Vikipediya uzwiki https://uz.wikipedia.org/wiki/Bosh_Sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikipediya Vikipediya munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi Portal Portal munozarasi Loyiha Loyiha munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 1938 6273914 6089595 2026-09-20T13:38:10Z Sherzod11W 273619 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 6273914 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Maʼmuriy birlik |Rang1 = {{rang|Oʻzbekiston}} |Oʻzbekcha nomi = Angor tumani |Asl nomi = |Gerb = |Bayroq = |Gerb kengligi = |Bayroq kengligi = |Gerb taʼrifi = |Bayroq taʼrifi = |Mamlakat = [[Oʻzbekiston]] |Maqomi = [[tuman]] |Tegishli hudud = |Tarkibida = [[Surxondaryo viloyati]] |Markazi = [[Angor (shahar)]] |Yirik shahari = |Yirik shaharlari = |Asos solingan = |Bekor qilingan = |Rahbari = |Rahbar ismi = |Rahbari2 = |Rahbar ismi2 = |YAIM = |YaIM yil = |YAIM oʻrin = |YAIM jon boshiga = |YAIM jon boshiga oʻrinda = |Til = |Tillar = [[Oʻzbek tili|Oʻzbek]] |Aholi = |Roʻyxatga olingan yil = |Aholi foizi = |Aholi oʻrinda = |Zichligi = |Zichlig joyi = |Millatlar tarkibi = |Dinlar tarkibi = [[Islom|musulmonlar]] |Maydoni = |Maydon foizi = |Yer maydoni = |Yuqori balandligi = |Oʻrtacha balandligi = |Quyi balandligi = |Kengligi = |Uzunligi = |Xarita = Angor tumani.png |Xarita oʻlchami = 300 |Maʼmuriy birlik xaritasi = |Xarita oʻlchami ае = |Soat mintaqasi = [[UTC+5]] |Qisqacha = |ISO = |FIPS = |Telefon kodi = |Pochta indeksi = |Internet domeni = |Avtomobil raqami kodi = |Sayt = |TurkumCommons = |Izoh = }} '''Angor tumani''' 1952-yil 16-aprelda tashkil etilgan edi. 1962-yil dekabridan [[Termiz]] tumani tarkibiga qoʻshib yuborildi. 1979-yili dekabrda qayta tashkil etildi. Umumiy maydoni 387,3 kv.km. Aholisi 82,1 ming kishi (1996). Tuman markazi—Angor shaharchasi Termiz shahridan 33 kilometr shimoli—gʻarbda joylashgan. Tumanda 7 qishloq bor (Birinchi may, Doʻstlik, Zang, Navoiy, Tallimaron, Yangiobod, Qayron). '''Angor''' soʻzini „'''Gʻalladan boʻshagan dala'''“ maʼnosini anglatadi. Toshkent—Termiz avtomobil yoʻli yoqasida, yaqin temir yoʻl bekati (Navshahar)—14 kilometr. Angor tumanida 8 jamoa xoʻjaligi bor. Tuman gʻalla, paxta va sabzavot – poliz ekinlariga ixtisoslashgan. Bogʻ va tokzor bor. <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --> '''Angor tumani''' – Surxondaryo viloyatidagi tuman. 1952-yil 16-aprelda tashkil etilgan. 1962-yil 24-dekabrda Termiz tumaniga birlashtirilgan. 1979-yil 4-dekabrda qayta tuzildi. Angor tumani viloyat janda joylashgan. Termiz, Muzrabot, Sherobod, Qiziriq va Jarqoʻrgʻon tumanlari bilan chegaradosh. Maydoni 0,39 ming km². Aholisi 85 ming kishi (1997). Angor tumanida 1 shaharcha (Angor) va 7 qishloq fuqarolari yigʻini (Istiqlol, Doʻstlik, Zang, Navoiy, Tallimaron, Yangiobod, Qayran) bor. Markazi – Angor shaharchasi. Angorda miloddan avvalgi VI-IV asrlarda aholi manzillari boʻlgan. Kushan podsholigi davrida (I-III asrlar) dehqonchilik vohasi tarkib topgan. Zartepa qalʼasi Angorning markazi boʻlgan. VI-VII asrlarda qalʼalar, qoʻrgʻonlar vujudga kelgan. Oʻtmishda Angor Termizga boradigan savdo karvoni qoʻnib oʻtadigan qishloq hisoblangan. Tabiati. Tuman viloyatning eng janubida joylashgan. Shimolida Qiziriq, gʻarbda Xotinrabot dashtlariga tutashgan. Shimolida Xovdogʻ, janubi-sharqida Qoraqir qirlari bor. Ular orasida Kattaqum joylashgan. Iqlimi quruq subtropik iqlim. Qishi qisqa, iliq. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 2–3°. Yozi issiq, davomli. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 31–32°. Yiliga 120–130&nbsp;millimetr yogʻin tushadi. Vegetatsiya davri 300 kun. Tuman hududining gʻarbiy qismidan Sherobod daryosining quyi qismi oqib oʻtadi. Zang kanalidan tarmoqlanadigan ariqlardan sugʻoriladi. Tuprogʻi boʻz, taqir, qumloq tuproq. Tuproq shoʻrlanishini kamay-tirish uchun tuman hududi boʻylab shimoli-sharqdan janubi-gʻarb yoʻnalishida zovur qazilgan. Shoʻra, yantoq, jingʻil, qiyoq, qamish, burgan kabi choʻl oʻsimliklari oʻsadi. Tuman hududining koʻp qismi oʻzlashtirilganligi sababli choʻldashtga xos yovvoyi hayvonlar deyarli uchramaydi. Aholisining aksari qismi [[oʻzbeklar]]; shuningdek tojik, turkman, rus, tatar, yahudiy va boshqa millat vakillari ham yashaydi. 1&nbsp;km² ga oʻrtacha 218 kishi toʻgʻri keladi. Aholisining 90% dan ortigʻi qishloqlarda yashaydi. Xoʻjaligi. Angor tumanida 8 jamoa xoʻjaligi, 104 dehqon-fermer xoʻjaligi, 36 hissadorlik jamiyati, 123 kichik korxona, 7 sanoat korxonasi bor. Tuman gʻalla, paxta va sabzavot-poliz mahsulotlari yetishtirishga ixtisoslash-gan. Bogʻdorchilik va tokchilik bilan ham shugʻullaniladi. 1999/2000 oʻquv yilida 40 dan ortiq [[umumiy taʼlim]] maktabida 20559 oʻquvchi taʼlim oldi. 20 mingdan ziyod maktabgacha tarbiya muassasasi, muallimlar tayyorlash, kasb-hunar litseyi, 2 iqtidorli bolalar litseyi mavjud. 30 kutubxona, madaniyat uyi, 14 qishloq klubi, Angor shaharchasida Alisher Navoiy nomidagi madaniyat va istirohat bogʻi, „Orzu“ kinoteatri aholiga xizmat koʻrsatadi. Markaziy kasalxona, 8 qishloq ambulato-riyasi, 52 feldsher-akusherlik punkti, 2 poliklinika, markaziy stadion, 12 sport zali, 28 futbol maydonchasi ishlab turibdi (2000)<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --> == Etimalogiyasi == Mahalliy aholi „Hosili yigʻishtirib olingan gʻalla maydoni“ maʼnosidagi ''angor'' soʻzi bilan bogʻlab, qadimda Termiz va uning atrofidagi oʻtroq aholining lalmikor dehqonchilik qiladigan gʻallazori, yaylovi boʻlgan joy, deb izohlaydi. Tuman nomiga aylangan angor geografik termini haqida ikki xil talqin mavjud. Birinchisi, odatda bugʻdoy, arpa kabi gʻallasi oʻrib olingan maydon shevalarda angor, adabiy tilda angʻiz deyiladi. Qadimda angor soʻzi oʻlchov birligini ham anglatgan. Koʻpincha, atrofi uvat bilan oʻralgan yaxlit ekin maydoni ''bir angor'' deyilgan. Ikkinchi talqin toponimist olim T.Nafasovga tegishli, uning yozishicha, aholi punkti nomiga [[Fors tili|forscha]] angor soʻzi emas, balki „suv yoʻli, kanal“ maʼnosidagi anhor (arabcha – „nahr“ soʻzining koʻpligi) soʻzi asos boʻlib xizmat qilgan. Olimning fikricha, nom dastlab suv obyekti – Surxon va Sherobod daryolaridan chiqarilgan kanalning nomi boʻlgan. Bu suv yoʻli Anhor (arabcha „ariq, kanal“) deb atalgan. Vaqt oʻtishi bilan anhor soʻzi mahalliy xalq talaffuzida angor shakliga oʻzgargan. Ayrim hollarda anhor soʻzining oʻzi ham mustaqil toponim oʻrnida ishlatiladi. Tarixiy manbalarda hozirgi angor tumani hududida miloddan avvalgi VI-IV asrlarda ham aholi manzilgohlari boʻlganligi qayd qilingan. Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, Kushon podsholigi davrida (I-III asrlar) ushbu hududda dehqonchilik rivojlangan oʻsha davrlarda Zartepa qal’asi Angorning markazi boʻlgan<ref name="Angor">{{kitob manbasi |last1=O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Ma’naviyat va davlat tilini rivojlantirish masalalari departamenti |first1=Xudoyberganov Y, Uluqov N., Mirakmalov T. |editor1-last=Do‘simov |title=O‘ZBEKISTON JOY NOMLARINING IZOHLI LUG‘ATI |date=12.09.2022. |location=Toshkent |isbn=978-9943-7673-7-9 |pages=23-24 |edition=Donishmand ziyosi |accessdate=15.06.2023.}}</ref>. Angor shaharchasi (aholisi 14,3 ming kishi) hududi oʻrnida Axomaniylar davridayoq (miloddan avvalgi VI-IX asr) aholi manzillari boʻlgan. Kushon podsholigi davrida (I-III asr) bu yerda dehqonchilik vohasi tarkib topdi. Angorning janubiydagi Zartepa qalʼasi uning maʼmuriy markazi boʻlgan. Kushon podsholigidan soʻng mavqey soʻndi. VI-VII asrda bu yerda hayot yangidan jonlandi. Katta – kichik qalʼalar, qoʻrgʻonlar vujudga keldi. Bulardan yiriklari : Bolaliktepa, Yumoloqtepa, Gazlartepa, Kuchuktepa, Jovliqoʻrgʻon, Zangtepa, Zartepa, Kuyovqoʻrgʻon, Qarlamtepa, Qizqoʻrgʻon, Oʻrdalitepa. Oktabr toʻntarilishiga qadar Angor Termizga boradigan savdo karvoni qoʻnib oʻtadigan qishloq hisoblangan. Keyingi vaqtda yangi – yangi koʻchalar ochildi, 1991-yil shaharchaga (shahar tipidagi posyolka) aylantirildi. Angorning sanoat korxonalari asosan qishloq xoʻjalik mahsulotlarni qayta ishlash bilan bogʻliq. Shaharchada madaniyat va istirohat bogʻi, stadion bor. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{Surxondaryo viloyati}} [[Turkum:Surxondaryo viloyati‎]] [[Turkum:Surxondaryo viloyati tumanlari]] OLTIN K f3ugy399ha15immnd85e4rev95h2ksx 6273915 6273914 2026-09-20T13:38:25Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273915 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Maʼmuriy birlik |Rang1 = {{rang|Oʻzbekiston}} |Oʻzbekcha nomi = Angor tumani |Asl nomi = |Gerb = |Bayroq = |Gerb kengligi = |Bayroq kengligi = |Gerb taʼrifi = |Bayroq taʼrifi = |Mamlakat = [[Oʻzbekiston]] |Maqomi = [[tuman]] |Tegishli hudud = |Tarkibida = [[Surxondaryo viloyati]] |Markazi = [[Angor (shahar)]] |Yirik shahari = |Yirik shaharlari = |Asos solingan = |Bekor qilingan = |Rahbari = |Rahbar ismi = |Rahbari2 = |Rahbar ismi2 = |YAIM = |YaIM yil = |YAIM oʻrin = |YAIM jon boshiga = |YAIM jon boshiga oʻrinda = |Til = |Tillar = [[Oʻzbek tili|Oʻzbek]] |Aholi = |Roʻyxatga olingan yil = |Aholi foizi = |Aholi oʻrinda = |Zichligi = |Zichlig joyi = |Millatlar tarkibi = |Dinlar tarkibi = [[Islom|musulmonlar]] |Maydoni = |Maydon foizi = |Yer maydoni = |Yuqori balandligi = |Oʻrtacha balandligi = |Quyi balandligi = |Kengligi = |Uzunligi = |Xarita = Angor tumani.png |Xarita oʻlchami = 300 |Maʼmuriy birlik xaritasi = |Xarita oʻlchami ае = |Soat mintaqasi = [[UTC+5]] |Qisqacha = |ISO = |FIPS = |Telefon kodi = |Pochta indeksi = |Internet domeni = |Avtomobil raqami kodi = |Sayt = |TurkumCommons = |Izoh = }} '''Angor tumani''' – 1952-yil 16-aprelda tashkil etilgan edi. 1962-yil dekabridan [[Termiz]] tumani tarkibiga qoʻshib yuborildi. 1979-yili dekabrda qayta tashkil etildi. Umumiy maydoni 387,3 kv.km. Aholisi 82,1 ming kishi (1996). Tuman markazi—Angor shaharchasi Termiz shahridan 33 kilometr shimoli—gʻarbda joylashgan. Tumanda 7 qishloq bor (Birinchi may, Doʻstlik, Zang, Navoiy, Tallimaron, Yangiobod, Qayron). '''Angor''' soʻzini „'''Gʻalladan boʻshagan dala'''“ maʼnosini anglatadi. Toshkent—Termiz avtomobil yoʻli yoqasida, yaqin temir yoʻl bekati (Navshahar)—14 kilometr. Angor tumanida 8 jamoa xoʻjaligi bor. Tuman gʻalla, paxta va sabzavot – poliz ekinlariga ixtisoslashgan. Bogʻ va tokzor bor. <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --> '''Angor tumani''' – Surxondaryo viloyatidagi tuman. 1952-yil 16-aprelda tashkil etilgan. 1962-yil 24-dekabrda Termiz tumaniga birlashtirilgan. 1979-yil 4-dekabrda qayta tuzildi. Angor tumani viloyat janda joylashgan. Termiz, Muzrabot, Sherobod, Qiziriq va Jarqoʻrgʻon tumanlari bilan chegaradosh. Maydoni 0,39 ming km². Aholisi 85 ming kishi (1997). Angor tumanida 1 shaharcha (Angor) va 7 qishloq fuqarolari yigʻini (Istiqlol, Doʻstlik, Zang, Navoiy, Tallimaron, Yangiobod, Qayran) bor. Markazi – Angor shaharchasi. Angorda miloddan avvalgi VI-IV asrlarda aholi manzillari boʻlgan. Kushan podsholigi davrida (I-III asrlar) dehqonchilik vohasi tarkib topgan. Zartepa qalʼasi Angorning markazi boʻlgan. VI-VII asrlarda qalʼalar, qoʻrgʻonlar vujudga kelgan. Oʻtmishda Angor Termizga boradigan savdo karvoni qoʻnib oʻtadigan qishloq hisoblangan. Tabiati. Tuman viloyatning eng janubida joylashgan. Shimolida Qiziriq, gʻarbda Xotinrabot dashtlariga tutashgan. Shimolida Xovdogʻ, janubi-sharqida Qoraqir qirlari bor. Ular orasida Kattaqum joylashgan. Iqlimi quruq subtropik iqlim. Qishi qisqa, iliq. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 2–3°. Yozi issiq, davomli. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 31–32°. Yiliga 120–130&nbsp;millimetr yogʻin tushadi. Vegetatsiya davri 300 kun. Tuman hududining gʻarbiy qismidan Sherobod daryosining quyi qismi oqib oʻtadi. Zang kanalidan tarmoqlanadigan ariqlardan sugʻoriladi. Tuprogʻi boʻz, taqir, qumloq tuproq. Tuproq shoʻrlanishini kamay-tirish uchun tuman hududi boʻylab shimoli-sharqdan janubi-gʻarb yoʻnalishida zovur qazilgan. Shoʻra, yantoq, jingʻil, qiyoq, qamish, burgan kabi choʻl oʻsimliklari oʻsadi. Tuman hududining koʻp qismi oʻzlashtirilganligi sababli choʻldashtga xos yovvoyi hayvonlar deyarli uchramaydi. Aholisining aksari qismi [[oʻzbeklar]]; shuningdek tojik, turkman, rus, tatar, yahudiy va boshqa millat vakillari ham yashaydi. 1&nbsp;km² ga oʻrtacha 218 kishi toʻgʻri keladi. Aholisining 90% dan ortigʻi qishloqlarda yashaydi. Xoʻjaligi. Angor tumanida 8 jamoa xoʻjaligi, 104 dehqon-fermer xoʻjaligi, 36 hissadorlik jamiyati, 123 kichik korxona, 7 sanoat korxonasi bor. Tuman gʻalla, paxta va sabzavot-poliz mahsulotlari yetishtirishga ixtisoslash-gan. Bogʻdorchilik va tokchilik bilan ham shugʻullaniladi. 1999/2000 oʻquv yilida 40 dan ortiq [[umumiy taʼlim]] maktabida 20559 oʻquvchi taʼlim oldi. 20 mingdan ziyod maktabgacha tarbiya muassasasi, muallimlar tayyorlash, kasb-hunar litseyi, 2 iqtidorli bolalar litseyi mavjud. 30 kutubxona, madaniyat uyi, 14 qishloq klubi, Angor shaharchasida Alisher Navoiy nomidagi madaniyat va istirohat bogʻi, „Orzu“ kinoteatri aholiga xizmat koʻrsatadi. Markaziy kasalxona, 8 qishloq ambulato-riyasi, 52 feldsher-akusherlik punkti, 2 poliklinika, markaziy stadion, 12 sport zali, 28 futbol maydonchasi ishlab turibdi (2000)<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --> == Etimalogiyasi == Mahalliy aholi „Hosili yigʻishtirib olingan gʻalla maydoni“ maʼnosidagi ''angor'' soʻzi bilan bogʻlab, qadimda Termiz va uning atrofidagi oʻtroq aholining lalmikor dehqonchilik qiladigan gʻallazori, yaylovi boʻlgan joy, deb izohlaydi. Tuman nomiga aylangan angor geografik termini haqida ikki xil talqin mavjud. Birinchisi, odatda bugʻdoy, arpa kabi gʻallasi oʻrib olingan maydon shevalarda angor, adabiy tilda angʻiz deyiladi. Qadimda angor soʻzi oʻlchov birligini ham anglatgan. Koʻpincha, atrofi uvat bilan oʻralgan yaxlit ekin maydoni ''bir angor'' deyilgan. Ikkinchi talqin toponimist olim T.Nafasovga tegishli, uning yozishicha, aholi punkti nomiga [[Fors tili|forscha]] angor soʻzi emas, balki „suv yoʻli, kanal“ maʼnosidagi anhor (arabcha – „nahr“ soʻzining koʻpligi) soʻzi asos boʻlib xizmat qilgan. Olimning fikricha, nom dastlab suv obyekti – Surxon va Sherobod daryolaridan chiqarilgan kanalning nomi boʻlgan. Bu suv yoʻli Anhor (arabcha „ariq, kanal“) deb atalgan. Vaqt oʻtishi bilan anhor soʻzi mahalliy xalq talaffuzida angor shakliga oʻzgargan. Ayrim hollarda anhor soʻzining oʻzi ham mustaqil toponim oʻrnida ishlatiladi. Tarixiy manbalarda hozirgi angor tumani hududida miloddan avvalgi VI-IV asrlarda ham aholi manzilgohlari boʻlganligi qayd qilingan. Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, Kushon podsholigi davrida (I-III asrlar) ushbu hududda dehqonchilik rivojlangan oʻsha davrlarda Zartepa qal’asi Angorning markazi boʻlgan<ref name="Angor">{{kitob manbasi |last1=O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Ma’naviyat va davlat tilini rivojlantirish masalalari departamenti |first1=Xudoyberganov Y, Uluqov N., Mirakmalov T. |editor1-last=Do‘simov |title=O‘ZBEKISTON JOY NOMLARINING IZOHLI LUG‘ATI |date=12.09.2022. |location=Toshkent |isbn=978-9943-7673-7-9 |pages=23-24 |edition=Donishmand ziyosi |accessdate=15.06.2023.}}</ref>. Angor shaharchasi (aholisi 14,3 ming kishi) hududi oʻrnida Axomaniylar davridayoq (miloddan avvalgi VI-IX asr) aholi manzillari boʻlgan. Kushon podsholigi davrida (I-III asr) bu yerda dehqonchilik vohasi tarkib topdi. Angorning janubiydagi Zartepa qalʼasi uning maʼmuriy markazi boʻlgan. Kushon podsholigidan soʻng mavqey soʻndi. VI-VII asrda bu yerda hayot yangidan jonlandi. Katta – kichik qalʼalar, qoʻrgʻonlar vujudga keldi. Bulardan yiriklari : Bolaliktepa, Yumoloqtepa, Gazlartepa, Kuchuktepa, Jovliqoʻrgʻon, Zangtepa, Zartepa, Kuyovqoʻrgʻon, Qarlamtepa, Qizqoʻrgʻon, Oʻrdalitepa. Oktabr toʻntarilishiga qadar Angor Termizga boradigan savdo karvoni qoʻnib oʻtadigan qishloq hisoblangan. Keyingi vaqtda yangi – yangi koʻchalar ochildi, 1991-yil shaharchaga (shahar tipidagi posyolka) aylantirildi. Angorning sanoat korxonalari asosan qishloq xoʻjalik mahsulotlarni qayta ishlash bilan bogʻliq. Shaharchada madaniyat va istirohat bogʻi, stadion bor. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{Surxondaryo viloyati}} [[Turkum:Surxondaryo viloyati‎]] [[Turkum:Surxondaryo viloyati tumanlari]] OLTIN K eva4mx5vl8tzv8lfq81dflmfkdg8n0u 0 2166 6274274 6267966 2026-09-21T06:03:17Z ~2026-50811-76 308940 zor iagufhwf8w 6274274 wikitext text/x-wiki [[Tasvir:Personal computer, exploded 4.svg|thumb|<small>'''Shaxsiy EHM qurulmasi: <br /> 1. Monitor<br /> 2. [[Ona plata]]<br /> 3. [[Protsessor]]<br /> 4. Port [[ATA]]<br /> 5. [[Tezkor xotira]]<br /> 6. [[Kengaytiruvchi kartalar]]<br /> 7. [[Quvvat bloki]]<br /> 8. [[Diskovod]]<br /> 9. [[Qattiq disk]]<br /> 10. [[Klaviatura]]<br /> 11. [[Kompyuter sichqonchai|Sichqon]]'''</small>|border]] <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --> '''Kompyuter''' ( – komyuter) – oldindan berilgan dastur (programma) boʻyicha ishlaydigan avtomatik qurilma. [[Elektron hisoblash mashinasi]] (EHM) bilan bir xildagi atama. Biroq, kompyuter hisoblash ishlarini bajarishdan tashqari uning funksiyasi ancha keng. EHMlarning rivojlanishida kompyuterning bir necha avlodlarini koʻrsati<nowiki/>{{lang-en|computer}}<nowiki/>sh mumkin. Bu avlodlar element turlari, konstruktiv-texnologik xususiyatlari, mantiqiy tuzilishi, dastur taʼminoti, texnik tafsilotlari, texnikadan foydalanishning qulaylik darajasi bilan bir-biridan farq qiladi. Kompyuterning dastlabki avlodida (Ural-1, Minsk-2, BSEM-2) asosiy element elektron lampa boʻlgani uchun u juda katta joyni egallagan edi. Soʻngra bu lampa oʻrnida tranzistorlar ishlatilgan kompyuter (Razdan-2, M-220, Minsk-22 va b.), integral mikrosxemalar ishlatilgan kompyuter ([[IBM]]-360, 1BM-370, ([[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSH]]), YESEVM ([[Rossiya]]) va boshqalar, integratsiya darajasi katta boʻlgan integral sxemalar urnatilgan shaxsiy kompyuterlar paydo boʻldi. Shaxsiy kompyuter (mikro va -mikro EHM) tushunchasi 20-a. 70-y.lar oxiridan boshlab keng tarqala boshladi. Shaxsiy kompyuterning keyingi avlodlarida mikroelektron va biosxemalardan foydalanildi; ularning hajmi kitob kattaligidek hajmtacha kichraydi, massasi esa 3,5&nbsp;kg gacha kamaydi. 1981 y. IBM (Ay-Bi-Em) firmasi shaxsiy kompyuterning yanada takomillashgan modellarini ishlab chiqara boshladi. Keyinchalik boshka firmalar IBM bilan PC biriktirilgan kompyuterni, [[Apple Inc.|Apple]] firmasi esa [[Macintosh Classic|Macintosh]] („Makintosh“) yoki oddiygina „imak“ deb ataladigan kompyuterni yaratishdi. <nowiki>XXI</nowiki> asr boshlarida dunyoda oʻnlab mln. shaxsiy kompyuterlar, 1 millionga yaqin EHM (shu jumladan, bir necha oʻn superEVM) boʻlgan. Kompyuterlar masalalarni yechishda foydalaniladigan komponentlar (tarkibiy qismlar) tarkibi va tavsifi jihatdan bir-biridan farq qiladi. Murakkab masalalarni yechishda kuchli qurilmalar urnatilgan kompyuterdan, qujjatlarni bosishda harf bosish qurilmasi boʻlgan kompyuterdan foydalaniladi. Istalgan kompyuter tizimlar bloki, monitor va klaviaturadan iborat boʻladi. Kerak boʻlganda boʻlardan tashqari boshqa qurilmalar ham ulanadi. Tizimlar blokida kompyuterning ishlashi uchun zarur muhim qismlar (diskni yuritkich, vinchester – qattiq disk, mantiqiy amallarni bajaruvchi mikrosxemalar) boʻlib, unga qolgan qurilmalar ulanadi. Monitor {display, ekran) matn va turli tasvir ko'rinishidagi axborotlarni ekranda aks ettiradi. [[Klaviatura]] kompyuterga buyruq va turli axborotlarni kiritadi. Koʻpincha, kompyuter tarkibiga „sichqon“ manipulyatori va printer kiritiladi. „Sichqon“ ikki yoki uchta knopkasi (tugmasi) boʻlgan qurilma boʻlib, uning yordamida kompyuter ishini osonlashtiradi. [[Printer]] esa axborotlarni qogʻozga tushirish uchun xizmat qiladi. Zamonaviy kompyuterlar, asosan, toʻrt qurilma: boshqarish, [[protsessor]], xotira va kiritish-chiqarish qurilmalaridan iborat. Boshqarish qurilmasi kompyuterning barcha qurilmalari ishini muvofiklashtiradi va boshqaradi. Protsessor kompyuterning asosiy qurilmasi boʻlib, axborotlarga ishlov beradi, yaʼni hisoblash amallari, solishtirish va uzatish kabi arifmetik , mantiqiy amallarni bajaradi. Bu qurilma bajaradigan amallar dasturlar orqali belgilanadi. Xotira qurilmasi axborotlarga ishlov berish vaqtida uni saqlash uchun xizmat qiladi. Foydalanayotgan dasturlar ichki xotirada, uzoq, muddat saqlanadigan axborotlar tashqi xotira (disketlar)da saqlanadi. Ichki va tashqi xotiralarda axborot almashinuvi kiritish – chiqarish qurilmalari yordamida amalga oshiriladi. Kompyuter oʻyinlari ham keng tarqalgan. Ularning mingdan ortiq xili mavjud; ular yordamida koʻp narsalarni amaliy bilib olish va amaliy tajribalarni orttirish mumkin. Kompyuterning universalligi axborotni aniq maqsad yoʻlida qayta ishlay olishiga, inson faoliyatining turli sohalarida i.ch.ni tubdan oʻzgartirishga, kishilarning ishini osonlashtirishga imkon beradi.ob-havo oldindan aytib berishda meteostyalar va sunʼiy yoʻldoshlardan keladigan axborotlarni yigʻib va tahlil qilib, juda katta hisoblash ishlarini bajaradi va inson uchun qulay boʻlgan shaklda ifodalaydi{{OʻzME-K}}.<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --> == Yana qarang == * [[Intranet]] * [[Internet]] * [[Kompyuter tarmogʻi]] == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Xolmatov T., Taylaqov N.; Informatika va hisoblash texnikasi Toshkent, 2001-yil. == Havolalar == {{commons turkum}} {{OʻzME}} {{chala}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Informatika axborot texnologiyalari]] c9lvg9v9ac89dzw87p4n1zvd9h5mpg5 4 2552 6273892 6273292 2026-09-20T12:02:03Z Jembot 17813 Bot: Maʼlumotlar yangilandi 6273892 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|Abdufattohov Ibrohimjon]] || [[Special:Contributions/Abdufattohov Ibrohimjon|{{formatnum:209218}}]] || {{Permissions|Abdufattohov Ibrohimjon}} |- | 2 || [[User:ShohjahonSobirov|ShohjahonSobirov]] || [[Special:Contributions/ShohjahonSobirov|{{formatnum:201174}}]] || {{Permissions|ShohjahonSobirov}} |- | 3 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:166852}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}} |- | 4 || [[User:AnvarxonM|AnvarxonM]] || [[Special:Contributions/AnvarxonM|{{formatnum:79516}}]] || {{Permissions|AnvarxonM}} |- | 5 || [[User:Malikxan|Malikxan]] || [[Special:Contributions/Malikxan|{{formatnum:69981}}]] || {{Permissions|Malikxan}} |- | 6 || [[User:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:66045}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}} |- | 7 || [[User:Kagansky|Kagansky]] || [[Special:Contributions/Kagansky|{{formatnum:53601}}]] || {{Permissions|Kagansky}} |- | 8 || [[User:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] || [[Special:Contributions/Janob Mirzaolim|{{formatnum:50109}}]] || {{Permissions|Janob Mirzaolim}} |- | 9 || [[User:Umarxon III|Umarxon III]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:40741}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 10 || [[User:Bekipediya|Bekipediya]] || [[Special:Contributions/Bekipediya|{{formatnum:38070}}]] || {{Permissions|Bekipediya}} |- | 11 || [[User:Nataev|Nataev]] || [[Special:Contributions/Nataev|{{formatnum:33793}}]] || {{Permissions|Nataev}} |- | 12 || [[User:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] || [[Special:Contributions/Ahror Akramovich|{{formatnum:33354}}]] || {{Permissions|Ahror Akramovich}} |- | 13 || [[User:Panpanchik|Panpanchik]] || [[Special:Contributions/Panpanchik|{{formatnum:32018}}]] || {{Permissions|Panpanchik}} |- | 14 || [[User:Muzaffar Murodovich|Muzaffar Murodovich]] || [[Special:Contributions/Muzaffar Murodovich|{{formatnum:25517}}]] || {{Permissions|Muzaffar Murodovich}} |- | 15 || [[User:Albatros777|Albatros777]] || [[Special:Contributions/Albatros777|{{formatnum:22562}}]] || {{Permissions|Albatros777}} |- | 16 || [[User:Salazarov|Salazarov]] || [[Special:Contributions/Salazarov|{{formatnum:22201}}]] || {{Permissions|Salazarov}} |- | 17 || [[User:Diwikiped|Diwikiped]] || [[Special:Contributions/Diwikiped|{{formatnum:20041}}]] || {{Permissions|Diwikiped}} |- | 18 || [[User:Laziz Baxtiyorov|Laziz Baxtiyorov]] || [[Special:Contributions/Laziz Baxtiyorov|{{formatnum:19886}}]] || {{Permissions|Laziz Baxtiyorov}} |- | 19 || [[User:Mrshaxas|Mrshaxas]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:19859}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 20 || [[User:Humoyun Qodirov|Humoyun Qodirov]] || [[Special:Contributions/Humoyun Qodirov|{{formatnum:19078}}]] || {{Permissions|Humoyun Qodirov}} |- | 21 || [[User:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] || [[Special:Contributions/Artemev Nikolay|{{formatnum:19058}}]] || {{Permissions|Artemev Nikolay}} |- | 22 || [[User:Abdulla|Abdulla]] || [[Special:Contributions/Abdulla|{{formatnum:19014}}]] || {{Permissions|Abdulla}} |- | 23 || [[User:Alpasli|Alpasli]] || [[Special:Contributions/Alpasli|{{formatnum:18820}}]] || {{Permissions|Alpasli}} |- | 24 || [[User:Vikichizar|Vikichizar]] || [[Special:Contributions/Vikichizar|{{formatnum:18062}}]] || {{Permissions|Vikichizar}} |- | 25 || [[User:Oblakulova|Oblakulova]] || [[Special:Contributions/Oblakulova|{{formatnum:16730}}]] || {{Permissions|Oblakulova}} |- | 26 || [[User:Shahriyorxon|Shahriyorxon]] || [[Special:Contributions/Shahriyorxon|{{formatnum:16640}}]] || {{Permissions|Shahriyorxon}} |- | 27 || [[User:Husniddin Rasulov|Husniddin Rasulov]] || [[Special:Contributions/Husniddin Rasulov|{{formatnum:15775}}]] || {{Permissions|Husniddin Rasulov}} |- | 28 || [[User:Muxriddin Azimov|Muxriddin Azimov]] || [[Special:Contributions/Muxriddin Azimov|{{formatnum:14708}}]] || {{Permissions|Muxriddin Azimov}} |- | 29 || [[User:Ikromova Guli|Ikromova Guli]] || [[Special:Contributions/Ikromova Guli|{{formatnum:14521}}]] || {{Permissions|Ikromova Guli}} |- | 30 || [[User:Tewayev|Tewayev]] || [[Special:Contributions/Tewayev|{{formatnum:13943}}]] || {{Permissions|Tewayev}} |- | 31 || [[User:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] || [[Special:Contributions/Mirishkorlik|{{formatnum:12641}}]] || {{Permissions|Mirishkorlik}} |- | 32 || [[User:Jamshid Nurkulov|Jamshid Nurkulov]] || [[Special:Contributions/Jamshid Nurkulov|{{formatnum:12540}}]] || {{Permissions|Jamshid Nurkulov}} |- | 33 || [[User:Xumoshox Ismoilova|Xumoshox Ismoilova]] || [[Special:Contributions/Xumoshox Ismoilova|{{formatnum:12450}}]] || {{Permissions|Xumoshox Ismoilova}} |- | 34 || [[User:Amir.Temur|Amir.Temur]] || [[Special:Contributions/Amir.Temur|{{formatnum:12062}}]] || {{Permissions|Amir.Temur}} |- | 35 || [[User:ShHamrayev|ShHamrayev]] || [[Special:Contributions/ShHamrayev|{{formatnum:11755}}]] || {{Permissions|ShHamrayev}} |- | 36 || [[User:7Devona|7Devona]] || [[Special:Contributions/7Devona|{{formatnum:11191}}]] || {{Permissions|7Devona}} |- | 37 || [[User:SemWikipediya|SemWikipediya]] || [[Special:Contributions/SemWikipediya|{{formatnum:11008}}]] || {{Permissions|SemWikipediya}} |- | 38 || [[User:Komilkhuja|Komilkhuja]] || [[Special:Contributions/Komilkhuja|{{formatnum:10477}}]] || {{Permissions|Komilkhuja}} |- | 39 || [[User:Usmonov Gayrat|Usmonov Gayrat]] || [[Special:Contributions/Usmonov Gayrat|{{formatnum:10331}}]] || {{Permissions|Usmonov Gayrat}} |- | 40 || [[User:Finikchik|Finikchik]] || [[Special:Contributions/Finikchik|{{formatnum:10292}}]] || {{Permissions|Finikchik}} |- | 41 || [[User:Uzgen|Uzgen]] || [[Special:Contributions/Uzgen|{{formatnum:9648}}]] || {{Permissions|Uzgen}} |- | 42 || [[User:Axadjon1|Axadjon1]] || [[Special:Contributions/Axadjon1|{{formatnum:9575}}]] || {{Permissions|Axadjon1}} |- | 43 || [[User:Murodovazizmurod|Murodovazizmurod]] || [[Special:Contributions/Murodovazizmurod|{{formatnum:9320}}]] || {{Permissions|Murodovazizmurod}} |- | 44 || [[User:Javoxir Yorqulov|Javoxir Yorqulov]] || [[Special:Contributions/Javoxir Yorqulov|{{formatnum:9141}}]] || {{Permissions|Javoxir Yorqulov}} |- | 45 || [[User:Casual|Casual]] || [[Special:Contributions/Casual|{{formatnum:9048}}]] || {{Permissions|Casual}} |- | 46 || [[User:Sitora Oblakulova|Sitora Oblakulova]] || [[Special:Contributions/Sitora Oblakulova|{{formatnum:9024}}]] || {{Permissions|Sitora Oblakulova}} |- | 47 || [[User:MirfayzbekAbdullayev|MirfayzbekAbdullayev]] || [[Special:Contributions/MirfayzbekAbdullayev|{{formatnum:8878}}]] || {{Permissions|MirfayzbekAbdullayev}} |- | 48 || [[User:Creobek|Creobek]] || [[Special:Contributions/Creobek|{{formatnum:8866}}]] || {{Permissions|Creobek}} |- | 49 || [[User:Rtfroot|Rtfroot]] || [[Special:Contributions/Rtfroot|{{formatnum:8817}}]] || {{Permissions|Rtfroot}} |- | 50 || [[User:Visola Tangirova|Visola Tangirova]] || [[Special:Contributions/Visola Tangirova|{{formatnum:8774}}]] || {{Permissions|Visola Tangirova}} |- | 51 || [[User:FreetimeeditorII|FreetimeeditorII]] || [[Special:Contributions/FreetimeeditorII|{{formatnum:8512}}]] || {{Permissions|FreetimeeditorII}} |- | 52 || [[User:Sherzod11W|Sherzod11W]] || [[Special:Contributions/Sherzod11W|{{formatnum:8448}}]] || {{Permissions|Sherzod11W}} |- | 53 || [[User:Xusinboy Bekchanov|Xusinboy Bekchanov]] || [[Special:Contributions/Xusinboy Bekchanov|{{formatnum:8322}}]] || {{Permissions|Xusinboy Bekchanov}} |- | 54 || [[User:Azizxon Muzaffarov|Azizxon Muzaffarov]] || [[Special:Contributions/Azizxon Muzaffarov|{{formatnum:8130}}]] || {{Permissions|Azizxon Muzaffarov}} |- | 55 || [[User:MrKrasav4ik|MrKrasav4ik]] || [[Special:Contributions/MrKrasav4ik|{{formatnum:8117}}]] || {{Permissions|MrKrasav4ik}} |- | 56 || [[User:Hasan Xamidovich|Hasan Xamidovich]] || [[Special:Contributions/Hasan Xamidovich|{{formatnum:8083}}]] || {{Permissions|Hasan Xamidovich}} |- | 57 || [[User:KWiki78|KWiki78]] || [[Special:Contributions/KWiki78|{{formatnum:8059}}]] || {{Permissions|KWiki78}} |- | 58 || [[User:OneAzimov|OneAzimov]] || [[Special:Contributions/OneAzimov|{{formatnum:7837}}]] || {{Permissions|OneAzimov}} |- | 59 || [[User:Anjaniy|Anjaniy]] || [[Special:Contributions/Anjaniy|{{formatnum:7763}}]] || {{Permissions|Anjaniy}} |- | 60 || [[User:Boboyev1996|Boboyev1996]] || [[Special:Contributions/Boboyev1996|{{formatnum:7737}}]] || {{Permissions|Boboyev1996}} |- | 61 || [[User:Nataeva|Nataeva]] || [[Special:Contributions/Nataeva|{{formatnum:7673}}]] || {{Permissions|Nataeva}} |- | 62 || [[User:Boburjon Xidirov|Boburjon Xidirov]] || [[Special:Contributions/Boburjon Xidirov|{{formatnum:7548}}]] || {{Permissions|Boburjon Xidirov}} |- | 63 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:7432}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 64 || [[User:Akobir abdimuminov|Akobir abdimuminov]] || [[Special:Contributions/Akobir abdimuminov|{{formatnum:7295}}]] || {{Permissions|Akobir abdimuminov}} |- | 65 || [[User:Olimidono|Olimidono]] || [[Special:Contributions/Olimidono|{{formatnum:7176}}]] || {{Permissions|Olimidono}} |- | 66 || [[User:Olaf Studt|Olaf Studt]] || [[Special:Contributions/Olaf Studt|{{formatnum:7027}}]] || {{Permissions|Olaf Studt}} |- | 67 || [[User:FarhodShaymanov|FarhodShaymanov]] || [[Special:Contributions/FarhodShaymanov|{{formatnum:6586}}]] || {{Permissions|FarhodShaymanov}} |- | 68 || [[User:FaridShavkatullayev|FaridShavkatullayev]] || [[Special:Contributions/FaridShavkatullayev|{{formatnum:6532}}]] || {{Permissions|FaridShavkatullayev}} |- | 69 || [[User:Wikivikipediya|Wikivikipediya]] || [[Special:Contributions/Wikivikipediya|{{formatnum:6519}}]] || {{Permissions|Wikivikipediya}} |- | 70 || [[User:AnnaDelvey|AnnaDelvey]] || [[Special:Contributions/AnnaDelvey|{{formatnum:6514}}]] || {{Permissions|AnnaDelvey}} |- | 71 || [[User:Odilbek Irisqulov|Odilbek Irisqulov]] || [[Special:Contributions/Odilbek Irisqulov|{{formatnum:6505}}]] || {{Permissions|Odilbek Irisqulov}} |- | 72 || [[User:Khronos13|Khronos13]] || [[Special:Contributions/Khronos13|{{formatnum:6451}}]] || {{Permissions|Khronos13}} |- | 73 || [[User:TimmyvikipediyWiki|TimmyvikipediyWiki]] || [[Special:Contributions/TimmyvikipediyWiki|{{formatnum:6360}}]] || {{Permissions|TimmyvikipediyWiki}} |- | 74 || [[User:MrshaxasBot|MrshaxasBot]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:6288}}]] || {{Permissions|MrshaxasBot}} |- | 75 || [[User:Miss Kamola|Miss Kamola]] || [[Special:Contributions/Miss Kamola|{{formatnum:6283}}]] || {{Permissions|Miss Kamola}} |- | 76 || [[User:Omensweans|Omensweans]] || [[Special:Contributions/Omensweans|{{formatnum:6243}}]] || {{Permissions|Omensweans}} |- | 77 || [[User:Khasan azim1|Khasan azim1]] || [[Special:Contributions/Khasan azim1|{{formatnum:6138}}]] || {{Permissions|Khasan azim1}} |- | 78 || [[User:Muhammadjon1510|Muhammadjon1510]] || [[Special:Contributions/Muhammadjon1510|{{formatnum:6119}}]] || {{Permissions|Muhammadjon1510}} |- | 79 || [[User:Farrukh Askaraliev|Farrukh Askaraliev]] || [[Special:Contributions/Farrukh Askaraliev|{{formatnum:6009}}]] || {{Permissions|Farrukh Askaraliev}} |- | 80 || [[User:Xoqoni Said|Xoqoni Said]] || [[Special:Contributions/Xoqoni Said|{{formatnum:5962}}]] || {{Permissions|Xoqoni Said}} |- | 81 || [[User:Wikisurgery94|Wikisurgery94]] || [[Special:Contributions/Wikisurgery94|{{formatnum:5813}}]] || {{Permissions|Wikisurgery94}} |- | 82 || [[User:Tilkobles|Tilkobles]] || [[Special:Contributions/Tilkobles|{{formatnum:5793}}]] || {{Permissions|Tilkobles}} |- | 83 || [[User:Umid1108|Umid1108]] || [[Special:Contributions/Umid1108|{{formatnum:5738}}]] || {{Permissions|Umid1108}} |- | 84 || [[User:Lazizbek95|Lazizbek95]] || [[Special:Contributions/Lazizbek95|{{formatnum:5627}}]] || {{Permissions|Lazizbek95}} |- | 85 || [[User:Xolnazarov Sarvar|Xolnazarov Sarvar]] || [[Special:Contributions/Xolnazarov Sarvar|{{formatnum:5416}}]] || {{Permissions|Xolnazarov Sarvar}} |- | 86 || [[User:Dieri007|Dieri007]] || [[Special:Contributions/Dieri007|{{formatnum:5184}}]] || {{Permissions|Dieri007}} |- | 87 || [[User:Masofa321|Masofa321]] || [[Special:Contributions/Masofa321|{{formatnum:5113}}]] || {{Permissions|Masofa321}} |- | 88 || [[User:Lutfulloh7|Lutfulloh7]] || [[Special:Contributions/Lutfulloh7|{{formatnum:5102}}]] || {{Permissions|Lutfulloh7}} |- | 89 || [[User:Yangilik 3|Yangilik 3]] || [[Special:Contributions/Yangilik 3|{{formatnum:5053}}]] || {{Permissions|Yangilik 3}} |- | 90 || [[User:MinaUktamova|MinaUktamova]] || [[Special:Contributions/MinaUktamova|{{formatnum:5042}}]] || {{Permissions|MinaUktamova}} |- | 91 || [[User:Mahirema|Mahirema]] || [[Special:Contributions/Mahirema|{{formatnum:4959}}]] || {{Permissions|Mahirema}} |- | 92 || [[User:Nafosatxon Otabekovna|Nafosatxon Otabekovna]] || [[Special:Contributions/Nafosatxon Otabekovna|{{formatnum:4792}}]] || {{Permissions|Nafosatxon Otabekovna}} |- | 93 || [[User:Sakinabonu|Sakinabonu]] || [[Special:Contributions/Sakinabonu|{{formatnum:4747}}]] || {{Permissions|Sakinabonu}} |- | 94 || [[User:Gaffarov737|Gaffarov737]] || [[Special:Contributions/Gaffarov737|{{formatnum:4742}}]] || {{Permissions|Gaffarov737}} |- | 95 || [[User:Ravshanbek Tohirov|Ravshanbek Tohirov]] || [[Special:Contributions/Ravshanbek Tohirov|{{formatnum:4678}}]] || {{Permissions|Ravshanbek Tohirov}} |- | 96 || [[User:Brainbox 8|Brainbox 8]] || [[Special:Contributions/Brainbox 8|{{formatnum:4660}}]] || {{Permissions|Brainbox 8}} |- | 97 || [[User:Optima D|Optima D]] || [[Special:Contributions/Optima D|{{formatnum:4659}}]] || {{Permissions|Optima D}} |- | 98 || [[User:Bakhrieva 03|Bakhrieva 03]] || [[Special:Contributions/Bakhrieva 03|{{formatnum:4543}}]] || {{Permissions|Bakhrieva 03}} |- | 99 || [[User:Divergent08|Divergent08]] || [[Special:Contributions/Divergent08|{{formatnum:4494}}]] || {{Permissions|Divergent08}} |- | 100 || [[User:Wiki7pedia89|Wiki7pedia89]] || [[Special:Contributions/Wiki7pedia89|{{formatnum:4478}}]] || {{Permissions|Wiki7pedia89}} |- | 101 || [[User:Diloromkhan|Diloromkhan]] || [[Special:Contributions/Diloromkhan|{{formatnum:4478}}]] || {{Permissions|Diloromkhan}} |- | 102 || [[User:Asadbek Bekmirzayev1|Asadbek Bekmirzayev1]] || [[Special:Contributions/Asadbek Bekmirzayev1|{{formatnum:4156}}]] || {{Permissions|Asadbek Bekmirzayev1}} |- | 103 || [[User:Translate1|Translate1]] || [[Special:Contributions/Translate1|{{formatnum:4091}}]] || {{Permissions|Translate1}} |- | 104 || [[User:Ximik1991|Ximik1991]] || [[Special:Contributions/Ximik1991|{{formatnum:4088}}]] || {{Permissions|Ximik1991}} |- | 105 || [[User:Furqatlik|Furqatlik]] || [[Special:Contributions/Furqatlik|{{formatnum:4027}}]] || {{Permissions|Furqatlik}} |- | 106 || [[User:Melegim0820|Melegim0820]] || [[Special:Contributions/Melegim0820|{{formatnum:3974}}]] || {{Permissions|Melegim0820}} |- | 107 || [[User:DONABDU2003|DONABDU2003]] || [[Special:Contributions/DONABDU2003|{{formatnum:3845}}]] || {{Permissions|DONABDU2003}} |- | 108 || [[User:Delecta55|Delecta55]] || [[Special:Contributions/Delecta55|{{formatnum:3811}}]] || {{Permissions|Delecta55}} |- | 109 || [[User:XayrinisoJorayeva|XayrinisoJorayeva]] || [[Special:Contributions/XayrinisoJorayeva|{{formatnum:3785}}]] || {{Permissions|XayrinisoJorayeva}} |- | 110 || [[User:Sociologist|Sociologist]] || [[Special:Contributions/Sociologist|{{formatnum:3776}}]] || {{Permissions|Sociologist}} |- | 111 || [[User:Azizbek Karimov|Azizbek Karimov]] || [[Special:Contributions/Azizbek Karimov|{{formatnum:3764}}]] || {{Permissions|Azizbek Karimov}} |- | 112 || [[User:Abilqosimova|Abilqosimova]] || [[Special:Contributions/Abilqosimova|{{formatnum:3742}}]] || {{Permissions|Abilqosimova}} |- | 113 || [[User:Gulzoda Abduhalilova|Gulzoda Abduhalilova]] || [[Special:Contributions/Gulzoda Abduhalilova|{{formatnum:3721}}]] || {{Permissions|Gulzoda Abduhalilova}} |- | 114 || [[User:Lillimor|Lillimor]] || [[Special:Contributions/Lillimor|{{formatnum:3719}}]] || {{Permissions|Lillimor}} |- | 115 || [[User:Wknewpages|Wknewpages]] || [[Special:Contributions/Wknewpages|{{formatnum:3652}}]] || {{Permissions|Wknewpages}} |- | 116 || [[User:Wentra30|Wentra30]] || [[Special:Contributions/Wentra30|{{formatnum:3609}}]] || {{Permissions|Wentra30}} |- | 117 || [[User:Uzbekistan PFL|Uzbekistan PFL]] || [[Special:Contributions/Uzbekistan PFL|{{formatnum:3558}}]] || {{Permissions|Uzbekistan PFL}} |- | 118 || [[User:Akhrarova Ezoza|Akhrarova Ezoza]] || [[Special:Contributions/Akhrarova Ezoza|{{formatnum:3513}}]] || {{Permissions|Akhrarova Ezoza}} |- | 119 || [[User:ABDULLOCH A|ABDULLOCH A]] || [[Special:Contributions/ABDULLOCH A|{{formatnum:3510}}]] || {{Permissions|ABDULLOCH A}} |- | 120 || [[User:Bakhtiyarovna|Bakhtiyarovna]] || [[Special:Contributions/Bakhtiyarovna|{{formatnum:3498}}]] || {{Permissions|Bakhtiyarovna}} |- | 121 || [[User:Oqsaqol|Oqsaqol]] || [[Special:Contributions/Oqsaqol|{{formatnum:3483}}]] || {{Permissions|Oqsaqol}} |- | 122 || [[User:BilimNuri|BilimNuri]] || [[Special:Contributions/BilimNuri|{{formatnum:3379}}]] || {{Permissions|BilimNuri}} |- | 123 || [[User:Anvarkhoja|Anvarkhoja]] || [[Special:Contributions/Anvarkhoja|{{formatnum:3352}}]] || {{Permissions|Anvarkhoja}} |- | 124 || [[User:Panda D|Panda D]] || [[Special:Contributions/Panda D|{{formatnum:3294}}]] || {{Permissions|Panda D}} |- | 125 || [[User:AdAstraUz|AdAstraUz]] || [[Special:Contributions/AdAstraUz|{{formatnum:3245}}]] || {{Permissions|AdAstraUz}} |- | 126 || [[User:Hilola Jurakulova|Hilola Jurakulova]] || [[Special:Contributions/Hilola Jurakulova|{{formatnum:3222}}]] || {{Permissions|Hilola Jurakulova}} |- | 127 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:3209}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 128 || [[User:Muhammad Abul-Futooh|Muhammad Abul-Futooh]] || [[Special:Contributions/Muhammad Abul-Futooh|{{formatnum:3206}}]] || {{Permissions|Muhammad Abul-Futooh}} |- | 129 || [[User:Farhodovna 074|Farhodovna 074]] || [[Special:Contributions/Farhodovna 074|{{formatnum:3198}}]] || {{Permissions|Farhodovna 074}} |- | 130 || [[User:Konstanta0013|Konstanta0013]] || [[Special:Contributions/Konstanta0013|{{formatnum:3156}}]] || {{Permissions|Konstanta0013}} |- | 131 || [[User:Yangilik 2|Yangilik 2]] || [[Special:Contributions/Yangilik 2|{{formatnum:3125}}]] || {{Permissions|Yangilik 2}} |- | 132 || [[User:Komronbek Abdulboriyev|Komronbek Abdulboriyev]] || [[Special:Contributions/Komronbek Abdulboriyev|{{formatnum:3075}}]] || {{Permissions|Komronbek Abdulboriyev}} |- | 133 || [[User:Ergashev Akobir|Ergashev Akobir]] || [[Special:Contributions/Ergashev Akobir|{{formatnum:3071}}]] || {{Permissions|Ergashev Akobir}} |- | 134 || [[User:Akhemen|Akhemen]] || [[Special:Contributions/Akhemen|{{formatnum:3022}}]] || {{Permissions|Akhemen}} |- | 135 || [[User:Maysi tod|Maysi tod]] || [[Special:Contributions/Maysi tod|{{formatnum:3022}}]] || {{Permissions|Maysi tod}} |- | 136 || [[User:Minor16|Minor16]] || [[Special:Contributions/Minor16|{{formatnum:3006}}]] || {{Permissions|Minor16}} |- | 137 || [[User:Rajabova Jasmina|Rajabova Jasmina]] || [[Special:Contributions/Rajabova Jasmina|{{formatnum:2952}}]] || {{Permissions|Rajabova Jasmina}} |- | 138 || [[User:BaxtiyJahon|BaxtiyJahon]] || [[Special:Contributions/BaxtiyJahon|{{formatnum:2949}}]] || {{Permissions|BaxtiyJahon}} |- | 139 || [[User:Bobonorova Hulkar|Bobonorova Hulkar]] || [[Special:Contributions/Bobonorova Hulkar|{{formatnum:2938}}]] || {{Permissions|Bobonorova Hulkar}} |- | 140 || [[User:SardorAblokulov|SardorAblokulov]] || [[Special:Contributions/SardorAblokulov|{{formatnum:2930}}]] || {{Permissions|SardorAblokulov}} |- | 141 || [[User:Alibek Attamonov|Alibek Attamonov]] || [[Special:Contributions/Alibek Attamonov|{{formatnum:2919}}]] || {{Permissions|Alibek Attamonov}} |- | 142 || [[User:Akobirolmasov diplomat|Akobirolmasov diplomat]] || [[Special:Contributions/Akobirolmasov diplomat|{{formatnum:2885}}]] || {{Permissions|Akobirolmasov diplomat}} |- | 143 || [[User:Speedbowl|Speedbowl]] || [[Special:Contributions/Speedbowl|{{formatnum:2779}}]] || {{Permissions|Speedbowl}} |- | 144 || [[User:Divandagi ekspert|Divandagi ekspert]] || [[Special:Contributions/Divandagi ekspert|{{formatnum:2765}}]] || {{Permissions|Divandagi ekspert}} |- | 145 || [[User:Lochinovamarjona|Lochinovamarjona]] || [[Special:Contributions/Lochinovamarjona|{{formatnum:2747}}]] || {{Permissions|Lochinovamarjona}} |- | 146 || [[User:RedaktorWiki|RedaktorWiki]] || [[Special:Contributions/RedaktorWiki|{{formatnum:2716}}]] || {{Permissions|RedaktorWiki}} |- | 147 || [[User:Gulyora Jamolova|Gulyora Jamolova]] || [[Special:Contributions/Gulyora Jamolova|{{formatnum:2660}}]] || {{Permissions|Gulyora Jamolova}} |- | 148 || [[User:Scientific Research Journal1|Scientific Research Journal1]] || [[Special:Contributions/Scientific Research Journal1|{{formatnum:2657}}]] || {{Permissions|Scientific Research Journal1}} |- | 149 || [[User:Omonovas|Omonovas]] || [[Special:Contributions/Omonovas|{{formatnum:2622}}]] || {{Permissions|Omonovas}} |- | 150 || [[User:Kunduziy|Kunduziy]] || [[Special:Contributions/Kunduziy|{{formatnum:2618}}]] || {{Permissions|Kunduziy}} |- | 151 || [[User:Anakin F|Anakin F]] || [[Special:Contributions/Anakin F|{{formatnum:2618}}]] || {{Permissions|Anakin F}} |- | 152 || [[User:Khorazmiy|Khorazmiy]] || [[Special:Contributions/Khorazmiy|{{formatnum:2587}}]] || {{Permissions|Khorazmiy}} |- | 153 || [[User:S(uz)ak|S(uz)ak]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:2552}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}} |- | 154 || [[User:Xasanboy off|Xasanboy off]] || [[Special:Contributions/Xasanboy off|{{formatnum:2530}}]] || {{Permissions|Xasanboy off}} |- | 155 || [[User:Wikitolog|Wikitolog]] || [[Special:Contributions/Wikitolog|{{formatnum:2510}}]] || {{Permissions|Wikitolog}} |- | 156 || [[User:Divergent02|Divergent02]] || [[Special:Contributions/Divergent02|{{formatnum:2501}}]] || {{Permissions|Divergent02}} |- | 157 || [[User:Zuxra.bmr|Zuxra.bmr]] || [[Special:Contributions/Zuxra.bmr|{{formatnum:2478}}]] || {{Permissions|Zuxra.bmr}} |- | 158 || [[User:Gibranist|Gibranist]] || [[Special:Contributions/Gibranist|{{formatnum:2458}}]] || {{Permissions|Gibranist}} |- | 159 || [[User:Gulsanam Jahongirovna|Gulsanam Jahongirovna]] || [[Special:Contributions/Gulsanam Jahongirovna|{{formatnum:2448}}]] || {{Permissions|Gulsanam Jahongirovna}} |- | 160 || [[User:SIisj|SIisj]] || [[Special:Contributions/SIisj|{{formatnum:2430}}]] || {{Permissions|SIisj}} |- | 161 || [[User:Bekzod dentistArzt|Bekzod dentistArzt]] || [[Special:Contributions/Bekzod dentistArzt|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Bekzod dentistArzt}} |- | 162 || [[User:Just Khumoyun|Just Khumoyun]] || [[Special:Contributions/Just Khumoyun|{{formatnum:2417}}]] || {{Permissions|Just Khumoyun}} |- | 163 || [[User:Amefuri2019|Amefuri2019]] || [[Special:Contributions/Amefuri2019|{{formatnum:2411}}]] || {{Permissions|Amefuri2019}} |- | 164 || [[User:Behruznurullayevv|Behruznurullayevv]] || [[Special:Contributions/Behruznurullayevv|{{formatnum:2382}}]] || {{Permissions|Behruznurullayevv}} |- | 165 || [[User:Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)|Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)]] || [[Special:Contributions/Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)|{{formatnum:2297}}]] || {{Permissions|Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)}} |- | 166 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:2288}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 167 || [[User:Ranoxa|Ranoxa]] || [[Special:Contributions/Ranoxa|{{formatnum:2247}}]] || {{Permissions|Ranoxa}} |- | 168 || [[User:Dilmurod Rashidov|Dilmurod Rashidov]] || [[Special:Contributions/Dilmurod Rashidov|{{formatnum:2239}}]] || {{Permissions|Dilmurod Rashidov}} |- | 169 || [[User:Rabiga Shabatova|Rabiga Shabatova]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:2234}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 170 || [[User:Mahmud Hamrayev|Mahmud Hamrayev]] || [[Special:Contributions/Mahmud Hamrayev|{{formatnum:2223}}]] || {{Permissions|Mahmud Hamrayev}} |- | 171 || [[User:Quwanishbaev Berdiyar|Quwanishbaev Berdiyar]] || [[Special:Contributions/Quwanishbaev Berdiyar|{{formatnum:2217}}]] || {{Permissions|Quwanishbaev Berdiyar}} |- | 172 || [[User:Cekli829|Cekli829]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:2202}}]] || {{Permissions|Cekli829}} |- | 173 || [[User:Diljahonn|Diljahonn]] || [[Special:Contributions/Diljahonn|{{formatnum:2162}}]] || {{Permissions|Diljahonn}} |- | 174 || [[User:Asrorbek|Asrorbek]] || [[Special:Contributions/Asrorbek|{{formatnum:2138}}]] || {{Permissions|Asrorbek}} |- | 175 || [[User:Husanowar|Husanowar]] || [[Special:Contributions/Husanowar|{{formatnum:2137}}]] || {{Permissions|Husanowar}} |- | 176 || [[User:Aslzar|Aslzar]] || [[Special:Contributions/Aslzar|{{formatnum:2133}}]] || {{Permissions|Aslzar}} |- | 177 || [[User:M Xasanboy|M Xasanboy]] || [[Special:Contributions/M Xasanboy|{{formatnum:2113}}]] || {{Permissions|M Xasanboy}} |- | 178 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:2101}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 179 || [[User:Ro'zimurodov Zuhriddin|Ro'zimurodov Zuhriddin]] || [[Special:Contributions/Ro'zimurodov Zuhriddin|{{formatnum:2076}}]] || {{Permissions|Ro'zimurodov Zuhriddin}} |- | 180 || [[User:Sarvarbekabdukarim|Sarvarbekabdukarim]] || [[Special:Contributions/Sarvarbekabdukarim|{{formatnum:2064}}]] || {{Permissions|Sarvarbekabdukarim}} |- | 181 || [[User:Yorqulov Husan|Yorqulov Husan]] || [[Special:Contributions/Yorqulov Husan|{{formatnum:2057}}]] || {{Permissions|Yorqulov Husan}} |- | 182 || [[User:Vaska46|Vaska46]] || [[Special:Contributions/Vaska46|{{formatnum:2018}}]] || {{Permissions|Vaska46}} |- | 183 || [[User:WorldXTX|WorldXTX]] || [[Special:Contributions/WorldXTX|{{formatnum:2004}}]] || {{Permissions|WorldXTX}} |- | 184 || [[User:Xabibulla Muxamedov|Xabibulla Muxamedov]] || [[Special:Contributions/Xabibulla Muxamedov|{{formatnum:1969}}]] || {{Permissions|Xabibulla Muxamedov}} |- | 185 || [[User:Abdug'opporov Xalilulloh|Abdug'opporov Xalilulloh]] || [[Special:Contributions/Abdug'opporov Xalilulloh|{{formatnum:1964}}]] || {{Permissions|Abdug'opporov Xalilulloh}} |- | 186 || [[User:Gulnozaxon 27|Gulnozaxon 27]] || [[Special:Contributions/Gulnozaxon 27|{{formatnum:1964}}]] || {{Permissions|Gulnozaxon 27}} |- | 187 || [[User:MrErgashev|MrErgashev]] || [[Special:Contributions/MrErgashev|{{formatnum:1960}}]] || {{Permissions|MrErgashev}} |- | 188 || [[User:Agent026|Agent026]] || [[Special:Contributions/Agent026|{{formatnum:1951}}]] || {{Permissions|Agent026}} |- | 189 || [[User:Mupapap29|Mupapap29]] || [[Special:Contributions/Mupapap29|{{formatnum:1950}}]] || {{Permissions|Mupapap29}} |- | 190 || [[User:111muhammadkarim|111muhammadkarim]] || [[Special:Contributions/111muhammadkarim|{{formatnum:1935}}]] || {{Permissions|111muhammadkarim}} |- | 191 || [[User:Mehriddin 01|Mehriddin 01]] || [[Special:Contributions/Mehriddin 01|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Mehriddin 01}} |- | 192 || [[User:Komrontoy|Komrontoy]] || [[Special:Contributions/Komrontoy|{{formatnum:1902}}]] || {{Permissions|Komrontoy}} |- | 193 || [[User:Didosh Jurayeva|Didosh Jurayeva]] || [[Special:Contributions/Didosh Jurayeva|{{formatnum:1860}}]] || {{Permissions|Didosh Jurayeva}} |- | 194 || [[User:Akramova Komila|Akramova Komila]] || [[Special:Contributions/Akramova Komila|{{formatnum:1855}}]] || {{Permissions|Akramova Komila}} |- | 195 || [[User:Rotlink|Rotlink]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:1770}}]] || {{Permissions|Rotlink}} |- | 196 || [[User:Sakiy na0926|Sakiy na0926]] || [[Special:Contributions/Sakiy na0926|{{formatnum:1758}}]] || {{Permissions|Sakiy na0926}} |- | 197 || [[User:Xatchiman|Xatchiman]] || [[Special:Contributions/Xatchiman|{{formatnum:1734}}]] || {{Permissions|Xatchiman}} |- | 198 || [[User:Wikivikipedia|Wikivikipedia]] || [[Special:Contributions/Wikivikipedia|{{formatnum:1717}}]] || {{Permissions|Wikivikipedia}} |- | 199 || [[User:MiroJP|MiroJP]] || [[Special:Contributions/MiroJP|{{formatnum:1709}}]] || {{Permissions|MiroJP}} |- | 200 || [[User:Young Economist7|Young Economist7]] || [[Special:Contributions/Young Economist7|{{formatnum:1707}}]] || {{Permissions|Young Economist7}} {{/end}} ed94p95krl374p2e8mi2e5croun1db4 0 3117 6273916 5543110 2026-09-20T13:39:01Z Sherzod11W 273619 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 6273916 wikitext text/x-wiki {{Bu yaxshi maqola}} {{adashlar|Imomqul}} {{Davlat arbobi bilgiqutisi | ismi = Imomqulixon | asl ismi = {{lang-chg|امام قلی خان}} | tasvir = Imamquli-khan.jpg | uzunlik = | izoh = Imomqulixon portreti | tartib = | lavozim = [[Buxoro xonligi hukmdori]] | bayroq = War flag of Khanate of Bukhara.svg | ismi ostida = | boshlanish davri = [[1611-yil]] | tugash davri = [[1642-yil]] | oʻtmishdoshi = [[Vali Muhammadxon]] | vorisi = [[Nadr Muhammad]] | tugʻilgan paytidagi ismi = | tugʻilgan sanasi = 1589-yil | tugʻilgan joyi = [[Buxoro xonligi]] | vafot sanasi = 1644-yil | vafot joyi = [[Makka]] yaqinidagi [[Arafot|Arafot togʻi]], [[Usmonlilar imperiyasi|Usmoniylar imperiyasi]] | vafot sababi = | dafn etilgan joyi = | fuqaroligi = [[Buxoro xonligi]] | turmush_oʻrtogʻi = | bolalari = | ota-onasi = {{plainlist| * [[Din Muhammad]] * }} | taʼlim = }} '''Imomqulixon ibn Dinmuhammadxon''' ({{lang-chg|{{nq|امام قلی خان}}}}; 1589, [[Buxoro xonligi]] — 1644, [[Makka]] yaqinidagi [[Arafot|Arafot togʻi]], [[Usmonlilar imperiyasi|Usmoniylar imperiyasi]]) — oʻzbeklarning [[Ashtarxoniylar]] sulolasining vakili va [[Buxoro xonligi]] hukmdori (1611—1642), sarkarda. Imomqulixon xonlikni markazlashtirib, mamlakat mudofaasini mustahkamlashga harakat qilgan. U [[Buxoro xonligi]] hududiga shimol tomondan xavf solgan [[qalmoqlar]], [[Jungʻorlar|jungʻorlarga]] qarshi muvaffaqiyatli janglar olib borgan. Xonlik hududidagi bir qancha oʻzboshimcha amaldorlar va hokimlar harakatini bostirgan{{sfn|Zamonov|2021|p=41-42}}. Imomqulixon hukmronligi davrida [[Rossiya]], [[Turkiya]], [[Hindiston]] va boshqa mamlakatlar bilan faol tashqi siyosat olib borgan. Jumladan, [[Turkiya|Turkiyada]] hukmronlik qilgan [[Usmonlilar imperiyasi|Usmoniylar imperiyasi]] hukmdori [[Ahmad I]] va [[Murod IV]], [[Hindiston|Hindistonda]] [[Boburiylar sulolasi]] vakillari [[Jahongir]] va [[Shoh Jahon]], [[Rossiya|Rossiyada]] [[Romanovlar|Romanovlar sulolasi]] hukmdori [[Mixail Fyodorovich]] bilan faol diplomatik munosabatlarni oʻrnatgan. Uning davrida mamlakatda koʻplab bunyodkorlik ishlari olib borilgan. Jumladan, Buxoroda Poyandabiy masjidi, [[Mavlona Miskin madrasasi]]{{sfn|Jumanazar|2017|p=323}}, [[Nodir devonbegi xonaqohi]]{{sfn|Jumanazar|2017|p=459}}, [[Nodir devonbegi madrasasi (Buxoro)|Nodir devonbegi madrasasi]]{{sfn|Ражабов|2016|p=159}}, [[Magʻoki Koʻrpa masjidi]], [[Mehtar Orif madrasasi]]{{sfn|Jumanazar|2017|p=334}}, [[Samarqand|Samarqandda]] esa [[Qozi Soqiy madrasasi|Qozi Soqi madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=378}}, [[Sherdor madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=356}}, [[Sayyid Ahmadxoja madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=278}}, [[Tillakori madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=288}} qurilgan. Imomqulixonning 31 yillik{{sfn|Ражабов|2022|p=244}}{{sfn|Murad Özkan|2021|p=54}} hukmronlik faoliyati davomida xonlikning mavqei koʻtarilgan va mamlakatda siyosiy, ijtimoiy va iqtisodiy barqarorlik yaxshilangan{{sfn|Эшов Баҳодир|2019|p=61}}. Manbalarda Imomqulixonning hukmronlik davri [[Husayn Boyqaro]] davri bilan qiyoslangan{{sfn|Ражабов|2022|p=244}}. == Kelib chiqishi == [[Ashtarxoniylar]] sulolasining vakillaridan biri boʻlmish Imomquli 1589-yilda tavallud topgan. Otasi [[Din Muhammad]] shayboniylardan boʻlgan hukmdor [[Abdullaxon II]] (1556–1598) davrida harbiy sarkarda boʻlib, bir nechta shahar{{sfn|Алексеев|2006|p=89}} va viloyatlarda{{sfn|Бўрибой Аҳмедов|1993|p=400}}{{sfn|Zamonov|2021|p=39}} hokimlik qilgan. [[Anton Alekseyev]] Iskandarbek Munshiyning „[[Tarixi olamoroyi Abbosiy]]“ asarining [[Rossiya fanlar akademiyasi sharqshunoslik instituti|Rossiya Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti]]da saqlanayotgan nusxasiga asoslanib, Imomqulixon va Nadr Muhammadxonning onasi [[sayyid|sayyidlar]] avlodidan boʻlganligini yozgan{{sfn|Алексеев|2006|p=90}}. Aksar manbalarda Din Muhammadxonning oʻgʻillaridan faqatgina [[Nadr Muhammadxon]] sayyidlar avlodidan ekanligi koʻrsatilgan{{sfn|Мухаммад Юсуф Мунши|1956|p=79-80}}{{sfn|Арминий Вамбери|2019|p=123}}{{sfn|Cангирова|2017|p=89}}{{sfn|Zamonov|2021|p=52-53}}. Imomqulixon nasabining tarmogʻi [[Chingizxon]]ga yetadi va [[Joʻjixon]]ning 13-oʻgʻli [[Toʻqay Temur]]ga borib taqaladi. Tarixdan maʼlumki, Toʻqay Temurga 14 ulus mulk qilib berilgan. Uning ulusi tarkibiga [[Mangʻishloq]], [[Hoji Tarxon]] va [[Shimoliy Kavkaz]]dagi aslar yeri kirgan{{sfn|Zamonov|2021|p=20—21}}. „Imomqulinoma“ asarida muallif Imomqulixonning nasabini [[Amir Temur]] nasabiga borib bogʻlagan{{sfn|Cангирова|2018|p=36}}. Quyida Imomqulixon nasabining kelib chiqishi [[Muhammad Tolib|Muhammad Tolibning]] „<nowiki/>[[Matlab ut-Tolibin|Matlab ut-tolibin]]<nowiki/>“{{sfn|Муҳаммад Толиб|2016|p=210}}, [[Hofiz Tanish Buxoriy]]ning „<nowiki/>[[Imomqulinoma]]<nowiki/>“{{sfn|Cангиров Жуманазар|2017|p=262}} asarida keltirilgan. Bundan tashqari, [[Akbar Zamonov]] tadqiqotlarida manbalar bilan qiyoslangan nasabnoma halqasi ham keltirilgan{{sfn|Zamonov|2021|p=39}}. {| class="wikitable sortable" !Muhammad Tolibda !Hofiz Tanish Buxoriyda !Akbar Zamonovda |- |Chingizxon |Chingizxon |Chingizxon |- |Joʻchixon |Joʻchixon |Joʻchixon |- | |Toʻqay Temurxon |Toʻqa-Temur |- |Oʻztemursulton | |Oʻz-Temur |- |Aboysulton | |Aban |- |Tumagʻonsulton |Tumagʻonsulton |Tumgʻan |- | | |Qutlugʻ-Temur |- | | |Ali-Temur |- |Temurqutluqxon |Temur Qutlugʻxon |Temur-Qutluq |- |Temursulton |Temurbek Sulton |Temur Sulton |- |Muhammadxon |Muhammadxon |Muhammadxon |- |Havoqxon |Javoqxon |Juvak |- |Bobogʻishloqxon |Bobo Gʻishloqxon |Manqishlax |- |Yormuhammadxon |Yormuhammadxon |Yor Muhammad |- |Jonishxon |Shoxbudogʻxon |Joni Sulton |- |Dinmuhammadxon |Dinmuhammadxon |Din Muhammadxon |- |Imomqulixon |Imomqulixon |Imomqulixon |- |+ |} {{Hidden end}} == Taxtga kelishigacha boʻlgan davr == [[Fayl:Vali Muhammadkhon.jpg|thumb|200px|left|[[Ashtarxoniylar|Ashtarxoniy]] hukmdor  – [[Vali Muhammadxon]] (1605–1611)]] Imomquli otasi [[Din Muhammad]] 1598-yilda vafot etgach, sodiq xizmatkorlaridan biri Haq Yasovul tomonidan uning xotini va ikki oʻgʻli Imomquli va [[Nadr Muhammad|Nadr Muhammadlar]] jang maydonidan olib ketilgan. Imomquli va Nadr Muhammad ot ustidagi ikki xurjunda olib qochilayotgan paytda dushman tomonidan otilgan oʻqning biri Nadr Muhammadning oyogʻiga borib teggan. Nadr Muhammad shundan keyin oqsoqlanib yuradigan boʻlgan{{sfn|Zamonov|2021|p=39}}. Vali Muhammadxon 1605-yil taxtga oʻtirganidan soʻng, Imomqulini [[Samarqand]] hokimi qilib tayinlagan{{sfn|Zamonov|2021|p=39}}. Chunki Vali Muhammadxon [[Balx|Balxni]] oʻz nazoratida saqlab qolib, uning valiahd boʻlishini istamagan. 1606-yilda Imomquli va [[Nadr Muhammad]]{{sfn|Алексеев|2006|p=113}} [[Chagʻoniyon]], Balx va [[Hisor|Hisorda]] boʻlib oʻtgan amirlarning harakatini bostirgan. Asta-sekin mamlakatda Imomqulining nufuzi oshib borgan. Vali Muhammadxon jiyani Imomquliga qarshi fitna uyushtira boshlagan. Bu fitnaga Doʻstimbiy argʻun otaliq va qatagʻon qabilasining boshliqlari boshchilik qilgan{{sfn|Алексеев|2006|p=113}}. Ammo Imomquli bundan xabar topib, ishonchsiz amirlarga qarshi choralar koʻrgan. Aynan shu hodisalardan soʻng, Vali Muhammadxon va jiyani Imomquli oʻrtasidagi munosabatlar yomonlashgan{{sfn|Алексеев|2006|p=113}}. Saroy amaldorlari Vali Muhammadxon [[Qarshi|Qarshiga]] shikorga ketgan paytda unga qarshi fitna uyushtirishgan va Imomquli taxtga koʻtarilgan{{sfn|Zamonov|2021|p=40}}. 1611-yil{{sfn|Алексеев|2006|p=120}} avgustda{{sfn|Ахмедов|1982|p=107}} boʻlib oʻtgan jangda Imomquli Vali Muhammadxonni yenggan va u asirga olinib, qatl etilgan{{sfn|Муҳаммад Толиб|2016|p=209}}. == Buxoro xonligi hukmdori == 1611-yil Vali Muhammadxon vafot etgach, Imomqulixon Buxoro xoni sifatida taxtni egallagan. Dastlab ukasi [[Nadr Muhammad|Nadr Muhammadni]] [[Balx]] hokimi sifatida tayinlagan. Imomqulixon davrida mamlakatda ijtimoiy, siyosiy, iqtisodiy munosabatlar taraqqiy etgan{{sfn|Zamonov|2021|p=40}}. [[Arminiy Vamberi]] uning hukmronlik davri haqida shunday yozadi: ''„Imomqulixon nochorlar ishini yengillashtirdi, arz bilan kelganlarni qaytarmadi, uning davrida na kambagʻal, na bechora qolgandi. Chiqargan buyruqlari ijrosi borasida amaldorlarga qattiq turardi, qorongʻi tushishi bilan oddiy kiyim kiyib, vaziri va qoʻriqchi bilan bozor aylanib, oddiy xalqning haqiqiy turmush ahvolidan boxabar boʻlib turardi. U ulamo va abado hamda shoirlar bilan suhbatdan lazzat topib, koʻp vaqtini hukmdor libosini yechib, darveshlik xirqasini kiyib yurib oʻtkazar, har narsani oʻzi darhol bilishi uchun vaziri [[Nodir devonbegi]] va yaqin mahrami Abdulvoseʼ bilan shahar aylanar edi“{{sfn|Арминий Вамбери|2019|p=117}}''. Imomqulixon hukmronligi davrida Buxoro xonligida biror marotaba ham isyon koʻtarilmagan{{sfn|Азамат Зиё|2000|p=272}}. U muhtojlarga yordam bergan va shikoyat qilganlarning mushkulini oson qilgan. Imomqulixon davrida mamlakatda tilanchi va kambagʻal boʻlmagan{{sfn|Zamonov|2021|p=41}}. [[Muhammad Yusuf Munshiy]] oʻz asarida u haqida shunday yozgan: ''„Imomqulixon oyoqlari davlat uzangisida boʻlgan paytda, na Balxda, na Buxoroda qoʻzgʻolon va tartibsizliklar boʻlmadi“{{sfn|Арминий Вамбери|2019|p=123}}''. U asarida Imomqulixonni [[Husayn Boyqaro]] hukmronlik davri bilan qiyoslagan{{sfn|Zamonov|2021|p=41}}. === Mamlakat mudofaasi uchun olib borgan yurishlari === Imomqulixon xon sifatida koʻtarilgach, dastlab mamlakat mudofaasini mustahkamlashga kirishgan. Bu davrda Buxoro xonligining shimoliy tomoniga [[qozoqlar]] va [[qalmoqlar]] tahdid solayotgan edi. U Buxoro xonligining shimoli-sharqiy chegaralari uchun qozoqlar, qalmoqlar va [[Jungʻorlar|jungʻorlarga]] qarshi kurashlar olib borgan{{sfn|Zamonov|2021|p=41}}. Imomqulixon [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xuroson]] va [[Xorazm|Xorazmni]] qayta egallab olmagan boʻlsa-da, [[Andijon (shahar)|Andijon]], [[Turkiston]] va [[Toshkent]] hududlariga xavf solgan qalmoqlar va qozoqlarga qarshi kurash olib borgan{{sfn|Zamonov|2021|p=42}}. 1613-yilda Imomqulixon [[Turkiston]] chegaralaridan to Ashpara va Qoratovning chekka hududlarigacha [[qoraqalpoqlar]], qozoqlar va qalmoqlarga qarshi jang qilib, ularni yenggan{{sfn|Zamonov|2021|p=42}}. === Toshkent hududining qaytarilishi === 1612–1613-yillardagi yurishlar natijasida [[Toshkent]] mamlakat hududiga qoʻshib olingach, Imomqulixon oʻgʻli Iskandar Sultonni [[hokim]] qilib tayinlagan{{sfn|Zamonov|2021|p=42}}. Iskandar Sulton Toshkentda [[Buxoro xonligi]] boshqaruvini joriy qilgan va qattiqqoʻl siyosat yuritgan. U shahardagi ijtimoiy hayotni yaxshilash maqsadida [[xiroj]] va boshqa turdagi soliqlarni joriy qilgan. Bundan gʻazablangan Toshkent aholisi qoʻzgʻolon koʻtargan va Iskandar Sulton oʻldirilgan{{sfn|Zamonov|2021|p=42}}. Ushbu xabarni eshitgan Imomqulixon ukasi [[Nadr Muhammad|Nadr Muhammadga]] xat yozib, [[qoʻshin]] bilan Toshkentga borishini bildirgan va oʻzi ham katta qoʻshin bilan Toshkent tomon yoʻl olgan. Nadr Muhammad [[Balx]] va [[Badaxshon|Badaxshondagi]] qoʻshinlari bilan Toshkentga yordamga borishga shoshilgan. Imomqulixon va Nadr Muhammad qoʻshinlari bir joyga toʻplanib, bir oy davomida Toshkentni qamal qilgan. Imomqulixon jang davomida: ''„Qasam ichamanki, shaharni olgach, uning aholisini qilichdan oʻtkazaman, toki dushmanning qoni otimning uzangisigacha yetmaguncha, qirishni toʻxtatmayman“, –'' deb qasam ichgan''{{sfn|Мухаммад Юсуф Мунши|1956|p=87}}''. Toshkent shahri aholisi ogʻir ahvolga tushgan, shahar darvozalari portlatilib, aholi qilichdan oʻtkazilgan. Buxoro qoʻshinlarining boshliqlari xonga begunoh aholini qirib tashlashni toʻxtashini aytgan. Ammo Imomqulixon shunday degan: ''„Men qasam ichdim va odamlarning qoni mening uzangimga yetmaguncha, qatlni toʻxtatmayman“{{sfn|Zamonov|2021|p=43}}''. Ushbu qirgʻinni toʻxtatish uchun imomlar shunday fatvo bergan: ''„Janobi oliylari oʻz otini suvi uning uzangisiga yetadigan hovuzga tushirsin, undan keyin suv bilan oʻldirilganlarning qonini aralashtirsinlar, shul zafarli oʻzangigacha yetib boradi“{{sfn|Zamonov|2021|p=43}}''. Amirlar Imomqulixonga fatvoni yetkazgan va u xuddi shunday qilib, qasamini ado etgan{{sfn|Zamonov|2021|p=43}}. === Qozoq xonlari bilan munosabatlari === Imomqulixon 1612–1613-yillarda [[Talas vodiysi|Talas vodiysida]] [[Qozoqlar|qozoqlarni]] magʻlubiyatga uchratib, ularning mazkur hududlarda taʼsirini kamaytishga harakat qilgan. U [[Toshkent|Toshkentni]] oʻz tasarrufiga oʻtkazgan boʻlsa-da, koʻp vaqt oʻtmay 1613-yilda qozoq xoni [[Tursunxon]] shaharni egallagan{{sfn|Мусаев|2021|p=56}}. 1621-yilda [[Shohruxiya|Shoxruxiya]] qalʼasidagi daryo boʻylarida Tursunxon va [[Ashtarxoniylar]] oʻrtasida jang boʻlib oʻtgan. Jang natijasida Ashtarxoniylar magʻlubiyatga uchrab, 20 ming jangchisidan ayrilgan{{sfn|Мусаев|2021|p=57}}. 1623-yilda Shoxruxiya qalʼasi yaqinida navbatdagi jang boʻlib, Tursunxon qoʻshini gʻolib boʻlgan. Imomqulixon vaziyatdan kelib chiqib, sulh tuzishni maʼqul koʻrgan. Imomqulixon [[Joʻyboriylar|joʻyboriylardan]] Hoshim Xoja Joʻyboriyni Tursunxon huzuriga yuborgan. Shartnomaga koʻra, [[Buxoro xonligi]] chegarasi Shoxruxiyadan oʻtishi belgilangan. Ushbu shartnomadan keyin Buxoro xonligi shimoldagi hududlarga daʼvo qila olmas edi{{sfn|Zamonov|2021|p=43}}. 1626–1627-yillarda [[Esimxon|Eshimxon]] va Tursunxon oʻrtasidagi jang natijasida Tursunxon oʻldirilgan{{sfn|Алексеев|2006|p=123}}, Buxoro xonligi hududi oldingi chegarasigacha kengaygan. 1628-yilda Imomqulixon buyrugʻi bilan [[Yalangtoʻsh Bahodir]] qozoq xoni [[Abulay Sulton]] bilan jang qilib, Toshkentda uni magʻlub etgan{{sfn|Zamonov|2021|p=43}}. 1628-yilda [[Fargʻona vodiysi|Fargʻona vodiysida]] Ashtarxoniylar hokimiyati toʻliq oʻrnatilgan{{sfn|Мусаев|2021|p=60}}. Imomqulixon Toshkentda [[Boqi Muhammadxon|Boqi Muhammadxonning]] oʻgʻli Abdulloh sultonni hokim qilib tayinlagan. Imomqulixonning ushbu gʻalabasidan soʻng, Buxoro xonligining shimoliy-sharqiy chegaralari qayta tiklangan{{sfn|Мусаев|2021|p=60}}. 1636-yilda Yalangtoʻsh Bahodir boshchiligidagi qoʻshin [[Sayram (tuman)|Sayramga]] yurish qilgan. Harbiy yurishlar [[Dashti qipchoq|Dashti Qipchoq]] hududlarigacha davom etgan{{sfn|Zamonov|2021|p=44}}. === Nadr Muhammad bilan munosabatlari === 1611-yil Imomqulixon taxtga koʻtarilganidan keyin, Nadr Muhammadni [[Balx]] hokimi qilib tayinlagan. Nadr Muhammadxon Balx viloyatini 1642-yilgacha hokim sifatida boshqargan. Aka-ukalarning ikkalasi ham xon hisoblanib, Imomqulixon „katta xon“, Nadr Muhammad „kichik xon“ deb eʼtirof etilgan{{sfn|Ахмедов|1982|p=107}}{{sfn|Алексеев|2006|p=120}}{{sfn|Zamonov|2021|p=54}}. Nadr Muhammad 30 yildan ortiq Balxni boshqarib, akasi Imomqulixon bilan birgalikda bir nechta yurishlarda ishtirok etgan. Imomqulixon va Nadr Muhammad oʻrtasida oqibat va samimiyat boʻlib, bir-biriga qurol koʻtarmagan{{sfn|Алексеев|2006|p=121}}{{sfn|Zamonov|2021|p=55}}. Imomqulixon [[Boburiylar|boburiy]] hukmdor [[Shoh Jahon|Shoh Jahonning]] Balxga yurishini oldini olish maqsadida askarlari bilan birga Balx viloyatiga tashrif buyurganida, Nadr Muhammadxon 12 oʻgʻli bilan shahardan yarim chaqirim piyoda yurib, uni kutib olgan. Imomqulixon bundan taʼsirlanib ''„Siz sayyidsiz ulovingizga miningiz“{{sfn|Арминий Вамбери|2019|p=123}}'' deb otiga mindirgan. Imomqulixon Balxga kelgach, qabul marosimi tashkil etilgan. Nadr Muhammadxon akasiga turkiy odatlar boʻyicha toʻqqizta sovgʻa bergan. Toʻqqizinchi hadya sifatida sakkiz nafar quldan keyin Nadr Muhammad oʻzi turgan{{sfn|Арминий Вамбери|2019|p=123}}. == Tashqi siyosati == === Usmoniylar imperiyasi bilan diplomatik aloqalari === [[Fayl:Sultan I. Ahmet.jpg|thumb|150px|left|Usmonlilar sultoni – [[Ahmad I]] (1603–1617)]] Usmoniylar sultoni [[Ahmad I]] va Imomqulixon oʻrtasida [[Safaviylar davlati|Safaviylar davlatiga]] qarshi kurashish maqsadida 1616–1617-yillarda elchilik aloqalari olib borilgan{{sfn|Burton|1997|p=145}}. Lekin ushbu harakat Usmoniylar sultoni Ahmad I ning vafot etishi bilan toʻxtab qolgan{{sfn|Burton|1997|p=144}}. [[Fayl:Murad IV.jpg |thumb|150px|right|Usmonlilar sultoni – [[Murod IV]] (1623–1640)]] Usmoniylar sultonligi Eron bilan munosabatlari buzilishini istamagan boʻlsa-da, [[Murod IV]] (1623–1640) [[Bagʻdod]] va [[Revon|Revonga]] yurish qilgan. Usmoniylar sultoni Murod IV Imomqulixonga [[Safaviylar davlati|Safaviylar davlatiga]] qarshi birgalikda kurashish maqsadida maktub yuborgan. Imomqulixonning bu maktubga javob yoʻllagani toʻgʻrisida maʼlumotlar uchramaydi. Tarixiy manbalarda koʻra, mazkur davrda Imomqulixon va Eron shohi [[Abbos I]] oʻrtasida doʻstona munosabatlar oʻrnatilgan{{sfn|Mehmet Saray|2017|p=10}}. Usmoniylar imperiyasi elchilari 1624–1625-yillarda Buxoroga kelgan. Ushbu elchilikdan asosiy maqsad Safaviylardan [[Bagʻdod]] shahrini qaytarib olish boʻlgan. Usmoniylar imperiyasi hukmdori Imomqulixonni [[moʻgʻul]] va Safaviylarga qarshi kurashishga daʼvat qilgan{{sfn|Васильев|2014|p=91}}. === Boburiylar sulolasi bilan tashqi aloqalari === [[Fayl:Jahangircrop.jpeg|thumb|150px|left|Boburiylar hukmdori – [[Jahongir]] (1569–1627)]] Imomqulixon 1614-yilda oʻz elchilarini boburiy hukmdor [[Jahongir]] saroyiga yuborgan. Imomqulixon maktubida shayboniy hukmdor [[Abdullaxon II]] va boburiy [[Akbar-shoh|Akbarshoh]] davrida [[Buxoro xonligi]] va [[Hindiston]] mamlakati oʻrtasida ittifoq tuzilganini, bu ittifoq natijasida [[Eron|Eronning]] bir qismi va [[Iroq]], [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xurosonning]] bosib olingani haqida yozgan{{sfn|Низомиддинов|1966|p=46}}. „[[Tarixi Muqimxoniy]]“ asarida yozilishicha, oradan bir qancha vaqt oʻtgach, Imomqulixon huzuriga Jahongir podshoh Hakim Hoziqni elchi sifatida yuborgan{{sfn|Мухаммад Юсуф Мунши|1956|p=88}}. 1624–1625-yillarda Hakim Hoziq Buxoroga borgan{{sfn|Низомиддинов|1966|p=46}}. [[Fayl:'Jujhar Singh Bundela Kneels in Submission to Shah Jahan', painted by Bichitr, c. 1630, Chester Beatty Library (cropped2).jpg|thumb|150px|right|Boburiylar hukmdori – [[Shoh Jahon]] (1627–1658)]] [[Ashtarxoniylar]] va [[Boburiylar]] oʻrtasida siyosiy aloqalar toʻxtab qolmagan. Manbalarga koʻra, Buxoroga Hakim Hoziq elchi sifatida kelishidan oldin, Birka boshchiligidagi elchilar tashrif buyurgan{{sfn|Низомиддинов|1966|p=46}}. Ular bir necha yil Buxoroda turgan, soʻng Buxoro xoni Hindistonga Abdurahimxoʻja boshchiligidagi elchilarni yuborgan. 1626-yilda Imomqulixon Jahongir huzuriga Abdurahimxoʻja Joʻyboriyni yuborib, Xurosonni qaytarib olish maqsadida yordam berishini soʻragan{{sfn|Хайруллаев|2003|p=112}}. Imomqulixon elchisi Abdurahimxoʻja sovgʻa-salomlar bilan birga hukmdorga bir „[[laʼl]]“ toshini hadya qilgan. Boburiy hukmdor Jahongir esa Abdurahimxoʻjaga 40 ming rupiya pul va har biri 1000, 1500 va 500 misqol ogʻirlikdagi uchta oltin „kavkabi tole“ sovgʻa qilgan{{sfn|Низомиддинов|1966|p=19}}. Hind tarixchisi Banarsi Prasad Saksena yozishicha, Hindistonga elchi sifatida kelgan Abdurahimxoʻjaga Buxoro xonligining Xurosonni Hindiston va Buxoro oʻrtasida boʻlib olish haqidagi taklifni bergan va Jahongirshohning vafoti sababli taklif amalga oshmagan{{sfn|Низомиддинов|1966|p=47}}. Tarixiy manbalarga koʻra, Jahongirshohning xotini [[Nur jahon begim|Nurjahonbegim]] va Imomqulixonning onasi bir-biri bilan maktublar almashib, turli qimmatbaho sovgʻa-salomlar yuborib turishgan{{sfn|Низомиддинов|1966|p=49}}. === Romanovlar sulolasi bilan diplomatik aloqalari === [[Fayl:Michael-I-Romanov-Wedekind (cropped).jpg|thumb|150px|left|Romanovlar sulolasi birinchi hukmdori – [[ Mixail Fyodorovich]] (1613–1645)]] 1613-yilda Imomqulixon [[Moskva|Moskvaga]] Navroʻzxoʻja boshchiligidagi elchilarni yuborgan. Elchilik karvoni 300 kishidan iborat boʻlib, [[Samara]], [[Qozon]] va boshqa mahalliy hokimliklar tomonidan qabul qilingan. Imomqulixon oʻz yorligʻida [[Romanovlar]] sulolasi hukmdoriga elchilik va savdo munosabatlarini davom ettirishni taklif qilgan. Navroʻzxoʻja rus hukmdoridan [[shunqor]], [[sovut]], [[moʻyna]] va boshqa mollarni sotib olinishini va rus yerlarida bojsiz savdo qilishga ruxsat soʻragan. Rus hukumati [[Buxoro xonligi|Buxoro xonligidan]] kelgan savdogarlar uchun erkin savdo qilishga ijozat bergan. 1615-yilda Navroʻzxoʻja boshchiligidagi elchilik Buxoroga qaytgan{{sfn|Ҳамид Зиёев|2012|p=50-51}}. 1618-yil 11-avgustda Imomqulixonning Odambiy boshchilidagi elchilari Romanovlar sulolasi hukmdori [[Mixail Fyodorovich]] huzuriga Moskvaga borishgan. 1620-yilda ushbu elchilikka javoban Mixail Fyodorovich [[Xoxlov|Ivan Xoxlov]] boshchiligidagi elchilarni Buxoroga yuborgan. Ivan Xoxlov Buxoro xonligiga kelganda Imomqulixon [[Samarqand|Samarqandda]] boʻlgan. Xoxlov Samarqandga borib, xon qabulida boʻlgan. Mazkur elchilik yorligʻida Mixail Fyodorovich Buxoro hukmdorining savdo-sotiq toʻgʻrisidagi taklifini qabul qilingani, Imomqulixonga toʻrtta ovchi qushi sovgʻa qilingani va Buxoroda asirga olingan ruslarni ozod qilib, Rossiyaga yuborishini yozgan{{sfn|Жуковский|2022|p=9}}. Ivan Xoxlov esdaliklariga koʻra, u Buxoroga borishda juda koʻp qiyinchiliklarni yengib oʻtishiga toʻgʻri kelgan. Yoʻl davomida unga [[turkmanlar]] hujum qilgan. [[Xiva|Xivada]] esa Xiva xoni Imomqulixonga olib borayotgan shunqorni tortib olmoqchi boʻlgan. Buxoro xonligida Xoxlov yaxshi kutib olingan, ammo baʼzi amaldorlar xon tomonidan berilgan pullarni maʼlum bir qismini olgan. Aynan shu hodisadan soʻng Rossiya va Buxoro oʻrtasida munosabatlar yomonlashgan{{sfn|Ҳамид Зиёев|2012|p=53}}. Ushbu vaziyatdan soʻng Mixail Fyodorovich 20 yil, Imomqulixon esa 11 yil bir-biriga elchilar yubormagan. Faqatgina Xovlov bilan boʻlgan munosabatlargina emas, balki ikki davlat oʻrtasidagi ichki va tashqi sharoit ham elchilik aloqalarining uzulishiga olib kelgan{{sfn|Ҳамид Зиёев|2012|p=54}}. == Joʻybor shayxlari bilan munosabatlari == Imomqulixon hukmronligi davrida [[Joʻybor shayxlari|joʻybor shayxlari]] bilan yaxshi munosabatda boʻlgan va ulardan davlat ishlarini boshqarishda maslahat olib turgan. U joʻyboriy [[Xoja Tojiddin Hasan|Xoʻja Tojiddindan]] davlat lavozimlarida kishilarni tayinlashda maslahat olgan. Imomqulixon Xoʻja Tojiddinga oʻz singlisi Poyanda sulton xonimni nikohlab bergan. Xoʻja Tojiddin xonlik maraka va marosimlarida doimo ishtirok etib, davraning toʻridan joy olgan va u koʻproq ushbu davralarda beʼmani gaplarni gapirmaslikni, davlat ishlari haqida gapirishni maʼqul koʻrgan{{sfn|Zamonov|2021|p=49}}. 1644-yil Imomqulixon vafot etgach, Xoʻja Tojiddin uning fotiha marosimini oʻtkazishni oʻz vazifasi deb bilgan va oʻz zimmasiga olgan. Xoʻja Tojiddin 100 ta qoʻy va 10 ta ot soʻyib, Buxorodagi Volidaxon madrasasida xonlik va shahar nufuzli shaxslari ishtirokida xatmi Qur’on oʻtkazgan{{sfn|Zamonov|2021|p=50}}. Joʻybor xoʻjalari vakillaridan yana biri Muhammad Yusuf Xoʻja (1593–1651) bilan Imomqulixon oʻrtasida munosabat boʻlgan. Imomqulixon unga koʻplab inʼomlar qilgan. Joʻybor xoʻjalarning biri [[Abdurahim Xoʻja]] (1575–1628) bilan Imomqulixon oʻrtasida ixtilof boʻlgan. Natijada Abdurahim Xoʻja hajga ketishga majbur boʻlgan va mol-mulki xon buyrugʻiga koʻra musodara qilingan{{sfn|Zamonov|2021|p=50}}. == Ilm-fanga munosabati == Imomqulixon shoirlar, darveshlar, olimlar, oʻz zamonasining ulugʻ kishilari bilan suhbat qilishni xush koʻrgan. [[Muhammad Yusuf Munshiy]] maʼlumotlariga koʻra, u soʻfiyona sheʼrlar mashq qilgan. Imomqulixon shayx Mavlono Yusuf Qorabogʻiy bilan suhbat qilishni yaxshi koʻrgan. Mavloniy Yusuf Qorabogʻiy Buxoroga [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xurosondan]] kelib, Mulloi Nav taxallusi bilan mashhur boʻlgan. U Buxoroda Mirzojon Sheroziga shogird tushgan va Imomqulixon davrida [[Tariqat|tariqatning]] yirik vakillaridan biri hisoblangan. Imomqulixon davrida Nahliy va Turobiy kabi shoirlar ijod qilgan{{sfn|Zamonov|2021|p=49}}. Shoir Nahliy (Suhayl) taxallusi bilan tanilgan [[Hofiz Tanish Buxoriy]]{{sfn|Cангиров Жуманазар|2017|p=258}} Imomqulixon topshirigʻi bilan [[masnaviy]] [[doston]] yozgan{{sfn|Cангирова|2008|p=21}}. 1642-yilda [[musavvir]] Xoja Muhammad Imomqulixon miniatyurasini chizgan{{sfn|Ражабов|2022|p=244}}. == Bunyodkorlik sohasidagi siyosati == [[Fayl:Madrasah_of_Nadir_Devanbegi._Bukhara.jpg|thumb|right|200px|Nodir devonbegi madrasasi. 1622–1623-yillar.]] [[Fayl:Registan Tillya-Kari madrasah2014.JPG|thumb|right|200px|Tillakori madrasasi. 1641–1642-yillar.]] Imomqulixon davrida mamlakatda koʻplab bunyodkorlik ishlari olib borilgan. „Imomqulinoma“ asarida muallif Imomqulixon [[Amir Temur]] davridagi kabi obodonchilik ishlari olib borganligini yozgan{{sfn|Cангирова|2018|p=36}}. Imomqulixon 1614–1615-yillarda [[Qashqadaryo (daryo)|Qashqadaryodan]] [[Qarshi]] choʻliga kanal qazdiradi. Kanal qurilishi natijasida koʻplab qarovsiz yerlar obod qilingan. 1633-yilda Qoʻshqoʻrgʻonda ham uning buyrugʻiga koʻra kanal qazilgan{{sfn|Азамат Зиё|2000|p=270}}. Imomqulixon davrida Buxoroda 1617-yilda [[Registon (Buxoro)|Registon]] maydonida [[Poyandabiy masjidi]], 1611–1612-yillarda [[Mavlona Miskin madrasasi]]{{sfn|Jumanazar|2017|p=323}}, 1620-yilda [[Nodir devonbegi xonaqohi]]{{sfn|Jumanazar|2017|p=459}}, 1622–1623-yillarda [[Nodir devonbegi madrasasi (Buxoro)|Nodir devonbegi madrasasi]]{{sfn|Ражабов|2016|p=159}}, 1637-yilda [[Magʻoki Koʻrpa masjidi]], [[Mehtar Orif madrasasi]]{{sfn|Jumanazar|2017|p=334}} bunyod etilgan. Samarqandda esa 1612–1613-yillarda [[Qozi Soqiy madrasasi|Qozi Soqi madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=378}}, 1619-yilda [[Sherdor madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=356}}, 1637–1638-yillarda [[Sayyid Ahmadxoja madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=278}}, 1641–1642-yillarda [[Tillakori madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=288}} qurilgan. == Oilasi == Imomqulixon [[Vali Muhammadxon|Vali Muhammadning]] xotini{{sfn|Cангирова|2017|p=89}} yoki kanizagi boʻlgan{{sfn|Алексеев|2006|p=117}} [[Oyxonim (Ashtarxoniy malika)|Oyxonim]]ni Buxoro xonligi taxtini egallaganidan soʻng, xotiniga aylantirgan va buning uchun maxsus fatvo chiqargan{{sfn|Алексеев|2006|p=117}}. [[Oyxonim (Ashtarxoniy malika)|Oyxonim]] qozoq sultoni [[Eshim sulton|Eshim sultonning]] qizi boʻlgan{{sfn|Cангирова|2017|p=89}}. Imomqulixonning Iskandar sulton, Pir Muhammad sulton (Muhammad Ali), Bahrom mirzo ismli oʻgʻillari boʻlgan. Imomqulixon 1612–1613-yillarda Toshkentni egallagach, birinchi oʻgʻli Iskandar sultonni hokim qilib tayinlagan. Ikkinchi oʻgʻli Pir Muhammad sulton esa 1630 yoki 1631-yilda Abulay sulton tomonidan oʻldirilgan{{sfn|Cангирова|2018|p=36}}. Dilorom Sangirova Imomqulixonning bir qizi boʻlganligi va [[Abdulazizxon (Ashtarxoniy)|Abdulazizxonga]] turmushga chiqqanligi toʻgʻrisida maʼlumot bergan{{sfn|Cангирова|2018|p=36}}. == Taxtdan voz kechishi va haj ziyorati == Imomqulixon hukmronligining oxirgi yillarida koʻzi ojiz boʻlib qolgan. Bu davrda Imomqulixonning ojizligidan foydalangan xonlik amaldor va zodagonlari oʻzlaricha mustaqil siyosat yuritgan. Buning natijasida mamlakat zaiflashib borgan{{sfn|Zamonov|2021|p=51}}. 1642-yil{{sfn|Ахмедов|1982|p=109}} Imomqulixon bunday vaziyatda taxtni ukasi Nadr Muhammadxonga topshirib{{sfn|Алексеев|2006|p=128}}, haj amallarini bajarish maqsadida [[Makka]] va [[Madina (shahar)|Madina]] shaharlariga yoʻl olgan. 1642–1643-yillarda haj safari karvoniga [[Nodir devonbegi]] boshchilik qilgan va Muhammad Doʻst otaliq hamrohlik qilgan. Safar davomida Imomqulixon Eronning [[Isfahon]] va [[Mashhad]] shaharlarida boʻlib, Eron shohi qabulida boʻlgan. Imomqulixon [[Hijoz|Hijozga]] Isfahon va Mashhad shaharlari orqali borib, haj amallarini ado etgan. Imomqulixon Madinada bir necha yil yashab, Movarounnahrdan hajga borganlar dam olishi uchun chorbogʻ va Makkadagi Kaʼbaga kirish darvozalaridan biriga kumush va oltin tutqichli yogʻoch zina qurdirgan{{sfn|Cангирова|2019|p=29}}. == Vafoti == Imomqulixon 1644-yili{{sfn|Эшов Баҳодир|2019|p=61}} [[Arafot]] togʻida vafot etgan{{sfn|Zamonov|2021|p=51}} va [[Madina (shahar)|Madinadagi]]{{sfn|Алексеев|2006|p=128}} Baqiya qabristoniga dafn etilgan{{sfn|Cангирова|2019|p=29}}. [[Dilorom Sangirova]] yozishicha, uning janoza marosimiga 600 ming atrofidagi odamlar qatnashgan{{sfn|Cангирова|2019|p=29}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin|2}} === Ilmiy adabiyotlar === * {{kitob manbasi|author= Zamonov A, Subhonov F|title= Buxoro xonligining ashtarxoniy hukmdorlari|date=2021|publisher= Bayoz|location=Toshkent|pages=136||ref=Zamonov}} * {{Kitob manbasi|author=Jumanazar A.|title=Buxoro taʼlim tizimi tarixi|date=2017|publisher=Akademnashr|location=Toshkent|pages=592|isbn=978-9943-4728-2-2|ref=Jumanazar}} * {{kitob manbasi|author= Mehmet Saray |title= Rus işgali devrinde Osmanli Devleti ile Türkistan hanliklari arasindaki siyasi münasebetler- 2. baskı|date=2017|publisher= Turk Tarih Kurumu|location=Ankara|pages=200||ref=Mehmet Saray}} * {{kitob manbasi|author=Muhammed Yusuf Münşî|title= Tezkire-i mukîm hânî. Şibanîler ve Astrahanlilar döneminde Maveraünnehir'in kültürel ve toplumsal tarihinin seyri. Farsça aslından çevirenler: Ahmet Özturhan ve Ahmet Korkmaz|date=2022|publisher= Repar dijital matbaası|location=İstambul|pages=149|isbn=978-625-7459-49-5|ref=Muhammed Yusuf Münşî}} * {{kitob manbasi|author=Murad Özkan|title=Buhara Hanlığı (1500—1920)|date=2021|publisher= Repar dijital matbaası|location=İstambul|pages=128|isbn=978-605-4944-78-1|ref=Murad Özkan}} * {{kitob manbasi|author= Audrey Burton |title= The Bukharans. A dynastic, diplomatic and commercial history 1550-1702|date=1997|publisher=Curzon |location=|pages=664||ref=Burton}} * {{kitob manbasi|author= Аҳмедов Б |title= Тарихдан сабоқлар |date=1993|publisher= Ўқитувчи|location=Tошкент|pages=432|isbn= |ref= Бўрибой Аҳмедов}} * {{Kitob manbasi|author= Абдусаттор Жуманазар|title= Самарқанд таълим тизими ва мадрасалари тарихи |date=2021|publisher=Фан|location=Тошкент|pages=520|isbn=978-9943-6804-9-4|ref=Жуманазар}} * {{kitob manbasi|author= Азамат Зиё |title= Ўзбек давлатчилиги тарихи|date=2000|publisher=Шарқ|location=Тошкент|pages=368||ref=Ўзбек давлатчилиги тарихи}} * {{kitob manbasi|author= Арминий Вамбери|title=Бухоро ёхуд Мовароуннаҳр тарихи. (таржимон Сирожиддин Аҳмад) |date=2019|publisher=Info Capital Group |location=Ташкент|pages=254||ref=Арминий Вамбери}} * {{kitob manbasi|author= Мухаммад Юсуф Мунши|title= Муким-ханская история / Перевод с таджикского, предисловие, примечания и указатели А.А.Семенова|date=1956|publisher= Фан |location=Ташкент|pages=303||ref=Мухаммад Юсуф Мунши}} * {{kitob manbasi|author= Муҳаммад Толиб|title= Матлаб ут-толибин. Форс тилидан таржима, сўзбоши ва изоҳлар муаллифлари: Ғ. Каримий, Э.Миркомилов|date=2016|publisher= “Мovarounnahr” |location= Тошкент|pages=384|isbn=978-9943-12-379-3|ref=Муҳаммад Толиб}} * {{kitob manbasi|author= Жуковский С.В |title= Бухоро ва Хива хонликлари билан уч юз йилликдаги муносабатлари. Таржима ва изоҳлар муаллифлари: Ҳамроев A., Рахмонова М.|date=2022|publisher=“Durdona”|location=Бухоро|pages=152||ref=Жуковский}} * {{kitob manbasi|author= Зияев Ҳ |title= Ўзбекистонинг Россия билан элчилик ва иқтисодий алоқаларнинг ўрнатилиши, ривожланиш тарихи (қадимги даврдан то ХХ аср бошларигача) III жилд|date=2012|publisher=Янги аср авлоди|location=Тошкент|pages=499||ref=Ҳамид Зиёев}} * {{kitob manbasi|author= Низомиддинов И |title= XVI-XVIII асрларда Ўрта Осиё- Ҳиндистон муносабатлари|date=1966|publisher=Ўзбекистон ССР "ФAН" нашриёти |location=Тошкент|pages=117||ref=Низомиддинов}} * {{kitob manbasi|author= Хайруллаев М |title= Ўзбек дипломатияси тарихидан |date=2003|publisher=|location= Тошкент |pages=375||ref=Хайруллаев}} * {{kitob manbasi|author=Ражабов Қ, Иноятов С.|title= Бухоро тарихи|date=2016|publisher=Тафаккур нашриёти|location=Tошкент|pages=460|isbn=978-9943-24-119-0|ref=Ражабов}} * {{kitob manbasi|author=Ражабов Қ |title= Туркистон тарихида ўтган 55 сиймо|date=2022|publisher= Фан нашриёти|location=Tошкент|pages=320|isbn=978-9943-19-660-5|ref=Ражабов}} * {{kitob manbasi|author= Эшов Баҳодир|title= Ўзбекистонда давлат ва маҳаллий бошқарув тарихи |date=2019|publisher=Янги аср авлоди|location=Ташкент|pages=404||ref=Эшов Баҳодир}} * {{kitob manbasi|author= Ахмедов Б. А |title= История Балха (XVI-первая половина XVIII в) |date=1982|publisher= Фан|location=Tошкент|pages=295|isbn= |ref= Ахмедов}} * {{kitob manbasi|author= Алексеев А. К|title= Политическая история Тукай-Тимуридов: По материалам персидского исторического сочинения Бахр ал-асрор|date=2006|publisher=|location=Санкт-Петербург|pages=229|isbn=|ref=Алексеев}} * {{kitob manbasi|author= Васильев А |title= Знамя и меч от падишаха. Политические и культурные контакты ханств Центральной Азии и Османской империи (середина XVI—начало XX вв.)|date=2014|publisher= |location=Москва|pages=353||ref=Васильев}} === Maqolalar === * {{Статья|автор= Мусаев А |заглавие= Бухоро ва Қозоқ хонлиги ўртасидаги сиёсий муносабатларда Фарғона водийсининг ўрни |издание= Водийнома|год=2021|ref=Мусаев}} * {{Статья|автор=Cангирова Д.|заглавие= Суҳаил: „Имомқулинома“ |издание=Мозийдан садо|год=2008|ref=Cангирова}} * {{Статья|автор=Cангирова Д.|заглавие= Аштархоний ҳонимларнинг давлат бошқарувидаги ўрни|издание=Sharqshunoslik jurnali|год=2017|ref=Cангирова}} * {{Статья|автор=Cангирова Д.|заглавие=Бир сулола шажараси ҳақида|издание=Sharq mash’ali. Toshkent davlat Sharqshunoslk instituti ilmiy-uslubiy, ma’rifiy jurnali|год=2018|ref=Cангирова}} * {{Статья|автор=Cангирова Д.|заглавие= Ҳаж зиёрати ва ҳукмдор ҳожилар|издание=„Ўтмишда назар“ журнали|год=2019|ref=Cангирова}} * {{Статья|автор=Cангиров Ж.|заглавие= Ҳофиз Таниш Бухорийнинг „Имомқулинома“ асари ва унинг Аштархонийлар тарихини ўрганишдаги ўрни |издание=Actual problems of the history of Uzbekistan|год=2022|ref=Сангиров Жуманазар}} {{refend}} {{OʻzME}} [[Turkum:Buxoro xonligi]] [[Turkum:Chingiziylar]] [[Turkum:Toʻqay Temuriylar]] [[Turkum:Ashtarxoniylar]] a79bl01irlvtojq9k9cr2y4uprwuwji 6273917 6273916 2026-09-20T13:39:30Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273917 wikitext text/x-wiki {{Bu yaxshi maqola}} {{adashlar|Imomqul}} {{Davlat arbobi bilgiqutisi | ismi = Imomqulixon | asl ismi = {{lang-chg|امام قلی خان}} | tasvir = Imamquli-khan.jpg | uzunlik = | izoh = Imomqulixon portreti | tartib = | lavozim = [[Buxoro xonligi hukmdori]] | bayroq = War flag of Khanate of Bukhara.svg | ismi ostida = | boshlanish davri = [[1611-yil]] | tugash davri = [[1642-yil]] | oʻtmishdoshi = [[Vali Muhammadxon]] | vorisi = [[Nadr Muhammad]] | tugʻilgan paytidagi ismi = | tugʻilgan sanasi = 1589-yil | tugʻilgan joyi = [[Buxoro xonligi]] | vafot sanasi = 1644-yil | vafot joyi = [[Makka]] yaqinidagi [[Arafot|Arafot togʻi]], [[Usmonlilar imperiyasi|Usmoniylar imperiyasi]] | vafot sababi = | dafn etilgan joyi = | fuqaroligi = [[Buxoro xonligi]] | turmush_oʻrtogʻi = | bolalari = | ota-onasi = {{plainlist| * [[Din Muhammad]] * }} | taʼlim = }} '''Imomqulixon ibn Dinmuhammadxon''' ({{lang-chg|{{nq|امام قلی خان}}}}; 1589, [[Buxoro xonligi]] — 1644, [[Makka]] yaqinidagi [[Arafot|Arafot togʻi]], [[Usmonlilar imperiyasi|Usmoniylar imperiyasi]]) — oʻzbeklarning [[Ashtarxoniylar]] sulolasining vakili va [[Buxoro xonligi]] hukmdori (1611—1642), sarkarda. Imomqulixon xonlikni markazlashtirib, mamlakat mudofaasini mustahkamlashga harakat qilgan. U [[Buxoro xonligi]] hududiga shimol tomondan xavf solgan [[qalmoqlar]], [[Jungʻorlar|jungʻorlarga]] qarshi muvaffaqiyatli janglar olib borgan. Xonlik hududidagi bir qancha oʻzboshimcha amaldorlar va hokimlar harakatini bostirgan{{sfn|Zamonov|2021|p=41-42}}. Imomqulixon hukmronligi davrida [[Rossiya]], [[Turkiya]], [[Hindiston]] va boshqa mamlakatlar bilan faol tashqi siyosat olib borgan. Jumladan, [[Turkiya|Turkiyada]] hukmronlik qilgan [[Usmonlilar imperiyasi|Usmoniylar imperiyasi]] hukmdori [[Ahmad I]] va [[Murod IV]], [[Hindiston|Hindistonda]] [[Boburiylar sulolasi]] vakillari [[Jahongir]] va [[Shoh Jahon]], [[Rossiya|Rossiyada]] [[Romanovlar|Romanovlar sulolasi]] hukmdori [[Mixail Fyodorovich]] bilan faol diplomatik munosabatlarni oʻrnatgan. Uning davrida mamlakatda koʻplab bunyodkorlik ishlari olib borilgan. Jumladan, Buxoroda Poyandabiy masjidi, [[Mavlona Miskin madrasasi]]{{sfn|Jumanazar|2017|p=323}}, [[Nodir devonbegi xonaqohi]]{{sfn|Jumanazar|2017|p=459}}, [[Nodir devonbegi madrasasi (Buxoro)|Nodir devonbegi madrasasi]]{{sfn|Ражабов|2016|p=159}}, [[Magʻoki Koʻrpa masjidi]], [[Mehtar Orif madrasasi]]{{sfn|Jumanazar|2017|p=334}}, [[Samarqand|Samarqandda]] esa [[Qozi Soqiy madrasasi|Qozi Soqi madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=378}}, [[Sherdor madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=356}}, [[Sayyid Ahmadxoja madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=278}}, [[Tillakori madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=288}} qurilgan. Imomqulixonning 31 yillik{{sfn|Ражабов|2022|p=244}}{{sfn|Murad Özkan|2021|p=54}} hukmronlik faoliyati davomida xonlikning mavqei koʻtarilgan va mamlakatda siyosiy, ijtimoiy va iqtisodiy barqarorlik yaxshilangan{{sfn|Эшов Баҳодир|2019|p=61}}. Manbalarda Imomqulixonning hukmronlik davri [[Husayn Boyqaro]] davri bilan qiyoslangan{{sfn|Ражабов|2022|p=244}}. == Kelib chiqishi == [[Ashtarxoniylar]] sulolasining vakillaridan biri boʻlmish Imomquli 1589-yilda tavallud topgan. Otasi [[Din Muhammad]] shayboniylardan boʻlgan hukmdor [[Abdullaxon II]] (1556–1598) davrida harbiy sarkarda boʻlib, bir nechta shahar{{sfn|Алексеев|2006|p=89}} va viloyatlarda{{sfn|Бўрибой Аҳмедов|1993|p=400}}{{sfn|Zamonov|2021|p=39}} hokimlik qilgan. [[Anton Alekseyev]] Iskandarbek Munshiyning „[[Tarixi olamoroyi Abbosiy]]“ asarining [[Rossiya fanlar akademiyasi sharqshunoslik instituti|Rossiya Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti]]da saqlanayotgan nusxasiga asoslanib, Imomqulixon va Nadr Muhammadxonning onasi [[sayyid|sayyidlar]] avlodidan boʻlganligini yozgan{{sfn|Алексеев|2006|p=90}}. Aksar manbalarda Din Muhammadxonning oʻgʻillaridan faqatgina [[Nadr Muhammadxon]] sayyidlar avlodidan ekanligi koʻrsatilgan{{sfn|Мухаммад Юсуф Мунши|1956|p=79-80}}{{sfn|Арминий Вамбери|2019|p=123}}{{sfn|Cангирова|2017|p=89}}{{sfn|Zamonov|2021|p=52-53}}. Imomqulixon nasabining tarmogʻi [[Chingizxon]]ga yetadi va [[Joʻjixon]]ning 13-oʻgʻli [[Toʻqay Temur]]ga borib taqaladi. Tarixdan maʼlumki, Toʻqay Temurga 14 ulus mulk qilib berilgan. Uning ulusi tarkibiga [[Mangʻishloq]], [[Hoji Tarxon]] va [[Shimoliy Kavkaz]]dagi aslar yeri kirgan{{sfn|Zamonov|2021|p=20—21}}. „Imomqulinoma“ asarida muallif Imomqulixonning nasabini [[Amir Temur]] nasabiga borib bogʻlagan{{sfn|Cангирова|2018|p=36}}. Quyida Imomqulixon nasabining kelib chiqishi [[Muhammad Tolib|Muhammad Tolibning]] „<nowiki/>[[Matlab ut-Tolibin|Matlab ut-tolibin]]<nowiki/>“{{sfn|Муҳаммад Толиб|2016|p=210}}, [[Hofiz Tanish Buxoriy]]ning „<nowiki/>[[Imomqulinoma]]<nowiki/>“{{sfn|Cангиров Жуманазар|2017|p=262}} asarida keltirilgan. Bundan tashqari, [[Akbar Zamonov]] tadqiqotlarida manbalar bilan qiyoslangan nasabnoma halqasi ham keltirilgan{{sfn|Zamonov|2021|p=39}}. {| class="wikitable sortable" !Muhammad Tolibda !Hofiz Tanish Buxoriyda !Akbar Zamonovda |- |Chingizxon |Chingizxon |Chingizxon |- |Joʻchixon |Joʻchixon |Joʻchixon |- | |Toʻqay Temurxon |Toʻqa-Temur |- |Oʻztemursulton | |Oʻz-Temur |- |Aboysulton | |Aban |- |Tumagʻonsulton |Tumagʻonsulton |Tumgʻan |- | | |Qutlugʻ-Temur |- | | |Ali-Temur |- |Temurqutluqxon |Temur Qutlugʻxon |Temur-Qutluq |- |Temursulton |Temurbek Sulton |Temur Sulton |- |Muhammadxon |Muhammadxon |Muhammadxon |- |Havoqxon |Javoqxon |Juvak |- |Bobogʻishloqxon |Bobo Gʻishloqxon |Manqishlax |- |Yormuhammadxon |Yormuhammadxon |Yor Muhammad |- |Jonishxon |Shoxbudogʻxon |Joni Sulton |- |Dinmuhammadxon |Dinmuhammadxon |Din Muhammadxon |- |Imomqulixon |Imomqulixon |Imomqulixon |- |+ |} {{Hidden end}} == Taxtga kelishigacha boʻlgan davr == [[Fayl:Vali Muhammadkhon.jpg|thumb|200px|left|[[Ashtarxoniylar|Ashtarxoniy]] hukmdor  – [[Vali Muhammadxon]] (1605–1611)]] Imomquli otasi [[Din Muhammad]] 1598-yilda vafot etgach, sodiq xizmatkorlaridan biri Haq Yasovul tomonidan uning xotini va ikki oʻgʻli Imomquli va [[Nadr Muhammad|Nadr Muhammadlar]] jang maydonidan olib ketilgan. Imomquli va Nadr Muhammad ot ustidagi ikki xurjunda olib qochilayotgan paytda dushman tomonidan otilgan oʻqning biri Nadr Muhammadning oyogʻiga borib teggan. Nadr Muhammad shundan keyin oqsoqlanib yuradigan boʻlgan{{sfn|Zamonov|2021|p=39}}. Vali Muhammadxon 1605-yil taxtga oʻtirganidan soʻng, Imomqulini [[Samarqand]] hokimi qilib tayinlagan{{sfn|Zamonov|2021|p=39}}. Chunki Vali Muhammadxon [[Balx|Balxni]] oʻz nazoratida saqlab qolib, uning valiahd boʻlishini istamagan. 1606-yilda Imomquli va [[Nadr Muhammad]]{{sfn|Алексеев|2006|p=113}} [[Chagʻoniyon]], Balx va [[Hisor|Hisorda]] boʻlib oʻtgan amirlarning harakatini bostirgan. Asta-sekin mamlakatda Imomqulining nufuzi oshib borgan. Vali Muhammadxon jiyani Imomquliga qarshi fitna uyushtira boshlagan. Bu fitnaga Doʻstimbiy argʻun otaliq va qatagʻon qabilasining boshliqlari boshchilik qilgan{{sfn|Алексеев|2006|p=113}}. Ammo Imomquli bundan xabar topib, ishonchsiz amirlarga qarshi choralar koʻrgan. Aynan shu hodisalardan soʻng, Vali Muhammadxon va jiyani Imomquli oʻrtasidagi munosabatlar yomonlashgan{{sfn|Алексеев|2006|p=113}}. Saroy amaldorlari Vali Muhammadxon [[Qarshi|Qarshiga]] shikorga ketgan paytda unga qarshi fitna uyushtirishgan va Imomquli taxtga koʻtarilgan{{sfn|Zamonov|2021|p=40}}. 1611-yil{{sfn|Алексеев|2006|p=120}} avgustda{{sfn|Ахмедов|1982|p=107}} boʻlib oʻtgan jangda Imomquli Vali Muhammadxonni yenggan va u asirga olinib, qatl etilgan{{sfn|Муҳаммад Толиб|2016|p=209}}. == Buxoro xonligi hukmdori == 1611-yil Vali Muhammadxon vafot etgach, Imomqulixon Buxoro xoni sifatida taxtni egallagan. Dastlab ukasi [[Nadr Muhammad|Nadr Muhammadni]] [[Balx]] hokimi sifatida tayinlagan. Imomqulixon davrida mamlakatda ijtimoiy, siyosiy, iqtisodiy munosabatlar taraqqiy etgan{{sfn|Zamonov|2021|p=40}}. [[Arminiy Vamberi]] uning hukmronlik davri haqida shunday yozadi: ''„Imomqulixon nochorlar ishini yengillashtirdi, arz bilan kelganlarni qaytarmadi, uning davrida na kambagʻal, na bechora qolgandi. Chiqargan buyruqlari ijrosi borasida amaldorlarga qattiq turardi, qorongʻi tushishi bilan oddiy kiyim kiyib, vaziri va qoʻriqchi bilan bozor aylanib, oddiy xalqning haqiqiy turmush ahvolidan boxabar boʻlib turardi. U ulamo va abado hamda shoirlar bilan suhbatdan lazzat topib, koʻp vaqtini hukmdor libosini yechib, darveshlik xirqasini kiyib yurib oʻtkazar, har narsani oʻzi darhol bilishi uchun vaziri [[Nodir devonbegi]] va yaqin mahrami Abdulvoseʼ bilan shahar aylanar edi“{{sfn|Арминий Вамбери|2019|p=117}}''. Imomqulixon hukmronligi davrida Buxoro xonligida biror marotaba ham isyon koʻtarilmagan{{sfn|Азамат Зиё|2000|p=272}}. U muhtojlarga yordam bergan va shikoyat qilganlarning mushkulini oson qilgan. Imomqulixon davrida mamlakatda tilanchi va kambagʻal boʻlmagan{{sfn|Zamonov|2021|p=41}}. [[Muhammad Yusuf Munshiy]] oʻz asarida u haqida shunday yozgan: ''„Imomqulixon oyoqlari davlat uzangisida boʻlgan paytda, na Balxda, na Buxoroda qoʻzgʻolon va tartibsizliklar boʻlmadi“{{sfn|Арминий Вамбери|2019|p=123}}''. U asarida Imomqulixonni [[Husayn Boyqaro]] hukmronlik davri bilan qiyoslagan{{sfn|Zamonov|2021|p=41}}. === Mamlakat mudofaasi uchun olib borgan yurishlari === Imomqulixon xon sifatida koʻtarilgach, dastlab mamlakat mudofaasini mustahkamlashga kirishgan. Bu davrda Buxoro xonligining shimoliy tomoniga [[qozoqlar]] va [[qalmoqlar]] tahdid solayotgan edi. U Buxoro xonligining shimoli-sharqiy chegaralari uchun qozoqlar, qalmoqlar va [[Jungʻorlar|jungʻorlarga]] qarshi kurashlar olib borgan{{sfn|Zamonov|2021|p=41}}. Imomqulixon [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xuroson]] va [[Xorazm|Xorazmni]] qayta egallab olmagan boʻlsa-da, [[Andijon (shahar)|Andijon]], [[Turkiston]] va [[Toshkent]] hududlariga xavf solgan qalmoqlar va qozoqlarga qarshi kurash olib borgan{{sfn|Zamonov|2021|p=42}}. 1613-yilda Imomqulixon [[Turkiston]] chegaralaridan to Ashpara va Qoratovning chekka hududlarigacha [[qoraqalpoqlar]], qozoqlar va qalmoqlarga qarshi jang qilib, ularni yenggan{{sfn|Zamonov|2021|p=42}}. === Toshkent hududining qaytarilishi === 1612–1613-yillardagi yurishlar natijasida [[Toshkent]] mamlakat hududiga qoʻshib olingach, Imomqulixon oʻgʻli Iskandar Sultonni [[hokim]] qilib tayinlagan{{sfn|Zamonov|2021|p=42}}. Iskandar Sulton Toshkentda [[Buxoro xonligi]] boshqaruvini joriy qilgan va qattiqqoʻl siyosat yuritgan. U shahardagi ijtimoiy hayotni yaxshilash maqsadida [[xiroj]] va boshqa turdagi soliqlarni joriy qilgan. Bundan gʻazablangan Toshkent aholisi qoʻzgʻolon koʻtargan va Iskandar Sulton oʻldirilgan{{sfn|Zamonov|2021|p=42}}. Ushbu xabarni eshitgan Imomqulixon ukasi [[Nadr Muhammad|Nadr Muhammadga]] xat yozib, [[qoʻshin]] bilan Toshkentga borishini bildirgan va oʻzi ham katta qoʻshin bilan Toshkent tomon yoʻl olgan. Nadr Muhammad [[Balx]] va [[Badaxshon|Badaxshondagi]] qoʻshinlari bilan Toshkentga yordamga borishga shoshilgan. Imomqulixon va Nadr Muhammad qoʻshinlari bir joyga toʻplanib, bir oy davomida Toshkentni qamal qilgan. Imomqulixon jang davomida: ''„Qasam ichamanki, shaharni olgach, uning aholisini qilichdan oʻtkazaman, toki dushmanning qoni otimning uzangisigacha yetmaguncha, qirishni toʻxtatmayman“, –'' deb qasam ichgan''{{sfn|Мухаммад Юсуф Мунши|1956|p=87}}''. Toshkent shahri aholisi ogʻir ahvolga tushgan, shahar darvozalari portlatilib, aholi qilichdan oʻtkazilgan. Buxoro qoʻshinlarining boshliqlari xonga begunoh aholini qirib tashlashni toʻxtashini aytgan. Ammo Imomqulixon shunday degan: ''„Men qasam ichdim va odamlarning qoni mening uzangimga yetmaguncha, qatlni toʻxtatmayman“{{sfn|Zamonov|2021|p=43}}''. Ushbu qirgʻinni toʻxtatish uchun imomlar shunday fatvo bergan: ''„Janobi oliylari oʻz otini suvi uning uzangisiga yetadigan hovuzga tushirsin, undan keyin suv bilan oʻldirilganlarning qonini aralashtirsinlar, shul zafarli oʻzangigacha yetib boradi“{{sfn|Zamonov|2021|p=43}}''. Amirlar Imomqulixonga fatvoni yetkazgan va u xuddi shunday qilib, qasamini ado etgan{{sfn|Zamonov|2021|p=43}}. === Qozoq xonlari bilan munosabatlari === Imomqulixon 1612–1613-yillarda [[Talas vodiysi|Talas vodiysida]] [[Qozoqlar|qozoqlarni]] magʻlubiyatga uchratib, ularning mazkur hududlarda taʼsirini kamaytishga harakat qilgan. U [[Toshkent|Toshkentni]] oʻz tasarrufiga oʻtkazgan boʻlsa-da, koʻp vaqt oʻtmay 1613-yilda qozoq xoni [[Tursunxon]] shaharni egallagan{{sfn|Мусаев|2021|p=56}}. 1621-yilda [[Shohruxiya|Shoxruxiya]] qalʼasidagi daryo boʻylarida Tursunxon va [[Ashtarxoniylar]] oʻrtasida jang boʻlib oʻtgan. Jang natijasida Ashtarxoniylar magʻlubiyatga uchrab, 20 ming jangchisidan ayrilgan{{sfn|Мусаев|2021|p=57}}. 1623-yilda Shoxruxiya qalʼasi yaqinida navbatdagi jang boʻlib, Tursunxon qoʻshini gʻolib boʻlgan. Imomqulixon vaziyatdan kelib chiqib, sulh tuzishni maʼqul koʻrgan. Imomqulixon [[Joʻyboriylar|joʻyboriylardan]] Hoshim Xoja Joʻyboriyni Tursunxon huzuriga yuborgan. Shartnomaga koʻra, [[Buxoro xonligi]] chegarasi Shoxruxiyadan oʻtishi belgilangan. Ushbu shartnomadan keyin Buxoro xonligi shimoldagi hududlarga daʼvo qila olmas edi{{sfn|Zamonov|2021|p=43}}. 1626–1627-yillarda [[Esimxon|Eshimxon]] va Tursunxon oʻrtasidagi jang natijasida Tursunxon oʻldirilgan{{sfn|Алексеев|2006|p=123}}, Buxoro xonligi hududi oldingi chegarasigacha kengaygan. 1628-yilda Imomqulixon buyrugʻi bilan [[Yalangtoʻsh Bahodir]] qozoq xoni [[Abulay Sulton]] bilan jang qilib, Toshkentda uni magʻlub etgan{{sfn|Zamonov|2021|p=43}}. 1628-yilda [[Fargʻona vodiysi|Fargʻona vodiysida]] Ashtarxoniylar hokimiyati toʻliq oʻrnatilgan{{sfn|Мусаев|2021|p=60}}. Imomqulixon Toshkentda [[Boqi Muhammadxon|Boqi Muhammadxonning]] oʻgʻli Abdulloh sultonni hokim qilib tayinlagan. Imomqulixonning ushbu gʻalabasidan soʻng, Buxoro xonligining shimoliy-sharqiy chegaralari qayta tiklangan{{sfn|Мусаев|2021|p=60}}. 1636-yilda Yalangtoʻsh Bahodir boshchiligidagi qoʻshin [[Sayram (tuman)|Sayramga]] yurish qilgan. Harbiy yurishlar [[Dashti qipchoq|Dashti Qipchoq]] hududlarigacha davom etgan{{sfn|Zamonov|2021|p=44}}. === Nadr Muhammad bilan munosabatlari === 1611-yil Imomqulixon taxtga koʻtarilganidan keyin, Nadr Muhammadni [[Balx]] hokimi qilib tayinlagan. Nadr Muhammadxon Balx viloyatini 1642-yilgacha hokim sifatida boshqargan. Aka-ukalarning ikkalasi ham xon hisoblanib, Imomqulixon „katta xon“, Nadr Muhammad „kichik xon“ deb eʼtirof etilgan{{sfn|Ахмедов|1982|p=107}}{{sfn|Алексеев|2006|p=120}}{{sfn|Zamonov|2021|p=54}}. Nadr Muhammad 30 yildan ortiq Balxni boshqarib, akasi Imomqulixon bilan birgalikda bir nechta yurishlarda ishtirok etgan. Imomqulixon va Nadr Muhammad oʻrtasida oqibat va samimiyat boʻlib, bir-biriga qurol koʻtarmagan{{sfn|Алексеев|2006|p=121}}{{sfn|Zamonov|2021|p=55}}. Imomqulixon [[Boburiylar|boburiy]] hukmdor [[Shoh Jahon|Shoh Jahonning]] Balxga yurishini oldini olish maqsadida askarlari bilan birga Balx viloyatiga tashrif buyurganida, Nadr Muhammadxon 12 oʻgʻli bilan shahardan yarim chaqirim piyoda yurib, uni kutib olgan. Imomqulixon bundan taʼsirlanib ''„Siz sayyidsiz ulovingizga miningiz“{{sfn|Арминий Вамбери|2019|p=123}}'' deb otiga mindirgan. Imomqulixon Balxga kelgach, qabul marosimi tashkil etilgan. Nadr Muhammadxon akasiga turkiy odatlar boʻyicha toʻqqizta sovgʻa bergan. Toʻqqizinchi hadya sifatida sakkiz nafar quldan keyin Nadr Muhammad oʻzi turgan{{sfn|Арминий Вамбери|2019|p=123}}. == Tashqi siyosati == === Usmoniylar imperiyasi bilan diplomatik aloqalari === [[Fayl:Sultan I. Ahmet.jpg|thumb|150px|left|Usmonlilar sultoni – [[Ahmad I]] (1603–1617)]] Usmoniylar sultoni [[Ahmad I]] va Imomqulixon oʻrtasida [[Safaviylar davlati|Safaviylar davlatiga]] qarshi kurashish maqsadida 1616–1617-yillarda elchilik aloqalari olib borilgan{{sfn|Burton|1997|p=145}}. Lekin ushbu harakat Usmoniylar sultoni Ahmad I ning vafot etishi bilan toʻxtab qolgan{{sfn|Burton|1997|p=144}}. [[Fayl:Murad IV.jpg |thumb|150px|right|Usmonlilar sultoni – [[Murod IV]] (1623–1640)]] Usmoniylar sultonligi Eron bilan munosabatlari buzilishini istamagan boʻlsa-da, [[Murod IV]] (1623–1640) [[Bagʻdod]] va [[Revon|Revonga]] yurish qilgan. Usmoniylar sultoni Murod IV Imomqulixonga [[Safaviylar davlati|Safaviylar davlatiga]] qarshi birgalikda kurashish maqsadida maktub yuborgan. Imomqulixonning bu maktubga javob yoʻllagani toʻgʻrisida maʼlumotlar uchramaydi. Tarixiy manbalarda koʻra, mazkur davrda Imomqulixon va Eron shohi [[Abbos I]] oʻrtasida doʻstona munosabatlar oʻrnatilgan{{sfn|Mehmet Saray|2017|p=10}}. Usmoniylar imperiyasi elchilari 1624–1625-yillarda Buxoroga kelgan. Ushbu elchilikdan asosiy maqsad Safaviylardan [[Bagʻdod]] shahrini qaytarib olish boʻlgan. Usmoniylar imperiyasi hukmdori Imomqulixonni [[moʻgʻul]] va Safaviylarga qarshi kurashishga daʼvat qilgan{{sfn|Васильев|2014|p=91}}. === Boburiylar sulolasi bilan tashqi aloqalari === [[Fayl:Jahangircrop.jpeg|thumb|150px|left|Boburiylar hukmdori – [[Jahongir]] (1569–1627)]] Imomqulixon 1614-yilda oʻz elchilarini boburiy hukmdor [[Jahongir]] saroyiga yuborgan. Imomqulixon maktubida shayboniy hukmdor [[Abdullaxon II]] va boburiy [[Akbar-shoh|Akbarshoh]] davrida [[Buxoro xonligi]] va [[Hindiston]] mamlakati oʻrtasida ittifoq tuzilganini, bu ittifoq natijasida [[Eron|Eronning]] bir qismi va [[Iroq]], [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xurosonning]] bosib olingani haqida yozgan{{sfn|Низомиддинов|1966|p=46}}. „[[Tarixi Muqimxoniy]]“ asarida yozilishicha, oradan bir qancha vaqt oʻtgach, Imomqulixon huzuriga Jahongir podshoh Hakim Hoziqni elchi sifatida yuborgan{{sfn|Мухаммад Юсуф Мунши|1956|p=88}}. 1624–1625-yillarda Hakim Hoziq Buxoroga borgan{{sfn|Низомиддинов|1966|p=46}}. [[Fayl:'Jujhar Singh Bundela Kneels in Submission to Shah Jahan', painted by Bichitr, c. 1630, Chester Beatty Library (cropped2).jpg|thumb|150px|right|Boburiylar hukmdori – [[Shoh Jahon]] (1627–1658)]] [[Ashtarxoniylar]] va [[Boburiylar]] oʻrtasida siyosiy aloqalar toʻxtab qolmagan. Manbalarga koʻra, Buxoroga Hakim Hoziq elchi sifatida kelishidan oldin, Birka boshchiligidagi elchilar tashrif buyurgan{{sfn|Низомиддинов|1966|p=46}}. Ular bir necha yil Buxoroda turgan, soʻng Buxoro xoni Hindistonga Abdurahimxoʻja boshchiligidagi elchilarni yuborgan. 1626-yilda Imomqulixon Jahongir huzuriga Abdurahimxoʻja Joʻyboriyni yuborib, Xurosonni qaytarib olish maqsadida yordam berishini soʻragan{{sfn|Хайруллаев|2003|p=112}}. Imomqulixon elchisi Abdurahimxoʻja sovgʻa-salomlar bilan birga hukmdorga bir „[[laʼl]]“ toshini hadya qilgan. Boburiy hukmdor Jahongir esa Abdurahimxoʻjaga 40 ming rupiya pul va har biri 1000, 1500 va 500 misqol ogʻirlikdagi uchta oltin „kavkabi tole“ sovgʻa qilgan{{sfn|Низомиддинов|1966|p=19}}. Hind tarixchisi Banarsi Prasad Saksena yozishicha, Hindistonga elchi sifatida kelgan Abdurahimxoʻjaga Buxoro xonligining Xurosonni Hindiston va Buxoro oʻrtasida boʻlib olish haqidagi taklifni bergan va Jahongirshohning vafoti sababli taklif amalga oshmagan{{sfn|Низомиддинов|1966|p=47}}. Tarixiy manbalarga koʻra, Jahongirshohning xotini [[Nur jahon begim|Nurjahonbegim]] va Imomqulixonning onasi bir-biri bilan maktublar almashib, turli qimmatbaho sovgʻa-salomlar yuborib turishgan{{sfn|Низомиддинов|1966|p=49}}. === Romanovlar sulolasi bilan diplomatik aloqalari === [[Fayl:Michael-I-Romanov-Wedekind (cropped).jpg|thumb|150px|left|Romanovlar sulolasi birinchi hukmdori – [[ Mixail Fyodorovich]] (1613–1645)]] 1613-yilda Imomqulixon [[Moskva|Moskvaga]] Navroʻzxoʻja boshchiligidagi elchilarni yuborgan. Elchilik karvoni 300 kishidan iborat boʻlib, [[Samara]], [[Qozon]] va boshqa mahalliy hokimliklar tomonidan qabul qilingan. Imomqulixon oʻz yorligʻida [[Romanovlar]] sulolasi hukmdoriga elchilik va savdo munosabatlarini davom ettirishni taklif qilgan. Navroʻzxoʻja rus hukmdoridan [[shunqor]], [[sovut]], [[moʻyna]] va boshqa mollarni sotib olinishini va rus yerlarida bojsiz savdo qilishga ruxsat soʻragan. Rus hukumati [[Buxoro xonligi|Buxoro xonligidan]] kelgan savdogarlar uchun erkin savdo qilishga ijozat bergan. 1615-yilda Navroʻzxoʻja boshchiligidagi elchilik Buxoroga qaytgan{{sfn|Ҳамид Зиёев|2012|p=50-51}}. 1618-yil 11-avgustda Imomqulixonning Odambiy boshchilidagi elchilari Romanovlar sulolasi hukmdori [[Mixail Fyodorovich]] huzuriga Moskvaga borishgan. 1620-yilda ushbu elchilikka javoban Mixail Fyodorovich [[Xoxlov|Ivan Xoxlov]] boshchiligidagi elchilarni Buxoroga yuborgan. Ivan Xoxlov Buxoro xonligiga kelganda Imomqulixon [[Samarqand|Samarqandda]] boʻlgan. Xoxlov Samarqandga borib, xon qabulida boʻlgan. Mazkur elchilik yorligʻida Mixail Fyodorovich Buxoro hukmdorining savdo-sotiq toʻgʻrisidagi taklifini qabul qilingani, Imomqulixonga toʻrtta ovchi qushi sovgʻa qilingani va Buxoroda asirga olingan ruslarni ozod qilib, Rossiyaga yuborishini yozgan{{sfn|Жуковский|2022|p=9}}. Ivan Xoxlov esdaliklariga koʻra, u Buxoroga borishda juda koʻp qiyinchiliklarni yengib oʻtishiga toʻgʻri kelgan. Yoʻl davomida unga [[turkmanlar]] hujum qilgan. [[Xiva|Xivada]] esa Xiva xoni Imomqulixonga olib borayotgan shunqorni tortib olmoqchi boʻlgan. Buxoro xonligida Xoxlov yaxshi kutib olingan, ammo baʼzi amaldorlar xon tomonidan berilgan pullarni maʼlum bir qismini olgan. Aynan shu hodisadan soʻng Rossiya va Buxoro oʻrtasida munosabatlar yomonlashgan{{sfn|Ҳамид Зиёев|2012|p=53}}. Ushbu vaziyatdan soʻng Mixail Fyodorovich 20 yil, Imomqulixon esa 11 yil bir-biriga elchilar yubormagan. Faqatgina Xovlov bilan boʻlgan munosabatlargina emas, balki ikki davlat oʻrtasidagi ichki va tashqi sharoit ham elchilik aloqalarining uzulishiga olib kelgan{{sfn|Ҳамид Зиёев|2012|p=54}}. == Joʻybor shayxlari bilan munosabatlari == Imomqulixon hukmronligi davrida [[Joʻybor shayxlari|joʻybor shayxlari]] bilan yaxshi munosabatda boʻlgan va ulardan davlat ishlarini boshqarishda maslahat olib turgan. U joʻyboriy [[Xoja Tojiddin Hasan|Xoʻja Tojiddindan]] davlat lavozimlarida kishilarni tayinlashda maslahat olgan. Imomqulixon Xoʻja Tojiddinga oʻz singlisi Poyanda sulton xonimni nikohlab bergan. Xoʻja Tojiddin xonlik maraka va marosimlarida doimo ishtirok etib, davraning toʻridan joy olgan va u koʻproq ushbu davralarda beʼmani gaplarni gapirmaslikni, davlat ishlari haqida gapirishni maʼqul koʻrgan{{sfn|Zamonov|2021|p=49}}. 1644-yil Imomqulixon vafot etgach, Xoʻja Tojiddin uning fotiha marosimini oʻtkazishni oʻz vazifasi deb bilgan va oʻz zimmasiga olgan. Xoʻja Tojiddin 100 ta qoʻy va 10 ta ot soʻyib, Buxorodagi Volidaxon madrasasida xonlik va shahar nufuzli shaxslari ishtirokida xatmi Qur’on oʻtkazgan{{sfn|Zamonov|2021|p=50}}. Joʻybor xoʻjalari vakillaridan yana biri Muhammad Yusuf Xoʻja (1593–1651) bilan Imomqulixon oʻrtasida munosabat boʻlgan. Imomqulixon unga koʻplab inʼomlar qilgan. Joʻybor xoʻjalarning biri [[Abdurahim Xoʻja]] (1575–1628) bilan Imomqulixon oʻrtasida ixtilof boʻlgan. Natijada Abdurahim Xoʻja hajga ketishga majbur boʻlgan va mol-mulki xon buyrugʻiga koʻra musodara qilingan{{sfn|Zamonov|2021|p=50}}. == Ilm-fanga munosabati == Imomqulixon shoirlar, darveshlar, olimlar, oʻz zamonasining ulugʻ kishilari bilan suhbat qilishni xush koʻrgan. [[Muhammad Yusuf Munshiy]] maʼlumotlariga koʻra, u soʻfiyona sheʼrlar mashq qilgan. Imomqulixon shayx Mavlono Yusuf Qorabogʻiy bilan suhbat qilishni yaxshi koʻrgan. Mavloniy Yusuf Qorabogʻiy Buxoroga [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xurosondan]] kelib, Mulloi Nav taxallusi bilan mashhur boʻlgan. U Buxoroda Mirzojon Sheroziga shogird tushgan va Imomqulixon davrida [[Tariqat|tariqatning]] yirik vakillaridan biri hisoblangan. Imomqulixon davrida Nahliy va Turobiy kabi shoirlar ijod qilgan{{sfn|Zamonov|2021|p=49}}. Shoir Nahliy (Suhayl) taxallusi bilan tanilgan [[Hofiz Tanish Buxoriy]]{{sfn|Cангиров Жуманазар|2017|p=258}} Imomqulixon topshirigʻi bilan [[masnaviy]] [[doston]] yozgan{{sfn|Cангирова|2008|p=21}}. 1642-yilda [[musavvir]] Xoja Muhammad Imomqulixon miniatyurasini chizgan{{sfn|Ражабов|2022|p=244}}. == Bunyodkorlik sohasidagi siyosati == [[Fayl:Madrasah_of_Nadir_Devanbegi._Bukhara.jpg|thumb|right|200px|Nodir devonbegi madrasasi. 1622–1623-yillar.]] [[Fayl:Registan Tillya-Kari madrasah2014.JPG|thumb|right|200px|Tillakori madrasasi. 1641–1642-yillar.]] Imomqulixon davrida mamlakatda koʻplab bunyodkorlik ishlari olib borilgan. „Imomqulinoma“ asarida muallif Imomqulixon [[Amir Temur]] davridagi kabi obodonchilik ishlari olib borganligini yozgan{{sfn|Cангирова|2018|p=36}}. Imomqulixon 1614–1615-yillarda [[Qashqadaryo (daryo)|Qashqadaryodan]] [[Qarshi]] choʻliga kanal qazdiradi. Kanal qurilishi natijasida koʻplab qarovsiz yerlar obod qilingan. 1633-yilda Qoʻshqoʻrgʻonda ham uning buyrugʻiga koʻra kanal qazilgan{{sfn|Азамат Зиё|2000|p=270}}. Imomqulixon davrida Buxoroda 1617-yilda [[Registon (Buxoro)|Registon]] maydonida [[Poyandabiy masjidi]], 1611–1612-yillarda [[Mavlona Miskin madrasasi]]{{sfn|Jumanazar|2017|p=323}}, 1620-yilda [[Nodir devonbegi xonaqohi]]{{sfn|Jumanazar|2017|p=459}}, 1622–1623-yillarda [[Nodir devonbegi madrasasi (Buxoro)|Nodir devonbegi madrasasi]]{{sfn|Ражабов|2016|p=159}}, 1637-yilda [[Magʻoki Koʻrpa masjidi]], [[Mehtar Orif madrasasi]]{{sfn|Jumanazar|2017|p=334}} bunyod etilgan. Samarqandda esa 1612–1613-yillarda [[Qozi Soqiy madrasasi|Qozi Soqi madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=378}}, 1619-yilda [[Sherdor madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=356}}, 1637–1638-yillarda [[Sayyid Ahmadxoja madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=278}}, 1641–1642-yillarda [[Tillakori madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=288}} qurilgan. == Oilasi == Imomqulixon [[Vali Muhammadxon|Vali Muhammadning]] xotini{{sfn|Cангирова|2017|p=89}} yoki kanizagi boʻlgan{{sfn|Алексеев|2006|p=117}} [[Oyxonim (Ashtarxoniy malika)|Oyxonim]]ni Buxoro xonligi taxtini egallaganidan soʻng, xotiniga aylantirgan va buning uchun maxsus fatvo chiqargan{{sfn|Алексеев|2006|p=117}}. [[Oyxonim (Ashtarxoniy malika)|Oyxonim]] qozoq sultoni [[Eshim sulton|Eshim sultonning]] qizi boʻlgan{{sfn|Cангирова|2017|p=89}}. Imomqulixonning Iskandar sulton, Pir Muhammad sulton (Muhammad Ali), Bahrom mirzo ismli oʻgʻillari boʻlgan. Imomqulixon 1612–1613-yillarda Toshkentni egallagach, birinchi oʻgʻli Iskandar sultonni hokim qilib tayinlagan. Ikkinchi oʻgʻli Pir Muhammad sulton esa 1630 yoki 1631-yilda Abulay sulton tomonidan oʻldirilgan{{sfn|Cангирова|2018|p=36}}. Dilorom Sangirova Imomqulixonning bir qizi boʻlganligi va [[Abdulazizxon (Ashtarxoniy)|Abdulazizxonga]] turmushga chiqqanligi toʻgʻrisida maʼlumot bergan{{sfn|Cангирова|2018|p=36}}. == Taxtdan voz kechishi va haj ziyorati == Imomqulixon hukmronligining oxirgi yillarida koʻzi ojiz boʻlib qolgan. Bu davrda Imomqulixonning ojizligidan foydalangan xonlik amaldor va zodagonlari oʻzlaricha mustaqil siyosat yuritgan. Buning natijasida mamlakat zaiflashib borgan{{sfn|Zamonov|2021|p=51}}. 1642-yil{{sfn|Ахмедов|1982|p=109}} Imomqulixon bunday vaziyatda taxtni ukasi Nadr Muhammadxonga topshirib{{sfn|Алексеев|2006|p=128}}, haj amallarini bajarish maqsadida [[Makka]] va [[Madina (shahar)|Madina]] shaharlariga yoʻl olgan. 1642–1643-yillarda haj safari karvoniga [[Nodir devonbegi]] boshchilik qilgan va Muhammad Doʻst otaliq hamrohlik qilgan. Safar davomida Imomqulixon Eronning [[Isfahon]] va [[Mashhad]] shaharlarida boʻlib, Eron shohi qabulida boʻlgan. Imomqulixon [[Hijoz|Hijozga]] Isfahon va Mashhad shaharlari orqali borib, haj amallarini ado etgan. Imomqulixon Madinada bir necha yil yashab, Movarounnahrdan hajga borganlar dam olishi uchun chorbogʻ va Makkadagi Kaʼbaga kirish darvozalaridan biriga kumush va oltin tutqichli yogʻoch zina qurdirgan{{sfn|Cангирова|2019|p=29}}. == Vafoti == Imomqulixon 1644-yili{{sfn|Эшов Баҳодир|2019|p=61}} [[Arafot]] togʻida vafot etgan{{sfn|Zamonov|2021|p=51}} va [[Madina (shahar)|Madinadagi]]{{sfn|Алексеев|2006|p=128}} Baqiya qabristoniga dafn etilgan{{sfn|Cангирова|2019|p=29}}. [[Dilorom Sangirova]] yozishicha, uning janoza marosimiga 600 ming atrofidagi odamlar qatnashgan{{sfn|Cангирова|2019|p=29}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin|2}} === Ilmiy adabiyotlar === * {{kitob manbasi|author= Zamonov A, Subhonov F|title= Buxoro xonligining ashtarxoniy hukmdorlari|date=2021|publisher= Bayoz|location=Toshkent|pages=136||ref=Zamonov}} * {{Kitob manbasi|author=Jumanazar A.|title=Buxoro taʼlim tizimi tarixi|date=2017|publisher=Akademnashr|location=Toshkent|pages=592|isbn=978-9943-4728-2-2|ref=Jumanazar}} * {{kitob manbasi|author= Mehmet Saray |title= Rus işgali devrinde Osmanli Devleti ile Türkistan hanliklari arasindaki siyasi münasebetler- 2. baskı|date=2017|publisher= Turk Tarih Kurumu|location=Ankara|pages=200||ref=Mehmet Saray}} * {{kitob manbasi|author=Muhammed Yusuf Münşî|title= Tezkire-i mukîm hânî. Şibanîler ve Astrahanlilar döneminde Maveraünnehir'in kültürel ve toplumsal tarihinin seyri. Farsça aslından çevirenler: Ahmet Özturhan ve Ahmet Korkmaz|date=2022|publisher= Repar dijital matbaası|location=İstambul|pages=149|isbn=978-625-7459-49-5|ref=Muhammed Yusuf Münşî}} * {{kitob manbasi|author=Murad Özkan|title=Buhara Hanlığı (1500—1920)|date=2021|publisher= Repar dijital matbaası|location=İstambul|pages=128|isbn=978-605-4944-78-1|ref=Murad Özkan}} * {{kitob manbasi|author= Audrey Burton |title= The Bukharans. A dynastic, diplomatic and commercial history 1550-1702|date=1997|publisher=Curzon |location=|pages=664||ref=Burton}} * {{kitob manbasi|author= Аҳмедов Б |title= Тарихдан сабоқлар |date=1993|publisher= Ўқитувчи|location=Tошкент|pages=432|isbn= |ref= Бўрибой Аҳмедов}} * {{Kitob manbasi|author= Абдусаттор Жуманазар|title= Самарқанд таълим тизими ва мадрасалари тарихи |date=2021|publisher=Фан|location=Тошкент|pages=520|isbn=978-9943-6804-9-4|ref=Жуманазар}} * {{kitob manbasi|author= Азамат Зиё |title= Ўзбек давлатчилиги тарихи|date=2000|publisher=Шарқ|location=Тошкент|pages=368||ref=Ўзбек давлатчилиги тарихи}} * {{kitob manbasi|author= Арминий Вамбери|title=Бухоро ёхуд Мовароуннаҳр тарихи. (таржимон Сирожиддин Аҳмад) |date=2019|publisher=Info Capital Group |location=Ташкент|pages=254||ref=Арминий Вамбери}} * {{kitob manbasi|author= Мухаммад Юсуф Мунши|title= Муким-ханская история / Перевод с таджикского, предисловие, примечания и указатели А.А.Семенова|date=1956|publisher= Фан |location=Ташкент|pages=303||ref=Мухаммад Юсуф Мунши}} * {{kitob manbasi|author= Муҳаммад Толиб|title= Матлаб ут-толибин. Форс тилидан таржима, сўзбоши ва изоҳлар муаллифлари: Ғ. Каримий, Э.Миркомилов|date=2016|publisher= “Мovarounnahr” |location= Тошкент|pages=384|isbn=978-9943-12-379-3|ref=Муҳаммад Толиб}} * {{kitob manbasi|author= Жуковский С.В |title= Бухоро ва Хива хонликлари билан уч юз йилликдаги муносабатлари. Таржима ва изоҳлар муаллифлари: Ҳамроев A., Рахмонова М.|date=2022|publisher=“Durdona”|location=Бухоро|pages=152||ref=Жуковский}} * {{kitob manbasi|author= Зияев Ҳ |title= Ўзбекистонинг Россия билан элчилик ва иқтисодий алоқаларнинг ўрнатилиши, ривожланиш тарихи (қадимги даврдан то ХХ аср бошларигача) III жилд|date=2012|publisher=Янги аср авлоди|location=Тошкент|pages=499||ref=Ҳамид Зиёев}} * {{kitob manbasi|author= Низомиддинов И |title= XVI-XVIII асрларда Ўрта Осиё- Ҳиндистон муносабатлари|date=1966|publisher=Ўзбекистон ССР "ФAН" нашриёти |location=Тошкент|pages=117||ref=Низомиддинов}} * {{kitob manbasi|author= Хайруллаев М |title= Ўзбек дипломатияси тарихидан |date=2003|publisher=|location= Тошкент |pages=375||ref=Хайруллаев}} * {{kitob manbasi|author=Ражабов Қ, Иноятов С.|title= Бухоро тарихи|date=2016|publisher=Тафаккур нашриёти|location=Tошкент|pages=460|isbn=978-9943-24-119-0|ref=Ражабов}} * {{kitob manbasi|author=Ражабов Қ |title= Туркистон тарихида ўтган 55 сиймо|date=2022|publisher= Фан нашриёти|location=Tошкент|pages=320|isbn=978-9943-19-660-5|ref=Ражабов}} * {{kitob manbasi|author= Эшов Баҳодир|title= Ўзбекистонда давлат ва маҳаллий бошқарув тарихи |date=2019|publisher=Янги аср авлоди|location=Ташкент|pages=404||ref=Эшов Баҳодир}} * {{kitob manbasi|author= Ахмедов Б. А |title= История Балха (XVI-первая половина XVIII в) |date=1982|publisher= Фан|location=Tошкент|pages=295|isbn= |ref= Ахмедов}} * {{kitob manbasi|author= Алексеев А. К|title= Политическая история Тукай-Тимуридов: По материалам персидского исторического сочинения Бахр ал-асрор|date=2006|publisher=|location=Санкт-Петербург|pages=229|isbn=|ref=Алексеев}} * {{kitob manbasi|author= Васильев А |title= Знамя и меч от падишаха. Политические и культурные контакты ханств Центральной Азии и Османской империи (середина XVI—начало XX вв.)|date=2014|publisher= |location=Москва|pages=353||ref=Васильев}} === Maqolalar === * {{Статья|автор= Мусаев А |заглавие= Бухоро ва Қозоқ хонлиги ўртасидаги сиёсий муносабатларда Фарғона водийсининг ўрни |издание= Водийнома|год=2021|ref=Мусаев}} * {{Статья|автор=Cангирова Д.|заглавие= Суҳаил: „Имомқулинома“ |издание=Мозийдан садо|год=2008|ref=Cангирова}} * {{Статья|автор=Cангирова Д.|заглавие= Аштархоний ҳонимларнинг давлат бошқарувидаги ўрни|издание=Sharqshunoslik jurnali|год=2017|ref=Cангирова}} * {{Статья|автор=Cангирова Д.|заглавие=Бир сулола шажараси ҳақида|издание=Sharq mash’ali. Toshkent davlat Sharqshunoslk instituti ilmiy-uslubiy, ma’rifiy jurnali|год=2018|ref=Cангирова}} * {{Статья|автор=Cангирова Д.|заглавие= Ҳаж зиёрати ва ҳукмдор ҳожилар|издание=„Ўтмишда назар“ журнали|год=2019|ref=Cангирова}} * {{Статья|автор=Cангиров Ж.|заглавие= Ҳофиз Таниш Бухорийнинг „Имомқулинома“ асари ва унинг Аштархонийлар тарихини ўрганишдаги ўрни |издание=Actual problems of the history of Uzbekistan|год=2022|ref=Сангиров Жуманазар}} {{refend}} {{OʻzME}} [[Turkum:Buxoro xonligi]] [[Turkum:Chingiziylar]] [[Turkum:Toʻqay Temuriylar]] [[Turkum:Ashtarxoniylar]] pj5w9syqnqpnuntg9wezyywv6ev18sh 6273918 6273917 2026-09-20T13:39:50Z Sherzod11W 273619 6273918 wikitext text/x-wiki {{Bu yaxshi maqola}} {{adashlar|Imomqul}} {{Davlat arbobi bilgiqutisi | ismi = Imomqulixon | asl ismi = {{lang-chg|امام قلی خان}} | tasvir = Imamquli-khan.jpg | uzunlik = | izoh = Imomqulixon portreti | tartib = | lavozim = [[Buxoro xonligi hukmdori]] | bayroq = War flag of Khanate of Bukhara.svg | ismi ostida = | boshlanish davri = [[1611-yil]] | tugash davri = [[1642-yil]] | oʻtmishdoshi = [[Vali Muhammadxon]] | vorisi = [[Nadr Muhammad]] | tugʻilgan paytidagi ismi = | tugʻilgan sanasi = 1589-yil | tugʻilgan joyi = [[Buxoro xonligi]] | vafot sanasi = 1644-yil | vafot joyi = [[Makka]] yaqinidagi [[Arafot|Arafot togʻi]], [[Usmonlilar imperiyasi|Usmoniylar imperiyasi]] | vafot sababi = | dafn etilgan joyi = | fuqaroligi = [[Buxoro xonligi]] | turmush_oʻrtogʻi = | bolalari = | ota-onasi = {{plainlist| * [[Din Muhammad]] * }} | taʼlim = }} '''Imomqulixon ibn Dinmuhammadxon''' ({{lang-chg|{{nq|امام قلی خان}}}}; 1589, [[Buxoro xonligi]] — 1644, [[Makka]] yaqinidagi [[Arafot|Arafot togʻi]], [[Usmonlilar imperiyasi|Usmoniylar imperiyasi]]) — oʻzbeklarning [[Ashtarxoniylar]] sulolasining vakili va [[Buxoro xonligi]] hukmdori (1611—1642), sarkarda. Imomqulixon xonlikni markazlashtirib, mamlakat mudofaasini mustahkamlashga harakat qilgan. U [[Buxoro xonligi]] hududiga shimol tomondan xavf solgan [[qalmoqlar]], [[Jungʻorlar|jungʻorlarga]] qarshi muvaffaqiyatli janglar olib borgan. Xonlik hududidagi bir qancha oʻzboshimcha amaldorlar va hokimlar harakatini bostirgan{{sfn|Zamonov|2021|p=41-42}}. Imomqulixon hukmronligi davrida [[Rossiya]], [[Turkiya]], [[Hindiston]] va boshqa mamlakatlar bilan faol tashqi siyosat olib borgan. Jumladan, [[Turkiya|Turkiyada]] hukmronlik qilgan [[Usmonlilar imperiyasi|Usmoniylar imperiyasi]] hukmdori [[Ahmad I]] va [[Murod IV]], [[Hindiston|Hindistonda]] [[Boburiylar sulolasi]] vakillari [[Jahongir]] va [[Shoh Jahon]], [[Rossiya|Rossiyada]] [[Romanovlar|Romanovlar sulolasi]] hukmdori [[Mixail Fyodorovich]] bilan faol diplomatik munosabatlarni oʻrnatgan. Uning davrida mamlakatda koʻplab bunyodkorlik ishlari olib borilgan. Jumladan, Buxoroda Poyandabiy masjidi, [[Mavlona Miskin madrasasi]]{{sfn|Jumanazar|2017|p=323}}, [[Nodir devonbegi xonaqohi]]{{sfn|Jumanazar|2017|p=459}}, [[Nodir devonbegi madrasasi (Buxoro)|Nodir devonbegi madrasasi]]{{sfn|Ражабов|2016|p=159}}, [[Magʻoki Koʻrpa masjidi]], [[Mehtar Orif madrasasi]]{{sfn|Jumanazar|2017|p=334}}, [[Samarqand|Samarqandda]] esa [[Qozi Soqiy madrasasi|Qozi Soqi madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=378}}, [[Sherdor madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=356}}, [[Sayyid Ahmadxoja madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=278}}, [[Tillakori madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=288}} qurilgan. Imomqulixonning 31 yillik{{sfn|Ражабов|2022|p=244}}{{sfn|Murad Özkan|2021|p=54}} hukmronlik faoliyati davomida xonlikning mavqei koʻtarilgan va mamlakatda siyosiy, ijtimoiy va iqtisodiy barqarorlik yaxshilangan{{sfn|Эшов Баҳодир|2019|p=61}}. Manbalarda Imomqulixonning hukmronlik davri [[Husayn Boyqaro]] davri bilan qiyoslangan{{sfn|Ражабов|2022|p=244}}. == Kelib chiqishi == [[Ashtarxoniylar]] sulolasining vakillaridan biri boʻlmish Imomquli 1589-yilda tavallud topgan. Otasi [[Din Muhammad]] shayboniylardan boʻlgan hukmdor [[Abdullaxon II]] (1556–1598) davrida harbiy sarkarda boʻlib, bir nechta shahar{{sfn|Алексеев|2006|p=89}} va viloyatlarda{{sfn|Бўрибой Аҳмедов|1993|p=400}}{{sfn|Zamonov|2021|p=39}} hokimlik qilgan. [[Anton Alekseyev]] Iskandarbek Munshiyning „[[Tarixi olamoroyi Abbosiy]]“ asarining [[Rossiya fanlar akademiyasi sharqshunoslik instituti|Rossiya Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti]]da saqlanayotgan nusxasiga asoslanib, Imomqulixon va Nadr Muhammadxonning onasi [[sayyid|sayyidlar]] avlodidan boʻlganligini yozgan{{sfn|Алексеев|2006|p=90}}. Aksar manbalarda Din Muhammadxonning oʻgʻillaridan faqatgina [[Nadr Muhammadxon]] sayyidlar avlodidan ekanligi koʻrsatilgan{{sfn|Мухаммад Юсуф Мунши|1956|p=79-80}}{{sfn|Арминий Вамбери|2019|p=123}}{{sfn|Cангирова|2017|p=89}}{{sfn|Zamonov|2021|p=52-53}}. Imomqulixon nasabining tarmogʻi [[Chingizxon]]ga yetadi va [[Joʻjixon]]ning 13-oʻgʻli [[Toʻqay Temur]]ga borib taqaladi. Tarixdan maʼlumki, Toʻqay Temurga 14 ulus mulk qilib berilgan. Uning ulusi tarkibiga [[Mangʻishloq]], [[Hoji Tarxon]] va [[Shimoliy Kavkaz]]dagi aslar yeri kirgan{{sfn|Zamonov|2021|p=20—21}}. „Imomqulinoma“ asarida muallif Imomqulixonning nasabini [[Amir Temur]] nasabiga borib bogʻlagan{{sfn|Cангирова|2018|p=36}}. Quyida Imomqulixon nasabining kelib chiqishi [[Muhammad Tolib|Muhammad Tolibning]] „<nowiki/>[[Matlab ut-Tolibin|Matlab ut-tolibin]]<nowiki/>“{{sfn|Муҳаммад Толиб|2016|p=210}}, [[Hofiz Tanish Buxoriy]]ning „<nowiki/>[[Imomqulinoma]]<nowiki/>“{{sfn|Cангиров Жуманазар|2017|p=262}} asarida keltirilgan. Bundan tashqari, [[Akbar Zamonov]] tadqiqotlarida manbalar bilan qiyoslangan nasabnoma halqasi ham keltirilgan{{sfn|Zamonov|2021|p=39}}. {| class="wikitable sortable" !Muhammad Tolibda !Hofiz Tanish Buxoriyda !Akbar Zamonovda |- |Chingizxon |Chingizxon |Chingizxon |- |Joʻchixon |Joʻchixon |Joʻchixon |- | |Toʻqay Temurxon |Toʻqa-Temur |- |Oʻztemursulton | |Oʻz-Temur |- |Aboysulton | |Aban |- |Tumagʻonsulton |Tumagʻonsulton |Tumgʻan |- | | |Qutlugʻ-Temur |- | | |Ali-Temur |- |Temurqutluqxon |Temur Qutlugʻxon |Temur-Qutluq |- |Temursulton |Temurbek Sulton |Temur Sulton |- |Muhammadxon |Muhammadxon |Muhammadxon |- |Havoqxon |Javoqxon |Juvak |- |Bobogʻishloqxon |Bobo Gʻishloqxon |Manqishlax |- |Yormuhammadxon |Yormuhammadxon |Yor Muhammad |- |Jonishxon |Shoxbudogʻxon |Joni Sulton |- |Dinmuhammadxon |Dinmuhammadxon |Din Muhammadxon |- |Imomqulixon |Imomqulixon |Imomqulixon |- |+ |} {{Hidden end}} == Taxtga kelishigacha boʻlgan davr == [[Fayl:Vali Muhammadkhon.jpg|thumb|200px|left|[[Ashtarxoniylar|Ashtarxoniy]] hukmdor  – [[Vali Muhammadxon]] (1605–1611)]] Imomquli otasi [[Din Muhammad]] 1598-yilda vafot etgach, sodiq xizmatkorlaridan biri Haq Yasovul tomonidan uning xotini va ikki oʻgʻli Imomquli va [[Nadr Muhammad|Nadr Muhammadlar]] jang maydonidan olib ketilgan. Imomquli va Nadr Muhammad ot ustidagi ikki xurjunda olib qochilayotgan paytda dushman tomonidan otilgan oʻqning biri Nadr Muhammadning oyogʻiga borib teggan. Nadr Muhammad shundan keyin oqsoqlanib yuradigan boʻlgan{{sfn|Zamonov|2021|p=39}}. Vali Muhammadxon 1605-yil taxtga oʻtirganidan soʻng, Imomqulini [[Samarqand]] hokimi qilib tayinlagan{{sfn|Zamonov|2021|p=39}}. Chunki Vali Muhammadxon [[Balx|Balxni]] oʻz nazoratida saqlab qolib, uning valiahd boʻlishini istamagan. 1606-yilda Imomquli va [[Nadr Muhammad]]{{sfn|Алексеев|2006|p=113}} [[Chagʻoniyon]], Balx va [[Hisor|Hisorda]] boʻlib oʻtgan amirlarning harakatini bostirgan. Asta-sekin mamlakatda Imomqulining nufuzi oshib borgan. Vali Muhammadxon jiyani Imomquliga qarshi fitna uyushtira boshlagan. Bu fitnaga Doʻstimbiy argʻun otaliq va qatagʻon qabilasining boshliqlari boshchilik qilgan{{sfn|Алексеев|2006|p=113}}. Ammo Imomquli bundan xabar topib, ishonchsiz amirlarga qarshi choralar koʻrgan. Aynan shu hodisalardan soʻng, Vali Muhammadxon va jiyani Imomquli oʻrtasidagi munosabatlar yomonlashgan{{sfn|Алексеев|2006|p=113}}. Saroy amaldorlari Vali Muhammadxon [[Qarshi|Qarshiga]] shikorga ketgan paytda unga qarshi fitna uyushtirishgan va Imomquli taxtga koʻtarilgan{{sfn|Zamonov|2021|p=40}}. 1611-yil{{sfn|Алексеев|2006|p=120}} avgustda{{sfn|Ахмедов|1982|p=107}} boʻlib oʻtgan jangda Imomquli Vali Muhammadxonni yenggan va u asirga olinib, qatl etilgan{{sfn|Муҳаммад Толиб|2016|p=209}}. == Buxoro xonligi hukmdori == 1611-yil Vali Muhammadxon vafot etgach, Imomqulixon Buxoro xoni sifatida taxtni egallagan. Dastlab ukasi [[Nadr Muhammad|Nadr Muhammadni]] [[Balx]] hokimi sifatida tayinlagan. Imomqulixon davrida mamlakatda ijtimoiy, siyosiy, iqtisodiy munosabatlar taraqqiy etgan{{sfn|Zamonov|2021|p=40}}. [[Arminiy Vamberi]] uning hukmronlik davri haqida shunday yozadi: ''„Imomqulixon nochorlar ishini yengillashtirdi, arz bilan kelganlarni qaytarmadi, uning davrida na kambagʻal, na bechora qolgandi. Chiqargan buyruqlari ijrosi borasida amaldorlarga qattiq turardi, qorongʻi tushishi bilan oddiy kiyim kiyib, vaziri va qoʻriqchi bilan bozor aylanib, oddiy xalqning haqiqiy turmush ahvolidan boxabar boʻlib turardi. U ulamo va abado hamda shoirlar bilan suhbatdan lazzat topib, koʻp vaqtini hukmdor libosini yechib, darveshlik xirqasini kiyib yurib oʻtkazar, har narsani oʻzi darhol bilishi uchun vaziri [[Nodir devonbegi]] va yaqin mahrami Abdulvoseʼ bilan shahar aylanar edi“{{sfn|Арминий Вамбери|2019|p=117}}''. Imomqulixon hukmronligi davrida Buxoro xonligida biror marotaba ham isyon koʻtarilmagan{{sfn|Азамат Зиё|2000|p=272}}. U muhtojlarga yordam bergan va shikoyat qilganlarning mushkulini oson qilgan. Imomqulixon davrida mamlakatda tilanchi va kambagʻal boʻlmagan{{sfn|Zamonov|2021|p=41}}. [[Muhammad Yusuf Munshiy]] oʻz asarida u haqida shunday yozgan: ''„Imomqulixon oyoqlari davlat uzangisida boʻlgan paytda, na Balxda, na Buxoroda qoʻzgʻolon va tartibsizliklar boʻlmadi“{{sfn|Арминий Вамбери|2019|p=123}}''. U asarida Imomqulixonni [[Husayn Boyqaro]] hukmronlik davri bilan qiyoslagan{{sfn|Zamonov|2021|p=41}}. === Mamlakat mudofaasi uchun olib borgan yurishlari === Imomqulixon xon sifatida koʻtarilgach, dastlab mamlakat mudofaasini mustahkamlashga kirishgan. Bu davrda Buxoro xonligining shimoliy tomoniga [[qozoqlar]] va [[qalmoqlar]] tahdid solayotgan edi. U Buxoro xonligining shimoli-sharqiy chegaralari uchun qozoqlar, qalmoqlar va [[Jungʻorlar|jungʻorlarga]] qarshi kurashlar olib borgan{{sfn|Zamonov|2021|p=41}}. Imomqulixon [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xuroson]] va [[Xorazm|Xorazmni]] qayta egallab olmagan boʻlsa-da, [[Andijon (shahar)|Andijon]], [[Turkiston]] va [[Toshkent]] hududlariga xavf solgan qalmoqlar va qozoqlarga qarshi kurash olib borgan{{sfn|Zamonov|2021|p=42}}. 1613-yilda Imomqulixon [[Turkiston]] chegaralaridan to Ashpara va Qoratovning chekka hududlarigacha [[qoraqalpoqlar]], qozoqlar va qalmoqlarga qarshi jang qilib, ularni yenggan{{sfn|Zamonov|2021|p=42}}. === Toshkent hududining qaytarilishi === 1612–1613-yillardagi yurishlar natijasida [[Toshkent]] mamlakat hududiga qoʻshib olingach, Imomqulixon oʻgʻli Iskandar Sultonni [[hokim]] qilib tayinlagan{{sfn|Zamonov|2021|p=42}}. Iskandar Sulton Toshkentda [[Buxoro xonligi]] boshqaruvini joriy qilgan va qattiqqoʻl siyosat yuritgan. U shahardagi ijtimoiy hayotni yaxshilash maqsadida [[xiroj]] va boshqa turdagi soliqlarni joriy qilgan. Bundan gʻazablangan Toshkent aholisi qoʻzgʻolon koʻtargan va Iskandar Sulton oʻldirilgan{{sfn|Zamonov|2021|p=42}}. Ushbu xabarni eshitgan Imomqulixon ukasi [[Nadr Muhammad|Nadr Muhammadga]] xat yozib, [[qoʻshin]] bilan Toshkentga borishini bildirgan va oʻzi ham katta qoʻshin bilan Toshkent tomon yoʻl olgan. Nadr Muhammad [[Balx]] va [[Badaxshon|Badaxshondagi]] qoʻshinlari bilan Toshkentga yordamga borishga shoshilgan. Imomqulixon va Nadr Muhammad qoʻshinlari bir joyga toʻplanib, bir oy davomida Toshkentni qamal qilgan. Imomqulixon jang davomida: ''„Qasam ichamanki, shaharni olgach, uning aholisini qilichdan oʻtkazaman, toki dushmanning qoni otimning uzangisigacha yetmaguncha, qirishni toʻxtatmayman“, –'' deb qasam ichgan''{{sfn|Мухаммад Юсуф Мунши|1956|p=87}}''. Toshkent shahri aholisi ogʻir ahvolga tushgan, shahar darvozalari portlatilib, aholi qilichdan oʻtkazilgan. Buxoro qoʻshinlarining boshliqlari xonga begunoh aholini qirib tashlashni toʻxtashini aytgan. Ammo Imomqulixon shunday degan: ''„Men qasam ichdim va odamlarning qoni mening uzangimga yetmaguncha, qatlni toʻxtatmayman“{{sfn|Zamonov|2021|p=43}}''. Ushbu qirgʻinni toʻxtatish uchun imomlar shunday fatvo bergan: ''„Janobi oliylari oʻz otini suvi uning uzangisiga yetadigan hovuzga tushirsin, undan keyin suv bilan oʻldirilganlarning qonini aralashtirsinlar, shul zafarli oʻzangigacha yetib boradi“{{sfn|Zamonov|2021|p=43}}''. Amirlar Imomqulixonga fatvoni yetkazgan va u xuddi shunday qilib, qasamini ado etgan{{sfn|Zamonov|2021|p=43}}. === Qozoq xonlari bilan munosabatlari === Imomqulixon 1612–1613-yillarda [[Talas vodiysi|Talas vodiysida]] [[Qozoqlar|qozoqlarni]] magʻlubiyatga uchratib, ularning mazkur hududlarda taʼsirini kamaytishga harakat qilgan. U [[Toshkent|Toshkentni]] oʻz tasarrufiga oʻtkazgan boʻlsa-da, koʻp vaqt oʻtmay 1613-yilda qozoq xoni [[Tursunxon]] shaharni egallagan{{sfn|Мусаев|2021|p=56}}. 1621-yilda [[Shohruxiya|Shoxruxiya]] qalʼasidagi daryo boʻylarida Tursunxon va [[Ashtarxoniylar]] oʻrtasida jang boʻlib oʻtgan. Jang natijasida Ashtarxoniylar magʻlubiyatga uchrab, 20 ming jangchisidan ayrilgan{{sfn|Мусаев|2021|p=57}}. 1623-yilda Shoxruxiya qalʼasi yaqinida navbatdagi jang boʻlib, Tursunxon qoʻshini gʻolib boʻlgan. Imomqulixon vaziyatdan kelib chiqib, sulh tuzishni maʼqul koʻrgan. Imomqulixon [[Joʻyboriylar|joʻyboriylardan]] Hoshim Xoja Joʻyboriyni Tursunxon huzuriga yuborgan. Shartnomaga koʻra, [[Buxoro xonligi]] chegarasi Shoxruxiyadan oʻtishi belgilangan. Ushbu shartnomadan keyin Buxoro xonligi shimoldagi hududlarga daʼvo qila olmas edi{{sfn|Zamonov|2021|p=43}}. 1626–1627-yillarda [[Esimxon|Eshimxon]] va Tursunxon oʻrtasidagi jang natijasida Tursunxon oʻldirilgan{{sfn|Алексеев|2006|p=123}}, Buxoro xonligi hududi oldingi chegarasigacha kengaygan. 1628-yilda Imomqulixon buyrugʻi bilan [[Yalangtoʻsh Bahodir]] qozoq xoni [[Abulay Sulton]] bilan jang qilib, Toshkentda uni magʻlub etgan{{sfn|Zamonov|2021|p=43}}. 1628-yilda [[Fargʻona vodiysi|Fargʻona vodiysida]] Ashtarxoniylar hokimiyati toʻliq oʻrnatilgan{{sfn|Мусаев|2021|p=60}}. Imomqulixon Toshkentda [[Boqi Muhammadxon|Boqi Muhammadxonning]] oʻgʻli Abdulloh sultonni hokim qilib tayinlagan. Imomqulixonning ushbu gʻalabasidan soʻng, Buxoro xonligining shimoliy-sharqiy chegaralari qayta tiklangan{{sfn|Мусаев|2021|p=60}}. 1636-yilda Yalangtoʻsh Bahodir boshchiligidagi qoʻshin [[Sayram (tuman)|Sayramga]] yurish qilgan. Harbiy yurishlar [[Dashti qipchoq|Dashti Qipchoq]] hududlarigacha davom etgan{{sfn|Zamonov|2021|p=44}}. === Nadr Muhammad bilan munosabatlari === 1611-yil Imomqulixon taxtga koʻtarilganidan keyin, Nadr Muhammadni [[Balx]] hokimi qilib tayinlagan. Nadr Muhammadxon Balx viloyatini 1642-yilgacha hokim sifatida boshqargan. Aka-ukalarning ikkalasi ham xon hisoblanib, Imomqulixon „katta xon“, Nadr Muhammad „kichik xon“ deb eʼtirof etilgan{{sfn|Ахмедов|1982|p=107}}{{sfn|Алексеев|2006|p=120}}{{sfn|Zamonov|2021|p=54}}. Nadr Muhammad 30 yildan ortiq Balxni boshqarib, akasi Imomqulixon bilan birgalikda bir nechta yurishlarda ishtirok etgan. Imomqulixon va Nadr Muhammad oʻrtasida oqibat va samimiyat boʻlib, bir-biriga qurol koʻtarmagan{{sfn|Алексеев|2006|p=121}}{{sfn|Zamonov|2021|p=55}}. Imomqulixon [[Boburiylar|boburiy]] hukmdor [[Shoh Jahon|Shoh Jahonning]] Balxga yurishini oldini olish maqsadida askarlari bilan birga Balx viloyatiga tashrif buyurganida, Nadr Muhammadxon 12 oʻgʻli bilan shahardan yarim chaqirim piyoda yurib, uni kutib olgan. Imomqulixon bundan taʼsirlanib ''„Siz sayyidsiz ulovingizga miningiz“{{sfn|Арминий Вамбери|2019|p=123}}'' deb otiga mindirgan. Imomqulixon Balxga kelgach, qabul marosimi tashkil etilgan. Nadr Muhammadxon akasiga turkiy odatlar boʻyicha toʻqqizta sovgʻa bergan. Toʻqqizinchi hadya sifatida sakkiz nafar quldan keyin Nadr Muhammad oʻzi turgan{{sfn|Арминий Вамбери|2019|p=123}}. == Tashqi siyosati == === Usmoniylar imperiyasi bilan diplomatik aloqalari === [[Fayl:Sultan I. Ahmet.jpg|thumb|150px|left|Usmonlilar sultoni – [[Ahmad I]] (1603–1617)]] Usmoniylar sultoni [[Ahmad I]] va Imomqulixon oʻrtasida [[Safaviylar davlati|Safaviylar davlatiga]] qarshi kurashish maqsadida 1616–1617-yillarda elchilik aloqalari olib borilgan{{sfn|Burton|1997|p=145}}. Lekin ushbu harakat Usmoniylar sultoni Ahmad I ning vafot etishi bilan toʻxtab qolgan{{sfn|Burton|1997|p=144}}. [[Fayl:Murad IV.jpg |thumb|150px|right|Usmonlilar sultoni – [[Murod IV]] (1623–1640)]] Usmoniylar sultonligi Eron bilan munosabatlari buzilishini istamagan boʻlsa-da, [[Murod IV]] (1623–1640) [[Bagʻdod]] va [[Revon|Revonga]] yurish qilgan. Usmoniylar sultoni Murod IV Imomqulixonga [[Safaviylar davlati|Safaviylar davlatiga]] qarshi birgalikda kurashish maqsadida maktub yuborgan. Imomqulixonning bu maktubga javob yoʻllagani toʻgʻrisida maʼlumotlar uchramaydi. Tarixiy manbalarda koʻra, mazkur davrda Imomqulixon va Eron shohi [[Abbos I]] oʻrtasida doʻstona munosabatlar oʻrnatilgan{{sfn|Mehmet Saray|2017|p=10}}. Usmoniylar imperiyasi elchilari 1624–1625-yillarda Buxoroga kelgan. Ushbu elchilikdan asosiy maqsad Safaviylardan [[Bagʻdod]] shahrini qaytarib olish boʻlgan. Usmoniylar imperiyasi hukmdori Imomqulixonni [[moʻgʻul]] va Safaviylarga qarshi kurashishga daʼvat qilgan{{sfn|Васильев|2014|p=91}}. === Boburiylar sulolasi bilan tashqi aloqalari === [[Fayl:Jahangircrop.jpeg|thumb|150px|left|Boburiylar hukmdori – [[Jahongir]] (1569–1627)]] Imomqulixon 1614-yilda oʻz elchilarini boburiy hukmdor [[Jahongir]] saroyiga yuborgan. Imomqulixon maktubida shayboniy hukmdor [[Abdullaxon II]] va boburiy [[Akbar-shoh|Akbarshoh]] davrida [[Buxoro xonligi]] va [[Hindiston]] mamlakati oʻrtasida ittifoq tuzilganini, bu ittifoq natijasida [[Eron|Eronning]] bir qismi va [[Iroq]], [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xurosonning]] bosib olingani haqida yozgan{{sfn|Низомиддинов|1966|p=46}}. „[[Tarixi Muqimxoniy]]“ asarida yozilishicha, oradan bir qancha vaqt oʻtgach, Imomqulixon huzuriga Jahongir podshoh Hakim Hoziqni elchi sifatida yuborgan{{sfn|Мухаммад Юсуф Мунши|1956|p=88}}. 1624–1625-yillarda Hakim Hoziq Buxoroga borgan{{sfn|Низомиддинов|1966|p=46}}. [[Fayl:'Jujhar Singh Bundela Kneels in Submission to Shah Jahan', painted by Bichitr, c. 1630, Chester Beatty Library (cropped2).jpg|thumb|150px|right|Boburiylar hukmdori – [[Shoh Jahon]] (1627–1658)]] [[Ashtarxoniylar]] va [[Boburiylar]] oʻrtasida siyosiy aloqalar toʻxtab qolmagan. Manbalarga koʻra, Buxoroga Hakim Hoziq elchi sifatida kelishidan oldin, Birka boshchiligidagi elchilar tashrif buyurgan{{sfn|Низомиддинов|1966|p=46}}. Ular bir necha yil Buxoroda turgan, soʻng Buxoro xoni Hindistonga Abdurahimxoʻja boshchiligidagi elchilarni yuborgan. 1626-yilda Imomqulixon Jahongir huzuriga Abdurahimxoʻja Joʻyboriyni yuborib, Xurosonni qaytarib olish maqsadida yordam berishini soʻragan{{sfn|Хайруллаев|2003|p=112}}. Imomqulixon elchisi Abdurahimxoʻja sovgʻa-salomlar bilan birga hukmdorga bir „[[laʼl]]“ toshini hadya qilgan. Boburiy hukmdor Jahongir esa Abdurahimxoʻjaga 40 ming rupiya pul va har biri 1000, 1500 va 500 misqol ogʻirlikdagi uchta oltin „kavkabi tole“ sovgʻa qilgan{{sfn|Низомиддинов|1966|p=19}}. Hind tarixchisi Banarsi Prasad Saksena yozishicha, Hindistonga elchi sifatida kelgan Abdurahimxoʻjaga Buxoro xonligining Xurosonni Hindiston va Buxoro oʻrtasida boʻlib olish haqidagi taklifni bergan va Jahongirshohning vafoti sababli taklif amalga oshmagan{{sfn|Низомиддинов|1966|p=47}}. Tarixiy manbalarga koʻra, Jahongirshohning xotini [[Nur jahon begim|Nurjahonbegim]] va Imomqulixonning onasi bir-biri bilan maktublar almashib, turli qimmatbaho sovgʻa-salomlar yuborib turishgan{{sfn|Низомиддинов|1966|p=49}}. === Romanovlar sulolasi bilan diplomatik aloqalari === [[Fayl:Michael-I-Romanov-Wedekind (cropped).jpg|thumb|150px|left|Romanovlar sulolasi birinchi hukmdori – [[ Mixail Fyodorovich]] (1613–1645)]] 1613-yilda Imomqulixon [[Moskva|Moskvaga]] Navroʻzxoʻja boshchiligidagi elchilarni yuborgan. Elchilik karvoni 300 kishidan iborat boʻlib, [[Samara]], [[Qozon]] va boshqa mahalliy hokimliklar tomonidan qabul qilingan. Imomqulixon oʻz yorligʻida [[Romanovlar]] sulolasi hukmdoriga elchilik va savdo munosabatlarini davom ettirishni taklif qilgan. Navroʻzxoʻja rus hukmdoridan [[shunqor]], [[sovut]], [[moʻyna]] va boshqa mollarni sotib olinishini va rus yerlarida bojsiz savdo qilishga ruxsat soʻragan. Rus hukumati [[Buxoro xonligi|Buxoro xonligidan]] kelgan savdogarlar uchun erkin savdo qilishga ijozat bergan. 1615-yilda Navroʻzxoʻja boshchiligidagi elchilik Buxoroga qaytgan{{sfn|Ҳамид Зиёев|2012|p=50-51}}. 1618-yil 11-avgustda Imomqulixonning Odambiy boshchilidagi elchilari Romanovlar sulolasi hukmdori [[Mixail Fyodorovich]] huzuriga Moskvaga borishgan. 1620-yilda ushbu elchilikka javoban Mixail Fyodorovich [[Xoxlov|Ivan Xoxlov]] boshchiligidagi elchilarni Buxoroga yuborgan. Ivan Xoxlov Buxoro xonligiga kelganda Imomqulixon [[Samarqand|Samarqandda]] boʻlgan. Xoxlov Samarqandga borib, xon qabulida boʻlgan. Mazkur elchilik yorligʻida Mixail Fyodorovich Buxoro hukmdorining savdo-sotiq toʻgʻrisidagi taklifini qabul qilingani, Imomqulixonga toʻrtta ovchi qushi sovgʻa qilingani va Buxoroda asirga olingan ruslarni ozod qilib, Rossiyaga yuborishini yozgan{{sfn|Жуковский|2022|p=9}}. Ivan Xoxlov esdaliklariga koʻra, u Buxoroga borishda juda koʻp qiyinchiliklarni yengib oʻtishiga toʻgʻri kelgan. Yoʻl davomida unga [[turkmanlar]] hujum qilgan. [[Xiva|Xivada]] esa Xiva xoni Imomqulixonga olib borayotgan shunqorni tortib olmoqchi boʻlgan. Buxoro xonligida Xoxlov yaxshi kutib olingan, ammo baʼzi amaldorlar xon tomonidan berilgan pullarni maʼlum bir qismini olgan. Aynan shu hodisadan soʻng Rossiya va Buxoro oʻrtasida munosabatlar yomonlashgan{{sfn|Ҳамид Зиёев|2012|p=53}}. Ushbu vaziyatdan soʻng Mixail Fyodorovich 20 yil, Imomqulixon esa 11 yil bir-biriga elchilar yubormagan. Faqatgina Xovlov bilan boʻlgan munosabatlargina emas, balki ikki davlat oʻrtasidagi ichki va tashqi sharoit ham elchilik aloqalarining uzulishiga olib kelgan{{sfn|Ҳамид Зиёев|2012|p=54}}. == Joʻybor shayxlari bilan munosabatlari == Imomqulixon hukmronligi davrida [[Joʻybor shayxlari|joʻybor shayxlari]] bilan yaxshi munosabatda boʻlgan va ulardan davlat ishlarini boshqarishda maslahat olib turgan. U joʻyboriy [[Xoja Tojiddin Hasan|Xoʻja Tojiddindan]] davlat lavozimlarida kishilarni tayinlashda maslahat olgan. Imomqulixon Xoʻja Tojiddinga oʻz singlisi Poyanda sulton xonimni nikohlab bergan. Xoʻja Tojiddin xonlik maraka va marosimlarida doimo ishtirok etib, davraning toʻridan joy olgan va u koʻproq ushbu davralarda beʼmani gaplarni gapirmaslikni, davlat ishlari haqida gapirishni maʼqul koʻrgan{{sfn|Zamonov|2021|p=49}}. 1644-yil Imomqulixon vafot etgach, Xoʻja Tojiddin uning fotiha marosimini oʻtkazishni oʻz vazifasi deb bilgan va oʻz zimmasiga olgan. Xoʻja Tojiddin 100 ta qoʻy va 10 ta ot soʻyib, Buxorodagi Volidaxon madrasasida xonlik va shahar nufuzli shaxslari ishtirokida xatmi Qur’on oʻtkazgan{{sfn|Zamonov|2021|p=50}}. Joʻybor xoʻjalari vakillaridan yana biri Muhammad Yusuf Xoʻja (1593–1651) bilan Imomqulixon oʻrtasida munosabat boʻlgan. Imomqulixon unga koʻplab inʼomlar qilgan. Joʻybor xoʻjalarning biri [[Abdurahim Xoʻja]] (1575–1628) bilan Imomqulixon oʻrtasida ixtilof boʻlgan. Natijada Abdurahim Xoʻja hajga ketishga majbur boʻlgan va mol-mulki xon buyrugʻiga koʻra musodara qilingan{{sfn|Zamonov|2021|p=50}}. == Ilm-fanga munosabati == Imomqulixon shoirlar, darveshlar, olimlar, oʻz zamonasining ulugʻ kishilari bilan suhbat qilishni xush koʻrgan. [[Muhammad Yusuf Munshiy]] maʼlumotlariga koʻra, u soʻfiyona sheʼrlar mashq qilgan. Imomqulixon shayx Mavlono Yusuf Qorabogʻiy bilan suhbat qilishni yaxshi koʻrgan. Mavloniy Yusuf Qorabogʻiy Buxoroga [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xurosondan]] kelib, Mulloi Nav taxallusi bilan mashhur boʻlgan. U Buxoroda Mirzojon Sheroziga shogird tushgan va Imomqulixon davrida [[Tariqat|tariqatning]] yirik vakillaridan biri hisoblangan. Imomqulixon davrida Nahliy va Turobiy kabi shoirlar ijod qilgan{{sfn|Zamonov|2021|p=49}}. Shoir Nahliy (Suhayl) taxallusi bilan tanilgan [[Hofiz Tanish Buxoriy]]{{sfn|Cангиров Жуманазар|2017|p=258}} Imomqulixon topshirigʻi bilan [[masnaviy]] [[doston]] yozgan{{sfn|Cангирова|2008|p=21}}. 1642-yilda [[musavvir]] Xoja Muhammad Imomqulixon miniatyurasini chizgan{{sfn|Ражабов|2022|p=244}}. == Bunyodkorlik sohasidagi siyosati == [[Fayl:Madrasah_of_Nadir_Devanbegi._Bukhara.jpg|thumb|right|200px|Nodir devonbegi madrasasi. 1622–1623-yillar.]] [[Fayl:Registan Tillya-Kari madrasah2014.JPG|thumb|right|200px|Tillakori madrasasi. 1641–1642-yillar.]] Imomqulixon davrida mamlakatda koʻplab bunyodkorlik ishlari olib borilgan. „Imomqulinoma“ asarida muallif Imomqulixon [[Amir Temur]] davridagi kabi obodonchilik ishlari olib borganligini yozgan{{sfn|Cангирова|2018|p=36}}. Imomqulixon 1614–1615-yillarda [[Qashqadaryo (daryo)|Qashqadaryodan]] [[Qarshi]] choʻliga kanal qazdiradi. Kanal qurilishi natijasida koʻplab qarovsiz yerlar obod qilingan. 1633-yilda Qoʻshqoʻrgʻonda ham uning buyrugʻiga koʻra kanal qazilgan{{sfn|Азамат Зиё|2000|p=270}}. Imomqulixon davrida Buxoroda 1617-yilda [[Registon (Buxoro)|Registon]] maydonida [[Poyandabiy masjidi]], 1611–1612-yillarda [[Mavlona Miskin madrasasi]]{{sfn|Jumanazar|2017|p=323}}, 1620-yilda [[Nodir devonbegi xonaqohi]]{{sfn|Jumanazar|2017|p=459}}, 1622–1623-yillarda [[Nodir devonbegi madrasasi (Buxoro)|Nodir devonbegi madrasasi]]{{sfn|Ражабов|2016|p=159}}, 1637-yilda [[Magʻoki Koʻrpa masjidi]], [[Mehtar Orif madrasasi]]{{sfn|Jumanazar|2017|p=334}} bunyod etilgan. Samarqandda esa 1612–1613-yillarda [[Qozi Soqiy madrasasi|Qozi Soqi madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=378}}, 1619-yilda [[Sherdor madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=356}}, 1637–1638-yillarda [[Sayyid Ahmadxoja madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=278}}, 1641–1642-yillarda [[Tillakori madrasasi]]{{sfn|Жуманазар|2021|p=288}} qurilgan. == Oilasi == Imomqulixon [[Vali Muhammadxon|Vali Muhammadning]] xotini{{sfn|Cангирова|2017|p=89}} yoki kanizagi boʻlgan{{sfn|Алексеев|2006|p=117}} [[Oyxonim (Ashtarxoniy malika)|Oyxonim]]ni Buxoro xonligi taxtini egallaganidan soʻng, xotiniga aylantirgan va buning uchun maxsus fatvo chiqargan{{sfn|Алексеев|2006|p=117}}. [[Oyxonim (Ashtarxoniy malika)|Oyxonim]] qozoq sultoni [[Eshim sulton|Eshim sultonning]] qizi boʻlgan{{sfn|Cангирова|2017|p=89}}. Imomqulixonning Iskandar sulton, Pir Muhammad sulton (Muhammad Ali), Bahrom mirzo ismli oʻgʻillari boʻlgan. Imomqulixon 1612–1613-yillarda Toshkentni egallagach, birinchi oʻgʻli Iskandar sultonni hokim qilib tayinlagan. Ikkinchi oʻgʻli Pir Muhammad sulton esa 1630 yoki 1631-yilda Abulay sulton tomonidan oʻldirilgan{{sfn|Cангирова|2018|p=36}}. Dilorom Sangirova Imomqulixonning bir qizi boʻlganligi va [[Abdulazizxon (Ashtarxoniy)|Abdulazizxonga]] turmushga chiqqanligi toʻgʻrisida maʼlumot bergan{{sfn|Cангирова|2018|p=36}}. == Taxtdan voz kechishi va haj ziyorati == Imomqulixon hukmronligining oxirgi yillarida koʻzi ojiz boʻlib qolgan. Bu davrda Imomqulixonning ojizligidan foydalangan xonlik amaldor va zodagonlari oʻzlaricha mustaqil siyosat yuritgan. Buning natijasida mamlakat zaiflashib borgan{{sfn|Zamonov|2021|p=51}}. 1642-yil{{sfn|Ахмедов|1982|p=109}} Imomqulixon bunday vaziyatda taxtni ukasi Nadr Muhammadxonga topshirib{{sfn|Алексеев|2006|p=128}}, haj amallarini bajarish maqsadida [[Makka]] va [[Madina (shahar)|Madina]] shaharlariga yoʻl olgan. 1642–1643-yillarda haj safari karvoniga [[Nodir devonbegi]] boshchilik qilgan va Muhammad Doʻst otaliq hamrohlik qilgan. Safar davomida Imomqulixon Eronning [[Isfahon]] va [[Mashhad]] shaharlarida boʻlib, Eron shohi qabulida boʻlgan. Imomqulixon [[Hijoz|Hijozga]] Isfahon va Mashhad shaharlari orqali borib, haj amallarini ado etgan. Imomqulixon Madinada bir necha yil yashab, Movarounnahrdan hajga borganlar dam olishi uchun chorbogʻ va Makkadagi Kaʼbaga kirish darvozalaridan biriga kumush va oltin tutqichli yogʻoch zina qurdirgan{{sfn|Cангирова|2019|p=29}}. == Vafoti == Imomqulixon 1644-yili{{sfn|Эшов Баҳодир|2019|p=61}} [[Arafot]] togʻida vafot etgan{{sfn|Zamonov|2021|p=51}} va [[Madina (shahar)|Madinadagi]]{{sfn|Алексеев|2006|p=128}} Baqiya qabristoniga dafn etilgan{{sfn|Cангирова|2019|p=29}}. [[Dilorom Sangirova]] yozishicha, uning janoza marosimiga 600 ming atrofidagi odamlar qatnashgan{{sfn|Cангирова|2019|p=29}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin|2}} === Ilmiy adabiyotlar === * {{kitob manbasi|author= Zamonov A, Subhonov F|title= Buxoro xonligining ashtarxoniy hukmdorlari|date=2021|publisher= Bayoz|location=Toshkent|pages=136||ref=Zamonov}} * {{Kitob manbasi|author=Jumanazar A.|title=Buxoro taʼlim tizimi tarixi|date=2017|publisher=Akademnashr|location=Toshkent|pages=592|isbn=978-9943-4728-2-2|ref=Jumanazar}} * {{kitob manbasi|author= Mehmet Saray |title= Rus işgali devrinde Osmanli Devleti ile Türkistan hanliklari arasindaki siyasi münasebetler- 2. baskı|date=2017|publisher= Turk Tarih Kurumu|location=Ankara|pages=200||ref=Mehmet Saray}} * {{kitob manbasi|author=Muhammed Yusuf Münşî|title= Tezkire-i mukîm hânî. Şibanîler ve Astrahanlilar döneminde Maveraünnehir'in kültürel ve toplumsal tarihinin seyri. Farsça aslından çevirenler: Ahmet Özturhan ve Ahmet Korkmaz|date=2022|publisher= Repar dijital matbaası|location=İstambul|pages=149|isbn=978-625-7459-49-5|ref=Muhammed Yusuf Münşî}} * {{kitob manbasi|author=Murad Özkan|title=Buhara Hanlığı (1500—1920)|date=2021|publisher= Repar dijital matbaası|location=İstambul|pages=128|isbn=978-605-4944-78-1|ref=Murad Özkan}} * {{kitob manbasi|author= Audrey Burton |title= The Bukharans. A dynastic, diplomatic and commercial history 1550-1702|date=1997|publisher=Curzon |location=|pages=664||ref=Burton}} * {{kitob manbasi|author= Аҳмедов Б |title= Тарихдан сабоқлар |date=1993|publisher= Ўқитувчи|location=Tошкент|pages=432|isbn= |ref= Бўрибой Аҳмедов}} * {{Kitob manbasi|author= Абдусаттор Жуманазар|title= Самарқанд таълим тизими ва мадрасалари тарихи |date=2021|publisher=Фан|location=Тошкент|pages=520|isbn=978-9943-6804-9-4|ref=Жуманазар}} * {{kitob manbasi|author= Азамат Зиё |title= Ўзбек давлатчилиги тарихи|date=2000|publisher=Шарқ|location=Тошкент|pages=368||ref=Ўзбек давлатчилиги тарихи}} * {{kitob manbasi|author= Арминий Вамбери|title=Бухоро ёхуд Мовароуннаҳр тарихи. (таржимон Сирожиддин Аҳмад) |date=2019|publisher=Info Capital Group |location=Ташкент|pages=254||ref=Арминий Вамбери}} * {{kitob manbasi|author= Мухаммад Юсуф Мунши|title= Муким-ханская история / Перевод с таджикского, предисловие, примечания и указатели А.А.Семенова|date=1956|publisher= Фан |location=Ташкент|pages=303||ref=Мухаммад Юсуф Мунши}} * {{kitob manbasi|author= Муҳаммад Толиб|title= Матлаб ут-толибин. Форс тилидан таржима, сўзбоши ва изоҳлар муаллифлари: Ғ. Каримий, Э.Миркомилов|date=2016|publisher= “Мovarounnahr” |location= Тошкент|pages=384|isbn=978-9943-12-379-3|ref=Муҳаммад Толиб}} * {{kitob manbasi|author= Жуковский С.В |title= Бухоро ва Хива хонликлари билан уч юз йилликдаги муносабатлари. Таржима ва изоҳлар муаллифлари: Ҳамроев A., Рахмонова М.|date=2022|publisher=“Durdona”|location=Бухоро|pages=152||ref=Жуковский}} * {{kitob manbasi|author= Зияев Ҳ |title= Ўзбекистонинг Россия билан элчилик ва иқтисодий алоқаларнинг ўрнатилиши, ривожланиш тарихи (қадимги даврдан то ХХ аср бошларигача) III жилд|date=2012|publisher=Янги аср авлоди|location=Тошкент|pages=499||ref=Ҳамид Зиёев}} * {{kitob manbasi|author= Низомиддинов И |title= XVI-XVIII асрларда Ўрта Осиё- Ҳиндистон муносабатлари|date=1966|publisher=Ўзбекистон ССР "ФAН" нашриёти |location=Тошкент|pages=117||ref=Низомиддинов}} * {{kitob manbasi|author= Хайруллаев М |title= Ўзбек дипломатияси тарихидан |date=2003|publisher=|location= Тошкент |pages=375||ref=Хайруллаев}} * {{kitob manbasi|author=Ражабов Қ, Иноятов С.|title= Бухоро тарихи|date=2016|publisher=Тафаккур нашриёти|location=Tошкент|pages=460|isbn=978-9943-24-119-0|ref=Ражабов}} * {{kitob manbasi|author=Ражабов Қ |title= Туркистон тарихида ўтган 55 сиймо|date=2022|publisher= Фан нашриёти|location=Tошкент|pages=320|isbn=978-9943-19-660-5|ref=Ражабов}} * {{kitob manbasi|author= Эшов Баҳодир|title= Ўзбекистонда давлат ва маҳаллий бошқарув тарихи |date=2019|publisher=Янги аср авлоди|location=Ташкент|pages=404||ref=Эшов Баҳодир}} * {{kitob manbasi|author= Ахмедов Б. А |title= История Балха (XVI-первая половина XVIII в) |date=1982|publisher= Фан|location=Tошкент|pages=295|isbn= |ref= Ахмедов}} * {{kitob manbasi|author= Алексеев А. К|title= Политическая история Тукай-Тимуридов: По материалам персидского исторического сочинения Бахр ал-асрор|date=2006|publisher=|location=Санкт-Петербург|pages=229|isbn=|ref=Алексеев}} * {{kitob manbasi|author= Васильев А |title= Знамя и меч от падишаха. Политические и культурные контакты ханств Центральной Азии и Османской империи (середина XVI—начало XX вв.)|date=2014|publisher= |location=Москва|pages=353||ref=Васильев}} === Maqolalar === * {{Статья|автор= Мусаев А |заглавие= Бухоро ва Қозоқ хонлиги ўртасидаги сиёсий муносабатларда Фарғона водийсининг ўрни |издание= Водийнома|год=2021|ref=Мусаев}} * {{Статья|автор=Cангирова Д.|заглавие= Суҳаил: „Имомқулинома“ |издание=Мозийдан садо|год=2008|ref=Cангирова}} * {{Статья|автор=Cангирова Д.|заглавие= Аштархоний ҳонимларнинг давлат бошқарувидаги ўрни|издание=Sharqshunoslik jurnali|год=2017|ref=Cангирова}} * {{Статья|автор=Cангирова Д.|заглавие=Бир сулола шажараси ҳақида|издание=Sharq mash’ali. Toshkent davlat Sharqshunoslk instituti ilmiy-uslubiy, ma’rifiy jurnali|год=2018|ref=Cангирова}} * {{Статья|автор=Cангирова Д.|заглавие= Ҳаж зиёрати ва ҳукмдор ҳожилар|издание=„Ўтмишда назар“ журнали|год=2019|ref=Cангирова}} * {{Статья|автор=Cангиров Ж.|заглавие= Ҳофиз Таниш Бухорийнинг „Имомқулинома“ асари ва унинг Аштархонийлар тарихини ўрганишдаги ўрни |издание=Actual problems of the history of Uzbekistan|год=2022|ref=Сангиров Жуманазар}} {{refend}} {{OʻzME}} [[Turkum:Buxoro xonligi]] [[Turkum:Chingiziylar]] [[Turkum:Toʻqay Temuriylar]] [[Turkum:Ashtarxoniylar]] j8lrxse0j9m7hr74i2gfsa08i8o149y 0 18112 6274149 6191332 2026-09-21T04:44:58Z Sherzod11W 273619 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 6274149 wikitext text/x-wiki {{Koʻl|Nomi=Orol dengizi|Milliy nomi={{lang-uz|Orol dengizi}}, {{lang-kk|Арал теңізі}}, {{lang-kaa|Aral teńizi}}|Tasvir=AralSea1989 2014.jpg|Tasvir imzosi=1989 yil va 2014 yil|Koordinatalar=45/N/60/E|CoordScale=|Mamlakat=Oʻzbekiston/Qozogʻiston|Region=|Tuman=|Dengiz sathidan balandligi=|Yuzasi=3,500|Hajmi=27|Qirgʻoq chizigʻining uzunligi=|Eng katta chuqurligi=|Oʻrtacha chuqurligi=|Minerallanish turi=|Shoʻrlik=|Shaffoflik=|Suv toʻplanish yuzasi=|Tushuvchi daryolar=Sirdaryo/ Amudaryo|Oqib chiquvchi daryolar=|Suv sistemasi=}} [[Tasvir:Aral map.png|200px|thumb|right|Orol dengizi chegaralari (1960-yilga koʻra; maʼmuriy xarita bugungi kunga doir).]] [[Tasvir:Aralsee.gif|thumb|right|Orol dengizi kichrayishi.]] '''Orol dengizi''' – [[Oʻrta Osiyo]]dagi eng katta berk [[koʻl]]. Maʼmuriy jihatdan Orol dengizining yarmidan koʻproq janubi-gʻarbiy qismi [[Qoraqalpogʻiston|Oʻzbekiston]], shimoli-sharqiy qismi [[Qozogʻiston]] hududida joylashgan. Oʻtgan asrning 60-yillarigacha Orol dengizi maydoni orollari bilan oʻrtacha 68,0 ming km² ni tashkil etgan. Kattaligi jihatidan dunyoda toʻrtinchi ([[Kaspiy dengizi]], Amerikadagi [[Yuqori koʻl]] va Afrikadagi [[Viktoriya (koʻl)|Viktoriya]] koʻlidan keyin), [[Yevrosiyo]] [[materiklar|materigi]]da (Kaspiydan keyin) ikkinchi oʻrinda edi. Dengiz shimoli-sharqdan janubi-gʻarbga choʻzilgan, uz. 428&nbsp;km, eng keng joyi 235&nbsp;km (45° shahrik.) boʻlgan. [[Suv havzasi|Havzasi]]ning [[maydon]]i 690 ming km², suvining hajmi 1000&nbsp;km³, oʻrtacha chuqurligi 16,5 m atrofida oʻzgarib turgan. Havzasining kattaligi uchun dengiz deb atalgan. Orol dengizi yuqori [[pliotsen]]da Yer poʻstining egilgan yeridagi botiqda hosil boʻlgan. Tubining relyefi (gʻarbiy qismini hisobga olmaganda) [[tekislik (maydon)|tekis]]. Orol dengizida juda koʻp [[yarim orol]] va [[qoʻltiq]]lar boʻlgan. [[Shimol]] [[qirgʻoq]]larida eng katta qoʻltiqlaridan [[Chernishev]], Paskevich, Sarichigʻanoq, Perovskiy, janubi-sharqiy va sharqiy qirgʻoqlarida Tushbas, Ashshibas, Oqsagʻa, Suluv va boshqa, [[Amudaryo]] bilan [[Sirdaryo daryosi|Sirdaryo]] quyiladigan joylarida [[Ajiboy qoʻltigʻi|Ajiboy]], Tolliq, [[Jiltirbos|Jiltirbas]] qoʻltiklari, Qulonli va [[Moʻynoq]] yirik yarim orollari boʻlgan. Orol dengizida qadimdan [[suv sathi]] goh koʻtarilib, goh pasayib turgani maʼlum. Keyingi geologik davrda [[Sariqamish soyligi|Sariqamish]] va [[Oʻzboʻy]] orqali Orol dengizi suvi vaqt-vaqti bilan Kaspiyga quyilgan, suv sathi ancha baland boʻlib, janubi va janubi-sharqidagi bir necha ming km² maydonli [[sohil]] suv ostida boʻlgan. Orol dengizi unchalik chuqur emas. Chuqur joylari Orol dengizining [[gʻarb]]iy qismida. [[Qoraqalpogʻiston]]ning shimoliy qismi [[Ustyurt]] tegisligi yonida chuqurligi 69 m gacha yetgan. Koʻlning sayoz joylari uning janubiy, janubi-sharqiy va sharqiy qismlariga toʻgʻri kelgan. Orol dengizi qirgʻoqlarining morfologik tuzilishi juda murakkab. Ular bir-biridan baʼzi xususiyatlari bilan farqlanadi. Shimoliy qirgʻogʻi baland, ayrim yerlari past, chuqur qoʻltiqlar bor. Sharqiy qirgʻogʻi past; qumli, juda koʻp mayda qoʻltiq va orollar boʻlgan. Janubiy qirgʻogʻi [[Amudaryo deltasi]]dan hosil boʻlgan. Gʻarbiy qirgʻogʻi kam qirqilgan va [[Ustyurt]] chinkidan iborat. Orol dengizida 300 dan ortiq orol boʻlgan. Ularning 80% dengizning janubi-sharqiy qismida. Eng kattalari [[Koʻkorol]] (273&nbsp;km²), [[Vozrojdeniye]] (216&nbsp;km²) va [[Borsakelmas]] (133&nbsp;km²) edi. Dengizga Amudaryo bilan Sirdaryo quyiladi. 60-yillargacha yiliga Amudaryo Orol dengizi ga 38,6&nbsp;km³, Sirdaryo esa 14,5&nbsp;km³ suv olib borgan. Suv balansida yogʻinlar ham muhim oʻrin egallagan. Dengiz akvatoriyasiga yiliga 82–176&nbsp;mm yogʻin yogʻadi. Atrofdan dengizga yiliga 5,5&nbsp;km³ [[yer osti suvlari]] qoʻshilib turgan. Mutlaq [[dengiz sathi]] 2000-yillarning boshlarida 22-yillarning oxiridagi darajadan 1950 m pastroqda 31 m gacha pasayib ketdi. 2001-yilda Buyuk Orol dengizi (Janubiy) Gʻarbiy va Sharqqa boʻlingan. 2001-yilda. 2003-yilda dastlabki maydonning toʻrtdan bir qismi Orol dengizi va 10% ga yaqinini [[dengiz suvi]] qoplagan. Bugungi kunda eski chuqur dengiz oʻrniga umumiy maydoni 38000&nbsp;km² boʻlgan yangi qum va tuzli choʻllar mavjud.https://samarkandtours.com/uz/uzbekistan/aral-sea/ Dengiz choʻl zonasida joylashganidan uning yuzasidan har yili 1 m qalinlikdagi suv bugʻlanadi. Bu esa keyingi davrda dengizga daryolar olib kelgan suv, yogʻin va yer osti suvlaridan ortiqdir. Shuning uchun iqlimiy oʻzgarishlar natijasida Orol dengizi suvining sat-hi yillar davomida oʻzgarib turgan. Mas, 1785-yildan dengizda suv sathi koʻtarila boshlagan boʻlsa, 1825-yildan pasaygan, 1835—50 yillarda yana koʻtarilgan, 1862-yil kamaygan. Koʻkorol 1880-yilda yarim orolga aylanib qolgan. 1881-yil suv sathi pasaygan. 1885-yildan Orol dengizida suv sathi yana koʻtarila boshlagan. 1899-yilga kelib Koʻkorol yarim orol orol boʻlib qolgan. 1919-yil dengiz maydoni 67300&nbsp;km², suv miqdori 1087&nbsp;km³ boʻlgan boʻlsa, 1935-yilga kelib maydoni 69670&nbsp;km², suvning miqdori 1153&nbsp;km³ ga koʻpaydi. Keyingi bir yarim asr mobaynida dengiz suvi sathi ancha oʻzgargan. Orol dengizida suv sathining yil davomida oʻzgarib turishi [[Amudaryo]] va [[Sirdaryo]]ning bahor-yoz paytlarida toshishi bilan bogʻliq. Bahorgi yomgʻirdan ham dengiz sathi koʻtariladi. Suvi sathining yil davomida oʻzgarish amplitudasi oʻrtacha 25 sm ga teng boʻlgan. Suvining shoʻrligi oʻrtacha 10— 11%". Suvdagi tuzlarning koʻp qismini osh tuzi va sulfatli magniy tuzi tashkil etgan. Kimyoviy tarkibiga koʻra, suvi Kaspiy dengizi suviga oʻxshash. Orol dengizi suvining tarkibidagi tuz 11 mlrd. t ga yaqin deb baholangan. Bu tuzlar sanoat ahamiyatiga ega. Dengiz suvi, ayniqsa, markaziy qismida juda tiniq. Suvi, xususan, qishda tiniq boʻladi. Yoz oylarida ham 24 m chuqurlikkacha dengizning tubi koʻrinadi. Suvining rangi koʻpgina qismida koʻk, qirgʻoklariga yaqini koʻkimtir tusda. Amudaryo bilan Sirdaryoning quyilish joyida suvi loyqa. Dengiz dekabr oʻrtalaridan mart oxirigacha muzlaydi. Yozda suvning yuqori qismidagi temperaturasi 27° ga yetadi. Chuqurlik ortishi bilan temperatura tez pasayadi. Yozda 1 m chuqurlikda temperatura 8°ga oʻzgaradi. Dengiz ustida havoning urtacha temperaturasi yozda 24—26°, qishda —7°, – 13,5°. Orol dengizi sazan, choʻrtan, soʻvʼyan, sudak, oqchavoq, laqqa, taran (leshch), pilmay Orol dengizining kosmosdan olingan surati (2002-yil). Dengizda navigatsiya mavsumi 7 oy davom etgan. Aralsk va Moʻynoq kabi yirik portlari faoliyat koʻrsatgan. Orol dengizi atrofida aholi kam boʻlgan. Aholi, aso-san, baliqchilik bilan va, qisman, chor-vachilik, ondatra urchitish va sabzavot-polizchilik bilan shugʻullangan. Oʻtgan asrning 90-yillarigacha dengizdan baliqovlangan. Aralsk va Moʻynoq shaharlari va bu shaharlar atrofida koʻp sonli baliq ovlash xoʻjaliklari faoliyat koʻrsatgan, Amudaryo deltasida, Avan posyolkasida (Koʻkorol o.), Bugun po-syolkasida (sharqiy sohil), Uyali va Uzunqir orollarida baliq tuzlash zavodlari ishlab turgan. Orol dengizini birinchi marta A. I. Butakov 1848—49 yillarda tadqiq etgan va haritaga tushirgan. Orol dengizi suvining sathi Amudaryo va Sirdaryo suvining rejimi bilan bogʻlikligidan, bu ikki dare suvi sugʻorishga qancha koʻp sarflansa, dengizda suv shuncha kamaya borgan. Ayniqsa, oʻtgan asrning 60-yillaridan sugʻoriladigan ekin maydonlarining kengaytirilishi na-tijasida dengizga Amudaryo va Sirdaryodan quyiladigan suv miqdori yildanyilga kamaya bordi. Oqibatda dengizda suv sathi jadal surʼatlarda pasaya boshladi. Orol dengizida suv sathi pasayishining uning suv yuzasi va suv sigʻimiga taʼsiri Orol dengizi da suv sathining pasayishi suv balansi elementlarining qiymatlariga ham keskin taʼsir koʻrsatdi: 1911—1960-yillarda dengiz sathi oʻrtacha 53,04 m ni tashkil etib (Boltik, sistemasida), daryolar dengizga qoʻyadigan suv miqdori 56&nbsp;km³, dengiz yuzasiga yogʻgan atmosfera yogʻinlari miqdori esa 9,1&nbsp;km³ ga teng boʻlgan. Sarflanish, yaʼni chiqim esa, asosan, bugʻlanishdan iborat boʻlib, shu davrda oʻrtacha 66,1&nbsp;km³ ni tashkil etgan. Shu davr ichida suv balansida salbiy farq qayd etilgan: dengiz har yili 1&nbsp;km³ dan, 1911—1960-yillar davomida 50&nbsp;km³ hajmdagi suvni yoʻqotgan. Hozirgi kunda Orol dengizi 3 boʻlakka boʻlingan: birinchisi – kichik va sayoz shimoliy qismi (shoʻrligi – 8—13g/l); ikkinchisi – nisbatan kattaroq maydonga ega boʻlgan va sayoz sharqiy qismi (shoʻrligi – 69— 72 g/l); uchinchisi – eng chuqur hisoblangan gʻarbiy qismi (shoʻrligi – 68-69 g/l). Rossiya konferensiyasi Orol dengizi qurishi sekinlashganini xulosa qilib uni shu holatda saqlashga chaqirdi. [[Tasvir:AralSea A20081005.jpg|thumb|right|Orol dengizining bugungi holati (oktabr 2008)]] '''Orol dengizi''' ([[qozoq tili|qoz.]] ''Aral Teңіzі'', ''Aral Tengizi'', [[qoraqalpoq tili|qor.]] ''Aral tenʼizi''<!--[[tojik tili|toj.]] ''Баҳри Арал'', ''Bahri Aral'' tojikchasi kerak emas-->) [[Oʻrta Osiyo]]da joylashgan yopiq [[suv havzasi]]dir. Shimoldan [[Qozogʻiston]], janubdan [[Qoraqalpogʻiston]] ([[Oʻzbekiston]]) yerlari bilan oʻralgan. [[1960-yil]]largacha maydoni 68,000&nbsp;km² boʻlib, dunyoda kattaligi boʻyicha toʻrtinchi [[koʻl]] boʻlgan. Biroq, uni taʼminlovchi [[Amudaryo]] va [[Sirdaryo]] suvlarining koʻp miqdorda [[irrigatsiya]]ga sarflanishi uning hajmini keskin kamaytira boshladi. [[2007-yil]]ga kelib, Orol dengizi maydoni 50 yil avvalgiga nisbatan 90 % qismini yoʻqotib, uchta alohida koʻlga aylandi<ref>[http://www.sciam.com/article.cfm?id=reclaiming-the-aral-sea&sc=rss Reclaiming the Aral Sea], ''Scientific American'', mart, 2008</ref>. Shoʻrlik oshishi Orol dengizi va atrofidagi nabotot va [[hayvonot]] qirilishiga sabab boʻldi. Mahalliy [[iqlim]] oʻzgardi; [[yoz]] issiqroq, [[qish]] esa quruq va sovuqroq boʻla boshladi. [[2010-yil]] maʼlumotlariga koʻra Orol dengizi maydoni 13,900&nbsp;km² dir<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=http://www.ntsomz.ru/projects/eco/econews_271108_beta |qaralgan sana=5-sentabr 2011-yil |arxivsana=31-oktabr 2014-yil |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141031093855/http://www.ntsomz.ru/projects/eco/econews_271108_beta }}</ref>. [[1996-yil]] yanvarida Oʻzbekiston, Qozogʻiston, [[Turkmaniston]], [[Tojikiston]] va [[Qirgʻiziston]] oʻrtasida Orol dengizi ekologik holatini yaxshilashga doir shartnoma imzolandi. == Orol dengizining ekologik ahvoli == Orol dengizi ilgari vaqtda dunyodagi eng katta ichki dengizlardan biri hisoblanib, unda baliqchilik, ovchilik, transport va erkratsion maqsadlarda foydalanilar edi. Dengiz suv rejimini unga quyiladigan Amudaryo, Sirdaryo, yer osti suvlari hamda atmosfera yonilgʻilari tushishi va yuzadan suvning bugʻlanishi tashkil etadi. qadimgi tarixiy davrlarda dengiz sathining 1,5 – 2,10 oʻzgarishi tabiiy iqlim xususiyati bilan boʻliq boʻlib, suvning hajmi 100—150 kub km, suv sathi maydoni – 4000 kv, km ni tashkil etgan. Sugʻoriladigan dehqonchilikning rivojlanishi natijasida suʻorilishga foydalaniladigan qaytmas suvlar va qoʻrqchilik yillari Amudaryo va Sirdaryoning deltasiga quyiladigan suv miqdori kamaydi. Shunday qilib, hozirgi vaqtda dengizning sathi 1961-yilga nisbatan 16,8 m ga pasaydi. [[1994-yil]] 36,6 m. Bunda dengizning hajmi 3-marta, yuzasi 2-marta, shoʻrlanish darajasi 9-10 gGʻl dan 34-37 gGʻl ga ortadi; 2000-yilga borib 180—200 gGʻl koʻtariladi. Hozirgi kunda dengiz sathining pasayishi yiliga 80 – 110 sm tashkil etmoqda. Qirgʻoq chizigʻi 60 – 80&nbsp;km pasayib, ochilib qolgan erlar 23 ming km² tashkil etadi. Amudaryo va Sirdaryoning kuyi oqimlarida suvning sifati yomonlashadi hamda ichish uchun yaroqsiz boʻlib qoladi. Ekologik tizmlar, oʻsimlik va hayvonlar chuqur inqirozga uchrayapti. Eng yomon ahvol Janubiy oroldir. Ushbu mintaqa oʻz ichiga shimoliy gʻarbiy qizil qum, Zaungaoʻz, Qora qum, Janubiyustyurt va Amudaryo deltasi kabi landshaft komplekslarini oladi. Orol boʻyining umumiy maydoni – 473 ming km² boʻlsa, uning Janubiy qismi 245 ming km² tashkil etadi. Bunga KKR hududi, Oʻzbekistonning [[Xorazm viloyati]], Turkmanistonning Toshavvoʻz viloyatlari kiradi. Orol va orol boʻyida sodir boʻlayotgan jadal ravishdagi choʻllanish hodisasi dunyo tajribasida uchratilmagan. Shuning uchun ham miqdor va sifat jihatidan baxolash ancha qiyinchilikalrga duch kelmoqda. Dengiz tubining ochilishi va daryo delütalarining qurishi hisobiga choʻl maydonlari kengaymoqda. Ochilib qolgan 1 mln ga maydon yuzasi mayda tuz zarrachalari bilan qoplanib yangi shakldagi qum qoplamlarini hosil qiladi. Shunday qilib, markaziy [[Osiyo]] hududida kum, tuz ayrozonalarini shamol yordamida kuchirib yuruvchi kuchli yangi manba vujudga keldi. Dastlabki maʼlumotlarga karaganda yiliga atmosferaga 100—150 mln. tonnagacha chang-tuzon koʻtarilishi mumkin. Dengiz tubidan kutarilganchang – tuz toʻzoni atmosfera ifloslanishi 5 % ham ortib yubormoqda Chang – toʻzonlarning atmosferaga kutarilishi 1-marta 1875-yili kosmosdan koʻzatilgan. Chang – toʻzon uzunligi – 400&nbsp;km, eni esa 40&nbsp;km boʻlib, radiusi 300&nbsp;km tashkil etadi. Tuzlarning yer yuzasida yogilishi natijasida paxtaning hosildorligi 5 – 15 % sholining esa 3-6 % pasayib ketdi. Orol boʻyiga yogilayotgan chang – tuz zarrachalaridan umumiy miqdor oʻrtacha 520 kgGʻga tashkil etib, tuproq holati yomonlashuvining asosiy sababchilaridan biri boʻlib qoldi. KKR ning suʻoriladigan maydonlari chang – tuz fraktsiyalari 250 kgGʻga dan Chimboy tumanida 500 t gacha boradi. Shoʻrlangan qum tuzlari yili orol boʻyidagi 15 ming ga Yaylovlarni egallabbormoqda. Gʻoʻza uchun ajratilgan maydonlar kasallik koʻzgʻatuvchi zarakunandalar bilan zararlangan. Qishloq xoʻjalik maxsulotlari hosili pasayib ketmoqda. Daryoning yuqori oqimidagi hududlarda meliorativ holati yomonlashishi ([[Surxondaryo]], [[Qashqadaryo]], [[Buxoro]], [[Samarqand]]) II kategoriyada erlaning koʻpayishiga olib kelmoqda. [[Amudaryo]]ning oʻrta oqimi joylashgan. [[Turkmaniston]]ning suv xoʻjalik tumanlarida murakkab meliorativ holat kelib chiqmoqda. [[Amudaryo]] va [[Sirdaryo]]ning quyi oqimlarida koʻpchilik maydonlar qoniqarsiz meliorativ ahvoli bilan 3 va 4 katigoriyaga mansub yerlar hisoblanadi, shoʻrlangan, kuchli shoʻrlangan maydonlar 35- 70 % tashkil etadi. Tuproq-larning shoʻrlanishi hisobiga kishlk xoʻjalik maxsulotlari hosili [[Oʻzbekiston]]da – 30 %, [[Turkmaniston]]da 40 %, [[Qozog'iston]]da – 33 %, [[Tojikiston]]da – 1990 [[Qirg'iziston]]da – 20 % pasayib ketdi. Kuchli shurlangan yer osti suvlarning joylashishi, chullanishi jarayonini kuchaytirmoqda. Amudaryo va Sirdaryo qirgʻoqlarini pasayish natijasida daryolarning quyi qismida suv toshqinlarini oqmaytirib yuboradi. Bu oʻz navbatida toʻqay oʻsimliklari maydonlarini qisqarishiga, ilgari gumusga boy boʻlgan oʻtloqi – botqoqli tuproqlar unumsiz oʻtloq takir choʻl, qumli tuproqlarga aylanishga olib keladi. Sutemizuvchi hayvonlar qushlar kamayib ketdi. Qoʻrigan maydonlar aholi uchun xavfli kasalliklarni tarkatuvchi kemiruvchilar bilan toʻlib bormoqda. Orol boʻyining sanitar – epidemiologik ahvoli nixoyatda ogʻir aholi markaz-lashtirilgan suv bilan taʼminlash 29- 67 % ni tashkil etadi. Aholini yarmi ifloslangan ochiqsuv havzalaridan foydalaniladi. Orol dengizini saqlab qolish mumkinmi? Orol muammosini asosi uni dengiz sifatida saqlab qolish tashkil etadi. Shuni taʼkidlash lozimki, Orol oʻz tarixi davomida ilmiy maʼlumotlarga karaganda koʻp marta oʻz shaklini oʻzgartirganini va koʻrib qolgani maʼlum. Orol dengizining dastlabki absolyut balandligini tiklash uchun ming kub km dan ortiq suv kerak boʻladi. O DYeN Orol dengizi muammosi ham diqqatga sazovordir. Orol dengizi 80-yillarda ayniqsa quriy boshladi. Hozirgi vaqtda Oʻrta Osiyoni umumiy muammosiga aylanib qolgan. Dengiz hozir „oʻlik dengiz“ deb xisoblanmoqda. Tirik [[organizm]] dengizda deyarli yoʻq. Dengizning qurigan soxillaridagi toʻplanib qolgan yerdagi tuzlar shamol esganda changlar bilan aralashib, inson salomatligiga jiddiy xavf tugʻdiradi. Oʻsha erdagi aholida suv muammosiga duch kelinmoqda. Bundan tashqari deyarli Orol dengizining yarmi qurib qolayotganidan, hech kim qaygʻurmayapti. Orol dengizini tiklashga chet el mablagʻlari ajratilgani bilan oʻsha mablagʻ dengizga xarajat qilinishini hech kim oʻz nazoratiga olmayapti. BUndan kelib chiqadiki mablagʻlar oʻsha yerga „etmayapti“. Buni qisqa qilib shunday taʼriflash mumkinki, Oʻrta Osiyo mamlakatlarida qurgʻokchilik vujudga keladi. Buni [[jahon hamjamiyati]] va [[Markaziy Osiyo]] mamlakatlari „pichoq suyakka qadalganida“ anglab etishadi. Afsuski Orol dengizi qurib qolgandan soʻng bu muammoni echish yoʻllari qidiriladi. Orol dengizining qurishining asosiy sababi bu xoʻjalik ehtiyojlariga ishlatilishi yaʼni [[paxta]], [[bugʻdoy]] sugʻorilishiga [[Amudaryo]] va [[Sirdaryo]]dan foydalanganliklari uchun Orol dengiziga suv kam etib kela boshlagan. Shu tufayli Orol dengizi sekin-asta quriy boshlagan. == Atrof-muhit, iqtisodiyot va aholi salomatligiga taʼsiri == Orol dengizi ekotizimning qulashiga misol sifatida qaraladi. Orol dengizi va unga kiradigan daryo deltalari ekotizimlari deyarli vayron boʻlgan, buning sababi, asosan, shoʻrlanishning okean suvidan keskin yuqori boʻlishidir. Dengizning chekinishi qurol sinovlari, sanoat loyihalari, pestitsidlar va oʻgʻitlarning oqishi natijasida tuz va zaharli kimyoviy moddalar bilan qoplangan ulkan tekisliklarni qoldirdi. Suv manbasining qisqarishi hamda suv va tuproq sifatining yomonlashuvi tufayli 1960-yillardan boshlab paxta hosildorligini oshirish uchun pestitsidlar koʻproq qoʻllanila boshlandi, bu esa suvni toksinlar (masalan, HCH, TCCD, DDT) bilan yanada ifloslantirdi. [[Sanoat]]<nowiki/>ning ifloslanishi, shuningdek, PCB va ogʻir metallarning ifloslanishiga olib keldi. Orol dengizida qolgan suv yetarli emasligi sababli, bu ifloslantiruvchi moddalarning kontsentratsiyasi qolgan suvlarda ham, quruq qatlamlarda ham keskin oshdi. Buning natijasida shamol tashuvchi zaharli chang juda keng tarqaldi. Daryo havzalarining quyi qismlarida va sobiq qirgʻoq zonalarida yashovchi odamlar mahalliy suv ichish va ifloslangan changni nafas olish orqali ifloslantiruvchi moddalarni yutishgan. Bundan tashqari, oʻsimliklar va chorva mollari tomonidan soʻrilishi tufayli toksinlar – ularning koʻplari bioakkumulyatsiya qilinadi va jigar va buyraklar tomonidan oson parchalanmaydi. Atrofdagi hududlar aholisi odatda chuchuk suv tanqisligini boshdan kechiradi va sogʻliq muammolari keng tarqalgan, jumladan, ayrim saraton kasalliklari, nafas olish kasalliklari, shu jumladan sil (asosan dorilarga chidamli), ovqat hazm qilish kasalliklari, kamqonlik va yuqumli kasalliklar. Jigar, buyrak va koʻz muammolari ham zaharli chang boʻronlari tufayli boʻlishi mumkin. Birgalikda bu zaif yosh guruhlari orasida noodatiy yuqori oʻlim koʻrsatkichini koʻrsatdi: 2009-yilda bolalar oʻlimi har 1000 kishiga 75 tani tashkil etdi, onalar oʻlimi esa har 1000 tadan 12 tani tashkil etdi<ref>https://wydawnictwo.up.lublin.pl/files/wydawnictwo/2019/ksiazki/e_ksiazka/wspolczesne_badania….pdf{{Oʻlikhavola|date=aprel 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Orol fojiasi == Orol dengizi va Orol boʻyi hududi maʼmuriy jihatdan Oʻzbekiston (Qoraqalpogʻiston) va Qozogʻiston hududida joylashgan. Orol dengizining yarmidan koʻproq qismi Oʻzbekiston hududiga qarashli. Orolboʻyi Amudaryo va Sirdaryoning quyi qismi hamda Orol dengizi atrofidagi hududlarni, shuningdek, dengiz sathining pasayishi natijasida uning shimoli-sharqiy va janubiy qismida vujudga kelgan [[Orol choʻli]]ni oʻz ichiga oladi. === Orol dengizining yaqin oʻtmishdagi holati === [[Fayl:Aral sea.gif|thumb|250x250px|Orol dengizining 2000—2010-yillardagi koʻrinishi]] Orol dengizi Oʻrta Osiyoda va butun dunyodagi eng yirik shoʻr koʻllardan biri hisoblanadi. Yaqin oʻtmishda uning maydoni orollar bilan birga deyarli 68,0 ming kv km ni, suvining hajmi 1000 kub km ni tashkil etgan. Oʻrtacha chuqurligi 50,5 m atrofida boʻlgan Havzasining kattaligi (690 ming kv km) jihatdan Kaspiy dengizi, Amerikadagi Yuqorikoʻl va Afrikadagi Viktoriya koʻlidan keyin toʻrtinchi oʻrinda turgan. Orol dengizida 300 dan ortiq orollar boʻlib, ulardan eng kattasi Koʻkorol, Vozrojdenie, Borsakelmas boʻlgan. Orol dengiziga <nowiki>XX</nowiki> asrning 60-yillarigacha Amudaryodan 38,6 kub km, Sirdaryodan 14,5 kub km, suv kelib turgan. Dengiz akvatoriyasiga yiligi 82–170&nbsp;mm yogʻin yogʻadi. Dengizga 5,5 kub km erosti suvlari ham qoʻshilib turgan. Suvning shoʻrligi 10-11 % boʻlib, suv tarkibida tuzlar miqdori 11 mlrd tonna ga yaqin deb baholangan. Dengizda kemalar qatnovi mavsumi 7 oy davom etgan. Aralsk va Moʻynoq kabi yirik portlari boʻlgan. Orol dengizi atrofidagi aholi, asosan, baliqchilik, qisman chorvachilik, moʻynachilik (ondatra), sabzavot-polizchilik bilan shugʻullangan. Aralsk va Moʻynoq shaharlari va bir qancha orollarda baliq ovlash xoʻjaliklari, baliq tuzlash zavodlari ishlab turgan. Baliq ovlash oʻtgan asrning 90-yillarigacha davom etgan. Orol dengizida qadimdan suv sathi goh koʻtarilib, goh pasayib turgan. Keyingi geologik davrda dengiz suvi koʻtarilib, baʼzan Sariqamish va Oʻzboy oʻzanlari orqali Kasbiy dengiziga quyilgan. === Orol dengizining hozirgi holati === Dengiz choʻl mintaqasida joylashganidan uning yuzasidan har yili 1 m qalinlikdagi suv bugʻlangan. Oʻtgan asrning boshlaridan suv sathi pasaya boshlangan. Masalan, 1911—1960-yillar davomida Orol dengiziga daryolardan yogʻin bilan birga bir yilda, oʻrtacha 65 kub, km suv kelib turgan; suv yuzasidan esa 66,10 kub, km suv bugʻlangan. Shunday qilib, har yili dengiz 1 kub km 50 yil davomida esa 50 kub, km suvni yoʻqotgan. Suv sathi ayniqsa, oʻtgan asrning 60-yillaridan boshlab sugʻoriladigan ekin maydonlarining kengaytirilishi, Amudaryo va Sirdaryo suvlarining sugʻorishga ishlatilishi tufayli keskin kamaya boshlagan. Oʻtgan 40 yildan koʻproq vaqt davomida Orol dengizining maydoni deyarli 4-marta, suv sathi 1,8-marta, undagi suv hajmi 9-martaga yaqin kamaydi. Dengiz suvining shoʻrlanishi 9-10 g/l dan 70-84 g/l gacha ortdi. Hozirgi kunda dengiz chuqurligining kamayishi yiliga 80-110 sm ni tashkil etadi. Oʻtgan 40 yil mobaynida qirgʻoq chizigʻi 80–100&nbsp;km pasaygan. Buning oqibatida 4,5 mln gektardan oshiqroq dengiz tubi ochilib qoldi. Hozirgi kunda Orol dengizi uch qismga boʻlinib ketgan. Uning sayoz kichik shimoliy qismining suvi kuchsiz minerallashgan (8-13 g/l), birmuncha kattaroq sayoz sharqiy qismi ancha kuchli shoʻrlangan (68-72 g/l). === Orol boʻyi hududining ekologik muammolari === Orol dengizi asosan Amudaryo va Sirdaryodan suv oladi. Soʻngi yillarda Sirdaryo suvi suv omborlarini toʻldirishga va sugʻorishga foydalanilishi tufayli Orol dengiziga etib bormaydigan boʻldi. Amudaryo va uning irmoqlarida [[Suv ombori|suv omborlari]] qurilib, koʻp miqdordagi suv kanallar orqali ekin dalalariga oqiza boshlandi. Buning oqibatida Zarafshon, Surxondaryo va Qashqadaryo Amudaryoga etib bormaydigan boʻlib qoldi. Hozirgi davrda Amudaryodan suv oladigan kanallarning umumiy uzunligi 170 ming km dan, suv omborlari soni 50 tadan oshib ketdi. Ularning suv sigʻimi 16-17 mld kubokilometrni tashkil etadi. Suv zahiralaridan nooʻrin foydalanish – Amudaryoning yuqori va oʻrta oqimlaridagi hududlarda sizot suvlarining koʻtarilib, tuproqdagi namlik bugʻlanishining koʻchayishi va buning oqibatida tuproqlarning shoʻrlanishining ortishiga olib keldi. Orol boʻyi hududlarida esa sizot suvlari yuzasi pasayib, er yuzasi shoʻrhok tuproq bilan qoplana boshladi. Orol dengizi suv sathining pasayishi bilan qirgʻoq chizigʻi 100&nbsp;km dan ortiqroq orqaga chekindi. Dengiz tubi oʻrnida 4 mln gektardan ortiq maydonni egallagan yosh Orolqum choʻli paydo boʻldi. Ana shunday qilib, Amudaryo va Sirdaryo suvidan nooʻrin foydalanish 20 asr oxirida 3 mln dan koʻproq aholi yashaydigan hududda „Orol fojiasi“ deb atalgan global ekologik halokatni paydo qildi. Orol dengizi oʻrnida paydo boʻlgan Orolqum mayda tuz va tuproq zarrachalari bilan qoplangan. Shamol esganida tuz va tuproq zarrachalaridan iborat chang havoga koʻtarilib, uzoq masofalarga tarqaladi. Ayrim maʼlumotlarga qaraganda Qoraqalpogʻiston Respublikasidagi sugʻoriladigan maydonlarning har gektariga bir yil davomida 250&nbsp;kg, ayrim hududlarda 500&nbsp;kg gacha tuzli chang yogʻiladi. Qurigan dengiz tubidan bir yil davomida 15 mln dan 75 mln tonnagacha chang koʻtarilishi mumkin. Tuzli chang toʻfonlarning kengligi 40&nbsp;km ga; uzunligi 400&nbsp;km ga etadi. Tuzli chang Orolqumdan oʻnlab, hatto yuzlab km masofaga tarqalib, tabiiy oʻtloqlar, vohalardagi ekinlar, bogʻlar, shaharlar va qishloqlar ustiga yogʻiladi. Orol changi hatto [[Tyan-Shan|Tyanshan]] va Pomir togʻlari choʻqqilaridagi muzliklarga ham etib borib, u yerdagi muzliklarning erishini tezlashtirib yuborgan. Choʻllanish va shoʻrlanishning tezlashuvi oqibatida soʻnggi yillarda 50 ming gektarga yaqin ekin maydoni qishloq xoʻjaligida foydalanishga yaroqsiz boʻlib qoldi. Noqulay ekologik vaziyat qishloq xoʻjalik ekinlari hosilini va chorva mahsulotlari etishtirishning keskin kamayishiga olib keldi. Orol dengizining quriy boshlashi iqlimga ham taʼsir koʻrsatdi, Iqlim yanada kontinentallashib, qishqi harorat oʻrtacha ikki gradusga pasaydi, yozgi harorat esa ikki gradusga koʻtarildi. Buning natijasida sovuq kunlar erta tushib, ekinlarning pishib etilishi kechika boshladi. Orol boʻyi hududida vujudga kelgan ekologik tanglik aholi salomatligiga ham taʼsir koʻrsata boshladi. Aholi oʻrtasida yurak-qon tomir, oshqozon- ichak, nafas olish organlari kasalliklari (oʻpka sili, astma, bronxit) koʻpaydi. Hududda kam-qonlik kasalligi 60 yillarga nisbatan deyarlik 20-marta oshganligi kuzatilgan. Ekologik tanglik Orol boʻyi tabiati, oʻsimliklar va hayvonot dunyosiga ham katta ziyon etkazdi. Suv zahiralarining kamayishi va shoʻrlanishi natijasida yaylovlarda chorva uchun oziq boʻladigan oʻsimliklar turi va sifati kamayib, oʻtloqlar maydoni deyarlik uch martaga qisqardi. Amudaryo va Sirdaryo suvining kamayishi, suv toshqinlarining boʻlmasligi, daryolarning suv bosadigan qirgʻoqlarida yastanib yotadigan toʻqaylardagi xilma-xil oʻsimliklarning qurib, yoʻq boʻlib ketishiga olib keldi. Ularning oʻrnini qurgʻoqchilikka chidamli yulgʻun, shuvoq kabi choʻl oʻsimliklari egallamoqda. Toʻqaylarning yoʻqolishi koʻplab oʻsimlik va hayvon turlarining qirilib ketishiga sabab boʻldi. Oʻtgan 20 asrning ikkinchi yarmida Amudaryoning quyi qismidagi toʻqaylarning buzilishi bilan bu joylardan yoʻlbars, buxoro bugʻusi yoʻqolib ketdi. Janubiy Orol boʻyidagi 60 dan ortiq qushlardan 10 ga yaqin turi yoʻqolib borayotgani va 42 turidan ortigʻi „noyob“ turga aylanayotgani haqiqatdir. Shoʻrlanishning keskin ortishi tufayli Orol dengizi tobora oʻlik dengizga aylanib bormoqda. Orol dengizi va Orol boʻyida suv havzalarda tarqalgan 28 tur baliqlardan 12 turi, jumladan Amudaryo kurakburun, Orol moʻylovdori yoʻqolib ketayotgan va noyob turlarga kiritilgan. OROL DENGIZINI QURISH SABABI. Qadimda Amudaryo Uzboy orqali Kaspiyga, Toʻrgʻay daryosi esa Orol dengiziga quyilgan. Orol dengizi [[1573-yil]]gacha Kaspiy dengizi bilan bogʻlanib boʻlgan. Paleontologlar Orol dengizi qirgʻoqlaridan kit, akula va dengizda yashaydigan qizil baliq qoldiqlarini topishgan. [[1850-yil]]da Rossiya buyurtmasi asosida Shvesiyada qurilgan paroxod Orol dengiziga tushirilgan. [[1965-yil]]gacha Aralsk, Moʻynoq, Xoʻjayli, Chorjoʻy oʻrtasida yoʻlovchi va yuk tashuvchi paroxodlar qatnagan. 20 asr oʻrtalarida Orol boʻyida 10 ta baliq zavodi va baliq konservalash kombinati ishlab turgan, Orol dengizidan yiliga 450 ming sentnergacha baliq ovlangan. [[1981-yil]]da Amudaryoda kema va parom qatnovi toʻxtatilgan. Orol dengizining yuz km dan koʻproq ichkariga chekinishi natijasida kemalar quruq qum ustida qolib ketdi. 20 asr oʻrtalarida Orol boʻyida umurtqali hayvonlarning 178 turi, oʻsimliklarning 1200 turi aniqlangan. Amudaryo qirgʻoqlaridan yiliga 1 mln dan ortiq ondatra moʻynasi tayyorlangan. Oʻtgan asrning 90-yillarga kelib, moʻyna tayyorlash butunlay barham topdi. Tuproqning kuchli shoʻrlanishi oqibatida qishloq xoʻjalik mahsulotlari etishtirish bir necha marta kamayib ketdi. Yerlarning shoʻrlanishi, turar joylar, maʼmuriy binolar va asfaltlangan yoʻllarga katta ziyon keltirmoqda. [[1986-yil]]da 78 % turar joylar foydalanishga yaroqsiz boʻlib qolgan. Bu halokat ichimlik suvlarni ifloslantirib, aholi oʻrtasida kasallikni kuchayishiga olib keldi. Amudaryo va Sirdaryo suvidan foydalanishda yoʻl quyilgan xatoliklar Orol boʻyida ekologik falokatni keltirib chiqargan. == Yadroviy portlashlar == [[Ustyurt]] platosining [[Qozogʻiston]]<nowiki/>dagi [[Mangʻishloq]] viloyatiga qaragan Akotti, Kindikti va Mulkaman degan hududlarda 9 marta yadro bombalari portlatilgan. Portlashlardan eng yiriklari: 1969-yil 6-dekabrda 410 metr chuqurlikda 30 kilotonnalik bomba, ikkinchi 1970-yil 12-dekabrda 740 metr chuqurlikda 80 kilotonnalik va uchinchisi 1970-yil 23-dekabrida 500 metr chuqurlikda 75 kilotonna kuchga ega yadroviy portlashlar amalga oshirilgan<ref>{{veb manbasi |title=Orol dengizi qurishiga yadroviy portlash sabab bo‘lganmi? |url=https://kun.uz/uz/15165753 |website=kun.uz |accessdate=30-oktabr 2023-yil |date=27.03.2021}}</ref>. Sinovlar muvaffaqiyatsiz oʻtgan. Natijada dengiz suvining shiddat bilan pasayishi kuzatilgan. 1961–1963-yillarda dengiz sathi 18–25 sm ga kamaygan boʻlsa, 1969-yilda 15 smgacha bir koʻtarilib, keyingi yillarda 70–100 sm.gacha pasayib borgan. == Neft va gaz qidirish ishlari == [[Oʻzbekiston bosh vaziri]] oʻrinbosari [[Ergash Shoismatov]] 2006-yil 30-avgustda Oʻzbekiston hukumati va davlatga qarashli „<nowiki/>[[Oʻzbekneftgaz]]<nowiki/>“, „LUKoil Overseas“, „Petronas“, Koreya milliy neft korporatsiyasi va [[Xitoy]] milliy neft korporatsiyasidan iborat xalqaro uyushma oʻrtasida „Orol dengizidagi neft va gaz konlarini oʻrganish va oʻzlashtirish boʻyicha kelishuv“ shartnoma ishlab chiqalayotgani haqida maʼlum qildi. Uyushma oʻrtasida shartnoma 2005-yil sentabr oyida tuzilgan<ref name=GAS>{{yangiliklar manbasi|url=http://www.itar-tass.com/eng/level2.html?NewsID=10748305&PageNum=0 |title=Uzbekistan, intl consortium ink deal on exploring Aral Sea |publisher=ITAR-Tass |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100727223036/http://www.itar-tass.com/eng/level2.html?NewsID=10748305&PageNum=0 |archive-date=27 July 2010 }}</ref>. 2010-yil 1-iyun holatiga koʻra 3&nbsp;km pastdan 500 000 kub metr gaz qazib olindi<ref name=DRILLING>{{veb manbasi|url=http://www.registan.net/index.php/2010/06/09/aral-gas/ |title=Aral Gas |author=Michael Hancock-Parmer |publisher=[[Registan.net]] |date=9 June 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100611212939/http://www.registan.net/index.php/2010/06/09/aral-gas/ |archive-date=11 June 2010 }}</ref>. == Filmlar == [[1989|1989-yil]]<nowiki/>da sovet rejissyori Dmitriy Svetozarovning „Adashgan itlar“ filmida Orol qirgʻogʻining ogʻir ahvoli tasvirlangan<ref>{{veb manbasi|url= http://www.kinoexpert.ru/index.asp?comm=4&num=5583|title=Psy|publisher=Kino Expert|access-date=18 September 2009}}</ref>. Film Orol dengizi yaqinida joylashgan arvoh shaharchada suratga olingan boʻlib, tashlandiq binolar va tarqoq [[kema]]<nowiki/>lar sahnalarini koʻrsatilgan. [[2000|2000-yil]]<nowiki/>da MirrorMundo jamgʻarmasi dengizning qurishi natijasida yuzaga keladigan muammolar haqida Delta Blues nomli hujjatli filmni suratga olgan<ref>{{veb manbasi|date=5 November 2008|url= https://www.youtube.com/watch?v=0465vGRWhQE |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/0465vGRWhQE| archive-date=2021-12-11 |url-status=live|title=Delta Blues (in a land of cotton)|publisher=[[YouTube]]|access-date=18 July 2009}}{{cbignore}}</ref>. [[2007|2007-yil]] iyun oyida [[BBC]] World telekanali „Back From the Brink?“ (Orqaga qaytishmi?) nomli hujjatli filmni namoyish etadi. Borna Alixani va Guy Creasey tomonidan yaratilgan. Film Aklak toʻgʻoni ishga tushirilgandan beri mintaqadagi baʼzi oʻzgarishlarni koʻrsatadi. [[Baxtiyor Xudoynazarov]]<nowiki/>ning 2012-yilda suratga olingan „Dengizni kutish“ filmi Orol dengizi boʻyida joylashgan baliqchilar shaharchasidagi odamlar hayoti haqida hikoya qiladi. [[2012|2012-yil]]<nowiki/>da Kristof Pasur va Alfred Dibold Orol dengizi havzasidagi suv xoʻjaligi tizimini, xususan, Orol dengizi atrofidagi vaziyatni koʻrsatadigan „From the glaciers to the Aral Sea“ (Muzliklardan Orol dengizigacha) nomli 85 daqiqalik film suratga olishdi. Film birinchi marta 2012-yilda [[Fransiya]]<nowiki/>ning [[Marsel]] shahrida boʻlib oʻtgan 6-Jahon suv forumida namoyish etilgan va hozir www.waterunites-ca.org<ref>{{veb manbasi |title=Videos - From the Glaciers to the Aral Sea - Water Unites |url=http://www.waterunites-ca.org/videos.html |website=www.waterunites-ca.org}}</ref> va Alfred Dieboldning [[YouTube]] kanali: waterunitesca da mavjud<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/ctJzg6DiI_I Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20190110094129/https://www.youtube.com/watch?v=ctJzg6DiI_I&gl=US&hl=en Wayback Machine]{{cbignore}}: {{veb manbasi |title=Water Unites - From the Glaciers to the Aral Sea |url=https://www.youtube.com/watch?v=ctJzg6DiI_I |website=youtube}}{{cbignore}}</ref>. [[2013|2013-yil]] oktabr oyida [[Jazira|Al-Jazira]] hozirgi vaziyatni tasvirlab beruvchi Ensar Oltoy rejissyorligidagi „People of The Lake“ (Koʻl odamlari) nomli hujjatli filmni suratga oldi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.aljazeera.com/programmes/aljazeeraworld/2012/08/2012857324531428.html|title=People of the Lake|author=Al Jazeera World|access-date=4 December 2015}}</ref>. [[2014|2014-yil]]<nowiki/>da rejissyor Po Pauell [[Pink Floyd]] „Louder than Words“ (Soʻzlardan ham balandroq) videosi uchun koʻplab kadrlarni Qozogʻiston va Oʻzbekiston chegarasidagi Orol dengizi qoldiqlari yonida suratga olgan<ref>{{jurnal manbasi|url=https://www.rollingstone.com/music/premieres/pink-floyd-louder-than-words-video-20141110|title=Watch Pink Floyd's Surreal, Sun-Baked 'Louder Than Words' Video|magazine=Rolling Stone|access-date=4 December 2015|date=10 November 2014}}</ref>. [[2018|2018-yil]] oktabr oyida BBC „Fashionʼs Dirty Secrets“ (Modaning iflos sirlari) nomli koʻrsatuv tayyorlagan boʻlib, uning katta qismida Orolning qisqarishi va uning oqibatlari koʻrsatilgan. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Berg L. S, Aralskoye more, SPB,1908; Shuls V. L., Mashrapov R., Oʻrta Osiyo gidrografiyasi, T., 1969; Rafikov A. A.,Tetyu yan G. F., Snijeniye urovnya Aralskogo morya i izmeneniye prirodnix usloviy nizovyev Amudari, T., 1981; Glazove kiy A. F., Aralskiy krizis, M., 1990; Akramov 3., Rafikov A. A., Proshloye, nastoyasheye i budusheye Aralskogo morya, T., 1990; Xikmatov B. F., Izucheniye dinamiki elementov vodnogo balansa i mineralizatsii Aralskogomorya, Dissertatsiya na soiskaniye akademicheskoy stepeni magistra gidrologii, T., 2003. Fazliddin Hikmatov Dauletboy Aytboyev.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --> == Havolalar == * [http://uz.ref.uz/download.php?id=9932 Orol dengizining ekologik ahvoli]{{Deadlink|date=2021-yil fevral |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://globalconnect.uz/uzbekistan/tours/aral-sea-tour Orol dengiziga sayohat] {{OʻzME}} [[Turkum:Koʻllar]] [[Turkum:Oʻrta Osiyo]] [[Turkum:Sobiq koʻllar]] [[Turkum:Orol dengizi| ]] [[Turkum:Qiziloʻrda viloyati koʻllari]] [[Turkum:Qozogʻistonning shoʻr koʻllari]] [[Turkum:Oʻzbekistondagi shoʻr koʻllar]] [[Turkum:Qoraqalpogʻiston koʻllari]] [[Turkum:Oʻzbekiston va Qozogʻiston chegarasi]] klzxylp2iv0z8ek7mpp10kr3yq2qpn9 6274150 6274149 2026-09-21T04:45:09Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274150 wikitext text/x-wiki {{Koʻl|Nomi=Orol dengizi|Milliy nomi={{lang-uz|Orol dengizi}}, {{lang-kk|Арал теңізі}}, {{lang-kaa|Aral teńizi}}|Tasvir=AralSea1989 2014.jpg|Tasvir imzosi=1989 yil va 2014 yil|Koordinatalar=45/N/60/E|CoordScale=|Mamlakat=Oʻzbekiston/Qozogʻiston|Region=|Tuman=|Dengiz sathidan balandligi=|Yuzasi=3,500|Hajmi=27|Qirgʻoq chizigʻining uzunligi=|Eng katta chuqurligi=|Oʻrtacha chuqurligi=|Minerallanish turi=|Shoʻrlik=|Shaffoflik=|Suv toʻplanish yuzasi=|Tushuvchi daryolar=Sirdaryo/ Amudaryo|Oqib chiquvchi daryolar=|Suv sistemasi=}} [[Tasvir:Aral map.png|200px|thumb|right|Orol dengizi chegaralari (1960-yilga koʻra; maʼmuriy xarita bugungi kunga doir).]] [[Tasvir:Aralsee.gif|thumb|right|Orol dengizi kichrayishi.]] '''Orol dengizi''' – [[Oʻrta Osiyo]]dagi eng katta berk [[koʻl]]. Maʼmuriy jihatdan Orol dengizining yarmidan koʻproq janubi-gʻarbiy qismi [[Qoraqalpogʻiston|Oʻzbekiston]], shimoli-sharqiy qismi [[Qozogʻiston]] hududida joylashgan. Oʻtgan asrning 60-yillarigacha Orol dengizi maydoni orollari bilan oʻrtacha 68,0 ming km² ni tashkil etgan. Kattaligi jihatidan dunyoda toʻrtinchi ([[Kaspiy dengizi]], Amerikadagi [[Yuqori koʻl]] va Afrikadagi [[Viktoriya (koʻl)|Viktoriya]] koʻlidan keyin), [[Yevrosiyo]] [[materiklar|materigi]]da (Kaspiydan keyin) ikkinchi oʻrinda edi. Dengiz shimoli-sharqdan janubi-gʻarbga choʻzilgan, uz. 428&nbsp;km, eng keng joyi 235&nbsp;km (45° shahrik.) boʻlgan. [[Suv havzasi|Havzasi]]ning [[maydon]]i 690 ming km², suvining hajmi 1000&nbsp;km³, oʻrtacha chuqurligi 16,5 m atrofida oʻzgarib turgan. Havzasining kattaligi uchun dengiz deb atalgan. Orol dengizi yuqori [[pliotsen]]da Yer poʻstining egilgan yeridagi botiqda hosil boʻlgan. Tubining relyefi (gʻarbiy qismini hisobga olmaganda) [[tekislik (maydon)|tekis]]. Orol dengizida juda koʻp [[yarim orol]] va [[qoʻltiq]]lar boʻlgan. [[Shimol]] [[qirgʻoq]]larida eng katta qoʻltiqlaridan [[Chernishev]], Paskevich, Sarichigʻanoq, Perovskiy, janubi-sharqiy va sharqiy qirgʻoqlarida Tushbas, Ashshibas, Oqsagʻa, Suluv va boshqa, [[Amudaryo]] bilan [[Sirdaryo daryosi|Sirdaryo]] quyiladigan joylarida [[Ajiboy qoʻltigʻi|Ajiboy]], Tolliq, [[Jiltirbos|Jiltirbas]] qoʻltiklari, Qulonli va [[Moʻynoq]] yirik yarim orollari boʻlgan. Orol dengizida qadimdan [[suv sathi]] goh koʻtarilib, goh pasayib turgani maʼlum. Keyingi geologik davrda [[Sariqamish soyligi|Sariqamish]] va [[Oʻzboʻy]] orqali Orol dengizi suvi vaqt-vaqti bilan Kaspiyga quyilgan, suv sathi ancha baland boʻlib, janubi va janubi-sharqidagi bir necha ming km² maydonli [[sohil]] suv ostida boʻlgan. Orol dengizi unchalik chuqur emas. Chuqur joylari Orol dengizining [[gʻarb]]iy qismida. [[Qoraqalpogʻiston]]ning shimoliy qismi [[Ustyurt]] tegisligi yonida chuqurligi 69 m gacha yetgan. Koʻlning sayoz joylari uning janubiy, janubi-sharqiy va sharqiy qismlariga toʻgʻri kelgan. Orol dengizi qirgʻoqlarining morfologik tuzilishi juda murakkab. Ular bir-biridan baʼzi xususiyatlari bilan farqlanadi. Shimoliy qirgʻogʻi baland, ayrim yerlari past, chuqur qoʻltiqlar bor. Sharqiy qirgʻogʻi past; qumli, juda koʻp mayda qoʻltiq va orollar boʻlgan. Janubiy qirgʻogʻi [[Amudaryo deltasi]]dan hosil boʻlgan. Gʻarbiy qirgʻogʻi kam qirqilgan va [[Ustyurt]] chinkidan iborat. Orol dengizida 300 dan ortiq orol boʻlgan. Ularning 80% dengizning janubi-sharqiy qismida. Eng kattalari [[Koʻkorol]] (273&nbsp;km²), [[Vozrojdeniye]] (216&nbsp;km²) va [[Borsakelmas]] (133&nbsp;km²) edi. Dengizga Amudaryo bilan Sirdaryo quyiladi. 60-yillargacha yiliga Amudaryo Orol dengizi ga 38,6&nbsp;km³, Sirdaryo esa 14,5&nbsp;km³ suv olib borgan. Suv balansida yogʻinlar ham muhim oʻrin egallagan. Dengiz akvatoriyasiga yiliga 82–176&nbsp;mm yogʻin yogʻadi. Atrofdan dengizga yiliga 5,5&nbsp;km³ [[yer osti suvlari]] qoʻshilib turgan. Mutlaq [[dengiz sathi]] 2000-yillarning boshlarida 22-yillarning oxiridagi darajadan 1950 m pastroqda 31 m gacha pasayib ketdi. 2001-yilda Buyuk Orol dengizi (Janubiy) Gʻarbiy va Sharqqa boʻlingan. 2001-yilda. 2003-yilda dastlabki maydonning toʻrtdan bir qismi Orol dengizi va 10% ga yaqinini [[dengiz suvi]] qoplagan. Bugungi kunda eski chuqur dengiz oʻrniga umumiy maydoni 38000&nbsp;km² boʻlgan yangi qum va tuzli choʻllar mavjud.https://samarkandtours.com/uz/uzbekistan/aral-sea/ Dengiz choʻl zonasida joylashganidan uning yuzasidan har yili 1 m qalinlikdagi suv bugʻlanadi. Bu esa keyingi davrda dengizga daryolar olib kelgan suv, yogʻin va yer osti suvlaridan ortiqdir. Shuning uchun iqlimiy oʻzgarishlar natijasida Orol dengizi suvining sat-hi yillar davomida oʻzgarib turgan. Mas, 1785-yildan dengizda suv sathi koʻtarila boshlagan boʻlsa, 1825-yildan pasaygan, 1835—50 yillarda yana koʻtarilgan, 1862-yil kamaygan. Koʻkorol 1880-yilda yarim orolga aylanib qolgan. 1881-yil suv sathi pasaygan. 1885-yildan Orol dengizida suv sathi yana koʻtarila boshlagan. 1899-yilga kelib Koʻkorol yarim orol orol boʻlib qolgan. 1919-yil dengiz maydoni 67300&nbsp;km², suv miqdori 1087&nbsp;km³ boʻlgan boʻlsa, 1935-yilga kelib maydoni 69670&nbsp;km², suvning miqdori 1153&nbsp;km³ ga koʻpaydi. Keyingi bir yarim asr mobaynida dengiz suvi sathi ancha oʻzgargan. Orol dengizida suv sathining yil davomida oʻzgarib turishi [[Amudaryo]] va [[Sirdaryo]]ning bahor-yoz paytlarida toshishi bilan bogʻliq. Bahorgi yomgʻirdan ham dengiz sathi koʻtariladi. Suvi sathining yil davomida oʻzgarish amplitudasi oʻrtacha 25 sm ga teng boʻlgan. Suvining shoʻrligi oʻrtacha 10— 11%". Suvdagi tuzlarning koʻp qismini osh tuzi va sulfatli magniy tuzi tashkil etgan. Kimyoviy tarkibiga koʻra, suvi Kaspiy dengizi suviga oʻxshash. Orol dengizi suvining tarkibidagi tuz 11 mlrd. t ga yaqin deb baholangan. Bu tuzlar sanoat ahamiyatiga ega. Dengiz suvi, ayniqsa, markaziy qismida juda tiniq. Suvi, xususan, qishda tiniq boʻladi. Yoz oylarida ham 24 m chuqurlikkacha dengizning tubi koʻrinadi. Suvining rangi koʻpgina qismida koʻk, qirgʻoklariga yaqini koʻkimtir tusda. Amudaryo bilan Sirdaryoning quyilish joyida suvi loyqa. Dengiz dekabr oʻrtalaridan mart oxirigacha muzlaydi. Yozda suvning yuqori qismidagi temperaturasi 27° ga yetadi. Chuqurlik ortishi bilan temperatura tez pasayadi. Yozda 1 m chuqurlikda temperatura 8°ga oʻzgaradi. Dengiz ustida havoning urtacha temperaturasi yozda 24—26°, qishda —7°, – 13,5°. Orol dengizi sazan, choʻrtan, soʻvʼyan, sudak, oqchavoq, laqqa, taran (leshch), pilmay Orol dengizining kosmosdan olingan surati (2002-yil). Dengizda navigatsiya mavsumi 7 oy davom etgan. Aralsk va Moʻynoq kabi yirik portlari faoliyat koʻrsatgan. Orol dengizi atrofida aholi kam boʻlgan. Aholi, aso-san, baliqchilik bilan va, qisman, chor-vachilik, ondatra urchitish va sabzavot-polizchilik bilan shugʻullangan. Oʻtgan asrning 90-yillarigacha dengizdan baliqovlangan. Aralsk va Moʻynoq shaharlari va bu shaharlar atrofida koʻp sonli baliq ovlash xoʻjaliklari faoliyat koʻrsatgan, Amudaryo deltasida, Avan posyolkasida (Koʻkorol o.), Bugun po-syolkasida (sharqiy sohil), Uyali va Uzunqir orollarida baliq tuzlash zavodlari ishlab turgan. Orol dengizini birinchi marta A. I. Butakov 1848—49 yillarda tadqiq etgan va haritaga tushirgan. Orol dengizi suvining sathi Amudaryo va Sirdaryo suvining rejimi bilan bogʻlikligidan, bu ikki dare suvi sugʻorishga qancha koʻp sarflansa, dengizda suv shuncha kamaya borgan. Ayniqsa, oʻtgan asrning 60-yillaridan sugʻoriladigan ekin maydonlarining kengaytirilishi na-tijasida dengizga Amudaryo va Sirdaryodan quyiladigan suv miqdori yildanyilga kamaya bordi. Oqibatda dengizda suv sathi jadal surʼatlarda pasaya boshladi. Orol dengizida suv sathi pasayishining uning suv yuzasi va suv sigʻimiga taʼsiri Orol dengizi da suv sathining pasayishi suv balansi elementlarining qiymatlariga ham keskin taʼsir koʻrsatdi: 1911—1960-yillarda dengiz sathi oʻrtacha 53,04 m ni tashkil etib (Boltik, sistemasida), daryolar dengizga qoʻyadigan suv miqdori 56&nbsp;km³, dengiz yuzasiga yogʻgan atmosfera yogʻinlari miqdori esa 9,1&nbsp;km³ ga teng boʻlgan. Sarflanish, yaʼni chiqim esa, asosan, bugʻlanishdan iborat boʻlib, shu davrda oʻrtacha 66,1&nbsp;km³ ni tashkil etgan. Shu davr ichida suv balansida salbiy farq qayd etilgan: dengiz har yili 1&nbsp;km³ dan, 1911—1960-yillar davomida 50&nbsp;km³ hajmdagi suvni yoʻqotgan. Hozirgi kunda Orol dengizi 3 boʻlakka boʻlingan: birinchisi – kichik va sayoz shimoliy qismi (shoʻrligi – 8—13g/l); ikkinchisi – nisbatan kattaroq maydonga ega boʻlgan va sayoz sharqiy qismi (shoʻrligi – 69— 72 g/l); uchinchisi – eng chuqur hisoblangan gʻarbiy qismi (shoʻrligi – 68-69 g/l). Rossiya konferensiyasi Orol dengizi qurishi sekinlashganini xulosa qilib uni shu holatda saqlashga chaqirdi. [[Tasvir:AralSea A20081005.jpg|thumb|right|Orol dengizining bugungi holati (oktabr 2008)]] '''Orol dengizi''' ([[qozoq tili|qoz.]] ''Aral Teңіzі'', ''Aral Tengizi'', [[qoraqalpoq tili|qor.]] ''Aral tenʼizi''<!--[[tojik tili|toj.]] ''Баҳри Арал'', ''Bahri Aral'' tojikchasi kerak emas-->) [[Oʻrta Osiyo]]da joylashgan yopiq [[suv havzasi]]dir. Shimoldan [[Qozogʻiston]], janubdan [[Qoraqalpogʻiston]] ([[Oʻzbekiston]]) yerlari bilan oʻralgan. [[1960-yil]]largacha maydoni 68,000&nbsp;km² boʻlib, dunyoda kattaligi boʻyicha toʻrtinchi [[koʻl]] boʻlgan. Biroq, uni taʼminlovchi [[Amudaryo]] va [[Sirdaryo]] suvlarining koʻp miqdorda [[irrigatsiya]]ga sarflanishi uning hajmini keskin kamaytira boshladi. [[2007-yil]]ga kelib, Orol dengizi maydoni 50 yil avvalgiga nisbatan 90 % qismini yoʻqotib, uchta alohida koʻlga aylandi<ref>[http://www.sciam.com/article.cfm?id=reclaiming-the-aral-sea&sc=rss Reclaiming the Aral Sea], ''Scientific American'', mart, 2008</ref>. Shoʻrlik oshishi Orol dengizi va atrofidagi nabotot va [[hayvonot]] qirilishiga sabab boʻldi. Mahalliy [[iqlim]] oʻzgardi; [[yoz]] issiqroq, [[qish]] esa quruq va sovuqroq boʻla boshladi. [[2010-yil]] maʼlumotlariga koʻra Orol dengizi maydoni 13,900&nbsp;km² dir<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=http://www.ntsomz.ru/projects/eco/econews_271108_beta |qaralgan sana=5-sentabr 2011-yil |arxivsana=31-oktabr 2014-yil |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141031093855/http://www.ntsomz.ru/projects/eco/econews_271108_beta }}</ref>. [[1996-yil]] yanvarida Oʻzbekiston, Qozogʻiston, [[Turkmaniston]], [[Tojikiston]] va [[Qirgʻiziston]] oʻrtasida Orol dengizi ekologik holatini yaxshilashga doir shartnoma imzolandi. == Orol dengizining ekologik ahvoli == Orol dengizi ilgari vaqtda dunyodagi eng katta ichki dengizlardan biri hisoblanib, unda baliqchilik, ovchilik, transport va erkratsion maqsadlarda foydalanilar edi. Dengiz suv rejimini unga quyiladigan Amudaryo, Sirdaryo, yer osti suvlari hamda atmosfera yonilgʻilari tushishi va yuzadan suvning bugʻlanishi tashkil etadi. qadimgi tarixiy davrlarda dengiz sathining 1,5 – 2,10 oʻzgarishi tabiiy iqlim xususiyati bilan boʻliq boʻlib, suvning hajmi 100—150 kub km, suv sathi maydoni – 4000 kv, km ni tashkil etgan. Sugʻoriladigan dehqonchilikning rivojlanishi natijasida suʻorilishga foydalaniladigan qaytmas suvlar va qoʻrqchilik yillari Amudaryo va Sirdaryoning deltasiga quyiladigan suv miqdori kamaydi. Shunday qilib, hozirgi vaqtda dengizning sathi 1961-yilga nisbatan 16,8 m ga pasaydi. [[1994-yil]] 36,6 m. Bunda dengizning hajmi 3-marta, yuzasi 2-marta, shoʻrlanish darajasi 9-10 gGʻl dan 34-37 gGʻl ga ortadi; 2000-yilga borib 180—200 gGʻl koʻtariladi. Hozirgi kunda dengiz sathining pasayishi yiliga 80 – 110 sm tashkil etmoqda. Qirgʻoq chizigʻi 60 – 80&nbsp;km pasayib, ochilib qolgan erlar 23 ming km² tashkil etadi. Amudaryo va Sirdaryoning kuyi oqimlarida suvning sifati yomonlashadi hamda ichish uchun yaroqsiz boʻlib qoladi. Ekologik tizmlar, oʻsimlik va hayvonlar chuqur inqirozga uchrayapti. Eng yomon ahvol Janubiy oroldir. Ushbu mintaqa oʻz ichiga shimoliy gʻarbiy qizil qum, Zaungaoʻz, Qora qum, Janubiyustyurt va Amudaryo deltasi kabi landshaft komplekslarini oladi. Orol boʻyining umumiy maydoni – 473 ming km² boʻlsa, uning Janubiy qismi 245 ming km² tashkil etadi. Bunga KKR hududi, Oʻzbekistonning [[Xorazm viloyati]], Turkmanistonning Toshavvoʻz viloyatlari kiradi. Orol va orol boʻyida sodir boʻlayotgan jadal ravishdagi choʻllanish hodisasi dunyo tajribasida uchratilmagan. Shuning uchun ham miqdor va sifat jihatidan baxolash ancha qiyinchilikalrga duch kelmoqda. Dengiz tubining ochilishi va daryo delütalarining qurishi hisobiga choʻl maydonlari kengaymoqda. Ochilib qolgan 1 mln ga maydon yuzasi mayda tuz zarrachalari bilan qoplanib yangi shakldagi qum qoplamlarini hosil qiladi. Shunday qilib, markaziy [[Osiyo]] hududida kum, tuz ayrozonalarini shamol yordamida kuchirib yuruvchi kuchli yangi manba vujudga keldi. Dastlabki maʼlumotlarga karaganda yiliga atmosferaga 100—150 mln. tonnagacha chang-tuzon koʻtarilishi mumkin. Dengiz tubidan kutarilganchang – tuz toʻzoni atmosfera ifloslanishi 5 % ham ortib yubormoqda Chang – toʻzonlarning atmosferaga kutarilishi 1-marta 1875-yili kosmosdan koʻzatilgan. Chang – toʻzon uzunligi – 400&nbsp;km, eni esa 40&nbsp;km boʻlib, radiusi 300&nbsp;km tashkil etadi. Tuzlarning yer yuzasida yogilishi natijasida paxtaning hosildorligi 5 – 15 % sholining esa 3-6 % pasayib ketdi. Orol boʻyiga yogilayotgan chang – tuz zarrachalaridan umumiy miqdor oʻrtacha 520 kgGʻga tashkil etib, tuproq holati yomonlashuvining asosiy sababchilaridan biri boʻlib qoldi. KKR ning suʻoriladigan maydonlari chang – tuz fraktsiyalari 250 kgGʻga dan Chimboy tumanida 500 t gacha boradi. Shoʻrlangan qum tuzlari yili orol boʻyidagi 15 ming ga Yaylovlarni egallabbormoqda. Gʻoʻza uchun ajratilgan maydonlar kasallik koʻzgʻatuvchi zarakunandalar bilan zararlangan. Qishloq xoʻjalik maxsulotlari hosili pasayib ketmoqda. Daryoning yuqori oqimidagi hududlarda meliorativ holati yomonlashishi ([[Surxondaryo]], [[Qashqadaryo]], [[Buxoro]], [[Samarqand]]) II kategoriyada erlaning koʻpayishiga olib kelmoqda. [[Amudaryo]]ning oʻrta oqimi joylashgan. [[Turkmaniston]]ning suv xoʻjalik tumanlarida murakkab meliorativ holat kelib chiqmoqda. [[Amudaryo]] va [[Sirdaryo]]ning quyi oqimlarida koʻpchilik maydonlar qoniqarsiz meliorativ ahvoli bilan 3 va 4 katigoriyaga mansub yerlar hisoblanadi, shoʻrlangan, kuchli shoʻrlangan maydonlar 35- 70 % tashkil etadi. Tuproq-larning shoʻrlanishi hisobiga kishlk xoʻjalik maxsulotlari hosili [[Oʻzbekiston]]da – 30 %, [[Turkmaniston]]da 40 %, [[Qozog'iston]]da – 33 %, [[Tojikiston]]da – 1990 [[Qirg'iziston]]da – 20 % pasayib ketdi. Kuchli shurlangan yer osti suvlarning joylashishi, chullanishi jarayonini kuchaytirmoqda. Amudaryo va Sirdaryo qirgʻoqlarini pasayish natijasida daryolarning quyi qismida suv toshqinlarini oqmaytirib yuboradi. Bu oʻz navbatida toʻqay oʻsimliklari maydonlarini qisqarishiga, ilgari gumusga boy boʻlgan oʻtloqi – botqoqli tuproqlar unumsiz oʻtloq takir choʻl, qumli tuproqlarga aylanishga olib keladi. Sutemizuvchi hayvonlar qushlar kamayib ketdi. Qoʻrigan maydonlar aholi uchun xavfli kasalliklarni tarkatuvchi kemiruvchilar bilan toʻlib bormoqda. Orol boʻyining sanitar – epidemiologik ahvoli nixoyatda ogʻir aholi markaz-lashtirilgan suv bilan taʼminlash 29- 67 % ni tashkil etadi. Aholini yarmi ifloslangan ochiqsuv havzalaridan foydalaniladi. Orol dengizini saqlab qolish mumkinmi? Orol muammosini asosi uni dengiz sifatida saqlab qolish tashkil etadi. Shuni taʼkidlash lozimki, Orol oʻz tarixi davomida ilmiy maʼlumotlarga karaganda koʻp marta oʻz shaklini oʻzgartirganini va koʻrib qolgani maʼlum. Orol dengizining dastlabki absolyut balandligini tiklash uchun ming kub km dan ortiq suv kerak boʻladi. O DYeN Orol dengizi muammosi ham diqqatga sazovordir. Orol dengizi 80-yillarda ayniqsa quriy boshladi. Hozirgi vaqtda Oʻrta Osiyoni umumiy muammosiga aylanib qolgan. Dengiz hozir „oʻlik dengiz“ deb xisoblanmoqda. Tirik [[organizm]] dengizda deyarli yoʻq. Dengizning qurigan soxillaridagi toʻplanib qolgan yerdagi tuzlar shamol esganda changlar bilan aralashib, inson salomatligiga jiddiy xavf tugʻdiradi. Oʻsha erdagi aholida suv muammosiga duch kelinmoqda. Bundan tashqari deyarli Orol dengizining yarmi qurib qolayotganidan, hech kim qaygʻurmayapti. Orol dengizini tiklashga chet el mablagʻlari ajratilgani bilan oʻsha mablagʻ dengizga xarajat qilinishini hech kim oʻz nazoratiga olmayapti. BUndan kelib chiqadiki mablagʻlar oʻsha yerga „etmayapti“. Buni qisqa qilib shunday taʼriflash mumkinki, Oʻrta Osiyo mamlakatlarida qurgʻokchilik vujudga keladi. Buni [[jahon hamjamiyati]] va [[Markaziy Osiyo]] mamlakatlari „pichoq suyakka qadalganida“ anglab etishadi. Afsuski Orol dengizi qurib qolgandan soʻng bu muammoni echish yoʻllari qidiriladi. Orol dengizining qurishining asosiy sababi bu xoʻjalik ehtiyojlariga ishlatilishi yaʼni [[paxta]], [[bugʻdoy]] sugʻorilishiga [[Amudaryo]] va [[Sirdaryo]]dan foydalanganliklari uchun Orol dengiziga suv kam etib kela boshlagan. Shu tufayli Orol dengizi sekin-asta quriy boshlagan. == Atrof-muhit, iqtisodiyot va aholi salomatligiga taʼsiri == Orol dengizi ekotizimning qulashiga misol sifatida qaraladi. Orol dengizi va unga kiradigan daryo deltalari ekotizimlari deyarli vayron boʻlgan, buning sababi, asosan, shoʻrlanishning okean suvidan keskin yuqori boʻlishidir. Dengizning chekinishi qurol sinovlari, sanoat loyihalari, pestitsidlar va oʻgʻitlarning oqishi natijasida tuz va zaharli kimyoviy moddalar bilan qoplangan ulkan tekisliklarni qoldirdi. Suv manbasining qisqarishi hamda suv va tuproq sifatining yomonlashuvi tufayli 1960-yillardan boshlab paxta hosildorligini oshirish uchun pestitsidlar koʻproq qoʻllanila boshlandi, bu esa suvni toksinlar (masalan, HCH, TCCD, DDT) bilan yanada ifloslantirdi. [[Sanoat]]<nowiki/>ning ifloslanishi, shuningdek, PCB va ogʻir metallarning ifloslanishiga olib keldi. Orol dengizida qolgan suv yetarli emasligi sababli, bu ifloslantiruvchi moddalarning kontsentratsiyasi qolgan suvlarda ham, quruq qatlamlarda ham keskin oshdi. Buning natijasida shamol tashuvchi zaharli chang juda keng tarqaldi. Daryo havzalarining quyi qismlarida va sobiq qirgʻoq zonalarida yashovchi odamlar mahalliy suv ichish va ifloslangan changni nafas olish orqali ifloslantiruvchi moddalarni yutishgan. Bundan tashqari, oʻsimliklar va chorva mollari tomonidan soʻrilishi tufayli toksinlar – ularning koʻplari bioakkumulyatsiya qilinadi va jigar va buyraklar tomonidan oson parchalanmaydi. Atrofdagi hududlar aholisi odatda chuchuk suv tanqisligini boshdan kechiradi va sogʻliq muammolari keng tarqalgan, jumladan, ayrim saraton kasalliklari, nafas olish kasalliklari, shu jumladan sil (asosan dorilarga chidamli), ovqat hazm qilish kasalliklari, kamqonlik va yuqumli kasalliklar. Jigar, buyrak va koʻz muammolari ham zaharli chang boʻronlari tufayli boʻlishi mumkin. Birgalikda bu zaif yosh guruhlari orasida noodatiy yuqori oʻlim koʻrsatkichini koʻrsatdi: 2009-yilda bolalar oʻlimi har 1000 kishiga 75 tani tashkil etdi, onalar oʻlimi esa har 1000 tadan 12 tani tashkil etdi<ref>https://wydawnictwo.up.lublin.pl/files/wydawnictwo/2019/ksiazki/e_ksiazka/wspolczesne_badania….pdf{{Oʻlikhavola|date=aprel 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Orol fojiasi == Orol dengizi va Orol boʻyi hududi maʼmuriy jihatdan Oʻzbekiston (Qoraqalpogʻiston) va Qozogʻiston hududida joylashgan. Orol dengizining yarmidan koʻproq qismi Oʻzbekiston hududiga qarashli. Orolboʻyi Amudaryo va Sirdaryoning quyi qismi hamda Orol dengizi atrofidagi hududlarni, shuningdek, dengiz sathining pasayishi natijasida uning shimoli-sharqiy va janubiy qismida vujudga kelgan [[Orol choʻli]]ni oʻz ichiga oladi. === Orol dengizining yaqin oʻtmishdagi holati === [[Fayl:Aral sea.gif|thumb|250x250px|Orol dengizining 2000—2010-yillardagi koʻrinishi]] Orol dengizi Oʻrta Osiyoda va butun dunyodagi eng yirik shoʻr koʻllardan biri hisoblanadi. Yaqin oʻtmishda uning maydoni orollar bilan birga deyarli 68,0 ming kv km ni, suvining hajmi 1000 kub km ni tashkil etgan. Oʻrtacha chuqurligi 50,5 m atrofida boʻlgan Havzasining kattaligi (690 ming kv km) jihatdan Kaspiy dengizi, Amerikadagi Yuqorikoʻl va Afrikadagi Viktoriya koʻlidan keyin toʻrtinchi oʻrinda turgan. Orol dengizida 300 dan ortiq orollar boʻlib, ulardan eng kattasi Koʻkorol, Vozrojdenie, Borsakelmas boʻlgan. Orol dengiziga <nowiki>XX</nowiki> asrning 60-yillarigacha Amudaryodan 38,6 kub km, Sirdaryodan 14,5 kub km, suv kelib turgan. Dengiz akvatoriyasiga yiligi 82–170&nbsp;mm yogʻin yogʻadi. Dengizga 5,5 kub km erosti suvlari ham qoʻshilib turgan. Suvning shoʻrligi 10-11 % boʻlib, suv tarkibida tuzlar miqdori 11 mlrd tonna ga yaqin deb baholangan. Dengizda kemalar qatnovi mavsumi 7 oy davom etgan. Aralsk va Moʻynoq kabi yirik portlari boʻlgan. Orol dengizi atrofidagi aholi, asosan, baliqchilik, qisman chorvachilik, moʻynachilik (ondatra), sabzavot-polizchilik bilan shugʻullangan. Aralsk va Moʻynoq shaharlari va bir qancha orollarda baliq ovlash xoʻjaliklari, baliq tuzlash zavodlari ishlab turgan. Baliq ovlash oʻtgan asrning 90-yillarigacha davom etgan. Orol dengizida qadimdan suv sathi goh koʻtarilib, goh pasayib turgan. Keyingi geologik davrda dengiz suvi koʻtarilib, baʼzan Sariqamish va Oʻzboy oʻzanlari orqali Kasbiy dengiziga quyilgan. === Orol dengizining hozirgi holati === Dengiz choʻl mintaqasida joylashganidan uning yuzasidan har yili 1 m qalinlikdagi suv bugʻlangan. Oʻtgan asrning boshlaridan suv sathi pasaya boshlangan. Masalan, 1911—1960-yillar davomida Orol dengiziga daryolardan yogʻin bilan birga bir yilda, oʻrtacha 65 kub, km suv kelib turgan; suv yuzasidan esa 66,10 kub, km suv bugʻlangan. Shunday qilib, har yili dengiz 1 kub km 50 yil davomida esa 50 kub, km suvni yoʻqotgan. Suv sathi ayniqsa, oʻtgan asrning 60-yillaridan boshlab sugʻoriladigan ekin maydonlarining kengaytirilishi, Amudaryo va Sirdaryo suvlarining sugʻorishga ishlatilishi tufayli keskin kamaya boshlagan. Oʻtgan 40 yildan koʻproq vaqt davomida Orol dengizining maydoni deyarli 4-marta, suv sathi 1,8-marta, undagi suv hajmi 9-martaga yaqin kamaydi. Dengiz suvining shoʻrlanishi 9-10 g/l dan 70-84 g/l gacha ortdi. Hozirgi kunda dengiz chuqurligining kamayishi yiliga 80-110 sm ni tashkil etadi. Oʻtgan 40 yil mobaynida qirgʻoq chizigʻi 80–100&nbsp;km pasaygan. Buning oqibatida 4,5 mln gektardan oshiqroq dengiz tubi ochilib qoldi. Hozirgi kunda Orol dengizi uch qismga boʻlinib ketgan. Uning sayoz kichik shimoliy qismining suvi kuchsiz minerallashgan (8-13 g/l), birmuncha kattaroq sayoz sharqiy qismi ancha kuchli shoʻrlangan (68-72 g/l). === Orol boʻyi hududining ekologik muammolari === Orol dengizi asosan Amudaryo va Sirdaryodan suv oladi. Soʻngi yillarda Sirdaryo suvi suv omborlarini toʻldirishga va sugʻorishga foydalanilishi tufayli Orol dengiziga etib bormaydigan boʻldi. Amudaryo va uning irmoqlarida [[Suv ombori|suv omborlari]] qurilib, koʻp miqdordagi suv kanallar orqali ekin dalalariga oqiza boshlandi. Buning oqibatida Zarafshon, Surxondaryo va Qashqadaryo Amudaryoga etib bormaydigan boʻlib qoldi. Hozirgi davrda Amudaryodan suv oladigan kanallarning umumiy uzunligi 170 ming km dan, suv omborlari soni 50 tadan oshib ketdi. Ularning suv sigʻimi 16-17 mld kubokilometrni tashkil etadi. Suv zahiralaridan nooʻrin foydalanish – Amudaryoning yuqori va oʻrta oqimlaridagi hududlarda sizot suvlarining koʻtarilib, tuproqdagi namlik bugʻlanishining koʻchayishi va buning oqibatida tuproqlarning shoʻrlanishining ortishiga olib keldi. Orol boʻyi hududlarida esa sizot suvlari yuzasi pasayib, er yuzasi shoʻrhok tuproq bilan qoplana boshladi. Orol dengizi suv sathining pasayishi bilan qirgʻoq chizigʻi 100&nbsp;km dan ortiqroq orqaga chekindi. Dengiz tubi oʻrnida 4 mln gektardan ortiq maydonni egallagan yosh Orolqum choʻli paydo boʻldi. Ana shunday qilib, Amudaryo va Sirdaryo suvidan nooʻrin foydalanish 20 asr oxirida 3 mln dan koʻproq aholi yashaydigan hududda „Orol fojiasi“ deb atalgan global ekologik halokatni paydo qildi. Orol dengizi oʻrnida paydo boʻlgan Orolqum mayda tuz va tuproq zarrachalari bilan qoplangan. Shamol esganida tuz va tuproq zarrachalaridan iborat chang havoga koʻtarilib, uzoq masofalarga tarqaladi. Ayrim maʼlumotlarga qaraganda Qoraqalpogʻiston Respublikasidagi sugʻoriladigan maydonlarning har gektariga bir yil davomida 250&nbsp;kg, ayrim hududlarda 500&nbsp;kg gacha tuzli chang yogʻiladi. Qurigan dengiz tubidan bir yil davomida 15 mln dan 75 mln tonnagacha chang koʻtarilishi mumkin. Tuzli chang toʻfonlarning kengligi 40&nbsp;km ga; uzunligi 400&nbsp;km ga etadi. Tuzli chang Orolqumdan oʻnlab, hatto yuzlab km masofaga tarqalib, tabiiy oʻtloqlar, vohalardagi ekinlar, bogʻlar, shaharlar va qishloqlar ustiga yogʻiladi. Orol changi hatto [[Tyan-Shan|Tyanshan]] va Pomir togʻlari choʻqqilaridagi muzliklarga ham etib borib, u yerdagi muzliklarning erishini tezlashtirib yuborgan. Choʻllanish va shoʻrlanishning tezlashuvi oqibatida soʻnggi yillarda 50 ming gektarga yaqin ekin maydoni qishloq xoʻjaligida foydalanishga yaroqsiz boʻlib qoldi. Noqulay ekologik vaziyat qishloq xoʻjalik ekinlari hosilini va chorva mahsulotlari etishtirishning keskin kamayishiga olib keldi. Orol dengizining quriy boshlashi iqlimga ham taʼsir koʻrsatdi, Iqlim yanada kontinentallashib, qishqi harorat oʻrtacha ikki gradusga pasaydi, yozgi harorat esa ikki gradusga koʻtarildi. Buning natijasida sovuq kunlar erta tushib, ekinlarning pishib etilishi kechika boshladi. Orol boʻyi hududida vujudga kelgan ekologik tanglik aholi salomatligiga ham taʼsir koʻrsata boshladi. Aholi oʻrtasida yurak-qon tomir, oshqozon- ichak, nafas olish organlari kasalliklari (oʻpka sili, astma, bronxit) koʻpaydi. Hududda kam-qonlik kasalligi 60 yillarga nisbatan deyarlik 20-marta oshganligi kuzatilgan. Ekologik tanglik Orol boʻyi tabiati, oʻsimliklar va hayvonot dunyosiga ham katta ziyon etkazdi. Suv zahiralarining kamayishi va shoʻrlanishi natijasida yaylovlarda chorva uchun oziq boʻladigan oʻsimliklar turi va sifati kamayib, oʻtloqlar maydoni deyarlik uch martaga qisqardi. Amudaryo va Sirdaryo suvining kamayishi, suv toshqinlarining boʻlmasligi, daryolarning suv bosadigan qirgʻoqlarida yastanib yotadigan toʻqaylardagi xilma-xil oʻsimliklarning qurib, yoʻq boʻlib ketishiga olib keldi. Ularning oʻrnini qurgʻoqchilikka chidamli yulgʻun, shuvoq kabi choʻl oʻsimliklari egallamoqda. Toʻqaylarning yoʻqolishi koʻplab oʻsimlik va hayvon turlarining qirilib ketishiga sabab boʻldi. Oʻtgan 20 asrning ikkinchi yarmida Amudaryoning quyi qismidagi toʻqaylarning buzilishi bilan bu joylardan yoʻlbars, buxoro bugʻusi yoʻqolib ketdi. Janubiy Orol boʻyidagi 60 dan ortiq qushlardan 10 ga yaqin turi yoʻqolib borayotgani va 42 turidan ortigʻi „noyob“ turga aylanayotgani haqiqatdir. Shoʻrlanishning keskin ortishi tufayli Orol dengizi tobora oʻlik dengizga aylanib bormoqda. Orol dengizi va Orol boʻyida suv havzalarda tarqalgan 28 tur baliqlardan 12 turi, jumladan Amudaryo kurakburun, Orol moʻylovdori yoʻqolib ketayotgan va noyob turlarga kiritilgan. OROL DENGIZINI QURISH SABABI. Qadimda Amudaryo Uzboy orqali Kaspiyga, Toʻrgʻay daryosi esa Orol dengiziga quyilgan. Orol dengizi [[1573-yil]]gacha Kaspiy dengizi bilan bogʻlanib boʻlgan. Paleontologlar Orol dengizi qirgʻoqlaridan kit, akula va dengizda yashaydigan qizil baliq qoldiqlarini topishgan. [[1850-yil]]da Rossiya buyurtmasi asosida Shvesiyada qurilgan paroxod Orol dengiziga tushirilgan. [[1965-yil]]gacha Aralsk, Moʻynoq, Xoʻjayli, Chorjoʻy oʻrtasida yoʻlovchi va yuk tashuvchi paroxodlar qatnagan. 20 asr oʻrtalarida Orol boʻyida 10 ta baliq zavodi va baliq konservalash kombinati ishlab turgan, Orol dengizidan yiliga 450 ming sentnergacha baliq ovlangan. [[1981-yil]]da Amudaryoda kema va parom qatnovi toʻxtatilgan. Orol dengizining yuz km dan koʻproq ichkariga chekinishi natijasida kemalar quruq qum ustida qolib ketdi. 20 asr oʻrtalarida Orol boʻyida umurtqali hayvonlarning 178 turi, oʻsimliklarning 1200 turi aniqlangan. Amudaryo qirgʻoqlaridan yiliga 1 mln dan ortiq ondatra moʻynasi tayyorlangan. Oʻtgan asrning 90-yillarga kelib, moʻyna tayyorlash butunlay barham topdi. Tuproqning kuchli shoʻrlanishi oqibatida qishloq xoʻjalik mahsulotlari etishtirish bir necha marta kamayib ketdi. Yerlarning shoʻrlanishi, turar joylar, maʼmuriy binolar va asfaltlangan yoʻllarga katta ziyon keltirmoqda. [[1986-yil]]da 78 % turar joylar foydalanishga yaroqsiz boʻlib qolgan. Bu halokat ichimlik suvlarni ifloslantirib, aholi oʻrtasida kasallikni kuchayishiga olib keldi. Amudaryo va Sirdaryo suvidan foydalanishda yoʻl quyilgan xatoliklar Orol boʻyida ekologik falokatni keltirib chiqargan. == Yadroviy portlashlar == [[Ustyurt]] platosining [[Qozogʻiston]]<nowiki/>dagi [[Mangʻishloq]] viloyatiga qaragan Akotti, Kindikti va Mulkaman degan hududlarda 9 marta yadro bombalari portlatilgan. Portlashlardan eng yiriklari: 1969-yil 6-dekabrda 410 metr chuqurlikda 30 kilotonnalik bomba, ikkinchi 1970-yil 12-dekabrda 740 metr chuqurlikda 80 kilotonnalik va uchinchisi 1970-yil 23-dekabrida 500 metr chuqurlikda 75 kilotonna kuchga ega yadroviy portlashlar amalga oshirilgan<ref>{{veb manbasi |title=Orol dengizi qurishiga yadroviy portlash sabab bo‘lganmi? |url=https://kun.uz/uz/15165753 |website=kun.uz |accessdate=30-oktabr 2023-yil |date=27.03.2021}}</ref>. Sinovlar muvaffaqiyatsiz oʻtgan. Natijada dengiz suvining shiddat bilan pasayishi kuzatilgan. 1961–1963-yillarda dengiz sathi 18–25 sm ga kamaygan boʻlsa, 1969-yilda 15 smgacha bir koʻtarilib, keyingi yillarda 70–100 sm.gacha pasayib borgan. == Neft va gaz qidirish ishlari == [[Oʻzbekiston bosh vaziri]] oʻrinbosari [[Ergash Shoismatov]] 2006-yil 30-avgustda Oʻzbekiston hukumati va davlatga qarashli „<nowiki/>[[Oʻzbekneftgaz]]<nowiki/>“, „LUKoil Overseas“, „Petronas“, Koreya milliy neft korporatsiyasi va [[Xitoy]] milliy neft korporatsiyasidan iborat xalqaro uyushma oʻrtasida „Orol dengizidagi neft va gaz konlarini oʻrganish va oʻzlashtirish boʻyicha kelishuv“ shartnoma ishlab chiqalayotgani haqida maʼlum qildi. Uyushma oʻrtasida shartnoma 2005-yil sentabr oyida tuzilgan<ref name=GAS>{{yangiliklar manbasi|url=http://www.itar-tass.com/eng/level2.html?NewsID=10748305&PageNum=0 |title=Uzbekistan, intl consortium ink deal on exploring Aral Sea |publisher=ITAR-Tass |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100727223036/http://www.itar-tass.com/eng/level2.html?NewsID=10748305&PageNum=0 |archive-date=27 July 2010 }}</ref>. 2010-yil 1-iyun holatiga koʻra 3&nbsp;km pastdan 500 000 kub metr gaz qazib olindi<ref name=DRILLING>{{veb manbasi|url=http://www.registan.net/index.php/2010/06/09/aral-gas/ |title=Aral Gas |author=Michael Hancock-Parmer |publisher=[[Registan.net]] |date=9 June 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100611212939/http://www.registan.net/index.php/2010/06/09/aral-gas/ |archive-date=11 June 2010 }}</ref>. == Filmlar == [[1989|1989-yil]]<nowiki/>da sovet rejissyori Dmitriy Svetozarovning „Adashgan itlar“ filmida Orol qirgʻogʻining ogʻir ahvoli tasvirlangan<ref>{{veb manbasi|url= http://www.kinoexpert.ru/index.asp?comm=4&num=5583|title=Psy|publisher=Kino Expert|access-date=18 September 2009}}</ref>. Film Orol dengizi yaqinida joylashgan arvoh shaharchada suratga olingan boʻlib, tashlandiq binolar va tarqoq [[kema]]<nowiki/>lar sahnalarini koʻrsatilgan. [[2000|2000-yil]]<nowiki/>da MirrorMundo jamgʻarmasi dengizning qurishi natijasida yuzaga keladigan muammolar haqida Delta Blues nomli hujjatli filmni suratga olgan<ref>{{veb manbasi|date=5 November 2008|url= https://www.youtube.com/watch?v=0465vGRWhQE |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/0465vGRWhQE| archive-date=2021-12-11 |url-status=live|title=Delta Blues (in a land of cotton)|publisher=[[YouTube]]|access-date=18 July 2009}}{{cbignore}}</ref>. [[2007|2007-yil]] iyun oyida [[BBC]] World telekanali „Back From the Brink?“ (Orqaga qaytishmi?) nomli hujjatli filmni namoyish etadi. Borna Alixani va Guy Creasey tomonidan yaratilgan. Film Aklak toʻgʻoni ishga tushirilgandan beri mintaqadagi baʼzi oʻzgarishlarni koʻrsatadi. [[Baxtiyor Xudoynazarov]]<nowiki/>ning 2012-yilda suratga olingan „Dengizni kutish“ filmi Orol dengizi boʻyida joylashgan baliqchilar shaharchasidagi odamlar hayoti haqida hikoya qiladi. [[2012|2012-yil]]<nowiki/>da Kristof Pasur va Alfred Dibold Orol dengizi havzasidagi suv xoʻjaligi tizimini, xususan, Orol dengizi atrofidagi vaziyatni koʻrsatadigan „From the glaciers to the Aral Sea“ (Muzliklardan Orol dengizigacha) nomli 85 daqiqalik film suratga olishdi. Film birinchi marta 2012-yilda [[Fransiya]]<nowiki/>ning [[Marsel]] shahrida boʻlib oʻtgan 6-Jahon suv forumida namoyish etilgan va hozir www.waterunites-ca.org<ref>{{veb manbasi |title=Videos - From the Glaciers to the Aral Sea - Water Unites |url=http://www.waterunites-ca.org/videos.html |website=www.waterunites-ca.org}}</ref> va Alfred Dieboldning [[YouTube]] kanali: waterunitesca da mavjud<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/ctJzg6DiI_I Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20190110094129/https://www.youtube.com/watch?v=ctJzg6DiI_I&gl=US&hl=en Wayback Machine]{{cbignore}}: {{veb manbasi |title=Water Unites - From the Glaciers to the Aral Sea |url=https://www.youtube.com/watch?v=ctJzg6DiI_I |website=youtube}}{{cbignore}}</ref>. [[2013|2013-yil]] oktabr oyida [[Jazira|Al-Jazira]] hozirgi vaziyatni tasvirlab beruvchi Ensar Oltoy rejissyorligidagi „People of The Lake“ (Koʻl odamlari) nomli hujjatli filmni suratga oldi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.aljazeera.com/programmes/aljazeeraworld/2012/08/2012857324531428.html|title=People of the Lake|author=Al Jazeera World|access-date=4 December 2015}}</ref>. [[2014|2014-yil]]<nowiki/>da rejissyor Po Pauell [[Pink Floyd]] „Louder than Words“ (Soʻzlardan ham balandroq) videosi uchun koʻplab kadrlarni Qozogʻiston va Oʻzbekiston chegarasidagi Orol dengizi qoldiqlari yonida suratga olgan<ref>{{jurnal manbasi|url=https://www.rollingstone.com/music/premieres/pink-floyd-louder-than-words-video-20141110|title=Watch Pink Floyd's Surreal, Sun-Baked 'Louder Than Words' Video|magazine=Rolling Stone|access-date=4 December 2015|date=10 November 2014}}</ref>. [[2018|2018-yil]] oktabr oyida BBC „Fashionʼs Dirty Secrets“ (Modaning iflos sirlari) nomli koʻrsatuv tayyorlagan boʻlib, uning katta qismida Orolning qisqarishi va uning oqibatlari koʻrsatilgan. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Berg L. S, Aralskoye more, SPB,1908; Shuls V. L., Mashrapov R., Oʻrta Osiyo gidrografiyasi, T., 1969; Rafikov A. A.,Tetyu yan G. F., Snijeniye urovnya Aralskogo morya i izmeneniye prirodnix usloviy nizovyev Amudari, T., 1981; Glazove kiy A. F., Aralskiy krizis, M., 1990; Akramov 3., Rafikov A. A., Proshloye, nastoyasheye i budusheye Aralskogo morya, T., 1990; Xikmatov B. F., Izucheniye dinamiki elementov vodnogo balansa i mineralizatsii Aralskogomorya, Dissertatsiya na soiskaniye akademicheskoy stepeni magistra gidrologii, T., 2003. Fazliddin Hikmatov Dauletboy Aytboyev.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --> == Havolalar == * [http://uz.ref.uz/download.php?id=9932 Orol dengizining ekologik ahvoli]{{Deadlink|date=2021-yil fevral |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://globalconnect.uz/uzbekistan/tours/aral-sea-tour Orol dengiziga sayohat] {{OʻzME}} [[Turkum:Koʻllar]] [[Turkum:Oʻrta Osiyo]] [[Turkum:Sobiq koʻllar]] [[Turkum:Orol dengizi| ]] [[Turkum:Qiziloʻrda viloyati koʻllari]] [[Turkum:Qozogʻistonning shoʻr koʻllari]] [[Turkum:Oʻzbekistondagi shoʻr koʻllar]] [[Turkum:Qoraqalpogʻiston koʻllari]] [[Turkum:Oʻzbekiston va Qozogʻiston chegarasi]] rt42ued6vwiu0fl6647oi9d4dnpwtch 6274151 6274150 2026-09-21T04:45:20Z Sherzod11W 273619 6274151 wikitext text/x-wiki {{Koʻl|Nomi=Orol dengizi|Milliy nomi={{lang-uz|Orol dengizi}}, {{lang-kk|Арал теңізі}}, {{lang-kaa|Aral teńizi}}|Tasvir=AralSea1989 2014.jpg|Tasvir imzosi=1989 yil va 2014 yil|Koordinatalar=45/N/60/E|CoordScale=|Mamlakat=Oʻzbekiston/Qozogʻiston|Region=|Tuman=|Dengiz sathidan balandligi=|Yuzasi=3,500|Hajmi=27|Qirgʻoq chizigʻining uzunligi=|Eng katta chuqurligi=|Oʻrtacha chuqurligi=|Minerallanish turi=|Shoʻrlik=|Shaffoflik=|Suv toʻplanish yuzasi=|Tushuvchi daryolar=Sirdaryo/ Amudaryo|Oqib chiquvchi daryolar=|Suv sistemasi=}} [[Tasvir:Aral map.png|200px|thumb|right|Orol dengizi chegaralari (1960-yilga koʻra; maʼmuriy xarita bugungi kunga doir).]] [[Tasvir:Aralsee.gif|thumb|right|Orol dengizi kichrayishi.]] '''Orol dengizi''' – [[Oʻrta Osiyo]]dagi eng katta berk [[koʻl]]. Maʼmuriy jihatdan Orol dengizining yarmidan koʻproq janubi-gʻarbiy qismi [[Qoraqalpogʻiston|Oʻzbekiston]], shimoli-sharqiy qismi [[Qozogʻiston]] hududida joylashgan. Oʻtgan asrning 60-yillarigacha Orol dengizi maydoni orollari bilan oʻrtacha 68,0 ming km² ni tashkil etgan. Kattaligi jihatidan dunyoda toʻrtinchi ([[Kaspiy dengizi]], Amerikadagi [[Yuqori koʻl]] va Afrikadagi [[Viktoriya (koʻl)|Viktoriya]] koʻlidan keyin), [[Yevrosiyo]] [[materiklar|materigi]]da (Kaspiydan keyin) ikkinchi oʻrinda edi. Dengiz shimoli-sharqdan janubi-gʻarbga choʻzilgan, uz. 428&nbsp;km, eng keng joyi 235&nbsp;km (45° shahrik.) boʻlgan. [[Suv havzasi|Havzasi]]ning [[maydon]]i 690 ming km², suvining hajmi 1000&nbsp;km³, oʻrtacha chuqurligi 16,5 m atrofida oʻzgarib turgan. Havzasining kattaligi uchun dengiz deb atalgan. Orol dengizi yuqori [[pliotsen]]da Yer poʻstining egilgan yeridagi botiqda hosil boʻlgan. Tubining relyefi (gʻarbiy qismini hisobga olmaganda) [[tekislik (maydon)|tekis]]. Orol dengizida juda koʻp [[yarim orol]] va [[qoʻltiq]]lar boʻlgan. [[Shimol]] [[qirgʻoq]]larida eng katta qoʻltiqlaridan [[Chernishev]], Paskevich, Sarichigʻanoq, Perovskiy, janubi-sharqiy va sharqiy qirgʻoqlarida Tushbas, Ashshibas, Oqsagʻa, Suluv va boshqa, [[Amudaryo]] bilan [[Sirdaryo daryosi|Sirdaryo]] quyiladigan joylarida [[Ajiboy qoʻltigʻi|Ajiboy]], Tolliq, [[Jiltirbos|Jiltirbas]] qoʻltiklari, Qulonli va [[Moʻynoq]] yirik yarim orollari boʻlgan. Orol dengizida qadimdan [[suv sathi]] goh koʻtarilib, goh pasayib turgani maʼlum. Keyingi geologik davrda [[Sariqamish soyligi|Sariqamish]] va [[Oʻzboʻy]] orqali Orol dengizi suvi vaqt-vaqti bilan Kaspiyga quyilgan, suv sathi ancha baland boʻlib, janubi va janubi-sharqidagi bir necha ming km² maydonli [[sohil]] suv ostida boʻlgan. Orol dengizi unchalik chuqur emas. Chuqur joylari Orol dengizining [[gʻarb]]iy qismida. [[Qoraqalpogʻiston]]ning shimoliy qismi [[Ustyurt]] tegisligi yonida chuqurligi 69 m gacha yetgan. Koʻlning sayoz joylari uning janubiy, janubi-sharqiy va sharqiy qismlariga toʻgʻri kelgan. Orol dengizi qirgʻoqlarining morfologik tuzilishi juda murakkab. Ular bir-biridan baʼzi xususiyatlari bilan farqlanadi. Shimoliy qirgʻogʻi baland, ayrim yerlari past, chuqur qoʻltiqlar bor. Sharqiy qirgʻogʻi past; qumli, juda koʻp mayda qoʻltiq va orollar boʻlgan. Janubiy qirgʻogʻi [[Amudaryo deltasi]]dan hosil boʻlgan. Gʻarbiy qirgʻogʻi kam qirqilgan va [[Ustyurt]] chinkidan iborat. Orol dengizida 300 dan ortiq orol boʻlgan. Ularning 80% dengizning janubi-sharqiy qismida. Eng kattalari [[Koʻkorol]] (273&nbsp;km²), [[Vozrojdeniye]] (216&nbsp;km²) va [[Borsakelmas]] (133&nbsp;km²) edi. Dengizga Amudaryo bilan Sirdaryo quyiladi. 60-yillargacha yiliga Amudaryo Orol dengizi ga 38,6&nbsp;km³, Sirdaryo esa 14,5&nbsp;km³ suv olib borgan. Suv balansida yogʻinlar ham muhim oʻrin egallagan. Dengiz akvatoriyasiga yiliga 82–176&nbsp;mm yogʻin yogʻadi. Atrofdan dengizga yiliga 5,5&nbsp;km³ [[yer osti suvlari]] qoʻshilib turgan. Mutlaq [[dengiz sathi]] 2000-yillarning boshlarida 22-yillarning oxiridagi darajadan 1950 m pastroqda 31 m gacha pasayib ketdi. 2001-yilda Buyuk Orol dengizi (Janubiy) Gʻarbiy va Sharqqa boʻlingan. 2001-yilda. 2003-yilda dastlabki maydonning toʻrtdan bir qismi Orol dengizi va 10% ga yaqinini [[dengiz suvi]] qoplagan. Bugungi kunda eski chuqur dengiz oʻrniga umumiy maydoni 38000&nbsp;km² boʻlgan yangi qum va tuzli choʻllar mavjud.https://samarkandtours.com/uz/uzbekistan/aral-sea/ Dengiz choʻl zonasida joylashganidan uning yuzasidan har yili 1 m qalinlikdagi suv bugʻlanadi. Bu esa keyingi davrda dengizga daryolar olib kelgan suv, yogʻin va yer osti suvlaridan ortiqdir. Shuning uchun iqlimiy oʻzgarishlar natijasida Orol dengizi suvining sat-hi yillar davomida oʻzgarib turgan. Mas, 1785-yildan dengizda suv sathi koʻtarila boshlagan boʻlsa, 1825-yildan pasaygan, 1835—50 yillarda yana koʻtarilgan, 1862-yil kamaygan. Koʻkorol 1880-yilda yarim orolga aylanib qolgan. 1881-yil suv sathi pasaygan. 1885-yildan Orol dengizida suv sathi yana koʻtarila boshlagan. 1899-yilga kelib Koʻkorol yarim orol orol boʻlib qolgan. 1919-yil dengiz maydoni 67300&nbsp;km², suv miqdori 1087&nbsp;km³ boʻlgan boʻlsa, 1935-yilga kelib maydoni 69670&nbsp;km², suvning miqdori 1153&nbsp;km³ ga koʻpaydi. Keyingi bir yarim asr mobaynida dengiz suvi sathi ancha oʻzgargan. Orol dengizida suv sathining yil davomida oʻzgarib turishi [[Amudaryo]] va [[Sirdaryo]]ning bahor-yoz paytlarida toshishi bilan bogʻliq. Bahorgi yomgʻirdan ham dengiz sathi koʻtariladi. Suvi sathining yil davomida oʻzgarish amplitudasi oʻrtacha 25 sm ga teng boʻlgan. Suvining shoʻrligi oʻrtacha 10— 11%". Suvdagi tuzlarning koʻp qismini osh tuzi va sulfatli magniy tuzi tashkil etgan. Kimyoviy tarkibiga koʻra, suvi Kaspiy dengizi suviga oʻxshash. Orol dengizi suvining tarkibidagi tuz 11 mlrd. t ga yaqin deb baholangan. Bu tuzlar sanoat ahamiyatiga ega. Dengiz suvi, ayniqsa, markaziy qismida juda tiniq. Suvi, xususan, qishda tiniq boʻladi. Yoz oylarida ham 24 m chuqurlikkacha dengizning tubi koʻrinadi. Suvining rangi koʻpgina qismida koʻk, qirgʻoklariga yaqini koʻkimtir tusda. Amudaryo bilan Sirdaryoning quyilish joyida suvi loyqa. Dengiz dekabr oʻrtalaridan mart oxirigacha muzlaydi. Yozda suvning yuqori qismidagi temperaturasi 27° ga yetadi. Chuqurlik ortishi bilan temperatura tez pasayadi. Yozda 1 m chuqurlikda temperatura 8°ga oʻzgaradi. Dengiz ustida havoning urtacha temperaturasi yozda 24—26°, qishda —7°, – 13,5°. Orol dengizi sazan, choʻrtan, soʻvʼyan, sudak, oqchavoq, laqqa, taran (leshch), pilmay Orol dengizining kosmosdan olingan surati (2002-yil). Dengizda navigatsiya mavsumi 7 oy davom etgan. Aralsk va Moʻynoq kabi yirik portlari faoliyat koʻrsatgan. Orol dengizi atrofida aholi kam boʻlgan. Aholi, aso-san, baliqchilik bilan va, qisman, chor-vachilik, ondatra urchitish va sabzavot-polizchilik bilan shugʻullangan. Oʻtgan asrning 90-yillarigacha dengizdan baliqovlangan. Aralsk va Moʻynoq shaharlari va bu shaharlar atrofida koʻp sonli baliq ovlash xoʻjaliklari faoliyat koʻrsatgan, Amudaryo deltasida, Avan posyolkasida (Koʻkorol o.), Bugun po-syolkasida (sharqiy sohil), Uyali va Uzunqir orollarida baliq tuzlash zavodlari ishlab turgan. Orol dengizini birinchi marta A. I. Butakov 1848—49 yillarda tadqiq etgan va haritaga tushirgan. Orol dengizi suvining sathi Amudaryo va Sirdaryo suvining rejimi bilan bogʻlikligidan, bu ikki dare suvi sugʻorishga qancha koʻp sarflansa, dengizda suv shuncha kamaya borgan. Ayniqsa, oʻtgan asrning 60-yillaridan sugʻoriladigan ekin maydonlarining kengaytirilishi na-tijasida dengizga Amudaryo va Sirdaryodan quyiladigan suv miqdori yildanyilga kamaya bordi. Oqibatda dengizda suv sathi jadal surʼatlarda pasaya boshladi. Orol dengizida suv sathi pasayishining uning suv yuzasi va suv sigʻimiga taʼsiri Orol dengizi da suv sathining pasayishi suv balansi elementlarining qiymatlariga ham keskin taʼsir koʻrsatdi: 1911—1960-yillarda dengiz sathi oʻrtacha 53,04 m ni tashkil etib (Boltik, sistemasida), daryolar dengizga qoʻyadigan suv miqdori 56&nbsp;km³, dengiz yuzasiga yogʻgan atmosfera yogʻinlari miqdori esa 9,1&nbsp;km³ ga teng boʻlgan. Sarflanish, yaʼni chiqim esa, asosan, bugʻlanishdan iborat boʻlib, shu davrda oʻrtacha 66,1&nbsp;km³ ni tashkil etgan. Shu davr ichida suv balansida salbiy farq qayd etilgan: dengiz har yili 1&nbsp;km³ dan, 1911—1960-yillar davomida 50&nbsp;km³ hajmdagi suvni yoʻqotgan. Hozirgi kunda Orol dengizi 3 boʻlakka boʻlingan: birinchisi – kichik va sayoz shimoliy qismi (shoʻrligi – 8—13g/l); ikkinchisi – nisbatan kattaroq maydonga ega boʻlgan va sayoz sharqiy qismi (shoʻrligi – 69— 72 g/l); uchinchisi – eng chuqur hisoblangan gʻarbiy qismi (shoʻrligi – 68-69 g/l). Rossiya konferensiyasi Orol dengizi qurishi sekinlashganini xulosa qilib uni shu holatda saqlashga chaqirdi. [[Tasvir:AralSea A20081005.jpg|thumb|right|Orol dengizining bugungi holati (oktabr 2008)]] '''Orol dengizi''' ([[qozoq tili|qoz.]] ''Aral Teңіzі'', ''Aral Tengizi'', [[qoraqalpoq tili|qor.]] ''Aral tenʼizi''<!--[[tojik tili|toj.]] ''Баҳри Арал'', ''Bahri Aral'' tojikchasi kerak emas-->) [[Oʻrta Osiyo]]da joylashgan yopiq [[suv havzasi]]dir. Shimoldan [[Qozogʻiston]], janubdan [[Qoraqalpogʻiston]] ([[Oʻzbekiston]]) yerlari bilan oʻralgan. [[1960-yil]]largacha maydoni 68,000&nbsp;km² boʻlib, dunyoda kattaligi boʻyicha toʻrtinchi [[koʻl]] boʻlgan. Biroq, uni taʼminlovchi [[Amudaryo]] va [[Sirdaryo]] suvlarining koʻp miqdorda [[irrigatsiya]]ga sarflanishi uning hajmini keskin kamaytira boshladi. [[2007-yil]]ga kelib, Orol dengizi maydoni 50 yil avvalgiga nisbatan 90 % qismini yoʻqotib, uchta alohida koʻlga aylandi<ref>[http://www.sciam.com/article.cfm?id=reclaiming-the-aral-sea&sc=rss Reclaiming the Aral Sea], ''Scientific American'', mart, 2008</ref>. Shoʻrlik oshishi Orol dengizi va atrofidagi nabotot va [[hayvonot]] qirilishiga sabab boʻldi. Mahalliy [[iqlim]] oʻzgardi; [[yoz]] issiqroq, [[qish]] esa quruq va sovuqroq boʻla boshladi. [[2010-yil]] maʼlumotlariga koʻra Orol dengizi maydoni 13,900&nbsp;km² dir<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=http://www.ntsomz.ru/projects/eco/econews_271108_beta |qaralgan sana=5-sentabr 2011-yil |arxivsana=31-oktabr 2014-yil |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141031093855/http://www.ntsomz.ru/projects/eco/econews_271108_beta }}</ref>. [[1996-yil]] yanvarida Oʻzbekiston, Qozogʻiston, [[Turkmaniston]], [[Tojikiston]] va [[Qirgʻiziston]] oʻrtasida Orol dengizi ekologik holatini yaxshilashga doir shartnoma imzolandi. == Orol dengizining ekologik ahvoli == Orol dengizi ilgari vaqtda dunyodagi eng katta ichki dengizlardan biri hisoblanib, unda baliqchilik, ovchilik, transport va erkratsion maqsadlarda foydalanilar edi. Dengiz suv rejimini unga quyiladigan Amudaryo, Sirdaryo, yer osti suvlari hamda atmosfera yonilgʻilari tushishi va yuzadan suvning bugʻlanishi tashkil etadi. qadimgi tarixiy davrlarda dengiz sathining 1,5 – 2,10 oʻzgarishi tabiiy iqlim xususiyati bilan boʻliq boʻlib, suvning hajmi 100—150 kub km, suv sathi maydoni – 4000 kv, km ni tashkil etgan. Sugʻoriladigan dehqonchilikning rivojlanishi natijasida suʻorilishga foydalaniladigan qaytmas suvlar va qoʻrqchilik yillari Amudaryo va Sirdaryoning deltasiga quyiladigan suv miqdori kamaydi. Shunday qilib, hozirgi vaqtda dengizning sathi 1961-yilga nisbatan 16,8 m ga pasaydi. [[1994-yil]] 36,6 m. Bunda dengizning hajmi 3-marta, yuzasi 2-marta, shoʻrlanish darajasi 9-10 gGʻl dan 34-37 gGʻl ga ortadi; 2000-yilga borib 180—200 gGʻl koʻtariladi. Hozirgi kunda dengiz sathining pasayishi yiliga 80 – 110 sm tashkil etmoqda. Qirgʻoq chizigʻi 60 – 80&nbsp;km pasayib, ochilib qolgan erlar 23 ming km² tashkil etadi. Amudaryo va Sirdaryoning kuyi oqimlarida suvning sifati yomonlashadi hamda ichish uchun yaroqsiz boʻlib qoladi. Ekologik tizmlar, oʻsimlik va hayvonlar chuqur inqirozga uchrayapti. Eng yomon ahvol Janubiy oroldir. Ushbu mintaqa oʻz ichiga shimoliy gʻarbiy qizil qum, Zaungaoʻz, Qora qum, Janubiyustyurt va Amudaryo deltasi kabi landshaft komplekslarini oladi. Orol boʻyining umumiy maydoni – 473 ming km² boʻlsa, uning Janubiy qismi 245 ming km² tashkil etadi. Bunga KKR hududi, Oʻzbekistonning [[Xorazm viloyati]], Turkmanistonning Toshavvoʻz viloyatlari kiradi. Orol va orol boʻyida sodir boʻlayotgan jadal ravishdagi choʻllanish hodisasi dunyo tajribasida uchratilmagan. Shuning uchun ham miqdor va sifat jihatidan baxolash ancha qiyinchilikalrga duch kelmoqda. Dengiz tubining ochilishi va daryo delütalarining qurishi hisobiga choʻl maydonlari kengaymoqda. Ochilib qolgan 1 mln ga maydon yuzasi mayda tuz zarrachalari bilan qoplanib yangi shakldagi qum qoplamlarini hosil qiladi. Shunday qilib, markaziy [[Osiyo]] hududida kum, tuz ayrozonalarini shamol yordamida kuchirib yuruvchi kuchli yangi manba vujudga keldi. Dastlabki maʼlumotlarga karaganda yiliga atmosferaga 100—150 mln. tonnagacha chang-tuzon koʻtarilishi mumkin. Dengiz tubidan kutarilganchang – tuz toʻzoni atmosfera ifloslanishi 5 % ham ortib yubormoqda Chang – toʻzonlarning atmosferaga kutarilishi 1-marta 1875-yili kosmosdan koʻzatilgan. Chang – toʻzon uzunligi – 400&nbsp;km, eni esa 40&nbsp;km boʻlib, radiusi 300&nbsp;km tashkil etadi. Tuzlarning yer yuzasida yogilishi natijasida paxtaning hosildorligi 5 – 15 % sholining esa 3-6 % pasayib ketdi. Orol boʻyiga yogilayotgan chang – tuz zarrachalaridan umumiy miqdor oʻrtacha 520 kgGʻga tashkil etib, tuproq holati yomonlashuvining asosiy sababchilaridan biri boʻlib qoldi. KKR ning suʻoriladigan maydonlari chang – tuz fraktsiyalari 250 kgGʻga dan Chimboy tumanida 500 t gacha boradi. Shoʻrlangan qum tuzlari yili orol boʻyidagi 15 ming ga Yaylovlarni egallabbormoqda. Gʻoʻza uchun ajratilgan maydonlar kasallik koʻzgʻatuvchi zarakunandalar bilan zararlangan. Qishloq xoʻjalik maxsulotlari hosili pasayib ketmoqda. Daryoning yuqori oqimidagi hududlarda meliorativ holati yomonlashishi ([[Surxondaryo]], [[Qashqadaryo]], [[Buxoro]], [[Samarqand]]) II kategoriyada erlaning koʻpayishiga olib kelmoqda. [[Amudaryo]]ning oʻrta oqimi joylashgan. [[Turkmaniston]]ning suv xoʻjalik tumanlarida murakkab meliorativ holat kelib chiqmoqda. [[Amudaryo]] va [[Sirdaryo]]ning quyi oqimlarida koʻpchilik maydonlar qoniqarsiz meliorativ ahvoli bilan 3 va 4 katigoriyaga mansub yerlar hisoblanadi, shoʻrlangan, kuchli shoʻrlangan maydonlar 35- 70 % tashkil etadi. Tuproq-larning shoʻrlanishi hisobiga kishlk xoʻjalik maxsulotlari hosili [[Oʻzbekiston]]da – 30 %, [[Turkmaniston]]da 40 %, [[Qozog'iston]]da – 33 %, [[Tojikiston]]da – 1990 [[Qirg'iziston]]da – 20 % pasayib ketdi. Kuchli shurlangan yer osti suvlarning joylashishi, chullanishi jarayonini kuchaytirmoqda. Amudaryo va Sirdaryo qirgʻoqlarini pasayish natijasida daryolarning quyi qismida suv toshqinlarini oqmaytirib yuboradi. Bu oʻz navbatida toʻqay oʻsimliklari maydonlarini qisqarishiga, ilgari gumusga boy boʻlgan oʻtloqi – botqoqli tuproqlar unumsiz oʻtloq takir choʻl, qumli tuproqlarga aylanishga olib keladi. Sutemizuvchi hayvonlar qushlar kamayib ketdi. Qoʻrigan maydonlar aholi uchun xavfli kasalliklarni tarkatuvchi kemiruvchilar bilan toʻlib bormoqda. Orol boʻyining sanitar – epidemiologik ahvoli nixoyatda ogʻir aholi markaz-lashtirilgan suv bilan taʼminlash 29- 67 % ni tashkil etadi. Aholini yarmi ifloslangan ochiqsuv havzalaridan foydalaniladi. Orol dengizini saqlab qolish mumkinmi? Orol muammosini asosi uni dengiz sifatida saqlab qolish tashkil etadi. Shuni taʼkidlash lozimki, Orol oʻz tarixi davomida ilmiy maʼlumotlarga karaganda koʻp marta oʻz shaklini oʻzgartirganini va koʻrib qolgani maʼlum. Orol dengizining dastlabki absolyut balandligini tiklash uchun ming kub km dan ortiq suv kerak boʻladi. O DYeN Orol dengizi muammosi ham diqqatga sazovordir. Orol dengizi 80-yillarda ayniqsa quriy boshladi. Hozirgi vaqtda Oʻrta Osiyoni umumiy muammosiga aylanib qolgan. Dengiz hozir „oʻlik dengiz“ deb xisoblanmoqda. Tirik [[organizm]] dengizda deyarli yoʻq. Dengizning qurigan soxillaridagi toʻplanib qolgan yerdagi tuzlar shamol esganda changlar bilan aralashib, inson salomatligiga jiddiy xavf tugʻdiradi. Oʻsha erdagi aholida suv muammosiga duch kelinmoqda. Bundan tashqari deyarli Orol dengizining yarmi qurib qolayotganidan, hech kim qaygʻurmayapti. Orol dengizini tiklashga chet el mablagʻlari ajratilgani bilan oʻsha mablagʻ dengizga xarajat qilinishini hech kim oʻz nazoratiga olmayapti. BUndan kelib chiqadiki mablagʻlar oʻsha yerga „etmayapti“. Buni qisqa qilib shunday taʼriflash mumkinki, Oʻrta Osiyo mamlakatlarida qurgʻokchilik vujudga keladi. Buni [[jahon hamjamiyati]] va [[Markaziy Osiyo]] mamlakatlari „pichoq suyakka qadalganida“ anglab etishadi. Afsuski Orol dengizi qurib qolgandan soʻng bu muammoni echish yoʻllari qidiriladi. Orol dengizining qurishining asosiy sababi bu xoʻjalik ehtiyojlariga ishlatilishi yaʼni [[paxta]], [[bugʻdoy]] sugʻorilishiga [[Amudaryo]] va [[Sirdaryo]]dan foydalanganliklari uchun Orol dengiziga suv kam etib kela boshlagan. Shu tufayli Orol dengizi sekin-asta quriy boshlagan. == Atrof-muhit, iqtisodiyot va aholi salomatligiga taʼsiri == Orol dengizi ekotizimning qulashiga misol sifatida qaraladi. Orol dengizi va unga kiradigan daryo deltalari ekotizimlari deyarli vayron boʻlgan, buning sababi, asosan, shoʻrlanishning okean suvidan keskin yuqori boʻlishidir. Dengizning chekinishi qurol sinovlari, sanoat loyihalari, pestitsidlar va oʻgʻitlarning oqishi natijasida tuz va zaharli kimyoviy moddalar bilan qoplangan ulkan tekisliklarni qoldirdi. Suv manbasining qisqarishi hamda suv va tuproq sifatining yomonlashuvi tufayli 1960-yillardan boshlab paxta hosildorligini oshirish uchun pestitsidlar koʻproq qoʻllanila boshlandi, bu esa suvni toksinlar (masalan, HCH, TCCD, DDT) bilan yanada ifloslantirdi. [[Sanoat]]<nowiki/>ning ifloslanishi, shuningdek, PCB va ogʻir metallarning ifloslanishiga olib keldi. Orol dengizida qolgan suv yetarli emasligi sababli, bu ifloslantiruvchi moddalarning kontsentratsiyasi qolgan suvlarda ham, quruq qatlamlarda ham keskin oshdi. Buning natijasida shamol tashuvchi zaharli chang juda keng tarqaldi. Daryo havzalarining quyi qismlarida va sobiq qirgʻoq zonalarida yashovchi odamlar mahalliy suv ichish va ifloslangan changni nafas olish orqali ifloslantiruvchi moddalarni yutishgan. Bundan tashqari, oʻsimliklar va chorva mollari tomonidan soʻrilishi tufayli toksinlar – ularning koʻplari bioakkumulyatsiya qilinadi va jigar va buyraklar tomonidan oson parchalanmaydi. Atrofdagi hududlar aholisi odatda chuchuk suv tanqisligini boshdan kechiradi va sogʻliq muammolari keng tarqalgan, jumladan, ayrim saraton kasalliklari, nafas olish kasalliklari, shu jumladan sil (asosan dorilarga chidamli), ovqat hazm qilish kasalliklari, kamqonlik va yuqumli kasalliklar. Jigar, buyrak va koʻz muammolari ham zaharli chang boʻronlari tufayli boʻlishi mumkin. Birgalikda bu zaif yosh guruhlari orasida noodatiy yuqori oʻlim koʻrsatkichini koʻrsatdi: 2009-yilda bolalar oʻlimi har 1000 kishiga 75 tani tashkil etdi, onalar oʻlimi esa har 1000 tadan 12 tani tashkil etdi<ref>https://wydawnictwo.up.lublin.pl/files/wydawnictwo/2019/ksiazki/e_ksiazka/wspolczesne_badania….pdf{{Oʻlikhavola|date=aprel 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Orol fojiasi == Orol dengizi va Orol boʻyi hududi maʼmuriy jihatdan Oʻzbekiston (Qoraqalpogʻiston) va Qozogʻiston hududida joylashgan. Orol dengizining yarmidan koʻproq qismi Oʻzbekiston hududiga qarashli. Orolboʻyi Amudaryo va Sirdaryoning quyi qismi hamda Orol dengizi atrofidagi hududlarni, shuningdek, dengiz sathining pasayishi natijasida uning shimoli-sharqiy va janubiy qismida vujudga kelgan [[Orol choʻli]]ni oʻz ichiga oladi. === Orol dengizining yaqin oʻtmishdagi holati === [[Fayl:Aral sea.gif|thumb|250x250px|Orol dengizining 2000—2010-yillardagi koʻrinishi]] Orol dengizi Oʻrta Osiyoda va butun dunyodagi eng yirik shoʻr koʻllardan biri hisoblanadi. Yaqin oʻtmishda uning maydoni orollar bilan birga deyarli 68,0 ming kv km ni, suvining hajmi 1000 kub km ni tashkil etgan. Oʻrtacha chuqurligi 50,5 m atrofida boʻlgan Havzasining kattaligi (690 ming kv km) jihatdan Kaspiy dengizi, Amerikadagi Yuqorikoʻl va Afrikadagi Viktoriya koʻlidan keyin toʻrtinchi oʻrinda turgan. Orol dengizida 300 dan ortiq orollar boʻlib, ulardan eng kattasi Koʻkorol, Vozrojdenie, Borsakelmas boʻlgan. Orol dengiziga <nowiki>XX</nowiki> asrning 60-yillarigacha Amudaryodan 38,6 kub km, Sirdaryodan 14,5 kub km, suv kelib turgan. Dengiz akvatoriyasiga yiligi 82–170&nbsp;mm yogʻin yogʻadi. Dengizga 5,5 kub km erosti suvlari ham qoʻshilib turgan. Suvning shoʻrligi 10-11 % boʻlib, suv tarkibida tuzlar miqdori 11 mlrd tonna ga yaqin deb baholangan. Dengizda kemalar qatnovi mavsumi 7 oy davom etgan. Aralsk va Moʻynoq kabi yirik portlari boʻlgan. Orol dengizi atrofidagi aholi, asosan, baliqchilik, qisman chorvachilik, moʻynachilik (ondatra), sabzavot-polizchilik bilan shugʻullangan. Aralsk va Moʻynoq shaharlari va bir qancha orollarda baliq ovlash xoʻjaliklari, baliq tuzlash zavodlari ishlab turgan. Baliq ovlash oʻtgan asrning 90-yillarigacha davom etgan. Orol dengizida qadimdan suv sathi goh koʻtarilib, goh pasayib turgan. Keyingi geologik davrda dengiz suvi koʻtarilib, baʼzan Sariqamish va Oʻzboy oʻzanlari orqali Kasbiy dengiziga quyilgan. === Orol dengizining hozirgi holati === Dengiz choʻl mintaqasida joylashganidan uning yuzasidan har yili 1 m qalinlikdagi suv bugʻlangan. Oʻtgan asrning boshlaridan suv sathi pasaya boshlangan. Masalan, 1911—1960-yillar davomida Orol dengiziga daryolardan yogʻin bilan birga bir yilda, oʻrtacha 65 kub, km suv kelib turgan; suv yuzasidan esa 66,10 kub, km suv bugʻlangan. Shunday qilib, har yili dengiz 1 kub km 50 yil davomida esa 50 kub, km suvni yoʻqotgan. Suv sathi ayniqsa, oʻtgan asrning 60-yillaridan boshlab sugʻoriladigan ekin maydonlarining kengaytirilishi, Amudaryo va Sirdaryo suvlarining sugʻorishga ishlatilishi tufayli keskin kamaya boshlagan. Oʻtgan 40 yildan koʻproq vaqt davomida Orol dengizining maydoni deyarli 4-marta, suv sathi 1,8-marta, undagi suv hajmi 9-martaga yaqin kamaydi. Dengiz suvining shoʻrlanishi 9-10 g/l dan 70-84 g/l gacha ortdi. Hozirgi kunda dengiz chuqurligining kamayishi yiliga 80-110 sm ni tashkil etadi. Oʻtgan 40 yil mobaynida qirgʻoq chizigʻi 80–100&nbsp;km pasaygan. Buning oqibatida 4,5 mln gektardan oshiqroq dengiz tubi ochilib qoldi. Hozirgi kunda Orol dengizi uch qismga boʻlinib ketgan. Uning sayoz kichik shimoliy qismining suvi kuchsiz minerallashgan (8-13 g/l), birmuncha kattaroq sayoz sharqiy qismi ancha kuchli shoʻrlangan (68-72 g/l). === Orol boʻyi hududining ekologik muammolari === Orol dengizi asosan Amudaryo va Sirdaryodan suv oladi. Soʻngi yillarda Sirdaryo suvi suv omborlarini toʻldirishga va sugʻorishga foydalanilishi tufayli Orol dengiziga etib bormaydigan boʻldi. Amudaryo va uning irmoqlarida [[Suv ombori|suv omborlari]] qurilib, koʻp miqdordagi suv kanallar orqali ekin dalalariga oqiza boshlandi. Buning oqibatida Zarafshon, Surxondaryo va Qashqadaryo Amudaryoga etib bormaydigan boʻlib qoldi. Hozirgi davrda Amudaryodan suv oladigan kanallarning umumiy uzunligi 170 ming km dan, suv omborlari soni 50 tadan oshib ketdi. Ularning suv sigʻimi 16-17 mld kubokilometrni tashkil etadi. Suv zahiralaridan nooʻrin foydalanish – Amudaryoning yuqori va oʻrta oqimlaridagi hududlarda sizot suvlarining koʻtarilib, tuproqdagi namlik bugʻlanishining koʻchayishi va buning oqibatida tuproqlarning shoʻrlanishining ortishiga olib keldi. Orol boʻyi hududlarida esa sizot suvlari yuzasi pasayib, er yuzasi shoʻrhok tuproq bilan qoplana boshladi. Orol dengizi suv sathining pasayishi bilan qirgʻoq chizigʻi 100&nbsp;km dan ortiqroq orqaga chekindi. Dengiz tubi oʻrnida 4 mln gektardan ortiq maydonni egallagan yosh Orolqum choʻli paydo boʻldi. Ana shunday qilib, Amudaryo va Sirdaryo suvidan nooʻrin foydalanish 20 asr oxirida 3 mln dan koʻproq aholi yashaydigan hududda „Orol fojiasi“ deb atalgan global ekologik halokatni paydo qildi. Orol dengizi oʻrnida paydo boʻlgan Orolqum mayda tuz va tuproq zarrachalari bilan qoplangan. Shamol esganida tuz va tuproq zarrachalaridan iborat chang havoga koʻtarilib, uzoq masofalarga tarqaladi. Ayrim maʼlumotlarga qaraganda Qoraqalpogʻiston Respublikasidagi sugʻoriladigan maydonlarning har gektariga bir yil davomida 250&nbsp;kg, ayrim hududlarda 500&nbsp;kg gacha tuzli chang yogʻiladi. Qurigan dengiz tubidan bir yil davomida 15 mln dan 75 mln tonnagacha chang koʻtarilishi mumkin. Tuzli chang toʻfonlarning kengligi 40&nbsp;km ga; uzunligi 400&nbsp;km ga etadi. Tuzli chang Orolqumdan oʻnlab, hatto yuzlab km masofaga tarqalib, tabiiy oʻtloqlar, vohalardagi ekinlar, bogʻlar, shaharlar va qishloqlar ustiga yogʻiladi. Orol changi hatto [[Tyan-Shan|Tyanshan]] va Pomir togʻlari choʻqqilaridagi muzliklarga ham etib borib, u yerdagi muzliklarning erishini tezlashtirib yuborgan. Choʻllanish va shoʻrlanishning tezlashuvi oqibatida soʻnggi yillarda 50 ming gektarga yaqin ekin maydoni qishloq xoʻjaligida foydalanishga yaroqsiz boʻlib qoldi. Noqulay ekologik vaziyat qishloq xoʻjalik ekinlari hosilini va chorva mahsulotlari etishtirishning keskin kamayishiga olib keldi. Orol dengizining quriy boshlashi iqlimga ham taʼsir koʻrsatdi, Iqlim yanada kontinentallashib, qishqi harorat oʻrtacha ikki gradusga pasaydi, yozgi harorat esa ikki gradusga koʻtarildi. Buning natijasida sovuq kunlar erta tushib, ekinlarning pishib etilishi kechika boshladi. Orol boʻyi hududida vujudga kelgan ekologik tanglik aholi salomatligiga ham taʼsir koʻrsata boshladi. Aholi oʻrtasida yurak-qon tomir, oshqozon- ichak, nafas olish organlari kasalliklari (oʻpka sili, astma, bronxit) koʻpaydi. Hududda kam-qonlik kasalligi 60 yillarga nisbatan deyarlik 20-marta oshganligi kuzatilgan. Ekologik tanglik Orol boʻyi tabiati, oʻsimliklar va hayvonot dunyosiga ham katta ziyon etkazdi. Suv zahiralarining kamayishi va shoʻrlanishi natijasida yaylovlarda chorva uchun oziq boʻladigan oʻsimliklar turi va sifati kamayib, oʻtloqlar maydoni deyarlik uch martaga qisqardi. Amudaryo va Sirdaryo suvining kamayishi, suv toshqinlarining boʻlmasligi, daryolarning suv bosadigan qirgʻoqlarida yastanib yotadigan toʻqaylardagi xilma-xil oʻsimliklarning qurib, yoʻq boʻlib ketishiga olib keldi. Ularning oʻrnini qurgʻoqchilikka chidamli yulgʻun, shuvoq kabi choʻl oʻsimliklari egallamoqda. Toʻqaylarning yoʻqolishi koʻplab oʻsimlik va hayvon turlarining qirilib ketishiga sabab boʻldi. Oʻtgan 20 asrning ikkinchi yarmida Amudaryoning quyi qismidagi toʻqaylarning buzilishi bilan bu joylardan yoʻlbars, buxoro bugʻusi yoʻqolib ketdi. Janubiy Orol boʻyidagi 60 dan ortiq qushlardan 10 ga yaqin turi yoʻqolib borayotgani va 42 turidan ortigʻi „noyob“ turga aylanayotgani haqiqatdir. Shoʻrlanishning keskin ortishi tufayli Orol dengizi tobora oʻlik dengizga aylanib bormoqda. Orol dengizi va Orol boʻyida suv havzalarda tarqalgan 28 tur baliqlardan 12 turi, jumladan Amudaryo kurakburun, Orol moʻylovdori yoʻqolib ketayotgan va noyob turlarga kiritilgan. OROL DENGIZINI QURISH SABABI. Qadimda Amudaryo Uzboy orqali Kaspiyga, Toʻrgʻay daryosi esa Orol dengiziga quyilgan. Orol dengizi [[1573-yil]]gacha Kaspiy dengizi bilan bogʻlanib boʻlgan. Paleontologlar Orol dengizi qirgʻoqlaridan kit, akula va dengizda yashaydigan qizil baliq qoldiqlarini topishgan. [[1850-yil]]da Rossiya buyurtmasi asosida Shvesiyada qurilgan paroxod Orol dengiziga tushirilgan. [[1965-yil]]gacha Aralsk, Moʻynoq, Xoʻjayli, Chorjoʻy oʻrtasida yoʻlovchi va yuk tashuvchi paroxodlar qatnagan. 20 asr oʻrtalarida Orol boʻyida 10 ta baliq zavodi va baliq konservalash kombinati ishlab turgan, Orol dengizidan yiliga 450 ming sentnergacha baliq ovlangan. [[1981-yil]]da Amudaryoda kema va parom qatnovi toʻxtatilgan. Orol dengizining yuz km dan koʻproq ichkariga chekinishi natijasida kemalar quruq qum ustida qolib ketdi. 20 asr oʻrtalarida Orol boʻyida umurtqali hayvonlarning 178 turi, oʻsimliklarning 1200 turi aniqlangan. Amudaryo qirgʻoqlaridan yiliga 1 mln dan ortiq ondatra moʻynasi tayyorlangan. Oʻtgan asrning 90-yillarga kelib, moʻyna tayyorlash butunlay barham topdi. Tuproqning kuchli shoʻrlanishi oqibatida qishloq xoʻjalik mahsulotlari etishtirish bir necha marta kamayib ketdi. Yerlarning shoʻrlanishi, turar joylar, maʼmuriy binolar va asfaltlangan yoʻllarga katta ziyon keltirmoqda. [[1986-yil]]da 78 % turar joylar foydalanishga yaroqsiz boʻlib qolgan. Bu halokat ichimlik suvlarni ifloslantirib, aholi oʻrtasida kasallikni kuchayishiga olib keldi. Amudaryo va Sirdaryo suvidan foydalanishda yoʻl quyilgan xatoliklar Orol boʻyida ekologik falokatni keltirib chiqargan. == Yadroviy portlashlar == [[Ustyurt]] platosining [[Qozogʻiston]]<nowiki/>dagi [[Mangʻishloq]] viloyatiga qaragan Akotti, Kindikti va Mulkaman degan hududlarda 9 marta yadro bombalari portlatilgan. Portlashlardan eng yiriklari: 1969-yil 6-dekabrda 410 metr chuqurlikda 30 kilotonnalik bomba, ikkinchi 1970-yil 12-dekabrda 740 metr chuqurlikda 80 kilotonnalik va uchinchisi 1970-yil 23-dekabrida 500 metr chuqurlikda 75 kilotonna kuchga ega yadroviy portlashlar amalga oshirilgan<ref>{{veb manbasi |title=Orol dengizi qurishiga yadroviy portlash sabab bo‘lganmi? |url=https://kun.uz/uz/15165753 |website=kun.uz |accessdate=30-oktabr 2023-yil |date=27.03.2021}}</ref>. Sinovlar muvaffaqiyatsiz oʻtgan. Natijada dengiz suvining shiddat bilan pasayishi kuzatilgan. 1961–1963-yillarda dengiz sathi 18–25 sm ga kamaygan boʻlsa, 1969-yilda 15 smgacha bir koʻtarilib, keyingi yillarda 70–100 sm.gacha pasayib borgan. == Neft va gaz qidirish ishlari == [[Oʻzbekiston bosh vaziri]] oʻrinbosari [[Ergash Shoismatov]] 2006-yil 30-avgustda Oʻzbekiston hukumati va davlatga qarashli „<nowiki/>[[Oʻzbekneftgaz]]<nowiki/>“, „LUKoil Overseas“, „Petronas“, Koreya milliy neft korporatsiyasi va [[Xitoy]] milliy neft korporatsiyasidan iborat xalqaro uyushma oʻrtasida „Orol dengizidagi neft va gaz konlarini oʻrganish va oʻzlashtirish boʻyicha kelishuv“ shartnoma ishlab chiqalayotgani haqida maʼlum qildi. Uyushma oʻrtasida shartnoma 2005-yil sentabr oyida tuzilgan<ref name=GAS>{{yangiliklar manbasi|url=http://www.itar-tass.com/eng/level2.html?NewsID=10748305&PageNum=0 |title=Uzbekistan, intl consortium ink deal on exploring Aral Sea |publisher=ITAR-Tass |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100727223036/http://www.itar-tass.com/eng/level2.html?NewsID=10748305&PageNum=0 |archive-date=27 July 2010 }}</ref>. 2010-yil 1-iyun holatiga koʻra 3&nbsp;km pastdan 500 000 kub metr gaz qazib olindi<ref name=DRILLING>{{veb manbasi|url=http://www.registan.net/index.php/2010/06/09/aral-gas/ |title=Aral Gas |author=Michael Hancock-Parmer |publisher=[[Registan.net]] |date=9 June 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100611212939/http://www.registan.net/index.php/2010/06/09/aral-gas/ |archive-date=11 June 2010 }}</ref>. == Filmlar == [[1989|1989-yil]]<nowiki/>da sovet rejissyori Dmitriy Svetozarovning „Adashgan itlar“ filmida Orol qirgʻogʻining ogʻir ahvoli tasvirlangan<ref>{{veb manbasi|url= http://www.kinoexpert.ru/index.asp?comm=4&num=5583|title=Psy|publisher=Kino Expert|access-date=18 September 2009}}</ref>. Film Orol dengizi yaqinida joylashgan arvoh shaharchada suratga olingan boʻlib, tashlandiq binolar va tarqoq [[kema]]<nowiki/>lar sahnalarini koʻrsatilgan. [[2000|2000-yil]]<nowiki/>da MirrorMundo jamgʻarmasi dengizning qurishi natijasida yuzaga keladigan muammolar haqida Delta Blues nomli hujjatli filmni suratga olgan<ref>{{veb manbasi|date=5 November 2008|url= https://www.youtube.com/watch?v=0465vGRWhQE |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/0465vGRWhQE| archive-date=2021-12-11 |url-status=live|title=Delta Blues (in a land of cotton)|publisher=[[YouTube]]|access-date=18 July 2009}}{{cbignore}}</ref>. [[2007|2007-yil]] iyun oyida [[BBC]] World telekanali „Back From the Brink?“ (Orqaga qaytishmi?) nomli hujjatli filmni namoyish etadi. Borna Alixani va Guy Creasey tomonidan yaratilgan. Film Aklak toʻgʻoni ishga tushirilgandan beri mintaqadagi baʼzi oʻzgarishlarni koʻrsatadi. [[Baxtiyor Xudoynazarov]]<nowiki/>ning 2012-yilda suratga olingan „Dengizni kutish“ filmi Orol dengizi boʻyida joylashgan baliqchilar shaharchasidagi odamlar hayoti haqida hikoya qiladi. [[2012|2012-yil]]<nowiki/>da Kristof Pasur va Alfred Dibold Orol dengizi havzasidagi suv xoʻjaligi tizimini, xususan, Orol dengizi atrofidagi vaziyatni koʻrsatadigan „From the glaciers to the Aral Sea“ (Muzliklardan Orol dengizigacha) nomli 85 daqiqalik film suratga olishdi. Film birinchi marta 2012-yilda [[Fransiya]]<nowiki/>ning [[Marsel]] shahrida boʻlib oʻtgan 6-Jahon suv forumida namoyish etilgan va hozir www.waterunites-ca.org<ref>{{veb manbasi |title=Videos - From the Glaciers to the Aral Sea - Water Unites |url=http://www.waterunites-ca.org/videos.html |website=www.waterunites-ca.org}}</ref> va Alfred Dieboldning [[YouTube]] kanali: waterunitesca da mavjud<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/ctJzg6DiI_I Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20190110094129/https://www.youtube.com/watch?v=ctJzg6DiI_I&gl=US&hl=en Wayback Machine]{{cbignore}}: {{veb manbasi |title=Water Unites - From the Glaciers to the Aral Sea |url=https://www.youtube.com/watch?v=ctJzg6DiI_I |website=youtube}}{{cbignore}}</ref>. [[2013|2013-yil]] oktabr oyida [[Jazira|Al-Jazira]] hozirgi vaziyatni tasvirlab beruvchi Ensar Oltoy rejissyorligidagi „People of The Lake“ (Koʻl odamlari) nomli hujjatli filmni suratga oldi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.aljazeera.com/programmes/aljazeeraworld/2012/08/2012857324531428.html|title=People of the Lake|author=Al Jazeera World|access-date=4 December 2015}}</ref>. [[2014|2014-yil]]<nowiki/>da rejissyor Po Pauell [[Pink Floyd]] „Louder than Words“ (Soʻzlardan ham balandroq) videosi uchun koʻplab kadrlarni Qozogʻiston va Oʻzbekiston chegarasidagi Orol dengizi qoldiqlari yonida suratga olgan<ref>{{jurnal manbasi|url=https://www.rollingstone.com/music/premieres/pink-floyd-louder-than-words-video-20141110|title=Watch Pink Floyd's Surreal, Sun-Baked 'Louder Than Words' Video|magazine=Rolling Stone|access-date=4 December 2015|date=10 November 2014}}</ref>. [[2018|2018-yil]] oktabr oyida BBC „Fashionʼs Dirty Secrets“ (Modaning iflos sirlari) nomli koʻrsatuv tayyorlagan boʻlib, uning katta qismida Orolning qisqarishi va uning oqibatlari koʻrsatilgan. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Berg L. S, Aralskoye more, SPB,1908; Shuls V. L., Mashrapov R., Oʻrta Osiyo gidrografiyasi, T., 1969; Rafikov A. A.,Tetyu yan G. F., Snijeniye urovnya Aralskogo morya i izmeneniye prirodnix usloviy nizovyev Amudari, T., 1981; Glazove kiy A. F., Aralskiy krizis, M., 1990; Akramov 3., Rafikov A. A., Proshloye, nastoyasheye i budusheye Aralskogo morya, T., 1990; Xikmatov B. F., Izucheniye dinamiki elementov vodnogo balansa i mineralizatsii Aralskogomorya, Dissertatsiya na soiskaniye akademicheskoy stepeni magistra gidrologii, T., 2003. Fazliddin Hikmatov Dauletboy Aytboyev.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --> == Havolalar == * [http://uz.ref.uz/download.php?id=9932 Orol dengizining ekologik ahvoli]{{Deadlink|date=2021-yil fevral |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://globalconnect.uz/uzbekistan/tours/aral-sea-tour Orol dengiziga sayohat]. {{OʻzME}} [[Turkum:Koʻllar]] [[Turkum:Oʻrta Osiyo]] [[Turkum:Sobiq koʻllar]] [[Turkum:Orol dengizi| ]] [[Turkum:Qiziloʻrda viloyati koʻllari]] [[Turkum:Qozogʻistonning shoʻr koʻllari]] [[Turkum:Oʻzbekistondagi shoʻr koʻllar]] [[Turkum:Qoraqalpogʻiston koʻllari]] [[Turkum:Oʻzbekiston va Qozogʻiston chegarasi]] gknrygf1d1y7vviz3xxbzoq6tbmhvnk 6274152 6274151 2026-09-21T04:45:33Z Sherzod11W 273619 /* Adabiyotlar */ 6274152 wikitext text/x-wiki {{Koʻl|Nomi=Orol dengizi|Milliy nomi={{lang-uz|Orol dengizi}}, {{lang-kk|Арал теңізі}}, {{lang-kaa|Aral teńizi}}|Tasvir=AralSea1989 2014.jpg|Tasvir imzosi=1989 yil va 2014 yil|Koordinatalar=45/N/60/E|CoordScale=|Mamlakat=Oʻzbekiston/Qozogʻiston|Region=|Tuman=|Dengiz sathidan balandligi=|Yuzasi=3,500|Hajmi=27|Qirgʻoq chizigʻining uzunligi=|Eng katta chuqurligi=|Oʻrtacha chuqurligi=|Minerallanish turi=|Shoʻrlik=|Shaffoflik=|Suv toʻplanish yuzasi=|Tushuvchi daryolar=Sirdaryo/ Amudaryo|Oqib chiquvchi daryolar=|Suv sistemasi=}} [[Tasvir:Aral map.png|200px|thumb|right|Orol dengizi chegaralari (1960-yilga koʻra; maʼmuriy xarita bugungi kunga doir).]] [[Tasvir:Aralsee.gif|thumb|right|Orol dengizi kichrayishi.]] '''Orol dengizi''' – [[Oʻrta Osiyo]]dagi eng katta berk [[koʻl]]. Maʼmuriy jihatdan Orol dengizining yarmidan koʻproq janubi-gʻarbiy qismi [[Qoraqalpogʻiston|Oʻzbekiston]], shimoli-sharqiy qismi [[Qozogʻiston]] hududida joylashgan. Oʻtgan asrning 60-yillarigacha Orol dengizi maydoni orollari bilan oʻrtacha 68,0 ming km² ni tashkil etgan. Kattaligi jihatidan dunyoda toʻrtinchi ([[Kaspiy dengizi]], Amerikadagi [[Yuqori koʻl]] va Afrikadagi [[Viktoriya (koʻl)|Viktoriya]] koʻlidan keyin), [[Yevrosiyo]] [[materiklar|materigi]]da (Kaspiydan keyin) ikkinchi oʻrinda edi. Dengiz shimoli-sharqdan janubi-gʻarbga choʻzilgan, uz. 428&nbsp;km, eng keng joyi 235&nbsp;km (45° shahrik.) boʻlgan. [[Suv havzasi|Havzasi]]ning [[maydon]]i 690 ming km², suvining hajmi 1000&nbsp;km³, oʻrtacha chuqurligi 16,5 m atrofida oʻzgarib turgan. Havzasining kattaligi uchun dengiz deb atalgan. Orol dengizi yuqori [[pliotsen]]da Yer poʻstining egilgan yeridagi botiqda hosil boʻlgan. Tubining relyefi (gʻarbiy qismini hisobga olmaganda) [[tekislik (maydon)|tekis]]. Orol dengizida juda koʻp [[yarim orol]] va [[qoʻltiq]]lar boʻlgan. [[Shimol]] [[qirgʻoq]]larida eng katta qoʻltiqlaridan [[Chernishev]], Paskevich, Sarichigʻanoq, Perovskiy, janubi-sharqiy va sharqiy qirgʻoqlarida Tushbas, Ashshibas, Oqsagʻa, Suluv va boshqa, [[Amudaryo]] bilan [[Sirdaryo daryosi|Sirdaryo]] quyiladigan joylarida [[Ajiboy qoʻltigʻi|Ajiboy]], Tolliq, [[Jiltirbos|Jiltirbas]] qoʻltiklari, Qulonli va [[Moʻynoq]] yirik yarim orollari boʻlgan. Orol dengizida qadimdan [[suv sathi]] goh koʻtarilib, goh pasayib turgani maʼlum. Keyingi geologik davrda [[Sariqamish soyligi|Sariqamish]] va [[Oʻzboʻy]] orqali Orol dengizi suvi vaqt-vaqti bilan Kaspiyga quyilgan, suv sathi ancha baland boʻlib, janubi va janubi-sharqidagi bir necha ming km² maydonli [[sohil]] suv ostida boʻlgan. Orol dengizi unchalik chuqur emas. Chuqur joylari Orol dengizining [[gʻarb]]iy qismida. [[Qoraqalpogʻiston]]ning shimoliy qismi [[Ustyurt]] tegisligi yonida chuqurligi 69 m gacha yetgan. Koʻlning sayoz joylari uning janubiy, janubi-sharqiy va sharqiy qismlariga toʻgʻri kelgan. Orol dengizi qirgʻoqlarining morfologik tuzilishi juda murakkab. Ular bir-biridan baʼzi xususiyatlari bilan farqlanadi. Shimoliy qirgʻogʻi baland, ayrim yerlari past, chuqur qoʻltiqlar bor. Sharqiy qirgʻogʻi past; qumli, juda koʻp mayda qoʻltiq va orollar boʻlgan. Janubiy qirgʻogʻi [[Amudaryo deltasi]]dan hosil boʻlgan. Gʻarbiy qirgʻogʻi kam qirqilgan va [[Ustyurt]] chinkidan iborat. Orol dengizida 300 dan ortiq orol boʻlgan. Ularning 80% dengizning janubi-sharqiy qismida. Eng kattalari [[Koʻkorol]] (273&nbsp;km²), [[Vozrojdeniye]] (216&nbsp;km²) va [[Borsakelmas]] (133&nbsp;km²) edi. Dengizga Amudaryo bilan Sirdaryo quyiladi. 60-yillargacha yiliga Amudaryo Orol dengizi ga 38,6&nbsp;km³, Sirdaryo esa 14,5&nbsp;km³ suv olib borgan. Suv balansida yogʻinlar ham muhim oʻrin egallagan. Dengiz akvatoriyasiga yiliga 82–176&nbsp;mm yogʻin yogʻadi. Atrofdan dengizga yiliga 5,5&nbsp;km³ [[yer osti suvlari]] qoʻshilib turgan. Mutlaq [[dengiz sathi]] 2000-yillarning boshlarida 22-yillarning oxiridagi darajadan 1950 m pastroqda 31 m gacha pasayib ketdi. 2001-yilda Buyuk Orol dengizi (Janubiy) Gʻarbiy va Sharqqa boʻlingan. 2001-yilda. 2003-yilda dastlabki maydonning toʻrtdan bir qismi Orol dengizi va 10% ga yaqinini [[dengiz suvi]] qoplagan. Bugungi kunda eski chuqur dengiz oʻrniga umumiy maydoni 38000&nbsp;km² boʻlgan yangi qum va tuzli choʻllar mavjud.https://samarkandtours.com/uz/uzbekistan/aral-sea/ Dengiz choʻl zonasida joylashganidan uning yuzasidan har yili 1 m qalinlikdagi suv bugʻlanadi. Bu esa keyingi davrda dengizga daryolar olib kelgan suv, yogʻin va yer osti suvlaridan ortiqdir. Shuning uchun iqlimiy oʻzgarishlar natijasida Orol dengizi suvining sat-hi yillar davomida oʻzgarib turgan. Mas, 1785-yildan dengizda suv sathi koʻtarila boshlagan boʻlsa, 1825-yildan pasaygan, 1835—50 yillarda yana koʻtarilgan, 1862-yil kamaygan. Koʻkorol 1880-yilda yarim orolga aylanib qolgan. 1881-yil suv sathi pasaygan. 1885-yildan Orol dengizida suv sathi yana koʻtarila boshlagan. 1899-yilga kelib Koʻkorol yarim orol orol boʻlib qolgan. 1919-yil dengiz maydoni 67300&nbsp;km², suv miqdori 1087&nbsp;km³ boʻlgan boʻlsa, 1935-yilga kelib maydoni 69670&nbsp;km², suvning miqdori 1153&nbsp;km³ ga koʻpaydi. Keyingi bir yarim asr mobaynida dengiz suvi sathi ancha oʻzgargan. Orol dengizida suv sathining yil davomida oʻzgarib turishi [[Amudaryo]] va [[Sirdaryo]]ning bahor-yoz paytlarida toshishi bilan bogʻliq. Bahorgi yomgʻirdan ham dengiz sathi koʻtariladi. Suvi sathining yil davomida oʻzgarish amplitudasi oʻrtacha 25 sm ga teng boʻlgan. Suvining shoʻrligi oʻrtacha 10— 11%". Suvdagi tuzlarning koʻp qismini osh tuzi va sulfatli magniy tuzi tashkil etgan. Kimyoviy tarkibiga koʻra, suvi Kaspiy dengizi suviga oʻxshash. Orol dengizi suvining tarkibidagi tuz 11 mlrd. t ga yaqin deb baholangan. Bu tuzlar sanoat ahamiyatiga ega. Dengiz suvi, ayniqsa, markaziy qismida juda tiniq. Suvi, xususan, qishda tiniq boʻladi. Yoz oylarida ham 24 m chuqurlikkacha dengizning tubi koʻrinadi. Suvining rangi koʻpgina qismida koʻk, qirgʻoklariga yaqini koʻkimtir tusda. Amudaryo bilan Sirdaryoning quyilish joyida suvi loyqa. Dengiz dekabr oʻrtalaridan mart oxirigacha muzlaydi. Yozda suvning yuqori qismidagi temperaturasi 27° ga yetadi. Chuqurlik ortishi bilan temperatura tez pasayadi. Yozda 1 m chuqurlikda temperatura 8°ga oʻzgaradi. Dengiz ustida havoning urtacha temperaturasi yozda 24—26°, qishda —7°, – 13,5°. Orol dengizi sazan, choʻrtan, soʻvʼyan, sudak, oqchavoq, laqqa, taran (leshch), pilmay Orol dengizining kosmosdan olingan surati (2002-yil). Dengizda navigatsiya mavsumi 7 oy davom etgan. Aralsk va Moʻynoq kabi yirik portlari faoliyat koʻrsatgan. Orol dengizi atrofida aholi kam boʻlgan. Aholi, aso-san, baliqchilik bilan va, qisman, chor-vachilik, ondatra urchitish va sabzavot-polizchilik bilan shugʻullangan. Oʻtgan asrning 90-yillarigacha dengizdan baliqovlangan. Aralsk va Moʻynoq shaharlari va bu shaharlar atrofida koʻp sonli baliq ovlash xoʻjaliklari faoliyat koʻrsatgan, Amudaryo deltasida, Avan posyolkasida (Koʻkorol o.), Bugun po-syolkasida (sharqiy sohil), Uyali va Uzunqir orollarida baliq tuzlash zavodlari ishlab turgan. Orol dengizini birinchi marta A. I. Butakov 1848—49 yillarda tadqiq etgan va haritaga tushirgan. Orol dengizi suvining sathi Amudaryo va Sirdaryo suvining rejimi bilan bogʻlikligidan, bu ikki dare suvi sugʻorishga qancha koʻp sarflansa, dengizda suv shuncha kamaya borgan. Ayniqsa, oʻtgan asrning 60-yillaridan sugʻoriladigan ekin maydonlarining kengaytirilishi na-tijasida dengizga Amudaryo va Sirdaryodan quyiladigan suv miqdori yildanyilga kamaya bordi. Oqibatda dengizda suv sathi jadal surʼatlarda pasaya boshladi. Orol dengizida suv sathi pasayishining uning suv yuzasi va suv sigʻimiga taʼsiri Orol dengizi da suv sathining pasayishi suv balansi elementlarining qiymatlariga ham keskin taʼsir koʻrsatdi: 1911—1960-yillarda dengiz sathi oʻrtacha 53,04 m ni tashkil etib (Boltik, sistemasida), daryolar dengizga qoʻyadigan suv miqdori 56&nbsp;km³, dengiz yuzasiga yogʻgan atmosfera yogʻinlari miqdori esa 9,1&nbsp;km³ ga teng boʻlgan. Sarflanish, yaʼni chiqim esa, asosan, bugʻlanishdan iborat boʻlib, shu davrda oʻrtacha 66,1&nbsp;km³ ni tashkil etgan. Shu davr ichida suv balansida salbiy farq qayd etilgan: dengiz har yili 1&nbsp;km³ dan, 1911—1960-yillar davomida 50&nbsp;km³ hajmdagi suvni yoʻqotgan. Hozirgi kunda Orol dengizi 3 boʻlakka boʻlingan: birinchisi – kichik va sayoz shimoliy qismi (shoʻrligi – 8—13g/l); ikkinchisi – nisbatan kattaroq maydonga ega boʻlgan va sayoz sharqiy qismi (shoʻrligi – 69— 72 g/l); uchinchisi – eng chuqur hisoblangan gʻarbiy qismi (shoʻrligi – 68-69 g/l). Rossiya konferensiyasi Orol dengizi qurishi sekinlashganini xulosa qilib uni shu holatda saqlashga chaqirdi. [[Tasvir:AralSea A20081005.jpg|thumb|right|Orol dengizining bugungi holati (oktabr 2008)]] '''Orol dengizi''' ([[qozoq tili|qoz.]] ''Aral Teңіzі'', ''Aral Tengizi'', [[qoraqalpoq tili|qor.]] ''Aral tenʼizi''<!--[[tojik tili|toj.]] ''Баҳри Арал'', ''Bahri Aral'' tojikchasi kerak emas-->) [[Oʻrta Osiyo]]da joylashgan yopiq [[suv havzasi]]dir. Shimoldan [[Qozogʻiston]], janubdan [[Qoraqalpogʻiston]] ([[Oʻzbekiston]]) yerlari bilan oʻralgan. [[1960-yil]]largacha maydoni 68,000&nbsp;km² boʻlib, dunyoda kattaligi boʻyicha toʻrtinchi [[koʻl]] boʻlgan. Biroq, uni taʼminlovchi [[Amudaryo]] va [[Sirdaryo]] suvlarining koʻp miqdorda [[irrigatsiya]]ga sarflanishi uning hajmini keskin kamaytira boshladi. [[2007-yil]]ga kelib, Orol dengizi maydoni 50 yil avvalgiga nisbatan 90 % qismini yoʻqotib, uchta alohida koʻlga aylandi<ref>[http://www.sciam.com/article.cfm?id=reclaiming-the-aral-sea&sc=rss Reclaiming the Aral Sea], ''Scientific American'', mart, 2008</ref>. Shoʻrlik oshishi Orol dengizi va atrofidagi nabotot va [[hayvonot]] qirilishiga sabab boʻldi. Mahalliy [[iqlim]] oʻzgardi; [[yoz]] issiqroq, [[qish]] esa quruq va sovuqroq boʻla boshladi. [[2010-yil]] maʼlumotlariga koʻra Orol dengizi maydoni 13,900&nbsp;km² dir<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=http://www.ntsomz.ru/projects/eco/econews_271108_beta |qaralgan sana=5-sentabr 2011-yil |arxivsana=31-oktabr 2014-yil |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141031093855/http://www.ntsomz.ru/projects/eco/econews_271108_beta }}</ref>. [[1996-yil]] yanvarida Oʻzbekiston, Qozogʻiston, [[Turkmaniston]], [[Tojikiston]] va [[Qirgʻiziston]] oʻrtasida Orol dengizi ekologik holatini yaxshilashga doir shartnoma imzolandi. == Orol dengizining ekologik ahvoli == Orol dengizi ilgari vaqtda dunyodagi eng katta ichki dengizlardan biri hisoblanib, unda baliqchilik, ovchilik, transport va erkratsion maqsadlarda foydalanilar edi. Dengiz suv rejimini unga quyiladigan Amudaryo, Sirdaryo, yer osti suvlari hamda atmosfera yonilgʻilari tushishi va yuzadan suvning bugʻlanishi tashkil etadi. qadimgi tarixiy davrlarda dengiz sathining 1,5 – 2,10 oʻzgarishi tabiiy iqlim xususiyati bilan boʻliq boʻlib, suvning hajmi 100—150 kub km, suv sathi maydoni – 4000 kv, km ni tashkil etgan. Sugʻoriladigan dehqonchilikning rivojlanishi natijasida suʻorilishga foydalaniladigan qaytmas suvlar va qoʻrqchilik yillari Amudaryo va Sirdaryoning deltasiga quyiladigan suv miqdori kamaydi. Shunday qilib, hozirgi vaqtda dengizning sathi 1961-yilga nisbatan 16,8 m ga pasaydi. [[1994-yil]] 36,6 m. Bunda dengizning hajmi 3-marta, yuzasi 2-marta, shoʻrlanish darajasi 9-10 gGʻl dan 34-37 gGʻl ga ortadi; 2000-yilga borib 180—200 gGʻl koʻtariladi. Hozirgi kunda dengiz sathining pasayishi yiliga 80 – 110 sm tashkil etmoqda. Qirgʻoq chizigʻi 60 – 80&nbsp;km pasayib, ochilib qolgan erlar 23 ming km² tashkil etadi. Amudaryo va Sirdaryoning kuyi oqimlarida suvning sifati yomonlashadi hamda ichish uchun yaroqsiz boʻlib qoladi. Ekologik tizmlar, oʻsimlik va hayvonlar chuqur inqirozga uchrayapti. Eng yomon ahvol Janubiy oroldir. Ushbu mintaqa oʻz ichiga shimoliy gʻarbiy qizil qum, Zaungaoʻz, Qora qum, Janubiyustyurt va Amudaryo deltasi kabi landshaft komplekslarini oladi. Orol boʻyining umumiy maydoni – 473 ming km² boʻlsa, uning Janubiy qismi 245 ming km² tashkil etadi. Bunga KKR hududi, Oʻzbekistonning [[Xorazm viloyati]], Turkmanistonning Toshavvoʻz viloyatlari kiradi. Orol va orol boʻyida sodir boʻlayotgan jadal ravishdagi choʻllanish hodisasi dunyo tajribasida uchratilmagan. Shuning uchun ham miqdor va sifat jihatidan baxolash ancha qiyinchilikalrga duch kelmoqda. Dengiz tubining ochilishi va daryo delütalarining qurishi hisobiga choʻl maydonlari kengaymoqda. Ochilib qolgan 1 mln ga maydon yuzasi mayda tuz zarrachalari bilan qoplanib yangi shakldagi qum qoplamlarini hosil qiladi. Shunday qilib, markaziy [[Osiyo]] hududida kum, tuz ayrozonalarini shamol yordamida kuchirib yuruvchi kuchli yangi manba vujudga keldi. Dastlabki maʼlumotlarga karaganda yiliga atmosferaga 100—150 mln. tonnagacha chang-tuzon koʻtarilishi mumkin. Dengiz tubidan kutarilganchang – tuz toʻzoni atmosfera ifloslanishi 5 % ham ortib yubormoqda Chang – toʻzonlarning atmosferaga kutarilishi 1-marta 1875-yili kosmosdan koʻzatilgan. Chang – toʻzon uzunligi – 400&nbsp;km, eni esa 40&nbsp;km boʻlib, radiusi 300&nbsp;km tashkil etadi. Tuzlarning yer yuzasida yogilishi natijasida paxtaning hosildorligi 5 – 15 % sholining esa 3-6 % pasayib ketdi. Orol boʻyiga yogilayotgan chang – tuz zarrachalaridan umumiy miqdor oʻrtacha 520 kgGʻga tashkil etib, tuproq holati yomonlashuvining asosiy sababchilaridan biri boʻlib qoldi. KKR ning suʻoriladigan maydonlari chang – tuz fraktsiyalari 250 kgGʻga dan Chimboy tumanida 500 t gacha boradi. Shoʻrlangan qum tuzlari yili orol boʻyidagi 15 ming ga Yaylovlarni egallabbormoqda. Gʻoʻza uchun ajratilgan maydonlar kasallik koʻzgʻatuvchi zarakunandalar bilan zararlangan. Qishloq xoʻjalik maxsulotlari hosili pasayib ketmoqda. Daryoning yuqori oqimidagi hududlarda meliorativ holati yomonlashishi ([[Surxondaryo]], [[Qashqadaryo]], [[Buxoro]], [[Samarqand]]) II kategoriyada erlaning koʻpayishiga olib kelmoqda. [[Amudaryo]]ning oʻrta oqimi joylashgan. [[Turkmaniston]]ning suv xoʻjalik tumanlarida murakkab meliorativ holat kelib chiqmoqda. [[Amudaryo]] va [[Sirdaryo]]ning quyi oqimlarida koʻpchilik maydonlar qoniqarsiz meliorativ ahvoli bilan 3 va 4 katigoriyaga mansub yerlar hisoblanadi, shoʻrlangan, kuchli shoʻrlangan maydonlar 35- 70 % tashkil etadi. Tuproq-larning shoʻrlanishi hisobiga kishlk xoʻjalik maxsulotlari hosili [[Oʻzbekiston]]da – 30 %, [[Turkmaniston]]da 40 %, [[Qozog'iston]]da – 33 %, [[Tojikiston]]da – 1990 [[Qirg'iziston]]da – 20 % pasayib ketdi. Kuchli shurlangan yer osti suvlarning joylashishi, chullanishi jarayonini kuchaytirmoqda. Amudaryo va Sirdaryo qirgʻoqlarini pasayish natijasida daryolarning quyi qismida suv toshqinlarini oqmaytirib yuboradi. Bu oʻz navbatida toʻqay oʻsimliklari maydonlarini qisqarishiga, ilgari gumusga boy boʻlgan oʻtloqi – botqoqli tuproqlar unumsiz oʻtloq takir choʻl, qumli tuproqlarga aylanishga olib keladi. Sutemizuvchi hayvonlar qushlar kamayib ketdi. Qoʻrigan maydonlar aholi uchun xavfli kasalliklarni tarkatuvchi kemiruvchilar bilan toʻlib bormoqda. Orol boʻyining sanitar – epidemiologik ahvoli nixoyatda ogʻir aholi markaz-lashtirilgan suv bilan taʼminlash 29- 67 % ni tashkil etadi. Aholini yarmi ifloslangan ochiqsuv havzalaridan foydalaniladi. Orol dengizini saqlab qolish mumkinmi? Orol muammosini asosi uni dengiz sifatida saqlab qolish tashkil etadi. Shuni taʼkidlash lozimki, Orol oʻz tarixi davomida ilmiy maʼlumotlarga karaganda koʻp marta oʻz shaklini oʻzgartirganini va koʻrib qolgani maʼlum. Orol dengizining dastlabki absolyut balandligini tiklash uchun ming kub km dan ortiq suv kerak boʻladi. O DYeN Orol dengizi muammosi ham diqqatga sazovordir. Orol dengizi 80-yillarda ayniqsa quriy boshladi. Hozirgi vaqtda Oʻrta Osiyoni umumiy muammosiga aylanib qolgan. Dengiz hozir „oʻlik dengiz“ deb xisoblanmoqda. Tirik [[organizm]] dengizda deyarli yoʻq. Dengizning qurigan soxillaridagi toʻplanib qolgan yerdagi tuzlar shamol esganda changlar bilan aralashib, inson salomatligiga jiddiy xavf tugʻdiradi. Oʻsha erdagi aholida suv muammosiga duch kelinmoqda. Bundan tashqari deyarli Orol dengizining yarmi qurib qolayotganidan, hech kim qaygʻurmayapti. Orol dengizini tiklashga chet el mablagʻlari ajratilgani bilan oʻsha mablagʻ dengizga xarajat qilinishini hech kim oʻz nazoratiga olmayapti. BUndan kelib chiqadiki mablagʻlar oʻsha yerga „etmayapti“. Buni qisqa qilib shunday taʼriflash mumkinki, Oʻrta Osiyo mamlakatlarida qurgʻokchilik vujudga keladi. Buni [[jahon hamjamiyati]] va [[Markaziy Osiyo]] mamlakatlari „pichoq suyakka qadalganida“ anglab etishadi. Afsuski Orol dengizi qurib qolgandan soʻng bu muammoni echish yoʻllari qidiriladi. Orol dengizining qurishining asosiy sababi bu xoʻjalik ehtiyojlariga ishlatilishi yaʼni [[paxta]], [[bugʻdoy]] sugʻorilishiga [[Amudaryo]] va [[Sirdaryo]]dan foydalanganliklari uchun Orol dengiziga suv kam etib kela boshlagan. Shu tufayli Orol dengizi sekin-asta quriy boshlagan. == Atrof-muhit, iqtisodiyot va aholi salomatligiga taʼsiri == Orol dengizi ekotizimning qulashiga misol sifatida qaraladi. Orol dengizi va unga kiradigan daryo deltalari ekotizimlari deyarli vayron boʻlgan, buning sababi, asosan, shoʻrlanishning okean suvidan keskin yuqori boʻlishidir. Dengizning chekinishi qurol sinovlari, sanoat loyihalari, pestitsidlar va oʻgʻitlarning oqishi natijasida tuz va zaharli kimyoviy moddalar bilan qoplangan ulkan tekisliklarni qoldirdi. Suv manbasining qisqarishi hamda suv va tuproq sifatining yomonlashuvi tufayli 1960-yillardan boshlab paxta hosildorligini oshirish uchun pestitsidlar koʻproq qoʻllanila boshlandi, bu esa suvni toksinlar (masalan, HCH, TCCD, DDT) bilan yanada ifloslantirdi. [[Sanoat]]<nowiki/>ning ifloslanishi, shuningdek, PCB va ogʻir metallarning ifloslanishiga olib keldi. Orol dengizida qolgan suv yetarli emasligi sababli, bu ifloslantiruvchi moddalarning kontsentratsiyasi qolgan suvlarda ham, quruq qatlamlarda ham keskin oshdi. Buning natijasida shamol tashuvchi zaharli chang juda keng tarqaldi. Daryo havzalarining quyi qismlarida va sobiq qirgʻoq zonalarida yashovchi odamlar mahalliy suv ichish va ifloslangan changni nafas olish orqali ifloslantiruvchi moddalarni yutishgan. Bundan tashqari, oʻsimliklar va chorva mollari tomonidan soʻrilishi tufayli toksinlar – ularning koʻplari bioakkumulyatsiya qilinadi va jigar va buyraklar tomonidan oson parchalanmaydi. Atrofdagi hududlar aholisi odatda chuchuk suv tanqisligini boshdan kechiradi va sogʻliq muammolari keng tarqalgan, jumladan, ayrim saraton kasalliklari, nafas olish kasalliklari, shu jumladan sil (asosan dorilarga chidamli), ovqat hazm qilish kasalliklari, kamqonlik va yuqumli kasalliklar. Jigar, buyrak va koʻz muammolari ham zaharli chang boʻronlari tufayli boʻlishi mumkin. Birgalikda bu zaif yosh guruhlari orasida noodatiy yuqori oʻlim koʻrsatkichini koʻrsatdi: 2009-yilda bolalar oʻlimi har 1000 kishiga 75 tani tashkil etdi, onalar oʻlimi esa har 1000 tadan 12 tani tashkil etdi<ref>https://wydawnictwo.up.lublin.pl/files/wydawnictwo/2019/ksiazki/e_ksiazka/wspolczesne_badania….pdf{{Oʻlikhavola|date=aprel 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Orol fojiasi == Orol dengizi va Orol boʻyi hududi maʼmuriy jihatdan Oʻzbekiston (Qoraqalpogʻiston) va Qozogʻiston hududida joylashgan. Orol dengizining yarmidan koʻproq qismi Oʻzbekiston hududiga qarashli. Orolboʻyi Amudaryo va Sirdaryoning quyi qismi hamda Orol dengizi atrofidagi hududlarni, shuningdek, dengiz sathining pasayishi natijasida uning shimoli-sharqiy va janubiy qismida vujudga kelgan [[Orol choʻli]]ni oʻz ichiga oladi. === Orol dengizining yaqin oʻtmishdagi holati === [[Fayl:Aral sea.gif|thumb|250x250px|Orol dengizining 2000—2010-yillardagi koʻrinishi]] Orol dengizi Oʻrta Osiyoda va butun dunyodagi eng yirik shoʻr koʻllardan biri hisoblanadi. Yaqin oʻtmishda uning maydoni orollar bilan birga deyarli 68,0 ming kv km ni, suvining hajmi 1000 kub km ni tashkil etgan. Oʻrtacha chuqurligi 50,5 m atrofida boʻlgan Havzasining kattaligi (690 ming kv km) jihatdan Kaspiy dengizi, Amerikadagi Yuqorikoʻl va Afrikadagi Viktoriya koʻlidan keyin toʻrtinchi oʻrinda turgan. Orol dengizida 300 dan ortiq orollar boʻlib, ulardan eng kattasi Koʻkorol, Vozrojdenie, Borsakelmas boʻlgan. Orol dengiziga <nowiki>XX</nowiki> asrning 60-yillarigacha Amudaryodan 38,6 kub km, Sirdaryodan 14,5 kub km, suv kelib turgan. Dengiz akvatoriyasiga yiligi 82–170&nbsp;mm yogʻin yogʻadi. Dengizga 5,5 kub km erosti suvlari ham qoʻshilib turgan. Suvning shoʻrligi 10-11 % boʻlib, suv tarkibida tuzlar miqdori 11 mlrd tonna ga yaqin deb baholangan. Dengizda kemalar qatnovi mavsumi 7 oy davom etgan. Aralsk va Moʻynoq kabi yirik portlari boʻlgan. Orol dengizi atrofidagi aholi, asosan, baliqchilik, qisman chorvachilik, moʻynachilik (ondatra), sabzavot-polizchilik bilan shugʻullangan. Aralsk va Moʻynoq shaharlari va bir qancha orollarda baliq ovlash xoʻjaliklari, baliq tuzlash zavodlari ishlab turgan. Baliq ovlash oʻtgan asrning 90-yillarigacha davom etgan. Orol dengizida qadimdan suv sathi goh koʻtarilib, goh pasayib turgan. Keyingi geologik davrda dengiz suvi koʻtarilib, baʼzan Sariqamish va Oʻzboy oʻzanlari orqali Kasbiy dengiziga quyilgan. === Orol dengizining hozirgi holati === Dengiz choʻl mintaqasida joylashganidan uning yuzasidan har yili 1 m qalinlikdagi suv bugʻlangan. Oʻtgan asrning boshlaridan suv sathi pasaya boshlangan. Masalan, 1911—1960-yillar davomida Orol dengiziga daryolardan yogʻin bilan birga bir yilda, oʻrtacha 65 kub, km suv kelib turgan; suv yuzasidan esa 66,10 kub, km suv bugʻlangan. Shunday qilib, har yili dengiz 1 kub km 50 yil davomida esa 50 kub, km suvni yoʻqotgan. Suv sathi ayniqsa, oʻtgan asrning 60-yillaridan boshlab sugʻoriladigan ekin maydonlarining kengaytirilishi, Amudaryo va Sirdaryo suvlarining sugʻorishga ishlatilishi tufayli keskin kamaya boshlagan. Oʻtgan 40 yildan koʻproq vaqt davomida Orol dengizining maydoni deyarli 4-marta, suv sathi 1,8-marta, undagi suv hajmi 9-martaga yaqin kamaydi. Dengiz suvining shoʻrlanishi 9-10 g/l dan 70-84 g/l gacha ortdi. Hozirgi kunda dengiz chuqurligining kamayishi yiliga 80-110 sm ni tashkil etadi. Oʻtgan 40 yil mobaynida qirgʻoq chizigʻi 80–100&nbsp;km pasaygan. Buning oqibatida 4,5 mln gektardan oshiqroq dengiz tubi ochilib qoldi. Hozirgi kunda Orol dengizi uch qismga boʻlinib ketgan. Uning sayoz kichik shimoliy qismining suvi kuchsiz minerallashgan (8-13 g/l), birmuncha kattaroq sayoz sharqiy qismi ancha kuchli shoʻrlangan (68-72 g/l). === Orol boʻyi hududining ekologik muammolari === Orol dengizi asosan Amudaryo va Sirdaryodan suv oladi. Soʻngi yillarda Sirdaryo suvi suv omborlarini toʻldirishga va sugʻorishga foydalanilishi tufayli Orol dengiziga etib bormaydigan boʻldi. Amudaryo va uning irmoqlarida [[Suv ombori|suv omborlari]] qurilib, koʻp miqdordagi suv kanallar orqali ekin dalalariga oqiza boshlandi. Buning oqibatida Zarafshon, Surxondaryo va Qashqadaryo Amudaryoga etib bormaydigan boʻlib qoldi. Hozirgi davrda Amudaryodan suv oladigan kanallarning umumiy uzunligi 170 ming km dan, suv omborlari soni 50 tadan oshib ketdi. Ularning suv sigʻimi 16-17 mld kubokilometrni tashkil etadi. Suv zahiralaridan nooʻrin foydalanish – Amudaryoning yuqori va oʻrta oqimlaridagi hududlarda sizot suvlarining koʻtarilib, tuproqdagi namlik bugʻlanishining koʻchayishi va buning oqibatida tuproqlarning shoʻrlanishining ortishiga olib keldi. Orol boʻyi hududlarida esa sizot suvlari yuzasi pasayib, er yuzasi shoʻrhok tuproq bilan qoplana boshladi. Orol dengizi suv sathining pasayishi bilan qirgʻoq chizigʻi 100&nbsp;km dan ortiqroq orqaga chekindi. Dengiz tubi oʻrnida 4 mln gektardan ortiq maydonni egallagan yosh Orolqum choʻli paydo boʻldi. Ana shunday qilib, Amudaryo va Sirdaryo suvidan nooʻrin foydalanish 20 asr oxirida 3 mln dan koʻproq aholi yashaydigan hududda „Orol fojiasi“ deb atalgan global ekologik halokatni paydo qildi. Orol dengizi oʻrnida paydo boʻlgan Orolqum mayda tuz va tuproq zarrachalari bilan qoplangan. Shamol esganida tuz va tuproq zarrachalaridan iborat chang havoga koʻtarilib, uzoq masofalarga tarqaladi. Ayrim maʼlumotlarga qaraganda Qoraqalpogʻiston Respublikasidagi sugʻoriladigan maydonlarning har gektariga bir yil davomida 250&nbsp;kg, ayrim hududlarda 500&nbsp;kg gacha tuzli chang yogʻiladi. Qurigan dengiz tubidan bir yil davomida 15 mln dan 75 mln tonnagacha chang koʻtarilishi mumkin. Tuzli chang toʻfonlarning kengligi 40&nbsp;km ga; uzunligi 400&nbsp;km ga etadi. Tuzli chang Orolqumdan oʻnlab, hatto yuzlab km masofaga tarqalib, tabiiy oʻtloqlar, vohalardagi ekinlar, bogʻlar, shaharlar va qishloqlar ustiga yogʻiladi. Orol changi hatto [[Tyan-Shan|Tyanshan]] va Pomir togʻlari choʻqqilaridagi muzliklarga ham etib borib, u yerdagi muzliklarning erishini tezlashtirib yuborgan. Choʻllanish va shoʻrlanishning tezlashuvi oqibatida soʻnggi yillarda 50 ming gektarga yaqin ekin maydoni qishloq xoʻjaligida foydalanishga yaroqsiz boʻlib qoldi. Noqulay ekologik vaziyat qishloq xoʻjalik ekinlari hosilini va chorva mahsulotlari etishtirishning keskin kamayishiga olib keldi. Orol dengizining quriy boshlashi iqlimga ham taʼsir koʻrsatdi, Iqlim yanada kontinentallashib, qishqi harorat oʻrtacha ikki gradusga pasaydi, yozgi harorat esa ikki gradusga koʻtarildi. Buning natijasida sovuq kunlar erta tushib, ekinlarning pishib etilishi kechika boshladi. Orol boʻyi hududida vujudga kelgan ekologik tanglik aholi salomatligiga ham taʼsir koʻrsata boshladi. Aholi oʻrtasida yurak-qon tomir, oshqozon- ichak, nafas olish organlari kasalliklari (oʻpka sili, astma, bronxit) koʻpaydi. Hududda kam-qonlik kasalligi 60 yillarga nisbatan deyarlik 20-marta oshganligi kuzatilgan. Ekologik tanglik Orol boʻyi tabiati, oʻsimliklar va hayvonot dunyosiga ham katta ziyon etkazdi. Suv zahiralarining kamayishi va shoʻrlanishi natijasida yaylovlarda chorva uchun oziq boʻladigan oʻsimliklar turi va sifati kamayib, oʻtloqlar maydoni deyarlik uch martaga qisqardi. Amudaryo va Sirdaryo suvining kamayishi, suv toshqinlarining boʻlmasligi, daryolarning suv bosadigan qirgʻoqlarida yastanib yotadigan toʻqaylardagi xilma-xil oʻsimliklarning qurib, yoʻq boʻlib ketishiga olib keldi. Ularning oʻrnini qurgʻoqchilikka chidamli yulgʻun, shuvoq kabi choʻl oʻsimliklari egallamoqda. Toʻqaylarning yoʻqolishi koʻplab oʻsimlik va hayvon turlarining qirilib ketishiga sabab boʻldi. Oʻtgan 20 asrning ikkinchi yarmida Amudaryoning quyi qismidagi toʻqaylarning buzilishi bilan bu joylardan yoʻlbars, buxoro bugʻusi yoʻqolib ketdi. Janubiy Orol boʻyidagi 60 dan ortiq qushlardan 10 ga yaqin turi yoʻqolib borayotgani va 42 turidan ortigʻi „noyob“ turga aylanayotgani haqiqatdir. Shoʻrlanishning keskin ortishi tufayli Orol dengizi tobora oʻlik dengizga aylanib bormoqda. Orol dengizi va Orol boʻyida suv havzalarda tarqalgan 28 tur baliqlardan 12 turi, jumladan Amudaryo kurakburun, Orol moʻylovdori yoʻqolib ketayotgan va noyob turlarga kiritilgan. OROL DENGIZINI QURISH SABABI. Qadimda Amudaryo Uzboy orqali Kaspiyga, Toʻrgʻay daryosi esa Orol dengiziga quyilgan. Orol dengizi [[1573-yil]]gacha Kaspiy dengizi bilan bogʻlanib boʻlgan. Paleontologlar Orol dengizi qirgʻoqlaridan kit, akula va dengizda yashaydigan qizil baliq qoldiqlarini topishgan. [[1850-yil]]da Rossiya buyurtmasi asosida Shvesiyada qurilgan paroxod Orol dengiziga tushirilgan. [[1965-yil]]gacha Aralsk, Moʻynoq, Xoʻjayli, Chorjoʻy oʻrtasida yoʻlovchi va yuk tashuvchi paroxodlar qatnagan. 20 asr oʻrtalarida Orol boʻyida 10 ta baliq zavodi va baliq konservalash kombinati ishlab turgan, Orol dengizidan yiliga 450 ming sentnergacha baliq ovlangan. [[1981-yil]]da Amudaryoda kema va parom qatnovi toʻxtatilgan. Orol dengizining yuz km dan koʻproq ichkariga chekinishi natijasida kemalar quruq qum ustida qolib ketdi. 20 asr oʻrtalarida Orol boʻyida umurtqali hayvonlarning 178 turi, oʻsimliklarning 1200 turi aniqlangan. Amudaryo qirgʻoqlaridan yiliga 1 mln dan ortiq ondatra moʻynasi tayyorlangan. Oʻtgan asrning 90-yillarga kelib, moʻyna tayyorlash butunlay barham topdi. Tuproqning kuchli shoʻrlanishi oqibatida qishloq xoʻjalik mahsulotlari etishtirish bir necha marta kamayib ketdi. Yerlarning shoʻrlanishi, turar joylar, maʼmuriy binolar va asfaltlangan yoʻllarga katta ziyon keltirmoqda. [[1986-yil]]da 78 % turar joylar foydalanishga yaroqsiz boʻlib qolgan. Bu halokat ichimlik suvlarni ifloslantirib, aholi oʻrtasida kasallikni kuchayishiga olib keldi. Amudaryo va Sirdaryo suvidan foydalanishda yoʻl quyilgan xatoliklar Orol boʻyida ekologik falokatni keltirib chiqargan. == Yadroviy portlashlar == [[Ustyurt]] platosining [[Qozogʻiston]]<nowiki/>dagi [[Mangʻishloq]] viloyatiga qaragan Akotti, Kindikti va Mulkaman degan hududlarda 9 marta yadro bombalari portlatilgan. Portlashlardan eng yiriklari: 1969-yil 6-dekabrda 410 metr chuqurlikda 30 kilotonnalik bomba, ikkinchi 1970-yil 12-dekabrda 740 metr chuqurlikda 80 kilotonnalik va uchinchisi 1970-yil 23-dekabrida 500 metr chuqurlikda 75 kilotonna kuchga ega yadroviy portlashlar amalga oshirilgan<ref>{{veb manbasi |title=Orol dengizi qurishiga yadroviy portlash sabab bo‘lganmi? |url=https://kun.uz/uz/15165753 |website=kun.uz |accessdate=30-oktabr 2023-yil |date=27.03.2021}}</ref>. Sinovlar muvaffaqiyatsiz oʻtgan. Natijada dengiz suvining shiddat bilan pasayishi kuzatilgan. 1961–1963-yillarda dengiz sathi 18–25 sm ga kamaygan boʻlsa, 1969-yilda 15 smgacha bir koʻtarilib, keyingi yillarda 70–100 sm.gacha pasayib borgan. == Neft va gaz qidirish ishlari == [[Oʻzbekiston bosh vaziri]] oʻrinbosari [[Ergash Shoismatov]] 2006-yil 30-avgustda Oʻzbekiston hukumati va davlatga qarashli „<nowiki/>[[Oʻzbekneftgaz]]<nowiki/>“, „LUKoil Overseas“, „Petronas“, Koreya milliy neft korporatsiyasi va [[Xitoy]] milliy neft korporatsiyasidan iborat xalqaro uyushma oʻrtasida „Orol dengizidagi neft va gaz konlarini oʻrganish va oʻzlashtirish boʻyicha kelishuv“ shartnoma ishlab chiqalayotgani haqida maʼlum qildi. Uyushma oʻrtasida shartnoma 2005-yil sentabr oyida tuzilgan<ref name=GAS>{{yangiliklar manbasi|url=http://www.itar-tass.com/eng/level2.html?NewsID=10748305&PageNum=0 |title=Uzbekistan, intl consortium ink deal on exploring Aral Sea |publisher=ITAR-Tass |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100727223036/http://www.itar-tass.com/eng/level2.html?NewsID=10748305&PageNum=0 |archive-date=27 July 2010 }}</ref>. 2010-yil 1-iyun holatiga koʻra 3&nbsp;km pastdan 500 000 kub metr gaz qazib olindi<ref name=DRILLING>{{veb manbasi|url=http://www.registan.net/index.php/2010/06/09/aral-gas/ |title=Aral Gas |author=Michael Hancock-Parmer |publisher=[[Registan.net]] |date=9 June 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100611212939/http://www.registan.net/index.php/2010/06/09/aral-gas/ |archive-date=11 June 2010 }}</ref>. == Filmlar == [[1989|1989-yil]]<nowiki/>da sovet rejissyori Dmitriy Svetozarovning „Adashgan itlar“ filmida Orol qirgʻogʻining ogʻir ahvoli tasvirlangan<ref>{{veb manbasi|url= http://www.kinoexpert.ru/index.asp?comm=4&num=5583|title=Psy|publisher=Kino Expert|access-date=18 September 2009}}</ref>. Film Orol dengizi yaqinida joylashgan arvoh shaharchada suratga olingan boʻlib, tashlandiq binolar va tarqoq [[kema]]<nowiki/>lar sahnalarini koʻrsatilgan. [[2000|2000-yil]]<nowiki/>da MirrorMundo jamgʻarmasi dengizning qurishi natijasida yuzaga keladigan muammolar haqida Delta Blues nomli hujjatli filmni suratga olgan<ref>{{veb manbasi|date=5 November 2008|url= https://www.youtube.com/watch?v=0465vGRWhQE |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/0465vGRWhQE| archive-date=2021-12-11 |url-status=live|title=Delta Blues (in a land of cotton)|publisher=[[YouTube]]|access-date=18 July 2009}}{{cbignore}}</ref>. [[2007|2007-yil]] iyun oyida [[BBC]] World telekanali „Back From the Brink?“ (Orqaga qaytishmi?) nomli hujjatli filmni namoyish etadi. Borna Alixani va Guy Creasey tomonidan yaratilgan. Film Aklak toʻgʻoni ishga tushirilgandan beri mintaqadagi baʼzi oʻzgarishlarni koʻrsatadi. [[Baxtiyor Xudoynazarov]]<nowiki/>ning 2012-yilda suratga olingan „Dengizni kutish“ filmi Orol dengizi boʻyida joylashgan baliqchilar shaharchasidagi odamlar hayoti haqida hikoya qiladi. [[2012|2012-yil]]<nowiki/>da Kristof Pasur va Alfred Dibold Orol dengizi havzasidagi suv xoʻjaligi tizimini, xususan, Orol dengizi atrofidagi vaziyatni koʻrsatadigan „From the glaciers to the Aral Sea“ (Muzliklardan Orol dengizigacha) nomli 85 daqiqalik film suratga olishdi. Film birinchi marta 2012-yilda [[Fransiya]]<nowiki/>ning [[Marsel]] shahrida boʻlib oʻtgan 6-Jahon suv forumida namoyish etilgan va hozir www.waterunites-ca.org<ref>{{veb manbasi |title=Videos - From the Glaciers to the Aral Sea - Water Unites |url=http://www.waterunites-ca.org/videos.html |website=www.waterunites-ca.org}}</ref> va Alfred Dieboldning [[YouTube]] kanali: waterunitesca da mavjud<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/ctJzg6DiI_I Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20190110094129/https://www.youtube.com/watch?v=ctJzg6DiI_I&gl=US&hl=en Wayback Machine]{{cbignore}}: {{veb manbasi |title=Water Unites - From the Glaciers to the Aral Sea |url=https://www.youtube.com/watch?v=ctJzg6DiI_I |website=youtube}}{{cbignore}}</ref>. [[2013|2013-yil]] oktabr oyida [[Jazira|Al-Jazira]] hozirgi vaziyatni tasvirlab beruvchi Ensar Oltoy rejissyorligidagi „People of The Lake“ (Koʻl odamlari) nomli hujjatli filmni suratga oldi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.aljazeera.com/programmes/aljazeeraworld/2012/08/2012857324531428.html|title=People of the Lake|author=Al Jazeera World|access-date=4 December 2015}}</ref>. [[2014|2014-yil]]<nowiki/>da rejissyor Po Pauell [[Pink Floyd]] „Louder than Words“ (Soʻzlardan ham balandroq) videosi uchun koʻplab kadrlarni Qozogʻiston va Oʻzbekiston chegarasidagi Orol dengizi qoldiqlari yonida suratga olgan<ref>{{jurnal manbasi|url=https://www.rollingstone.com/music/premieres/pink-floyd-louder-than-words-video-20141110|title=Watch Pink Floyd's Surreal, Sun-Baked 'Louder Than Words' Video|magazine=Rolling Stone|access-date=4 December 2015|date=10 November 2014}}</ref>. [[2018|2018-yil]] oktabr oyida BBC „Fashionʼs Dirty Secrets“ (Modaning iflos sirlari) nomli koʻrsatuv tayyorlagan boʻlib, uning katta qismida Orolning qisqarishi va uning oqibatlari koʻrsatilgan. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Berg L. S, Aralskoye more, SPB,1908; Shuls V. L., Mashrapov R., Oʻrta Osiyo gidrografiyasi, T., 1969; Rafikov A. A.,Tetyu yan G. F., Snijeniye urovnya Aralskogo morya i izmeneniye prirodnix usloviy nizovyev Amudari, T., 1981; Glazove kiy A. F., Aralskiy krizis, M., 1990; Akramov 3., Rafikov A. A., Proshloye, nastoyasheye i budusheye Aralskogo morya, T., 1990; Xikmatov B. F., Izucheniye dinamiki elementov vodnogo balansa i mineralizatsii Aralskogomorya, Dissertatsiya na soiskaniye akademicheskoy stepeni magistra gidrologii, T., 2003. Fazliddin Hikmatov Dauletboy Aytboyev<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --> == Havolalar == * [http://uz.ref.uz/download.php?id=9932 Orol dengizining ekologik ahvoli]{{Deadlink|date=2021-yil fevral |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://globalconnect.uz/uzbekistan/tours/aral-sea-tour Orol dengiziga sayohat]. {{OʻzME}} [[Turkum:Koʻllar]] [[Turkum:Oʻrta Osiyo]] [[Turkum:Sobiq koʻllar]] [[Turkum:Orol dengizi| ]] [[Turkum:Qiziloʻrda viloyati koʻllari]] [[Turkum:Qozogʻistonning shoʻr koʻllari]] [[Turkum:Oʻzbekistondagi shoʻr koʻllar]] [[Turkum:Qoraqalpogʻiston koʻllari]] [[Turkum:Oʻzbekiston va Qozogʻiston chegarasi]] srijnd7mjm2irzwipnk173kfqu7pnq5 0 21881 6274126 6185878 2026-09-21T04:38:22Z Sherzod11W 273619 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 6274126 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Kalender Indonesia.jpg|thumb]] '''Taqvim''' yoki '''kalendar''' ({{lang-la|calendarium}} — „qarz daftari“) — [[yil]], [[oy (vaqt birligi)|oy]], [[hafta]] va [[kun]]lar hisoblashni shukrllocon [[Oy fazalari|fazalari]] va [[yil fasllari]]ning davriy ravishda takrorlanib turishiga asoslanadi. Taqvimning paydo boʻlishi odamning xoʻjalik faoliyatini yuritish ehtiyoji bilan bogʻliq. Odamlar Quyoshning chiqib botishini kuzatib — kun, Oy [[oʻroq|oʻrogʻi]]ning avval kattalashib, soʻng kichrayishiga qarab — oy, yil fasllarining davomida Quyoshning [[ufq]]dan qanchalik koʻtarilishini kuzatib yil [[tushuncha]]lariga kelishgan. Asta-sekin [[vaqt]]ni yana ham aniqroq hisoblash ehtiyoji bilan [[soat (oʻlchov birligi)|soat]], [[minut]] [[oʻlchov birligi|birlik]]lari, mifologik anʼanalar asosida hafta tushunchasi kiritilgan. Vaqt hisobini toʻgʻri yuritish uchun dastlabki [[rasadxona]]lar qurilgan, [[quyosh soati]] oʻylab topilgan. Taqvim hisobining asosiy birligi — yil. Yil esa oylarga, oylar esa kunlarga boʻlingan. Bu 3 tushuncha 3 xil astronomik hodisa — mos tartibda Yerning Quyosh atrofida aylanishi, Oyning Yer atrofida aylanishi va Yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi bilan bogʻliq. Bu 3 hodisaning davomiyligi ancha murakkabligi yilni oylarga, oyni kunlarga boʻlishni murakkablashtiradi. Bu masala turli xalqlarda turli usulda hal etilgan va shu tarzda quyosh taqvimi (shamsiy taqvim), oy taqvimi (qamariy taqvim) hamda oy-quyosh taqvimi (shamsiy-qamariy taqvim) ishlab chiqilgan. [[Quyosh taqvimi]] ning asosiy birligi — [[tropik yil]]. Uning uzunligi ketma-ket ikki bahorgi tengkunlik oraligʻidan iborat boʻlib, 365, 2422 kun, yaʼni 365 kun 5 soat 48 min. 46 [[soniya|sek.]]ga teng . Dastlabki [[shamsiya|shamsiy taqvim]]dan foydalangan [[qadimgi Misr|qadimgi misrliklar]] bir yilni 365 kun deb olishgan. Bir yil 30 kunlik 12 oyga boʻlingan va yil oxirida qoʻshimcha 5 kun qoʻshilgan. [[Qadimgi Rim]]da ham bir yilni 365 kun deb olingan, lekin yilning oylarga boʻlinishi yana ham murakkabroq boʻlgan. Bundan tashqari qadimgi Misr va Rim taqvimlarida yil uzunligi tropik yildan taxminan 6 soatiga qisqa boʻlgani uchun bahorgi teng kunlik har 4 yilda 1 kunga surilgan va bu ham chalkashliklarga sabab boʻlgan. Ularni bartaraf etish uchun Rim konsuli [[Yuliy Sezar]] [[mil. av. 46]]-yilda [[yunonlar|yunon]] astronomi Sozigen taklifiga muvofiq taqvim islohotini oʻtkazadi: har 4 yildan biri 366 kunlik ([[kabisa yili|kabisa]]) deb qabul qilinadi. Bu taqvim [[Yulian taqvimi]] deb yuritiladi. Yulian taqvimida bir yil 12 oyga boʻlinib toq oylar 31 kun, juft oylar 30 kun, faqat fevral oyi 28 kun (kabisa yili 29 kun). [[Dunyo]]ning koʻp mamlakatlarida hozirgacha oylarning Yuliy taqvimdagi nomlari qoʻllanadi. Yuliy taqvimda bir yil tropik yildan 11 daqiqa 14 soniya ortiq boʻlgani uchun bu farq har 400-yilda taxminan 3 kunni tashkil qiladi. Bu farq yigʻilib <nowiki>XVI</nowiki> asrda 10 kunga yetgan, natijada [[bahor]]gi teng kunlik 11 mart ga toʻgʻri kelib qolgan. Bu nomutanosiblik [[xristian dini|xristianlarning diniy]] bayramlarini belgilashda chalkashlik keltirib chiqarar edi. Shuning uchun Yuliy taqvimdagi xatolikni tuzatish uchun [[Rim papasi]] Grigoriy XIII [[1582]]-yil 24 fevralda [[italiya]]lik [[vrach]] va matematik Luidji Lullio [[loyiha]]si boʻyicha taqvim islohotini oʻtkazadi: 1) 1582-yil 4 oktabrdan keyingi kun 15 oktabr deb olinadi va bahorgi teng kunlik 21 martga qaytariladi; 2) toʻrtga boʻlinadigan yillar Yuliy taqvimdagi kabi 366 kun deb olinadi; 3) har 400-yilda 3 kun chiqarib tashlanadi — 400 ga boʻlinmaydigan yillar 365 kunlik (yaʼni oddiy) yil deb eʼlon qilinadi. U [[Grigoriy taqvimi]] deb yuritila boshladi. [[Sana]]larni Grigoriy taqvimiga muvofiq hisoblash yangi uslub deb ataldi. Sanalarni avvalgidek Yulian taqvimi asosida hisoblashda davom etish esa eski uslub nomini olgan. Grigoriy taqvimi <nowiki>XVI</nowiki> asrdan boshlab asta-sekin dunyoning koʻpchilik mamlakatlariga tarqaldi. Oʻzbekistonda ham u 1918-yil 14 fevraldan qoʻllab kelinadi. Yil uzunligi va oy-kunlarga boʻlinish taqvimga muvofiq yuritilsa, yillar hisobi alohida kelishuv bilan belgilanishi lozim. Qachon birinchi yil deb olinishi bilan bu masala hal boʻladi va istalgan sanani hisoblash imkoni tugʻiladi. Bunday kelishuv taqvim bilan birga xronologiya deb ataladi. Grigoriy taqvimi qabul qilingan mamlakatlarning koʻpchiligida xronologiya Iso Masihning tugʻilgan kunidan boshlanadi, yaʼni Iso (a.s.) tugʻilgan kun 1-yilning 1-yanvari deb qabul qilingan. Tarixning mana shu sanasigacha davri eski era (miloddan avval), keyingi davri esa yangi era (milodiy) deb ham ataladi. Oy taqvimida asosiy birlik vazifasini sinodik oy oʻtaydi. Oy Yer atrofida aylanishi davomida Quyoshning toʻgʻrisiga kelishi oy boshi deyiladi. Bu vaqtda Oy koʻzga koʻrinmaydi, 1-2 kundan keyin u gʻarbda kechqurun oʻtkir oʻroq („yangi oy“) shaklida koʻrinadi. Oy taqvimida 12 oy bir yilni tashkil etadi. Sinodik oy 29,5306 sutka, yaʼni 29 kun 12 soat 44 min. 3 sek. boʻlgani uchun bir yil taxminan 354 kunga teng boʻladi. Hozir Oy taqvimi arab mamlakatlarida amal qiladi. <nowiki>XX</nowiki> asrgacha u asosiy aholisi musulmon boʻlgan mamlakatlar, jumladan, bizning yurtimizda ham qoʻllangan va hijriy (aniqrogʻi hijriy-qamariy) taqvim deb atalgan. Hijriy taqvimda xronologiya paygʻambar [[Muhammad]] (s.a.v.)ning Makkadan Madinaga koʻchib borgan ([[Arab tili|arabcha]] hijrat) kunidan boshlanadi. Bu sana Yulian taqvimida 622-yil 16-iyul juma kuniga toʻgʻri kelishi aniqlangan. Hijriy taqvimda 12 oydan toqlari 30, juftlari esa 29 kun. Bunda bir yil 354 kun boʻlib, 12 sinodik oydan qisqa boʻlgani uchun har oʻttiz yildan 11 tasi kabisa deb olinadi. Kabisa yilning soʻnggi oʻn ikkinchi oyi (zulhijja) 30 kun boʻladi. Hijriy taqvimda oʻttiz yillik davrlar (1-yildan 30-yilgacha, 31-yildan 60-yilgacha va hokazo) qoʻllanadi. Har oʻttiz yillik davrning 2-, 5-, 7-, 10-, 12-, 15-, 17-, 19-, 21-, 24-, 27- va 29-yillari kabisadir. Masalan, hijriy 1426-yil kabisami-yoʻqmi ekanligini aniqlash uchun undan 30 ga karrali qismi chegirib tashlanadi: 1426 — 30x47=1426 — 1410=14, demak, bu yil oddiy ekan, 1427-yilda esa qoldiq 15 chiqadi va kabisa boʻlishini koʻrsatadi. Ayrim Sharq mamlakatlarida hijriy taqvimning kabisa yillari boshqa usulda ham aniqlangan. Shuningdek, Eronda hijriy-qamariy taqvim bilan bir paytda hijriy-shamsiy taqvim ham qoʻllanadi. Unda xronologiya hijrat kunidan boshlanadi, ammo yil uzunligi Quyosh taqvimi boʻyicha hisoblanadi. Yil boshi sifatida bahorgi tengkunlik — Navroʻz kuni, oylar esa burjlar bilan deyarli ustma-ust tushadi. Ayrim Sharq mamlakatlarida ham yil, ham oy asosiy birlik boʻlgan oy-quyosh taqvimlari qoʻllanadi. Taqvim tarixida [[Umar Xayyom]] taklif qilgan islohot ham ahamiyatga molik. U oʻsha davrda amalda boʻlgan taqvimlar bilan tanishib, ulardagi kamchiliklardan xoli boʻlgan quyosh taqvimini ishlab chiqqan va saljuqiylar sultoni Jaloliddin Malikshoh tomonidan joriy ham qilingan (Yulian taqvimi boʻyicha 1079-yil 15-martda). Ammo sulton vafotidan (1092-yil) keyin amal qilinmay qolib ketgan. Umar Xayyom taqvimida har 33 yildan 8 tasi: 4-, 8-, 12-, 16-, 20-, 24-, 28- va 33-yillar kabisa yil boʻlgan. Bunda bir yil oʻrtacha 365+8/33=365,242424 kunga teng boʻlib, tropik yildan atigi 19,7 sekundga farq qiladi. Umar Xayyom taqvimini amaldagi taqvimlar ichida eng sodda va anigʻi deyish mumkin. Qadimdan turli xalqlar turlicha taqvimlar va xronologiya tizimlaridan foydalangani bir taqvimdagi sanalar boshqa taqvimda qaysi sanaga mos kelishi masalasini oʻrtaga chiqargan. Bu masalani hal etishga, ayniqsa, al-Xorazmiy, Beruniy va Ulugʻbek katta hissa qoʻshgan. Xususan, Ulugʻbekning „Ziji jadidi Koʻragoniy“ asarida oʻsha davrda Yaqin Sharq, Xitoy, Yevropada qoʻllangan oʻndan ortiq taqvimlar oʻrtasidagi mutanosiblik bayon qilingan. [[Musulmon]] Sharqi, jumladan, Oʻrta Osiyo xalqlari tarixi, klassik va madaniy yodgorliklarida sanalar hijriy-qamariy taqvimda berilgan. Shuning uchun bunday yodgorliklar oʻrganilganda hijriy sanalarni milodiy, yaʼni Yuliy-Grigoriy taqvimiga oʻtkazish masalasiga duch kelinadi. Bir holatda bu masalani taqribiy hal etish — hijriy yilga mos milodiy yilni hisoblash kifoya qilsa, ikkinchi holatda uni aniq hal etish — tayin hijriy sanaga milodiy boʻyicha qaysi kun toʻgʻri kelishini topish lozim boʻladi. Manbashunoslar ishini yengillatish maqsadida turli mutanosiblik jadvallari tuzilgan. Jadval boʻlmagan taqdirda maxsus qoidadan foydalanish mumkin: hijriy yil shartli ravishda N bilan, milodiy yil M bilan belgilansa, u holda: M=N-S+622, N=M-622+ Mu2622. Masalan, manbalarga koʻra, Alisher Navoiy hijriy 844-yilning 17-ramazonida tavallud topgan, yaʼni N=844. Endi 844:33 taqriban 25,6 ga tengligi uchun M=844+622-25,6= 1440,6. Odatda, bu natija 1440/1441 (yaʼni 1440 yo 1441) koʻrinishda yoziladi. Qoidani biroz oʻzgartirib, mikrokalkulyatorda hisoblashga moslash mumkin: M=N*354: 365+622, N=Mx365: 354-622. Bir taqvimdagi tayin A kunga ikkinchi taqvimda qaysi B kun toʻgʻri kelishini aniqlash lozim boʻlsa, u holda dastavval har ikki taqvim uchun mutanosibligi maʼlum kun — boshlangʻich hisob nuqtasi olinadi. Xususan, hijriy va Yuliy-Grigoriy taqvimlari uchun boshlangʻich nuqta sifatida hijriy 1-yilning 1-muharrami milodiy 622-yil 16-iyulga mos kelishi olinishi mumkin. Soʻng birinchi taqvimga muvofiq A kungacha necha kun oʻtgani hisoblanadi va boshqa taqvimda shuncha kun oʻtsa, qaysi sana chiqishi topiladi. Shunday qilib, taqvimlar oʻrtasidagi mutanosiblik ularning xronologiyasiga (erasiga) ham bogʻliqdir. Turli xalqlarda ming yillar mobaynida turlicha eralar qoʻllangan. Xitoyda yil hisobi hukmdor Xuan Di podsholigi boshlangan sana — mil. av. 2637-yildan hisoblangan. Qadimgi Misrda yagona uzluksiz yil hisobi boʻlmagan — har bir firʼavn taxtga oʻtirishi bilan yil hisobi boshidan boshlangan. Qadimgi Bobilda Navoxudonasr podsholigi boshlangan mil. avv. 747-yildan hisoblangan era qoʻllangan. Yunonistonda xronologiyaga 1-Olimpiada boshlangan yil — mil. avv. 776-yil asos qilib olingan. Qadimgi Rimda yil hisobi afsonaviy qahramon Romul shaharga asos solgan sana — mil. av. 753-yildan boshlangan. Keyinchalik imperator Diokletian (Daqyonus) hukmdorligi boshlangan eraga oʻtilgan, u mil. 284-yilga toʻgʻri keladi („Daqyonusdan (almisoqdan) qolgan“ degan ibora shundan kelib chiqqan). „Dunyoning yaratilishi“dan boshlangan eraning bir necha varianti ham bor. Jumladan, qadimgi yahudiy taqvimi boʻyicha dunyoning yaratilishi mil. avv. 3761-yil, [[Vizantiya]] taqvimi boʻyicha esa mil. avv. 5508-yil sodir boʻlgan. Hozirgi vaqtda koʻpchilik mamlakatlarda qabul qilingan yangi era — „Iso Masih tugʻilgan kun“dan boshlangan era qoʻllanadi. [[Grigoriy XIII]] islohoti taqvim vaqtini astronomik vaqtga yaqinlashtirgan boʻlsa ham taqvimning ichki tuzilishidagi oylardagi kunlar soni bir xil emasligi, haftalarning oylar ichida boʻlinib ketishi kabi noqulayliklar saqlanib qolgan. Shuning uchun mukammalroq taqvim loyihalarini ishlab chiqishga urinishlar boʻlgan. Masalan, [[Hindiston]] hukumatining tashabbusi bilan taqvimni isloh qilish masalasi 1953-yilda BMTga qoʻyilgan. BMTning Iqtisodiy va ijtimoiy kengashi (EKOSOS) doimiy taqvim loyihasini maʼqullagan. Unga koʻra, har bir chorakda 13 ta toʻliq yetti kunlik hafta (hammasi boʻlib bir yilda 364 kun) va yil oxirida qoʻshimcha bir kun (31-dekabr oʻrniga) — Tinchlik bayrami kuni belgilangan. Kabisa yillari esa, shuningdek, 6- va 7-oylar orasida yana bir kun — Kabisa yil bayrami qoʻshiladi. Qoʻshimcha kunlar haftalar va oylar hisobga kiritilmaydi (yaʼni ular qaysi oy va haftaning kunlari boʻlishi koʻrsatilmaydi). Bu loyiha boʻyicha har chorakning birinchi oylari (yanvar, aprel, iyul, oktabr) 31 kundan, qolgan oylar esa roppa-rosa 30 kundan tashkil topishi kerak. Shunda haftasiga bir kun dam olish kuni hisoblansa, hamma oylardagi ish kunlari soni doimiy — 26 kundan boʻladi. Har bir xalqning milliy bayramlari borligi va dam olish kuni 2 kun kilib belgilanganligi tufayli, bu loyihani ayrim mamlakatlar maʼqullamadi. Shuning uchun 1956-yildan keyin taqvim islohoti oldinga siljimadi. Keyinchalik boshqa taqvimlar loyihalari taklif qilindi, lekin ularni hayotga joriy etish masalasi ochiq qolmoqda. Taqvim tarixi — insoniyat sivilizatsiyasining uzviy ajralmas boʻlagi. Tashqi olam toʻgʻrisidagi bilimlar koʻpaygan sari va turli davrlarda xalq xoʻjaligi ehtiyojlari bilan bogʻliq ravishda taqvimlar takomillashib bordi. Masalan, oy taqvimining paydo boʻlishini ibtidoiy odamning turmush tarzi bilan bogʻlash mumkin. U davrlarda ovchilik va termachilik odam faoliyatining asosini tashkil qilgan edi. Asta-sekin dehqonchilik va chorvachilikka oʻtilishi oy-quyosh taqvimi va quyosh taqvimining paydo boʻlishiga olib keldi. Keyingi ikki yuz yillik taqvimlarning ichki tuzilishini takomillashtirishga intilish bilan tarixga kirdi. <nowiki>XVIII</nowiki> asr oxiridagi Yevropadagi sanoat toʻntarishi, <nowiki>XIX</nowiki> asrdagi sanoatlashtirish, <nowiki>XX</nowiki> asrdagi fan va texnika inqilobi taqvimni takomillashtirish muammosini dolzarb qilib qoʻydi. Fan-texnika taraqqiyotining xalq xoʻjaligini elektronlashtirish, kompleks mexanizatsiyalashtirish, EHM va kompyuterlarni xalq xoʻjaligiga keng joriy qilish bilan bogʻliq hozirgi bosqichida doimiy taqvimlar tuzish muammosi dolzarb boʻlib qoldi. Lekin oxirgi paytlarda taqvimni isloh qilish masalasi koʻtarilmay turibdi. == Qadimgi Xorazm kalendari == [[Xorazm]]<nowiki/>da mil. avv. IV asrdan boshlab, [[astronomiya]] ilmi keng taraqqiy etdi. Ikki qavatdan iborat boʻlgan, [[Qoʻyqirilgan qalʼa|Qoʻyqirilganqal’a]]<nowiki/>ning markaziy saroyi rasadxona vazifasini bajargan. [[Abu Rayhon Beruniy]]<nowiki/>ning yozishicha, qadimgi xorazmliklar [[quyosh]] kalendariga asoslangan yil hisobidan foydalanganlar va bu kalendar milodiy I ming yillikning boshlarigacha amal qilgan. „Xorazm ahli yil va oylar boshlari soʻgʻd ahlinikiga oʻxshash boʻlib, eronliklarnikiga esa teskaridir… Xorazmliklarning udumlari soʻgʻdiylarnikiga oʻxshaydi<ref>{{kitob manbasi |last1=Abu Rayhon Beruniy |title=Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar |publisher=Toshkent: Fan, 1968 |page=280 |url=https://n.ziyouz.com/books/tarixiy/Abu%20Rayhon%20Beruniy.%20Tanlangan%20asarlar.%201-jild.%20Qadimgi%20xalqlardan%20qolgan%20yodgorliklar.pdf |accessdate=31-oktabr 2023-yil}}</ref>,“ — deb xabar beradi Beruniy. Xorazm kalendari yilida 365 kun boʻlgan, yil har biri 30 kunlik 12 ta oydan tashkil topgan<ref>{{kitob manbasi |last1=Абдуллаев |first1=M |title=Қадимий Хоразм тарихи ва Хоразм давлатчилиги |publisher=Tошкент, «Ўзбекистон» нашриёти, 2019 |page=17 |accessdate=31-oktabr 2023-yil}}</ref>. [[Xorazm]] vohasining maʼlum boʻlgan qadimiy kalendar tizimi [[Aleksandr|Aleksandr Makedonskiy]]<nowiki/>dan 980 yil oldin boʻlgan. Xorazmliklar boshida haftani ishlatishmagan. Ularda hafta kunlari maʼlum mohiyatga ega deb hisoblangan. Kunlar hafta tarkibidagi nomlaridan tashqari yana boshqa nomlarga ham ega boʻlgan. Xorazmliklar oyning har qaysi kuniga alohida nom qoʻyganlar. Xorazmliklarda va soʻgʻdiylarda bir oy ichida oʻn bir kunning nomlanishi bir xil shaklda boʻlgan. Xorazmliklar oy nomlarini ishlatganlar. Ulardan astronomiya toʻgʻrisida hukmlar chiqarganlar. Manzillarini va ismlarini yodda saqlaganlar. Oy manzillarini oʻn ikki burjga boʻlib, burjlarni oʻz tillarida alohida nom bilan nomlaganlar. Abu Rayhon Beruniy: „Xorazmliklar burjlarni arablardan koʻra yaxshiroq bilganlar“ deb maʼlumot beradi. Xorazmliklar va soʻgʻdiylar yil boshini belgilash uchun ortiqcha kunlarni qoʻshishda bir xil amalni bajarganlar. Ular quyosh yili har 115 yil-u 365 kundan, 116 yili esa bunga 1 oy va 1 kun qoʻshiladi deb qayd etganlar<ref name="kalendar" />. Yangi yil Xorazmda navsorjidan boshlangan. „Biror muddat oʻtib ketgan yilning avvalidan hisobga olinadigan maʼlum bir muddatga tarix deyiladi… Millatlarning tarixlarni ishlatishda bir-birlaridan farq qilganlari kabi, oylarning avvallari, har bir oyning necha kun boʻlishi va buning sabablari masalasida ham ajraladilar“,- deb yozadi Beruniy. Xorazmliklar foydalanadigan oylar oʻn ikkita boʻlib, har biri oʻttiz kundan tashkil topgan<ref name="kalendar" />. Xorazmliklar isfandorajiy oyining oxiriga qoʻshiladigan oshiqcha besh kunning birinchisini oyning birinchi kuni rimjd bilan atab, qolgan kunlarga ham birin-ketin keyingi nomlarini berishlarini va beshinchi kunni isfandorajiy deb atashlarini, undan keyin novsorjiy oyi kunni yana rimjddan boshlanishini A. R. Beruniy aniqlagan. Xorazmliklar oxirgi oyga qoʻshiladigan bu besh kunni alohida nomlamaganlar<ref name="kalendar">{{veb manbasi |title=Qadimgi Xorazm kalendari |url=http://xorazmiy.uz/oz/pages/view/240 |website=xorazmiy.uz |accessdate=31-oktabr 2023-yil}}</ref>. == Manbalari == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Bakulin P. I., Blinov I. S, Slujba tochnogo vremeni, Moskva, 1968. * Seleshnikov S. I., Istoriya taqvimya i xronologiya, Moskva, 1977. * Sibulskiy V. V., Sovremennie taqvimi stran Blijnego i Srednego Vostoka, Moskva, 1982. * Volodomonov N. V., Taqvim; proshloye, nastoyasheye, budusheye, Moskva, 1981; Aʼzamov A., Ikki asr. Hijriy va milodiy taqvimlarning kunma-kun mutanosiblik jadvallari. * Abdulla Aʼzamov, Sobit Ilyosov. [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000. {{chala}} {{OʻzME}} {{Taqvimlar}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Taqvimlar| ]] 2edaj591o37295e0lg6mmu6em6qzkqm 6274127 6274126 2026-09-21T04:39:06Z Sherzod11W 273619 6274127 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Kalender Indonesia.jpg|thumb]] '''Taqvim''' yoki '''kalendar''' ({{lang-la|calendarium}} — „qarz daftari“) — [[yil]], [[oy (vaqt birligi)|oy]], [[hafta]] va [[kun]]lar hisoblashni shukrllocon [[Oy fazalari|fazalari]] va [[yil fasllari]]ning davriy ravishda takrorlanib turishiga asoslanadi. Taqvimning paydo boʻlishi odamning xoʻjalik faoliyatini yuritish ehtiyoji bilan bogʻliq. Odamlar Quyoshning chiqib botishini kuzatib — kun, Oy [[oʻroq|oʻrogʻi]]ning avval kattalashib, soʻng kichrayishiga qarab — oy, yil fasllarining davomida Quyoshning [[ufq]]dan qanchalik koʻtarilishini kuzatib yil [[tushuncha]]lariga kelishgan. Asta-sekin [[vaqt]]ni yana ham aniqroq hisoblash ehtiyoji bilan [[soat (oʻlchov birligi)|soat]], [[minut]] [[oʻlchov birligi|birlik]]lari, mifologik anʼanalar asosida hafta tushunchasi kiritilgan. Vaqt hisobini toʻgʻri yuritish uchun dastlabki [[rasadxona]]lar qurilgan, [[quyosh soati]] oʻylab topilgan. Taqvim hisobining asosiy birligi — yil. Yil esa oylarga, oylar esa kunlarga boʻlingan. Bu 3 tushuncha 3 xil astronomik hodisa — mos tartibda Yerning Quyosh atrofida aylanishi, Oyning Yer atrofida aylanishi va Yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi bilan bogʻliq. Bu 3 hodisaning davomiyligi ancha murakkabligi yilni oylarga, oyni kunlarga boʻlishni murakkablashtiradi. Bu masala turli xalqlarda turli usulda hal etilgan va shu tarzda quyosh taqvimi (shamsiy taqvim), oy taqvimi (qamariy taqvim) hamda oy-quyosh taqvimi (shamsiy-qamariy taqvim) ishlab chiqilgan. [[Quyosh taqvimi]] ning asosiy birligi — [[tropik yil]]. Uning uzunligi ketma-ket ikki bahorgi tengkunlik oraligʻidan iborat boʻlib, 365, 2422 kun, yaʼni 365 kun 5 soat 48 min. 46 [[soniya|sek.]]ga teng . Dastlabki [[shamsiya|shamsiy taqvim]]dan foydalangan [[qadimgi Misr|qadimgi misrliklar]] bir yilni 365 kun deb olishgan. Bir yil 30 kunlik 12 oyga boʻlingan va yil oxirida qoʻshimcha 5 kun qoʻshilgan. [[Qadimgi Rim]]da ham bir yilni 365 kun deb olingan, lekin yilning oylarga boʻlinishi yana ham murakkabroq boʻlgan. Bundan tashqari qadimgi Misr va Rim taqvimlarida yil uzunligi tropik yildan taxminan 6 soatiga qisqa boʻlgani uchun bahorgi teng kunlik har 4 yilda 1 kunga surilgan va bu ham chalkashliklarga sabab boʻlgan. Ularni bartaraf etish uchun Rim konsuli [[Yuliy Sezar]] [[mil. av. 46]]-yilda [[yunonlar|yunon]] astronomi Sozigen taklifiga muvofiq taqvim islohotini oʻtkazadi: har 4 yildan biri 366 kunlik ([[kabisa yili|kabisa]]) deb qabul qilinadi. Bu taqvim [[Yulian taqvimi]] deb yuritiladi. Yulian taqvimida bir yil 12 oyga boʻlinib toq oylar 31 kun, juft oylar 30 kun, faqat fevral oyi 28 kun (kabisa yili 29 kun). [[Dunyo]]ning koʻp mamlakatlarida hozirgacha oylarning Yuliy taqvimdagi nomlari qoʻllanadi. Yuliy taqvimda bir yil tropik yildan 11 daqiqa 14 soniya ortiq boʻlgani uchun bu farq har 400-yilda taxminan 3 kunni tashkil qiladi. Bu farq yigʻilib <nowiki>XVI</nowiki> asrda 10 kunga yetgan, natijada [[bahor]]gi teng kunlik 11 mart ga toʻgʻri kelib qolgan. Bu nomutanosiblik [[xristian dini|xristianlarning diniy]] bayramlarini belgilashda chalkashlik keltirib chiqarar edi. Shuning uchun Yuliy taqvimdagi xatolikni tuzatish uchun [[Rim papasi]] Grigoriy XIII [[1582]]-yil 24 fevralda [[italiya]]lik [[vrach]] va matematik Luidji Lullio [[loyiha]]si boʻyicha taqvim islohotini oʻtkazadi: 1) 1582-yil 4 oktabrdan keyingi kun 15 oktabr deb olinadi va bahorgi teng kunlik 21 martga qaytariladi; 2) toʻrtga boʻlinadigan yillar Yuliy taqvimdagi kabi 366 kun deb olinadi; 3) har 400-yilda 3 kun chiqarib tashlanadi — 400 ga boʻlinmaydigan yillar 365 kunlik (yaʼni oddiy) yil deb eʼlon qilinadi. U [[Grigoriy taqvimi]] deb yuritila boshladi. [[Sana]]larni Grigoriy taqvimiga muvofiq hisoblash yangi uslub deb ataldi. Sanalarni avvalgidek Yulian taqvimi asosida hisoblashda davom etish esa eski uslub nomini olgan. Grigoriy taqvimi <nowiki>XVI</nowiki> asrdan boshlab asta-sekin dunyoning koʻpchilik mamlakatlariga tarqaldi. Oʻzbekistonda ham u 1918-yil 14 fevraldan qoʻllab kelinadi. Yil uzunligi va oy-kunlarga boʻlinish taqvimga muvofiq yuritilsa, yillar hisobi alohida kelishuv bilan belgilanishi lozim. Qachon birinchi yil deb olinishi bilan bu masala hal boʻladi va istalgan sanani hisoblash imkoni tugʻiladi. Bunday kelishuv taqvim bilan birga xronologiya deb ataladi. Grigoriy taqvimi qabul qilingan mamlakatlarning koʻpchiligida xronologiya Iso Masihning tugʻilgan kunidan boshlanadi, yaʼni Iso (a.s.) tugʻilgan kun 1-yilning 1-yanvari deb qabul qilingan. Tarixning mana shu sanasigacha davri eski era (miloddan avval), keyingi davri esa yangi era (milodiy) deb ham ataladi. Oy taqvimida asosiy birlik vazifasini sinodik oy oʻtaydi. Oy Yer atrofida aylanishi davomida Quyoshning toʻgʻrisiga kelishi oy boshi deyiladi. Bu vaqtda Oy koʻzga koʻrinmaydi, 1-2 kundan keyin u gʻarbda kechqurun oʻtkir oʻroq („yangi oy“) shaklida koʻrinadi. Oy taqvimida 12 oy bir yilni tashkil etadi. Sinodik oy 29,5306 sutka, yaʼni 29 kun 12 soat 44 min. 3 sek. boʻlgani uchun bir yil taxminan 354 kunga teng boʻladi. Hozir Oy taqvimi arab mamlakatlarida amal qiladi. <nowiki>XX</nowiki> asrgacha u asosiy aholisi musulmon boʻlgan mamlakatlar, jumladan, bizning yurtimizda ham qoʻllangan va hijriy (aniqrogʻi hijriy-qamariy) taqvim deb atalgan. Hijriy taqvimda xronologiya paygʻambar [[Muhammad]] (s.a.v.)ning Makkadan Madinaga koʻchib borgan ([[Arab tili|arabcha]] hijrat) kunidan boshlanadi. Bu sana Yulian taqvimida 622-yil 16-iyul juma kuniga toʻgʻri kelishi aniqlangan. Hijriy taqvimda 12 oydan toqlari 30, juftlari esa 29 kun. Bunda bir yil 354 kun boʻlib, 12 sinodik oydan qisqa boʻlgani uchun har oʻttiz yildan 11 tasi kabisa deb olinadi. Kabisa yilning soʻnggi oʻn ikkinchi oyi (zulhijja) 30 kun boʻladi. Hijriy taqvimda oʻttiz yillik davrlar (1-yildan 30-yilgacha, 31-yildan 60-yilgacha va hokazo) qoʻllanadi. Har oʻttiz yillik davrning 2-, 5-, 7-, 10-, 12-, 15-, 17-, 19-, 21-, 24-, 27- va 29-yillari kabisadir. Masalan, hijriy 1426-yil kabisami-yoʻqmi ekanligini aniqlash uchun undan 30 ga karrali qismi chegirib tashlanadi: 1426 — 30x47=1426 — 1410=14, demak, bu yil oddiy ekan, 1427-yilda esa qoldiq 15 chiqadi va kabisa boʻlishini koʻrsatadi. Ayrim Sharq mamlakatlarida hijriy taqvimning kabisa yillari boshqa usulda ham aniqlangan. Shuningdek, Eronda hijriy-qamariy taqvim bilan bir paytda hijriy-shamsiy taqvim ham qoʻllanadi. Unda xronologiya hijrat kunidan boshlanadi, ammo yil uzunligi Quyosh taqvimi boʻyicha hisoblanadi. Yil boshi sifatida bahorgi tengkunlik — Navroʻz kuni, oylar esa burjlar bilan deyarli ustma-ust tushadi. Ayrim Sharq mamlakatlarida ham yil, ham oy asosiy birlik boʻlgan oy-quyosh taqvimlari qoʻllanadi. Taqvim tarixida [[Umar Xayyom]] taklif qilgan islohot ham ahamiyatga molik. U oʻsha davrda amalda boʻlgan taqvimlar bilan tanishib, ulardagi kamchiliklardan xoli boʻlgan quyosh taqvimini ishlab chiqqan va saljuqiylar sultoni Jaloliddin Malikshoh tomonidan joriy ham qilingan (Yulian taqvimi boʻyicha 1079-yil 15-martda). Ammo sulton vafotidan (1092-yil) keyin amal qilinmay qolib ketgan. Umar Xayyom taqvimida har 33 yildan 8 tasi: 4-, 8-, 12-, 16-, 20-, 24-, 28- va 33-yillar kabisa yil boʻlgan. Bunda bir yil oʻrtacha 365+8/33=365,242424 kunga teng boʻlib, tropik yildan atigi 19,7 sekundga farq qiladi. Umar Xayyom taqvimini amaldagi taqvimlar ichida eng sodda va anigʻi deyish mumkin. Qadimdan turli xalqlar turlicha taqvimlar va xronologiya tizimlaridan foydalangani bir taqvimdagi sanalar boshqa taqvimda qaysi sanaga mos kelishi masalasini oʻrtaga chiqargan. Bu masalani hal etishga, ayniqsa, al-Xorazmiy, Beruniy va Ulugʻbek katta hissa qoʻshgan. Xususan, Ulugʻbekning „Ziji jadidi Koʻragoniy“ asarida oʻsha davrda Yaqin Sharq, Xitoy, Yevropada qoʻllangan oʻndan ortiq taqvimlar oʻrtasidagi mutanosiblik bayon qilingan. [[Musulmon]] Sharqi, jumladan, Oʻrta Osiyo xalqlari tarixi, klassik va madaniy yodgorliklarida sanalar hijriy-qamariy taqvimda berilgan. Shuning uchun bunday yodgorliklar oʻrganilganda hijriy sanalarni milodiy, yaʼni Yuliy-Grigoriy taqvimiga oʻtkazish masalasiga duch kelinadi. Bir holatda bu masalani taqribiy hal etish — hijriy yilga mos milodiy yilni hisoblash kifoya qilsa, ikkinchi holatda uni aniq hal etish — tayin hijriy sanaga milodiy boʻyicha qaysi kun toʻgʻri kelishini topish lozim boʻladi. Manbashunoslar ishini yengillatish maqsadida turli mutanosiblik jadvallari tuzilgan. Jadval boʻlmagan taqdirda maxsus qoidadan foydalanish mumkin: hijriy yil shartli ravishda N bilan, milodiy yil M bilan belgilansa, u holda: M=N-S+622, N=M-622+ Mu2622. Masalan, manbalarga koʻra, Alisher Navoiy hijriy 844-yilning 17-ramazonida tavallud topgan, yaʼni N=844. Endi 844:33 taqriban 25,6 ga tengligi uchun M=844+622-25,6= 1440,6. Odatda, bu natija 1440/1441 (yaʼni 1440 yo 1441) koʻrinishda yoziladi. Qoidani biroz oʻzgartirib, mikrokalkulyatorda hisoblashga moslash mumkin: M=N*354: 365+622, N=Mx365: 354-622. Bir taqvimdagi tayin A kunga ikkinchi taqvimda qaysi B kun toʻgʻri kelishini aniqlash lozim boʻlsa, u holda dastavval har ikki taqvim uchun mutanosibligi maʼlum kun — boshlangʻich hisob nuqtasi olinadi. Xususan, hijriy va Yuliy-Grigoriy taqvimlari uchun boshlangʻich nuqta sifatida hijriy 1-yilning 1-muharrami milodiy 622-yil 16-iyulga mos kelishi olinishi mumkin. Soʻng birinchi taqvimga muvofiq A kungacha necha kun oʻtgani hisoblanadi va boshqa taqvimda shuncha kun oʻtsa, qaysi sana chiqishi topiladi. Shunday qilib, taqvimlar oʻrtasidagi mutanosiblik ularning xronologiyasiga (erasiga) ham bogʻliqdir. Turli xalqlarda ming yillar mobaynida turlicha eralar qoʻllangan. Xitoyda yil hisobi hukmdor Xuan Di podsholigi boshlangan sana — mil. av. 2637-yildan hisoblangan. Qadimgi Misrda yagona uzluksiz yil hisobi boʻlmagan — har bir firʼavn taxtga oʻtirishi bilan yil hisobi boshidan boshlangan. Qadimgi Bobilda Navoxudonasr podsholigi boshlangan mil. avv. 747-yildan hisoblangan era qoʻllangan. Yunonistonda xronologiyaga 1-Olimpiada boshlangan yil — mil. avv. 776-yil asos qilib olingan. Qadimgi Rimda yil hisobi afsonaviy qahramon Romul shaharga asos solgan sana — mil. av. 753-yildan boshlangan. Keyinchalik imperator Diokletian (Daqyonus) hukmdorligi boshlangan eraga oʻtilgan, u mil. 284-yilga toʻgʻri keladi („Daqyonusdan (almisoqdan) qolgan“ degan ibora shundan kelib chiqqan). „Dunyoning yaratilishi“dan boshlangan eraning bir necha varianti ham bor. Jumladan, qadimgi yahudiy taqvimi boʻyicha dunyoning yaratilishi mil. avv. 3761-yil, [[Vizantiya]] taqvimi boʻyicha esa mil. avv. 5508-yil sodir boʻlgan. Hozirgi vaqtda koʻpchilik mamlakatlarda qabul qilingan yangi era — „Iso Masih tugʻilgan kun“dan boshlangan era qoʻllanadi. [[Grigoriy XIII]] islohoti taqvim vaqtini astronomik vaqtga yaqinlashtirgan boʻlsa ham taqvimning ichki tuzilishidagi oylardagi kunlar soni bir xil emasligi, haftalarning oylar ichida boʻlinib ketishi kabi noqulayliklar saqlanib qolgan. Shuning uchun mukammalroq taqvim loyihalarini ishlab chiqishga urinishlar boʻlgan. Masalan, [[Hindiston]] hukumatining tashabbusi bilan taqvimni isloh qilish masalasi 1953-yilda BMTga qoʻyilgan. BMTning Iqtisodiy va ijtimoiy kengashi (EKOSOS) doimiy taqvim loyihasini maʼqullagan. Unga koʻra, har bir chorakda 13 ta toʻliq yetti kunlik hafta (hammasi boʻlib bir yilda 364 kun) va yil oxirida qoʻshimcha bir kun (31-dekabr oʻrniga) — Tinchlik bayrami kuni belgilangan. Kabisa yillari esa, shuningdek, 6- va 7-oylar orasida yana bir kun — Kabisa yil bayrami qoʻshiladi. Qoʻshimcha kunlar haftalar va oylar hisobga kiritilmaydi (yaʼni ular qaysi oy va haftaning kunlari boʻlishi koʻrsatilmaydi). Bu loyiha boʻyicha har chorakning birinchi oylari (yanvar, aprel, iyul, oktabr) 31 kundan, qolgan oylar esa roppa-rosa 30 kundan tashkil topishi kerak. Shunda haftasiga bir kun dam olish kuni hisoblansa, hamma oylardagi ish kunlari soni doimiy — 26 kundan boʻladi. Har bir xalqning milliy bayramlari borligi va dam olish kuni 2 kun kilib belgilanganligi tufayli, bu loyihani ayrim mamlakatlar maʼqullamadi. Shuning uchun 1956-yildan keyin taqvim islohoti oldinga siljimadi. Keyinchalik boshqa taqvimlar loyihalari taklif qilindi, lekin ularni hayotga joriy etish masalasi ochiq qolmoqda. Taqvim tarixi — insoniyat sivilizatsiyasining uzviy ajralmas boʻlagi. Tashqi olam toʻgʻrisidagi bilimlar koʻpaygan sari va turli davrlarda xalq xoʻjaligi ehtiyojlari bilan bogʻliq ravishda taqvimlar takomillashib bordi. Masalan, oy taqvimining paydo boʻlishini ibtidoiy odamning turmush tarzi bilan bogʻlash mumkin. U davrlarda ovchilik va termachilik odam faoliyatining asosini tashkil qilgan edi. Asta-sekin dehqonchilik va chorvachilikka oʻtilishi oy-quyosh taqvimi va quyosh taqvimining paydo boʻlishiga olib keldi. Keyingi ikki yuz yillik taqvimlarning ichki tuzilishini takomillashtirishga intilish bilan tarixga kirdi. <nowiki>XVIII</nowiki> asr oxiridagi Yevropadagi sanoat toʻntarishi, <nowiki>XIX</nowiki> asrdagi sanoatlashtirish, <nowiki>XX</nowiki> asrdagi fan va texnika inqilobi taqvimni takomillashtirish muammosini dolzarb qilib qoʻydi. Fan-texnika taraqqiyotining xalq xoʻjaligini elektronlashtirish, kompleks mexanizatsiyalashtirish, EHM va kompyuterlarni xalq xoʻjaligiga keng joriy qilish bilan bogʻliq hozirgi bosqichida doimiy taqvimlar tuzish muammosi dolzarb boʻlib qoldi. Lekin oxirgi paytlarda taqvimni isloh qilish masalasi koʻtarilmay turibdi. == Qadimgi Xorazm kalendari == [[Xorazm]]da mil. avv. IV asrdan boshlab, [[astronomiya]] ilmi keng taraqqiy etdi. Ikki qavatdan iborat boʻlgan, [[Qoʻyqirilgan qalʼa|Qoʻyqirilganqal’a]]ning markaziy saroyi rasadxona vazifasini bajargan. [[Abu Rayhon Beruniy]]ning yozishicha, qadimgi xorazmliklar [[quyosh]] kalendariga asoslangan yil hisobidan foydalanganlar va bu kalendar milodiy I ming yillikning boshlarigacha amal qilgan. „Xorazm ahli yil va oylar boshlari soʻgʻd ahlinikiga oʻxshash boʻlib, eronliklarnikiga esa teskaridir… Xorazmliklarning udumlari soʻgʻdiylarnikiga oʻxshaydi<ref>{{kitob manbasi |last1=Abu Rayhon Beruniy |title=Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar |publisher=Toshkent: Fan, 1968 |page=280 |url=https://n.ziyouz.com/books/tarixiy/Abu%20Rayhon%20Beruniy.%20Tanlangan%20asarlar.%201-jild.%20Qadimgi%20xalqlardan%20qolgan%20yodgorliklar.pdf |accessdate=31-oktabr 2023-yil}}</ref>,“ — deb xabar beradi Beruniy. Xorazm kalendari yilida 365 kun boʻlgan, yil har biri 30 kunlik 12 ta oydan tashkil topgan<ref>{{kitob manbasi |last1=Абдуллаев |first1=M |title=Қадимий Хоразм тарихи ва Хоразм давлатчилиги |publisher=Tошкент, «Ўзбекистон» нашриёти, 2019 |page=17 |accessdate=31-oktabr 2023-yil}}</ref>. [[Xorazm]] vohasining maʼlum boʻlgan qadimiy kalendar tizimi [[Aleksandr|Aleksandr Makedonskiy]]dan 980 yil oldin boʻlgan. Xorazmliklar boshida haftani ishlatishmagan. Ularda hafta kunlari maʼlum mohiyatga ega deb hisoblangan. Kunlar hafta tarkibidagi nomlaridan tashqari yana boshqa nomlarga ham ega boʻlgan. Xorazmliklar oyning har qaysi kuniga alohida nom qoʻyganlar. Xorazmliklarda va soʻgʻdiylarda bir oy ichida oʻn bir kunning nomlanishi bir xil shaklda boʻlgan. Xorazmliklar oy nomlarini ishlatganlar. Ulardan astronomiya toʻgʻrisida hukmlar chiqarganlar. Manzillarini va ismlarini yodda saqlaganlar. Oy manzillarini oʻn ikki burjga boʻlib, burjlarni oʻz tillarida alohida nom bilan nomlaganlar. Abu Rayhon Beruniy: „Xorazmliklar burjlarni arablardan koʻra yaxshiroq bilganlar“ deb maʼlumot beradi. Xorazmliklar va soʻgʻdiylar yil boshini belgilash uchun ortiqcha kunlarni qoʻshishda bir xil amalni bajarganlar. Ular quyosh yili har 115 yil-u 365 kundan, 116 yili esa bunga 1 oy va 1 kun qoʻshiladi deb qayd etganlar<ref name="kalendar" />. Yangi yil Xorazmda navsorjidan boshlangan. „Biror muddat oʻtib ketgan yilning avvalidan hisobga olinadigan maʼlum bir muddatga tarix deyiladi… Millatlarning tarixlarni ishlatishda bir-birlaridan farq qilganlari kabi, oylarning avvallari, har bir oyning necha kun boʻlishi va buning sabablari masalasida ham ajraladilar“,- deb yozadi Beruniy. Xorazmliklar foydalanadigan oylar oʻn ikkita boʻlib, har biri oʻttiz kundan tashkil topgan<ref name="kalendar" />. Xorazmliklar isfandorajiy oyining oxiriga qoʻshiladigan oshiqcha besh kunning birinchisini oyning birinchi kuni rimjd bilan atab, qolgan kunlarga ham birin-ketin keyingi nomlarini berishlarini va beshinchi kunni isfandorajiy deb atashlarini, undan keyin novsorjiy oyi kunni yana rimjddan boshlanishini A. R. Beruniy aniqlagan. Xorazmliklar oxirgi oyga qoʻshiladigan bu besh kunni alohida nomlamaganlar<ref name="kalendar">{{veb manbasi |title=Qadimgi Xorazm kalendari |url=http://xorazmiy.uz/oz/pages/view/240 |website=xorazmiy.uz |accessdate=31-oktabr 2023-yil}}</ref>. == Manbalari == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Bakulin P. I., Blinov I. S, Slujba tochnogo vremeni, Moskva, 1968. * Seleshnikov S. I., Istoriya taqvimya i xronologiya, Moskva, 1977. * Sibulskiy V. V., Sovremennie taqvimi stran Blijnego i Srednego Vostoka, Moskva, 1982. * Volodomonov N. V., Taqvim; proshloye, nastoyasheye, budusheye, Moskva, 1981; Aʼzamov A., Ikki asr. Hijriy va milodiy taqvimlarning kunma-kun mutanosiblik jadvallari. * Abdulla Aʼzamov, Sobit Ilyosov. [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000. {{chala}} {{OʻzME}} {{Taqvimlar}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Taqvimlar| ]] 6zm013py1k6595m7upa81pc8xg58as3 6274128 6274127 2026-09-21T04:39:15Z Sherzod11W 273619 6274128 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Kalender Indonesia.jpg|thumb]] '''Taqvim''' yoki '''kalendar''' ({{lang-la|calendarium}} — „qarz daftari“) — [[yil]], [[oy (vaqt birligi)|oy]], [[hafta]] va [[kun]]lar hisoblashni shukrllocon [[Oy fazalari|fazalari]] va [[yil fasllari]]ning davriy ravishda takrorlanib turishiga asoslanadi. Taqvimning paydo boʻlishi odamning xoʻjalik faoliyatini yuritish ehtiyoji bilan bogʻliq. Odamlar Quyoshning chiqib botishini kuzatib — kun, Oy [[oʻroq|oʻrogʻi]]ning avval kattalashib, soʻng kichrayishiga qarab — oy, yil fasllarining davomida Quyoshning [[ufq]]dan qanchalik koʻtarilishini kuzatib yil [[tushuncha]]lariga kelishgan. Asta-sekin [[vaqt]]ni yana ham aniqroq hisoblash ehtiyoji bilan [[soat (oʻlchov birligi)|soat]], [[minut]] [[oʻlchov birligi|birlik]]lari, mifologik anʼanalar asosida hafta tushunchasi kiritilgan. Vaqt hisobini toʻgʻri yuritish uchun dastlabki [[rasadxona]]lar qurilgan, [[quyosh soati]] oʻylab topilgan. Taqvim hisobining asosiy birligi — yil. Yil esa oylarga, oylar esa kunlarga boʻlingan. Bu 3 tushuncha 3 xil astronomik hodisa — mos tartibda Yerning Quyosh atrofida aylanishi, Oyning Yer atrofida aylanishi va Yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi bilan bogʻliq. Bu 3 hodisaning davomiyligi ancha murakkabligi yilni oylarga, oyni kunlarga boʻlishni murakkablashtiradi. Bu masala turli xalqlarda turli usulda hal etilgan va shu tarzda quyosh taqvimi (shamsiy taqvim), oy taqvimi (qamariy taqvim) hamda oy-quyosh taqvimi (shamsiy-qamariy taqvim) ishlab chiqilgan. [[Quyosh taqvimi]] ning asosiy birligi — [[tropik yil]]. Uning uzunligi ketma-ket ikki bahorgi tengkunlik oraligʻidan iborat boʻlib, 365, 2422 kun, yaʼni 365 kun 5 soat 48 min. 46 [[soniya|sek.]]ga teng . Dastlabki [[shamsiya|shamsiy taqvim]]dan foydalangan [[qadimgi Misr|qadimgi misrliklar]] bir yilni 365 kun deb olishgan. Bir yil 30 kunlik 12 oyga boʻlingan va yil oxirida qoʻshimcha 5 kun qoʻshilgan. [[Qadimgi Rim]]da ham bir yilni 365 kun deb olingan, lekin yilning oylarga boʻlinishi yana ham murakkabroq boʻlgan. Bundan tashqari qadimgi Misr va Rim taqvimlarida yil uzunligi tropik yildan taxminan 6 soatiga qisqa boʻlgani uchun bahorgi teng kunlik har 4 yilda 1 kunga surilgan va bu ham chalkashliklarga sabab boʻlgan. Ularni bartaraf etish uchun Rim konsuli [[Yuliy Sezar]] [[mil. av. 46]]-yilda [[yunonlar|yunon]] astronomi Sozigen taklifiga muvofiq taqvim islohotini oʻtkazadi: har 4 yildan biri 366 kunlik ([[kabisa yili|kabisa]]) deb qabul qilinadi. Bu taqvim [[Yulian taqvimi]] deb yuritiladi. Yulian taqvimida bir yil 12 oyga boʻlinib toq oylar 31 kun, juft oylar 30 kun, faqat fevral oyi 28 kun (kabisa yili 29 kun). [[Dunyo]]ning koʻp mamlakatlarida hozirgacha oylarning Yuliy taqvimdagi nomlari qoʻllanadi. Yuliy taqvimda bir yil tropik yildan 11 daqiqa 14 soniya ortiq boʻlgani uchun bu farq har 400-yilda taxminan 3 kunni tashkil qiladi. Bu farq yigʻilib <nowiki>XVI</nowiki> asrda 10 kunga yetgan, natijada [[bahor]]gi teng kunlik 11 mart ga toʻgʻri kelib qolgan. Bu nomutanosiblik [[xristian dini|xristianlarning diniy]] bayramlarini belgilashda chalkashlik keltirib chiqarar edi. Shuning uchun Yuliy taqvimdagi xatolikni tuzatish uchun [[Rim papasi]] Grigoriy XIII [[1582]]-yil 24 fevralda [[italiya]]lik [[vrach]] va matematik Luidji Lullio [[loyiha]]si boʻyicha taqvim islohotini oʻtkazadi: 1) 1582-yil 4 oktabrdan keyingi kun 15 oktabr deb olinadi va bahorgi teng kunlik 21 martga qaytariladi; 2) toʻrtga boʻlinadigan yillar Yuliy taqvimdagi kabi 366 kun deb olinadi; 3) har 400-yilda 3 kun chiqarib tashlanadi — 400 ga boʻlinmaydigan yillar 365 kunlik (yaʼni oddiy) yil deb eʼlon qilinadi. U [[Grigoriy taqvimi]] deb yuritila boshladi. [[Sana]]larni Grigoriy taqvimiga muvofiq hisoblash yangi uslub deb ataldi. Sanalarni avvalgidek Yulian taqvimi asosida hisoblashda davom etish esa eski uslub nomini olgan. Grigoriy taqvimi <nowiki>XVI</nowiki> asrdan boshlab asta-sekin dunyoning koʻpchilik mamlakatlariga tarqaldi. Oʻzbekistonda ham u 1918-yil 14 fevraldan qoʻllab kelinadi. Yil uzunligi va oy-kunlarga boʻlinish taqvimga muvofiq yuritilsa, yillar hisobi alohida kelishuv bilan belgilanishi lozim. Qachon birinchi yil deb olinishi bilan bu masala hal boʻladi va istalgan sanani hisoblash imkoni tugʻiladi. Bunday kelishuv taqvim bilan birga xronologiya deb ataladi. Grigoriy taqvimi qabul qilingan mamlakatlarning koʻpchiligida xronologiya Iso Masihning tugʻilgan kunidan boshlanadi, yaʼni Iso (a.s.) tugʻilgan kun 1-yilning 1-yanvari deb qabul qilingan. Tarixning mana shu sanasigacha davri eski era (miloddan avval), keyingi davri esa yangi era (milodiy) deb ham ataladi. Oy taqvimida asosiy birlik vazifasini sinodik oy oʻtaydi. Oy Yer atrofida aylanishi davomida Quyoshning toʻgʻrisiga kelishi oy boshi deyiladi. Bu vaqtda Oy koʻzga koʻrinmaydi, 1-2 kundan keyin u gʻarbda kechqurun oʻtkir oʻroq („yangi oy“) shaklida koʻrinadi. Oy taqvimida 12 oy bir yilni tashkil etadi. Sinodik oy 29,5306 sutka, yaʼni 29 kun 12 soat 44 min. 3 sek. boʻlgani uchun bir yil taxminan 354 kunga teng boʻladi. Hozir Oy taqvimi arab mamlakatlarida amal qiladi. <nowiki>XX</nowiki> asrgacha u asosiy aholisi musulmon boʻlgan mamlakatlar, jumladan, bizning yurtimizda ham qoʻllangan va hijriy (aniqrogʻi hijriy-qamariy) taqvim deb atalgan. Hijriy taqvimda xronologiya paygʻambar [[Muhammad]] (s.a.v.)ning Makkadan Madinaga koʻchib borgan ([[Arab tili|arabcha]] hijrat) kunidan boshlanadi. Bu sana Yulian taqvimida 622-yil 16-iyul juma kuniga toʻgʻri kelishi aniqlangan. Hijriy taqvimda 12 oydan toqlari 30, juftlari esa 29 kun. Bunda bir yil 354 kun boʻlib, 12 sinodik oydan qisqa boʻlgani uchun har oʻttiz yildan 11 tasi kabisa deb olinadi. Kabisa yilning soʻnggi oʻn ikkinchi oyi (zulhijja) 30 kun boʻladi. Hijriy taqvimda oʻttiz yillik davrlar (1-yildan 30-yilgacha, 31-yildan 60-yilgacha va hokazo) qoʻllanadi. Har oʻttiz yillik davrning 2-, 5-, 7-, 10-, 12-, 15-, 17-, 19-, 21-, 24-, 27- va 29-yillari kabisadir. Masalan, hijriy 1426-yil kabisami-yoʻqmi ekanligini aniqlash uchun undan 30 ga karrali qismi chegirib tashlanadi: 1426 — 30x47=1426 — 1410=14, demak, bu yil oddiy ekan, 1427-yilda esa qoldiq 15 chiqadi va kabisa boʻlishini koʻrsatadi. Ayrim Sharq mamlakatlarida hijriy taqvimning kabisa yillari boshqa usulda ham aniqlangan. Shuningdek, Eronda hijriy-qamariy taqvim bilan bir paytda hijriy-shamsiy taqvim ham qoʻllanadi. Unda xronologiya hijrat kunidan boshlanadi, ammo yil uzunligi Quyosh taqvimi boʻyicha hisoblanadi. Yil boshi sifatida bahorgi tengkunlik — Navroʻz kuni, oylar esa burjlar bilan deyarli ustma-ust tushadi. Ayrim Sharq mamlakatlarida ham yil, ham oy asosiy birlik boʻlgan oy-quyosh taqvimlari qoʻllanadi. Taqvim tarixida [[Umar Xayyom]] taklif qilgan islohot ham ahamiyatga molik. U oʻsha davrda amalda boʻlgan taqvimlar bilan tanishib, ulardagi kamchiliklardan xoli boʻlgan quyosh taqvimini ishlab chiqqan va saljuqiylar sultoni Jaloliddin Malikshoh tomonidan joriy ham qilingan (Yulian taqvimi boʻyicha 1079-yil 15-martda). Ammo sulton vafotidan (1092-yil) keyin amal qilinmay qolib ketgan. Umar Xayyom taqvimida har 33 yildan 8 tasi: 4-, 8-, 12-, 16-, 20-, 24-, 28- va 33-yillar kabisa yil boʻlgan. Bunda bir yil oʻrtacha 365+8/33=365,242424 kunga teng boʻlib, tropik yildan atigi 19,7 sekundga farq qiladi. Umar Xayyom taqvimini amaldagi taqvimlar ichida eng sodda va anigʻi deyish mumkin. Qadimdan turli xalqlar turlicha taqvimlar va xronologiya tizimlaridan foydalangani bir taqvimdagi sanalar boshqa taqvimda qaysi sanaga mos kelishi masalasini oʻrtaga chiqargan. Bu masalani hal etishga, ayniqsa, al-Xorazmiy, Beruniy va Ulugʻbek katta hissa qoʻshgan. Xususan, Ulugʻbekning „Ziji jadidi Koʻragoniy“ asarida oʻsha davrda Yaqin Sharq, Xitoy, Yevropada qoʻllangan oʻndan ortiq taqvimlar oʻrtasidagi mutanosiblik bayon qilingan. [[Musulmon]] Sharqi, jumladan, Oʻrta Osiyo xalqlari tarixi, klassik va madaniy yodgorliklarida sanalar hijriy-qamariy taqvimda berilgan. Shuning uchun bunday yodgorliklar oʻrganilganda hijriy sanalarni milodiy, yaʼni Yuliy-Grigoriy taqvimiga oʻtkazish masalasiga duch kelinadi. Bir holatda bu masalani taqribiy hal etish — hijriy yilga mos milodiy yilni hisoblash kifoya qilsa, ikkinchi holatda uni aniq hal etish — tayin hijriy sanaga milodiy boʻyicha qaysi kun toʻgʻri kelishini topish lozim boʻladi. Manbashunoslar ishini yengillatish maqsadida turli mutanosiblik jadvallari tuzilgan. Jadval boʻlmagan taqdirda maxsus qoidadan foydalanish mumkin: hijriy yil shartli ravishda N bilan, milodiy yil M bilan belgilansa, u holda: M=N-S+622, N=M-622+ Mu2622. Masalan, manbalarga koʻra, Alisher Navoiy hijriy 844-yilning 17-ramazonida tavallud topgan, yaʼni N=844. Endi 844:33 taqriban 25,6 ga tengligi uchun M=844+622-25,6= 1440,6. Odatda, bu natija 1440/1441 (yaʼni 1440 yo 1441) koʻrinishda yoziladi. Qoidani biroz oʻzgartirib, mikrokalkulyatorda hisoblashga moslash mumkin: M=N*354: 365+622, N=Mx365: 354-622. Bir taqvimdagi tayin A kunga ikkinchi taqvimda qaysi B kun toʻgʻri kelishini aniqlash lozim boʻlsa, u holda dastavval har ikki taqvim uchun mutanosibligi maʼlum kun — boshlangʻich hisob nuqtasi olinadi. Xususan, hijriy va Yuliy-Grigoriy taqvimlari uchun boshlangʻich nuqta sifatida hijriy 1-yilning 1-muharrami milodiy 622-yil 16-iyulga mos kelishi olinishi mumkin. Soʻng birinchi taqvimga muvofiq A kungacha necha kun oʻtgani hisoblanadi va boshqa taqvimda shuncha kun oʻtsa, qaysi sana chiqishi topiladi. Shunday qilib, taqvimlar oʻrtasidagi mutanosiblik ularning xronologiyasiga (erasiga) ham bogʻliqdir. Turli xalqlarda ming yillar mobaynida turlicha eralar qoʻllangan. Xitoyda yil hisobi hukmdor Xuan Di podsholigi boshlangan sana — mil. av. 2637-yildan hisoblangan. Qadimgi Misrda yagona uzluksiz yil hisobi boʻlmagan — har bir firʼavn taxtga oʻtirishi bilan yil hisobi boshidan boshlangan. Qadimgi Bobilda Navoxudonasr podsholigi boshlangan mil. avv. 747-yildan hisoblangan era qoʻllangan. Yunonistonda xronologiyaga 1-Olimpiada boshlangan yil — mil. avv. 776-yil asos qilib olingan. Qadimgi Rimda yil hisobi afsonaviy qahramon Romul shaharga asos solgan sana — mil. av. 753-yildan boshlangan. Keyinchalik imperator Diokletian (Daqyonus) hukmdorligi boshlangan eraga oʻtilgan, u mil. 284-yilga toʻgʻri keladi („Daqyonusdan (almisoqdan) qolgan“ degan ibora shundan kelib chiqqan). „Dunyoning yaratilishi“dan boshlangan eraning bir necha varianti ham bor. Jumladan, qadimgi yahudiy taqvimi boʻyicha dunyoning yaratilishi mil. avv. 3761-yil, [[Vizantiya]] taqvimi boʻyicha esa mil. avv. 5508-yil sodir boʻlgan. Hozirgi vaqtda koʻpchilik mamlakatlarda qabul qilingan yangi era — „Iso Masih tugʻilgan kun“dan boshlangan era qoʻllanadi. [[Grigoriy XIII]] islohoti taqvim vaqtini astronomik vaqtga yaqinlashtirgan boʻlsa ham taqvimning ichki tuzilishidagi oylardagi kunlar soni bir xil emasligi, haftalarning oylar ichida boʻlinib ketishi kabi noqulayliklar saqlanib qolgan. Shuning uchun mukammalroq taqvim loyihalarini ishlab chiqishga urinishlar boʻlgan. Masalan, [[Hindiston]] hukumatining tashabbusi bilan taqvimni isloh qilish masalasi 1953-yilda BMTga qoʻyilgan. BMTning Iqtisodiy va ijtimoiy kengashi (EKOSOS) doimiy taqvim loyihasini maʼqullagan. Unga koʻra, har bir chorakda 13 ta toʻliq yetti kunlik hafta (hammasi boʻlib bir yilda 364 kun) va yil oxirida qoʻshimcha bir kun (31-dekabr oʻrniga) — Tinchlik bayrami kuni belgilangan. Kabisa yillari esa, shuningdek, 6- va 7-oylar orasida yana bir kun — Kabisa yil bayrami qoʻshiladi. Qoʻshimcha kunlar haftalar va oylar hisobga kiritilmaydi (yaʼni ular qaysi oy va haftaning kunlari boʻlishi koʻrsatilmaydi). Bu loyiha boʻyicha har chorakning birinchi oylari (yanvar, aprel, iyul, oktabr) 31 kundan, qolgan oylar esa roppa-rosa 30 kundan tashkil topishi kerak. Shunda haftasiga bir kun dam olish kuni hisoblansa, hamma oylardagi ish kunlari soni doimiy — 26 kundan boʻladi. Har bir xalqning milliy bayramlari borligi va dam olish kuni 2 kun kilib belgilanganligi tufayli, bu loyihani ayrim mamlakatlar maʼqullamadi. Shuning uchun 1956-yildan keyin taqvim islohoti oldinga siljimadi. Keyinchalik boshqa taqvimlar loyihalari taklif qilindi, lekin ularni hayotga joriy etish masalasi ochiq qolmoqda. Taqvim tarixi — insoniyat sivilizatsiyasining uzviy ajralmas boʻlagi. Tashqi olam toʻgʻrisidagi bilimlar koʻpaygan sari va turli davrlarda xalq xoʻjaligi ehtiyojlari bilan bogʻliq ravishda taqvimlar takomillashib bordi. Masalan, oy taqvimining paydo boʻlishini ibtidoiy odamning turmush tarzi bilan bogʻlash mumkin. U davrlarda ovchilik va termachilik odam faoliyatining asosini tashkil qilgan edi. Asta-sekin dehqonchilik va chorvachilikka oʻtilishi oy-quyosh taqvimi va quyosh taqvimining paydo boʻlishiga olib keldi. Keyingi ikki yuz yillik taqvimlarning ichki tuzilishini takomillashtirishga intilish bilan tarixga kirdi. <nowiki>XVIII</nowiki> asr oxiridagi Yevropadagi sanoat toʻntarishi, <nowiki>XIX</nowiki> asrdagi sanoatlashtirish, <nowiki>XX</nowiki> asrdagi fan va texnika inqilobi taqvimni takomillashtirish muammosini dolzarb qilib qoʻydi. Fan-texnika taraqqiyotining xalq xoʻjaligini elektronlashtirish, kompleks mexanizatsiyalashtirish, EHM va kompyuterlarni xalq xoʻjaligiga keng joriy qilish bilan bogʻliq hozirgi bosqichida doimiy taqvimlar tuzish muammosi dolzarb boʻlib qoldi. Lekin oxirgi paytlarda taqvimni isloh qilish masalasi koʻtarilmay turibdi. == Qadimgi Xorazm kalendari == [[Xorazm]]da mil. avv. IV asrdan boshlab, [[astronomiya]] ilmi keng taraqqiy etdi. Ikki qavatdan iborat boʻlgan, [[Qoʻyqirilgan qalʼa|Qoʻyqirilganqal’a]]ning markaziy saroyi rasadxona vazifasini bajargan. [[Abu Rayhon Beruniy]]ning yozishicha, qadimgi xorazmliklar [[quyosh]] kalendariga asoslangan yil hisobidan foydalanganlar va bu kalendar milodiy I ming yillikning boshlarigacha amal qilgan. „Xorazm ahli yil va oylar boshlari soʻgʻd ahlinikiga oʻxshash boʻlib, eronliklarnikiga esa teskaridir… Xorazmliklarning udumlari soʻgʻdiylarnikiga oʻxshaydi<ref>{{kitob manbasi |last1=Abu Rayhon Beruniy |title=Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar |publisher=Toshkent: Fan, 1968 |page=280 |url=https://n.ziyouz.com/books/tarixiy/Abu%20Rayhon%20Beruniy.%20Tanlangan%20asarlar.%201-jild.%20Qadimgi%20xalqlardan%20qolgan%20yodgorliklar.pdf |accessdate=31-oktabr 2023-yil}}</ref>,“ — deb xabar beradi Beruniy. Xorazm kalendari yilida 365 kun boʻlgan, yil har biri 30 kunlik 12 ta oydan tashkil topgan<ref>{{kitob manbasi |last1=Абдуллаев |first1=M |title=Қадимий Хоразм тарихи ва Хоразм давлатчилиги |publisher=Tошкент, «Ўзбекистон» нашриёти, 2019 |page=17 |accessdate=31-oktabr 2023-yil}}</ref>. [[Xorazm]] vohasining maʼlum boʻlgan qadimiy kalendar tizimi [[Aleksandr|Aleksandr Makedonskiy]]dan 980 yil oldin boʻlgan. Xorazmliklar boshida haftani ishlatishmagan. Ularda hafta kunlari maʼlum mohiyatga ega deb hisoblangan. Kunlar hafta tarkibidagi nomlaridan tashqari yana boshqa nomlarga ham ega boʻlgan. Xorazmliklar oyning har qaysi kuniga alohida nom qoʻyganlar. Xorazmliklarda va soʻgʻdiylarda bir oy ichida oʻn bir kunning nomlanishi bir xil shaklda boʻlgan. Xorazmliklar oy nomlarini ishlatganlar. Ulardan astronomiya toʻgʻrisida hukmlar chiqarganlar. Manzillarini va ismlarini yodda saqlaganlar. Oy manzillarini oʻn ikki burjga boʻlib, burjlarni oʻz tillarida alohida nom bilan nomlaganlar. Abu Rayhon Beruniy: „Xorazmliklar burjlarni arablardan koʻra yaxshiroq bilganlar“ deb maʼlumot beradi. Xorazmliklar va soʻgʻdiylar yil boshini belgilash uchun ortiqcha kunlarni qoʻshishda bir xil amalni bajarganlar. Ular quyosh yili har 115 yil-u 365 kundan, 116 yili esa bunga 1 oy va 1 kun qoʻshiladi deb qayd etganlar<ref name="kalendar" />. Yangi yil Xorazmda navsorjidan boshlangan. „Biror muddat oʻtib ketgan yilning avvalidan hisobga olinadigan maʼlum bir muddatga tarix deyiladi… Millatlarning tarixlarni ishlatishda bir-birlaridan farq qilganlari kabi, oylarning avvallari, har bir oyning necha kun boʻlishi va buning sabablari masalasida ham ajraladilar“,- deb yozadi Beruniy. Xorazmliklar foydalanadigan oylar oʻn ikkita boʻlib, har biri oʻttiz kundan tashkil topgan<ref name="kalendar" />. Xorazmliklar isfandorajiy oyining oxiriga qoʻshiladigan oshiqcha besh kunning birinchisini oyning birinchi kuni rimjd bilan atab, qolgan kunlarga ham birin-ketin keyingi nomlarini berishlarini va beshinchi kunni isfandorajiy deb atashlarini, undan keyin novsorjiy oyi kunni yana rimjddan boshlanishini A. R. Beruniy aniqlagan. Xorazmliklar oxirgi oyga qoʻshiladigan bu besh kunni alohida nomlamaganlar<ref name="kalendar">{{veb manbasi |title=Qadimgi Xorazm kalendari |url=http://xorazmiy.uz/oz/pages/view/240 |website=xorazmiy.uz |accessdate=31-oktabr 2023-yil}}</ref>. == Manbalari == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Bakulin P. I., Blinov I. S, Slujba tochnogo vremeni, Moskva, 1968. * Seleshnikov S. I., Istoriya taqvimya i xronologiya, Moskva, 1977. * Sibulskiy V. V., Sovremennie taqvimi stran Blijnego i Srednego Vostoka, Moskva, 1982. * Volodomonov N. V., Taqvim; proshloye, nastoyasheye, budusheye, Moskva, 1981; Aʼzamov A., Ikki asr. Hijriy va milodiy taqvimlarning kunma-kun mutanosiblik jadvallari. * Abdulla Aʼzamov, Sobit Ilyosov. [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000. {{chala}} {{OʻzME}} {{Taqvimlar}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Taqvimlar| ]] 82827flfhker8sokkv9k7dokf6j0gmi 6274129 6274128 2026-09-21T04:39:22Z Sherzod11W 273619 6274129 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Kalender Indonesia.jpg|thumb]] '''Taqvim''' yoki '''kalendar''' ({{lang-la|calendarium}} — „qarz daftari“) — [[yil]], [[oy (vaqt birligi)|oy]], [[hafta]] va [[kun]]lar hisoblashni shukrllocon [[Oy fazalari|fazalari]] va [[yil fasllari]]ning davriy ravishda takrorlanib turishiga asoslanadi. Taqvimning paydo boʻlishi odamning xoʻjalik faoliyatini yuritish ehtiyoji bilan bogʻliq. Odamlar Quyoshning chiqib botishini kuzatib — kun, Oy [[oʻroq|oʻrogʻi]]ning avval kattalashib, soʻng kichrayishiga qarab — oy, yil fasllarining davomida Quyoshning [[ufq]]dan qanchalik koʻtarilishini kuzatib yil [[tushuncha]]lariga kelishgan. Asta-sekin [[vaqt]]ni yana ham aniqroq hisoblash ehtiyoji bilan [[soat (oʻlchov birligi)|soat]], [[minut]] [[oʻlchov birligi|birlik]]lari, mifologik anʼanalar asosida hafta tushunchasi kiritilgan. Vaqt hisobini toʻgʻri yuritish uchun dastlabki [[rasadxona]]lar qurilgan, [[quyosh soati]] oʻylab topilgan. Taqvim hisobining asosiy birligi — yil. Yil esa oylarga, oylar esa kunlarga boʻlingan. Bu 3 tushuncha 3 xil astronomik hodisa — mos tartibda Yerning Quyosh atrofida aylanishi, Oyning Yer atrofida aylanishi va Yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi bilan bogʻliq. Bu 3 hodisaning davomiyligi ancha murakkabligi yilni oylarga, oyni kunlarga boʻlishni murakkablashtiradi. Bu masala turli xalqlarda turli usulda hal etilgan va shu tarzda quyosh taqvimi (shamsiy taqvim), oy taqvimi (qamariy taqvim) hamda oy-quyosh taqvimi (shamsiy-qamariy taqvim) ishlab chiqilgan. [[Quyosh taqvimi]] ning asosiy birligi — [[tropik yil]]. Uning uzunligi ketma-ket ikki bahorgi tengkunlik oraligʻidan iborat boʻlib, 365, 2422 kun, yaʼni 365 kun 5 soat 48 min. 46 [[soniya|sek.]]ga teng . Dastlabki [[shamsiya|shamsiy taqvim]]dan foydalangan [[qadimgi Misr|qadimgi misrliklar]] bir yilni 365 kun deb olishgan. Bir yil 30 kunlik 12 oyga boʻlingan va yil oxirida qoʻshimcha 5 kun qoʻshilgan. [[Qadimgi Rim]]da ham bir yilni 365 kun deb olingan, lekin yilning oylarga boʻlinishi yana ham murakkabroq boʻlgan. Bundan tashqari qadimgi Misr va Rim taqvimlarida yil uzunligi tropik yildan taxminan 6 soatiga qisqa boʻlgani uchun bahorgi teng kunlik har 4 yilda 1 kunga surilgan va bu ham chalkashliklarga sabab boʻlgan. Ularni bartaraf etish uchun Rim konsuli [[Yuliy Sezar]] [[mil. av. 46]]-yilda [[yunonlar|yunon]] astronomi Sozigen taklifiga muvofiq taqvim islohotini oʻtkazadi: har 4 yildan biri 366 kunlik ([[kabisa yili|kabisa]]) deb qabul qilinadi. Bu taqvim [[Yulian taqvimi]] deb yuritiladi. Yulian taqvimida bir yil 12 oyga boʻlinib toq oylar 31 kun, juft oylar 30 kun, faqat fevral oyi 28 kun (kabisa yili 29 kun). [[Dunyo]]ning koʻp mamlakatlarida hozirgacha oylarning Yuliy taqvimdagi nomlari qoʻllanadi. Yuliy taqvimda bir yil tropik yildan 11 daqiqa 14 soniya ortiq boʻlgani uchun bu farq har 400-yilda taxminan 3 kunni tashkil qiladi. Bu farq yigʻilib <nowiki>XVI</nowiki> asrda 10 kunga yetgan, natijada [[bahor]]gi teng kunlik 11 mart ga toʻgʻri kelib qolgan. Bu nomutanosiblik [[xristian dini|xristianlarning diniy]] bayramlarini belgilashda chalkashlik keltirib chiqarar edi. Shuning uchun Yuliy taqvimdagi xatolikni tuzatish uchun [[Rim papasi]] Grigoriy XIII [[1582]]-yil 24 fevralda [[italiya]]lik [[vrach]] va matematik Luidji Lullio [[loyiha]]si boʻyicha taqvim islohotini oʻtkazadi: 1) 1582-yil 4 oktabrdan keyingi kun 15 oktabr deb olinadi va bahorgi teng kunlik 21 martga qaytariladi; 2) toʻrtga boʻlinadigan yillar Yuliy taqvimdagi kabi 366 kun deb olinadi; 3) har 400-yilda 3 kun chiqarib tashlanadi — 400 ga boʻlinmaydigan yillar 365 kunlik (yaʼni oddiy) yil deb eʼlon qilinadi. U [[Grigoriy taqvimi]] deb yuritila boshladi. [[Sana]]larni Grigoriy taqvimiga muvofiq hisoblash yangi uslub deb ataldi. Sanalarni avvalgidek Yulian taqvimi asosida hisoblashda davom etish esa eski uslub nomini olgan. Grigoriy taqvimi <nowiki>XVI</nowiki> asrdan boshlab asta-sekin dunyoning koʻpchilik mamlakatlariga tarqaldi. Oʻzbekistonda ham u 1918-yil 14 fevraldan qoʻllab kelinadi. Yil uzunligi va oy-kunlarga boʻlinish taqvimga muvofiq yuritilsa, yillar hisobi alohida kelishuv bilan belgilanishi lozim. Qachon birinchi yil deb olinishi bilan bu masala hal boʻladi va istalgan sanani hisoblash imkoni tugʻiladi. Bunday kelishuv taqvim bilan birga xronologiya deb ataladi. Grigoriy taqvimi qabul qilingan mamlakatlarning koʻpchiligida xronologiya Iso Masihning tugʻilgan kunidan boshlanadi, yaʼni Iso (a.s.) tugʻilgan kun 1-yilning 1-yanvari deb qabul qilingan. Tarixning mana shu sanasigacha davri eski era (miloddan avval), keyingi davri esa yangi era (milodiy) deb ham ataladi. Oy taqvimida asosiy birlik vazifasini sinodik oy oʻtaydi. Oy Yer atrofida aylanishi davomida Quyoshning toʻgʻrisiga kelishi oy boshi deyiladi. Bu vaqtda Oy koʻzga koʻrinmaydi, 1-2 kundan keyin u gʻarbda kechqurun oʻtkir oʻroq („yangi oy“) shaklida koʻrinadi. Oy taqvimida 12 oy bir yilni tashkil etadi. Sinodik oy 29,5306 sutka, yaʼni 29 kun 12 soat 44 min. 3 sek. boʻlgani uchun bir yil taxminan 354 kunga teng boʻladi. Hozir Oy taqvimi arab mamlakatlarida amal qiladi. <nowiki>XX</nowiki> asrgacha u asosiy aholisi musulmon boʻlgan mamlakatlar, jumladan, bizning yurtimizda ham qoʻllangan va hijriy (aniqrogʻi hijriy-qamariy) taqvim deb atalgan. Hijriy taqvimda xronologiya paygʻambar [[Muhammad]] (s.a.v.)ning Makkadan Madinaga koʻchib borgan ([[Arab tili|arabcha]] hijrat) kunidan boshlanadi. Bu sana Yulian taqvimida 622-yil 16-iyul juma kuniga toʻgʻri kelishi aniqlangan. Hijriy taqvimda 12 oydan toqlari 30, juftlari esa 29 kun. Bunda bir yil 354 kun boʻlib, 12 sinodik oydan qisqa boʻlgani uchun har oʻttiz yildan 11 tasi kabisa deb olinadi. Kabisa yilning soʻnggi oʻn ikkinchi oyi (zulhijja) 30 kun boʻladi. Hijriy taqvimda oʻttiz yillik davrlar (1-yildan 30-yilgacha, 31-yildan 60-yilgacha va hokazo) qoʻllanadi. Har oʻttiz yillik davrning 2-, 5-, 7-, 10-, 12-, 15-, 17-, 19-, 21-, 24-, 27- va 29-yillari kabisadir. Masalan, hijriy 1426-yil kabisami-yoʻqmi ekanligini aniqlash uchun undan 30 ga karrali qismi chegirib tashlanadi: 1426 — 30x47=1426 — 1410=14, demak, bu yil oddiy ekan, 1427-yilda esa qoldiq 15 chiqadi va kabisa boʻlishini koʻrsatadi. Ayrim Sharq mamlakatlarida hijriy taqvimning kabisa yillari boshqa usulda ham aniqlangan. Shuningdek, Eronda hijriy-qamariy taqvim bilan bir paytda hijriy-shamsiy taqvim ham qoʻllanadi. Unda xronologiya hijrat kunidan boshlanadi, ammo yil uzunligi Quyosh taqvimi boʻyicha hisoblanadi. Yil boshi sifatida bahorgi tengkunlik — Navroʻz kuni, oylar esa burjlar bilan deyarli ustma-ust tushadi. Ayrim Sharq mamlakatlarida ham yil, ham oy asosiy birlik boʻlgan oy-quyosh taqvimlari qoʻllanadi. Taqvim tarixida [[Umar Xayyom]] taklif qilgan islohot ham ahamiyatga molik. U oʻsha davrda amalda boʻlgan taqvimlar bilan tanishib, ulardagi kamchiliklardan xoli boʻlgan quyosh taqvimini ishlab chiqqan va saljuqiylar sultoni Jaloliddin Malikshoh tomonidan joriy ham qilingan (Yulian taqvimi boʻyicha 1079-yil 15-martda). Ammo sulton vafotidan (1092-yil) keyin amal qilinmay qolib ketgan. Umar Xayyom taqvimida har 33 yildan 8 tasi: 4-, 8-, 12-, 16-, 20-, 24-, 28- va 33-yillar kabisa yil boʻlgan. Bunda bir yil oʻrtacha 365+8/33=365,242424 kunga teng boʻlib, tropik yildan atigi 19,7 sekundga farq qiladi. Umar Xayyom taqvimini amaldagi taqvimlar ichida eng sodda va anigʻi deyish mumkin. Qadimdan turli xalqlar turlicha taqvimlar va xronologiya tizimlaridan foydalangani bir taqvimdagi sanalar boshqa taqvimda qaysi sanaga mos kelishi masalasini oʻrtaga chiqargan. Bu masalani hal etishga, ayniqsa, al-Xorazmiy, Beruniy va Ulugʻbek katta hissa qoʻshgan. Xususan, Ulugʻbekning „Ziji jadidi Koʻragoniy“ asarida oʻsha davrda Yaqin Sharq, Xitoy, Yevropada qoʻllangan oʻndan ortiq taqvimlar oʻrtasidagi mutanosiblik bayon qilingan. [[Musulmon]] Sharqi, jumladan, Oʻrta Osiyo xalqlari tarixi, klassik va madaniy yodgorliklarida sanalar hijriy-qamariy taqvimda berilgan. Shuning uchun bunday yodgorliklar oʻrganilganda hijriy sanalarni milodiy, yaʼni Yuliy-Grigoriy taqvimiga oʻtkazish masalasiga duch kelinadi. Bir holatda bu masalani taqribiy hal etish — hijriy yilga mos milodiy yilni hisoblash kifoya qilsa, ikkinchi holatda uni aniq hal etish — tayin hijriy sanaga milodiy boʻyicha qaysi kun toʻgʻri kelishini topish lozim boʻladi. Manbashunoslar ishini yengillatish maqsadida turli mutanosiblik jadvallari tuzilgan. Jadval boʻlmagan taqdirda maxsus qoidadan foydalanish mumkin: hijriy yil shartli ravishda N bilan, milodiy yil M bilan belgilansa, u holda: M=N-S+622, N=M-622+ Mu2622. Masalan, manbalarga koʻra, Alisher Navoiy hijriy 844-yilning 17-ramazonida tavallud topgan, yaʼni N=844. Endi 844:33 taqriban 25,6 ga tengligi uchun M=844+622-25,6= 1440,6. Odatda, bu natija 1440/1441 (yaʼni 1440 yo 1441) koʻrinishda yoziladi. Qoidani biroz oʻzgartirib, mikrokalkulyatorda hisoblashga moslash mumkin: M=N*354: 365+622, N=Mx365: 354-622. Bir taqvimdagi tayin A kunga ikkinchi taqvimda qaysi B kun toʻgʻri kelishini aniqlash lozim boʻlsa, u holda dastavval har ikki taqvim uchun mutanosibligi maʼlum kun — boshlangʻich hisob nuqtasi olinadi. Xususan, hijriy va Yuliy-Grigoriy taqvimlari uchun boshlangʻich nuqta sifatida hijriy 1-yilning 1-muharrami milodiy 622-yil 16-iyulga mos kelishi olinishi mumkin. Soʻng birinchi taqvimga muvofiq A kungacha necha kun oʻtgani hisoblanadi va boshqa taqvimda shuncha kun oʻtsa, qaysi sana chiqishi topiladi. Shunday qilib, taqvimlar oʻrtasidagi mutanosiblik ularning xronologiyasiga (erasiga) ham bogʻliqdir. Turli xalqlarda ming yillar mobaynida turlicha eralar qoʻllangan. Xitoyda yil hisobi hukmdor Xuan Di podsholigi boshlangan sana — mil. av. 2637-yildan hisoblangan. Qadimgi Misrda yagona uzluksiz yil hisobi boʻlmagan — har bir firʼavn taxtga oʻtirishi bilan yil hisobi boshidan boshlangan. Qadimgi Bobilda Navoxudonasr podsholigi boshlangan mil. avv. 747-yildan hisoblangan era qoʻllangan. Yunonistonda xronologiyaga 1-Olimpiada boshlangan yil — mil. avv. 776-yil asos qilib olingan. Qadimgi Rimda yil hisobi afsonaviy qahramon Romul shaharga asos solgan sana — mil. av. 753-yildan boshlangan. Keyinchalik imperator Diokletian (Daqyonus) hukmdorligi boshlangan eraga oʻtilgan, u mil. 284-yilga toʻgʻri keladi („Daqyonusdan (almisoqdan) qolgan“ degan ibora shundan kelib chiqqan). „Dunyoning yaratilishi“dan boshlangan eraning bir necha varianti ham bor. Jumladan, qadimgi yahudiy taqvimi boʻyicha dunyoning yaratilishi mil. avv. 3761-yil, [[Vizantiya]] taqvimi boʻyicha esa mil. avv. 5508-yil sodir boʻlgan. Hozirgi vaqtda koʻpchilik mamlakatlarda qabul qilingan yangi era — „Iso Masih tugʻilgan kun“dan boshlangan era qoʻllanadi. [[Grigoriy XIII]] islohoti taqvim vaqtini astronomik vaqtga yaqinlashtirgan boʻlsa ham taqvimning ichki tuzilishidagi oylardagi kunlar soni bir xil emasligi, haftalarning oylar ichida boʻlinib ketishi kabi noqulayliklar saqlanib qolgan. Shuning uchun mukammalroq taqvim loyihalarini ishlab chiqishga urinishlar boʻlgan. Masalan, [[Hindiston]] hukumatining tashabbusi bilan taqvimni isloh qilish masalasi 1953-yilda BMTga qoʻyilgan. BMTning Iqtisodiy va ijtimoiy kengashi (EKOSOS) doimiy taqvim loyihasini maʼqullagan. Unga koʻra, har bir chorakda 13 ta toʻliq yetti kunlik hafta (hammasi boʻlib bir yilda 364 kun) va yil oxirida qoʻshimcha bir kun (31-dekabr oʻrniga) — Tinchlik bayrami kuni belgilangan. Kabisa yillari esa, shuningdek, 6- va 7-oylar orasida yana bir kun — Kabisa yil bayrami qoʻshiladi. Qoʻshimcha kunlar haftalar va oylar hisobga kiritilmaydi (yaʼni ular qaysi oy va haftaning kunlari boʻlishi koʻrsatilmaydi). Bu loyiha boʻyicha har chorakning birinchi oylari (yanvar, aprel, iyul, oktabr) 31 kundan, qolgan oylar esa roppa-rosa 30 kundan tashkil topishi kerak. Shunda haftasiga bir kun dam olish kuni hisoblansa, hamma oylardagi ish kunlari soni doimiy — 26 kundan boʻladi. Har bir xalqning milliy bayramlari borligi va dam olish kuni 2 kun kilib belgilanganligi tufayli, bu loyihani ayrim mamlakatlar maʼqullamadi. Shuning uchun 1956-yildan keyin taqvim islohoti oldinga siljimadi. Keyinchalik boshqa taqvimlar loyihalari taklif qilindi, lekin ularni hayotga joriy etish masalasi ochiq qolmoqda. Taqvim tarixi — insoniyat sivilizatsiyasining uzviy ajralmas boʻlagi. Tashqi olam toʻgʻrisidagi bilimlar koʻpaygan sari va turli davrlarda xalq xoʻjaligi ehtiyojlari bilan bogʻliq ravishda taqvimlar takomillashib bordi. Masalan, oy taqvimining paydo boʻlishini ibtidoiy odamning turmush tarzi bilan bogʻlash mumkin. U davrlarda ovchilik va termachilik odam faoliyatining asosini tashkil qilgan edi. Asta-sekin dehqonchilik va chorvachilikka oʻtilishi oy-quyosh taqvimi va quyosh taqvimining paydo boʻlishiga olib keldi. Keyingi ikki yuz yillik taqvimlarning ichki tuzilishini takomillashtirishga intilish bilan tarixga kirdi. <nowiki>XVIII</nowiki> asr oxiridagi Yevropadagi sanoat toʻntarishi, <nowiki>XIX</nowiki> asrdagi sanoatlashtirish, <nowiki>XX</nowiki> asrdagi fan va texnika inqilobi taqvimni takomillashtirish muammosini dolzarb qilib qoʻydi. Fan-texnika taraqqiyotining xalq xoʻjaligini elektronlashtirish, kompleks mexanizatsiyalashtirish, EHM va kompyuterlarni xalq xoʻjaligiga keng joriy qilish bilan bogʻliq hozirgi bosqichida doimiy taqvimlar tuzish muammosi dolzarb boʻlib qoldi. Lekin oxirgi paytlarda taqvimni isloh qilish masalasi koʻtarilmay turibdi. == Qadimgi Xorazm kalendari == [[Xorazm]]da mil. avv. IV asrdan boshlab, [[astronomiya]] ilmi keng taraqqiy etdi. Ikki qavatdan iborat boʻlgan, [[Qoʻyqirilgan qalʼa|Qoʻyqirilganqal’a]]ning markaziy saroyi rasadxona vazifasini bajargan. [[Abu Rayhon Beruniy]]ning yozishicha, qadimgi xorazmliklar [[quyosh]] kalendariga asoslangan yil hisobidan foydalanganlar va bu kalendar milodiy I ming yillikning boshlarigacha amal qilgan. „Xorazm ahli yil va oylar boshlari soʻgʻd ahlinikiga oʻxshash boʻlib, eronliklarnikiga esa teskaridir… Xorazmliklarning udumlari soʻgʻdiylarnikiga oʻxshaydi<ref>{{kitob manbasi |last1=Abu Rayhon Beruniy |title=Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar |publisher=Toshkent: Fan, 1968 |page=280 |url=https://n.ziyouz.com/books/tarixiy/Abu%20Rayhon%20Beruniy.%20Tanlangan%20asarlar.%201-jild.%20Qadimgi%20xalqlardan%20qolgan%20yodgorliklar.pdf |accessdate=31-oktabr 2023-yil}}</ref>,“ — deb xabar beradi Beruniy. Xorazm kalendari yilida 365 kun boʻlgan, yil har biri 30 kunlik 12 ta oydan tashkil topgan<ref>{{kitob manbasi |last1=Абдуллаев |first1=M |title=Қадимий Хоразм тарихи ва Хоразм давлатчилиги |publisher=Tошкент, «Ўзбекистон» нашриёти, 2019 |page=17 |accessdate=31-oktabr 2023-yil}}</ref>. [[Xorazm]] vohasining maʼlum boʻlgan qadimiy kalendar tizimi [[Aleksandr|Aleksandr Makedonskiy]]dan 980 yil oldin boʻlgan. Xorazmliklar boshida haftani ishlatishmagan. Ularda hafta kunlari maʼlum mohiyatga ega deb hisoblangan. Kunlar hafta tarkibidagi nomlaridan tashqari yana boshqa nomlarga ham ega boʻlgan. Xorazmliklar oyning har qaysi kuniga alohida nom qoʻyganlar. Xorazmliklarda va soʻgʻdiylarda bir oy ichida oʻn bir kunning nomlanishi bir xil shaklda boʻlgan. Xorazmliklar oy nomlarini ishlatganlar. Ulardan astronomiya toʻgʻrisida hukmlar chiqarganlar. Manzillarini va ismlarini yodda saqlaganlar. Oy manzillarini oʻn ikki burjga boʻlib, burjlarni oʻz tillarida alohida nom bilan nomlaganlar. Abu Rayhon Beruniy: „Xorazmliklar burjlarni arablardan koʻra yaxshiroq bilganlar“ deb maʼlumot beradi. Xorazmliklar va soʻgʻdiylar yil boshini belgilash uchun ortiqcha kunlarni qoʻshishda bir xil amalni bajarganlar. Ular quyosh yili har 115 yil-u 365 kundan, 116 yili esa bunga 1 oy va 1 kun qoʻshiladi deb qayd etganlar<ref name="kalendar" />. Yangi yil Xorazmda navsorjidan boshlangan. „Biror muddat oʻtib ketgan yilning avvalidan hisobga olinadigan maʼlum bir muddatga tarix deyiladi… Millatlarning tarixlarni ishlatishda bir-birlaridan farq qilganlari kabi, oylarning avvallari, har bir oyning necha kun boʻlishi va buning sabablari masalasida ham ajraladilar“,- deb yozadi Beruniy. Xorazmliklar foydalanadigan oylar oʻn ikkita boʻlib, har biri oʻttiz kundan tashkil topgan<ref name="kalendar" />. Xorazmliklar isfandorajiy oyining oxiriga qoʻshiladigan oshiqcha besh kunning birinchisini oyning birinchi kuni rimjd bilan atab, qolgan kunlarga ham birin-ketin keyingi nomlarini berishlarini va beshinchi kunni isfandorajiy deb atashlarini, undan keyin novsorjiy oyi kunni yana rimjddan boshlanishini A. R. Beruniy aniqlagan. Xorazmliklar oxirgi oyga qoʻshiladigan bu besh kunni alohida nomlamaganlar<ref name="kalendar">{{veb manbasi |title=Qadimgi Xorazm kalendari |url=http://xorazmiy.uz/oz/pages/view/240 |website=xorazmiy.uz |accessdate=31-oktabr 2023-yil}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Bakulin P. I., Blinov I. S, Slujba tochnogo vremeni, Moskva, 1968. * Seleshnikov S. I., Istoriya taqvimya i xronologiya, Moskva, 1977. * Sibulskiy V. V., Sovremennie taqvimi stran Blijnego i Srednego Vostoka, Moskva, 1982. * Volodomonov N. V., Taqvim; proshloye, nastoyasheye, budusheye, Moskva, 1981; Aʼzamov A., Ikki asr. Hijriy va milodiy taqvimlarning kunma-kun mutanosiblik jadvallari. * Abdulla Aʼzamov, Sobit Ilyosov. [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000. {{chala}} {{OʻzME}} {{Taqvimlar}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Taqvimlar| ]] 1ayniifwrom6e0m6bpbw1yjvpbfx8sr 0 48857 6274304 5708219 2026-09-21T07:40:06Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274304 wikitext text/x-wiki {{Manbasiz|sana=sentyabr 2024}} {{Bilgiquti aholi punkti | nomi = Noalejo | mavqe = munisipalitet | mamlakat = Ispaniya | mintaqa turi = Avtonom jamoat | mintaqa = Andalusiya{{!}}Andalusiya | jadvalda mintaqa = Andalusiya{{!}}Andalusiya | tuman turi = Ispaniya provinsiyalari{{!}}Provinsiya | tuman = Jaén (provinsiya){{!}}Jaén | jadvalda tuman = Jaén (provinsiya){{!}}Jaén | jamoat turi =Ispaniya tumanlari{{!}}Tuman | jamoat = Sierra Mágina | jadvalda jamoat = Sierra Mágina | qaram = | gerb = Escudo de Noalejo (Jaén).svg | bayroq = Bandera de Noalejo (Jaén).svg | lat_dir = N | lat_deg = 37 | lat_min = 31 | lat_sec = 0 | lon_dir = W | lon_deg = 3 | lon_min = 39 | lon_sec = 0 | CoordAddon = | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki bolinishi = | rahbar turi = Mer | rahbar = | asos solingan = | ilk eslatilishi = | avvalgi nomlari = | qachondan beri = | maydon = 50 | balandlik turi = Balandlik | AP markazi balandligi = 1.087 | iqlim = | rasmiy til = | aholi = 2005 | sanalgan yil = 2010 | zichlik = 43,1 | aglomeratsiya = | milliy tarkib = | konfessiyaviy tarkib = | etnoxronim = Noalejeño | vaqt mintaqasi = +1 | DST = bor | telefon kodi = (+34) 953 XX XX XX | pochta indeksi = | pochta indekslari = 23140 | avtomobil kodi = | identifikator turi = | raqamli identifikator = | Commons turkumi = Noalejo | sayt = | sayt tili = }} '''Noalejo''' — [[Ispaniya]]ning [[Andalusiya]] mintaqasida joylashgan munisipalitet. [[Jaén (provinsiya)|Jaén]] provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 50&nbsp;km². Aholisi — 2005 kishi (2010). == Havolalar == * [http://noalejo.webcindario.com/ Página personal sobre Noalejo] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080415142610/http://noalejo.webcindario.com/ |date=2008-04-15 }} * [http://www.lamontillana.com Web no oficial de Montillana] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161006190314/http://lamontillana.com/ |date=2016-10-06 }} * [http://maginapueblos.iespana.es/Noalejo/Noalejo.htm La Pagina de PacoSerrano] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080314043625/http://maginapueblos.iespana.es/Noalejo/Noalejo.htm |date=2008-03-14 }} [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Ispaniya shaharlari]] {{Jaén}} {{Spain-geo-stub}} mdqskofk5hec84wb7uftzhz7t119hrg 0 50546 6274033 5708032 2026-09-20T16:14:19Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274033 wikitext text/x-wiki {{Manbasiz|sana=sentyabr 2024}} {{Bilgiquti aholi punkti | nomi = Montmeló | mavqe = munisipalitet | mamlakat = Ispaniya | mintaqa turi = Avtonom jamoat | mintaqa = Kataloniya{{!}}Kataloniya | jadvalda mintaqa = Kataloniya{{!}}Kataloniya | tuman turi = Ispaniya provinsiyalari{{!}}Provinsiya | tuman = Barselona (provinsiya){{!}}Barselona | jadvalda tuman = Barselona (provinsiya){{!}}Barselona | jamoat turi =Ispaniya tumanlari{{!}}Tuman | jamoat = Vallès Oriental | jadvalda jamoat = Vallès Oriental | qaram = | gerb = Escut de Montmeló.svg | bayroq = | lat_dir = N | lat_deg = 41 | lat_min = 33 | lat_sec = 17 | lon_dir = E | lon_deg = 2 | lon_min = 14 | lon_sec = 55 | CoordAddon = | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki bolinishi = | rahbar turi = Mer | rahbar = | asos solingan = | ilk eslatilishi = | avvalgi nomlari = | qachondan beri = | maydon = 4,11 | balandlik turi = Balandlik | AP markazi balandligi = 72 | iqlim = | rasmiy til = | aholi = 9001 | sanalgan yil = 2010 | zichlik = 2.229,7 | aglomeratsiya = | milliy tarkib = | konfessiyaviy tarkib = | etnoxronim = Montmeloní, montmelonina | vaqt mintaqasi = +1 | DST = bor | telefon kodi = | pochta indeksi = | pochta indekslari = 08160 | avtomobil kodi = | identifikator turi = | raqamli identifikator = | Commons turkumi = | sayt = http://www.montmelo.es/ | sayt tili = es }} '''Montmeló''' — [[Ispaniya]]ning [[Kataloniya]] mintaqasida joylashgan munisipalitet. [[Barselona (provinsiya)|Barselona]] provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 4,11&nbsp;km². Aholisi — 9001 kishi (2010). ==Havolalar== * [http://www.montmelo.es/ Rasmiy sayti] * [http://www.montmelo.es/ Página web del Ayuntamiento de Montmeló] * [http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p01.dad_ens?via=1&cod=0813500000 Información de la Generalitat de Cataluña] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070929122139/http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p01.dad_ens?via=1&cod=0813500000 |date=2007-09-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929122139/http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p01.dad_ens?via=1&cod=0813500000 |date=2007-09-29 }} * [http://www.idescat.net/territ/BasicTerr?TC=3&V0=1&V1=08135 Información del Instituto de Estadística de Cataluña] * [http://www.circuitcat.com./ Página web del Circuito de Cataluña] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120207112502/http://www.circuitcat.com/ |date=2012-02-07 }} [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Ispaniya shaharlari]] {{spain-geo-stub}} mqeznpyi3jlwe9cp35r1vgucczuum45 0 75923 6273925 6261230 2026-09-20T13:42:38Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273925 wikitext text/x-wiki {{Maʼnolari|Karki (maʼnolari)}} {{Bilgiquti aholi punkti | oʻzbekcha nomi = Otamurot | mavqe = shahar | mamlakat = Turkmaniston | mintaqa turi = Turkmaniston viloyatlari{{!}}Viloyat | mintaqa = Lebap viloyati | jadvalda mintaqa = Lebap viloyati | tuman turi = | tuman = | jadvalda tuman = | jamoat turi = | jamoat = | jadvalda jamoat = | qaram = | gerb = | bayroq = |lat_deg =37 |lat_min =49 |lat_sec = |lon_deg =65 |lon_min =12 |lon_sec = | CoordAddon = type:city(30000)_region:TM | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = 250 | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki bolinishi = | rahbar turi = Xokim | rahbar = | asos solingan = | ilk eslatilishi = X asr | avvalgi nomlari = Kerki | qachondan beri = 1925 | maydon = | balandlik turi = | AP markazi balandligi = | iqlim = | rasmiy til = Turkman tili | aholi = 30 000 | sanalgan yil = 2010 | zichlik = | aglomeratsiya = | milliy tarkib = turkmanlar | konfessiyaviy tarkib = musulmonlar | etnoxronim = | vaqt mintaqasi = +5 | DST = | telefon kodi = | pochta indeksi = | pochta indekslari = | avtomobil kodi = | identifikator turi = | raqamli identifikator = | Commons turkumi = | sayt = | sayt tili = }} '''Karki''' (1999-yildan 2017-yilgacha '''Otamurot''') — [[Turkmaniston]]ning [[Lebap]] viloyati Otamurod tumanidagi shahar (1925-yildan). Tuman markazi. [[Amudaryo]]<nowiki/>ning chap sohilida. Oʻng sohilida [[pristan]] va Karkichi temir yoʻl stansiyasi ([[Kogon]] — Dushanba temir yoʻl yoʻnalishi) joylashgan. Shahar [[Turkmanobod]] — Otamurot temiryoʻlning oxirgi punkti. Karki shosse yoʻli orqali Turkmanobod va Amudaryo orqali [[Mari]], [[Tajan]] shaharlari bilan bogʻlangan. Aholisi 30,8 ming kishi (1999). Karki <nowiki>X</nowiki> asrdan maʼlum. 1917-yilgacha [[Buxoro amirligi]]<nowiki/>ning Karki bekligi markazi, 1943-yil dekabrdan 1947-yil yanvargacha [[Turkmaniston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Turkmaniston SSR]] Karki viloyati markazi. Shaharda paxta tozalash, qurilish materiallari, sut-moy zavodlari, goʻsht va non kombinatlari, gilam fabrikasi, umumiy taʼlim va musiqa maktablari, pedagogika bilim yurti, madaniyat uyi, 5 kutubxona, tarixiy oʻlkashunoslik muzeyi, kasalxona, madaniy, maishiy va savdo xizmati koʻrsatish shoxobchalari bor.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{Turkmaniston shaharlari}} {{OʻzME}} [[Turkum:Lebap viloyati shaharlari]] [[Turkum:Karki]] {{Turkmenia-geo-stub}} 7oaxrx31vx6ynn3j05qoseh7z8aahxm 6273926 6273925 2026-09-20T13:42:54Z Sherzod11W 273619 6273926 wikitext text/x-wiki {{Maʼnolari|Karki (maʼnolari)}} {{Bilgiquti aholi punkti | oʻzbekcha nomi = Otamurot | mavqe = shahar | mamlakat = Turkmaniston | mintaqa turi = Turkmaniston viloyatlari{{!}}Viloyat | mintaqa = Lebap viloyati | jadvalda mintaqa = Lebap viloyati | tuman turi = | tuman = | jadvalda tuman = | jamoat turi = | jamoat = | jadvalda jamoat = | qaram = | gerb = | bayroq = |lat_deg =37 |lat_min =49 |lat_sec = |lon_deg =65 |lon_min =12 |lon_sec = | CoordAddon = type:city(30000)_region:TM | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = 250 | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki bolinishi = | rahbar turi = Xokim | rahbar = | asos solingan = | ilk eslatilishi = X asr | avvalgi nomlari = Kerki | qachondan beri = 1925 | maydon = | balandlik turi = | AP markazi balandligi = | iqlim = | rasmiy til = Turkman tili | aholi = 30 000 | sanalgan yil = 2010 | zichlik = | aglomeratsiya = | milliy tarkib = turkmanlar | konfessiyaviy tarkib = musulmonlar | etnoxronim = | vaqt mintaqasi = +5 | DST = | telefon kodi = | pochta indeksi = | pochta indekslari = | avtomobil kodi = | identifikator turi = | raqamli identifikator = | Commons turkumi = | sayt = | sayt tili = }} '''Karki''' (1999-yildan 2017-yilgacha '''''Otamurot''''') — [[Turkmaniston]]ning [[Lebap]] viloyati Otamurod tumanidagi shahar (1925-yildan). Tuman markazi. [[Amudaryo]]<nowiki/>ning chap sohilida. Oʻng sohilida [[pristan]] va Karkichi temir yoʻl stansiyasi ([[Kogon]] — Dushanba temir yoʻl yoʻnalishi) joylashgan. Shahar [[Turkmanobod]] — Otamurot temiryoʻlning oxirgi punkti. Karki shosse yoʻli orqali Turkmanobod va Amudaryo orqali [[Mari]], [[Tajan]] shaharlari bilan bogʻlangan. Aholisi 30,8 ming kishi (1999). Karki <nowiki>X</nowiki> asrdan maʼlum. 1917-yilgacha [[Buxoro amirligi]]<nowiki/>ning Karki bekligi markazi, 1943-yil dekabrdan 1947-yil yanvargacha [[Turkmaniston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Turkmaniston SSR]] Karki viloyati markazi. Shaharda paxta tozalash, qurilish materiallari, sut-moy zavodlari, goʻsht va non kombinatlari, gilam fabrikasi, umumiy taʼlim va musiqa maktablari, pedagogika bilim yurti, madaniyat uyi, 5 kutubxona, tarixiy oʻlkashunoslik muzeyi, kasalxona, madaniy, maishiy va savdo xizmati koʻrsatish shoxobchalari bor.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{Turkmaniston shaharlari}} {{OʻzME}} [[Turkum:Lebap viloyati shaharlari]] [[Turkum:Karki]] {{Turkmenia-geo-stub}} d3wlgubaf65her99pukzivjntai3m12 6273927 6273926 2026-09-20T13:43:06Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273927 wikitext text/x-wiki {{Maʼnolari|Karki (maʼnolari)}} {{Bilgiquti aholi punkti | oʻzbekcha nomi = Otamurot | mavqe = shahar | mamlakat = Turkmaniston | mintaqa turi = Turkmaniston viloyatlari{{!}}Viloyat | mintaqa = Lebap viloyati | jadvalda mintaqa = Lebap viloyati | tuman turi = | tuman = | jadvalda tuman = | jamoat turi = | jamoat = | jadvalda jamoat = | qaram = | gerb = | bayroq = |lat_deg =37 |lat_min =49 |lat_sec = |lon_deg =65 |lon_min =12 |lon_sec = | CoordAddon = type:city(30000)_region:TM | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = 250 | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki bolinishi = | rahbar turi = Xokim | rahbar = | asos solingan = | ilk eslatilishi = X asr | avvalgi nomlari = Kerki | qachondan beri = 1925 | maydon = | balandlik turi = | AP markazi balandligi = | iqlim = | rasmiy til = Turkman tili | aholi = 30 000 | sanalgan yil = 2010 | zichlik = | aglomeratsiya = | milliy tarkib = turkmanlar | konfessiyaviy tarkib = musulmonlar | etnoxronim = | vaqt mintaqasi = +5 | DST = | telefon kodi = | pochta indeksi = | pochta indekslari = | avtomobil kodi = | identifikator turi = | raqamli identifikator = | Commons turkumi = | sayt = | sayt tili = }} '''Karki''' (1999-yildan 2017-yilgacha '''''Otamurot''''') — [[Turkmaniston]]ning [[Lebap]] viloyati Otamurod tumanidagi shahar (1925-yildan). Tuman markazi. [[Amudaryo]]ning chap sohilida. Oʻng sohilida [[pristan]] va Karkichi temir yoʻl stansiyasi ([[Kogon]] — Dushanba temir yoʻl yoʻnalishi) joylashgan. Shahar [[Turkmanobod]] — Otamurot temiryoʻlning oxirgi punkti. Karki shosse yoʻli orqali Turkmanobod va Amudaryo orqali [[Mari]], [[Tajan]] shaharlari bilan bogʻlangan. Aholisi 30,8 ming kishi (1999). Karki <nowiki>X</nowiki> asrdan maʼlum. 1917-yilgacha [[Buxoro amirligi]]<nowiki/>ning Karki bekligi markazi, 1943-yil dekabrdan 1947-yil yanvargacha [[Turkmaniston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Turkmaniston SSR]] Karki viloyati markazi. Shaharda paxta tozalash, qurilish materiallari, sut-moy zavodlari, goʻsht va non kombinatlari, gilam fabrikasi, umumiy taʼlim va musiqa maktablari, pedagogika bilim yurti, madaniyat uyi, 5 kutubxona, tarixiy oʻlkashunoslik muzeyi, kasalxona, madaniy, maishiy va savdo xizmati koʻrsatish shoxobchalari bor.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{Turkmaniston shaharlari}} {{OʻzME}} [[Turkum:Lebap viloyati shaharlari]] [[Turkum:Karki]] {{Turkmenia-geo-stub}} lgghqre6g7kxo5yoyacjsavt3sfeu7d 6273929 6273927 2026-09-20T13:44:34Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273929 wikitext text/x-wiki {{Maʼnolari|Karki (maʼnolari)}} {{Bilgiquti aholi punkti | oʻzbekcha nomi = Otamurot | mavqe = shahar | mamlakat = Turkmaniston | mintaqa turi = Turkmaniston viloyatlari{{!}}Viloyat | mintaqa = Lebap viloyati | jadvalda mintaqa = Lebap viloyati | tuman turi = | tuman = | jadvalda tuman = | jamoat turi = | jamoat = | jadvalda jamoat = | qaram = | gerb = | bayroq = |lat_deg =37 |lat_min =49 |lat_sec = |lon_deg =65 |lon_min =12 |lon_sec = | CoordAddon = type:city(30000)_region:TM | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = 250 | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki bolinishi = | rahbar turi = Xokim | rahbar = | asos solingan = | ilk eslatilishi = X asr | avvalgi nomlari = Kerki | qachondan beri = 1925 | maydon = | balandlik turi = | AP markazi balandligi = | iqlim = | rasmiy til = Turkman tili | aholi = 30 000 | sanalgan yil = 2010 | zichlik = | aglomeratsiya = | milliy tarkib = turkmanlar | konfessiyaviy tarkib = musulmonlar | etnoxronim = | vaqt mintaqasi = +5 | DST = | telefon kodi = | pochta indeksi = | pochta indekslari = | avtomobil kodi = | identifikator turi = | raqamli identifikator = | Commons turkumi = | sayt = | sayt tili = }} '''Karki''' (1999-yildan 2017-yilgacha '''''Otamurot''''') — [[Turkmaniston]]ning [[Lebap]] viloyati Otamurod tumanidagi shahar (1925-yildan). Tuman markazi. [[Amudaryo]]ning chap sohilida. Oʻng sohilida [[pristan]] va Karkichi temir yoʻl stansiyasi ([[Kogon]] — Dushanba temir yoʻl yoʻnalishi) joylashgan. Shahar [[Turkmanobod]] — Otamurot temiryoʻlning oxirgi punkti. Karki shosse yoʻli orqali Turkmanobod va Amudaryo orqali [[Mari]], [[Tajan]] shaharlari bilan bogʻlangan. Aholisi 30,8 ming kishi (1999). Karki <nowiki>X</nowiki> asrdan maʼlum. 1917-yilgacha [[Buxoro amirligi]]<nowiki/>ning Karki bekligi markazi, 1943-yil dekabrdan 1947-yil yanvargacha [[Turkmaniston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Turkmaniston SSR]] Karki viloyati markazi. Shaharda paxta tozalash, qurilish materiallari, sut-moy zavodlari, goʻsht va non kombinatlari, gilam fabrikasi, umumiy taʼlim va musiqa maktablari, pedagogika bilim yurti, madaniyat uyi, 5 kutubxona, tarixiy oʻlkashunoslik muzeyi, kasalxona, madaniy, maishiy va savdo xizmati koʻrsatish shoxobchalari bor<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{Turkmaniston shaharlari}} {{OʻzME}} [[Turkum:Lebap viloyati shaharlari]] [[Turkum:Karki]] {{Turkmenia-geo-stub}} cj01gxt791k4h2zrt5s0bqw6r2x9sgk 100 97023 6274108 4185760 2026-09-21T03:28:05Z ~2026-50893-22 308913 6274108 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="background:#FFFFFF; border:solid 1px #8FAACC; padding: 6px;" cellspacing="0" cellpadding="8" |- valign="top" |{{qisqartma|[[P:]]|[[P:M]]}} {{Portal yonqutisi}} [[Vikipediya:Portallar|Portallar]] maʼlum bir mavzu yoki ilm sohasi boʻyicha bosh sahifalardir. Portallar bir nechta [[Vikipediya:Loyihalar|loyihalar]] bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Loyihalar faqat maqola ustida ishlashga (mualliflarga) moʻljallangan boʻlsa, portallar koʻproq oʻquvchilarga mavzular boʻyicha umumlashtirilgan maʼlumot beradi. Portallar [[:Turkum:Portallar|joriy roʻyxati]]. <br/><br/> <!-- 1 --> {| width="100%" | [[Fayl:P culture.svg|35px]] | width="100%" |<div style="text-align: center; font-family: sans-serif; font-size:130%; border-bottom: solid 2px #7D80B3; margin-bottom:5px;">{{anchor|Madaniyat_va_sanʼat}} '''Madaniyat va sanʼat'''</div> |} :[[Portal:Anime va manga|Anime va manga]] {{•}} [[Portal:Meʼmorlik|Meʼmorlik]] {{•}} [[Portal:Teatr|Teatr]] '''[[Portal:Adabiyot|Adabiyot]]''' :[[Portal:Sanʼat|Sanʼat]] ::[[Portal:Kitoblar|Kitoblar]] {{•}} [[Portal:Komikslar|Komikslar]] '''[[Portal:Musiqa|Musiqa]]''' <br/> :[[Portal:Pop-musiqa|Pop-musiqa]] {{•}} [[Portal:Rok-musiqa|Rok-musiqa]] '''[[Portal:Filmlar|Filmlar]]''' <br/> :[[Portal:Animatsiya|Animatsiya]] {{•}} [[Portal:Disney|Disney]] '''[[Portal:Televideniye|Televideniye]]''' <br/> :[[Portal:The Simpsons|''The Simpsons'']] '''[[Portal:Sport|Sport]]''' <br/> :[[Portal:Futbol|Futbol]] {{•}} [[Portal:Oʻzbekiston futboli|Oʻzbekiston futboli]] <!-- 2 --> {| width="100%" | [[Fayl:P countries-vector.svg|35px]] | width="100%" |<div style="text-align: center; font-family: sans-serif; font-size:130%; border-bottom: solid 2px #7D80B3; margin-bottom:5px;">{{anchor|Geografiya}} '''Geografiya'''</div> |} '''[[Portal:Geografiya|Geografiya]]''' <br/> [[Portal:Okeanlar|Okeanlar]] '''Qitʼalar''' :[[Portal:Afrika|Afrika]] {{•}} [[Portal:Avstraliya|Avstraliya]] {{•}} [[Portal:Janubiy Amerika|Janubiy Amerika]] {{•}} [[Portal:Shimoliy Amerika|Shimoliy Amerika]] {{•}} [[Portal:Yevropa|Yevropa]] {{•}} [[Portal:Osiyo|Osiyo]] '''Davlatlar''' :[[Portal:Argentina|Argentina]] {{•}} [[Portal:Afgʻoniston|Afgʻoniston]] {{•}} [[Portal:Amerika Qoʻshma Shtatlari|Amerika Qoʻshma Shtatlari]] {{•}} [[Portal:Braziliya|Braziliya]] {{•}} [[Portal:Buyuk Britaniya|Buyuk Britaniya]] {{•}} [[Portal:Eron|Eron]] {{•}} [[Portal:Fransiya|Fransiya]] {{•}} [[Portal:Germaniya|Germaniya]] {{•}} [[Portal:Gretsiya|Gretsiya]] {{•}} [[Portal:Gruziya|Gruziya]] {{•}} [[Portal:Hindiston|Hindiston]] {{•}} [[Portal:Indoneziya|Indoneziya]] {{•}} [[Portal:Iroq|Iroq]] {{•}} [[Portal:Ispaniya|Ispaniya]] {{•}} [[Portal:Isroil|Isroil]] {{•}} [[Portal:Italiya|Italiya]] {{•}} [[Portal:Janubiy Afrika|Janubiy Afrika]] {{•}} [[Portal:Janubiy Koreya|Janubiy Koreya]] {{•}} [[Portal:Kanada|Kanada]] {{•}} [[Portal:Keniya|Keniya]] {{•}} [[Portal:Kuba|Kuba]] {{•}} [[Portal:Madagaskar|Madagaskar]] {{•}} [[Portal:Malayziya|Malayziya]] {{•}} [[Portal:Meksika|Meksika]] {{•}} [[Portal:Oʻzbekiston|Oʻzbekiston]] {{•}} [[Portal:Pokiston|Pokiston]] {{•}} [[Portal:Qirgʻiziston|Qirgʻiziston]] {{•}} [[Portal:Qozogʻiston|Qozogʻiston]] {{•}} [[Portal:Rossiya|Rossiya]] {{•}} [[Portal:Saudiya Arabistoni|Saudiya Arabistoni]] {{•}} [[Portal:Shvetsiya|Shvetsiya]] {{•}} [[Portal:Shveysariya|Shveysariya]] {{•}} [[Portal:Tatariston|Tatariston]] {{•}} [[Portal:Tojikiston|Tojikiston]] {{•}} [[Portal:Turkiya|Turkiya]] {{•}} [[Portal:Turkmaniston|Turkmaniston]] {{•}} [[Portal:Ukraina|Ukraina]] {{•}} [[Portal:Xitoy|Xitoy]] {{•}} [[Portal:Yaponiya|Yaponiya]] <!-- 3 --> {| width="100%" | [[Fayl:P religion.png|35px]] | width="100%" |<div style="text-align: center; font-family: sans-serif; font-size:130%; border-bottom: solid 2px #7D80B3; margin-bottom:5px;">{{anchor|Falsafa_va_din}} '''Falsafa va din'''</div> |} '''[[Portal:Din|Din]]''' :[[Portal:Hinduizm|Hinduizm]]{{•}} [[Portal:Xristianlik|Xristianlik]] '''[[Portal:Falsafa|Falsafa]]''' <!-- 4 --> {| width="100%" | [[Fayl:P parthenon.svg|35px]] | width="100%" |<div style="text-align: center; font-family: sans-serif; font-size:130%; border-bottom: solid 2px #7D80B3; margin-bottom:5px;">{{anchor|Fan}} '''Fan'''</div> |} '''[[Portal:Fan|Fan]]''' :[[Portal:Astronomiya|Astronomiya]] {{•}} [[Portal:Biologiya|Biologiya]] {{•}} [[Portal:Fizika|Fizika]] {{•}} [[Portal:Geografiya|Geografiya]] {{•}} [[Portal:Kimyo|Kimyo]] {{•}} [[Portal:Matematika|Matematika]] {{•}} [[Portal:Psixologiya|Psixologiya]] '''[[Portal:Tibbiyot|Tibbiyot]]''' :[[Portal:COVID-19|COVID-19]] <!-- 5 --> {| width="100%" | [[Fayl:P vip.svg|35px]] | width="100%" |<div style="text-align: center; font-family: sans-serif; font-size:130%; border-bottom: solid 2px #7D80B3; margin-bottom:5px;">{{anchor|Kishilar}} '''Kishilar'''</div> |} :'''[[Portal:Biografiya|Biografiya]]''' {{•}} [[Portal:Alisher Navoiy|Alisher Navoiy]] {{•}} [[Portal:LGBT|LGBT]] <!-- 6 --> {| width="100%" | [[Fayl:Klepsydra-pt.svg|35px]] | width="100%" |<div style="text-align: center; font-family: sans-serif; font-size:130%; border-bottom: solid 2px #7D80B3; margin-bottom:5px;">{{anchor|Tarix_va_voqea-hodisalar}} '''Tarix'''</div> |} '''[[Portal:Tarix|Tarix]]''' :[[Portal:Qadimgi Rim|Qadimgi Rim]] {{•}} [[Portal:Qadimgi Yunoniston|Qadimgi Yunoniston]] <!-- 7 --> {| width="100%" | [[Fayl:Klepsydra-pt.svg|35px]] | width="100%" |<div style="text-align: center; font-family: sans-serif; font-size:130%; border-bottom: solid 2px #7D80B3; margin-bottom:5px;">{{anchor|Texnologiya}} '''Texnologiya'''</div> |} '''[[Portal:Texnologiya|Texnologiya]]''' :[[Portal:Astronomiya|Astronomiya]] {{•}} [[Portal:Qishloq xoʻjaligi|Qishloq xoʻjaligi]] '''[[Portal:Transport|Transport]]''' :[[Portal:Aviatsiya|Aviatsiya]] {{•}} [[Portal:Avtomobillar|Avtomobillar]] |} [[Turkum:Portallar| ]] tqifemi60ayp2dbt3f6arit5ipmxy3y 6274109 6274108 2026-09-21T03:29:32Z ~2026-50893-22 308913 6274109 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="background:#FFFFFF; border:solid 1px #8FAACC; padding: 6px;" cellspacing="0" cellpadding="8" |- valign="top" |{{qisqartma|[[P:]]|[[P:M]]}} {{Portal yonqutisi}} [[Vikipediya:Portallar|Portallar]] maʼlum bir mavzu yoki ilm sohasi boʻyicha bosh sahifalardir. Portallar bir nechta [[Vikipediya:Loyihalar|loyihalar]] bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Loyihalar faqat maqola ustida ishlashga (mualliflarga) moʻljallangan boʻlsa, portallar koʻproq oʻquvchilarga mavzular boʻyicha umumlashtirilgan maʼlumot beradi. Portallar [[:Turkum:Portallar|joriy roʻyxati]]. <br/><br/> <!-- 1 --> {| width="100%" | [[Fayl:P culture.svg|35px]] | width="100%" |<div style="text-align: center; font-family: sans-serif; font-size:130%; border-bottom: solid 2px #7D80B3; margin-bottom:5px;">{{anchor|Madaniyat_va_sanʼat}} '''Madaniyat va sanʼat'''</div> |} :[[Portal:Anime va manga|Anime va manga]] {{•}} [[Portal:Meʼmorlik|Meʼmorlik]] {{•}} [[Portal:Teatr|Teatr]] '''[[Portal:Adabiyot|Adabiyot]]''' :[[Portal:Sanʼat|Sanʼat]] ::[[Portal:Kitoblar|Kitoblar]] {{•}} [[Portal:Komikslar|Komikslar]] '''[[Portal:Musiqa|Musiqa]]''' <br/> :[[Portal:Pop-musiqa|Pop-musiqa]] {{•}} [[Portal:Rok-musiqa|Rok-musiqa]] '''[[Portal:Filmlar|Filmlar]]''' <br/> :[[Portal:Animatsiya|Animatsiya]] {{•}} [[Portal:Disney|Disney]] '''[[Portal:Televideniye|Televideniye]]''' <br/> :[[Portal:The Simpsons|''The Simpsons'']] '''[[Portal:Sport|Sport]]''' <br/> :[[Portal:Futbol|Futbol]] {{•}} [[Portal:Oʻzbekiston futboli|Oʻzbekiston futboli]] <!-- 2 --> {| width="100%" | [[Fayl:P countries-vector.svg|35px]] | width="100%" |<div style="text-align: center; font-family: sans-serif; font-size:130%; border-bottom: solid 2px #7D80B3; margin-bottom:5px;">{{anchor|Geografiya}} '''Geografiya'''</div> |} '''[[Portal:Geografiya|Geografiya]]''' <br/> [[Portal:Okeanlar|Okeanlar]] '''Qitʼalar''' :[[Portal:Afrika|Afrika]] {{•}} [[Portal:Avstraliya|Avstraliya]] {{•}} [[Portal:Janubiy Amerika|Janubiy Amerika]] {{•}} [[Portal:Shimoliy Amerika|Shimoliy Amerika]] {{•}} [[Portal:Yevropa|Yevropa]] {{•}} [[Portal:Osiyo|Osiyo]] '''Davlatlar''' :[[Portal:Argentina|Argentina]] {{•}} [[Portal:Afgʻoniston|Afgʻoniston]] {{•}} [[Portal:Amerika Qoʻshma Shtatlari|Amerika Qoʻshma Shtatlari]] {{•}} [[Portal:Braziliya|Braziliya]] {{•}} [[Portal:Buyuk Britaniya|Buyuk Britaniya]] {{•}} [[Portal:Eron|Eron]] {{•}} [[Portal:Fransiya|Fransiya]] {{•}} [[Portal:Germaniya|Germaniya]] {{•}} [[Portal:Gretsiya|Gretsiya]] {{•}} [[Portal:Gruziya|Gruziya]] {{•}} [[Portal:Hindiston|Hindiston]] {{•}} [[Portal:Indoneziya|Indoneziya]] {{•}} [[Portal:Ispaniya|Ispaniya]] {{•}} [[Portal:Isroil|Isroil]] {{•}} [[Portal:Italiya|Italiya]] {{•}} [[Portal:Janubiy Afrika|Janubiy Afrika]] {{•}} [[Portal:Janubiy Koreya|Janubiy Koreya]] {{•}} [[Portal:Kanada|Kanada]] {{•}} [[Portal:Keniya|Keniya]] {{•}} [[Portal:Kuba|Kuba]] {{•}} [[Portal:Madagaskar|Madagaskar]] {{•}} [[Portal:Malayziya|Malayziya]] {{•}} [[Portal:Meksika|Meksika]] {{•}} [[Portal:Oʻzbekiston|Oʻzbekiston]] {{•}} [[Portal:Pokiston|Pokiston]] {{•}} [[Portal:Qirgʻiziston|Qirgʻiziston]] {{•}} [[Portal:Qozogʻiston|Qozogʻiston]] {{•}} [[Portal:Rossiya|Rossiya]] {{•}} [[Portal:Saudiya Arabistoni|Saudiya Arabistoni]] {{•}} [[Portal:Shvetsiya|Shvetsiya]] {{•}} [[Portal:Shveysariya|Shveysariya]] {{•}} [[Portal:Tatariston|Tatariston]] {{•}} [[Portal:Tojikiston|Tojikiston]] {{•}} [[Portal:Turkiya|Turkiya]] {{•}} [[Portal:Turkmaniston|Turkmaniston]] {{•}} [[Portal:Ukraina|Ukraina]] {{•}} [[Portal:Xitoy|Xitoy]] {{•}} [[Portal:Yaponiya|Yaponiya]] <!-- 3 --> {| width="100%" | [[Fayl:P religion.png|35px]] | width="100%" |<div style="text-align: center; font-family: sans-serif; font-size:130%; border-bottom: solid 2px #7D80B3; margin-bottom:5px;">{{anchor|Falsafa_va_din}} '''Falsafa va din'''</div> |} '''[[Portal:Din|Din]]''' :[[Portal:Hinduizm|Hinduizm]]{{•}} [[Portal:Xristianlik|Xristianlik]] '''[[Portal:Falsafa|Falsafa]]''' <!-- 4 --> {| width="100%" | [[Fayl:P parthenon.svg|35px]] | width="100%" |<div style="text-align: center; font-family: sans-serif; font-size:130%; border-bottom: solid 2px #7D80B3; margin-bottom:5px;">{{anchor|Fan}} '''Fan'''</div> |} '''[[Portal:Fan|Fan]]''' :[[Portal:Astronomiya|Astronomiya]] {{•}} [[Portal:Biologiya|Biologiya]] {{•}} [[Portal:Fizika|Fizika]] {{•}} [[Portal:Geografiya|Geografiya]] {{•}} [[Portal:Kimyo|Kimyo]] {{•}} [[Portal:Matematika|Matematika]] {{•}} [[Portal:Psixologiya|Psixologiya]] '''[[Portal:Tibbiyot|Tibbiyot]]''' :[[Portal:COVID-19|COVID-19]] <!-- 5 --> {| width="100%" | [[Fayl:P vip.svg|35px]] | width="100%" |<div style="text-align: center; font-family: sans-serif; font-size:130%; border-bottom: solid 2px #7D80B3; margin-bottom:5px;">{{anchor|Kishilar}} '''Kishilar'''</div> |} :'''[[Portal:Biografiya|Biografiya]]''' {{•}} [[Portal:Alisher Navoiy|Alisher Navoiy]] {{•}} [[Portal:LGBT|LGBT]] <!-- 6 --> {| width="100%" | [[Fayl:Klepsydra-pt.svg|35px]] | width="100%" |<div style="text-align: center; font-family: sans-serif; font-size:130%; border-bottom: solid 2px #7D80B3; margin-bottom:5px;">{{anchor|Tarix_va_voqea-hodisalar}} '''Tarix'''</div> |} '''[[Portal:Tarix|Tarix]]''' :[[Portal:Qadimgi Rim|Qadimgi Rim]] {{•}} [[Portal:Qadimgi Yunoniston|Qadimgi Yunoniston]] <!-- 7 --> {| width="100%" | [[Fayl:Klepsydra-pt.svg|35px]] | width="100%" |<div style="text-align: center; font-family: sans-serif; font-size:130%; border-bottom: solid 2px #7D80B3; margin-bottom:5px;">{{anchor|Texnologiya}} '''Texnologiya'''</div> |} '''[[Portal:Texnologiya|Texnologiya]]''' :[[Portal:Astronomiya|Astronomiya]] {{•}} [[Portal:Qishloq xoʻjaligi|Qishloq xoʻjaligi]] '''[[Portal:Transport|Transport]]''' :[[Portal:Aviatsiya|Aviatsiya]] {{•}} [[Portal:Avtomobillar|Avtomobillar]] |} [[Turkum:Portallar| ]] rp0qr0fcw62xzzno134uowe6f1toqn6 6274120 6274109 2026-09-21T04:04:07Z Morkoz 282479 [[Special:Contributions/~2026-50893-22|~2026-50893-22]] tahrirlari [[User:MathXplore|MathXplore]] versiyasiga qaytarildi 3734431 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="background:#FFFFFF; border:solid 1px #8FAACC; padding: 6px;" cellspacing="0" cellpadding="8" |- valign="top" |{{qisqartma|[[P:]]|[[P:M]]}} {{Portal yonqutisi}} [[Vikipediya:Portallar|Portallar]] maʼlum bir mavzu yoki ilm sohasi boʻyicha bosh sahifalardir. Portallar bir nechta [[Vikipediya:Loyihalar|loyihalar]] bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Loyihalar faqat maqola ustida ishlashga (mualliflarga) moʻljallangan boʻlsa, portallar koʻproq oʻquvchilarga mavzular boʻyicha umumlashtirilgan maʼlumot beradi. Portallar [[:Turkum:Portallar|joriy roʻyxati]]. <br/><br/> <!-- 1 --> {| width="100%" | [[Fayl:P culture.svg|35px]] | width="100%" |<div style="text-align: center; font-family: sans-serif; font-size:130%; border-bottom: solid 2px #7D80B3; margin-bottom:5px;">{{anchor|Madaniyat_va_sanʼat}} '''Madaniyat va sanʼat'''</div> |} :[[Portal:Anime va manga|Anime va manga]] {{•}} [[Portal:Meʼmorlik|Meʼmorlik]] {{•}} [[Portal:Teatr|Teatr]] '''[[Portal:Adabiyot|Adabiyot]]''' :[[Portal:Sanʼat|Sanʼat]] ::[[Portal:Kitoblar|Kitoblar]] {{•}} [[Portal:Komikslar|Komikslar]] '''[[Portal:Musiqa|Musiqa]]''' <br/> :[[Portal:Pop-musiqa|Pop-musiqa]] {{•}} [[Portal:Rok-musiqa|Rok-musiqa]] '''[[Portal:Filmlar|Filmlar]]''' <br/> :[[Portal:Animatsiya|Animatsiya]] {{•}} [[Portal:Disney|Disney]] '''[[Portal:Televideniye|Televideniye]]''' <br/> :[[Portal:The Simpsons|''The Simpsons'']] '''[[Portal:Sport|Sport]]''' <br/> :[[Portal:Futbol|Futbol]] {{•}} [[Portal:Oʻzbekiston futboli|Oʻzbekiston futboli]] <!-- 2 --> {| width="100%" | [[Fayl:P countries-vector.svg|35px]] | width="100%" |<div style="text-align: center; font-family: sans-serif; font-size:130%; border-bottom: solid 2px #7D80B3; margin-bottom:5px;">{{anchor|Geografiya}} '''Geografiya'''</div> |} '''[[Portal:Geografiya|Geografiya]]''' <br/> [[Portal:Okeanlar|Okeanlar]] '''Qitʼalar''' :[[Portal:Afrika|Afrika]] {{•}} [[Portal:Avstraliya|Avstraliya]] {{•}} [[Portal:Janubiy Amerika|Janubiy Amerika]] {{•}} [[Portal:Shimoliy Amerika|Shimoliy Amerika]] {{•}} [[Portal:Yevropa|Yevropa]] {{•}} [[Portal:Osiyo|Osiyo]] '''Davlatlar''' :[[Portal:Argentina|Argentina]] {{•}} [[Portal:Afgʻoniston|Afgʻoniston]] {{•}} [[Portal:Amerika Qoʻshma Shtatlari|Amerika Qoʻshma Shtatlari]] {{•}} [[Portal:Braziliya|Braziliya]] {{•}} [[Portal:Buyuk Britaniya|Buyuk Britaniya]] {{•}} [[Portal:Eron|Eron]] {{•}} [[Portal:Fransiya|Fransiya]] {{•}} [[Portal:Germaniya|Germaniya]] {{•}} [[Portal:Gretsiya|Gretsiya]] {{•}} [[Portal:Gruziya|Gruziya]] {{•}} [[Portal:Hindiston|Hindiston]] {{•}} [[Portal:Indoneziya|Indoneziya]] {{•}} [[Portal:Iroq|Iroq]] {{•}} [[Portal:Ispaniya|Ispaniya]] {{•}} [[Portal:Isroil|Isroil]] {{•}} [[Portal:Italiya|Italiya]] {{•}} [[Portal:Janubiy Afrika|Janubiy Afrika]] {{•}} [[Portal:Janubiy Koreya|Janubiy Koreya]] {{•}} [[Portal:Kanada|Kanada]] {{•}} [[Portal:Keniya|Keniya]] {{•}} [[Portal:Kuba|Kuba]] {{•}} [[Portal:Madagaskar|Madagaskar]] {{•}} [[Portal:Malayziya|Malayziya]] {{•}} [[Portal:Meksika|Meksika]] {{•}} [[Portal:Oʻzbekiston|Oʻzbekiston]] {{•}} [[Portal:Pokiston|Pokiston]] {{•}} [[Portal:Qirgʻiziston|Qirgʻiziston]] {{•}} [[Portal:Qozogʻiston|Qozogʻiston]] {{•}} [[Portal:Rossiya|Rossiya]] {{•}} [[Portal:Saudiya Arabistoni|Saudiya Arabistoni]] {{•}} [[Portal:Shvetsiya|Shvetsiya]] {{•}} [[Portal:Shveysariya|Shveysariya]] {{•}} [[Portal:Tatariston|Tatariston]] {{•}} [[Portal:Tojikiston|Tojikiston]] {{•}} [[Portal:Turkiya|Turkiya]] {{•}} [[Portal:Turkmaniston|Turkmaniston]] {{•}} [[Portal:Ukraina|Ukraina]] {{•}} [[Portal:Xitoy|Xitoy]] {{•}} [[Portal:Yaponiya|Yaponiya]] <!-- 3 --> {| width="100%" | [[Fayl:P religion.png|35px]] | width="100%" |<div style="text-align: center; font-family: sans-serif; font-size:130%; border-bottom: solid 2px #7D80B3; margin-bottom:5px;">{{anchor|Falsafa_va_din}} '''Falsafa va din'''</div> |} '''[[Portal:Din|Din]]''' :[[Portal:Hinduizm|Hinduizm]]{{•}} [[Portal:Islom|Islom]] {{•}} [[Portal:Xristianlik|Xristianlik]] '''[[Portal:Falsafa|Falsafa]]''' <!-- 4 --> {| width="100%" | [[Fayl:P parthenon.svg|35px]] | width="100%" |<div style="text-align: center; font-family: sans-serif; font-size:130%; border-bottom: solid 2px #7D80B3; margin-bottom:5px;">{{anchor|Fan}} '''Fan'''</div> |} '''[[Portal:Fan|Fan]]''' :[[Portal:Astronomiya|Astronomiya]] {{•}} [[Portal:Biologiya|Biologiya]] {{•}} [[Portal:Fizika|Fizika]] {{•}} [[Portal:Geografiya|Geografiya]] {{•}} [[Portal:Kimyo|Kimyo]] {{•}} [[Portal:Matematika|Matematika]] {{•}} [[Portal:Psixologiya|Psixologiya]] '''[[Portal:Tibbiyot|Tibbiyot]]''' :[[Portal:COVID-19|COVID-19]] <!-- 5 --> {| width="100%" | [[Fayl:P vip.svg|35px]] | width="100%" |<div style="text-align: center; font-family: sans-serif; font-size:130%; border-bottom: solid 2px #7D80B3; margin-bottom:5px;">{{anchor|Kishilar}} '''Kishilar'''</div> |} :'''[[Portal:Biografiya|Biografiya]]''' {{•}} [[Portal:Alisher Navoiy|Alisher Navoiy]] {{•}} [[Portal:LGBT|LGBT]] <!-- 6 --> {| width="100%" | [[Fayl:Klepsydra-pt.svg|35px]] | width="100%" |<div style="text-align: center; font-family: sans-serif; font-size:130%; border-bottom: solid 2px #7D80B3; margin-bottom:5px;">{{anchor|Tarix_va_voqea-hodisalar}} '''Tarix'''</div> |} '''[[Portal:Tarix|Tarix]]''' :[[Portal:Qadimgi Misr|Qadimgi Misr]] {{•}} [[Portal:Qadimgi Rim|Qadimgi Rim]] {{•}} [[Portal:Qadimgi Yunoniston|Qadimgi Yunoniston]] <!-- 7 --> {| width="100%" | [[Fayl:Klepsydra-pt.svg|35px]] | width="100%" |<div style="text-align: center; font-family: sans-serif; font-size:130%; border-bottom: solid 2px #7D80B3; margin-bottom:5px;">{{anchor|Texnologiya}} '''Texnologiya'''</div> |} '''[[Portal:Texnologiya|Texnologiya]]''' :[[Portal:Astronomiya|Astronomiya]] {{•}} [[Portal:Qishloq xoʻjaligi|Qishloq xoʻjaligi]] '''[[Portal:Transport|Transport]]''' :[[Portal:Aviatsiya|Aviatsiya]] {{•}} [[Portal:Avtomobillar|Avtomobillar]] |} [[Turkum:Portallar| ]] atc0j1vqc6wzgwavkx2pc5h6a14qagm 3 169061 6273919 6262957 2026-09-20T13:39:53Z Turdeyuv sunnatillo 308710 /* Question from Turdeyuv sunnatillo on Mamlakat (13:39, 2026-yil 20-sentyabr) */ yangi mavzu 6273919 wikitext text/x-wiki {{welcome|[[User:Abdulla|<span style="color:#0645AD">Abdulla</span>]]&nbsp;^{[[User talk:Abdulla|<span style="color:#0645AD">munozara</span>]]} 05:41, 1 noyabr 2012 (UTC)}} == Infoboxes == Hi! I'm making (most of) the infoboxes for all the Soviet SSR's in my sandbox [[Foydalanuvchi:PlanespotterA320/Sandbox|here]], so you don't have to worry about writing the all the infoboxes for every Soviet republic. Just copy and paste the text. --[[Foydalanuvchi:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:PlanespotterA320|munozara]]) 14:20, 9-Avgust 2018 (UTC) : Salom! Rahmat, juda katta yordam qilyapsiz. Infobox tahrirlashni mashq qilyapman.--[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 06:25, 10-Avgust 2018 (UTC) :: Finished Ukraine and Kazakhstan SSR infoboxes.--[[Foydalanuvchi:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:PlanespotterA320|munozara]]) 21:01, 10-Avgust 2018 (UTC) ::: Rahmat! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 08:46, 11-Avgust 2018 (UTC) :::: Salom men Moldova SSR maqolasini yaratgandim. Sarlavhaga Moldova SSR deb yozganman, keyin izlab koʻrsam oʻzbekchada Moldaviya yozilar ekan. Hamma maʼlumotlarda Moldaviya deb yozganman. Moldaviya SSR deb qidirsam maqola yaratilmagan deyapti. Sarlavhani oʻzgartira olmadim. Nima qilay? Yordam bering, iltimos! Oldindan rahmaat! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 13:41, 11-Avgust 2018 (UTC) ::::: Got it.--[[Foydalanuvchi:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:PlanespotterA320|munozara]]) 13:54, 11-Avgust 2018 (UTC) :::::: Yordamingiz uchun katta rahmat! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 14:01, 11-Avgust 2018 (UTC) ::::::: By the way, I created [[:Andoza:Samolyot]] and [[:Andoza:Reysi halokati]] so that aviation articles with infoboxes can be created.--[[Foydalanuvchi:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:PlanespotterA320|munozara]]) 21:28, 13-Avgust 2018 (UTC) :::::::: Ajoyib! [[:en:Turkish Airlines Flight 6491|Mana bu]] halokat haqida maqola yaratishdan boshlasam boʻladi. --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 03:00, 14-Avgust 2018 (UTC) :::::::::I will also create a separate template for an accident involving two aircraft. Nearly all major aviation disasters have articles missing, like [[:en:Tenerife airport disaster|Tenerife disaster]] (worst aviation disaster in history), [[:en:Japan Airlines Flight 123|JAL 123]] (worst single-plane crash), [[:en:Turkish Airlines Flight 981|THY 981]] (tragic preventable design flaw), [[:en:1996 Charkhi Dadri mid-air collision|SAA-KZA]] (3rd deadliest crash), [[:en:ValuJet Flight 592|Valujet 592]] (US Transportation secretary was fired in the aftermat...Several stupid things led crash, like oxygen generators in class-d cargo holds. Several documentaries about it) [[:en:Alaska Airlines Flight 261|Alaska 261]] (caused by intentionaly NOT maintaining the jackscrew of the T-tail...Some shady stuff was going on. A mechanic who identified problem was silenced, became whistleblower, etc...somewhat like Valujet) [[:en:Air India Flight 182|AIC 182]] (major terrorist attack; unprecedented lenghts gone to retreive wreckage in deep ocean), [[:en:Air France Flight 447|AFR 447]] ("the [[Malaysia Airlines 370 reysi halokati|MH 370]] that was found") and [[:en:Aeroflot Flight 7425|AFL 7425]]? You may also be interested in [[:ru:Катастрофа Ан-24 в Навои]], [[:ru:Катастрофа Ил-18 под Самаркандом|AFL U-45]], [[:ru:Катастрофа Ил-14 в Ташкенте|AFL 466]], [[:ru:Катастрофа Ил-14 под Ташкентом|AFL 40]], [[:ru:Катастрофа Ил-18 в Ташкенте|AFL 5139]], and Tu-104 crashes of [[:en:Aeroflot Flight 964|AFL 964]], [[:en:Aeroflot Flight 1912|AFL 1912]], [[:en:Aeroflot Flight 2415|AFL 2415]], [[:en:Aeroflot Flight 3932|AFL 3932]]. (It certainly doesn't help that plane crashes were censored in the Soviet Union) I'm giving avaiation it's own section in the [[Loyiha:Kerakli maqolalar|missing list]].--[[Foydalanuvchi:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:PlanespotterA320|munozara]]) 16:22, 15-Avgust 2018 (UTC) :::::::::: Juda soz. {{ping|Nataev}} ham aviatsiyaga qiziqadi. ''[[:en:Mayday (Canadian TV series)|Mayday]]''ning barcha sezonini koʻrgan. Menam ayrim epizodlarni koʻrganman. [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 06:24, 16-Avgust 2018 (UTC) == Rozilik == Salom, iltimos, [[Vikipediya:Forum/Qoidalar|mana bu]] yerga ovoz bering. -- [[Foydalanuvchi:Malikxan|Malikxan]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]) 09:03, 19-Avgust 2018 (UTC) : Salom, ovoz berdim! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 10:09, 19-Avgust 2018 (UTC) == Adminstrator == Salom! [[Vikipediya:Administratorlikka soʻrovlar/Malikxan]]ga ovoz berishda qatnashing &ndash; [[Foydalanuvchi:Malikxan|<span style="color:grey;">M</span><span style="color:green;">alikxan</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]} 12:45, 20-Sentabr 2018 (UTC) :Salom, ovoz berdim! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 14:17, 21-Sentabr 2018 (UTC) == Ovoz berish == Salom! [[Vikipediya:Administratorlikka soʻrovlar/Malikxan]] nomli sahifada ovoz berishda ishtirok eting! [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] '''^{<small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small>}''' 18:17, 31-Avgust 2019 (UTC) : Salom, ovoz berdim! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 07:01, 1-Sentabr 2019 (UTC) :: Siz 2018-yilgi saylovga ovoz bergan edingiz. Hozir uni o‘chirib tashladim. Iltimos, 2019-yildagisiga ovoz bering. Ovoz berish muddati tugagan bo‘lsa ham. Rozi yoki qarshi ekanligingizni bilmoqchiman. [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] '''^{<small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small>}''' 07:37, 1-Sentabr 2019 (UTC) ::: Keyingi safar albatta ovoz beraman. --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 16:47, 1-Sentabr 2019 (UTC) :::: Maqolalarni yaratishda yordamingiz kerak emas edi „rahmat“! 100 kunga tanlagan mavzularim edi bu bekor bol’di. --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 14:56, 2-Sentabr 2019 (UTC) ::::: Uzr soʻrayman. Men sizga shunchaki yordam bermoqchi edim. [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] '''^{<small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small>}''' 15:03, 2-Sentabr 2019 (UTC) :::::: Yordam bermoqchi boʻlganingizga ishondim lekin oʻzim harakat qilib yaratmoqchi edim. Bundan keyin yordam kerak boʻlsa albatta soʻrayman oldindan rahmat! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 15:11, 2-Sentabr 2019 (UTC) ::::::: Yordam kerak boʻlsa, bemalol soʻrayvering. Qoʻlimdan kelgancha yordam beraman. [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b>^{<small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small>}</b> 15:18, 2-Sentabr 2019 (UTC) :::::::: Xoʻp katta rahmat! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 15:31, 2-Sentabr 2019 (UTC) == Original yulduz == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | [[Fayl:Original Barnstar.png|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''Original yulduz''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Hurmatli, Nataeva! Soʻnggi 30 kun ichida oʻzbekcha Vikipediyaga qoʻshgan salmoqli hissangiz uchun sizni ushbu yulduz bilan taqdirlayman. Shunday ruhda davom eting! [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b>^{<small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small>}</b> 15:30, 1-Oktabr 2019 (UTC) |} :Tashakkur! [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 16:00, 1-Oktabr 2019 (UTC) == Ovoz berish == Salom! [[Vikipediya:Administratorlikka soʻrovlar/Malikxan]] nomli sahifada ovoz berishda ishtirok eting! [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] '''^{<small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small>}''' 13:24, 6-Oktabr 2019 (UTC) :Nataeva, ovoz berishda ishtirok eting! 😃 [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b>^{<small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small>}</b> 17:17, 8-Oktabr 2019 (UTC) ==Tanlangan tasvir== Salom. [[Vikipediya:Tanlangan tasvir nomzodlari]] sahifasida ovoz berishda ishtirok eting! [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b>^{<small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small>}</b> 14:51, 14-Oktabr 2019 (UTC) :Iltimos, har xil ovoz berish chaqiriqlari bilan munozara sahifamni toʻldirmang. Oʻzimga qiziq boʻlgan sahifalarni topib, oʻzim ovoz beraman. [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 14:57, 14-Oktabr 2019 (UTC) ::Qoʻpollik yaxshi narsa emas, sizga aytsam. :( [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b>^{<small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small>}</b> 15:12, 14-Oktabr 2019 (UTC) :::Aql oʻrgatmang. Sahifamni esa spam bilan toʻldirishni bas qiling. [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 15:14, 14-Oktabr 2019 (UTC) ::::Men ham vaqtimni sizning munozara sahifangizda yozish bilan oʻtkazmoqchi emasman. Faol boʻlganingiz uchun sizga murojaat qilgandim. [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b>^{<small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small>}</b> 15:22, 14-Oktabr 2019 (UTC) :::::Qaytaraman, spammerlikni toʻxtating. Ovoz berish umuman qiziqtirmaydi, tamom-vassalom. [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 15:24, 14-Oktabr 2019 (UTC) == [[Alkinlar]] == Salom! YM uchun yangi nomzod ovoz bering --[[Foydalanuvchi:Amir.Temur|Amir.Temur]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Amir.Temur|munozara]]) 17:38, 21-Noyabr 2019 (UTC) : Salom, ovoz berdim! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 14:45, 22-Noyabr 2019 (UTC) == Wikimedians of the Uzbek language User Group == [[File:UzbekWikimediansLogo.png|150px|right]] Salom, {{PAGENAME}}! Sizni oʻzbekcha Vikipediyada faol foydalanuvchi ekanligingizni hisobga olgan holda, [[:meta:Wikimedians of the Uzbek language User Group]] sahifasidagi „[[:meta:Wikimedians of the Uzbek language User Group#Members|Members]]“ boʻlimiga loginigizni yozib qoldirishingizni iltimos qilib qolar edik. Siz ham bizga qoʻshiling! <span class="plainlinks"><center><br />'''Shuningdek, ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarimizga qoʻshiling!'''<br /><br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[File:Facebook Logo Mini.svg|25px]] [https://www.facebook.com/uzbekwikipedia/ Facebook]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[File:Twitter Logo Mini.svg|25px]] [https://twitter.com/uzbekwikipedia Twitter]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[File:Telegram logo.svg|25px]] [https://t.me/uzbekwikipedia Telegram]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</center></span> Hurmat bilan, [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b>^{<small><span style="color:blue">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small>}</b> 17:29, 28-Avgust 2020 (UTC) :Qoʻshildim. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 11:08, 4-Noyabr 2020 (UTC) == Vikipediya kitob elchisi == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Editors Barnstar Hires.png|100px]]|[[Fayl:Goldenwiki.png|150px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''''<span style="font-family:fantasy;">[[Vikipediya:Vikipediya kitob oyligi/2020|Vikipediya kitob elchisi]]</span>''''' ''(2020)'' </br> '' <font size="2px">Wikipedia Book Ambassador 2020 </font> '' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | <span style="font-family:fantasy;"> ''Hurmatli, Nataeva! </br> 2020-yilning dekabr oyida oʻtkazilgan „[[Vikipediya:Vikipediya kitob oyligi/2020|Kitob oyligi]]“ musobaqasida ishtirok etib, koʻplab [[kitob]]lar bilan bogʻliq mavzularda maqolalar yaratganligingiz uchun tashakkur! Siz bu musobaqa natijalariga koʻra, '''birinchi oʻrin'''ga loyiq topildingiz! Hurmat va minnatdorchilik sifatida, sizga ushbu oltin mukofotni topshirishga izn bergaysiz! Doimo shunday ruhda davom etasiz deb umid qilaman hamda sizga eng yaxshi tilaklarni tilab qolaman! Hurmat bilan'',</span> [[Foydalanuvchi:Malikxan|<span style="color:green">Malikxan</span>]] <b>^{<small>[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan#top|munozara]]</small>}</b> 11:13, 2-Yanvar 2021 (UTC) |} :Katta rahmat! Kutmagandim, juda xursand boʻldim!))) [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 12:47, 3-Yanvar 2021 (UTC) == V va IV darajali „Yaxshi maqola“ ordenlari == {| style="background:#E4F1FA; border: solid 1px #C2E0F3; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[Fayl:Good Article Barnstar 5 Degree Hires.png|100px|center|IV darajali „Yaxshi maqola“ ordeni]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Vikipediya:Ordenlar/Yaxshi maqola#V darajali orden|V darajali „Yaxshi maqola“ ordeni]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2E0F3;" | 3 ta [[Vikipediya:Yaxshi maqolalar|yaxshi maqolani]] yaratganingiz / yaratilishiga katta hissa qoʻshganingiz uchun. Tabriklayman!<br> — [[Foydalanuvchi:Kagansky|Kagansky]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kagansky|munozara]]) 06:11, 24-Dekabr 2021 (UTC) |} {| style="background:#E4F1FA; border: solid 1px #C2E0F3; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[Fayl:Good Article Barnstar 4 Degree Hires.png|100px|center|IV darajali „Yaxshi maqola“ ordeni]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Vikipediya:Ordenlar/Yaxshi maqola#IV darajali orden|IV darajali „Yaxshi maqola“ ordeni]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2E0F3;" | 5 ta [[Vikipediya:Yaxshi maqolalar|yaxshi maqolani]] yaratganingiz / yaratilishiga katta hissa qoʻshganingiz uchun. Tabriklayman!<br> — [[Foydalanuvchi:Kagansky|Kagansky]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kagansky|munozara]]) 06:11, 24-Dekabr 2021 (UTC) |} : Katta rahmat! [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 15:06, 23-Iyun 2022 (UTC) == Tanlangan maqola statusi uchun ovoz berish == Assalomu alaykum! https://uz.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:Yaxshi_maqola_nomzodlari/GIF_so%27zi_talaffuzi Ushbu ssilka orqali o'z fikringiz va ovozingizni berishingizni iltimos qilib qolaman. Har qanday fikr uchun oldindan rahmat ! [[Foydalanuvchi:Optima D|Optima D]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Optima D|munozara]]) 07:29, 16-Iyun 2022 (UTC) : Va alaykum assalom, ovoz berdim! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 15:25, 23-Iyun 2022 (UTC) == Fountain bo‘yicha norozilik == Assalomu alaykum. Fountaindagi maqolalarimni izohsiz ancha past baholabsiz. 3balga loyiq maqolalarimga ham 1 bal qo‘yibsiz. Menimcha maqolalarimni o‘qimagansiz. Nega past ball berganizni izholab berolasizmi? [[Foydalanuvchi:Muzaffar murodovich|Muzaffar murodovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Muzaffar murodovich|munozara]]) 05:46, 11-Iyul 2022 (UTC) : Hormang! Aynan qaysi maqolalarni nazarda tutyapsiz? Shu yerda link qoldiring, koʻrib chiqamiz. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 05:48, 11-Iyul 2022 (UTC) :: [[Vinícius Júnior]], [[Danijel Subašić]], [[Denis Cheryshev]], [[Kyle Walker]], [[Bertrand Traoré]] [[Foydalanuvchi:Muzaffar murodovich|Muzaffar murodovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Muzaffar murodovich|munozara]]) 06:17, 11-Iyul 2022 (UTC) ::: 1. [[Vinícius Júnior]] — talablarga javob bergani uchun 1, katta hajmi uchun 1, murakkab uslubda rasmiylashtirilgani uchun 1, ammo orfografik xatolar uchun (xususan, oʻ va gʻ notoʻgʻri yozilgan; gaplar mashina tarjimasiligicha qolgan ("Klub uning salohiyatini qayd etdi, ammo yoshligini hisobga olib, keyingi yil unga qaytishni soʻrashdi"; "oʻyin uslubi va qabul qilish" va h.)) −1; shunda umumiy hisobda 2. ::: 2. [[Denis Cheryshev]] — talablarga javob bergani uchun 1, murakkab uslubda rasmiylashtirilgani uchun 1, shunda umumiy hisobda 2. ::: 3. [[Kyle Walker]] — talablarga javob bergani uchun 1, katta hajmi uchun 1, murakkab uslubda rasmiylashtirilgani uchun 1, ammo xatolar uchun -1 (asli lotinda yoziladigan ismlarni aslidek yozamiz); shunda umumiy hisobda 2. ::: 4. [[Bertrand Traoré]] — talablarga javob bergani uchun 1, katta hajmi uchun 1, murakkab uslubda rasmiylashtirilgani uchun 1, ammo xatolar uchun -1 ("U final toʻliq oʻynadi, "Ayaks " "Manchester Yunayted" ga 2:0 hisobida magʻlub boʻldi."; "Klub karerasi" va h.); shunda umumiy hisobda 2. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 08:22, 11-Iyul 2022 (UTC) ::::Ballar va kamchiliklarimni aytganingiz uchun rahmat) [[Danijel Subašić]] ni ham ko'rib bersangiz. Nodir Ataev xatolarni to'g'irlasam qayta baholab berish mumkinligini haqida aytgandi. Menimcha fountainga kiritgan holatdagisi sizga ko'rinyapti. Hozirgi tahrirni ko'rib keyin ball berishizni iltimos qilardim) [[Foydalanuvchi:Muzaffar murodovich|Muzaffar murodovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Muzaffar murodovich|munozara]]) 15:38, 11-Iyul 2022 (UTC) ::::: Xoʻp albatta koʻrib keyin baholayman. Baholashni men ham oʻz xohishimga koʻra amalga oshirmayman. Qoʻyilgan talablar asosida amalga oshiriladi hammasi. Xatolaringizni toʻgʻri tushunganingiz uchun rahmat. Mehnatingizni qadrlayman baholarni deb tushkunlikka tushmang, eng muhimi harakat. Aslida, bu loyihaga oʻz hissasini qoʻshayotgan har bir inson eng oliy bahoga loyiq. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 05:05, 12-Iyul 2022 (UTC) ::::::Tushunarli, rahmat) [[Foydalanuvchi:Muzaffar murodovich|Muzaffar murodovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Muzaffar murodovich|munozara]]) 11:10, 12-Iyul 2022 (UTC) == Xushsifat maqola == Assalomu alaykum, hurmatli @[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]]. Xushsifat maqola nomzodligiga [https://uz.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:Xushsifat_maqola_nomzodlari o'z nomzodimni] qo'ygan edim. Iltimos, ovoz berishda qatnashib, o'z fikringizni bildirsangiz. Har qanday fikr uchun oldindan rahmat. Hurmat bilan, [[Foydalanuvchi:Optima D|<span style="font-family: Lucida Calligraphy "><b style="color: #7A69B8">Maxi</b><b style="color:#191970">Millian</b></span>]][[Foydalanuvchi munozarasi:Optima D|^{<span style="color:blue">'''(munozara!)'''</span>}]] 02:19, 9-Avgust 2022 (UTC) ==XM statusi== {| style="border: 1px solid rgb(0,0,139); background-color: aquamarine);" |rowspan="2" style="vertical-align:top;" | [[File:Xushsurat maqola statusi.png|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;" | '''XM (xushsurat maqol) statusiga nomzodlik!''' |- |style="vertical-align: top; border-top: 1px solid blue;" | XM statusi uchun qoʻyilgan ushbu [[Onna-musha|maqolamga]] izoh bildirishingizni, xatolarini koʻrsatib oʻtishingiz, hamda loyiq koʻrsangiz, rozilik ishoratini qoldirishingizni soʻrab qolgan boʻlar edim! Eʼtiboringiz uchun TASHAKKUR!!! [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"><font face="Comic Sanse MS"> </font><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span></span>]] [[User talk:Panpanchik|^(munozara)]] 13:05, 1-Sentabr 2022 (UTC) |} :Ovoz berdim. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 08:53, 2-Sentabr 2022 (UTC) :: Rahmat {{smiley|:)}} [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|^#yozish]] 04:57, 10-Oktabr 2022 (UTC) ==YM statusi== {| style="border: 5px solid #ABCDEF ; background-color: #FFF; padding:10px 15px 0" |style="padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; font-size:130%" |'''[[Vikipediya:Yaxshi maqolalar|Yaxshi maqola statusiga nomzod]] |''' <span style="font-size:85%">[[Malay ayigʻi| ''Malay quyosh ayigʻi'']][[File:Good Article Recruitment - Completion Award.png|left|30px]]</span> |rowspan=3|[[File:Ice bear02.jpg|left|150px]] |- |<span style="color:purple"> * [[Malay ayigʻi| Malay quyosh ayigʻi]] [https://www.iucnredlist.org/search?query=Helarctos%20malayanus&searchType=species| IUCN qizil roʻyxatiga] kiritilgan yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan ayiq turi. Mazkur maqolada siz bu ayiqlar haqida yetarlicha maʼlumot olishingiz mumkin. * Maqolada convert andozasi tufayli ayrim oʻlchov birliklari ingliz tilida qolib ketgan va bu holatga vaqtincha koʻz yumishingizni soʻrar edim. </span> * Iltimos, maqola bilan tanishib chiqing va oʻz fikrlaringizni qoldiring! * Lozim deb topsangiz {{Roziman}} andozasini aks holda {{Qarshiman}} yoinki {{Betarafman}} belgisini qoʻllashingiz mumkin. Sizning har bir fikringiz men uchun ahamiyatli * Marhamat fikrlaringizni qoldirishingiz mumkin: '''[[Vikipediya:Yaxshi maqola nomzodlari/Malay ayigʻi | kirish]]''' </span> |- |colspan=2 style="font-size:85%; padding-top:15px;"|Iltimos maqolani tahrilashda Vikifikator tugmasini bosishga eʼtiborli boʻling. Ayrim rasmlar vikifikator qilingach ishlamay qolishi mumkin. |} [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|^#yozish]] 04:57, 10-Oktabr 2022 (UTC) == Forumda ishtirok eting! == Salom, [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]]! Vikipediyada faol va tajribali foydalanuvchilardan biri boʻlganingiz uchun sizni [https://uz.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:Forum#O%CA%BBzbekcha_Vikipediyada_Mashina_tarjimasini_butunlay_o%CA%BBchirish ushbu forumda] ishtirok etishingizni soʻrab qolaman! [[User:Optima D|<font face="Georgia"><span style="color:red;">Maxi</span><span style="color:black;">Millian</span></font>]][[User talk:Optima D|^(talk)]] 16:49, 14-Oktabr 2022 (UTC) == Wikidata 2022 Istanbul == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Wikidata Istanbul 2022 barnstar.svg|left|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''This Star Is For You!''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Thank you for attending the Wikidata 2022 Istanbul Conference, held in Istanbul, Türkiye (Turkey), from 21 to 23 October 2022. See you again! [[Foydalanuvchi:Kurmanbek|Kurmanbek]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kurmanbek|munozara]]) 19:22, 23-Oktabr 2022 (UTC) |} == Ovoz berishda ishtirok eting! == Assalomu alaykum! [https://uz.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:So%CA%BBrovlar/Xulosa_chiqaruvchi#Foydalanuvchi:Optima%20D Ushbu sahifada] boʻlayotgan ovoz berish jarayonida qatnashishingizni iltimos qilib qolgan boʻlar edim. Soʻrovnomaga befarqlik koʻzi ostida boqmasligingiz, ovoz berishda ishtirok etishingiz, Vikimizda tahrirlar soninig oshishiga xizmat qilishi mumkin. Hurmat bilan [[User:Optima D|<font face="Georgia"><span style="color:red;">Maxi</span><span style="color:black;">Millian</span></font>]][[User talk:Optima D|^(talk)]] 12:47, 12-Noyabr 2022 (UTC) ==Yangi 2023-yil muborak boʻlsin!== {| style="background-color: #fdffe7; border: 4px solid #FFD700;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 2px;" | [[File:Wikipedia Happy New Year.png|211px]] |style="font-size: x-large; padding: 2px 2px 0 2px; height: 1.5em;" | '''Yangi 2023-yil bilan!''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ---- '''Assalomu alaykum [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nigora opa]]! Sizni kirib kelgan yangi [[2023-yil]] bilan chin qalbimdan tabriklayman! Kelayotgan yil barchamizga [[baxt]], [[omad]] va [[quvonch]] keltirsin. Yakunlangan 2022-yilda siz bilan [[oʻzbekcha vikipediya]]da tanishganligimdan juda xursandman! Yangi yilda [[Vikipediya]]ni birgalikda rivojlantirishimizga tilakdoshman!!! <br />Samimiy tilaklar ila'''<br /> [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|^#yozish]] 07:17, 1-Yanvar 2023 (UTC) |} :Vaalaykum assalom! Ezgu tilaklar uchun rahmat! Men ham siz bilan tanishganimdan xursandman. Sizga ham yangi yil muborak boʻlsin! [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 07:29, 1-Yanvar 2023 (UTC) == TM statusi == {| style="border: 5px solid rgb(10,100,10); background-color: aquamarine);" |rowspan="2" style="vertical-align:top;" | [[File:Ailurus_fulgens_RoterPanda_LesserPanda.jpg|110px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;" | '''Qizil panda maqolasi''' |- |style="vertical-align: top; border-top: 1px solid blue;" | TM statusi uchun qoʻyilgan ushbu [[Qizil panda|maqola]] haqida oʻz fikrlaringizni [[Vikipediya:Tanlangan maqola nomzodlari/Qizil panda|muhokama boʻlimida]] qoldirishingizni va uni statusga olib chiqishda oʻz maslahatlaringiz bilan oʻrtoqlashishingizni soʻragan boʻlar edim. Eʼtiboringiz uchun TASHAKKUR!!! [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|^#yozish]] 09:52, 28-May 2023 (UTC) |} == Soʻrovnomada qatnashing! == Salom! [[Vikipediya:Administratorlikka soʻrovlar/Salazarov| Mana bu sahifada]] administratorlik bayrogʻini qabul qilib olish uchun nomzodimni qoʻygan edim. Iltimos, soʻrovnomada oʻz ovozingiz bilan ishtirok etsangiz! Hurmat bilan, [[User:Salazarov|<font face="Georgia"><span style="color:#512769;">'''Salazarov'''</span></font>]] 18:03, 9-Iyun 2023 (UTC) ==XM statusi== Assalomu alaykum. XM statusi uchun nomzodlikka qoʻyilgan [[Vanadzor]] maqolasini koʻrib chiqib, [[Vikipediya:Xushsifat maqola nomzodlari/Vanadzor| mana bu]] sahifada o'z fikringizni bildirgan holda ovoz berish jarayonida qatnashishingizni so'rayman! Hurmat bilan, [[Foydalanuvchi:Mirfayzbekabdullayev.|Mirfayzbekabdullayev.]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirfayzbekabdullayev.|munozara]]) 15:59, 11-Oktyabr 2023 (UTC) == Tabrik == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fcfcfc;" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | [[File:20th anniversary of Uzbek Wikipedia Barnstar.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''„Oʻzbekcha Vikipediyaning 20 yilligi“ yulduzi''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Hurmatli {{PAGENAMEBASE}}, Vikipediyada amalga oshirayotgan salmoqli ishlaringiz uchun tashakkur aytgan holda, sizni oʻzbekcha Vikipediyaning 20 yillik yubileyi bilan tabriklayman va sizga ushbu „Oʻzbekcha Vikipediyaning 20 yilligi“ esdalik yulduzini taqdim etaman. Vikipediyani rivojlantirish yoʻlida charchamang! Yoqimli tahrirlar! Hurmat bilan — [[Foydalanuvchi:Jamshid Nurkulov|Jamshid Nurqul]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Jamshid Nurkulov|munozara]]) 13:55, 22-Yanvar 2024 (UTC) |} :Katta rahmat! [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 00:00, 18-Fevral 2024 (UTC) == IP chetlashtirishdan mustasno huquqi == Salom, [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]]! Sizdan menga IP chetlatishdan mustasno huquqini berishingizni soʻrayman. Men internetdan foydalanadigan hududda boshqa foydalanuvchilar vpn ishlatishi tufayli Vikipediya bloklanib qolish holatlari kuzatiladi. Shu uchun shu huquqni menga taqdim etishingizni so'ragan boʻlar edim. Avvaldan tashakkur! [[Foydalanuvchi:Xumoshox Ismoilova|Xumoshox Ismoilova]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xumoshox Ismoilova|munozara]]) 15:36, 2025-yil 20-fevral (UTC) == Paxlavadan oling! == {| style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);" |style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[Fayl:Baklava - Turkish special, 80-ply.JPEG|135px]] |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Birgalikda tanovul qilishga nima deysiz? [[Foydalanuvchi:Max 0230|Max 0230]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Max 0230|munozara]]) 07:16, 2025-yil 17-mart (UTC) |} == Question from [[User:Ochildiyev jobir|Ochildiyev jobir]] on [[Lotin tili]] (18:49, 2025-yil 20-avgust) == Salom --[[Foydalanuvchi:Ochildiyev jobir|Ochildiyev jobir]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ochildiyev jobir|munozara]]) 18:49, 2025-yil 20-avgust (UTC) :Alik! [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 02:53, 2025-yil 30-avgust (UTC) == Soʻrovnomada qatnashing! == Salom! [[Vikipediya:Administratorlikka soʻrovlar/Hasan Xamidovich| Mana bu sahifada]] administratorlik bayrogʻini qabul qilib olish uchun nomzodimni qoʻygan edim. Iltimos, soʻrovnomada oʻz ovozingiz bilan ishtirok etsangiz! Hurmat bilan, <span style="font-family:Times New Roman; font-size:1.3eM; border-radius:9em; background:#eeeeee; padding:0 7px;">[[User talk:Hasan Xamidovich|W]]/ [[User:Hasan Xamidovich|<span style="font-size:0.8eM; color:#9f3526">"Hasan Xamidovich"</span>]]</span> 05:49, 2025-yil 21-avgust (UTC) == Question from [[User:UzAtio|UzAtio]] (07:27, 2025-yil 24-avgust) == Menga yordam berolasizmi? --[[Foydalanuvchi:UzAtio|UzAtio]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:UzAtio|munozara]]) 07:27, 2025-yil 24-avgust (UTC) :Salom! Albatta, qoʻldan kelgancha yordam beraman. Savolingiz boʻlsa shu yerda qoldiring. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 02:55, 2025-yil 30-avgust (UTC) == Question from [[User:Chabrgali|Chabrgali]] on [[Krafton]] (11:47, 2025-yil 28-avgust) == Hello, I participated in the AirDrop Carnival event and won the "Winner Winner Chicken Dinner" t-shirt (physical item). After claiming it, I submitted my shipping address and phone number. The event information stated that delivery would take place within 30 days, but I have not received the item yet. Could you please confirm: 1. Has the item been shipped? 2. If not, when can I expect it to arrive? 3. Has anyone else received their prize so far? I would appreciate a clear and accurate update on the delivery status. Thank you for your support. --[[Foydalanuvchi:Chabrgali|Chabrgali]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Chabrgali|munozara]]) 11:47, 2025-yil 28-avgust (UTC) == Question from [[User:Azimjon Abdurasulov|Azimjon Abdurasulov]] on [[Tibbiy mehnat ekspertiza komissiyasi]] (09:37, 2025-yil 6-sentyabr) == Salom men tug'ulgan kunimdan 18 yoshimgacha 2guruh nogironlik pensiyasini olar edim lekin 18 kirganimdan song meni 3 guruhga majburlab tushurib qoyishdi men umurbot nogironligi bor deb belgilangan edi nega meni 3 guruhga tushurib qoyishdi --[[Foydalanuvchi:Azimjon Abdurasulov|Azimjon Abdurasulov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Azimjon Abdurasulov|munozara]]) 09:37, 2025-yil 6-sentyabr (UTC) == Question from [[User:Wikker tikker|Wikker tikker]] (06:21, 2025-yil 9-sentyabr) == Salom siz bilan ishlay olamanmi --[[Foydalanuvchi:Wikker tikker|Wikker tikker]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Wikker tikker|munozara]]) 06:21, 2025-yil 9-sentyabr (UTC) == [[User:Bilmasangyaxshi|Bilmasangyaxshi]]dan savol (16:55, 2025-yil 14-sentyabr) == Man shogirt --[[Foydalanuvchi:Bilmasangyaxshi|Bilmasangyaxshi]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Bilmasangyaxshi|munozara]]) 16:55, 2025-yil 14-sentyabr (UTC) :Salom! [[VP:Ustozlik]] doirasida shogird boʻlmoqchimisiz? [[Maxsus:Homepage]] sahifasini ochsangiz, foydalanuvchi bosh sahifasi ochiladi. Oʻsha yerda "Mentor for editing" boʻlimida qaysi foydalanuvchi ismini koʻryapsiz? Soʻrashim sababi shogirdlar roʻyxatida sizni koʻrmadim. :Ammo har qanday savolingiz boʻlsa beravering. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 01:45, 2025-yil 24-sentyabr (UTC) ::Boʻldi topdim sizni. Savollaringiz boʻlsa berishingiz mumkin. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 02:48, 2025-yil 24-sentyabr (UTC) == Question from [[User:Quvonchbekova 27|Quvonchbekova 27]] on [[Foydalanuvchi:Quvonchbekova 27]] (04:51, 2025-yil 23-sentyabr) == Oʻzingizni toʻldiringga nimalar yozish kerak --[[Foydalanuvchi:Quvonchbekova 27|Quvonchbekova 27]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Quvonchbekova 27|munozara]]) 04:51, 2025-yil 23-sentyabr (UTC) :Salom! Qaysi sahifani nazarda tutyapsiz? Aynan "Oʻzingizni toʻldiring" deb yozilgan ekanmi? [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 01:30, 2025-yil 24-sentyabr (UTC) == Question from [[User:Shavkat Uzoqov|Shavkat Uzoqov]] on [[Shuxratoff]] (02:11, 2025-yil 11-oktyabr) == Shuxratoff (Sardor Shukhratov) — young rapper and artist from Tashkent, Uzbekistan. He became known for his song “Gangster”, released when he was just 15. Shuxratoff’s style mixes deep emotion, discipline, and truth — his tracks speak about life, silence, and strength. In 2024, he suddenly went on a long break, leaving his fans wondering where he went. He also created a clothing brand called SSS123, focused on minimalism and self-expression. His music can be found on Spotify, YouTube, and Instagram (@shuxratoff_). Even during his silence, many remember his message — “Sometimes you have to disappear to find yourself.” Keywords: Shuxratoff, Sardor Shukhratov, rapper from Uzbekistan, Gangster song, SSS123 brand, Shuxratoff Spotify, Shuxratoff YouTube, Shuxratoff Instagram. --[[Foydalanuvchi:Shavkat Uzoqov|Shavkat Uzoqov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Shavkat Uzoqov|munozara]]) 02:11, 2025-yil 11-oktyabr (UTC) == Question from [[User:Odinaxonim|Odinaxonim]] on [[So'rovnoma(anketa)]] (16:30, 2025-yil 17-oktyabr) == Qalay sorovnomaga qanday kiradi --[[Foydalanuvchi:Odinaxonim|Odinaxonim]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Odinaxonim|munozara]]) 16:30, 2025-yil 17-oktyabr (UTC) == Question from [[User:Saidbek eshniyozov|Saidbek eshniyozov]] on [[Foydalanuvchi:Saidbek eshniyozov]] (16:35, 2025-yil 19-oktyabr) == Salom, menga wikipediada qanday qilib sahifalar ochish, maqolalar joylash va tahrirlash hamda shunga oʻxshash yoʻl yoʻriqlarni oʻrgata olasizmi? --[[Foydalanuvchi:Saidbek eshniyozov|Saidbek eshniyozov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Saidbek eshniyozov|munozara]]) 16:35, 2025-yil 19-oktyabr (UTC) :Salom! Avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqsangiz, menimcha oson boʻladi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 00:59, 2025-yil 22-oktyabr (UTC) == Question from [[User:Fattullayev Firdavs|Fattullayev Firdavs]] on [[Buxoro viloyati]] (11:34, 2025-yil 26-oktyabr) == Salom Qanday qilib wkipediaga yangi rasm joylash mumkin --[[Foydalanuvchi:Fattullayev Firdavs|Fattullayev Firdavs]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Fattullayev Firdavs|munozara]]) 11:34, 2025-yil 26-oktyabr (UTC) :@[[Foydalanuvchi:Fattullayev Firdavs|Fattullayev Firdavs]] salom! Oʻzingiz olgan suratlarni [[Vikiombor]]ga yuklashingiz mumkin. Buni oʻrganish uchun [https://www.youtube.com/watch?v=qiRTGRMAQFE YouTubedagi videodarsni] koʻrsangiz boʻladi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 00:29, 2025-yil 28-oktyabr (UTC) == Question from [[User:Rustam Norboyev|Rustam Norboyev]] on [[Iso Masih]] (13:46, 2025-yil 31-oktyabr) == Maqolaga qanday qoshimcha kiritish mumkin? Oldindan rahmat. --[[Foydalanuvchi:Rustam Norboyev|Rustam Norboyev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Rustam Norboyev|munozara]]) 13:46, 2025-yil 31-oktyabr (UTC) :@[[Foydalanuvchi:Rustam Norboyev|Rustam Norboyev]] Maqolani umuman tahrirlashni nazarda tutayotgan boʻlsangiz mana bu [https://www.youtube.com/watch?v=5Kqvu_nMqrY videoni] koʻring. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 20:33, 2025-yil 31-oktyabr (UTC) == Early Wiki Anniversary Wishes 🎉 == <div style="border: 3px solid #f75920; background: #f8f9fa; padding: 15px; margin: 10px 0; font-size: 95%; line-height: 1.6em;"> [[File:Rose and Carnation Flower Bouquet 02.png|150px|right|Happy Wiki Anniversary]] Dear [[User:Nataeva|Nataeva]], Your wiki anniversary is just around the corner, in '''10 days!''' What a wonderful milestone of '''13 years''' on Wiki (as per SUL). Your incredible contributions, with over '''9,400''' edits, have truly made a difference. Here's to another amazing year of collaboration and knowledge sharing! ''Use this [https://suyashdwivedi.github.io/Wiki_Tools/Wiki_Anniversary.html '''Tool'''] to send wiki anniversary wishes to other amazing Wikimedians.'' -- [[Foydalanuvchi:Suyash.dwivedi|Suyash.dwivedi]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Suyash.dwivedi|munozara]]) 19:59, 2025-yil 1-noyabr (UTC) </div> :Thank you! :) [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 02:40, 2025-yil 9-noyabr (UTC) == [[User:Ravshannigmatov|Ravshannigmatov]]dan savol (09:07, 2025-yil 7-noyabr) == Assalomu alaykum Dono Momomo ga atab yozgan maqola qidiruv tizimida chiqmayapti tasdiqlanishi uchun vaqt kerak bo'ladimi? --[[Foydalanuvchi:Ravshannigmatov|Ravshannigmatov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ravshannigmatov|munozara]]) 09:07, 2025-yil 7-noyabr (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Ravshannigmatov|Ravshannigmatov]]! Google kabi qidiruv tizimlarini nazarda tutyapsizmi? Indeksatsiya qilishi uchun bir necha daqiqadan bir necha haftagacha vaqt kerak boʻladi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 02:39, 2025-yil 9-noyabr (UTC) == Question from [[User:Dxxleytenant|Dxxleytenant]] on [[Jonathan Groff]] (09:54, 2025-yil 10-noyabr) == Salom --[[Foydalanuvchi:Dxxleytenant|Dxxleytenant]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Dxxleytenant|munozara]]) 09:54, 2025-yil 10-noyabr (UTC) == [[User:Dxxleytenant|Dxxleytenant]]dan savol (10:00, 2025-yil 10-noyabr) == Wikipediyaga malumot joylamoqchimn --[[Foydalanuvchi:Dxxleytenant|Dxxleytenant]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Dxxleytenant|munozara]]) 10:00, 2025-yil 10-noyabr (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Dxxleytenant|Dxxleytenant]]! Avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 18:26, 2025-yil 21-noyabr (UTC) == [[User:Umidjon Market (111)|Umidjon Market (111)]]dan savol (19:02, 2025-yil 14-noyabr) == Assalomu aleykum maqola yaratishimda yordam bering --[[Foydalanuvchi:Umidjon Market (111)|Umidjon Market (111)]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Umidjon Market (111)|munozara]]) 19:02, 2025-yil 14-noyabr (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Umidjon Market (111)|Umidjon Market (111)]]! Avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 18:24, 2025-yil 21-noyabr (UTC) == [[User:Fazliddin Jo'rayev|Fazliddin Jo'rayev]]dan savol (09:01, 2025-yil 21-noyabr) == Rahmat, savollar bo'lsa so'rayman --[[Foydalanuvchi:Fazliddin Jo&#39;rayev|Fazliddin Jo&#39;rayev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Fazliddin Jo&#39;rayev|munozara]]) 09:01, 2025-yil 21-noyabr (UTC) == Question from [[User:Hasanboyevamuslimaxon|Hasanboyevamuslimaxon]] on [[XIX asr oxirida Turkistonda Turkistonda milliy ozodlik harakatlari]] (10:17, 2025-yil 29-noyabr) == Qanday maqolamni saqlasam boʻladi --[[Foydalanuvchi:Hasanboyevamuslimaxon|Hasanboyevamuslimaxon]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Hasanboyevamuslimaxon|munozara]]) 10:17, 2025-yil 29-noyabr (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Hasanboyevamuslimaxon|Hasanboyevamuslimaxon]]! Saqla tugmasini bossangiz saqlanadi maqola. Vikipediya haqida kengroq bilish va yaxshiroq tushunish uchun avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 02:59, 2025-yil 30-noyabr (UTC) == Question from [[User:Nozim Abdulla|Nozim Abdulla]] on [[Shirilikha]] (16:07, 2025-yil 1-dekabr) == “Got it, thanks! My questions will appear under my name on my mentor’s talk page.” --[[Foydalanuvchi:Nozim Abdulla|Nozim Abdulla]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Nozim Abdulla|munozara]]) 16:07, 2025-yil 1-dekabr (UTC) == [[User:Asadbek203|Asadbek203]]dan savol (04:32, 2025-yil 24-dekabr) == salom domillo menga uyga vazifa bering --[[Foydalanuvchi:Asadbek203|Asadbek203]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Asadbek203|munozara]]) 04:32, 2025-yil 24-dekabr (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Asadbek203|Asadbek203]]! Bu yerda uy vazifasi berilmaydi. Viki boʻyicha savolingiz boʻlsa, bemalol soʻrashingiz mumkin. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 03:52, 2025-yil 25-dekabr (UTC) == [[User:Ismatovkhudoyberdi|Ismatovkhudoyberdi]]dan savol (14:32, 2025-yil 25-dekabr) == Ассалому алейкум устоз мен Туғмахон эшон бобо тарихи йўқолмасин борини киритайлик қабирлар ва бошқа жойлар қолган шу ўтдими ўтмадими қандпй билса бўлади илтимос --[[Foydalanuvchi:Ismatovkhudoyberdi|Ismatovkhudoyberdi]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ismatovkhudoyberdi|munozara]]) 14:32, 2025-yil 25-dekabr (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Ismatovkhudoyberdi|Ismatovkhudoyberdi]]! Siz nazarda tutayotgan shaxs [[VP:EA|ensiklopedik ahamiyatga]] ega boʻlsa va buni tasdiqlovchi [[VP:NM|nufuzli manbalar]] boʻlsa, bemalol maqola yaratavering. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 03:48, 2025-yil 31-dekabr (UTC) == [[User:ShohjahonX|ShohjahonX]]dan savol (02:13, 2026-yil 9-yanvar) == Assalomu Alaykum. Menda savolim bor. Men oʻzimni Wikipedia tarmogʻiga joylamoqchiman shunga Lider.uz linki bilan joylasam ham boʻladimi? Yaʼni biografiyam Lider.uz saytida chiqqan --[[Foydalanuvchi:ShohjahonX|ShohjahonX]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:ShohjahonX|munozara]]) 02:13, 2026-yil 9-yanvar (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:ShohjahonX|ShohjahonX]]! Vikipediyada faqat ensiklopedik ahamiyatga ega kishilar haqida maqola yaratish mumkin. Qarang: [[Vikipediya:Ensiklopedik ahamiyat (kishilar)]]. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 02:38, 2026-yil 14-yanvar (UTC) == [[User:KELAJAKDAGI OLIM|KELAJAKDAGI OLIM]]dan savol (10:26, 2026-yil 13-yanvar) == ustoz profildagi ismni qanday ozgartirsa boladi --[[Foydalanuvchi:KELAJAKDAGI OLIM|holis]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:KELAJAKDAGI OLIM|munozara]]) 10:26, 2026-yil 13-yanvar (UTC) :Salom, @[[Foydalanuvchi:KELAJAKDAGI OLIM|KELAJAKDAGI OLIM]]! Foydalanuvchi nomingizni oʻzgartirmoqchimisiz? Buning uchun maxsus sahifada soʻrov qoldirish kerak. Qarang: [[:m:Changing username]]. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 02:40, 2026-yil 14-yanvar (UTC) == [[User:Samandarov Ortiqboy|Samandarov Ortiqboy]]dan savol (20:15, 2026-yil 14-yanvar) == Salom,men Avislar sulolasi haqida maqola kiritdim,ammo nega qidiruv tizimidan o`zbekchada izlasam chiqmayapti,qanday qilib qidiruv tizimidan chiqadigan maqolalar yarata olaman --[[Foydalanuvchi:Samandarov Ortiqboy|Samandarov Ortiqboy]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Samandarov Ortiqboy|munozara]]) 20:15, 2026-yil 14-yanvar (UTC) :Assalomu Alaykum. Siz mashhur narsalarni kiriting. Darhol chiqib qolmaydi vaqti vaqti bilan link bilan himoya qiling. Shundan soʻng qidiruvda chiqadi [[Foydalanuvchi:ShohjahonX|ShohjahonX]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:ShohjahonX|munozara]]) 11:51, 2026-yil 16-yanvar (UTC) ::Rahmat [[Foydalanuvchi:Samandarov Ortiqboy|Samandarov Ortiqboy]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Samandarov Ortiqboy|munozara]]) 18:55, 2026-yil 18-yanvar (UTC) == [[User:Abdulatif Botirsherov|Abdulatif Botirsherov]]dan savol (04:54, 2026-yil 19-yanvar) == Assalomu alaykum, men vikipediyada yangi bo'lganim uchun bilgiqutilar haqida bilmoqchiman, ularni qayerdan topsam bo'ladi yoki ular maqolalar ichida yaratiladimi, agar shunday bo'lsa ularni yaratish haqida tushuntirib bersangiz. Oldindan rahmat --[[Foydalanuvchi:Abdulatif Botirsherov|Abdulatif Botirsherov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Abdulatif Botirsherov|munozara]]) 04:54, 2026-yil 19-yanvar (UTC) :Salom, @[[Foydalanuvchi:Abdulatif Botirsherov|Abdulatif Botirsherov]]! Bilgiqutilar andoza nomfazosida boʻladi. Mavzuga qarab, turli andozalar mavjud. Masalan, [[Andoza:Kitob bilgiqutisi]]. Ammo andoza yaratish yangi foydalanuvchi uchun biroz murakkab jarayon. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 15:44, 2026-yil 6-fevral (UTC) == Question from [[User:Boboahurova Xursheda|Boboahurova Xursheda]] on [[Argos Limited]] (10:04, 2026-yil 3-fevral) == Assalamu aleykum bu qanaqa reklama bu yerda oylik tulovlar ham bormi --[[Foydalanuvchi:Boboahurova Xursheda|Boboahurova Xursheda]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Boboahurova Xursheda|munozara]]) 10:04, 2026-yil 3-fevral (UTC) xop rozilik bildrdm [[Foydalanuvchi:Boboahurova Xursheda|Boboahurova Xursheda]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Boboahurova Xursheda|munozara]]) 10:08, 2026-yil 3-fevral (UTC) :Va alaykum assalom @[[Foydalanuvchi:Boboahurova Xursheda|Boboahurova Xursheda]]! Tushunmadim qaysi reklamani nazarda tutyapsiz? [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 03:27, 2026-yil 1-mart (UTC) == [[User:Shohruxmirzo13|Shohruxmirzo13]]dan savol (05:47, 2026-yil 11-fevral) == Assalomu alaykum menga ko'rsatma bera olasizmi --[[Foydalanuvchi:Shohruxmirzo13|Shohrux]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Shohruxmirzo13|munozara]]) 05:47, 2026-yil 11-fevral (UTC) :Va alaykum assalom @[[Foydalanuvchi:Shohruxmirzo13|Shohruxmirzo13]]! Vikipediya haqida kengroq bilish va yaxshiroq tushunish uchun avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 03:25, 2026-yil 1-mart (UTC) ::Thank you [[Foydalanuvchi:Shohruxmirzo13|Shohrux]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Shohruxmirzo13|munozara]]) 06:48, 2026-yil 5-mart (UTC) == [[User:Uralbek Tursunov|Uralbek Tursunov]]dan savol (07:35, 2026-yil 12-fevral) == Assalomu Alaykum. Wikipediada bahssiz va oʻchirilishi mumkin boʻlmagan sahifani qanday yaratish mumkin. Iltimos menga oʻrgating. --[[Foydalanuvchi:Uralbek Tursunov|Uralbek Tursunov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Uralbek Tursunov|munozara]]) 07:35, 2026-yil 12-fevral (UTC) :Va alaykum assalom @[[Foydalanuvchi:Uralbek Tursunov|Uralbek Tursunov]]! Vikipediya haqida kengroq bilish va yaxshiroq tushunish uchun avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 03:24, 2026-yil 1-mart (UTC) == Question from [[User:Xumoyuna|Xumoyuna]] on [[Darknet]] (16:15, 2026-yil 12-fevral) == Alo --[[Foydalanuvchi:Xumoyuna|Xumoyuna]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xumoyuna|munozara]]) 16:15, 2026-yil 12-fevral (UTC) == [[User:Kompozitor Ulugbek Karimov|Kompozitor Ulugbek Karimov]]dan savol (18:49, 2026-yil 17-fevral) == Assalom aleykum ustoz men vikipediyauzga oʻz biografiyamni kiritgandim lekin googldan oddiy qilib kompozitor ulugbek karimov vikipediya desam chiqarmayapti nima maslahat berasiz googlda biografiyani yozganimda darxol menga malumot qilib chiqarib berishi uchun --[[Foydalanuvchi:Kompozitor Ulugbek Karimov|Kompozitor Ulugbek Karimov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kompozitor Ulugbek Karimov|munozara]]) 18:49, 2026-yil 17-fevral (UTC) :Va alaykum assalom @[[Foydalanuvchi:Kompozitor Ulugbek Karimov|Kompozitor Ulugbek Karimov]]! Vikipediyaga faqat ensiklopedik ahamiyatga ega kishilar haqida maqola yaratish mumkin. Qarang: [[VP:BIO]]. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 03:38, 2026-yil 1-mart (UTC) == Question from [[User:Xumoyuna|Xumoyuna]] on [[Darknet]] (14:25, 2026-yil 18-fevral) == Alo menga boglaning 926201180 --[[Foydalanuvchi:Xumoyuna|Xumoyuna]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xumoyuna|munozara]]) 14:25, 2026-yil 18-fevral (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Xumoyuna|Xumoyuna]]! Bu yerda faqat Vikipediyaga oid savollarga javob beriladi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 03:29, 2026-yil 1-mart (UTC) == [[User:Menejment|Menejment]]dan savol (18:17, 2026-yil 22-fevral) == Assalomu alaykum Wikimedia ochdim. Endi maqolalar yaratib joylashtirish uchun keyingi bosqichlarni tushuntira olasizmi --[[Foydalanuvchi:Menejment|Menejment]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Menejment|munozara]]) 18:17, 2026-yil 22-fevral (UTC) :Va alaykum assalom @[[Foydalanuvchi:Menejment|Menejment]]! Vikipediya haqida kengroq bilish va yaxshiroq tushunish uchun avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 03:22, 2026-yil 1-mart (UTC) == [[User:Bahodir Jo'rayev|Bahodir Jo'rayev]]dan savol (05:56, 2026-yil 3-mart) == qaqnday qilib men ham maqola yasasam va hamma ko'ra oladigan qilsam bo'ladi --[[Foydalanuvchi:Bahodir Jo&#39;rayev|Bahodir Jo&#39;rayev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Bahodir Jo&#39;rayev|munozara]]) 05:56, 2026-yil 3-mart (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Bahodir Jo'rayev|Bahodir Jo'rayev]]! Siz ensiklopedik ahamiyatga ega mavzularda maqola yarating. Maqolangiz qidiruvda chiqishi uchun biroz vaqt kerak boʻladi. Vikipediya haqida kengroq bilish va yaxshiroq tushunish uchun avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 13:58, 2026-yil 3-mart (UTC) == Iltimosnoma == Assalomu alaykum, hormang! Sizdan [[Vikipediya:VikiAyollar_marafoni]] uchun maxsus yaratilgan fountain faoliyatiga ruhsat berishingizni, agarda men yaratgan fountain sahifasida xatolik boʻlsa uni qayta yaratib berishingizni iltimos qilaman. [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|<sup>#yozish</sup>]] 16:29, 2026-yil 9-mart (UTC) :Va alaykum assalom! Uzr, keyingi oylarda juda band boʻldim. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 20:20, 2026-yil 18-may (UTC) == [[User:Jawhar ergashew|Jawhar ergashew]]dan savol (17:13, 2026-yil 14-mart) == Assalomu alaykum Menga 1770-1920Buhora Amirligi Tarkibidagi Bandixon,Boysun,Kofrun Kabi Shahar Va Qishloqlar Aholining Ism Familiya Va Hokazo Hujjatlari kerak Bu Hujjatlar Orqali Men Oʻz Ajdodlarimni Topmoqchiman Sizga Yozishni Toʻgʻri Qaror Deb Bildim Iltimos Maʼlumotlar Boʻlsa Men Bilan Ulashing --[[Foydalanuvchi:Jawhar ergashew|Jawhar ergashew]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Jawhar ergashew|munozara]]) 17:13, 2026-yil 14-mart (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Jawhar ergashew|Jawhar ergashew]]! Vikipediya - ensiklopediya. Siz aytgan hujjatlarni arxivlarda yoki onlayn manbalarda izlash kerak. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 20:22, 2026-yil 18-may (UTC) == [[User:Sardorsheykh|Sardorsheykh]]dan savol (13:08, 2026-yil 18-mart) == Salom, yaxshimisiz? Nega yangi yaratgan maqolamni kimdir o'chirib yuboryabdi? Noto'g'ri ma'lumot yoki juda muhim biron ma'lumot yozmagan edim axir. --[[Foydalanuvchi:Sardorsheykh|Sardorsheykh]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Sardorsheykh|munozara]]) 13:08, 2026-yil 18-mart (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Sardorsheykh|Sardorsheykh]]! Siz yaratgan [https://xtools.wmcloud.org/pages/uz.wikipedia.org/Sardorsheykh/0/noredirects/deleted barcha maqolani] @[[Foydalanuvchi:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] ensiklopedik ahamiyatga ega emas degan sababni koʻrsatib oʻchiribdi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 20:27, 2026-yil 18-may (UTC) == [[User:TUITPRESS|TUITPRESS]]dan savol (07:01, 2026-yil 26-mart) == Как опубликовать перевод статьи (старицы) человека. Переведенный страницы сейчас находится в формате участник: ( https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA:TUITPRESS/%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%91%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B2) Не могли бы вы, пожалуйста, просмотреть и перенести этот черновик в основное пространство, если он соответствует требованиям? --[[Foydalanuvchi:TUITPRESS|TUITPRESS]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:TUITPRESS|munozara]]) 07:01, 2026-yil 26-mart (UTC) :Здравствуйте, @[[Foydalanuvchi:TUITPRESS|TUITPRESS]]! Статьи на русском языке публикуются в рувики. В рувики строгие требования к значимости. См.: [[:ru:ВП:БИО]]. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 20:31, 2026-yil 18-may (UTC) == [[User:Baxdaulet|Baxdaulet]]dan savol (19:08, 2026-yil 28-mart) == Assalomu alaykum, yaxshimisiz ustoz, vikipediada qanday faoliyat olib boramiz, vikipediada tahrirlar qilishimiz qanchalik foydali? --[[Foydalanuvchi:Baxdaulet|Baxdaulet]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Baxdaulet|munozara]]) 19:08, 2026-yil 28-mart (UTC) :Va alaykum assalom @[[Foydalanuvchi:Baxdaulet|Baxdaulet]]! Vikipediya haqida kengroq bilish va yaxshiroq tushunish uchun [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqsangiz boʻladi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 20:33, 2026-yil 18-may (UTC) == Question from [[User:Ozodbek21|Ozodbek21]] on [[Loyiha:Mavzuli oylik/Turkmaniston oyligi]] (04:21, 2026-yil 15-aprel) == Assalomu alaykum Turkmaniston oyligida qanday qatnashaman --[[Foydalanuvchi:Ozodbek21|Ozodbek21]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ozodbek21|munozara]]) 04:21, 2026-yil 15-aprel (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Ozodbek21|Ozodbek21]]! Turkmaniston oyligi aprelda tugadi, ammo yangi oyliklar haqida [[Loyiha:Mavzuli oylik|mana bu]] sahifada maʼlumot topasiz. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 01:33, 2026-yil 29-may (UTC) == [[User:Targetingexpert|Targetingexpert]]dan savol (09:18, 2026-yil 17-aprel) == Salom! Yurak Amri» xayriya jamoat fondi o‘z faoliyatini qayta boshladi shunga maqolaga yordam bera olasizmi? https://aniq.uz/uz/yangiliklar/yurak-amri-xayriya-jamoat-fondi-uz-faoliyatini-qayta-boshladi --[[Foydalanuvchi:Targetingexpert|Targetingexpert]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Targetingexpert|munozara]]) 09:18, 2026-yil 17-aprel (UTC) :Salom, @[[Foydalanuvchi:Targetingexpert|Targetingexpert]]! Biror mavzuda maqola yaratishdan oldin u [[VP:EA]]ga ega ekanligiga amin boʻlish kerak. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 01:35, 2026-yil 29-may (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:17, 2026-yil 28-aprel (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472541 --> == [[User:Xayrullo23|Xayrullo23]]dan savol (05:38, 2026-yil 8-may) == Salom: Men ham shu loyihada ishlamoqchiman, qanday maslahat berasz ? --[[Foydalanuvchi:Xayrullo23|Xayrullo23]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xayrullo23|munozara]]) 05:38, 2026-yil 8-may (UTC) :Salom, @[[Foydalanuvchi:Xayrullo23|Xayrullo23]]! Qaysi loyihada? Umuman Vikipediyani nazarda tutayotgan boʻlsangiz, [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu] videodarslarni koʻrishingiz mumkin. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 01:37, 2026-yil 29-may (UTC) == [[User:Divergent02|Divergent02]]dan savol (17:35, 2026-yil 17-may) == Assalomu alaykum. Rahmat, tanishganimdan hursandman🤝. --[[Foydalanuvchi:Divergent02|Divergent02]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Divergent02|munozara]]) 17:35, 2026-yil 17-may (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Divergent02|Divergent02]]! Vikipediyaga hissa qoʻshish boʻyicha savollaringiz boʻlsa, bemalol beravering. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 01:37, 2026-yil 29-may (UTC) == Question from [[User:Sabinaamore|Sabinaamore]] on [[Vikipediya:Tillararo rishtalar/Koʻrsatmalar]] (14:53, 2026-yil 2-iyun) == Assalomu aleykum men yaqinda account ochdim qanday maqolani joylashtirishni bilmeman iltimos menga yordam bering --[[Foydalanuvchi:Sabinaamore|Sabinaamore]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Sabinaamore|munozara]]) 14:53, 2026-yil 2-iyun (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Sabinaamore|Sabinaamore]]! [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L Mana bu] videodarslarni koʻrishingiz mumkin. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 01:59, 2026-yil 4-iyun (UTC) == [[User:Targetingexpert|Targetingexpert]]dan savol (12:39, 2026-yil 4-iyun) == Assalomu aleykum. iloji bo'sa yurak amri xayriya fondi haqida maqola yaratishga yordam bera olasizmi ? --[[Foydalanuvchi:Targetingexpert|Targetingexpert]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Targetingexpert|munozara]]) 12:39, 2026-yil 4-iyun (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Targetingexpert|Targetingexpert]]! Xayriya fondi ensiklopedik ahamiyatga ega bo'lishi qiyin. [[VP:Nufuzli manba]]larda fond haqida koʻplab maqola yozilgan boʻlsa, balki yaratish mumkin. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 22:56, 2026-yil 6-iyun (UTC) == [[User:Nigora Rose|Nigora Rose]]dan savol (09:34, 2026-yil 10-iyun) == Assalomu alayjun. Men SSSR qahramoni, deputat E'zozxon Istoilova haqidagi ma'lumotga uning rasmini quymiqchiman. Yordam kerak --[[Foydalanuvchi:Nigora Rose|Nigora Rose]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Nigora Rose|munozara]]) 09:34, 2026-yil 10-iyun (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Nigora Rose|Nigora Rose]]! Oʻzingiz olgan suratlarni yuklash uchun [https://www.youtube.com/watch?v=qiRTGRMAQFE&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L&index=8 mana bu] videoni koʻrishni tavsiya qilaman. SSSR qahramoni suratini esa oʻzingiz olmagan boʻlsangiz kerak. Bunday tasvirlarni Vikipediyaning oʻziga (Vikiomborga emas) [[VP:INSOF]] qoidalariga mos ravishda yuklashingiz mumkin. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 01:22, 2026-yil 11-iyun (UTC) == [[User:Diyorbek Safarov Iskandar O'g'li|Diyorbek Safarov Iskandar O'g'li]]dan savol (17:23, 2026-yil 17-iyun) == Hello Nataeva, My name is Diyorbek Safarov Iskandar o‘g‘li. I would like to ask for your guidance regarding the creation of a Wikipedia article about me. I believe it is important to have a properly written and well-sourced article that meets Wikipedia’s notability and content requirements. Could you please advise me on the necessary steps, reliable sources, and documentation required for creating and publishing such an article? Any recommendations or assistance you can provide would be greatly appreciated. Thank you for your time and support. Best regards, Diyorbek Safarov Iskandar o‘g‘li --[[Foydalanuvchi:Diyorbek Safarov Iskandar O&#39;g&#39;li|Diyorbek Safarov Iskandar O&#39;g&#39;li]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Diyorbek Safarov Iskandar O&#39;g&#39;li|munozara]]) 17:23, 2026-yil 17-iyun (UTC) :Salom! Qarang: [[VP:BIO]] va [[VP:NM]]. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 02:12, 2026-yil 2-iyul (UTC) == [[User:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]]dan savol (11:53, 2026-yil 1-iyul) == Salom men oʻzim haqimda bu yerga yozsam boʻladimi --[[Foydalanuvchi:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Abbos Tojiboyev.uz|munozara]]) 11:53, 2026-yil 1-iyul (UTC) :@[[Foydalanuvchi:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]], alik! Maqola yaratsam boʻladimi demoqchimisiz? Vikipediyaada faqat ensiklopedik ahamiyatga ega shaxslar haqida maqola yaratish mumkin. Qarang: [[VP:BIO]]. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 02:11, 2026-yil 2-iyul (UTC) ::iltimos men xaqimda Maqola yaratishda yordam bering [[Maxsus:Contributions/&#126;2026-41974-55|&#126;2026-41974-55]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:&#126;2026-41974-55|talk]]) 09:29, 2026-yil 28-iyul (UTC) == [[User:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]]dan savol (11:54, 2026-yil 1-iyul) == Salom men oʻzim haqimda bu yerga yozsam boʻladimi --[[Foydalanuvchi:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Abbos Tojiboyev.uz|munozara]]) 11:54, 2026-yil 1-iyul (UTC) :ха сиз хакингиздаги малумотлар сакланиб колади кандайдир кизикувчан кишилар очиб укишлари мумкин бу оммавий дастур [[Foydalanuvchi:2р1а3и1с|2р1а3и1с]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:2р1а3и1с|munozara]]) 21:20, 2026-yil 6-sentyabr (UTC) == [[User:Kholliyev|Kholliyev]]dan savol (15:37, 2026-yil 25-iyul) == Salom dxx ga hujjat topshirmoqchiman qayerdan elon beriladi --[[Foydalanuvchi:Kholliyev|Kholliyev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kholliyev|munozara]]) 15:37, 2026-yil 25-iyul (UTC) :Salom, @[[Foydalanuvchi:Kholliyev|Kholliyev]]! Bu yerda faqat viki loyihalarga oid savollarga javob ololasiz. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 22:53, 2026-yil 3-avgust (UTC) == [[User:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]]dan savol (09:46, 2026-yil 28-iyul) == "Ustoz, menga Vikipediyada maqolalar yozishni oʻrgating, iltimos." --[[Foydalanuvchi:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Abbos Tojiboyev.uz|munozara]]) 09:46, 2026-yil 28-iyul (UTC) :Salom, @[[Foydalanuvchi:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]]! [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L Mana bu] videodarslarni koʻrishingiz mumkin. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 22:54, 2026-yil 3-avgust (UTC) == Question from [[User:Guliranoraxmonberdiy|Guliranoraxmonberdiy]] on [[:BitTorrent|BitTorrent]] (10:03, 2026-yil 1-avgust) == Men darknet dan klovn olmoqchiman --[[Foydalanuvchi:Guliranoraxmonberdiy|Guliranoraxmonberdiy]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Guliranoraxmonberdiy|munozara]]) 10:03, 2026-yil 1-avgust (UTC) :Salom, @[[Foydalanuvchi:Guliranoraxmonberdiy|Guliranoraxmonberdiy]]! Bu yerda faqat viki loyihalarga oid savollarga javob ololasiz. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 22:54, 2026-yil 3-avgust (UTC) == Question from [[User:Sardorbek bohodirov|Sardorbek bohodirov]] on [[:Darknet|Darknet]] (05:51, 2026-yil 2-sentyabr) == Salom darkent saytidan qanday foydalanadi --[[Foydalanuvchi:Sardorbek bohodirov|Sardorbek bohodirov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Sardorbek bohodirov|munozara]]) 05:51, 2026-yil 2-sentyabr (UTC) :Salom! Bu yerda faqat Vikipediyaga oid savollarga javob ololasiz. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 14:34, 2026-yil 6-sentyabr (UTC) == [[User:Jamoliddin Uraimov|Jamoliddin Uraimov]]dan savol (05:33, 2026-yil 4-sentyabr) == Assalomu alaykum. Men o'zim haqimda Wikipedia da ma'lumot bolishini hohladim, va ma'lumotlar kiritdim. lekin google search da bu page ko'rinmayapti --[[Foydalanuvchi:Jamoliddin Uraimov|Jamoliddin Uraimov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Jamoliddin Uraimov|munozara]]) 05:33, 2026-yil 4-sentyabr (UTC) :Va alaykum assalom! Ensiklopedik ahamiyatga ega shaxslar haqida (qarang: [[VP:BIO]]) asosiy nomfazoda maqola yaratish mumkin. Ammo foydalanuvchi sahifasida maqola yaratish [[VP:FS/MUMKINMAS]]ga zid ([[:en:WP:UP#PROMO]] da tushunarliroq shaklda yozilgan). :Qidiruv tizimlarida maqolalar foydalanuvchi sahifalariga qaraganda odatda tezroq chiqa boshlaydi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 14:33, 2026-yil 6-sentyabr (UTC) == Question from [[User:Xudoahukur|Xudoahukur]] on [[:Ingliz tili|Ingliz tili]] (18:01, 2026-yil 4-sentyabr) == Salom --[[Foydalanuvchi:Xudoahukur|Xudoahukur]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xudoahukur|munozara]]) 18:01, 2026-yil 4-sentyabr (UTC) :Alik, @[[Foydalanuvchi:Xudoahukur|Xudoahukur]]! [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 14:34, 2026-yil 6-sentyabr (UTC) == [[User:2р1а3и1с|2р1а3и1с]]dan savol (21:11, 2026-yil 6-sentyabr) == салом нега америка педафил давлат --[[Foydalanuvchi:2р1а3и1с|2р1а3и1с]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:2р1а3и1с|munozara]]) 21:11, 2026-yil 6-sentyabr (UTC) == Soʻrov == Assalomu alaykum. Men ushbu [[Vikipediya:Bot statusiga soʻrovlar#IbrohimjonBot|soʻrov]]ga nomzod qoʻygandim nomzod maqullandi shunga xulosa chiqarib berolasizmi? [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|<font face="Georgia"><span style="color:blue;">'''''Ibrohimjon'''''</span></font>]] 04:03, 2026-yil 7-sentyabr (UTC) == [[User:Kosmos-zloy|Kosmos-zloy]]dan savol (15:10, 2026-yil 7-sentyabr) == Salom bu havola reestr uzi nima nima kerak Nima foydasi bor menga ? --[[Foydalanuvchi:Kosmos-zloy|Kosmos-zloy]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kosmos-zloy|munozara]]) 15:10, 2026-yil 7-sentyabr (UTC) == Question from [[User:Turdeyuv sunnatillo|Turdeyuv sunnatillo]] on [[:Mamlakat|Mamlakat]] (13:39, 2026-yil 20-sentyabr) == Salom men sunnat --[[Foydalanuvchi:Turdeyuv sunnatillo|Turdeyuv sunnatillo]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Turdeyuv sunnatillo|munozara]]) 13:39, 2026-yil 20-sentyabr (UTC) 1ffff15azxo1tqn8ws5yfd03o9co3zq 6274078 6273919 2026-09-20T20:18:57Z Xorazmyoshlari 308827 /* Xorazmyoshlaridan savol (20:18, 2026-yil 20-sentyabr) */ yangi mavzu 6274078 wikitext text/x-wiki {{welcome|[[User:Abdulla|<span style="color:#0645AD">Abdulla</span>]]&nbsp;<sup>[[User talk:Abdulla|<span style="color:#0645AD">munozara</span>]]</sup> 05:41, 1 noyabr 2012 (UTC)}} == Infoboxes == Hi! I'm making (most of) the infoboxes for all the Soviet SSR's in my sandbox [[Foydalanuvchi:PlanespotterA320/Sandbox|here]], so you don't have to worry about writing the all the infoboxes for every Soviet republic. Just copy and paste the text. --[[Foydalanuvchi:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:PlanespotterA320|munozara]]) 14:20, 9-Avgust 2018 (UTC) : Salom! Rahmat, juda katta yordam qilyapsiz. Infobox tahrirlashni mashq qilyapman.--[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 06:25, 10-Avgust 2018 (UTC) :: Finished Ukraine and Kazakhstan SSR infoboxes.--[[Foydalanuvchi:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:PlanespotterA320|munozara]]) 21:01, 10-Avgust 2018 (UTC) ::: Rahmat! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 08:46, 11-Avgust 2018 (UTC) :::: Salom men Moldova SSR maqolasini yaratgandim. Sarlavhaga Moldova SSR deb yozganman, keyin izlab koʻrsam oʻzbekchada Moldaviya yozilar ekan. Hamma maʼlumotlarda Moldaviya deb yozganman. Moldaviya SSR deb qidirsam maqola yaratilmagan deyapti. Sarlavhani oʻzgartira olmadim. Nima qilay? Yordam bering, iltimos! Oldindan rahmaat! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 13:41, 11-Avgust 2018 (UTC) ::::: Got it.--[[Foydalanuvchi:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:PlanespotterA320|munozara]]) 13:54, 11-Avgust 2018 (UTC) :::::: Yordamingiz uchun katta rahmat! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 14:01, 11-Avgust 2018 (UTC) ::::::: By the way, I created [[:Andoza:Samolyot]] and [[:Andoza:Reysi halokati]] so that aviation articles with infoboxes can be created.--[[Foydalanuvchi:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:PlanespotterA320|munozara]]) 21:28, 13-Avgust 2018 (UTC) :::::::: Ajoyib! [[:en:Turkish Airlines Flight 6491|Mana bu]] halokat haqida maqola yaratishdan boshlasam boʻladi. --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 03:00, 14-Avgust 2018 (UTC) :::::::::I will also create a separate template for an accident involving two aircraft. Nearly all major aviation disasters have articles missing, like [[:en:Tenerife airport disaster|Tenerife disaster]] (worst aviation disaster in history), [[:en:Japan Airlines Flight 123|JAL 123]] (worst single-plane crash), [[:en:Turkish Airlines Flight 981|THY 981]] (tragic preventable design flaw), [[:en:1996 Charkhi Dadri mid-air collision|SAA-KZA]] (3rd deadliest crash), [[:en:ValuJet Flight 592|Valujet 592]] (US Transportation secretary was fired in the aftermat...Several stupid things led crash, like oxygen generators in class-d cargo holds. Several documentaries about it) [[:en:Alaska Airlines Flight 261|Alaska 261]] (caused by intentionaly NOT maintaining the jackscrew of the T-tail...Some shady stuff was going on. A mechanic who identified problem was silenced, became whistleblower, etc...somewhat like Valujet) [[:en:Air India Flight 182|AIC 182]] (major terrorist attack; unprecedented lenghts gone to retreive wreckage in deep ocean), [[:en:Air France Flight 447|AFR 447]] ("the [[Malaysia Airlines 370 reysi halokati|MH 370]] that was found") and [[:en:Aeroflot Flight 7425|AFL 7425]]? You may also be interested in [[:ru:Катастрофа Ан-24 в Навои]], [[:ru:Катастрофа Ил-18 под Самаркандом|AFL U-45]], [[:ru:Катастрофа Ил-14 в Ташкенте|AFL 466]], [[:ru:Катастрофа Ил-14 под Ташкентом|AFL 40]], [[:ru:Катастрофа Ил-18 в Ташкенте|AFL 5139]], and Tu-104 crashes of [[:en:Aeroflot Flight 964|AFL 964]], [[:en:Aeroflot Flight 1912|AFL 1912]], [[:en:Aeroflot Flight 2415|AFL 2415]], [[:en:Aeroflot Flight 3932|AFL 3932]]. (It certainly doesn't help that plane crashes were censored in the Soviet Union) I'm giving avaiation it's own section in the [[Loyiha:Kerakli maqolalar|missing list]].--[[Foydalanuvchi:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:PlanespotterA320|munozara]]) 16:22, 15-Avgust 2018 (UTC) :::::::::: Juda soz. {{ping|Nataev}} ham aviatsiyaga qiziqadi. ''[[:en:Mayday (Canadian TV series)|Mayday]]''ning barcha sezonini koʻrgan. Menam ayrim epizodlarni koʻrganman. [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 06:24, 16-Avgust 2018 (UTC) == Rozilik == Salom, iltimos, [[Vikipediya:Forum/Qoidalar|mana bu]] yerga ovoz bering. -- [[Foydalanuvchi:Malikxan|Malikxan]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]) 09:03, 19-Avgust 2018 (UTC) : Salom, ovoz berdim! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 10:09, 19-Avgust 2018 (UTC) == Adminstrator == Salom! [[Vikipediya:Administratorlikka soʻrovlar/Malikxan]]ga ovoz berishda qatnashing &ndash; [[Foydalanuvchi:Malikxan|<span style="color:grey;">M</span><span style="color:green;">alikxan</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</sup> 12:45, 20-Sentabr 2018 (UTC) :Salom, ovoz berdim! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 14:17, 21-Sentabr 2018 (UTC) == Ovoz berish == Salom! [[Vikipediya:Administratorlikka soʻrovlar/Malikxan]] nomli sahifada ovoz berishda ishtirok eting! [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] '''<sup><small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small></sup>''' 18:17, 31-Avgust 2019 (UTC) : Salom, ovoz berdim! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 07:01, 1-Sentabr 2019 (UTC) :: Siz 2018-yilgi saylovga ovoz bergan edingiz. Hozir uni o‘chirib tashladim. Iltimos, 2019-yildagisiga ovoz bering. Ovoz berish muddati tugagan bo‘lsa ham. Rozi yoki qarshi ekanligingizni bilmoqchiman. [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] '''<sup><small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small></sup>''' 07:37, 1-Sentabr 2019 (UTC) ::: Keyingi safar albatta ovoz beraman. --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 16:47, 1-Sentabr 2019 (UTC) :::: Maqolalarni yaratishda yordamingiz kerak emas edi „rahmat“! 100 kunga tanlagan mavzularim edi bu bekor bol’di. --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 14:56, 2-Sentabr 2019 (UTC) ::::: Uzr soʻrayman. Men sizga shunchaki yordam bermoqchi edim. [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] '''<sup><small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small></sup>''' 15:03, 2-Sentabr 2019 (UTC) :::::: Yordam bermoqchi boʻlganingizga ishondim lekin oʻzim harakat qilib yaratmoqchi edim. Bundan keyin yordam kerak boʻlsa albatta soʻrayman oldindan rahmat! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 15:11, 2-Sentabr 2019 (UTC) ::::::: Yordam kerak boʻlsa, bemalol soʻrayvering. Qoʻlimdan kelgancha yordam beraman. [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b><sup><small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small></sup></b> 15:18, 2-Sentabr 2019 (UTC) :::::::: Xoʻp katta rahmat! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 15:31, 2-Sentabr 2019 (UTC) == Original yulduz == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | [[Fayl:Original Barnstar.png|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''Original yulduz''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Hurmatli, Nataeva! Soʻnggi 30 kun ichida oʻzbekcha Vikipediyaga qoʻshgan salmoqli hissangiz uchun sizni ushbu yulduz bilan taqdirlayman. Shunday ruhda davom eting! [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b><sup><small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small></sup></b> 15:30, 1-Oktabr 2019 (UTC) |} :Tashakkur! [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 16:00, 1-Oktabr 2019 (UTC) == Ovoz berish == Salom! [[Vikipediya:Administratorlikka soʻrovlar/Malikxan]] nomli sahifada ovoz berishda ishtirok eting! [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] '''<sup><small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small></sup>''' 13:24, 6-Oktabr 2019 (UTC) :Nataeva, ovoz berishda ishtirok eting! 😃 [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b><sup><small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small></sup></b> 17:17, 8-Oktabr 2019 (UTC) ==Tanlangan tasvir== Salom. [[Vikipediya:Tanlangan tasvir nomzodlari]] sahifasida ovoz berishda ishtirok eting! [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b><sup><small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small></sup></b> 14:51, 14-Oktabr 2019 (UTC) :Iltimos, har xil ovoz berish chaqiriqlari bilan munozara sahifamni toʻldirmang. Oʻzimga qiziq boʻlgan sahifalarni topib, oʻzim ovoz beraman. [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 14:57, 14-Oktabr 2019 (UTC) ::Qoʻpollik yaxshi narsa emas, sizga aytsam. :( [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b><sup><small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small></sup></b> 15:12, 14-Oktabr 2019 (UTC) :::Aql oʻrgatmang. Sahifamni esa spam bilan toʻldirishni bas qiling. [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 15:14, 14-Oktabr 2019 (UTC) ::::Men ham vaqtimni sizning munozara sahifangizda yozish bilan oʻtkazmoqchi emasman. Faol boʻlganingiz uchun sizga murojaat qilgandim. [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b><sup><small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small></sup></b> 15:22, 14-Oktabr 2019 (UTC) :::::Qaytaraman, spammerlikni toʻxtating. Ovoz berish umuman qiziqtirmaydi, tamom-vassalom. [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 15:24, 14-Oktabr 2019 (UTC) == [[Alkinlar]] == Salom! YM uchun yangi nomzod ovoz bering --[[Foydalanuvchi:Amir.Temur|Amir.Temur]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Amir.Temur|munozara]]) 17:38, 21-Noyabr 2019 (UTC) : Salom, ovoz berdim! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 14:45, 22-Noyabr 2019 (UTC) == Wikimedians of the Uzbek language User Group == [[File:UzbekWikimediansLogo.png|150px|right]] Salom, {{PAGENAME}}! Sizni oʻzbekcha Vikipediyada faol foydalanuvchi ekanligingizni hisobga olgan holda, [[:meta:Wikimedians of the Uzbek language User Group]] sahifasidagi „[[:meta:Wikimedians of the Uzbek language User Group#Members|Members]]“ boʻlimiga loginigizni yozib qoldirishingizni iltimos qilib qolar edik. Siz ham bizga qoʻshiling! <span class="plainlinks"><center><br />'''Shuningdek, ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarimizga qoʻshiling!'''<br /><br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[File:Facebook Logo Mini.svg|25px]] [https://www.facebook.com/uzbekwikipedia/ Facebook]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[File:Twitter Logo Mini.svg|25px]] [https://twitter.com/uzbekwikipedia Twitter]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[File:Telegram logo.svg|25px]] [https://t.me/uzbekwikipedia Telegram]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</center></span> Hurmat bilan, [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b><sup><small><span style="color:blue">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small></sup></b> 17:29, 28-Avgust 2020 (UTC) :Qoʻshildim. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 11:08, 4-Noyabr 2020 (UTC) == Vikipediya kitob elchisi == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Editors Barnstar Hires.png|100px]]|[[Fayl:Goldenwiki.png|150px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''''<span style="font-family:fantasy;">[[Vikipediya:Vikipediya kitob oyligi/2020|Vikipediya kitob elchisi]]</span>''''' ''(2020)'' </br> '' <font size="2px">Wikipedia Book Ambassador 2020 </font> '' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | <span style="font-family:fantasy;"> ''Hurmatli, Nataeva! </br> 2020-yilning dekabr oyida oʻtkazilgan „[[Vikipediya:Vikipediya kitob oyligi/2020|Kitob oyligi]]“ musobaqasida ishtirok etib, koʻplab [[kitob]]lar bilan bogʻliq mavzularda maqolalar yaratganligingiz uchun tashakkur! Siz bu musobaqa natijalariga koʻra, '''birinchi oʻrin'''ga loyiq topildingiz! Hurmat va minnatdorchilik sifatida, sizga ushbu oltin mukofotni topshirishga izn bergaysiz! Doimo shunday ruhda davom etasiz deb umid qilaman hamda sizga eng yaxshi tilaklarni tilab qolaman! Hurmat bilan'',</span> [[Foydalanuvchi:Malikxan|<span style="color:green">Malikxan</span>]] <b><sup><small>[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan#top|munozara]]</small></sup></b> 11:13, 2-Yanvar 2021 (UTC) |} :Katta rahmat! Kutmagandim, juda xursand boʻldim!))) [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 12:47, 3-Yanvar 2021 (UTC) == V va IV darajali „Yaxshi maqola“ ordenlari == {| style="background:#E4F1FA; border: solid 1px #C2E0F3; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[Fayl:Good Article Barnstar 5 Degree Hires.png|100px|center|IV darajali „Yaxshi maqola“ ordeni]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Vikipediya:Ordenlar/Yaxshi maqola#V darajali orden|V darajali „Yaxshi maqola“ ordeni]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2E0F3;" | 3 ta [[Vikipediya:Yaxshi maqolalar|yaxshi maqolani]] yaratganingiz / yaratilishiga katta hissa qoʻshganingiz uchun. Tabriklayman!<br> — [[Foydalanuvchi:Kagansky|Kagansky]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kagansky|munozara]]) 06:11, 24-Dekabr 2021 (UTC) |} {| style="background:#E4F1FA; border: solid 1px #C2E0F3; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[Fayl:Good Article Barnstar 4 Degree Hires.png|100px|center|IV darajali „Yaxshi maqola“ ordeni]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Vikipediya:Ordenlar/Yaxshi maqola#IV darajali orden|IV darajali „Yaxshi maqola“ ordeni]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2E0F3;" | 5 ta [[Vikipediya:Yaxshi maqolalar|yaxshi maqolani]] yaratganingiz / yaratilishiga katta hissa qoʻshganingiz uchun. Tabriklayman!<br> — [[Foydalanuvchi:Kagansky|Kagansky]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kagansky|munozara]]) 06:11, 24-Dekabr 2021 (UTC) |} : Katta rahmat! [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 15:06, 23-Iyun 2022 (UTC) == Tanlangan maqola statusi uchun ovoz berish == Assalomu alaykum! https://uz.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:Yaxshi_maqola_nomzodlari/GIF_so%27zi_talaffuzi Ushbu ssilka orqali o'z fikringiz va ovozingizni berishingizni iltimos qilib qolaman. Har qanday fikr uchun oldindan rahmat ! [[Foydalanuvchi:Optima D|Optima D]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Optima D|munozara]]) 07:29, 16-Iyun 2022 (UTC) : Va alaykum assalom, ovoz berdim! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 15:25, 23-Iyun 2022 (UTC) == Fountain bo‘yicha norozilik == Assalomu alaykum. Fountaindagi maqolalarimni izohsiz ancha past baholabsiz. 3balga loyiq maqolalarimga ham 1 bal qo‘yibsiz. Menimcha maqolalarimni o‘qimagansiz. Nega past ball berganizni izholab berolasizmi? [[Foydalanuvchi:Muzaffar murodovich|Muzaffar murodovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Muzaffar murodovich|munozara]]) 05:46, 11-Iyul 2022 (UTC) : Hormang! Aynan qaysi maqolalarni nazarda tutyapsiz? Shu yerda link qoldiring, koʻrib chiqamiz. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 05:48, 11-Iyul 2022 (UTC) :: [[Vinícius Júnior]], [[Danijel Subašić]], [[Denis Cheryshev]], [[Kyle Walker]], [[Bertrand Traoré]] [[Foydalanuvchi:Muzaffar murodovich|Muzaffar murodovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Muzaffar murodovich|munozara]]) 06:17, 11-Iyul 2022 (UTC) ::: 1. [[Vinícius Júnior]] — talablarga javob bergani uchun 1, katta hajmi uchun 1, murakkab uslubda rasmiylashtirilgani uchun 1, ammo orfografik xatolar uchun (xususan, oʻ va gʻ notoʻgʻri yozilgan; gaplar mashina tarjimasiligicha qolgan ("Klub uning salohiyatini qayd etdi, ammo yoshligini hisobga olib, keyingi yil unga qaytishni soʻrashdi"; "oʻyin uslubi va qabul qilish" va h.)) −1; shunda umumiy hisobda 2. ::: 2. [[Denis Cheryshev]] — talablarga javob bergani uchun 1, murakkab uslubda rasmiylashtirilgani uchun 1, shunda umumiy hisobda 2. ::: 3. [[Kyle Walker]] — talablarga javob bergani uchun 1, katta hajmi uchun 1, murakkab uslubda rasmiylashtirilgani uchun 1, ammo xatolar uchun -1 (asli lotinda yoziladigan ismlarni aslidek yozamiz); shunda umumiy hisobda 2. ::: 4. [[Bertrand Traoré]] — talablarga javob bergani uchun 1, katta hajmi uchun 1, murakkab uslubda rasmiylashtirilgani uchun 1, ammo xatolar uchun -1 ("U final toʻliq oʻynadi, "Ayaks " "Manchester Yunayted" ga 2:0 hisobida magʻlub boʻldi."; "Klub karerasi" va h.); shunda umumiy hisobda 2. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 08:22, 11-Iyul 2022 (UTC) ::::Ballar va kamchiliklarimni aytganingiz uchun rahmat) [[Danijel Subašić]] ni ham ko'rib bersangiz. Nodir Ataev xatolarni to'g'irlasam qayta baholab berish mumkinligini haqida aytgandi. Menimcha fountainga kiritgan holatdagisi sizga ko'rinyapti. Hozirgi tahrirni ko'rib keyin ball berishizni iltimos qilardim) [[Foydalanuvchi:Muzaffar murodovich|Muzaffar murodovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Muzaffar murodovich|munozara]]) 15:38, 11-Iyul 2022 (UTC) ::::: Xoʻp albatta koʻrib keyin baholayman. Baholashni men ham oʻz xohishimga koʻra amalga oshirmayman. Qoʻyilgan talablar asosida amalga oshiriladi hammasi. Xatolaringizni toʻgʻri tushunganingiz uchun rahmat. Mehnatingizni qadrlayman baholarni deb tushkunlikka tushmang, eng muhimi harakat. Aslida, bu loyihaga oʻz hissasini qoʻshayotgan har bir inson eng oliy bahoga loyiq. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 05:05, 12-Iyul 2022 (UTC) ::::::Tushunarli, rahmat) [[Foydalanuvchi:Muzaffar murodovich|Muzaffar murodovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Muzaffar murodovich|munozara]]) 11:10, 12-Iyul 2022 (UTC) == Xushsifat maqola == Assalomu alaykum, hurmatli @[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]]. Xushsifat maqola nomzodligiga [https://uz.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:Xushsifat_maqola_nomzodlari o'z nomzodimni] qo'ygan edim. Iltimos, ovoz berishda qatnashib, o'z fikringizni bildirsangiz. Har qanday fikr uchun oldindan rahmat. Hurmat bilan, [[Foydalanuvchi:Optima D|<span style="font-family: Lucida Calligraphy "><b style="color: #7A69B8">Maxi</b><b style="color:#191970">Millian</b></span>]][[Foydalanuvchi munozarasi:Optima D|<sup><span style="color:blue">'''(munozara!)'''</span></sup>]] 02:19, 9-Avgust 2022 (UTC) ==XM statusi== {| style="border: 1px solid rgb(0,0,139); background-color: aquamarine);" |rowspan="2" style="vertical-align:top;" | [[File:Xushsurat maqola statusi.png|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;" | '''XM (xushsurat maqol) statusiga nomzodlik!''' |- |style="vertical-align: top; border-top: 1px solid blue;" | XM statusi uchun qoʻyilgan ushbu [[Onna-musha|maqolamga]] izoh bildirishingizni, xatolarini koʻrsatib oʻtishingiz, hamda loyiq koʻrsangiz, rozilik ishoratini qoldirishingizni soʻrab qolgan boʻlar edim! Eʼtiboringiz uchun TASHAKKUR!!! [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"><font face="Comic Sanse MS"> </font><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span></span>]] [[User talk:Panpanchik|<sup>(munozara)</sup>]] 13:05, 1-Sentabr 2022 (UTC) |} :Ovoz berdim. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 08:53, 2-Sentabr 2022 (UTC) :: Rahmat {{smiley|:)}} [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|<sup>#yozish</sup>]] 04:57, 10-Oktabr 2022 (UTC) ==YM statusi== {| style="border: 5px solid #ABCDEF ; background-color: #FFF; padding:10px 15px 0" |style="padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; font-size:130%" |'''[[Vikipediya:Yaxshi maqolalar|Yaxshi maqola statusiga nomzod]] |''' <span style="font-size:85%">[[Malay ayigʻi| ''Malay quyosh ayigʻi'']][[File:Good Article Recruitment - Completion Award.png|left|30px]]</span> |rowspan=3|[[File:Ice bear02.jpg|left|150px]] |- |<span style="color:purple"> * [[Malay ayigʻi| Malay quyosh ayigʻi]] [https://www.iucnredlist.org/search?query=Helarctos%20malayanus&searchType=species| IUCN qizil roʻyxatiga] kiritilgan yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan ayiq turi. Mazkur maqolada siz bu ayiqlar haqida yetarlicha maʼlumot olishingiz mumkin. * Maqolada convert andozasi tufayli ayrim oʻlchov birliklari ingliz tilida qolib ketgan va bu holatga vaqtincha koʻz yumishingizni soʻrar edim. </span> * Iltimos, maqola bilan tanishib chiqing va oʻz fikrlaringizni qoldiring! * Lozim deb topsangiz {{Roziman}} andozasini aks holda {{Qarshiman}} yoinki {{Betarafman}} belgisini qoʻllashingiz mumkin. Sizning har bir fikringiz men uchun ahamiyatli * Marhamat fikrlaringizni qoldirishingiz mumkin: '''[[Vikipediya:Yaxshi maqola nomzodlari/Malay ayigʻi | kirish]]''' </span> |- |colspan=2 style="font-size:85%; padding-top:15px;"|Iltimos maqolani tahrilashda Vikifikator tugmasini bosishga eʼtiborli boʻling. Ayrim rasmlar vikifikator qilingach ishlamay qolishi mumkin. |} [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|<sup>#yozish</sup>]] 04:57, 10-Oktabr 2022 (UTC) == Forumda ishtirok eting! == Salom, [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]]! Vikipediyada faol va tajribali foydalanuvchilardan biri boʻlganingiz uchun sizni [https://uz.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:Forum#O%CA%BBzbekcha_Vikipediyada_Mashina_tarjimasini_butunlay_o%CA%BBchirish ushbu forumda] ishtirok etishingizni soʻrab qolaman! [[User:Optima D|<font face="Georgia"><span style="color:red;">Maxi</span><span style="color:black;">Millian</span></font>]][[User talk:Optima D|<sup> (talk) </sup>]] 16:49, 14-Oktabr 2022 (UTC) == Wikidata 2022 Istanbul == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Wikidata Istanbul 2022 barnstar.svg|left|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''This Star Is For You!''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Thank you for attending the Wikidata 2022 Istanbul Conference, held in Istanbul, Türkiye (Turkey), from 21 to 23 October 2022. See you again! [[Foydalanuvchi:Kurmanbek|Kurmanbek]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kurmanbek|munozara]]) 19:22, 23-Oktabr 2022 (UTC) |} == Ovoz berishda ishtirok eting! == Assalomu alaykum! [https://uz.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:So%CA%BBrovlar/Xulosa_chiqaruvchi#Foydalanuvchi:Optima%20D Ushbu sahifada] boʻlayotgan ovoz berish jarayonida qatnashishingizni iltimos qilib qolgan boʻlar edim. Soʻrovnomaga befarqlik koʻzi ostida boqmasligingiz, ovoz berishda ishtirok etishingiz, Vikimizda tahrirlar soninig oshishiga xizmat qilishi mumkin. Hurmat bilan [[User:Optima D|<font face="Georgia"><span style="color:red;">Maxi</span><span style="color:black;">Millian</span></font>]][[User talk:Optima D|<sup> (talk) </sup>]] 12:47, 12-Noyabr 2022 (UTC) ==Yangi 2023-yil muborak boʻlsin!== {| style="background-color: #fdffe7; border: 4px solid #FFD700;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 2px;" | [[File:Wikipedia Happy New Year.png|211px]] |style="font-size: x-large; padding: 2px 2px 0 2px; height: 1.5em;" | '''Yangi 2023-yil bilan!''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ---- '''Assalomu alaykum [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nigora opa]]! Sizni kirib kelgan yangi [[2023-yil]] bilan chin qalbimdan tabriklayman! Kelayotgan yil barchamizga [[baxt]], [[omad]] va [[quvonch]] keltirsin. Yakunlangan 2022-yilda siz bilan [[oʻzbekcha vikipediya]]da tanishganligimdan juda xursandman! Yangi yilda [[Vikipediya]]ni birgalikda rivojlantirishimizga tilakdoshman!!! <br />Samimiy tilaklar ila'''<br /> [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|<sup>#yozish</sup>]] 07:17, 1-Yanvar 2023 (UTC) |} :Vaalaykum assalom! Ezgu tilaklar uchun rahmat! Men ham siz bilan tanishganimdan xursandman. Sizga ham yangi yil muborak boʻlsin! [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 07:29, 1-Yanvar 2023 (UTC) == TM statusi == {| style="border: 5px solid rgb(10,100,10); background-color: aquamarine);" |rowspan="2" style="vertical-align:top;" | [[File:Ailurus_fulgens_RoterPanda_LesserPanda.jpg|110px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;" | '''Qizil panda maqolasi''' |- |style="vertical-align: top; border-top: 1px solid blue;" | TM statusi uchun qoʻyilgan ushbu [[Qizil panda|maqola]] haqida oʻz fikrlaringizni [[Vikipediya:Tanlangan maqola nomzodlari/Qizil panda|muhokama boʻlimida]] qoldirishingizni va uni statusga olib chiqishda oʻz maslahatlaringiz bilan oʻrtoqlashishingizni soʻragan boʻlar edim. Eʼtiboringiz uchun TASHAKKUR!!! [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|<sup>#yozish</sup>]] 09:52, 28-May 2023 (UTC) |} == Soʻrovnomada qatnashing! == Salom! [[Vikipediya:Administratorlikka soʻrovlar/Salazarov| Mana bu sahifada]] administratorlik bayrogʻini qabul qilib olish uchun nomzodimni qoʻygan edim. Iltimos, soʻrovnomada oʻz ovozingiz bilan ishtirok etsangiz! Hurmat bilan, [[User:Salazarov|<font face="Georgia"><span style="color:#512769;">'''Salazarov'''</span></font>]] 18:03, 9-Iyun 2023 (UTC) ==XM statusi== Assalomu alaykum. XM statusi uchun nomzodlikka qoʻyilgan [[Vanadzor]] maqolasini koʻrib chiqib, [[Vikipediya:Xushsifat maqola nomzodlari/Vanadzor| mana bu]] sahifada o'z fikringizni bildirgan holda ovoz berish jarayonida qatnashishingizni so'rayman! Hurmat bilan, [[Foydalanuvchi:Mirfayzbekabdullayev.|Mirfayzbekabdullayev.]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirfayzbekabdullayev.|munozara]]) 15:59, 11-Oktyabr 2023 (UTC) == Tabrik == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fcfcfc;" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | [[File:20th anniversary of Uzbek Wikipedia Barnstar.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''„Oʻzbekcha Vikipediyaning 20 yilligi“ yulduzi''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Hurmatli {{PAGENAMEBASE}}, Vikipediyada amalga oshirayotgan salmoqli ishlaringiz uchun tashakkur aytgan holda, sizni oʻzbekcha Vikipediyaning 20 yillik yubileyi bilan tabriklayman va sizga ushbu „Oʻzbekcha Vikipediyaning 20 yilligi“ esdalik yulduzini taqdim etaman. Vikipediyani rivojlantirish yoʻlida charchamang! Yoqimli tahrirlar! Hurmat bilan — [[Foydalanuvchi:Jamshid Nurkulov|Jamshid Nurqul]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Jamshid Nurkulov|munozara]]) 13:55, 22-Yanvar 2024 (UTC) |} :Katta rahmat! [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 00:00, 18-Fevral 2024 (UTC) == IP chetlashtirishdan mustasno huquqi == Salom, [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]]! Sizdan menga IP chetlatishdan mustasno huquqini berishingizni soʻrayman. Men internetdan foydalanadigan hududda boshqa foydalanuvchilar vpn ishlatishi tufayli Vikipediya bloklanib qolish holatlari kuzatiladi. Shu uchun shu huquqni menga taqdim etishingizni so'ragan boʻlar edim. Avvaldan tashakkur! [[Foydalanuvchi:Xumoshox Ismoilova|Xumoshox Ismoilova]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xumoshox Ismoilova|munozara]]) 15:36, 2025-yil 20-fevral (UTC) == Paxlavadan oling! == {| style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);" |style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[Fayl:Baklava - Turkish special, 80-ply.JPEG|135px]] |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Birgalikda tanovul qilishga nima deysiz? [[Foydalanuvchi:Max 0230|Max 0230]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Max 0230|munozara]]) 07:16, 2025-yil 17-mart (UTC) |} == Question from [[User:Ochildiyev jobir|Ochildiyev jobir]] on [[Lotin tili]] (18:49, 2025-yil 20-avgust) == Salom --[[Foydalanuvchi:Ochildiyev jobir|Ochildiyev jobir]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ochildiyev jobir|munozara]]) 18:49, 2025-yil 20-avgust (UTC) :Alik! [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 02:53, 2025-yil 30-avgust (UTC) == Soʻrovnomada qatnashing! == Salom! [[Vikipediya:Administratorlikka soʻrovlar/Hasan Xamidovich| Mana bu sahifada]] administratorlik bayrogʻini qabul qilib olish uchun nomzodimni qoʻygan edim. Iltimos, soʻrovnomada oʻz ovozingiz bilan ishtirok etsangiz! Hurmat bilan, <span style="font-family:Times New Roman; font-size:1.3eM; border-radius:9em; background:#eeeeee; padding:0 7px;">[[User talk:Hasan Xamidovich|W]]/ [[User:Hasan Xamidovich|<span style="font-size:0.8eM; color:#9f3526">"Hasan Xamidovich"</span>]]</span> 05:49, 2025-yil 21-avgust (UTC) == Question from [[User:UzAtio|UzAtio]] (07:27, 2025-yil 24-avgust) == Menga yordam berolasizmi? --[[Foydalanuvchi:UzAtio|UzAtio]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:UzAtio|munozara]]) 07:27, 2025-yil 24-avgust (UTC) :Salom! Albatta, qoʻldan kelgancha yordam beraman. Savolingiz boʻlsa shu yerda qoldiring. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 02:55, 2025-yil 30-avgust (UTC) == Question from [[User:Chabrgali|Chabrgali]] on [[Krafton]] (11:47, 2025-yil 28-avgust) == Hello, I participated in the AirDrop Carnival event and won the "Winner Winner Chicken Dinner" t-shirt (physical item). After claiming it, I submitted my shipping address and phone number. The event information stated that delivery would take place within 30 days, but I have not received the item yet. Could you please confirm: 1. Has the item been shipped? 2. If not, when can I expect it to arrive? 3. Has anyone else received their prize so far? I would appreciate a clear and accurate update on the delivery status. Thank you for your support. --[[Foydalanuvchi:Chabrgali|Chabrgali]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Chabrgali|munozara]]) 11:47, 2025-yil 28-avgust (UTC) == Question from [[User:Azimjon Abdurasulov|Azimjon Abdurasulov]] on [[Tibbiy mehnat ekspertiza komissiyasi]] (09:37, 2025-yil 6-sentyabr) == Salom men tug'ulgan kunimdan 18 yoshimgacha 2guruh nogironlik pensiyasini olar edim lekin 18 kirganimdan song meni 3 guruhga majburlab tushurib qoyishdi men umurbot nogironligi bor deb belgilangan edi nega meni 3 guruhga tushurib qoyishdi --[[Foydalanuvchi:Azimjon Abdurasulov|Azimjon Abdurasulov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Azimjon Abdurasulov|munozara]]) 09:37, 2025-yil 6-sentyabr (UTC) == Question from [[User:Wikker tikker|Wikker tikker]] (06:21, 2025-yil 9-sentyabr) == Salom siz bilan ishlay olamanmi --[[Foydalanuvchi:Wikker tikker|Wikker tikker]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Wikker tikker|munozara]]) 06:21, 2025-yil 9-sentyabr (UTC) == [[User:Bilmasangyaxshi|Bilmasangyaxshi]]dan savol (16:55, 2025-yil 14-sentyabr) == Man shogirt --[[Foydalanuvchi:Bilmasangyaxshi|Bilmasangyaxshi]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Bilmasangyaxshi|munozara]]) 16:55, 2025-yil 14-sentyabr (UTC) :Salom! [[VP:Ustozlik]] doirasida shogird boʻlmoqchimisiz? [[Maxsus:Homepage]] sahifasini ochsangiz, foydalanuvchi bosh sahifasi ochiladi. Oʻsha yerda "Mentor for editing" boʻlimida qaysi foydalanuvchi ismini koʻryapsiz? Soʻrashim sababi shogirdlar roʻyxatida sizni koʻrmadim. :Ammo har qanday savolingiz boʻlsa beravering. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 01:45, 2025-yil 24-sentyabr (UTC) ::Boʻldi topdim sizni. Savollaringiz boʻlsa berishingiz mumkin. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 02:48, 2025-yil 24-sentyabr (UTC) == Question from [[User:Quvonchbekova 27|Quvonchbekova 27]] on [[Foydalanuvchi:Quvonchbekova 27]] (04:51, 2025-yil 23-sentyabr) == Oʻzingizni toʻldiringga nimalar yozish kerak --[[Foydalanuvchi:Quvonchbekova 27|Quvonchbekova 27]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Quvonchbekova 27|munozara]]) 04:51, 2025-yil 23-sentyabr (UTC) :Salom! Qaysi sahifani nazarda tutyapsiz? Aynan "Oʻzingizni toʻldiring" deb yozilgan ekanmi? [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 01:30, 2025-yil 24-sentyabr (UTC) == Question from [[User:Shavkat Uzoqov|Shavkat Uzoqov]] on [[Shuxratoff]] (02:11, 2025-yil 11-oktyabr) == Shuxratoff (Sardor Shukhratov) — young rapper and artist from Tashkent, Uzbekistan. He became known for his song “Gangster”, released when he was just 15. Shuxratoff’s style mixes deep emotion, discipline, and truth — his tracks speak about life, silence, and strength. In 2024, he suddenly went on a long break, leaving his fans wondering where he went. He also created a clothing brand called SSS123, focused on minimalism and self-expression. His music can be found on Spotify, YouTube, and Instagram (@shuxratoff_). Even during his silence, many remember his message — “Sometimes you have to disappear to find yourself.” Keywords: Shuxratoff, Sardor Shukhratov, rapper from Uzbekistan, Gangster song, SSS123 brand, Shuxratoff Spotify, Shuxratoff YouTube, Shuxratoff Instagram. --[[Foydalanuvchi:Shavkat Uzoqov|Shavkat Uzoqov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Shavkat Uzoqov|munozara]]) 02:11, 2025-yil 11-oktyabr (UTC) == Question from [[User:Odinaxonim|Odinaxonim]] on [[So'rovnoma(anketa)]] (16:30, 2025-yil 17-oktyabr) == Qalay sorovnomaga qanday kiradi --[[Foydalanuvchi:Odinaxonim|Odinaxonim]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Odinaxonim|munozara]]) 16:30, 2025-yil 17-oktyabr (UTC) == Question from [[User:Saidbek eshniyozov|Saidbek eshniyozov]] on [[Foydalanuvchi:Saidbek eshniyozov]] (16:35, 2025-yil 19-oktyabr) == Salom, menga wikipediada qanday qilib sahifalar ochish, maqolalar joylash va tahrirlash hamda shunga oʻxshash yoʻl yoʻriqlarni oʻrgata olasizmi? --[[Foydalanuvchi:Saidbek eshniyozov|Saidbek eshniyozov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Saidbek eshniyozov|munozara]]) 16:35, 2025-yil 19-oktyabr (UTC) :Salom! Avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqsangiz, menimcha oson boʻladi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 00:59, 2025-yil 22-oktyabr (UTC) == Question from [[User:Fattullayev Firdavs|Fattullayev Firdavs]] on [[Buxoro viloyati]] (11:34, 2025-yil 26-oktyabr) == Salom Qanday qilib wkipediaga yangi rasm joylash mumkin --[[Foydalanuvchi:Fattullayev Firdavs|Fattullayev Firdavs]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Fattullayev Firdavs|munozara]]) 11:34, 2025-yil 26-oktyabr (UTC) :@[[Foydalanuvchi:Fattullayev Firdavs|Fattullayev Firdavs]] salom! Oʻzingiz olgan suratlarni [[Vikiombor]]ga yuklashingiz mumkin. Buni oʻrganish uchun [https://www.youtube.com/watch?v=qiRTGRMAQFE YouTubedagi videodarsni] koʻrsangiz boʻladi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 00:29, 2025-yil 28-oktyabr (UTC) == Question from [[User:Rustam Norboyev|Rustam Norboyev]] on [[Iso Masih]] (13:46, 2025-yil 31-oktyabr) == Maqolaga qanday qoshimcha kiritish mumkin? Oldindan rahmat. --[[Foydalanuvchi:Rustam Norboyev|Rustam Norboyev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Rustam Norboyev|munozara]]) 13:46, 2025-yil 31-oktyabr (UTC) :@[[Foydalanuvchi:Rustam Norboyev|Rustam Norboyev]] Maqolani umuman tahrirlashni nazarda tutayotgan boʻlsangiz mana bu [https://www.youtube.com/watch?v=5Kqvu_nMqrY videoni] koʻring. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 20:33, 2025-yil 31-oktyabr (UTC) == Early Wiki Anniversary Wishes 🎉 == <div style="border: 3px solid #f75920; background: #f8f9fa; padding: 15px; margin: 10px 0; font-size: 95%; line-height: 1.6em;"> [[File:Rose and Carnation Flower Bouquet 02.png|150px|right|Happy Wiki Anniversary]] Dear [[User:Nataeva|Nataeva]], Your wiki anniversary is just around the corner, in '''10 days!''' What a wonderful milestone of '''13 years''' on Wiki (as per SUL). Your incredible contributions, with over '''9,400''' edits, have truly made a difference. Here's to another amazing year of collaboration and knowledge sharing! ''Use this [https://suyashdwivedi.github.io/Wiki_Tools/Wiki_Anniversary.html '''Tool'''] to send wiki anniversary wishes to other amazing Wikimedians.'' -- [[Foydalanuvchi:Suyash.dwivedi|Suyash.dwivedi]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Suyash.dwivedi|munozara]]) 19:59, 2025-yil 1-noyabr (UTC) </div> :Thank you! :) [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 02:40, 2025-yil 9-noyabr (UTC) == [[User:Ravshannigmatov|Ravshannigmatov]]dan savol (09:07, 2025-yil 7-noyabr) == Assalomu alaykum Dono Momomo ga atab yozgan maqola qidiruv tizimida chiqmayapti tasdiqlanishi uchun vaqt kerak bo'ladimi? --[[Foydalanuvchi:Ravshannigmatov|Ravshannigmatov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ravshannigmatov|munozara]]) 09:07, 2025-yil 7-noyabr (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Ravshannigmatov|Ravshannigmatov]]! Google kabi qidiruv tizimlarini nazarda tutyapsizmi? Indeksatsiya qilishi uchun bir necha daqiqadan bir necha haftagacha vaqt kerak boʻladi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 02:39, 2025-yil 9-noyabr (UTC) == Question from [[User:Dxxleytenant|Dxxleytenant]] on [[Jonathan Groff]] (09:54, 2025-yil 10-noyabr) == Salom --[[Foydalanuvchi:Dxxleytenant|Dxxleytenant]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Dxxleytenant|munozara]]) 09:54, 2025-yil 10-noyabr (UTC) == [[User:Dxxleytenant|Dxxleytenant]]dan savol (10:00, 2025-yil 10-noyabr) == Wikipediyaga malumot joylamoqchimn --[[Foydalanuvchi:Dxxleytenant|Dxxleytenant]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Dxxleytenant|munozara]]) 10:00, 2025-yil 10-noyabr (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Dxxleytenant|Dxxleytenant]]! Avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 18:26, 2025-yil 21-noyabr (UTC) == [[User:Umidjon Market (111)|Umidjon Market (111)]]dan savol (19:02, 2025-yil 14-noyabr) == Assalomu aleykum maqola yaratishimda yordam bering --[[Foydalanuvchi:Umidjon Market (111)|Umidjon Market (111)]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Umidjon Market (111)|munozara]]) 19:02, 2025-yil 14-noyabr (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Umidjon Market (111)|Umidjon Market (111)]]! Avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 18:24, 2025-yil 21-noyabr (UTC) == [[User:Fazliddin Jo'rayev|Fazliddin Jo'rayev]]dan savol (09:01, 2025-yil 21-noyabr) == Rahmat, savollar bo'lsa so'rayman --[[Foydalanuvchi:Fazliddin Jo&#39;rayev|Fazliddin Jo&#39;rayev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Fazliddin Jo&#39;rayev|munozara]]) 09:01, 2025-yil 21-noyabr (UTC) == Question from [[User:Hasanboyevamuslimaxon|Hasanboyevamuslimaxon]] on [[XIX asr oxirida Turkistonda Turkistonda milliy ozodlik harakatlari]] (10:17, 2025-yil 29-noyabr) == Qanday maqolamni saqlasam boʻladi --[[Foydalanuvchi:Hasanboyevamuslimaxon|Hasanboyevamuslimaxon]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Hasanboyevamuslimaxon|munozara]]) 10:17, 2025-yil 29-noyabr (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Hasanboyevamuslimaxon|Hasanboyevamuslimaxon]]! Saqla tugmasini bossangiz saqlanadi maqola. Vikipediya haqida kengroq bilish va yaxshiroq tushunish uchun avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 02:59, 2025-yil 30-noyabr (UTC) == Question from [[User:Nozim Abdulla|Nozim Abdulla]] on [[Shirilikha]] (16:07, 2025-yil 1-dekabr) == “Got it, thanks! My questions will appear under my name on my mentor’s talk page.” --[[Foydalanuvchi:Nozim Abdulla|Nozim Abdulla]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Nozim Abdulla|munozara]]) 16:07, 2025-yil 1-dekabr (UTC) == [[User:Asadbek203|Asadbek203]]dan savol (04:32, 2025-yil 24-dekabr) == salom domillo menga uyga vazifa bering --[[Foydalanuvchi:Asadbek203|Asadbek203]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Asadbek203|munozara]]) 04:32, 2025-yil 24-dekabr (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Asadbek203|Asadbek203]]! Bu yerda uy vazifasi berilmaydi. Viki boʻyicha savolingiz boʻlsa, bemalol soʻrashingiz mumkin. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 03:52, 2025-yil 25-dekabr (UTC) == [[User:Ismatovkhudoyberdi|Ismatovkhudoyberdi]]dan savol (14:32, 2025-yil 25-dekabr) == Ассалому алейкум устоз мен Туғмахон эшон бобо тарихи йўқолмасин борини киритайлик қабирлар ва бошқа жойлар қолган шу ўтдими ўтмадими қандпй билса бўлади илтимос --[[Foydalanuvchi:Ismatovkhudoyberdi|Ismatovkhudoyberdi]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ismatovkhudoyberdi|munozara]]) 14:32, 2025-yil 25-dekabr (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Ismatovkhudoyberdi|Ismatovkhudoyberdi]]! Siz nazarda tutayotgan shaxs [[VP:EA|ensiklopedik ahamiyatga]] ega boʻlsa va buni tasdiqlovchi [[VP:NM|nufuzli manbalar]] boʻlsa, bemalol maqola yaratavering. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 03:48, 2025-yil 31-dekabr (UTC) == [[User:ShohjahonX|ShohjahonX]]dan savol (02:13, 2026-yil 9-yanvar) == Assalomu Alaykum. Menda savolim bor. Men oʻzimni Wikipedia tarmogʻiga joylamoqchiman shunga Lider.uz linki bilan joylasam ham boʻladimi? Yaʼni biografiyam Lider.uz saytida chiqqan --[[Foydalanuvchi:ShohjahonX|ShohjahonX]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:ShohjahonX|munozara]]) 02:13, 2026-yil 9-yanvar (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:ShohjahonX|ShohjahonX]]! Vikipediyada faqat ensiklopedik ahamiyatga ega kishilar haqida maqola yaratish mumkin. Qarang: [[Vikipediya:Ensiklopedik ahamiyat (kishilar)]]. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 02:38, 2026-yil 14-yanvar (UTC) == [[User:KELAJAKDAGI OLIM|KELAJAKDAGI OLIM]]dan savol (10:26, 2026-yil 13-yanvar) == ustoz profildagi ismni qanday ozgartirsa boladi --[[Foydalanuvchi:KELAJAKDAGI OLIM|holis]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:KELAJAKDAGI OLIM|munozara]]) 10:26, 2026-yil 13-yanvar (UTC) :Salom, @[[Foydalanuvchi:KELAJAKDAGI OLIM|KELAJAKDAGI OLIM]]! Foydalanuvchi nomingizni oʻzgartirmoqchimisiz? Buning uchun maxsus sahifada soʻrov qoldirish kerak. Qarang: [[:m:Changing username]]. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 02:40, 2026-yil 14-yanvar (UTC) == [[User:Samandarov Ortiqboy|Samandarov Ortiqboy]]dan savol (20:15, 2026-yil 14-yanvar) == Salom,men Avislar sulolasi haqida maqola kiritdim,ammo nega qidiruv tizimidan o`zbekchada izlasam chiqmayapti,qanday qilib qidiruv tizimidan chiqadigan maqolalar yarata olaman --[[Foydalanuvchi:Samandarov Ortiqboy|Samandarov Ortiqboy]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Samandarov Ortiqboy|munozara]]) 20:15, 2026-yil 14-yanvar (UTC) :Assalomu Alaykum. Siz mashhur narsalarni kiriting. Darhol chiqib qolmaydi vaqti vaqti bilan link bilan himoya qiling. Shundan soʻng qidiruvda chiqadi [[Foydalanuvchi:ShohjahonX|ShohjahonX]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:ShohjahonX|munozara]]) 11:51, 2026-yil 16-yanvar (UTC) ::Rahmat [[Foydalanuvchi:Samandarov Ortiqboy|Samandarov Ortiqboy]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Samandarov Ortiqboy|munozara]]) 18:55, 2026-yil 18-yanvar (UTC) == [[User:Abdulatif Botirsherov|Abdulatif Botirsherov]]dan savol (04:54, 2026-yil 19-yanvar) == Assalomu alaykum, men vikipediyada yangi bo'lganim uchun bilgiqutilar haqida bilmoqchiman, ularni qayerdan topsam bo'ladi yoki ular maqolalar ichida yaratiladimi, agar shunday bo'lsa ularni yaratish haqida tushuntirib bersangiz. Oldindan rahmat --[[Foydalanuvchi:Abdulatif Botirsherov|Abdulatif Botirsherov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Abdulatif Botirsherov|munozara]]) 04:54, 2026-yil 19-yanvar (UTC) :Salom, @[[Foydalanuvchi:Abdulatif Botirsherov|Abdulatif Botirsherov]]! Bilgiqutilar andoza nomfazosida boʻladi. Mavzuga qarab, turli andozalar mavjud. Masalan, [[Andoza:Kitob bilgiqutisi]]. Ammo andoza yaratish yangi foydalanuvchi uchun biroz murakkab jarayon. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 15:44, 2026-yil 6-fevral (UTC) == Question from [[User:Boboahurova Xursheda|Boboahurova Xursheda]] on [[Argos Limited]] (10:04, 2026-yil 3-fevral) == Assalamu aleykum bu qanaqa reklama bu yerda oylik tulovlar ham bormi --[[Foydalanuvchi:Boboahurova Xursheda|Boboahurova Xursheda]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Boboahurova Xursheda|munozara]]) 10:04, 2026-yil 3-fevral (UTC) xop rozilik bildrdm [[Foydalanuvchi:Boboahurova Xursheda|Boboahurova Xursheda]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Boboahurova Xursheda|munozara]]) 10:08, 2026-yil 3-fevral (UTC) :Va alaykum assalom @[[Foydalanuvchi:Boboahurova Xursheda|Boboahurova Xursheda]]! Tushunmadim qaysi reklamani nazarda tutyapsiz? [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 03:27, 2026-yil 1-mart (UTC) == [[User:Shohruxmirzo13|Shohruxmirzo13]]dan savol (05:47, 2026-yil 11-fevral) == Assalomu alaykum menga ko'rsatma bera olasizmi --[[Foydalanuvchi:Shohruxmirzo13|Shohrux]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Shohruxmirzo13|munozara]]) 05:47, 2026-yil 11-fevral (UTC) :Va alaykum assalom @[[Foydalanuvchi:Shohruxmirzo13|Shohruxmirzo13]]! Vikipediya haqida kengroq bilish va yaxshiroq tushunish uchun avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 03:25, 2026-yil 1-mart (UTC) ::Thank you [[Foydalanuvchi:Shohruxmirzo13|Shohrux]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Shohruxmirzo13|munozara]]) 06:48, 2026-yil 5-mart (UTC) == [[User:Uralbek Tursunov|Uralbek Tursunov]]dan savol (07:35, 2026-yil 12-fevral) == Assalomu Alaykum. Wikipediada bahssiz va oʻchirilishi mumkin boʻlmagan sahifani qanday yaratish mumkin. Iltimos menga oʻrgating. --[[Foydalanuvchi:Uralbek Tursunov|Uralbek Tursunov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Uralbek Tursunov|munozara]]) 07:35, 2026-yil 12-fevral (UTC) :Va alaykum assalom @[[Foydalanuvchi:Uralbek Tursunov|Uralbek Tursunov]]! Vikipediya haqida kengroq bilish va yaxshiroq tushunish uchun avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 03:24, 2026-yil 1-mart (UTC) == Question from [[User:Xumoyuna|Xumoyuna]] on [[Darknet]] (16:15, 2026-yil 12-fevral) == Alo --[[Foydalanuvchi:Xumoyuna|Xumoyuna]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xumoyuna|munozara]]) 16:15, 2026-yil 12-fevral (UTC) == [[User:Kompozitor Ulugbek Karimov|Kompozitor Ulugbek Karimov]]dan savol (18:49, 2026-yil 17-fevral) == Assalom aleykum ustoz men vikipediyauzga oʻz biografiyamni kiritgandim lekin googldan oddiy qilib kompozitor ulugbek karimov vikipediya desam chiqarmayapti nima maslahat berasiz googlda biografiyani yozganimda darxol menga malumot qilib chiqarib berishi uchun --[[Foydalanuvchi:Kompozitor Ulugbek Karimov|Kompozitor Ulugbek Karimov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kompozitor Ulugbek Karimov|munozara]]) 18:49, 2026-yil 17-fevral (UTC) :Va alaykum assalom @[[Foydalanuvchi:Kompozitor Ulugbek Karimov|Kompozitor Ulugbek Karimov]]! Vikipediyaga faqat ensiklopedik ahamiyatga ega kishilar haqida maqola yaratish mumkin. Qarang: [[VP:BIO]]. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 03:38, 2026-yil 1-mart (UTC) == Question from [[User:Xumoyuna|Xumoyuna]] on [[Darknet]] (14:25, 2026-yil 18-fevral) == Alo menga boglaning 926201180 --[[Foydalanuvchi:Xumoyuna|Xumoyuna]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xumoyuna|munozara]]) 14:25, 2026-yil 18-fevral (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Xumoyuna|Xumoyuna]]! Bu yerda faqat Vikipediyaga oid savollarga javob beriladi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 03:29, 2026-yil 1-mart (UTC) == [[User:Menejment|Menejment]]dan savol (18:17, 2026-yil 22-fevral) == Assalomu alaykum Wikimedia ochdim. Endi maqolalar yaratib joylashtirish uchun keyingi bosqichlarni tushuntira olasizmi --[[Foydalanuvchi:Menejment|Menejment]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Menejment|munozara]]) 18:17, 2026-yil 22-fevral (UTC) :Va alaykum assalom @[[Foydalanuvchi:Menejment|Menejment]]! Vikipediya haqida kengroq bilish va yaxshiroq tushunish uchun avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 03:22, 2026-yil 1-mart (UTC) == [[User:Bahodir Jo'rayev|Bahodir Jo'rayev]]dan savol (05:56, 2026-yil 3-mart) == qaqnday qilib men ham maqola yasasam va hamma ko'ra oladigan qilsam bo'ladi --[[Foydalanuvchi:Bahodir Jo&#39;rayev|Bahodir Jo&#39;rayev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Bahodir Jo&#39;rayev|munozara]]) 05:56, 2026-yil 3-mart (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Bahodir Jo'rayev|Bahodir Jo'rayev]]! Siz ensiklopedik ahamiyatga ega mavzularda maqola yarating. Maqolangiz qidiruvda chiqishi uchun biroz vaqt kerak boʻladi. Vikipediya haqida kengroq bilish va yaxshiroq tushunish uchun avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 13:58, 2026-yil 3-mart (UTC) == Iltimosnoma == Assalomu alaykum, hormang! Sizdan [[Vikipediya:VikiAyollar_marafoni]] uchun maxsus yaratilgan fountain faoliyatiga ruhsat berishingizni, agarda men yaratgan fountain sahifasida xatolik boʻlsa uni qayta yaratib berishingizni iltimos qilaman. [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|^#yozish]] 16:29, 2026-yil 9-mart (UTC) :Va alaykum assalom! Uzr, keyingi oylarda juda band boʻldim. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 20:20, 2026-yil 18-may (UTC) == [[User:Jawhar ergashew|Jawhar ergashew]]dan savol (17:13, 2026-yil 14-mart) == Assalomu alaykum Menga 1770-1920Buhora Amirligi Tarkibidagi Bandixon,Boysun,Kofrun Kabi Shahar Va Qishloqlar Aholining Ism Familiya Va Hokazo Hujjatlari kerak Bu Hujjatlar Orqali Men Oʻz Ajdodlarimni Topmoqchiman Sizga Yozishni Toʻgʻri Qaror Deb Bildim Iltimos Maʼlumotlar Boʻlsa Men Bilan Ulashing --[[Foydalanuvchi:Jawhar ergashew|Jawhar ergashew]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Jawhar ergashew|munozara]]) 17:13, 2026-yil 14-mart (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Jawhar ergashew|Jawhar ergashew]]! Vikipediya - ensiklopediya. Siz aytgan hujjatlarni arxivlarda yoki onlayn manbalarda izlash kerak. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 20:22, 2026-yil 18-may (UTC) == [[User:Sardorsheykh|Sardorsheykh]]dan savol (13:08, 2026-yil 18-mart) == Salom, yaxshimisiz? Nega yangi yaratgan maqolamni kimdir o'chirib yuboryabdi? Noto'g'ri ma'lumot yoki juda muhim biron ma'lumot yozmagan edim axir. --[[Foydalanuvchi:Sardorsheykh|Sardorsheykh]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Sardorsheykh|munozara]]) 13:08, 2026-yil 18-mart (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Sardorsheykh|Sardorsheykh]]! Siz yaratgan [https://xtools.wmcloud.org/pages/uz.wikipedia.org/Sardorsheykh/0/noredirects/deleted barcha maqolani] @[[Foydalanuvchi:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] ensiklopedik ahamiyatga ega emas degan sababni koʻrsatib oʻchiribdi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 20:27, 2026-yil 18-may (UTC) == [[User:TUITPRESS|TUITPRESS]]dan savol (07:01, 2026-yil 26-mart) == Как опубликовать перевод статьи (старицы) человека. Переведенный страницы сейчас находится в формате участник: ( https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA:TUITPRESS/%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%91%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B2) Не могли бы вы, пожалуйста, просмотреть и перенести этот черновик в основное пространство, если он соответствует требованиям? --[[Foydalanuvchi:TUITPRESS|TUITPRESS]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:TUITPRESS|munozara]]) 07:01, 2026-yil 26-mart (UTC) :Здравствуйте, @[[Foydalanuvchi:TUITPRESS|TUITPRESS]]! Статьи на русском языке публикуются в рувики. В рувики строгие требования к значимости. См.: [[:ru:ВП:БИО]]. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 20:31, 2026-yil 18-may (UTC) == [[User:Baxdaulet|Baxdaulet]]dan savol (19:08, 2026-yil 28-mart) == Assalomu alaykum, yaxshimisiz ustoz, vikipediada qanday faoliyat olib boramiz, vikipediada tahrirlar qilishimiz qanchalik foydali? --[[Foydalanuvchi:Baxdaulet|Baxdaulet]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Baxdaulet|munozara]]) 19:08, 2026-yil 28-mart (UTC) :Va alaykum assalom @[[Foydalanuvchi:Baxdaulet|Baxdaulet]]! Vikipediya haqida kengroq bilish va yaxshiroq tushunish uchun [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqsangiz boʻladi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 20:33, 2026-yil 18-may (UTC) == Question from [[User:Ozodbek21|Ozodbek21]] on [[Loyiha:Mavzuli oylik/Turkmaniston oyligi]] (04:21, 2026-yil 15-aprel) == Assalomu alaykum Turkmaniston oyligida qanday qatnashaman --[[Foydalanuvchi:Ozodbek21|Ozodbek21]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ozodbek21|munozara]]) 04:21, 2026-yil 15-aprel (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Ozodbek21|Ozodbek21]]! Turkmaniston oyligi aprelda tugadi, ammo yangi oyliklar haqida [[Loyiha:Mavzuli oylik|mana bu]] sahifada maʼlumot topasiz. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 01:33, 2026-yil 29-may (UTC) == [[User:Targetingexpert|Targetingexpert]]dan savol (09:18, 2026-yil 17-aprel) == Salom! Yurak Amri» xayriya jamoat fondi o‘z faoliyatini qayta boshladi shunga maqolaga yordam bera olasizmi? https://aniq.uz/uz/yangiliklar/yurak-amri-xayriya-jamoat-fondi-uz-faoliyatini-qayta-boshladi --[[Foydalanuvchi:Targetingexpert|Targetingexpert]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Targetingexpert|munozara]]) 09:18, 2026-yil 17-aprel (UTC) :Salom, @[[Foydalanuvchi:Targetingexpert|Targetingexpert]]! Biror mavzuda maqola yaratishdan oldin u [[VP:EA]]ga ega ekanligiga amin boʻlish kerak. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 01:35, 2026-yil 29-may (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:17, 2026-yil 28-aprel (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472541 --> == [[User:Xayrullo23|Xayrullo23]]dan savol (05:38, 2026-yil 8-may) == Salom: Men ham shu loyihada ishlamoqchiman, qanday maslahat berasz ? --[[Foydalanuvchi:Xayrullo23|Xayrullo23]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xayrullo23|munozara]]) 05:38, 2026-yil 8-may (UTC) :Salom, @[[Foydalanuvchi:Xayrullo23|Xayrullo23]]! Qaysi loyihada? Umuman Vikipediyani nazarda tutayotgan boʻlsangiz, [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu] videodarslarni koʻrishingiz mumkin. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 01:37, 2026-yil 29-may (UTC) == [[User:Divergent02|Divergent02]]dan savol (17:35, 2026-yil 17-may) == Assalomu alaykum. Rahmat, tanishganimdan hursandman🤝. --[[Foydalanuvchi:Divergent02|Divergent02]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Divergent02|munozara]]) 17:35, 2026-yil 17-may (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Divergent02|Divergent02]]! Vikipediyaga hissa qoʻshish boʻyicha savollaringiz boʻlsa, bemalol beravering. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 01:37, 2026-yil 29-may (UTC) == Question from [[User:Sabinaamore|Sabinaamore]] on [[Vikipediya:Tillararo rishtalar/Koʻrsatmalar]] (14:53, 2026-yil 2-iyun) == Assalomu aleykum men yaqinda account ochdim qanday maqolani joylashtirishni bilmeman iltimos menga yordam bering --[[Foydalanuvchi:Sabinaamore|Sabinaamore]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Sabinaamore|munozara]]) 14:53, 2026-yil 2-iyun (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Sabinaamore|Sabinaamore]]! [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L Mana bu] videodarslarni koʻrishingiz mumkin. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 01:59, 2026-yil 4-iyun (UTC) == [[User:Targetingexpert|Targetingexpert]]dan savol (12:39, 2026-yil 4-iyun) == Assalomu aleykum. iloji bo'sa yurak amri xayriya fondi haqida maqola yaratishga yordam bera olasizmi ? --[[Foydalanuvchi:Targetingexpert|Targetingexpert]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Targetingexpert|munozara]]) 12:39, 2026-yil 4-iyun (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Targetingexpert|Targetingexpert]]! Xayriya fondi ensiklopedik ahamiyatga ega bo'lishi qiyin. [[VP:Nufuzli manba]]larda fond haqida koʻplab maqola yozilgan boʻlsa, balki yaratish mumkin. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 22:56, 2026-yil 6-iyun (UTC) == [[User:Nigora Rose|Nigora Rose]]dan savol (09:34, 2026-yil 10-iyun) == Assalomu alayjun. Men SSSR qahramoni, deputat E'zozxon Istoilova haqidagi ma'lumotga uning rasmini quymiqchiman. Yordam kerak --[[Foydalanuvchi:Nigora Rose|Nigora Rose]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Nigora Rose|munozara]]) 09:34, 2026-yil 10-iyun (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Nigora Rose|Nigora Rose]]! Oʻzingiz olgan suratlarni yuklash uchun [https://www.youtube.com/watch?v=qiRTGRMAQFE&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L&index=8 mana bu] videoni koʻrishni tavsiya qilaman. SSSR qahramoni suratini esa oʻzingiz olmagan boʻlsangiz kerak. Bunday tasvirlarni Vikipediyaning oʻziga (Vikiomborga emas) [[VP:INSOF]] qoidalariga mos ravishda yuklashingiz mumkin. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 01:22, 2026-yil 11-iyun (UTC) == [[User:Diyorbek Safarov Iskandar O'g'li|Diyorbek Safarov Iskandar O'g'li]]dan savol (17:23, 2026-yil 17-iyun) == Hello Nataeva, My name is Diyorbek Safarov Iskandar o‘g‘li. I would like to ask for your guidance regarding the creation of a Wikipedia article about me. I believe it is important to have a properly written and well-sourced article that meets Wikipedia’s notability and content requirements. Could you please advise me on the necessary steps, reliable sources, and documentation required for creating and publishing such an article? Any recommendations or assistance you can provide would be greatly appreciated. Thank you for your time and support. Best regards, Diyorbek Safarov Iskandar o‘g‘li --[[Foydalanuvchi:Diyorbek Safarov Iskandar O&#39;g&#39;li|Diyorbek Safarov Iskandar O&#39;g&#39;li]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Diyorbek Safarov Iskandar O&#39;g&#39;li|munozara]]) 17:23, 2026-yil 17-iyun (UTC) :Salom! Qarang: [[VP:BIO]] va [[VP:NM]]. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 02:12, 2026-yil 2-iyul (UTC) == [[User:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]]dan savol (11:53, 2026-yil 1-iyul) == Salom men oʻzim haqimda bu yerga yozsam boʻladimi --[[Foydalanuvchi:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Abbos Tojiboyev.uz|munozara]]) 11:53, 2026-yil 1-iyul (UTC) :@[[Foydalanuvchi:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]], alik! Maqola yaratsam boʻladimi demoqchimisiz? Vikipediyaada faqat ensiklopedik ahamiyatga ega shaxslar haqida maqola yaratish mumkin. Qarang: [[VP:BIO]]. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 02:11, 2026-yil 2-iyul (UTC) ::iltimos men xaqimda Maqola yaratishda yordam bering [[Maxsus:Contributions/&#126;2026-41974-55|&#126;2026-41974-55]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:&#126;2026-41974-55|talk]]) 09:29, 2026-yil 28-iyul (UTC) == [[User:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]]dan savol (11:54, 2026-yil 1-iyul) == Salom men oʻzim haqimda bu yerga yozsam boʻladimi --[[Foydalanuvchi:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Abbos Tojiboyev.uz|munozara]]) 11:54, 2026-yil 1-iyul (UTC) :ха сиз хакингиздаги малумотлар сакланиб колади кандайдир кизикувчан кишилар очиб укишлари мумкин бу оммавий дастур [[Foydalanuvchi:2р1а3и1с|2р1а3и1с]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:2р1а3и1с|munozara]]) 21:20, 2026-yil 6-sentyabr (UTC) == [[User:Kholliyev|Kholliyev]]dan savol (15:37, 2026-yil 25-iyul) == Salom dxx ga hujjat topshirmoqchiman qayerdan elon beriladi --[[Foydalanuvchi:Kholliyev|Kholliyev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kholliyev|munozara]]) 15:37, 2026-yil 25-iyul (UTC) :Salom, @[[Foydalanuvchi:Kholliyev|Kholliyev]]! Bu yerda faqat viki loyihalarga oid savollarga javob ololasiz. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 22:53, 2026-yil 3-avgust (UTC) == [[User:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]]dan savol (09:46, 2026-yil 28-iyul) == "Ustoz, menga Vikipediyada maqolalar yozishni oʻrgating, iltimos." --[[Foydalanuvchi:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Abbos Tojiboyev.uz|munozara]]) 09:46, 2026-yil 28-iyul (UTC) :Salom, @[[Foydalanuvchi:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]]! [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L Mana bu] videodarslarni koʻrishingiz mumkin. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 22:54, 2026-yil 3-avgust (UTC) == Question from [[User:Guliranoraxmonberdiy|Guliranoraxmonberdiy]] on [[:BitTorrent|BitTorrent]] (10:03, 2026-yil 1-avgust) == Men darknet dan klovn olmoqchiman --[[Foydalanuvchi:Guliranoraxmonberdiy|Guliranoraxmonberdiy]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Guliranoraxmonberdiy|munozara]]) 10:03, 2026-yil 1-avgust (UTC) :Salom, @[[Foydalanuvchi:Guliranoraxmonberdiy|Guliranoraxmonberdiy]]! Bu yerda faqat viki loyihalarga oid savollarga javob ololasiz. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 22:54, 2026-yil 3-avgust (UTC) == Question from [[User:Sardorbek bohodirov|Sardorbek bohodirov]] on [[:Darknet|Darknet]] (05:51, 2026-yil 2-sentyabr) == Salom darkent saytidan qanday foydalanadi --[[Foydalanuvchi:Sardorbek bohodirov|Sardorbek bohodirov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Sardorbek bohodirov|munozara]]) 05:51, 2026-yil 2-sentyabr (UTC) :Salom! Bu yerda faqat Vikipediyaga oid savollarga javob ololasiz. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 14:34, 2026-yil 6-sentyabr (UTC) == [[User:Jamoliddin Uraimov|Jamoliddin Uraimov]]dan savol (05:33, 2026-yil 4-sentyabr) == Assalomu alaykum. Men o'zim haqimda Wikipedia da ma'lumot bolishini hohladim, va ma'lumotlar kiritdim. lekin google search da bu page ko'rinmayapti --[[Foydalanuvchi:Jamoliddin Uraimov|Jamoliddin Uraimov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Jamoliddin Uraimov|munozara]]) 05:33, 2026-yil 4-sentyabr (UTC) :Va alaykum assalom! Ensiklopedik ahamiyatga ega shaxslar haqida (qarang: [[VP:BIO]]) asosiy nomfazoda maqola yaratish mumkin. Ammo foydalanuvchi sahifasida maqola yaratish [[VP:FS/MUMKINMAS]]ga zid ([[:en:WP:UP#PROMO]] da tushunarliroq shaklda yozilgan). :Qidiruv tizimlarida maqolalar foydalanuvchi sahifalariga qaraganda odatda tezroq chiqa boshlaydi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 14:33, 2026-yil 6-sentyabr (UTC) == Question from [[User:Xudoahukur|Xudoahukur]] on [[:Ingliz tili|Ingliz tili]] (18:01, 2026-yil 4-sentyabr) == Salom --[[Foydalanuvchi:Xudoahukur|Xudoahukur]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xudoahukur|munozara]]) 18:01, 2026-yil 4-sentyabr (UTC) :Alik, @[[Foydalanuvchi:Xudoahukur|Xudoahukur]]! [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 14:34, 2026-yil 6-sentyabr (UTC) == [[User:2р1а3и1с|2р1а3и1с]]dan savol (21:11, 2026-yil 6-sentyabr) == салом нега америка педафил давлат --[[Foydalanuvchi:2р1а3и1с|2р1а3и1с]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:2р1а3и1с|munozara]]) 21:11, 2026-yil 6-sentyabr (UTC) == Soʻrov == Assalomu alaykum. Men ushbu [[Vikipediya:Bot statusiga soʻrovlar#IbrohimjonBot|soʻrov]]ga nomzod qoʻygandim nomzod maqullandi shunga xulosa chiqarib berolasizmi? [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|<font face="Georgia"><span style="color:blue;">'''''Ibrohimjon'''''</span></font>]] 04:03, 2026-yil 7-sentyabr (UTC) == [[User:Kosmos-zloy|Kosmos-zloy]]dan savol (15:10, 2026-yil 7-sentyabr) == Salom bu havola reestr uzi nima nima kerak Nima foydasi bor menga ? --[[Foydalanuvchi:Kosmos-zloy|Kosmos-zloy]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kosmos-zloy|munozara]]) 15:10, 2026-yil 7-sentyabr (UTC) == Question from [[User:Turdeyuv sunnatillo|Turdeyuv sunnatillo]] on [[:Mamlakat|Mamlakat]] (13:39, 2026-yil 20-sentyabr) == Salom men sunnat --[[Foydalanuvchi:Turdeyuv sunnatillo|Turdeyuv sunnatillo]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Turdeyuv sunnatillo|munozara]]) 13:39, 2026-yil 20-sentyabr (UTC) == [[User:Xorazmyoshlari|Xorazmyoshlari]]dan savol (20:18, 2026-yil 20-sentyabr) == Salom, men yangi sahifa qoshmoqchiman --[[Foydalanuvchi:Xorazmyoshlari|Xorazmyoshlari]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xorazmyoshlari|munozara]]) 20:18, 2026-yil 20-sentyabr (UTC) dvsyv544gjfscf6c3uyc6e6m5ajxp32 6274280 6274078 2026-09-21T06:26:22Z Kamolbek Muzaffarov 308946 /* Kamolbek Muzaffarovdan savol (06:26, 2026-yil 21-sentyabr) */ yangi mavzu 6274280 wikitext text/x-wiki {{welcome|[[User:Abdulla|<span style="color:#0645AD">Abdulla</span>]]&nbsp;^{[[User talk:Abdulla|<span style="color:#0645AD">munozara</span>]]} 05:41, 1 noyabr 2012 (UTC)}} == Infoboxes == Hi! I'm making (most of) the infoboxes for all the Soviet SSR's in my sandbox [[Foydalanuvchi:PlanespotterA320/Sandbox|here]], so you don't have to worry about writing the all the infoboxes for every Soviet republic. Just copy and paste the text. --[[Foydalanuvchi:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:PlanespotterA320|munozara]]) 14:20, 9-Avgust 2018 (UTC) : Salom! Rahmat, juda katta yordam qilyapsiz. Infobox tahrirlashni mashq qilyapman.--[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 06:25, 10-Avgust 2018 (UTC) :: Finished Ukraine and Kazakhstan SSR infoboxes.--[[Foydalanuvchi:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:PlanespotterA320|munozara]]) 21:01, 10-Avgust 2018 (UTC) ::: Rahmat! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 08:46, 11-Avgust 2018 (UTC) :::: Salom men Moldova SSR maqolasini yaratgandim. Sarlavhaga Moldova SSR deb yozganman, keyin izlab koʻrsam oʻzbekchada Moldaviya yozilar ekan. Hamma maʼlumotlarda Moldaviya deb yozganman. Moldaviya SSR deb qidirsam maqola yaratilmagan deyapti. Sarlavhani oʻzgartira olmadim. Nima qilay? Yordam bering, iltimos! Oldindan rahmaat! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 13:41, 11-Avgust 2018 (UTC) ::::: Got it.--[[Foydalanuvchi:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:PlanespotterA320|munozara]]) 13:54, 11-Avgust 2018 (UTC) :::::: Yordamingiz uchun katta rahmat! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 14:01, 11-Avgust 2018 (UTC) ::::::: By the way, I created [[:Andoza:Samolyot]] and [[:Andoza:Reysi halokati]] so that aviation articles with infoboxes can be created.--[[Foydalanuvchi:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:PlanespotterA320|munozara]]) 21:28, 13-Avgust 2018 (UTC) :::::::: Ajoyib! [[:en:Turkish Airlines Flight 6491|Mana bu]] halokat haqida maqola yaratishdan boshlasam boʻladi. --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 03:00, 14-Avgust 2018 (UTC) :::::::::I will also create a separate template for an accident involving two aircraft. Nearly all major aviation disasters have articles missing, like [[:en:Tenerife airport disaster|Tenerife disaster]] (worst aviation disaster in history), [[:en:Japan Airlines Flight 123|JAL 123]] (worst single-plane crash), [[:en:Turkish Airlines Flight 981|THY 981]] (tragic preventable design flaw), [[:en:1996 Charkhi Dadri mid-air collision|SAA-KZA]] (3rd deadliest crash), [[:en:ValuJet Flight 592|Valujet 592]] (US Transportation secretary was fired in the aftermat...Several stupid things led crash, like oxygen generators in class-d cargo holds. Several documentaries about it) [[:en:Alaska Airlines Flight 261|Alaska 261]] (caused by intentionaly NOT maintaining the jackscrew of the T-tail...Some shady stuff was going on. A mechanic who identified problem was silenced, became whistleblower, etc...somewhat like Valujet) [[:en:Air India Flight 182|AIC 182]] (major terrorist attack; unprecedented lenghts gone to retreive wreckage in deep ocean), [[:en:Air France Flight 447|AFR 447]] ("the [[Malaysia Airlines 370 reysi halokati|MH 370]] that was found") and [[:en:Aeroflot Flight 7425|AFL 7425]]? You may also be interested in [[:ru:Катастрофа Ан-24 в Навои]], [[:ru:Катастрофа Ил-18 под Самаркандом|AFL U-45]], [[:ru:Катастрофа Ил-14 в Ташкенте|AFL 466]], [[:ru:Катастрофа Ил-14 под Ташкентом|AFL 40]], [[:ru:Катастрофа Ил-18 в Ташкенте|AFL 5139]], and Tu-104 crashes of [[:en:Aeroflot Flight 964|AFL 964]], [[:en:Aeroflot Flight 1912|AFL 1912]], [[:en:Aeroflot Flight 2415|AFL 2415]], [[:en:Aeroflot Flight 3932|AFL 3932]]. (It certainly doesn't help that plane crashes were censored in the Soviet Union) I'm giving avaiation it's own section in the [[Loyiha:Kerakli maqolalar|missing list]].--[[Foydalanuvchi:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:PlanespotterA320|munozara]]) 16:22, 15-Avgust 2018 (UTC) :::::::::: Juda soz. {{ping|Nataev}} ham aviatsiyaga qiziqadi. ''[[:en:Mayday (Canadian TV series)|Mayday]]''ning barcha sezonini koʻrgan. Menam ayrim epizodlarni koʻrganman. [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 06:24, 16-Avgust 2018 (UTC) == Rozilik == Salom, iltimos, [[Vikipediya:Forum/Qoidalar|mana bu]] yerga ovoz bering. -- [[Foydalanuvchi:Malikxan|Malikxan]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]) 09:03, 19-Avgust 2018 (UTC) : Salom, ovoz berdim! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 10:09, 19-Avgust 2018 (UTC) == Adminstrator == Salom! [[Vikipediya:Administratorlikka soʻrovlar/Malikxan]]ga ovoz berishda qatnashing &ndash; [[Foydalanuvchi:Malikxan|<span style="color:grey;">M</span><span style="color:green;">alikxan</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]} 12:45, 20-Sentabr 2018 (UTC) :Salom, ovoz berdim! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 14:17, 21-Sentabr 2018 (UTC) == Ovoz berish == Salom! [[Vikipediya:Administratorlikka soʻrovlar/Malikxan]] nomli sahifada ovoz berishda ishtirok eting! [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] '''^{<small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small>}''' 18:17, 31-Avgust 2019 (UTC) : Salom, ovoz berdim! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 07:01, 1-Sentabr 2019 (UTC) :: Siz 2018-yilgi saylovga ovoz bergan edingiz. Hozir uni o‘chirib tashladim. Iltimos, 2019-yildagisiga ovoz bering. Ovoz berish muddati tugagan bo‘lsa ham. Rozi yoki qarshi ekanligingizni bilmoqchiman. [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] '''^{<small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small>}''' 07:37, 1-Sentabr 2019 (UTC) ::: Keyingi safar albatta ovoz beraman. --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 16:47, 1-Sentabr 2019 (UTC) :::: Maqolalarni yaratishda yordamingiz kerak emas edi „rahmat“! 100 kunga tanlagan mavzularim edi bu bekor bol’di. --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 14:56, 2-Sentabr 2019 (UTC) ::::: Uzr soʻrayman. Men sizga shunchaki yordam bermoqchi edim. [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] '''^{<small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small>}''' 15:03, 2-Sentabr 2019 (UTC) :::::: Yordam bermoqchi boʻlganingizga ishondim lekin oʻzim harakat qilib yaratmoqchi edim. Bundan keyin yordam kerak boʻlsa albatta soʻrayman oldindan rahmat! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 15:11, 2-Sentabr 2019 (UTC) ::::::: Yordam kerak boʻlsa, bemalol soʻrayvering. Qoʻlimdan kelgancha yordam beraman. [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b>^{<small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small>}</b> 15:18, 2-Sentabr 2019 (UTC) :::::::: Xoʻp katta rahmat! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 15:31, 2-Sentabr 2019 (UTC) == Original yulduz == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | [[Fayl:Original Barnstar.png|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''Original yulduz''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Hurmatli, Nataeva! Soʻnggi 30 kun ichida oʻzbekcha Vikipediyaga qoʻshgan salmoqli hissangiz uchun sizni ushbu yulduz bilan taqdirlayman. Shunday ruhda davom eting! [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b>^{<small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small>}</b> 15:30, 1-Oktabr 2019 (UTC) |} :Tashakkur! [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 16:00, 1-Oktabr 2019 (UTC) == Ovoz berish == Salom! [[Vikipediya:Administratorlikka soʻrovlar/Malikxan]] nomli sahifada ovoz berishda ishtirok eting! [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] '''^{<small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small>}''' 13:24, 6-Oktabr 2019 (UTC) :Nataeva, ovoz berishda ishtirok eting! 😃 [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b>^{<small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small>}</b> 17:17, 8-Oktabr 2019 (UTC) ==Tanlangan tasvir== Salom. [[Vikipediya:Tanlangan tasvir nomzodlari]] sahifasida ovoz berishda ishtirok eting! [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b>^{<small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small>}</b> 14:51, 14-Oktabr 2019 (UTC) :Iltimos, har xil ovoz berish chaqiriqlari bilan munozara sahifamni toʻldirmang. Oʻzimga qiziq boʻlgan sahifalarni topib, oʻzim ovoz beraman. [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 14:57, 14-Oktabr 2019 (UTC) ::Qoʻpollik yaxshi narsa emas, sizga aytsam. :( [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b>^{<small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small>}</b> 15:12, 14-Oktabr 2019 (UTC) :::Aql oʻrgatmang. Sahifamni esa spam bilan toʻldirishni bas qiling. [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 15:14, 14-Oktabr 2019 (UTC) ::::Men ham vaqtimni sizning munozara sahifangizda yozish bilan oʻtkazmoqchi emasman. Faol boʻlganingiz uchun sizga murojaat qilgandim. [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b>^{<small><span style="color:#90F">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small>}</b> 15:22, 14-Oktabr 2019 (UTC) :::::Qaytaraman, spammerlikni toʻxtating. Ovoz berish umuman qiziqtirmaydi, tamom-vassalom. [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 15:24, 14-Oktabr 2019 (UTC) == [[Alkinlar]] == Salom! YM uchun yangi nomzod ovoz bering --[[Foydalanuvchi:Amir.Temur|Amir.Temur]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Amir.Temur|munozara]]) 17:38, 21-Noyabr 2019 (UTC) : Salom, ovoz berdim! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 14:45, 22-Noyabr 2019 (UTC) == Wikimedians of the Uzbek language User Group == [[File:UzbekWikimediansLogo.png|150px|right]] Salom, {{PAGENAME}}! Sizni oʻzbekcha Vikipediyada faol foydalanuvchi ekanligingizni hisobga olgan holda, [[:meta:Wikimedians of the Uzbek language User Group]] sahifasidagi „[[:meta:Wikimedians of the Uzbek language User Group#Members|Members]]“ boʻlimiga loginigizni yozib qoldirishingizni iltimos qilib qolar edik. Siz ham bizga qoʻshiling! <span class="plainlinks"><center><br />'''Shuningdek, ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarimizga qoʻshiling!'''<br /><br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[File:Facebook Logo Mini.svg|25px]] [https://www.facebook.com/uzbekwikipedia/ Facebook]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[File:Twitter Logo Mini.svg|25px]] [https://twitter.com/uzbekwikipedia Twitter]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[File:Telegram logo.svg|25px]] [https://t.me/uzbekwikipedia Telegram]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</center></span> Hurmat bilan, [[Foydalanuvchi:Malikxan|<font color="green">Malikxan</font>]] <b>^{<small><span style="color:blue">[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan|munozara]]</span></small>}</b> 17:29, 28-Avgust 2020 (UTC) :Qoʻshildim. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 11:08, 4-Noyabr 2020 (UTC) == Vikipediya kitob elchisi == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Editors Barnstar Hires.png|100px]]|[[Fayl:Goldenwiki.png|150px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''''<span style="font-family:fantasy;">[[Vikipediya:Vikipediya kitob oyligi/2020|Vikipediya kitob elchisi]]</span>''''' ''(2020)'' </br> '' <font size="2px">Wikipedia Book Ambassador 2020 </font> '' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | <span style="font-family:fantasy;"> ''Hurmatli, Nataeva! </br> 2020-yilning dekabr oyida oʻtkazilgan „[[Vikipediya:Vikipediya kitob oyligi/2020|Kitob oyligi]]“ musobaqasida ishtirok etib, koʻplab [[kitob]]lar bilan bogʻliq mavzularda maqolalar yaratganligingiz uchun tashakkur! Siz bu musobaqa natijalariga koʻra, '''birinchi oʻrin'''ga loyiq topildingiz! Hurmat va minnatdorchilik sifatida, sizga ushbu oltin mukofotni topshirishga izn bergaysiz! Doimo shunday ruhda davom etasiz deb umid qilaman hamda sizga eng yaxshi tilaklarni tilab qolaman! Hurmat bilan'',</span> [[Foydalanuvchi:Malikxan|<span style="color:green">Malikxan</span>]] <b>^{<small>[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan#top|munozara]]</small>}</b> 11:13, 2-Yanvar 2021 (UTC) |} :Katta rahmat! Kutmagandim, juda xursand boʻldim!))) [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 12:47, 3-Yanvar 2021 (UTC) == V va IV darajali „Yaxshi maqola“ ordenlari == {| style="background:#E4F1FA; border: solid 1px #C2E0F3; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[Fayl:Good Article Barnstar 5 Degree Hires.png|100px|center|IV darajali „Yaxshi maqola“ ordeni]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Vikipediya:Ordenlar/Yaxshi maqola#V darajali orden|V darajali „Yaxshi maqola“ ordeni]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2E0F3;" | 3 ta [[Vikipediya:Yaxshi maqolalar|yaxshi maqolani]] yaratganingiz / yaratilishiga katta hissa qoʻshganingiz uchun. Tabriklayman!<br> — [[Foydalanuvchi:Kagansky|Kagansky]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kagansky|munozara]]) 06:11, 24-Dekabr 2021 (UTC) |} {| style="background:#E4F1FA; border: solid 1px #C2E0F3; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[Fayl:Good Article Barnstar 4 Degree Hires.png|100px|center|IV darajali „Yaxshi maqola“ ordeni]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Vikipediya:Ordenlar/Yaxshi maqola#IV darajali orden|IV darajali „Yaxshi maqola“ ordeni]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2E0F3;" | 5 ta [[Vikipediya:Yaxshi maqolalar|yaxshi maqolani]] yaratganingiz / yaratilishiga katta hissa qoʻshganingiz uchun. Tabriklayman!<br> — [[Foydalanuvchi:Kagansky|Kagansky]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kagansky|munozara]]) 06:11, 24-Dekabr 2021 (UTC) |} : Katta rahmat! [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 15:06, 23-Iyun 2022 (UTC) == Tanlangan maqola statusi uchun ovoz berish == Assalomu alaykum! https://uz.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:Yaxshi_maqola_nomzodlari/GIF_so%27zi_talaffuzi Ushbu ssilka orqali o'z fikringiz va ovozingizni berishingizni iltimos qilib qolaman. Har qanday fikr uchun oldindan rahmat ! [[Foydalanuvchi:Optima D|Optima D]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Optima D|munozara]]) 07:29, 16-Iyun 2022 (UTC) : Va alaykum assalom, ovoz berdim! --[[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 15:25, 23-Iyun 2022 (UTC) == Fountain bo‘yicha norozilik == Assalomu alaykum. Fountaindagi maqolalarimni izohsiz ancha past baholabsiz. 3balga loyiq maqolalarimga ham 1 bal qo‘yibsiz. Menimcha maqolalarimni o‘qimagansiz. Nega past ball berganizni izholab berolasizmi? [[Foydalanuvchi:Muzaffar murodovich|Muzaffar murodovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Muzaffar murodovich|munozara]]) 05:46, 11-Iyul 2022 (UTC) : Hormang! Aynan qaysi maqolalarni nazarda tutyapsiz? Shu yerda link qoldiring, koʻrib chiqamiz. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 05:48, 11-Iyul 2022 (UTC) :: [[Vinícius Júnior]], [[Danijel Subašić]], [[Denis Cheryshev]], [[Kyle Walker]], [[Bertrand Traoré]] [[Foydalanuvchi:Muzaffar murodovich|Muzaffar murodovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Muzaffar murodovich|munozara]]) 06:17, 11-Iyul 2022 (UTC) ::: 1. [[Vinícius Júnior]] — talablarga javob bergani uchun 1, katta hajmi uchun 1, murakkab uslubda rasmiylashtirilgani uchun 1, ammo orfografik xatolar uchun (xususan, oʻ va gʻ notoʻgʻri yozilgan; gaplar mashina tarjimasiligicha qolgan ("Klub uning salohiyatini qayd etdi, ammo yoshligini hisobga olib, keyingi yil unga qaytishni soʻrashdi"; "oʻyin uslubi va qabul qilish" va h.)) −1; shunda umumiy hisobda 2. ::: 2. [[Denis Cheryshev]] — talablarga javob bergani uchun 1, murakkab uslubda rasmiylashtirilgani uchun 1, shunda umumiy hisobda 2. ::: 3. [[Kyle Walker]] — talablarga javob bergani uchun 1, katta hajmi uchun 1, murakkab uslubda rasmiylashtirilgani uchun 1, ammo xatolar uchun -1 (asli lotinda yoziladigan ismlarni aslidek yozamiz); shunda umumiy hisobda 2. ::: 4. [[Bertrand Traoré]] — talablarga javob bergani uchun 1, katta hajmi uchun 1, murakkab uslubda rasmiylashtirilgani uchun 1, ammo xatolar uchun -1 ("U final toʻliq oʻynadi, "Ayaks " "Manchester Yunayted" ga 2:0 hisobida magʻlub boʻldi."; "Klub karerasi" va h.); shunda umumiy hisobda 2. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 08:22, 11-Iyul 2022 (UTC) ::::Ballar va kamchiliklarimni aytganingiz uchun rahmat) [[Danijel Subašić]] ni ham ko'rib bersangiz. Nodir Ataev xatolarni to'g'irlasam qayta baholab berish mumkinligini haqida aytgandi. Menimcha fountainga kiritgan holatdagisi sizga ko'rinyapti. Hozirgi tahrirni ko'rib keyin ball berishizni iltimos qilardim) [[Foydalanuvchi:Muzaffar murodovich|Muzaffar murodovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Muzaffar murodovich|munozara]]) 15:38, 11-Iyul 2022 (UTC) ::::: Xoʻp albatta koʻrib keyin baholayman. Baholashni men ham oʻz xohishimga koʻra amalga oshirmayman. Qoʻyilgan talablar asosida amalga oshiriladi hammasi. Xatolaringizni toʻgʻri tushunganingiz uchun rahmat. Mehnatingizni qadrlayman baholarni deb tushkunlikka tushmang, eng muhimi harakat. Aslida, bu loyihaga oʻz hissasini qoʻshayotgan har bir inson eng oliy bahoga loyiq. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 05:05, 12-Iyul 2022 (UTC) ::::::Tushunarli, rahmat) [[Foydalanuvchi:Muzaffar murodovich|Muzaffar murodovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Muzaffar murodovich|munozara]]) 11:10, 12-Iyul 2022 (UTC) == Xushsifat maqola == Assalomu alaykum, hurmatli @[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]]. Xushsifat maqola nomzodligiga [https://uz.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:Xushsifat_maqola_nomzodlari o'z nomzodimni] qo'ygan edim. Iltimos, ovoz berishda qatnashib, o'z fikringizni bildirsangiz. Har qanday fikr uchun oldindan rahmat. Hurmat bilan, [[Foydalanuvchi:Optima D|<span style="font-family: Lucida Calligraphy "><b style="color: #7A69B8">Maxi</b><b style="color:#191970">Millian</b></span>]][[Foydalanuvchi munozarasi:Optima D|^{<span style="color:blue">'''(munozara!)'''</span>}]] 02:19, 9-Avgust 2022 (UTC) ==XM statusi== {| style="border: 1px solid rgb(0,0,139); background-color: aquamarine);" |rowspan="2" style="vertical-align:top;" | [[File:Xushsurat maqola statusi.png|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;" | '''XM (xushsurat maqol) statusiga nomzodlik!''' |- |style="vertical-align: top; border-top: 1px solid blue;" | XM statusi uchun qoʻyilgan ushbu [[Onna-musha|maqolamga]] izoh bildirishingizni, xatolarini koʻrsatib oʻtishingiz, hamda loyiq koʻrsangiz, rozilik ishoratini qoldirishingizni soʻrab qolgan boʻlar edim! Eʼtiboringiz uchun TASHAKKUR!!! [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"><font face="Comic Sanse MS"> </font><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span></span>]] [[User talk:Panpanchik|^(munozara)]] 13:05, 1-Sentabr 2022 (UTC) |} :Ovoz berdim. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 08:53, 2-Sentabr 2022 (UTC) :: Rahmat {{smiley|:)}} [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|^#yozish]] 04:57, 10-Oktabr 2022 (UTC) ==YM statusi== {| style="border: 5px solid #ABCDEF ; background-color: #FFF; padding:10px 15px 0" |style="padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; font-size:130%" |'''[[Vikipediya:Yaxshi maqolalar|Yaxshi maqola statusiga nomzod]] |''' <span style="font-size:85%">[[Malay ayigʻi| ''Malay quyosh ayigʻi'']][[File:Good Article Recruitment - Completion Award.png|left|30px]]</span> |rowspan=3|[[File:Ice bear02.jpg|left|150px]] |- |<span style="color:purple"> * [[Malay ayigʻi| Malay quyosh ayigʻi]] [https://www.iucnredlist.org/search?query=Helarctos%20malayanus&searchType=species| IUCN qizil roʻyxatiga] kiritilgan yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan ayiq turi. Mazkur maqolada siz bu ayiqlar haqida yetarlicha maʼlumot olishingiz mumkin. * Maqolada convert andozasi tufayli ayrim oʻlchov birliklari ingliz tilida qolib ketgan va bu holatga vaqtincha koʻz yumishingizni soʻrar edim. </span> * Iltimos, maqola bilan tanishib chiqing va oʻz fikrlaringizni qoldiring! * Lozim deb topsangiz {{Roziman}} andozasini aks holda {{Qarshiman}} yoinki {{Betarafman}} belgisini qoʻllashingiz mumkin. Sizning har bir fikringiz men uchun ahamiyatli * Marhamat fikrlaringizni qoldirishingiz mumkin: '''[[Vikipediya:Yaxshi maqola nomzodlari/Malay ayigʻi | kirish]]''' </span> |- |colspan=2 style="font-size:85%; padding-top:15px;"|Iltimos maqolani tahrilashda Vikifikator tugmasini bosishga eʼtiborli boʻling. Ayrim rasmlar vikifikator qilingach ishlamay qolishi mumkin. |} [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|^#yozish]] 04:57, 10-Oktabr 2022 (UTC) == Forumda ishtirok eting! == Salom, [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]]! Vikipediyada faol va tajribali foydalanuvchilardan biri boʻlganingiz uchun sizni [https://uz.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:Forum#O%CA%BBzbekcha_Vikipediyada_Mashina_tarjimasini_butunlay_o%CA%BBchirish ushbu forumda] ishtirok etishingizni soʻrab qolaman! [[User:Optima D|<font face="Georgia"><span style="color:red;">Maxi</span><span style="color:black;">Millian</span></font>]][[User talk:Optima D|^(talk)]] 16:49, 14-Oktabr 2022 (UTC) == Wikidata 2022 Istanbul == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Wikidata Istanbul 2022 barnstar.svg|left|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''This Star Is For You!''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Thank you for attending the Wikidata 2022 Istanbul Conference, held in Istanbul, Türkiye (Turkey), from 21 to 23 October 2022. See you again! [[Foydalanuvchi:Kurmanbek|Kurmanbek]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kurmanbek|munozara]]) 19:22, 23-Oktabr 2022 (UTC) |} == Ovoz berishda ishtirok eting! == Assalomu alaykum! [https://uz.wikipedia.org/wiki/Vikipediya:So%CA%BBrovlar/Xulosa_chiqaruvchi#Foydalanuvchi:Optima%20D Ushbu sahifada] boʻlayotgan ovoz berish jarayonida qatnashishingizni iltimos qilib qolgan boʻlar edim. Soʻrovnomaga befarqlik koʻzi ostida boqmasligingiz, ovoz berishda ishtirok etishingiz, Vikimizda tahrirlar soninig oshishiga xizmat qilishi mumkin. Hurmat bilan [[User:Optima D|<font face="Georgia"><span style="color:red;">Maxi</span><span style="color:black;">Millian</span></font>]][[User talk:Optima D|^(talk)]] 12:47, 12-Noyabr 2022 (UTC) ==Yangi 2023-yil muborak boʻlsin!== {| style="background-color: #fdffe7; border: 4px solid #FFD700;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 2px;" | [[File:Wikipedia Happy New Year.png|211px]] |style="font-size: x-large; padding: 2px 2px 0 2px; height: 1.5em;" | '''Yangi 2023-yil bilan!''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ---- '''Assalomu alaykum [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nigora opa]]! Sizni kirib kelgan yangi [[2023-yil]] bilan chin qalbimdan tabriklayman! Kelayotgan yil barchamizga [[baxt]], [[omad]] va [[quvonch]] keltirsin. Yakunlangan 2022-yilda siz bilan [[oʻzbekcha vikipediya]]da tanishganligimdan juda xursandman! Yangi yilda [[Vikipediya]]ni birgalikda rivojlantirishimizga tilakdoshman!!! <br />Samimiy tilaklar ila'''<br /> [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|^#yozish]] 07:17, 1-Yanvar 2023 (UTC) |} :Vaalaykum assalom! Ezgu tilaklar uchun rahmat! Men ham siz bilan tanishganimdan xursandman. Sizga ham yangi yil muborak boʻlsin! [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 07:29, 1-Yanvar 2023 (UTC) == TM statusi == {| style="border: 5px solid rgb(10,100,10); background-color: aquamarine);" |rowspan="2" style="vertical-align:top;" | [[File:Ailurus_fulgens_RoterPanda_LesserPanda.jpg|110px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;" | '''Qizil panda maqolasi''' |- |style="vertical-align: top; border-top: 1px solid blue;" | TM statusi uchun qoʻyilgan ushbu [[Qizil panda|maqola]] haqida oʻz fikrlaringizni [[Vikipediya:Tanlangan maqola nomzodlari/Qizil panda|muhokama boʻlimida]] qoldirishingizni va uni statusga olib chiqishda oʻz maslahatlaringiz bilan oʻrtoqlashishingizni soʻragan boʻlar edim. Eʼtiboringiz uchun TASHAKKUR!!! [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|^#yozish]] 09:52, 28-May 2023 (UTC) |} == Soʻrovnomada qatnashing! == Salom! [[Vikipediya:Administratorlikka soʻrovlar/Salazarov| Mana bu sahifada]] administratorlik bayrogʻini qabul qilib olish uchun nomzodimni qoʻygan edim. Iltimos, soʻrovnomada oʻz ovozingiz bilan ishtirok etsangiz! Hurmat bilan, [[User:Salazarov|<font face="Georgia"><span style="color:#512769;">'''Salazarov'''</span></font>]] 18:03, 9-Iyun 2023 (UTC) ==XM statusi== Assalomu alaykum. XM statusi uchun nomzodlikka qoʻyilgan [[Vanadzor]] maqolasini koʻrib chiqib, [[Vikipediya:Xushsifat maqola nomzodlari/Vanadzor| mana bu]] sahifada o'z fikringizni bildirgan holda ovoz berish jarayonida qatnashishingizni so'rayman! Hurmat bilan, [[Foydalanuvchi:Mirfayzbekabdullayev.|Mirfayzbekabdullayev.]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirfayzbekabdullayev.|munozara]]) 15:59, 11-Oktyabr 2023 (UTC) == Tabrik == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fcfcfc;" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | [[File:20th anniversary of Uzbek Wikipedia Barnstar.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''„Oʻzbekcha Vikipediyaning 20 yilligi“ yulduzi''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Hurmatli {{PAGENAMEBASE}}, Vikipediyada amalga oshirayotgan salmoqli ishlaringiz uchun tashakkur aytgan holda, sizni oʻzbekcha Vikipediyaning 20 yillik yubileyi bilan tabriklayman va sizga ushbu „Oʻzbekcha Vikipediyaning 20 yilligi“ esdalik yulduzini taqdim etaman. Vikipediyani rivojlantirish yoʻlida charchamang! Yoqimli tahrirlar! Hurmat bilan — [[Foydalanuvchi:Jamshid Nurkulov|Jamshid Nurqul]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Jamshid Nurkulov|munozara]]) 13:55, 22-Yanvar 2024 (UTC) |} :Katta rahmat! [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 00:00, 18-Fevral 2024 (UTC) == IP chetlashtirishdan mustasno huquqi == Salom, [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]]! Sizdan menga IP chetlatishdan mustasno huquqini berishingizni soʻrayman. Men internetdan foydalanadigan hududda boshqa foydalanuvchilar vpn ishlatishi tufayli Vikipediya bloklanib qolish holatlari kuzatiladi. Shu uchun shu huquqni menga taqdim etishingizni so'ragan boʻlar edim. Avvaldan tashakkur! [[Foydalanuvchi:Xumoshox Ismoilova|Xumoshox Ismoilova]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xumoshox Ismoilova|munozara]]) 15:36, 2025-yil 20-fevral (UTC) == Paxlavadan oling! == {| style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);" |style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[Fayl:Baklava - Turkish special, 80-ply.JPEG|135px]] |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Birgalikda tanovul qilishga nima deysiz? [[Foydalanuvchi:Max 0230|Max 0230]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Max 0230|munozara]]) 07:16, 2025-yil 17-mart (UTC) |} == Question from [[User:Ochildiyev jobir|Ochildiyev jobir]] on [[Lotin tili]] (18:49, 2025-yil 20-avgust) == Salom --[[Foydalanuvchi:Ochildiyev jobir|Ochildiyev jobir]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ochildiyev jobir|munozara]]) 18:49, 2025-yil 20-avgust (UTC) :Alik! [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 02:53, 2025-yil 30-avgust (UTC) == Soʻrovnomada qatnashing! == Salom! [[Vikipediya:Administratorlikka soʻrovlar/Hasan Xamidovich| Mana bu sahifada]] administratorlik bayrogʻini qabul qilib olish uchun nomzodimni qoʻygan edim. Iltimos, soʻrovnomada oʻz ovozingiz bilan ishtirok etsangiz! Hurmat bilan, <span style="font-family:Times New Roman; font-size:1.3eM; border-radius:9em; background:#eeeeee; padding:0 7px;">[[User talk:Hasan Xamidovich|W]]/ [[User:Hasan Xamidovich|<span style="font-size:0.8eM; color:#9f3526">"Hasan Xamidovich"</span>]]</span> 05:49, 2025-yil 21-avgust (UTC) == Question from [[User:UzAtio|UzAtio]] (07:27, 2025-yil 24-avgust) == Menga yordam berolasizmi? --[[Foydalanuvchi:UzAtio|UzAtio]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:UzAtio|munozara]]) 07:27, 2025-yil 24-avgust (UTC) :Salom! Albatta, qoʻldan kelgancha yordam beraman. Savolingiz boʻlsa shu yerda qoldiring. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 02:55, 2025-yil 30-avgust (UTC) == Question from [[User:Chabrgali|Chabrgali]] on [[Krafton]] (11:47, 2025-yil 28-avgust) == Hello, I participated in the AirDrop Carnival event and won the "Winner Winner Chicken Dinner" t-shirt (physical item). After claiming it, I submitted my shipping address and phone number. The event information stated that delivery would take place within 30 days, but I have not received the item yet. Could you please confirm: 1. Has the item been shipped? 2. If not, when can I expect it to arrive? 3. Has anyone else received their prize so far? I would appreciate a clear and accurate update on the delivery status. Thank you for your support. --[[Foydalanuvchi:Chabrgali|Chabrgali]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Chabrgali|munozara]]) 11:47, 2025-yil 28-avgust (UTC) == Question from [[User:Azimjon Abdurasulov|Azimjon Abdurasulov]] on [[Tibbiy mehnat ekspertiza komissiyasi]] (09:37, 2025-yil 6-sentyabr) == Salom men tug'ulgan kunimdan 18 yoshimgacha 2guruh nogironlik pensiyasini olar edim lekin 18 kirganimdan song meni 3 guruhga majburlab tushurib qoyishdi men umurbot nogironligi bor deb belgilangan edi nega meni 3 guruhga tushurib qoyishdi --[[Foydalanuvchi:Azimjon Abdurasulov|Azimjon Abdurasulov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Azimjon Abdurasulov|munozara]]) 09:37, 2025-yil 6-sentyabr (UTC) == Question from [[User:Wikker tikker|Wikker tikker]] (06:21, 2025-yil 9-sentyabr) == Salom siz bilan ishlay olamanmi --[[Foydalanuvchi:Wikker tikker|Wikker tikker]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Wikker tikker|munozara]]) 06:21, 2025-yil 9-sentyabr (UTC) == [[User:Bilmasangyaxshi|Bilmasangyaxshi]]dan savol (16:55, 2025-yil 14-sentyabr) == Man shogirt --[[Foydalanuvchi:Bilmasangyaxshi|Bilmasangyaxshi]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Bilmasangyaxshi|munozara]]) 16:55, 2025-yil 14-sentyabr (UTC) :Salom! [[VP:Ustozlik]] doirasida shogird boʻlmoqchimisiz? [[Maxsus:Homepage]] sahifasini ochsangiz, foydalanuvchi bosh sahifasi ochiladi. Oʻsha yerda "Mentor for editing" boʻlimida qaysi foydalanuvchi ismini koʻryapsiz? Soʻrashim sababi shogirdlar roʻyxatida sizni koʻrmadim. :Ammo har qanday savolingiz boʻlsa beravering. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 01:45, 2025-yil 24-sentyabr (UTC) ::Boʻldi topdim sizni. Savollaringiz boʻlsa berishingiz mumkin. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 02:48, 2025-yil 24-sentyabr (UTC) == Question from [[User:Quvonchbekova 27|Quvonchbekova 27]] on [[Foydalanuvchi:Quvonchbekova 27]] (04:51, 2025-yil 23-sentyabr) == Oʻzingizni toʻldiringga nimalar yozish kerak --[[Foydalanuvchi:Quvonchbekova 27|Quvonchbekova 27]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Quvonchbekova 27|munozara]]) 04:51, 2025-yil 23-sentyabr (UTC) :Salom! Qaysi sahifani nazarda tutyapsiz? Aynan "Oʻzingizni toʻldiring" deb yozilgan ekanmi? [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 01:30, 2025-yil 24-sentyabr (UTC) == Question from [[User:Shavkat Uzoqov|Shavkat Uzoqov]] on [[Shuxratoff]] (02:11, 2025-yil 11-oktyabr) == Shuxratoff (Sardor Shukhratov) — young rapper and artist from Tashkent, Uzbekistan. He became known for his song “Gangster”, released when he was just 15. Shuxratoff’s style mixes deep emotion, discipline, and truth — his tracks speak about life, silence, and strength. In 2024, he suddenly went on a long break, leaving his fans wondering where he went. He also created a clothing brand called SSS123, focused on minimalism and self-expression. His music can be found on Spotify, YouTube, and Instagram (@shuxratoff_). Even during his silence, many remember his message — “Sometimes you have to disappear to find yourself.” Keywords: Shuxratoff, Sardor Shukhratov, rapper from Uzbekistan, Gangster song, SSS123 brand, Shuxratoff Spotify, Shuxratoff YouTube, Shuxratoff Instagram. --[[Foydalanuvchi:Shavkat Uzoqov|Shavkat Uzoqov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Shavkat Uzoqov|munozara]]) 02:11, 2025-yil 11-oktyabr (UTC) == Question from [[User:Odinaxonim|Odinaxonim]] on [[So'rovnoma(anketa)]] (16:30, 2025-yil 17-oktyabr) == Qalay sorovnomaga qanday kiradi --[[Foydalanuvchi:Odinaxonim|Odinaxonim]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Odinaxonim|munozara]]) 16:30, 2025-yil 17-oktyabr (UTC) == Question from [[User:Saidbek eshniyozov|Saidbek eshniyozov]] on [[Foydalanuvchi:Saidbek eshniyozov]] (16:35, 2025-yil 19-oktyabr) == Salom, menga wikipediada qanday qilib sahifalar ochish, maqolalar joylash va tahrirlash hamda shunga oʻxshash yoʻl yoʻriqlarni oʻrgata olasizmi? --[[Foydalanuvchi:Saidbek eshniyozov|Saidbek eshniyozov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Saidbek eshniyozov|munozara]]) 16:35, 2025-yil 19-oktyabr (UTC) :Salom! Avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqsangiz, menimcha oson boʻladi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 00:59, 2025-yil 22-oktyabr (UTC) == Question from [[User:Fattullayev Firdavs|Fattullayev Firdavs]] on [[Buxoro viloyati]] (11:34, 2025-yil 26-oktyabr) == Salom Qanday qilib wkipediaga yangi rasm joylash mumkin --[[Foydalanuvchi:Fattullayev Firdavs|Fattullayev Firdavs]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Fattullayev Firdavs|munozara]]) 11:34, 2025-yil 26-oktyabr (UTC) :@[[Foydalanuvchi:Fattullayev Firdavs|Fattullayev Firdavs]] salom! Oʻzingiz olgan suratlarni [[Vikiombor]]ga yuklashingiz mumkin. Buni oʻrganish uchun [https://www.youtube.com/watch?v=qiRTGRMAQFE YouTubedagi videodarsni] koʻrsangiz boʻladi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 00:29, 2025-yil 28-oktyabr (UTC) == Question from [[User:Rustam Norboyev|Rustam Norboyev]] on [[Iso Masih]] (13:46, 2025-yil 31-oktyabr) == Maqolaga qanday qoshimcha kiritish mumkin? Oldindan rahmat. --[[Foydalanuvchi:Rustam Norboyev|Rustam Norboyev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Rustam Norboyev|munozara]]) 13:46, 2025-yil 31-oktyabr (UTC) :@[[Foydalanuvchi:Rustam Norboyev|Rustam Norboyev]] Maqolani umuman tahrirlashni nazarda tutayotgan boʻlsangiz mana bu [https://www.youtube.com/watch?v=5Kqvu_nMqrY videoni] koʻring. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 20:33, 2025-yil 31-oktyabr (UTC) == Early Wiki Anniversary Wishes 🎉 == <div style="border: 3px solid #f75920; background: #f8f9fa; padding: 15px; margin: 10px 0; font-size: 95%; line-height: 1.6em;"> [[File:Rose and Carnation Flower Bouquet 02.png|150px|right|Happy Wiki Anniversary]] Dear [[User:Nataeva|Nataeva]], Your wiki anniversary is just around the corner, in '''10 days!''' What a wonderful milestone of '''13 years''' on Wiki (as per SUL). Your incredible contributions, with over '''9,400''' edits, have truly made a difference. Here's to another amazing year of collaboration and knowledge sharing! ''Use this [https://suyashdwivedi.github.io/Wiki_Tools/Wiki_Anniversary.html '''Tool'''] to send wiki anniversary wishes to other amazing Wikimedians.'' -- [[Foydalanuvchi:Suyash.dwivedi|Suyash.dwivedi]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Suyash.dwivedi|munozara]]) 19:59, 2025-yil 1-noyabr (UTC) </div> :Thank you! :) [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 02:40, 2025-yil 9-noyabr (UTC) == [[User:Ravshannigmatov|Ravshannigmatov]]dan savol (09:07, 2025-yil 7-noyabr) == Assalomu alaykum Dono Momomo ga atab yozgan maqola qidiruv tizimida chiqmayapti tasdiqlanishi uchun vaqt kerak bo'ladimi? --[[Foydalanuvchi:Ravshannigmatov|Ravshannigmatov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ravshannigmatov|munozara]]) 09:07, 2025-yil 7-noyabr (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Ravshannigmatov|Ravshannigmatov]]! Google kabi qidiruv tizimlarini nazarda tutyapsizmi? Indeksatsiya qilishi uchun bir necha daqiqadan bir necha haftagacha vaqt kerak boʻladi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 02:39, 2025-yil 9-noyabr (UTC) == Question from [[User:Dxxleytenant|Dxxleytenant]] on [[Jonathan Groff]] (09:54, 2025-yil 10-noyabr) == Salom --[[Foydalanuvchi:Dxxleytenant|Dxxleytenant]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Dxxleytenant|munozara]]) 09:54, 2025-yil 10-noyabr (UTC) == [[User:Dxxleytenant|Dxxleytenant]]dan savol (10:00, 2025-yil 10-noyabr) == Wikipediyaga malumot joylamoqchimn --[[Foydalanuvchi:Dxxleytenant|Dxxleytenant]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Dxxleytenant|munozara]]) 10:00, 2025-yil 10-noyabr (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Dxxleytenant|Dxxleytenant]]! Avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 18:26, 2025-yil 21-noyabr (UTC) == [[User:Umidjon Market (111)|Umidjon Market (111)]]dan savol (19:02, 2025-yil 14-noyabr) == Assalomu aleykum maqola yaratishimda yordam bering --[[Foydalanuvchi:Umidjon Market (111)|Umidjon Market (111)]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Umidjon Market (111)|munozara]]) 19:02, 2025-yil 14-noyabr (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Umidjon Market (111)|Umidjon Market (111)]]! Avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 18:24, 2025-yil 21-noyabr (UTC) == [[User:Fazliddin Jo'rayev|Fazliddin Jo'rayev]]dan savol (09:01, 2025-yil 21-noyabr) == Rahmat, savollar bo'lsa so'rayman --[[Foydalanuvchi:Fazliddin Jo&#39;rayev|Fazliddin Jo&#39;rayev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Fazliddin Jo&#39;rayev|munozara]]) 09:01, 2025-yil 21-noyabr (UTC) == Question from [[User:Hasanboyevamuslimaxon|Hasanboyevamuslimaxon]] on [[XIX asr oxirida Turkistonda Turkistonda milliy ozodlik harakatlari]] (10:17, 2025-yil 29-noyabr) == Qanday maqolamni saqlasam boʻladi --[[Foydalanuvchi:Hasanboyevamuslimaxon|Hasanboyevamuslimaxon]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Hasanboyevamuslimaxon|munozara]]) 10:17, 2025-yil 29-noyabr (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Hasanboyevamuslimaxon|Hasanboyevamuslimaxon]]! Saqla tugmasini bossangiz saqlanadi maqola. Vikipediya haqida kengroq bilish va yaxshiroq tushunish uchun avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 02:59, 2025-yil 30-noyabr (UTC) == Question from [[User:Nozim Abdulla|Nozim Abdulla]] on [[Shirilikha]] (16:07, 2025-yil 1-dekabr) == “Got it, thanks! My questions will appear under my name on my mentor’s talk page.” --[[Foydalanuvchi:Nozim Abdulla|Nozim Abdulla]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Nozim Abdulla|munozara]]) 16:07, 2025-yil 1-dekabr (UTC) == [[User:Asadbek203|Asadbek203]]dan savol (04:32, 2025-yil 24-dekabr) == salom domillo menga uyga vazifa bering --[[Foydalanuvchi:Asadbek203|Asadbek203]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Asadbek203|munozara]]) 04:32, 2025-yil 24-dekabr (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Asadbek203|Asadbek203]]! Bu yerda uy vazifasi berilmaydi. Viki boʻyicha savolingiz boʻlsa, bemalol soʻrashingiz mumkin. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 03:52, 2025-yil 25-dekabr (UTC) == [[User:Ismatovkhudoyberdi|Ismatovkhudoyberdi]]dan savol (14:32, 2025-yil 25-dekabr) == Ассалому алейкум устоз мен Туғмахон эшон бобо тарихи йўқолмасин борини киритайлик қабирлар ва бошқа жойлар қолган шу ўтдими ўтмадими қандпй билса бўлади илтимос --[[Foydalanuvchi:Ismatovkhudoyberdi|Ismatovkhudoyberdi]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ismatovkhudoyberdi|munozara]]) 14:32, 2025-yil 25-dekabr (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Ismatovkhudoyberdi|Ismatovkhudoyberdi]]! Siz nazarda tutayotgan shaxs [[VP:EA|ensiklopedik ahamiyatga]] ega boʻlsa va buni tasdiqlovchi [[VP:NM|nufuzli manbalar]] boʻlsa, bemalol maqola yaratavering. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 03:48, 2025-yil 31-dekabr (UTC) == [[User:ShohjahonX|ShohjahonX]]dan savol (02:13, 2026-yil 9-yanvar) == Assalomu Alaykum. Menda savolim bor. Men oʻzimni Wikipedia tarmogʻiga joylamoqchiman shunga Lider.uz linki bilan joylasam ham boʻladimi? Yaʼni biografiyam Lider.uz saytida chiqqan --[[Foydalanuvchi:ShohjahonX|ShohjahonX]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:ShohjahonX|munozara]]) 02:13, 2026-yil 9-yanvar (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:ShohjahonX|ShohjahonX]]! Vikipediyada faqat ensiklopedik ahamiyatga ega kishilar haqida maqola yaratish mumkin. Qarang: [[Vikipediya:Ensiklopedik ahamiyat (kishilar)]]. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 02:38, 2026-yil 14-yanvar (UTC) == [[User:KELAJAKDAGI OLIM|KELAJAKDAGI OLIM]]dan savol (10:26, 2026-yil 13-yanvar) == ustoz profildagi ismni qanday ozgartirsa boladi --[[Foydalanuvchi:KELAJAKDAGI OLIM|holis]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:KELAJAKDAGI OLIM|munozara]]) 10:26, 2026-yil 13-yanvar (UTC) :Salom, @[[Foydalanuvchi:KELAJAKDAGI OLIM|KELAJAKDAGI OLIM]]! Foydalanuvchi nomingizni oʻzgartirmoqchimisiz? Buning uchun maxsus sahifada soʻrov qoldirish kerak. Qarang: [[:m:Changing username]]. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 02:40, 2026-yil 14-yanvar (UTC) == [[User:Samandarov Ortiqboy|Samandarov Ortiqboy]]dan savol (20:15, 2026-yil 14-yanvar) == Salom,men Avislar sulolasi haqida maqola kiritdim,ammo nega qidiruv tizimidan o`zbekchada izlasam chiqmayapti,qanday qilib qidiruv tizimidan chiqadigan maqolalar yarata olaman --[[Foydalanuvchi:Samandarov Ortiqboy|Samandarov Ortiqboy]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Samandarov Ortiqboy|munozara]]) 20:15, 2026-yil 14-yanvar (UTC) :Assalomu Alaykum. Siz mashhur narsalarni kiriting. Darhol chiqib qolmaydi vaqti vaqti bilan link bilan himoya qiling. Shundan soʻng qidiruvda chiqadi [[Foydalanuvchi:ShohjahonX|ShohjahonX]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:ShohjahonX|munozara]]) 11:51, 2026-yil 16-yanvar (UTC) ::Rahmat [[Foydalanuvchi:Samandarov Ortiqboy|Samandarov Ortiqboy]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Samandarov Ortiqboy|munozara]]) 18:55, 2026-yil 18-yanvar (UTC) == [[User:Abdulatif Botirsherov|Abdulatif Botirsherov]]dan savol (04:54, 2026-yil 19-yanvar) == Assalomu alaykum, men vikipediyada yangi bo'lganim uchun bilgiqutilar haqida bilmoqchiman, ularni qayerdan topsam bo'ladi yoki ular maqolalar ichida yaratiladimi, agar shunday bo'lsa ularni yaratish haqida tushuntirib bersangiz. Oldindan rahmat --[[Foydalanuvchi:Abdulatif Botirsherov|Abdulatif Botirsherov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Abdulatif Botirsherov|munozara]]) 04:54, 2026-yil 19-yanvar (UTC) :Salom, @[[Foydalanuvchi:Abdulatif Botirsherov|Abdulatif Botirsherov]]! Bilgiqutilar andoza nomfazosida boʻladi. Mavzuga qarab, turli andozalar mavjud. Masalan, [[Andoza:Kitob bilgiqutisi]]. Ammo andoza yaratish yangi foydalanuvchi uchun biroz murakkab jarayon. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 15:44, 2026-yil 6-fevral (UTC) == Question from [[User:Boboahurova Xursheda|Boboahurova Xursheda]] on [[Argos Limited]] (10:04, 2026-yil 3-fevral) == Assalamu aleykum bu qanaqa reklama bu yerda oylik tulovlar ham bormi --[[Foydalanuvchi:Boboahurova Xursheda|Boboahurova Xursheda]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Boboahurova Xursheda|munozara]]) 10:04, 2026-yil 3-fevral (UTC) xop rozilik bildrdm [[Foydalanuvchi:Boboahurova Xursheda|Boboahurova Xursheda]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Boboahurova Xursheda|munozara]]) 10:08, 2026-yil 3-fevral (UTC) :Va alaykum assalom @[[Foydalanuvchi:Boboahurova Xursheda|Boboahurova Xursheda]]! Tushunmadim qaysi reklamani nazarda tutyapsiz? [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 03:27, 2026-yil 1-mart (UTC) == [[User:Shohruxmirzo13|Shohruxmirzo13]]dan savol (05:47, 2026-yil 11-fevral) == Assalomu alaykum menga ko'rsatma bera olasizmi --[[Foydalanuvchi:Shohruxmirzo13|Shohrux]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Shohruxmirzo13|munozara]]) 05:47, 2026-yil 11-fevral (UTC) :Va alaykum assalom @[[Foydalanuvchi:Shohruxmirzo13|Shohruxmirzo13]]! Vikipediya haqida kengroq bilish va yaxshiroq tushunish uchun avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 03:25, 2026-yil 1-mart (UTC) ::Thank you [[Foydalanuvchi:Shohruxmirzo13|Shohrux]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Shohruxmirzo13|munozara]]) 06:48, 2026-yil 5-mart (UTC) == [[User:Uralbek Tursunov|Uralbek Tursunov]]dan savol (07:35, 2026-yil 12-fevral) == Assalomu Alaykum. Wikipediada bahssiz va oʻchirilishi mumkin boʻlmagan sahifani qanday yaratish mumkin. Iltimos menga oʻrgating. --[[Foydalanuvchi:Uralbek Tursunov|Uralbek Tursunov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Uralbek Tursunov|munozara]]) 07:35, 2026-yil 12-fevral (UTC) :Va alaykum assalom @[[Foydalanuvchi:Uralbek Tursunov|Uralbek Tursunov]]! Vikipediya haqida kengroq bilish va yaxshiroq tushunish uchun avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 03:24, 2026-yil 1-mart (UTC) == Question from [[User:Xumoyuna|Xumoyuna]] on [[Darknet]] (16:15, 2026-yil 12-fevral) == Alo --[[Foydalanuvchi:Xumoyuna|Xumoyuna]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xumoyuna|munozara]]) 16:15, 2026-yil 12-fevral (UTC) == [[User:Kompozitor Ulugbek Karimov|Kompozitor Ulugbek Karimov]]dan savol (18:49, 2026-yil 17-fevral) == Assalom aleykum ustoz men vikipediyauzga oʻz biografiyamni kiritgandim lekin googldan oddiy qilib kompozitor ulugbek karimov vikipediya desam chiqarmayapti nima maslahat berasiz googlda biografiyani yozganimda darxol menga malumot qilib chiqarib berishi uchun --[[Foydalanuvchi:Kompozitor Ulugbek Karimov|Kompozitor Ulugbek Karimov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kompozitor Ulugbek Karimov|munozara]]) 18:49, 2026-yil 17-fevral (UTC) :Va alaykum assalom @[[Foydalanuvchi:Kompozitor Ulugbek Karimov|Kompozitor Ulugbek Karimov]]! Vikipediyaga faqat ensiklopedik ahamiyatga ega kishilar haqida maqola yaratish mumkin. Qarang: [[VP:BIO]]. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 03:38, 2026-yil 1-mart (UTC) == Question from [[User:Xumoyuna|Xumoyuna]] on [[Darknet]] (14:25, 2026-yil 18-fevral) == Alo menga boglaning 926201180 --[[Foydalanuvchi:Xumoyuna|Xumoyuna]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xumoyuna|munozara]]) 14:25, 2026-yil 18-fevral (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Xumoyuna|Xumoyuna]]! Bu yerda faqat Vikipediyaga oid savollarga javob beriladi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 03:29, 2026-yil 1-mart (UTC) == [[User:Menejment|Menejment]]dan savol (18:17, 2026-yil 22-fevral) == Assalomu alaykum Wikimedia ochdim. Endi maqolalar yaratib joylashtirish uchun keyingi bosqichlarni tushuntira olasizmi --[[Foydalanuvchi:Menejment|Menejment]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Menejment|munozara]]) 18:17, 2026-yil 22-fevral (UTC) :Va alaykum assalom @[[Foydalanuvchi:Menejment|Menejment]]! Vikipediya haqida kengroq bilish va yaxshiroq tushunish uchun avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 03:22, 2026-yil 1-mart (UTC) == [[User:Bahodir Jo'rayev|Bahodir Jo'rayev]]dan savol (05:56, 2026-yil 3-mart) == qaqnday qilib men ham maqola yasasam va hamma ko'ra oladigan qilsam bo'ladi --[[Foydalanuvchi:Bahodir Jo&#39;rayev|Bahodir Jo&#39;rayev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Bahodir Jo&#39;rayev|munozara]]) 05:56, 2026-yil 3-mart (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Bahodir Jo'rayev|Bahodir Jo'rayev]]! Siz ensiklopedik ahamiyatga ega mavzularda maqola yarating. Maqolangiz qidiruvda chiqishi uchun biroz vaqt kerak boʻladi. Vikipediya haqida kengroq bilish va yaxshiroq tushunish uchun avval [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqing. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 13:58, 2026-yil 3-mart (UTC) == Iltimosnoma == Assalomu alaykum, hormang! Sizdan [[Vikipediya:VikiAyollar_marafoni]] uchun maxsus yaratilgan fountain faoliyatiga ruhsat berishingizni, agarda men yaratgan fountain sahifasida xatolik boʻlsa uni qayta yaratib berishingizni iltimos qilaman. [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|<sup>#yozish</sup>]] 16:29, 2026-yil 9-mart (UTC) :Va alaykum assalom! Uzr, keyingi oylarda juda band boʻldim. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 20:20, 2026-yil 18-may (UTC) == [[User:Jawhar ergashew|Jawhar ergashew]]dan savol (17:13, 2026-yil 14-mart) == Assalomu alaykum Menga 1770-1920Buhora Amirligi Tarkibidagi Bandixon,Boysun,Kofrun Kabi Shahar Va Qishloqlar Aholining Ism Familiya Va Hokazo Hujjatlari kerak Bu Hujjatlar Orqali Men Oʻz Ajdodlarimni Topmoqchiman Sizga Yozishni Toʻgʻri Qaror Deb Bildim Iltimos Maʼlumotlar Boʻlsa Men Bilan Ulashing --[[Foydalanuvchi:Jawhar ergashew|Jawhar ergashew]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Jawhar ergashew|munozara]]) 17:13, 2026-yil 14-mart (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Jawhar ergashew|Jawhar ergashew]]! Vikipediya - ensiklopediya. Siz aytgan hujjatlarni arxivlarda yoki onlayn manbalarda izlash kerak. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 20:22, 2026-yil 18-may (UTC) == [[User:Sardorsheykh|Sardorsheykh]]dan savol (13:08, 2026-yil 18-mart) == Salom, yaxshimisiz? Nega yangi yaratgan maqolamni kimdir o'chirib yuboryabdi? Noto'g'ri ma'lumot yoki juda muhim biron ma'lumot yozmagan edim axir. --[[Foydalanuvchi:Sardorsheykh|Sardorsheykh]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Sardorsheykh|munozara]]) 13:08, 2026-yil 18-mart (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Sardorsheykh|Sardorsheykh]]! Siz yaratgan [https://xtools.wmcloud.org/pages/uz.wikipedia.org/Sardorsheykh/0/noredirects/deleted barcha maqolani] @[[Foydalanuvchi:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] ensiklopedik ahamiyatga ega emas degan sababni koʻrsatib oʻchiribdi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 20:27, 2026-yil 18-may (UTC) == [[User:TUITPRESS|TUITPRESS]]dan savol (07:01, 2026-yil 26-mart) == Как опубликовать перевод статьи (старицы) человека. Переведенный страницы сейчас находится в формате участник: ( https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA:TUITPRESS/%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%91%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B2) Не могли бы вы, пожалуйста, просмотреть и перенести этот черновик в основное пространство, если он соответствует требованиям? --[[Foydalanuvchi:TUITPRESS|TUITPRESS]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:TUITPRESS|munozara]]) 07:01, 2026-yil 26-mart (UTC) :Здравствуйте, @[[Foydalanuvchi:TUITPRESS|TUITPRESS]]! Статьи на русском языке публикуются в рувики. В рувики строгие требования к значимости. См.: [[:ru:ВП:БИО]]. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 20:31, 2026-yil 18-may (UTC) == [[User:Baxdaulet|Baxdaulet]]dan savol (19:08, 2026-yil 28-mart) == Assalomu alaykum, yaxshimisiz ustoz, vikipediada qanday faoliyat olib boramiz, vikipediada tahrirlar qilishimiz qanchalik foydali? --[[Foydalanuvchi:Baxdaulet|Baxdaulet]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Baxdaulet|munozara]]) 19:08, 2026-yil 28-mart (UTC) :Va alaykum assalom @[[Foydalanuvchi:Baxdaulet|Baxdaulet]]! Vikipediya haqida kengroq bilish va yaxshiroq tushunish uchun [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu videodarslar] bilan tanishib chiqsangiz boʻladi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 20:33, 2026-yil 18-may (UTC) == Question from [[User:Ozodbek21|Ozodbek21]] on [[Loyiha:Mavzuli oylik/Turkmaniston oyligi]] (04:21, 2026-yil 15-aprel) == Assalomu alaykum Turkmaniston oyligida qanday qatnashaman --[[Foydalanuvchi:Ozodbek21|Ozodbek21]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ozodbek21|munozara]]) 04:21, 2026-yil 15-aprel (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Ozodbek21|Ozodbek21]]! Turkmaniston oyligi aprelda tugadi, ammo yangi oyliklar haqida [[Loyiha:Mavzuli oylik|mana bu]] sahifada maʼlumot topasiz. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 01:33, 2026-yil 29-may (UTC) == [[User:Targetingexpert|Targetingexpert]]dan savol (09:18, 2026-yil 17-aprel) == Salom! Yurak Amri» xayriya jamoat fondi o‘z faoliyatini qayta boshladi shunga maqolaga yordam bera olasizmi? https://aniq.uz/uz/yangiliklar/yurak-amri-xayriya-jamoat-fondi-uz-faoliyatini-qayta-boshladi --[[Foydalanuvchi:Targetingexpert|Targetingexpert]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Targetingexpert|munozara]]) 09:18, 2026-yil 17-aprel (UTC) :Salom, @[[Foydalanuvchi:Targetingexpert|Targetingexpert]]! Biror mavzuda maqola yaratishdan oldin u [[VP:EA]]ga ega ekanligiga amin boʻlish kerak. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 01:35, 2026-yil 29-may (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:17, 2026-yil 28-aprel (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472541 --> == [[User:Xayrullo23|Xayrullo23]]dan savol (05:38, 2026-yil 8-may) == Salom: Men ham shu loyihada ishlamoqchiman, qanday maslahat berasz ? --[[Foydalanuvchi:Xayrullo23|Xayrullo23]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xayrullo23|munozara]]) 05:38, 2026-yil 8-may (UTC) :Salom, @[[Foydalanuvchi:Xayrullo23|Xayrullo23]]! Qaysi loyihada? Umuman Vikipediyani nazarda tutayotgan boʻlsangiz, [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L mana bu] videodarslarni koʻrishingiz mumkin. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 01:37, 2026-yil 29-may (UTC) == [[User:Divergent02|Divergent02]]dan savol (17:35, 2026-yil 17-may) == Assalomu alaykum. Rahmat, tanishganimdan hursandman🤝. --[[Foydalanuvchi:Divergent02|Divergent02]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Divergent02|munozara]]) 17:35, 2026-yil 17-may (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Divergent02|Divergent02]]! Vikipediyaga hissa qoʻshish boʻyicha savollaringiz boʻlsa, bemalol beravering. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 01:37, 2026-yil 29-may (UTC) == Question from [[User:Sabinaamore|Sabinaamore]] on [[Vikipediya:Tillararo rishtalar/Koʻrsatmalar]] (14:53, 2026-yil 2-iyun) == Assalomu aleykum men yaqinda account ochdim qanday maqolani joylashtirishni bilmeman iltimos menga yordam bering --[[Foydalanuvchi:Sabinaamore|Sabinaamore]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Sabinaamore|munozara]]) 14:53, 2026-yil 2-iyun (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Sabinaamore|Sabinaamore]]! [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L Mana bu] videodarslarni koʻrishingiz mumkin. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 01:59, 2026-yil 4-iyun (UTC) == [[User:Targetingexpert|Targetingexpert]]dan savol (12:39, 2026-yil 4-iyun) == Assalomu aleykum. iloji bo'sa yurak amri xayriya fondi haqida maqola yaratishga yordam bera olasizmi ? --[[Foydalanuvchi:Targetingexpert|Targetingexpert]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Targetingexpert|munozara]]) 12:39, 2026-yil 4-iyun (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Targetingexpert|Targetingexpert]]! Xayriya fondi ensiklopedik ahamiyatga ega bo'lishi qiyin. [[VP:Nufuzli manba]]larda fond haqida koʻplab maqola yozilgan boʻlsa, balki yaratish mumkin. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 22:56, 2026-yil 6-iyun (UTC) == [[User:Nigora Rose|Nigora Rose]]dan savol (09:34, 2026-yil 10-iyun) == Assalomu alayjun. Men SSSR qahramoni, deputat E'zozxon Istoilova haqidagi ma'lumotga uning rasmini quymiqchiman. Yordam kerak --[[Foydalanuvchi:Nigora Rose|Nigora Rose]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Nigora Rose|munozara]]) 09:34, 2026-yil 10-iyun (UTC) :Va alaykum assalom, @[[Foydalanuvchi:Nigora Rose|Nigora Rose]]! Oʻzingiz olgan suratlarni yuklash uchun [https://www.youtube.com/watch?v=qiRTGRMAQFE&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L&index=8 mana bu] videoni koʻrishni tavsiya qilaman. SSSR qahramoni suratini esa oʻzingiz olmagan boʻlsangiz kerak. Bunday tasvirlarni Vikipediyaning oʻziga (Vikiomborga emas) [[VP:INSOF]] qoidalariga mos ravishda yuklashingiz mumkin. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 01:22, 2026-yil 11-iyun (UTC) == [[User:Diyorbek Safarov Iskandar O'g'li|Diyorbek Safarov Iskandar O'g'li]]dan savol (17:23, 2026-yil 17-iyun) == Hello Nataeva, My name is Diyorbek Safarov Iskandar o‘g‘li. I would like to ask for your guidance regarding the creation of a Wikipedia article about me. I believe it is important to have a properly written and well-sourced article that meets Wikipedia’s notability and content requirements. Could you please advise me on the necessary steps, reliable sources, and documentation required for creating and publishing such an article? Any recommendations or assistance you can provide would be greatly appreciated. Thank you for your time and support. Best regards, Diyorbek Safarov Iskandar o‘g‘li --[[Foydalanuvchi:Diyorbek Safarov Iskandar O&#39;g&#39;li|Diyorbek Safarov Iskandar O&#39;g&#39;li]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Diyorbek Safarov Iskandar O&#39;g&#39;li|munozara]]) 17:23, 2026-yil 17-iyun (UTC) :Salom! Qarang: [[VP:BIO]] va [[VP:NM]]. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 02:12, 2026-yil 2-iyul (UTC) == [[User:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]]dan savol (11:53, 2026-yil 1-iyul) == Salom men oʻzim haqimda bu yerga yozsam boʻladimi --[[Foydalanuvchi:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Abbos Tojiboyev.uz|munozara]]) 11:53, 2026-yil 1-iyul (UTC) :@[[Foydalanuvchi:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]], alik! Maqola yaratsam boʻladimi demoqchimisiz? Vikipediyaada faqat ensiklopedik ahamiyatga ega shaxslar haqida maqola yaratish mumkin. Qarang: [[VP:BIO]]. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 02:11, 2026-yil 2-iyul (UTC) ::iltimos men xaqimda Maqola yaratishda yordam bering [[Maxsus:Contributions/&#126;2026-41974-55|&#126;2026-41974-55]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:&#126;2026-41974-55|talk]]) 09:29, 2026-yil 28-iyul (UTC) == [[User:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]]dan savol (11:54, 2026-yil 1-iyul) == Salom men oʻzim haqimda bu yerga yozsam boʻladimi --[[Foydalanuvchi:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Abbos Tojiboyev.uz|munozara]]) 11:54, 2026-yil 1-iyul (UTC) :ха сиз хакингиздаги малумотлар сакланиб колади кандайдир кизикувчан кишилар очиб укишлари мумкин бу оммавий дастур [[Foydalanuvchi:2р1а3и1с|2р1а3и1с]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:2р1а3и1с|munozara]]) 21:20, 2026-yil 6-sentyabr (UTC) == [[User:Kholliyev|Kholliyev]]dan savol (15:37, 2026-yil 25-iyul) == Salom dxx ga hujjat topshirmoqchiman qayerdan elon beriladi --[[Foydalanuvchi:Kholliyev|Kholliyev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kholliyev|munozara]]) 15:37, 2026-yil 25-iyul (UTC) :Salom, @[[Foydalanuvchi:Kholliyev|Kholliyev]]! Bu yerda faqat viki loyihalarga oid savollarga javob ololasiz. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 22:53, 2026-yil 3-avgust (UTC) == [[User:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]]dan savol (09:46, 2026-yil 28-iyul) == "Ustoz, menga Vikipediyada maqolalar yozishni oʻrgating, iltimos." --[[Foydalanuvchi:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Abbos Tojiboyev.uz|munozara]]) 09:46, 2026-yil 28-iyul (UTC) :Salom, @[[Foydalanuvchi:Abbos Tojiboyev.uz|Abbos Tojiboyev.uz]]! [https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L Mana bu] videodarslarni koʻrishingiz mumkin. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 22:54, 2026-yil 3-avgust (UTC) == Question from [[User:Guliranoraxmonberdiy|Guliranoraxmonberdiy]] on [[:BitTorrent|BitTorrent]] (10:03, 2026-yil 1-avgust) == Men darknet dan klovn olmoqchiman --[[Foydalanuvchi:Guliranoraxmonberdiy|Guliranoraxmonberdiy]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Guliranoraxmonberdiy|munozara]]) 10:03, 2026-yil 1-avgust (UTC) :Salom, @[[Foydalanuvchi:Guliranoraxmonberdiy|Guliranoraxmonberdiy]]! Bu yerda faqat viki loyihalarga oid savollarga javob ololasiz. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 22:54, 2026-yil 3-avgust (UTC) == Question from [[User:Sardorbek bohodirov|Sardorbek bohodirov]] on [[:Darknet|Darknet]] (05:51, 2026-yil 2-sentyabr) == Salom darkent saytidan qanday foydalanadi --[[Foydalanuvchi:Sardorbek bohodirov|Sardorbek bohodirov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Sardorbek bohodirov|munozara]]) 05:51, 2026-yil 2-sentyabr (UTC) :Salom! Bu yerda faqat Vikipediyaga oid savollarga javob ololasiz. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 14:34, 2026-yil 6-sentyabr (UTC) == [[User:Jamoliddin Uraimov|Jamoliddin Uraimov]]dan savol (05:33, 2026-yil 4-sentyabr) == Assalomu alaykum. Men o'zim haqimda Wikipedia da ma'lumot bolishini hohladim, va ma'lumotlar kiritdim. lekin google search da bu page ko'rinmayapti --[[Foydalanuvchi:Jamoliddin Uraimov|Jamoliddin Uraimov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Jamoliddin Uraimov|munozara]]) 05:33, 2026-yil 4-sentyabr (UTC) :Va alaykum assalom! Ensiklopedik ahamiyatga ega shaxslar haqida (qarang: [[VP:BIO]]) asosiy nomfazoda maqola yaratish mumkin. Ammo foydalanuvchi sahifasida maqola yaratish [[VP:FS/MUMKINMAS]]ga zid ([[:en:WP:UP#PROMO]] da tushunarliroq shaklda yozilgan). :Qidiruv tizimlarida maqolalar foydalanuvchi sahifalariga qaraganda odatda tezroq chiqa boshlaydi. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 14:33, 2026-yil 6-sentyabr (UTC) == Question from [[User:Xudoahukur|Xudoahukur]] on [[:Ingliz tili|Ingliz tili]] (18:01, 2026-yil 4-sentyabr) == Salom --[[Foydalanuvchi:Xudoahukur|Xudoahukur]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xudoahukur|munozara]]) 18:01, 2026-yil 4-sentyabr (UTC) :Alik, @[[Foydalanuvchi:Xudoahukur|Xudoahukur]]! [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] <sup>[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]</sup> 14:34, 2026-yil 6-sentyabr (UTC) == [[User:2р1а3и1с|2р1а3и1с]]dan savol (21:11, 2026-yil 6-sentyabr) == салом нега америка педафил давлат --[[Foydalanuvchi:2р1а3и1с|2р1а3и1с]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:2р1а3и1с|munozara]]) 21:11, 2026-yil 6-sentyabr (UTC) == Soʻrov == Assalomu alaykum. Men ushbu [[Vikipediya:Bot statusiga soʻrovlar#IbrohimjonBot|soʻrov]]ga nomzod qoʻygandim nomzod maqullandi shunga xulosa chiqarib berolasizmi? [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|<font face="Georgia"><span style="color:blue;">'''''Ibrohimjon'''''</span></font>]] 04:03, 2026-yil 7-sentyabr (UTC) == [[User:Kosmos-zloy|Kosmos-zloy]]dan savol (15:10, 2026-yil 7-sentyabr) == Salom bu havola reestr uzi nima nima kerak Nima foydasi bor menga ? --[[Foydalanuvchi:Kosmos-zloy|Kosmos-zloy]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kosmos-zloy|munozara]]) 15:10, 2026-yil 7-sentyabr (UTC) == Question from [[User:Turdeyuv sunnatillo|Turdeyuv sunnatillo]] on [[:Mamlakat|Mamlakat]] (13:39, 2026-yil 20-sentyabr) == Salom men sunnat --[[Foydalanuvchi:Turdeyuv sunnatillo|Turdeyuv sunnatillo]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Turdeyuv sunnatillo|munozara]]) 13:39, 2026-yil 20-sentyabr (UTC) == [[User:Xorazmyoshlari|Xorazmyoshlari]]dan savol (20:18, 2026-yil 20-sentyabr) == Salom, men yangi sahifa qoshmoqchiman --[[Foydalanuvchi:Xorazmyoshlari|Xorazmyoshlari]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xorazmyoshlari|munozara]]) 20:18, 2026-yil 20-sentyabr (UTC) == [[User:Kamolbek Muzaffarov|Kamolbek Muzaffarov]]dan savol (06:26, 2026-yil 21-sentyabr) == Assalomaleykum men o'zim haqimda qanday qilib wiki ga malumot qoshsam boladi? yoki boshqalar qanday qilib men haqimda malumot kiritishadi? O'zi malumotlarni sahifalarni kim yaratadi? --[[Foydalanuvchi:Kamolbek Muzaffarov|Kamolbek Muzaffarov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kamolbek Muzaffarov|munozara]]) 06:26, 2026-yil 21-sentyabr (UTC) 812oiadvy8yq0zhul004rf2zhiktfyg 0 282410 6274002 5612542 2026-09-20T14:11:41Z Kontributor 2K 104477 gerb 6274002 wikitext text/x-wiki {{Manbasiz|sana=avgust 2024}} {{Bilgiquti aholi punkti | nomi = Le Mayet-d'École | mavqe = [[Fransiya kommunalari|Kommuna]] | mamlakat = Fransiya | mintaqa turi = Fransiya mintaqalari{{!}}Mintaqa | mintaqa = Auvergne | jadvalda mintaqa = Auvergne | tuman turi = Fransiya departamentlari{{!}}Departament | tuman = Allier (departament){{!}}Allier | jadvalda tuman = Allier (departament){{!}}Allier | jamoat turi =Fransiya tumanlari{{!}}Arrondissement | jamoat = Arrondissement Vichy{{!}}Vichy | jadvalda jamoat = Arrondissement Vichy{{!}}Vichy | qaram = kommuna | gerb = Blason ville fr Le Mayet-d'École 03.svg | bayroq = | lat_dir = N | lat_deg = 46 | lat_min = 10 | lat_sec = 0 | lon_dir = E | lon_deg = 3 | lon_min = 14 | lon_sec = 0 | CoordAddon = | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = 300 | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki bolinishi = | rahbar turi = Hokim | rahbar = | asos solingan = | ilk eslatilishi = | avvalgi nomlari = | qachondan beri = | maydon = 6,8 | balandlik turi = Dengiz sathidan balandligi | AP markazi balandligi = | iqlim = | rasmiy til = | aholi = 260 | sanalgan yil = 1999 | zichlik = 38,2 | aglomeratsiya = | milliy tarkib = | konfessiyaviy tarkib = | etnoxronim = | vaqt mintaqasi = +1 | DST = bor | telefon kodi = | pochta indeksi = 03800 | pochta indekslari = | avtomobil kodi = | identifikator turi = INSEE{{!}}INSEE kodi | raqamli identifikator = 03164 | Commons turkumi = Le Mayet-d'École | sayt = | sayt tili = }} '''Le Mayet-d'École''' [[Fransiya]]ning [[Auvergne]] mintaqasida joylashgan kommuna. Ushbu kommuna [[Allier (departament)|Allier]] departamenti [[Arrondissement Vichy|Vichy]] tumani tarkibiga kiradi. == Aholisi == 260 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). [[Aholi zichligi]] — har kvadrat kilometrga 38,2 nafar kishi. {{Fransiya kommunasi aholi grafigi|id=03164}} == Geografiyasi == Maydoni — 6,8&nbsp;km<sup>2</sup>. {{Fransiya kommunasi xaritasi|id=03164}} == Manbalar == {{manbalar}} {{Commons turkum}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Le Mayet-d&#39;École}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Allier shaharlari]] {{France-geo-stub}} {{Tashqi havolalar}} {{Allier departamenti kommunalari}} 9tsldjgg8i2k8bgljp7mrt1s2i16ynp 0 443709 6273941 6136321 2026-09-20T13:47:33Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273941 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Map of Russia (2014–2022) - Buryatia.svg|thumb|293x293px]] '''Buryatiya''' yoki '''Buryatiya Respublikasi''' ({{lang-ru|Респу́блика Буря́тия}}; {{lang-bua|Буряад Улас}}) — [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasi]] tarkibidagi respublika. Sharqiy Sibirning janubida, Baykal kulidan janubiy va sharila joylashgan. Maydoni 351,3 ming km². Aholisi 970 mingdan koʻproq kishi (2025-yillar oʻrtalari). Buryatiyada 21 tuman (aymoq), 6 shahar va 29 shaharcha bor. Poytaxti – [[Ulan-ude|Ulan Ude]] shahri. == Davlat tuzumi == Buryatiya – [[respublika]]. Amaldagi konstitutsiyasi 1994-yil 22-fevralda qabul qilingan. Davlat boshligi – prezident. Qonun chiqaruvchi oliy (vakolatli) organi – bir palatali parlament – Xalq Xurali. Oliy ijroiya hokimiyatni respublika hukumati amalga oshiradi. == Tabiati == Buryatiyaning koʻp qismi togʻlik. [[Baykal|Baykal koʻli]] qirgʻogʻi boʻylab HamarDaban, UlanBurgasi, Barguzin, shimolida Janubiy Muya va Shimoliy Muya tizmalari, togʻlararo soyliklar (Yuqori Angara, MuyaKaundi) joylashgan. Buryatiyaning butun shimoli-sharqiy qismini Vitim yassitogʻligi egallagan. Janubi-sharqda Sagan Daban, Xudun, Zagan, SaganXurtey kabi qator tizmalar bor. Chekka janubi-gʻarbida Buryatiyaning eng baland nuqtasi – MunkuSardik togʻi (3491 m). Foydali qazilmalari: oltin, kumush, qalay, nikel, volfram, molibden, apatit, kvars, marmar, granit, temir rudasi, kumir, grafit. Iqlimi keskin kontinental. Qishi sovuq (yanvarning oʻrtacha temperaturasi –24° dan –25° gacha), qor kam yogʻadi. Yozi iliq, iyulning oʻrtacha temperaturasi 7° dan (togʻlarda) 18° gacha. Yiliga 300&nbsp;mm yogʻin tushadi. Koʻp yillik muzloq yerlar bor. Daryolari asosan Baykal kuli va Lena daryosi havzalariga qaraydi. Baykal koʻliga Selenga, Barguzin va Yuqori Angara quyiladi. Lena havzasiga Vitim daryosi qaraydi. Togʻtayga, togʻ chimli tuproqlar, togʻlarda togʻtundra, dasht va Urmonli dashtlarda qoramtir tuproq va kashtan tuproqlar uchraydi. Maydonining 4/5 qismi oʻrmon. Hayvonot dunyosi turlituman. Sobol, olmaxon, ondatra, kolonok, oqsichqon, tulki, boʻri, oq quyon, rosomaxa, silovsin, ayiq, los, izyubr, elik, kabarga, yovvoyi choʻchqa, togʻ echkisi, shimoliy bugʻusi va boshqa yashaydi. Baykal, Barguzin qoʻriqxonalari bor. == Aholisi == Buryatiyada 60 dan ortiq millat va elat vakillari istiqomat qiladi. Buryatlar aholining 25%, ruslar 70%ni tashkil etadi, shuningdek ukrainlar, tatarlar va boshqa ham yashaydi. Aholisining oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km² ga 3 kishi. Aholining 60% shaharlarda yashaydi. Yirik shaharlari: UlanUde, Kyaxta, Zakamensk, Gusinoozyorsk. == Tarixi == Buryatiya hududidan yuqori paleolit davriga mansub arxeologik yodgorliklar topilgan. Oʻsha davrda odamlar ibtidoiy jamoa tartibida yashab, ovchilik bilan shugʻullangan. Neolit davriga kelib oʻqyoy paydo boʻlgan, kulolchilik rivojlangan. Miloddan avvalgi <nowiki>III</nowiki> asrdan milodiy <nowiki>XI</nowiki> asrgacha boʻlgan davrda Buryatiyada koʻchmanchi jamoalar hamda ilk feodal davlatlarning qabila uyushmalari (xunnlar, jujanlar, uygʻur, qirgʻiz va kidanlar) birinketin hukm surib turgan. Asosiy buryat qabilalari – bulagʻat, exirit vaxorinslar <nowiki>XIII</nowiki> asrdan avvalroqshu yerlarda yashagan. Buryatlar xoʻjaligini asosan chorvachilik tashkil etgan. Baʼzi aymoqlarda dehqonchilik, ovchilik, hunarmandchilik bilan shugʻullanganlar. <nowiki>XVII</nowiki> asrda Buryatiyada birinchi bor rus kazak otryadlari paydo boʻldi. Bu yerlarda harbiy istehkomlar qurila boshlanib, shu munosabat bilan Rossiyadan davlat xizmatidagi kishilar, sanoat ishchilari, rus dehqonlari (mujiklar) koʻchib kela boshladilar. <nowiki>XVII</nowiki> asr oʻrtalarida Gʻarbiy Buryatiya, keyinroq uning qolgan kismi Rossiya tarkibiga qoʻshib olindi. <nowiki>XX</nowiki> asr boshlarida chorizmga qarshi harakat avj oldi. 1918-yil fevralda Shoʻro hokimiyati oʻrnatildi. Oʻsha yilning avgustda Yaponiya va 1919-yil aprelda Amerika qoʻshinlari bosib oldi. 1920-yil martida xalq lashkarlari shoʻro armiyasi yordamida Buryatiyani ozod kildi. Natijada 1921-yil 27-aprelda BuryatMongol, 1922-yil 9-yanvarda MongolBuryat muxtor viloyatlari paydo boʻldi. 1923-yil 30-mayda ular birlashtirildi va RSFSR tarkibida Buryat Mongol ASSR tashkil topdi. 1958-yildan Buryatiya ASSR, 1991-yildan Buryatiya Respublikasi deb nomlandi. 1990-yil oktabrda Buryatiyaning davlat suvereniteta haqidagi deklaratsiya kabul qilindi. == Iqtisodiyoti == Tashqi savdo aylanmasi 190 mln. AQSH dollariga yaqin. Buryatiya hududida 100 dan ortiq qoʻshma korxonaga 20 mamlakat sarmoya sarflagan. Dunyodaga 60 davlat, jumladan, Xitoy, Mongoliya, Italiya, Litva, Ukraina, Qozogʻiston, Oʻzbekiston va boshqa bilan savdo qiladi. Chetga chiqariladigan mahsulotlari: yogʻoch, sellyuloza, jun, don, kumush, rangli metallar, kumir, marmar, moʻyna, charm, oyna va boshqa Chetdan sanoat uchun butlash detallari va boshqa asbobuskunalar keltiradi. Buryatiyada 4 mingdan ziyod vrach aholiga xizmat koʻrsatadi. Buryatiya hududida 300 dan koʻproq shifobaxsh buloq, Goryachinskdagi balneologiya shifoxonasi, Arshan, Sayan tog kurortlari, "Baykal" sanatoriysi bor. Buryatiya ilmiy markazi va Sharq tibbiyoti markazida Tibet tibbiyoti sirlari oʻrganiladi. 10 dan koʻproq dori-darmon tibetcha resept boʻyicha ishlab chiqilgan, tomirga qarab tashxis qoʻyuvchi avtomat majmua yaratilgan, "Baykalfarm" dori-darmon ishlab chiqarish korxonasi mavjud. === Xoʻjaligi va sanoati === Buryatiyada mashinasozlik va metall ishlash tarmoklari rivojlangan. Jumladan, aviatsiya sanoati (Mi-8, Mi-17 vertolyotlarini ishlab chikaruvchi UlanUde aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasi), transport mashinasozligi (lokomotivvagon taʼmir zavodi), priborsozlik (avtomatlashtirish priborlari va vositalarini ishlab chiqaruvchi "Teplopribor" zavodi), chorvachilik uchun mashina va asbobuskunalar ("Buryatfermmash" birlashmasi), oʻrmon, yogʻochsozlik va sellyulozaqogʻoz sanoati ("Zabaykalles" konserni, Selenga sellyulozakarton kombinati), binokorlik materiallari sanoati (Timlyuy sement va asbest buyumlar zavodi) korxonalari bor. Yengil sanoatda "UlanUde manufakturasi" aksiyadorlik birlashmasi, UlanUde ustki trikotaj kiyimlar fabrikasi eng yirik korxonalardir. Oziq-ovqat sanoati korxonalari UlanUde, Zakamemsk. UstBarguzin, Nijneangarskda joylashgan. Mudofaa korxonalarida xalq isteʼmol mollari: aviatsiya zavodida kir yuvish mashinalari, priborsozlik birlashmasida tibbiyot asboblari, radio zavodida audio va videopriyomniklar ishlab chiqariladi. Gusinoozersk davlat elektr stansiyasi va UlanUdeda 2 issiklik elektr stansiyasi bor. Qishloq xoʻjaligida mayin junli qoʻychilik, goʻsht-sut, goʻsht chorvachiligi yetakchi tarmoqlardir. Qoramolchilik, choʻchqachilik, yilqichilik, parrandachilik, hayvonotchilik, bugʻuchilik hamda moʻynali hayvonlarni ovlash rivojlangan. Buryatiya janubida va Barguzin daryosi vodiysida dehqonchilik qilinadi; donli ekinlar, asosan bahori bugʻdoy, suli va arpa ekiladi. == Transporti == Asosiy transport turi – temir yoʻl (uz. 1200&nbsp;km, yuk aylanmasining 80%). Buryatiya janubidan Transsibir temir yoʻl, shimolidan Baykal-Amur magistrali (BAM) oʻtadi. Respublika hududining har 10 ming km²ga 34&nbsp;km temir yoʻl toʻgʻri keladi. Buryatiya UlanUdeni Mongoliyaning UlanBator va XXRning Pekin shaharlari bilan bogʻlaydi. Avtomobil yoʻllari uzunligi– 9530&nbsp;km. UlanUde shahrida aeroport bor. Baykal koʻlida, Selenga, Barguzin va Yuqori Angara daryolarida kemalar qatnaydi. Baykal boʻyida turizm yoʻlga qoʻyilgan. Zabaykalye va Tunkin tabiiy milliy bogʻlari barpo etilgan. == Maorifi va fani == Buryatiyada 4 oliy (20 mingdan ortiq talaba) va 20 oʻrta maxsus (16 mingga yaqin talaba) oʻquv yurti, 6 kollej, 44 boshlangʻich hunar taʼlimi oʻquv yurti, 602 oʻrta umumiy taʼlim maktabi (191 ming oʻquvchi), litsey va gimnaziyalar faoliyat koʻrsatadi. Sharqiy Sibir texnologiya universiteti, Buryatiya ilmiy markazi bor. == Adabiyoti == Qadim zamonlarda buryatlarning rivojlangan badiiy adabiyoti boʻlmagan. <nowiki>XVIII</nowiki> asr urtalaridan xalq ogʻzaki ijodiyoti namunalarini yozib olishga kirishilgan, ular orasida magtal deb atalgan madhiyalar, turli sheʼrlar, qoʻshiqlar va dostonlar bor. Xalq sheʼriy ijodiyoti zamonaviy buryat adabiyotining shakllanishiga barakali taʼsir oʻtkazdi. Qoʻshiq va laparlar, afsona va rivoyatlar, maqol va matallar, ertak va dostonlarda xalqning fikrtuygʻulari, orzuumidlari ifodalangan. Bir necha oʻn ming satrdan iborat boʻlgan "Geser" milliy eposi buryatlar qahramonnoma ijodkorligining choʻqqisi hisoblanadi. <nowiki>XX</nowiki> asr boshlarida ulus yozma dramaturgiyasi dunyoga keldi. Bu janrni D. A. Abasheev, S. P. Baldayev, I. V. Barlukov, K. G. Saltikov boshlab berdilar. 20-yillarda ijodiy yoʻlini boshlagan X. N. Namsarayev zamonaviy buryat adabiyotiga asos soldi. U oʻzining bir pardali pyesalarida, sheʼr va hikoyalarida, "Gelenboboning iqrori" poemasida xalq hayotini tasvirladi. Uning "Sirempil" qissasi mehnat axlining ozodlik va baxtsaodat yoʻlidagi kurashini ifodalaydi. Muallifning "Taysha qamchisi" pssasi va "Tong shafagʻi" romani buryat adabiyotining oltin fondiga kiradi. Buryat shoir va adiblaridan Solbone Tuy, S. Don, N. Baldano, B. Bazaron, Ch. Sidendambayev, B. Mungunov, D. Batajabay, M. Stepanov, J. Baldanjabon, I. Kalashnikov, S. Galsanov, D. Jalsarayev asarlari mashhur. Ikkita respublika va bir necha tuman gaz.lari nashr etiladi. Respublika davlat teleradiosi ishlaydi. == Meʼmorligi va tasviriy sanʼati == Buryatiya yerlarida miloddan avvalgi davr sanʼat yodgorliklari – toshlarga oʻyib ishlangan odamlar, hayvonlar, ov manzaralari tasviri, keramika va bronza kandakorligi namunalari koʻp topilgan. Bular naqqoshlik, yogʻoch, suyak, oltin, kumush oʻymakorligi rivojlanganidan dalolat beradi. UlanUde yaqinida Ivolgin shahri (miloddan avvalgi <nowiki>I</nowiki> asr va milodiy <nowiki>I</nowiki> asr) qoldiqlari mavjud. <nowiki>XVIII</nowiki> asrdan lamaizm taʼsirida qurilgan ibodatxonalarda Markaziy Osiyo va yerli xalq sanʼati anʼanalari chatishib ketdi (Aginskoye, Gusinoozyorsk, Sigalsk va boshqa shaharlarda kup ibodatxonalar saqlangan). Bular 2 va 3 qavatli, tom burchaklari yuqoriga qayrilgan. Ularning old tomonida koʻpincha ustunli peshayvon boʻlgan. Bu ibodatxonalarda Budda haykallari oʻrnatilgan. Keyingi yillarda Buryatiyada koʻplab zamonaviy turar joy, maishiy va madaniy binolar qad koʻtardi, yangi shahar va qishloqlar barpo etildi. === Teatri === Xalq qoʻshiqlari, raqs va oʻyinlari milliy teatr negizini tashkil etadi. Xalqoʻyinlari anʼanasi dastlabki spektakllarda qoʻllangan aktyorlik malakasining yuzaga kelishiga sabab boʻldi. 1908–17 yillarda ilk havaskorlik teatrlari tashkil togshi. Dastlabki yozma pyesalar "Oʻlim" (D. Abasheev), "Ayb ichimlikda" (M. Barlukov), "Ikkidunyo" (M. Saltikov) 1908– 14 yillarda vujudga keldi. 20-yillarning boshida havaskorlik toʻgaraklari avj oldi. 1927-yil UlanUdeda drama teatri ochildi. Uning aktyor va rejissyorlari Buryatiya milliy teatrining tashkil topishiga yordamlashdi. 1928-yilda Buryatiya teatr studiyasi ochildi. Shu studiya asosida 1930-yilda Sanʼat texnikumi tashkil topdi va u 1936-yilda musiqateatr bilim yurtiga aylantiriddi. B. Baldano, M. Shambuyeva, G. Sidinjapov kabi atoqpi dramaturg, aktyor va rejissyorlar yetishib chiqdi. Buryatiyaning mashhur sahna ustalari: M. Stepanova, V. Xalmatov, B. Vampilov, N. Gendunov, F. Saxirov va boshqa B.da 4 ta teatr, Buryatiya davlat filarmoniyasi, "Baykal" ashula va raqs ansambli mavjud. == Adabiyotlar == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil {{OʻzME}} {{Sibir federal okrugi}} {{Rossiya Federatsiyasining subʼektlari}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi respublikalar]] [[Turkum:Buryatiya| ]] {{Russia-geo-stub}} 6sxc1c0bgca7rl4zl2f5rjo2t3noi12 6273942 6273941 2026-09-20T13:47:46Z Sherzod11W 273619 6273942 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Map of Russia (2014–2022) - Buryatia.svg|thumb|293x293px]] '''Buryatiya''' yoki '''Buryatiya Respublikasi''' ({{lang-ru|Респу́блика Буря́тия}}; {{lang-bua|Буряад Улас}}) — [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasi]] tarkibidagi [[respublika]]. Sharqiy Sibirning janubida, Baykal kulidan janubiy va sharila joylashgan. Maydoni 351,3 ming km². Aholisi 970 mingdan koʻproq kishi (2025-yillar oʻrtalari). Buryatiyada 21 tuman (aymoq), 6 shahar va 29 shaharcha bor. Poytaxti – [[Ulan-ude|Ulan Ude]] shahri. == Davlat tuzumi == Buryatiya – [[respublika]]. Amaldagi konstitutsiyasi 1994-yil 22-fevralda qabul qilingan. Davlat boshligi – prezident. Qonun chiqaruvchi oliy (vakolatli) organi – bir palatali parlament – Xalq Xurali. Oliy ijroiya hokimiyatni respublika hukumati amalga oshiradi. == Tabiati == Buryatiyaning koʻp qismi togʻlik. [[Baykal|Baykal koʻli]] qirgʻogʻi boʻylab HamarDaban, UlanBurgasi, Barguzin, shimolida Janubiy Muya va Shimoliy Muya tizmalari, togʻlararo soyliklar (Yuqori Angara, MuyaKaundi) joylashgan. Buryatiyaning butun shimoli-sharqiy qismini Vitim yassitogʻligi egallagan. Janubi-sharqda Sagan Daban, Xudun, Zagan, SaganXurtey kabi qator tizmalar bor. Chekka janubi-gʻarbida Buryatiyaning eng baland nuqtasi – MunkuSardik togʻi (3491 m). Foydali qazilmalari: oltin, kumush, qalay, nikel, volfram, molibden, apatit, kvars, marmar, granit, temir rudasi, kumir, grafit. Iqlimi keskin kontinental. Qishi sovuq (yanvarning oʻrtacha temperaturasi –24° dan –25° gacha), qor kam yogʻadi. Yozi iliq, iyulning oʻrtacha temperaturasi 7° dan (togʻlarda) 18° gacha. Yiliga 300&nbsp;mm yogʻin tushadi. Koʻp yillik muzloq yerlar bor. Daryolari asosan Baykal kuli va Lena daryosi havzalariga qaraydi. Baykal koʻliga Selenga, Barguzin va Yuqori Angara quyiladi. Lena havzasiga Vitim daryosi qaraydi. Togʻtayga, togʻ chimli tuproqlar, togʻlarda togʻtundra, dasht va Urmonli dashtlarda qoramtir tuproq va kashtan tuproqlar uchraydi. Maydonining 4/5 qismi oʻrmon. Hayvonot dunyosi turlituman. Sobol, olmaxon, ondatra, kolonok, oqsichqon, tulki, boʻri, oq quyon, rosomaxa, silovsin, ayiq, los, izyubr, elik, kabarga, yovvoyi choʻchqa, togʻ echkisi, shimoliy bugʻusi va boshqa yashaydi. Baykal, Barguzin qoʻriqxonalari bor. == Aholisi == Buryatiyada 60 dan ortiq millat va elat vakillari istiqomat qiladi. Buryatlar aholining 25%, ruslar 70%ni tashkil etadi, shuningdek ukrainlar, tatarlar va boshqa ham yashaydi. Aholisining oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km² ga 3 kishi. Aholining 60% shaharlarda yashaydi. Yirik shaharlari: UlanUde, Kyaxta, Zakamensk, Gusinoozyorsk. == Tarixi == Buryatiya hududidan yuqori paleolit davriga mansub arxeologik yodgorliklar topilgan. Oʻsha davrda odamlar ibtidoiy jamoa tartibida yashab, ovchilik bilan shugʻullangan. Neolit davriga kelib oʻqyoy paydo boʻlgan, kulolchilik rivojlangan. Miloddan avvalgi <nowiki>III</nowiki> asrdan milodiy <nowiki>XI</nowiki> asrgacha boʻlgan davrda Buryatiyada koʻchmanchi jamoalar hamda ilk feodal davlatlarning qabila uyushmalari (xunnlar, jujanlar, uygʻur, qirgʻiz va kidanlar) birinketin hukm surib turgan. Asosiy buryat qabilalari – bulagʻat, exirit vaxorinslar <nowiki>XIII</nowiki> asrdan avvalroqshu yerlarda yashagan. Buryatlar xoʻjaligini asosan chorvachilik tashkil etgan. Baʼzi aymoqlarda dehqonchilik, ovchilik, hunarmandchilik bilan shugʻullanganlar. <nowiki>XVII</nowiki> asrda Buryatiyada birinchi bor rus kazak otryadlari paydo boʻldi. Bu yerlarda harbiy istehkomlar qurila boshlanib, shu munosabat bilan Rossiyadan davlat xizmatidagi kishilar, sanoat ishchilari, rus dehqonlari (mujiklar) koʻchib kela boshladilar. <nowiki>XVII</nowiki> asr oʻrtalarida Gʻarbiy Buryatiya, keyinroq uning qolgan kismi Rossiya tarkibiga qoʻshib olindi. <nowiki>XX</nowiki> asr boshlarida chorizmga qarshi harakat avj oldi. 1918-yil fevralda Shoʻro hokimiyati oʻrnatildi. Oʻsha yilning avgustda Yaponiya va 1919-yil aprelda Amerika qoʻshinlari bosib oldi. 1920-yil martida xalq lashkarlari shoʻro armiyasi yordamida Buryatiyani ozod kildi. Natijada 1921-yil 27-aprelda BuryatMongol, 1922-yil 9-yanvarda MongolBuryat muxtor viloyatlari paydo boʻldi. 1923-yil 30-mayda ular birlashtirildi va RSFSR tarkibida Buryat Mongol ASSR tashkil topdi. 1958-yildan Buryatiya ASSR, 1991-yildan Buryatiya Respublikasi deb nomlandi. 1990-yil oktabrda Buryatiyaning davlat suvereniteta haqidagi deklaratsiya kabul qilindi. == Iqtisodiyoti == Tashqi savdo aylanmasi 190 mln. AQSH dollariga yaqin. Buryatiya hududida 100 dan ortiq qoʻshma korxonaga 20 mamlakat sarmoya sarflagan. Dunyodaga 60 davlat, jumladan, Xitoy, Mongoliya, Italiya, Litva, Ukraina, Qozogʻiston, Oʻzbekiston va boshqa bilan savdo qiladi. Chetga chiqariladigan mahsulotlari: yogʻoch, sellyuloza, jun, don, kumush, rangli metallar, kumir, marmar, moʻyna, charm, oyna va boshqa Chetdan sanoat uchun butlash detallari va boshqa asbobuskunalar keltiradi. Buryatiyada 4 mingdan ziyod vrach aholiga xizmat koʻrsatadi. Buryatiya hududida 300 dan koʻproq shifobaxsh buloq, Goryachinskdagi balneologiya shifoxonasi, Arshan, Sayan tog kurortlari, "Baykal" sanatoriysi bor. Buryatiya ilmiy markazi va Sharq tibbiyoti markazida Tibet tibbiyoti sirlari oʻrganiladi. 10 dan koʻproq dori-darmon tibetcha resept boʻyicha ishlab chiqilgan, tomirga qarab tashxis qoʻyuvchi avtomat majmua yaratilgan, "Baykalfarm" dori-darmon ishlab chiqarish korxonasi mavjud. === Xoʻjaligi va sanoati === Buryatiyada mashinasozlik va metall ishlash tarmoklari rivojlangan. Jumladan, aviatsiya sanoati (Mi-8, Mi-17 vertolyotlarini ishlab chikaruvchi UlanUde aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasi), transport mashinasozligi (lokomotivvagon taʼmir zavodi), priborsozlik (avtomatlashtirish priborlari va vositalarini ishlab chiqaruvchi "Teplopribor" zavodi), chorvachilik uchun mashina va asbobuskunalar ("Buryatfermmash" birlashmasi), oʻrmon, yogʻochsozlik va sellyulozaqogʻoz sanoati ("Zabaykalles" konserni, Selenga sellyulozakarton kombinati), binokorlik materiallari sanoati (Timlyuy sement va asbest buyumlar zavodi) korxonalari bor. Yengil sanoatda "UlanUde manufakturasi" aksiyadorlik birlashmasi, UlanUde ustki trikotaj kiyimlar fabrikasi eng yirik korxonalardir. Oziq-ovqat sanoati korxonalari UlanUde, Zakamemsk. UstBarguzin, Nijneangarskda joylashgan. Mudofaa korxonalarida xalq isteʼmol mollari: aviatsiya zavodida kir yuvish mashinalari, priborsozlik birlashmasida tibbiyot asboblari, radio zavodida audio va videopriyomniklar ishlab chiqariladi. Gusinoozersk davlat elektr stansiyasi va UlanUdeda 2 issiklik elektr stansiyasi bor. Qishloq xoʻjaligida mayin junli qoʻychilik, goʻsht-sut, goʻsht chorvachiligi yetakchi tarmoqlardir. Qoramolchilik, choʻchqachilik, yilqichilik, parrandachilik, hayvonotchilik, bugʻuchilik hamda moʻynali hayvonlarni ovlash rivojlangan. Buryatiya janubida va Barguzin daryosi vodiysida dehqonchilik qilinadi; donli ekinlar, asosan bahori bugʻdoy, suli va arpa ekiladi. == Transporti == Asosiy transport turi – temir yoʻl (uz. 1200&nbsp;km, yuk aylanmasining 80%). Buryatiya janubidan Transsibir temir yoʻl, shimolidan Baykal-Amur magistrali (BAM) oʻtadi. Respublika hududining har 10 ming km²ga 34&nbsp;km temir yoʻl toʻgʻri keladi. Buryatiya UlanUdeni Mongoliyaning UlanBator va XXRning Pekin shaharlari bilan bogʻlaydi. Avtomobil yoʻllari uzunligi– 9530&nbsp;km. UlanUde shahrida aeroport bor. Baykal koʻlida, Selenga, Barguzin va Yuqori Angara daryolarida kemalar qatnaydi. Baykal boʻyida turizm yoʻlga qoʻyilgan. Zabaykalye va Tunkin tabiiy milliy bogʻlari barpo etilgan. == Maorifi va fani == Buryatiyada 4 oliy (20 mingdan ortiq talaba) va 20 oʻrta maxsus (16 mingga yaqin talaba) oʻquv yurti, 6 kollej, 44 boshlangʻich hunar taʼlimi oʻquv yurti, 602 oʻrta umumiy taʼlim maktabi (191 ming oʻquvchi), litsey va gimnaziyalar faoliyat koʻrsatadi. Sharqiy Sibir texnologiya universiteti, Buryatiya ilmiy markazi bor. == Adabiyoti == Qadim zamonlarda buryatlarning rivojlangan badiiy adabiyoti boʻlmagan. <nowiki>XVIII</nowiki> asr urtalaridan xalq ogʻzaki ijodiyoti namunalarini yozib olishga kirishilgan, ular orasida magtal deb atalgan madhiyalar, turli sheʼrlar, qoʻshiqlar va dostonlar bor. Xalq sheʼriy ijodiyoti zamonaviy buryat adabiyotining shakllanishiga barakali taʼsir oʻtkazdi. Qoʻshiq va laparlar, afsona va rivoyatlar, maqol va matallar, ertak va dostonlarda xalqning fikrtuygʻulari, orzuumidlari ifodalangan. Bir necha oʻn ming satrdan iborat boʻlgan "Geser" milliy eposi buryatlar qahramonnoma ijodkorligining choʻqqisi hisoblanadi. <nowiki>XX</nowiki> asr boshlarida ulus yozma dramaturgiyasi dunyoga keldi. Bu janrni D. A. Abasheev, S. P. Baldayev, I. V. Barlukov, K. G. Saltikov boshlab berdilar. 20-yillarda ijodiy yoʻlini boshlagan X. N. Namsarayev zamonaviy buryat adabiyotiga asos soldi. U oʻzining bir pardali pyesalarida, sheʼr va hikoyalarida, "Gelenboboning iqrori" poemasida xalq hayotini tasvirladi. Uning "Sirempil" qissasi mehnat axlining ozodlik va baxtsaodat yoʻlidagi kurashini ifodalaydi. Muallifning "Taysha qamchisi" pssasi va "Tong shafagʻi" romani buryat adabiyotining oltin fondiga kiradi. Buryat shoir va adiblaridan Solbone Tuy, S. Don, N. Baldano, B. Bazaron, Ch. Sidendambayev, B. Mungunov, D. Batajabay, M. Stepanov, J. Baldanjabon, I. Kalashnikov, S. Galsanov, D. Jalsarayev asarlari mashhur. Ikkita respublika va bir necha tuman gaz.lari nashr etiladi. Respublika davlat teleradiosi ishlaydi. == Meʼmorligi va tasviriy sanʼati == Buryatiya yerlarida miloddan avvalgi davr sanʼat yodgorliklari – toshlarga oʻyib ishlangan odamlar, hayvonlar, ov manzaralari tasviri, keramika va bronza kandakorligi namunalari koʻp topilgan. Bular naqqoshlik, yogʻoch, suyak, oltin, kumush oʻymakorligi rivojlanganidan dalolat beradi. UlanUde yaqinida Ivolgin shahri (miloddan avvalgi <nowiki>I</nowiki> asr va milodiy <nowiki>I</nowiki> asr) qoldiqlari mavjud. <nowiki>XVIII</nowiki> asrdan lamaizm taʼsirida qurilgan ibodatxonalarda Markaziy Osiyo va yerli xalq sanʼati anʼanalari chatishib ketdi (Aginskoye, Gusinoozyorsk, Sigalsk va boshqa shaharlarda kup ibodatxonalar saqlangan). Bular 2 va 3 qavatli, tom burchaklari yuqoriga qayrilgan. Ularning old tomonida koʻpincha ustunli peshayvon boʻlgan. Bu ibodatxonalarda Budda haykallari oʻrnatilgan. Keyingi yillarda Buryatiyada koʻplab zamonaviy turar joy, maishiy va madaniy binolar qad koʻtardi, yangi shahar va qishloqlar barpo etildi. === Teatri === Xalq qoʻshiqlari, raqs va oʻyinlari milliy teatr negizini tashkil etadi. Xalqoʻyinlari anʼanasi dastlabki spektakllarda qoʻllangan aktyorlik malakasining yuzaga kelishiga sabab boʻldi. 1908–17 yillarda ilk havaskorlik teatrlari tashkil togshi. Dastlabki yozma pyesalar "Oʻlim" (D. Abasheev), "Ayb ichimlikda" (M. Barlukov), "Ikkidunyo" (M. Saltikov) 1908– 14 yillarda vujudga keldi. 20-yillarning boshida havaskorlik toʻgaraklari avj oldi. 1927-yil UlanUdeda drama teatri ochildi. Uning aktyor va rejissyorlari Buryatiya milliy teatrining tashkil topishiga yordamlashdi. 1928-yilda Buryatiya teatr studiyasi ochildi. Shu studiya asosida 1930-yilda Sanʼat texnikumi tashkil topdi va u 1936-yilda musiqateatr bilim yurtiga aylantiriddi. B. Baldano, M. Shambuyeva, G. Sidinjapov kabi atoqpi dramaturg, aktyor va rejissyorlar yetishib chiqdi. Buryatiyaning mashhur sahna ustalari: M. Stepanova, V. Xalmatov, B. Vampilov, N. Gendunov, F. Saxirov va boshqa B.da 4 ta teatr, Buryatiya davlat filarmoniyasi, "Baykal" ashula va raqs ansambli mavjud. == Adabiyotlar == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil {{OʻzME}} {{Sibir federal okrugi}} {{Rossiya Federatsiyasining subʼektlari}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi respublikalar]] [[Turkum:Buryatiya| ]] {{Russia-geo-stub}} shcvmhv24fr108sz2irxywtl7mm1zfw 6273943 6273942 2026-09-20T13:48:05Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273943 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Map of Russia (2014–2022) - Buryatia.svg|thumb|293x293px]] '''Buryatiya''' yoki '''Buryatiya Respublikasi''' ({{lang-ru|Респу́блика Буря́тия}}; {{lang-bua|Буряад Улас}}) — [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasi]] tarkibidagi [[respublika]]. Sharqiy Sibirning janubida, Baykal kulidan janubiy va sharila joylashgan. Maydoni – 351,3 ming km². Aholisi 970 mingdan koʻproq kishi (2025-yillar oʻrtalari). Buryatiyada 21 tuman (aymoq), 6 shahar va 29 shaharcha bor. Poytaxti – [[Ulan-ude|Ulan Ude]] shahri. == Davlat tuzumi == Buryatiya – [[respublika]]. Amaldagi konstitutsiyasi 1994-yil 22-fevralda qabul qilingan. Davlat boshligi – prezident. Qonun chiqaruvchi oliy (vakolatli) organi – bir palatali parlament – Xalq Xurali. Oliy ijroiya hokimiyatni respublika hukumati amalga oshiradi. == Tabiati == Buryatiyaning koʻp qismi togʻlik. [[Baykal|Baykal koʻli]] qirgʻogʻi boʻylab HamarDaban, UlanBurgasi, Barguzin, shimolida Janubiy Muya va Shimoliy Muya tizmalari, togʻlararo soyliklar (Yuqori Angara, MuyaKaundi) joylashgan. Buryatiyaning butun shimoli-sharqiy qismini Vitim yassitogʻligi egallagan. Janubi-sharqda Sagan Daban, Xudun, Zagan, SaganXurtey kabi qator tizmalar bor. Chekka janubi-gʻarbida Buryatiyaning eng baland nuqtasi – MunkuSardik togʻi (3491 m). Foydali qazilmalari: oltin, kumush, qalay, nikel, volfram, molibden, apatit, kvars, marmar, granit, temir rudasi, kumir, grafit. Iqlimi keskin kontinental. Qishi sovuq (yanvarning oʻrtacha temperaturasi –24° dan –25° gacha), qor kam yogʻadi. Yozi iliq, iyulning oʻrtacha temperaturasi 7° dan (togʻlarda) 18° gacha. Yiliga 300&nbsp;mm yogʻin tushadi. Koʻp yillik muzloq yerlar bor. Daryolari asosan Baykal kuli va Lena daryosi havzalariga qaraydi. Baykal koʻliga Selenga, Barguzin va Yuqori Angara quyiladi. Lena havzasiga Vitim daryosi qaraydi. Togʻtayga, togʻ chimli tuproqlar, togʻlarda togʻtundra, dasht va Urmonli dashtlarda qoramtir tuproq va kashtan tuproqlar uchraydi. Maydonining 4/5 qismi oʻrmon. Hayvonot dunyosi turlituman. Sobol, olmaxon, ondatra, kolonok, oqsichqon, tulki, boʻri, oq quyon, rosomaxa, silovsin, ayiq, los, izyubr, elik, kabarga, yovvoyi choʻchqa, togʻ echkisi, shimoliy bugʻusi va boshqa yashaydi. Baykal, Barguzin qoʻriqxonalari bor. == Aholisi == Buryatiyada 60 dan ortiq millat va elat vakillari istiqomat qiladi. Buryatlar aholining 25%, ruslar 70%ni tashkil etadi, shuningdek ukrainlar, tatarlar va boshqa ham yashaydi. Aholisining oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km² ga 3 kishi. Aholining 60% shaharlarda yashaydi. Yirik shaharlari: UlanUde, Kyaxta, Zakamensk, Gusinoozyorsk. == Tarixi == Buryatiya hududidan yuqori paleolit davriga mansub arxeologik yodgorliklar topilgan. Oʻsha davrda odamlar ibtidoiy jamoa tartibida yashab, ovchilik bilan shugʻullangan. Neolit davriga kelib oʻqyoy paydo boʻlgan, kulolchilik rivojlangan. Miloddan avvalgi <nowiki>III</nowiki> asrdan milodiy <nowiki>XI</nowiki> asrgacha boʻlgan davrda Buryatiyada koʻchmanchi jamoalar hamda ilk feodal davlatlarning qabila uyushmalari (xunnlar, jujanlar, uygʻur, qirgʻiz va kidanlar) birinketin hukm surib turgan. Asosiy buryat qabilalari – bulagʻat, exirit vaxorinslar <nowiki>XIII</nowiki> asrdan avvalroqshu yerlarda yashagan. Buryatlar xoʻjaligini asosan chorvachilik tashkil etgan. Baʼzi aymoqlarda dehqonchilik, ovchilik, hunarmandchilik bilan shugʻullanganlar. <nowiki>XVII</nowiki> asrda Buryatiyada birinchi bor rus kazak otryadlari paydo boʻldi. Bu yerlarda harbiy istehkomlar qurila boshlanib, shu munosabat bilan Rossiyadan davlat xizmatidagi kishilar, sanoat ishchilari, rus dehqonlari (mujiklar) koʻchib kela boshladilar. <nowiki>XVII</nowiki> asr oʻrtalarida Gʻarbiy Buryatiya, keyinroq uning qolgan kismi Rossiya tarkibiga qoʻshib olindi. <nowiki>XX</nowiki> asr boshlarida chorizmga qarshi harakat avj oldi. 1918-yil fevralda Shoʻro hokimiyati oʻrnatildi. Oʻsha yilning avgustda Yaponiya va 1919-yil aprelda Amerika qoʻshinlari bosib oldi. 1920-yil martida xalq lashkarlari shoʻro armiyasi yordamida Buryatiyani ozod kildi. Natijada 1921-yil 27-aprelda BuryatMongol, 1922-yil 9-yanvarda MongolBuryat muxtor viloyatlari paydo boʻldi. 1923-yil 30-mayda ular birlashtirildi va RSFSR tarkibida Buryat Mongol ASSR tashkil topdi. 1958-yildan Buryatiya ASSR, 1991-yildan Buryatiya Respublikasi deb nomlandi. 1990-yil oktabrda Buryatiyaning davlat suvereniteta haqidagi deklaratsiya kabul qilindi. == Iqtisodiyoti == Tashqi savdo aylanmasi 190 mln. AQSH dollariga yaqin. Buryatiya hududida 100 dan ortiq qoʻshma korxonaga 20 mamlakat sarmoya sarflagan. Dunyodaga 60 davlat, jumladan, Xitoy, Mongoliya, Italiya, Litva, Ukraina, Qozogʻiston, Oʻzbekiston va boshqa bilan savdo qiladi. Chetga chiqariladigan mahsulotlari: yogʻoch, sellyuloza, jun, don, kumush, rangli metallar, kumir, marmar, moʻyna, charm, oyna va boshqa Chetdan sanoat uchun butlash detallari va boshqa asbobuskunalar keltiradi. Buryatiyada 4 mingdan ziyod vrach aholiga xizmat koʻrsatadi. Buryatiya hududida 300 dan koʻproq shifobaxsh buloq, Goryachinskdagi balneologiya shifoxonasi, Arshan, Sayan tog kurortlari, "Baykal" sanatoriysi bor. Buryatiya ilmiy markazi va Sharq tibbiyoti markazida Tibet tibbiyoti sirlari oʻrganiladi. 10 dan koʻproq dori-darmon tibetcha resept boʻyicha ishlab chiqilgan, tomirga qarab tashxis qoʻyuvchi avtomat majmua yaratilgan, "Baykalfarm" dori-darmon ishlab chiqarish korxonasi mavjud. === Xoʻjaligi va sanoati === Buryatiyada mashinasozlik va metall ishlash tarmoklari rivojlangan. Jumladan, aviatsiya sanoati (Mi-8, Mi-17 vertolyotlarini ishlab chikaruvchi UlanUde aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasi), transport mashinasozligi (lokomotivvagon taʼmir zavodi), priborsozlik (avtomatlashtirish priborlari va vositalarini ishlab chiqaruvchi "Teplopribor" zavodi), chorvachilik uchun mashina va asbobuskunalar ("Buryatfermmash" birlashmasi), oʻrmon, yogʻochsozlik va sellyulozaqogʻoz sanoati ("Zabaykalles" konserni, Selenga sellyulozakarton kombinati), binokorlik materiallari sanoati (Timlyuy sement va asbest buyumlar zavodi) korxonalari bor. Yengil sanoatda "UlanUde manufakturasi" aksiyadorlik birlashmasi, UlanUde ustki trikotaj kiyimlar fabrikasi eng yirik korxonalardir. Oziq-ovqat sanoati korxonalari UlanUde, Zakamemsk. UstBarguzin, Nijneangarskda joylashgan. Mudofaa korxonalarida xalq isteʼmol mollari: aviatsiya zavodida kir yuvish mashinalari, priborsozlik birlashmasida tibbiyot asboblari, radio zavodida audio va videopriyomniklar ishlab chiqariladi. Gusinoozersk davlat elektr stansiyasi va UlanUdeda 2 issiklik elektr stansiyasi bor. Qishloq xoʻjaligida mayin junli qoʻychilik, goʻsht-sut, goʻsht chorvachiligi yetakchi tarmoqlardir. Qoramolchilik, choʻchqachilik, yilqichilik, parrandachilik, hayvonotchilik, bugʻuchilik hamda moʻynali hayvonlarni ovlash rivojlangan. Buryatiya janubida va Barguzin daryosi vodiysida dehqonchilik qilinadi; donli ekinlar, asosan bahori bugʻdoy, suli va arpa ekiladi. == Transporti == Asosiy transport turi – temir yoʻl (uz. 1200&nbsp;km, yuk aylanmasining 80%). Buryatiya janubidan Transsibir temir yoʻl, shimolidan Baykal-Amur magistrali (BAM) oʻtadi. Respublika hududining har 10 ming km²ga 34&nbsp;km temir yoʻl toʻgʻri keladi. Buryatiya UlanUdeni Mongoliyaning UlanBator va XXRning Pekin shaharlari bilan bogʻlaydi. Avtomobil yoʻllari uzunligi– 9530&nbsp;km. UlanUde shahrida aeroport bor. Baykal koʻlida, Selenga, Barguzin va Yuqori Angara daryolarida kemalar qatnaydi. Baykal boʻyida turizm yoʻlga qoʻyilgan. Zabaykalye va Tunkin tabiiy milliy bogʻlari barpo etilgan. == Maorifi va fani == Buryatiyada 4 oliy (20 mingdan ortiq talaba) va 20 oʻrta maxsus (16 mingga yaqin talaba) oʻquv yurti, 6 kollej, 44 boshlangʻich hunar taʼlimi oʻquv yurti, 602 oʻrta umumiy taʼlim maktabi (191 ming oʻquvchi), litsey va gimnaziyalar faoliyat koʻrsatadi. Sharqiy Sibir texnologiya universiteti, Buryatiya ilmiy markazi bor. == Adabiyoti == Qadim zamonlarda buryatlarning rivojlangan badiiy adabiyoti boʻlmagan. <nowiki>XVIII</nowiki> asr urtalaridan xalq ogʻzaki ijodiyoti namunalarini yozib olishga kirishilgan, ular orasida magtal deb atalgan madhiyalar, turli sheʼrlar, qoʻshiqlar va dostonlar bor. Xalq sheʼriy ijodiyoti zamonaviy buryat adabiyotining shakllanishiga barakali taʼsir oʻtkazdi. Qoʻshiq va laparlar, afsona va rivoyatlar, maqol va matallar, ertak va dostonlarda xalqning fikrtuygʻulari, orzuumidlari ifodalangan. Bir necha oʻn ming satrdan iborat boʻlgan "Geser" milliy eposi buryatlar qahramonnoma ijodkorligining choʻqqisi hisoblanadi. <nowiki>XX</nowiki> asr boshlarida ulus yozma dramaturgiyasi dunyoga keldi. Bu janrni D. A. Abasheev, S. P. Baldayev, I. V. Barlukov, K. G. Saltikov boshlab berdilar. 20-yillarda ijodiy yoʻlini boshlagan X. N. Namsarayev zamonaviy buryat adabiyotiga asos soldi. U oʻzining bir pardali pyesalarida, sheʼr va hikoyalarida, "Gelenboboning iqrori" poemasida xalq hayotini tasvirladi. Uning "Sirempil" qissasi mehnat axlining ozodlik va baxtsaodat yoʻlidagi kurashini ifodalaydi. Muallifning "Taysha qamchisi" pssasi va "Tong shafagʻi" romani buryat adabiyotining oltin fondiga kiradi. Buryat shoir va adiblaridan Solbone Tuy, S. Don, N. Baldano, B. Bazaron, Ch. Sidendambayev, B. Mungunov, D. Batajabay, M. Stepanov, J. Baldanjabon, I. Kalashnikov, S. Galsanov, D. Jalsarayev asarlari mashhur. Ikkita respublika va bir necha tuman gaz.lari nashr etiladi. Respublika davlat teleradiosi ishlaydi. == Meʼmorligi va tasviriy sanʼati == Buryatiya yerlarida miloddan avvalgi davr sanʼat yodgorliklari – toshlarga oʻyib ishlangan odamlar, hayvonlar, ov manzaralari tasviri, keramika va bronza kandakorligi namunalari koʻp topilgan. Bular naqqoshlik, yogʻoch, suyak, oltin, kumush oʻymakorligi rivojlanganidan dalolat beradi. UlanUde yaqinida Ivolgin shahri (miloddan avvalgi <nowiki>I</nowiki> asr va milodiy <nowiki>I</nowiki> asr) qoldiqlari mavjud. <nowiki>XVIII</nowiki> asrdan lamaizm taʼsirida qurilgan ibodatxonalarda Markaziy Osiyo va yerli xalq sanʼati anʼanalari chatishib ketdi (Aginskoye, Gusinoozyorsk, Sigalsk va boshqa shaharlarda kup ibodatxonalar saqlangan). Bular 2 va 3 qavatli, tom burchaklari yuqoriga qayrilgan. Ularning old tomonida koʻpincha ustunli peshayvon boʻlgan. Bu ibodatxonalarda Budda haykallari oʻrnatilgan. Keyingi yillarda Buryatiyada koʻplab zamonaviy turar joy, maishiy va madaniy binolar qad koʻtardi, yangi shahar va qishloqlar barpo etildi. === Teatri === Xalq qoʻshiqlari, raqs va oʻyinlari milliy teatr negizini tashkil etadi. Xalqoʻyinlari anʼanasi dastlabki spektakllarda qoʻllangan aktyorlik malakasining yuzaga kelishiga sabab boʻldi. 1908–17 yillarda ilk havaskorlik teatrlari tashkil togshi. Dastlabki yozma pyesalar "Oʻlim" (D. Abasheev), "Ayb ichimlikda" (M. Barlukov), "Ikkidunyo" (M. Saltikov) 1908– 14 yillarda vujudga keldi. 20-yillarning boshida havaskorlik toʻgaraklari avj oldi. 1927-yil UlanUdeda drama teatri ochildi. Uning aktyor va rejissyorlari Buryatiya milliy teatrining tashkil topishiga yordamlashdi. 1928-yilda Buryatiya teatr studiyasi ochildi. Shu studiya asosida 1930-yilda Sanʼat texnikumi tashkil topdi va u 1936-yilda musiqateatr bilim yurtiga aylantiriddi. B. Baldano, M. Shambuyeva, G. Sidinjapov kabi atoqpi dramaturg, aktyor va rejissyorlar yetishib chiqdi. Buryatiyaning mashhur sahna ustalari: M. Stepanova, V. Xalmatov, B. Vampilov, N. Gendunov, F. Saxirov va boshqa B.da 4 ta teatr, Buryatiya davlat filarmoniyasi, "Baykal" ashula va raqs ansambli mavjud. == Adabiyotlar == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil {{OʻzME}} {{Sibir federal okrugi}} {{Rossiya Federatsiyasining subʼektlari}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi respublikalar]] [[Turkum:Buryatiya| ]] {{Russia-geo-stub}} 7p8hv85r1hph21oz6fl4l974th33gvq 6273944 6273943 2026-09-20T13:48:15Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273944 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Map of Russia (2014–2022) - Buryatia.svg|thumb|293x293px]] '''Buryatiya''' yoki '''Buryatiya Respublikasi''' ({{lang-ru|Респу́блика Буря́тия}}; {{lang-bua|Буряад Улас}}) — [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasi]] tarkibidagi [[respublika]]. Sharqiy Sibirning janubida, Baykal kulidan janubiy va sharila joylashgan. Maydoni – 351,3 ming km². Aholisi – 970 mingdan koʻproq kishi (2025-yillar oʻrtalari). Buryatiyada 21 tuman (aymoq), 6 shahar va 29 shaharcha bor. Poytaxti – [[Ulan-ude|Ulan Ude]] shahri. == Davlat tuzumi == Buryatiya – [[respublika]]. Amaldagi konstitutsiyasi 1994-yil 22-fevralda qabul qilingan. Davlat boshligi – prezident. Qonun chiqaruvchi oliy (vakolatli) organi – bir palatali parlament – Xalq Xurali. Oliy ijroiya hokimiyatni respublika hukumati amalga oshiradi. == Tabiati == Buryatiyaning koʻp qismi togʻlik. [[Baykal|Baykal koʻli]] qirgʻogʻi boʻylab HamarDaban, UlanBurgasi, Barguzin, shimolida Janubiy Muya va Shimoliy Muya tizmalari, togʻlararo soyliklar (Yuqori Angara, MuyaKaundi) joylashgan. Buryatiyaning butun shimoli-sharqiy qismini Vitim yassitogʻligi egallagan. Janubi-sharqda Sagan Daban, Xudun, Zagan, SaganXurtey kabi qator tizmalar bor. Chekka janubi-gʻarbida Buryatiyaning eng baland nuqtasi – MunkuSardik togʻi (3491 m). Foydali qazilmalari: oltin, kumush, qalay, nikel, volfram, molibden, apatit, kvars, marmar, granit, temir rudasi, kumir, grafit. Iqlimi keskin kontinental. Qishi sovuq (yanvarning oʻrtacha temperaturasi –24° dan –25° gacha), qor kam yogʻadi. Yozi iliq, iyulning oʻrtacha temperaturasi 7° dan (togʻlarda) 18° gacha. Yiliga 300&nbsp;mm yogʻin tushadi. Koʻp yillik muzloq yerlar bor. Daryolari asosan Baykal kuli va Lena daryosi havzalariga qaraydi. Baykal koʻliga Selenga, Barguzin va Yuqori Angara quyiladi. Lena havzasiga Vitim daryosi qaraydi. Togʻtayga, togʻ chimli tuproqlar, togʻlarda togʻtundra, dasht va Urmonli dashtlarda qoramtir tuproq va kashtan tuproqlar uchraydi. Maydonining 4/5 qismi oʻrmon. Hayvonot dunyosi turlituman. Sobol, olmaxon, ondatra, kolonok, oqsichqon, tulki, boʻri, oq quyon, rosomaxa, silovsin, ayiq, los, izyubr, elik, kabarga, yovvoyi choʻchqa, togʻ echkisi, shimoliy bugʻusi va boshqa yashaydi. Baykal, Barguzin qoʻriqxonalari bor. == Aholisi == Buryatiyada 60 dan ortiq millat va elat vakillari istiqomat qiladi. Buryatlar aholining 25%, ruslar 70%ni tashkil etadi, shuningdek ukrainlar, tatarlar va boshqa ham yashaydi. Aholisining oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km² ga 3 kishi. Aholining 60% shaharlarda yashaydi. Yirik shaharlari: UlanUde, Kyaxta, Zakamensk, Gusinoozyorsk. == Tarixi == Buryatiya hududidan yuqori paleolit davriga mansub arxeologik yodgorliklar topilgan. Oʻsha davrda odamlar ibtidoiy jamoa tartibida yashab, ovchilik bilan shugʻullangan. Neolit davriga kelib oʻqyoy paydo boʻlgan, kulolchilik rivojlangan. Miloddan avvalgi <nowiki>III</nowiki> asrdan milodiy <nowiki>XI</nowiki> asrgacha boʻlgan davrda Buryatiyada koʻchmanchi jamoalar hamda ilk feodal davlatlarning qabila uyushmalari (xunnlar, jujanlar, uygʻur, qirgʻiz va kidanlar) birinketin hukm surib turgan. Asosiy buryat qabilalari – bulagʻat, exirit vaxorinslar <nowiki>XIII</nowiki> asrdan avvalroqshu yerlarda yashagan. Buryatlar xoʻjaligini asosan chorvachilik tashkil etgan. Baʼzi aymoqlarda dehqonchilik, ovchilik, hunarmandchilik bilan shugʻullanganlar. <nowiki>XVII</nowiki> asrda Buryatiyada birinchi bor rus kazak otryadlari paydo boʻldi. Bu yerlarda harbiy istehkomlar qurila boshlanib, shu munosabat bilan Rossiyadan davlat xizmatidagi kishilar, sanoat ishchilari, rus dehqonlari (mujiklar) koʻchib kela boshladilar. <nowiki>XVII</nowiki> asr oʻrtalarida Gʻarbiy Buryatiya, keyinroq uning qolgan kismi Rossiya tarkibiga qoʻshib olindi. <nowiki>XX</nowiki> asr boshlarida chorizmga qarshi harakat avj oldi. 1918-yil fevralda Shoʻro hokimiyati oʻrnatildi. Oʻsha yilning avgustda Yaponiya va 1919-yil aprelda Amerika qoʻshinlari bosib oldi. 1920-yil martida xalq lashkarlari shoʻro armiyasi yordamida Buryatiyani ozod kildi. Natijada 1921-yil 27-aprelda BuryatMongol, 1922-yil 9-yanvarda MongolBuryat muxtor viloyatlari paydo boʻldi. 1923-yil 30-mayda ular birlashtirildi va RSFSR tarkibida Buryat Mongol ASSR tashkil topdi. 1958-yildan Buryatiya ASSR, 1991-yildan Buryatiya Respublikasi deb nomlandi. 1990-yil oktabrda Buryatiyaning davlat suvereniteta haqidagi deklaratsiya kabul qilindi. == Iqtisodiyoti == Tashqi savdo aylanmasi 190 mln. AQSH dollariga yaqin. Buryatiya hududida 100 dan ortiq qoʻshma korxonaga 20 mamlakat sarmoya sarflagan. Dunyodaga 60 davlat, jumladan, Xitoy, Mongoliya, Italiya, Litva, Ukraina, Qozogʻiston, Oʻzbekiston va boshqa bilan savdo qiladi. Chetga chiqariladigan mahsulotlari: yogʻoch, sellyuloza, jun, don, kumush, rangli metallar, kumir, marmar, moʻyna, charm, oyna va boshqa Chetdan sanoat uchun butlash detallari va boshqa asbobuskunalar keltiradi. Buryatiyada 4 mingdan ziyod vrach aholiga xizmat koʻrsatadi. Buryatiya hududida 300 dan koʻproq shifobaxsh buloq, Goryachinskdagi balneologiya shifoxonasi, Arshan, Sayan tog kurortlari, "Baykal" sanatoriysi bor. Buryatiya ilmiy markazi va Sharq tibbiyoti markazida Tibet tibbiyoti sirlari oʻrganiladi. 10 dan koʻproq dori-darmon tibetcha resept boʻyicha ishlab chiqilgan, tomirga qarab tashxis qoʻyuvchi avtomat majmua yaratilgan, "Baykalfarm" dori-darmon ishlab chiqarish korxonasi mavjud. === Xoʻjaligi va sanoati === Buryatiyada mashinasozlik va metall ishlash tarmoklari rivojlangan. Jumladan, aviatsiya sanoati (Mi-8, Mi-17 vertolyotlarini ishlab chikaruvchi UlanUde aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasi), transport mashinasozligi (lokomotivvagon taʼmir zavodi), priborsozlik (avtomatlashtirish priborlari va vositalarini ishlab chiqaruvchi "Teplopribor" zavodi), chorvachilik uchun mashina va asbobuskunalar ("Buryatfermmash" birlashmasi), oʻrmon, yogʻochsozlik va sellyulozaqogʻoz sanoati ("Zabaykalles" konserni, Selenga sellyulozakarton kombinati), binokorlik materiallari sanoati (Timlyuy sement va asbest buyumlar zavodi) korxonalari bor. Yengil sanoatda "UlanUde manufakturasi" aksiyadorlik birlashmasi, UlanUde ustki trikotaj kiyimlar fabrikasi eng yirik korxonalardir. Oziq-ovqat sanoati korxonalari UlanUde, Zakamemsk. UstBarguzin, Nijneangarskda joylashgan. Mudofaa korxonalarida xalq isteʼmol mollari: aviatsiya zavodida kir yuvish mashinalari, priborsozlik birlashmasida tibbiyot asboblari, radio zavodida audio va videopriyomniklar ishlab chiqariladi. Gusinoozersk davlat elektr stansiyasi va UlanUdeda 2 issiklik elektr stansiyasi bor. Qishloq xoʻjaligida mayin junli qoʻychilik, goʻsht-sut, goʻsht chorvachiligi yetakchi tarmoqlardir. Qoramolchilik, choʻchqachilik, yilqichilik, parrandachilik, hayvonotchilik, bugʻuchilik hamda moʻynali hayvonlarni ovlash rivojlangan. Buryatiya janubida va Barguzin daryosi vodiysida dehqonchilik qilinadi; donli ekinlar, asosan bahori bugʻdoy, suli va arpa ekiladi. == Transporti == Asosiy transport turi – temir yoʻl (uz. 1200&nbsp;km, yuk aylanmasining 80%). Buryatiya janubidan Transsibir temir yoʻl, shimolidan Baykal-Amur magistrali (BAM) oʻtadi. Respublika hududining har 10 ming km²ga 34&nbsp;km temir yoʻl toʻgʻri keladi. Buryatiya UlanUdeni Mongoliyaning UlanBator va XXRning Pekin shaharlari bilan bogʻlaydi. Avtomobil yoʻllari uzunligi– 9530&nbsp;km. UlanUde shahrida aeroport bor. Baykal koʻlida, Selenga, Barguzin va Yuqori Angara daryolarida kemalar qatnaydi. Baykal boʻyida turizm yoʻlga qoʻyilgan. Zabaykalye va Tunkin tabiiy milliy bogʻlari barpo etilgan. == Maorifi va fani == Buryatiyada 4 oliy (20 mingdan ortiq talaba) va 20 oʻrta maxsus (16 mingga yaqin talaba) oʻquv yurti, 6 kollej, 44 boshlangʻich hunar taʼlimi oʻquv yurti, 602 oʻrta umumiy taʼlim maktabi (191 ming oʻquvchi), litsey va gimnaziyalar faoliyat koʻrsatadi. Sharqiy Sibir texnologiya universiteti, Buryatiya ilmiy markazi bor. == Adabiyoti == Qadim zamonlarda buryatlarning rivojlangan badiiy adabiyoti boʻlmagan. <nowiki>XVIII</nowiki> asr urtalaridan xalq ogʻzaki ijodiyoti namunalarini yozib olishga kirishilgan, ular orasida magtal deb atalgan madhiyalar, turli sheʼrlar, qoʻshiqlar va dostonlar bor. Xalq sheʼriy ijodiyoti zamonaviy buryat adabiyotining shakllanishiga barakali taʼsir oʻtkazdi. Qoʻshiq va laparlar, afsona va rivoyatlar, maqol va matallar, ertak va dostonlarda xalqning fikrtuygʻulari, orzuumidlari ifodalangan. Bir necha oʻn ming satrdan iborat boʻlgan "Geser" milliy eposi buryatlar qahramonnoma ijodkorligining choʻqqisi hisoblanadi. <nowiki>XX</nowiki> asr boshlarida ulus yozma dramaturgiyasi dunyoga keldi. Bu janrni D. A. Abasheev, S. P. Baldayev, I. V. Barlukov, K. G. Saltikov boshlab berdilar. 20-yillarda ijodiy yoʻlini boshlagan X. N. Namsarayev zamonaviy buryat adabiyotiga asos soldi. U oʻzining bir pardali pyesalarida, sheʼr va hikoyalarida, "Gelenboboning iqrori" poemasida xalq hayotini tasvirladi. Uning "Sirempil" qissasi mehnat axlining ozodlik va baxtsaodat yoʻlidagi kurashini ifodalaydi. Muallifning "Taysha qamchisi" pssasi va "Tong shafagʻi" romani buryat adabiyotining oltin fondiga kiradi. Buryat shoir va adiblaridan Solbone Tuy, S. Don, N. Baldano, B. Bazaron, Ch. Sidendambayev, B. Mungunov, D. Batajabay, M. Stepanov, J. Baldanjabon, I. Kalashnikov, S. Galsanov, D. Jalsarayev asarlari mashhur. Ikkita respublika va bir necha tuman gaz.lari nashr etiladi. Respublika davlat teleradiosi ishlaydi. == Meʼmorligi va tasviriy sanʼati == Buryatiya yerlarida miloddan avvalgi davr sanʼat yodgorliklari – toshlarga oʻyib ishlangan odamlar, hayvonlar, ov manzaralari tasviri, keramika va bronza kandakorligi namunalari koʻp topilgan. Bular naqqoshlik, yogʻoch, suyak, oltin, kumush oʻymakorligi rivojlanganidan dalolat beradi. UlanUde yaqinida Ivolgin shahri (miloddan avvalgi <nowiki>I</nowiki> asr va milodiy <nowiki>I</nowiki> asr) qoldiqlari mavjud. <nowiki>XVIII</nowiki> asrdan lamaizm taʼsirida qurilgan ibodatxonalarda Markaziy Osiyo va yerli xalq sanʼati anʼanalari chatishib ketdi (Aginskoye, Gusinoozyorsk, Sigalsk va boshqa shaharlarda kup ibodatxonalar saqlangan). Bular 2 va 3 qavatli, tom burchaklari yuqoriga qayrilgan. Ularning old tomonida koʻpincha ustunli peshayvon boʻlgan. Bu ibodatxonalarda Budda haykallari oʻrnatilgan. Keyingi yillarda Buryatiyada koʻplab zamonaviy turar joy, maishiy va madaniy binolar qad koʻtardi, yangi shahar va qishloqlar barpo etildi. === Teatri === Xalq qoʻshiqlari, raqs va oʻyinlari milliy teatr negizini tashkil etadi. Xalqoʻyinlari anʼanasi dastlabki spektakllarda qoʻllangan aktyorlik malakasining yuzaga kelishiga sabab boʻldi. 1908–17 yillarda ilk havaskorlik teatrlari tashkil togshi. Dastlabki yozma pyesalar "Oʻlim" (D. Abasheev), "Ayb ichimlikda" (M. Barlukov), "Ikkidunyo" (M. Saltikov) 1908– 14 yillarda vujudga keldi. 20-yillarning boshida havaskorlik toʻgaraklari avj oldi. 1927-yil UlanUdeda drama teatri ochildi. Uning aktyor va rejissyorlari Buryatiya milliy teatrining tashkil topishiga yordamlashdi. 1928-yilda Buryatiya teatr studiyasi ochildi. Shu studiya asosida 1930-yilda Sanʼat texnikumi tashkil topdi va u 1936-yilda musiqateatr bilim yurtiga aylantiriddi. B. Baldano, M. Shambuyeva, G. Sidinjapov kabi atoqpi dramaturg, aktyor va rejissyorlar yetishib chiqdi. Buryatiyaning mashhur sahna ustalari: M. Stepanova, V. Xalmatov, B. Vampilov, N. Gendunov, F. Saxirov va boshqa B.da 4 ta teatr, Buryatiya davlat filarmoniyasi, "Baykal" ashula va raqs ansambli mavjud. == Adabiyotlar == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil {{OʻzME}} {{Sibir federal okrugi}} {{Rossiya Federatsiyasining subʼektlari}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi respublikalar]] [[Turkum:Buryatiya| ]] {{Russia-geo-stub}} ekmimdq4mf58z86j8qqts7l8ly5w8ro 6273949 6273944 2026-09-20T13:53:37Z Sherzod11W 273619 6273949 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Map of Russia (2014–2022) - Buryatia.svg|thumb|293x293px]] '''Buryatiya''' yoki '''Buryatiya Respublikasi''' ({{lang-ru|Респу́блика Буря́тия}}; {{lang-bua|Буряад Улас}}) — [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasi]] tarkibidagi [[respublika]]. Sharqiy Sibirning janubida, Baykal kulidan janubiy va sharila joylashgan. Maydoni – 351,3 ming km². Aholisi – 970 mingdan koʻproq kishi (2025-yillar oʻrtalari). Buryatiyada 21 tuman (aymoq), 6 shahar va 29 shaharcha bor. Poytaxti – [[Ulan-ude|Ulan Ude]] shahri. == Davlat tuzumi == Buryatiya – [[respublika]]. Amaldagi konstitutsiyasi 1994-yil 22-fevralda qabul qilingan. Davlat boshligi – prezident. Qonun chiqaruvchi oliy (vakolatli) organi – bir palatali parlament – Xalq Xurali. Oliy ijroiya hokimiyatni respublika hukumati amalga oshiradi. == Tabiati == Buryatiyaning koʻp qismi togʻlik. [[Baykal|Baykal koʻli]] qirgʻogʻi boʻylab HamarDaban, UlanBurgasi, Barguzin, shimolida Janubiy Muya va Shimoliy Muya tizmalari, togʻlararo soyliklar (Yuqori Angara, MuyaKaundi) joylashgan. Buryatiyaning butun shimoli-sharqiy qismini Vitim yassitogʻligi egallagan. Janubi-sharqda Sagan Daban, Xudun, Zagan, SaganXurtey kabi qator tizmalar bor. Chekka janubi-gʻarbida Buryatiyaning eng baland nuqtasi – MunkuSardik togʻi (3491 m). Foydali qazilmalari: oltin, kumush, qalay, nikel, volfram, molibden, apatit, kvars, marmar, granit, temir rudasi, kumir, grafit. Iqlimi keskin kontinental. Qishi sovuq (yanvarning oʻrtacha temperaturasi –24° dan –25° gacha), qor kam yogʻadi. Yozi iliq, iyulning oʻrtacha temperaturasi 7° dan (togʻlarda) 18° gacha. Yiliga 300&nbsp;mm yogʻin tushadi. Koʻp yillik muzloq yerlar bor. Daryolari asosan Baykal kuli va Lena daryosi havzalariga qaraydi. Baykal koʻliga Selenga, Barguzin va Yuqori Angara quyiladi. Lena havzasiga Vitim daryosi qaraydi. Togʻtayga, togʻ chimli tuproqlar, togʻlarda togʻtundra, dasht va Urmonli dashtlarda qoramtir tuproq va kashtan tuproqlar uchraydi. Maydonining 4/5 qismi oʻrmon. Hayvonot dunyosi turlituman. Sobol, olmaxon, ondatra, kolonok, oqsichqon, tulki, boʻri, oq quyon, rosomaxa, silovsin, ayiq, los, izyubr, elik, kabarga, yovvoyi choʻchqa, togʻ echkisi, shimoliy bugʻusi va boshqa yashaydi. Baykal, Barguzin qoʻriqxonalari bor. == Aholisi == Buryatiyada 60 dan ortiq millat va elat vakillari istiqomat qiladi. Buryatlar aholining 25%, ruslar 70%ni tashkil etadi, shuningdek ukrainlar, tatarlar va boshqa ham yashaydi. Aholisining oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km² ga 3 kishi. Aholining 60% shaharlarda yashaydi. Yirik shaharlari: UlanUde, Kyaxta, Zakamensk, Gusinoozyorsk. == Tarixi == Buryatiya hududidan yuqori paleolit davriga mansub arxeologik yodgorliklar topilgan. Oʻsha davrda odamlar ibtidoiy jamoa tartibida yashab, ovchilik bilan shugʻullangan. Neolit davriga kelib oʻqyoy paydo boʻlgan, kulolchilik rivojlangan. Miloddan avvalgi <nowiki>III</nowiki> asrdan milodiy <nowiki>XI</nowiki> asrgacha boʻlgan davrda Buryatiyada koʻchmanchi jamoalar hamda ilk feodal davlatlarning qabila uyushmalari (xunnlar, jujanlar, uygʻur, qirgʻiz va kidanlar) birinketin hukm surib turgan. Asosiy buryat qabilalari – bulagʻat, exirit vaxorinslar <nowiki>XIII</nowiki> asrdan avvalroqshu yerlarda yashagan. Buryatlar xoʻjaligini asosan chorvachilik tashkil etgan. Baʼzi aymoqlarda dehqonchilik, ovchilik, hunarmandchilik bilan shugʻullanganlar. <nowiki>XVII</nowiki> asrda Buryatiyada birinchi bor rus kazak otryadlari paydo boʻldi. Bu yerlarda harbiy istehkomlar qurila boshlanib, shu munosabat bilan Rossiyadan davlat xizmatidagi kishilar, sanoat ishchilari, rus dehqonlari (mujiklar) koʻchib kela boshladilar. <nowiki>XVII</nowiki> asr oʻrtalarida Gʻarbiy Buryatiya, keyinroq uning qolgan kismi Rossiya tarkibiga qoʻshib olindi. <nowiki>XX</nowiki> asr boshlarida chorizmga qarshi harakat avj oldi. 1918-yil fevralda Shoʻro hokimiyati oʻrnatildi. Oʻsha yilning avgustda Yaponiya va 1919-yil aprelda Amerika qoʻshinlari bosib oldi. 1920-yil martida xalq lashkarlari shoʻro armiyasi yordamida Buryatiyani ozod kildi. Natijada 1921-yil 27-aprelda BuryatMongol, 1922-yil 9-yanvarda MongolBuryat muxtor viloyatlari paydo boʻldi. 1923-yil 30-mayda ular birlashtirildi va RSFSR tarkibida Buryat Mongol ASSR tashkil topdi. 1958-yildan Buryatiya ASSR, 1991-yildan Buryatiya Respublikasi deb nomlandi. 1990-yil oktabrda Buryatiyaning davlat suvereniteta haqidagi deklaratsiya kabul qilindi. == Iqtisodiyoti == Tashqi savdo aylanmasi 190 mln. AQSH dollariga yaqin. Buryatiya hududida 100 dan ortiq qoʻshma korxonaga 20 mamlakat sarmoya sarflagan. Dunyodaga 60 davlat, jumladan, Xitoy, Mongoliya, Italiya, Litva, Ukraina, Qozogʻiston, Oʻzbekiston va boshqa bilan savdo qiladi. Chetga chiqariladigan mahsulotlari: yogʻoch, sellyuloza, jun, don, kumush, rangli metallar, kumir, marmar, moʻyna, charm, oyna va boshqa Chetdan sanoat uchun butlash detallari va boshqa asbobuskunalar keltiradi. Buryatiyada 4 mingdan ziyod vrach aholiga xizmat koʻrsatadi. Buryatiya hududida 300 dan koʻproq shifobaxsh buloq, Goryachinskdagi balneologiya shifoxonasi, Arshan, Sayan tog kurortlari, "Baykal" sanatoriysi bor. Buryatiya ilmiy markazi va Sharq tibbiyoti markazida Tibet tibbiyoti sirlari oʻrganiladi. 10 dan koʻproq dori-darmon tibetcha resept boʻyicha ishlab chiqilgan, tomirga qarab tashxis qoʻyuvchi avtomat majmua yaratilgan, "Baykalfarm" dori-darmon ishlab chiqarish korxonasi mavjud. === Xoʻjaligi va sanoati === Buryatiyada mashinasozlik va metall ishlash tarmoklari rivojlangan. Jumladan, aviatsiya sanoati (Mi-8, Mi-17 vertolyotlarini ishlab chikaruvchi UlanUde aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasi), transport mashinasozligi (lokomotivvagon taʼmir zavodi), priborsozlik (avtomatlashtirish priborlari va vositalarini ishlab chiqaruvchi "Teplopribor" zavodi), chorvachilik uchun mashina va asbobuskunalar ("Buryatfermmash" birlashmasi), oʻrmon, yogʻochsozlik va sellyulozaqogʻoz sanoati ("Zabaykalles" konserni, Selenga sellyulozakarton kombinati), binokorlik materiallari sanoati (Timlyuy sement va asbest buyumlar zavodi) korxonalari bor. Yengil sanoatda "UlanUde manufakturasi" aksiyadorlik birlashmasi, UlanUde ustki trikotaj kiyimlar fabrikasi eng yirik korxonalardir. Oziq-ovqat sanoati korxonalari UlanUde, Zakamemsk. UstBarguzin, Nijneangarskda joylashgan. Mudofaa korxonalarida xalq isteʼmol mollari: aviatsiya zavodida kir yuvish mashinalari, priborsozlik birlashmasida tibbiyot asboblari, radio zavodida audio va videopriyomniklar ishlab chiqariladi. Gusinoozersk davlat elektr stansiyasi va UlanUdeda 2 issiklik elektr stansiyasi bor. Qishloq xoʻjaligida mayin junli qoʻychilik, goʻsht-sut, goʻsht chorvachiligi yetakchi tarmoqlardir. Qoramolchilik, choʻchqachilik, yilqichilik, parrandachilik, hayvonotchilik, bugʻuchilik hamda moʻynali hayvonlarni ovlash rivojlangan. Buryatiya janubida va Barguzin daryosi vodiysida dehqonchilik qilinadi; donli ekinlar, asosan bahori bugʻdoy, suli va arpa ekiladi. == Transporti == Asosiy transport turi – temir yoʻl (uz. 1200&nbsp;km, yuk aylanmasining 80%). Buryatiya janubidan Transsibir temir yoʻl, shimolidan Baykal-Amur magistrali (BAM) oʻtadi. Respublika hududining har 10 ming km²ga 34&nbsp;km temir yoʻl toʻgʻri keladi. Buryatiya UlanUdeni Mongoliyaning UlanBator va XXRning Pekin shaharlari bilan bogʻlaydi. Avtomobil yoʻllari uzunligi– 9530&nbsp;km. UlanUde shahrida aeroport bor. Baykal koʻlida, Selenga, Barguzin va Yuqori Angara daryolarida kemalar qatnaydi. Baykal boʻyida turizm yoʻlga qoʻyilgan. Zabaykalye va Tunkin tabiiy milliy bogʻlari barpo etilgan. == Maorifi va fani == Buryatiyada 4 oliy (20 mingdan ortiq talaba) va 20 oʻrta maxsus (16 mingga yaqin talaba) oʻquv yurti, 6 kollej, 44 boshlangʻich hunar taʼlimi oʻquv yurti, 602 oʻrta umumiy taʼlim maktabi (191 ming oʻquvchi), litsey va gimnaziyalar faoliyat koʻrsatadi. Sharqiy Sibir texnologiya universiteti, Buryatiya ilmiy markazi bor. == Adabiyoti == Qadim zamonlarda buryatlarning rivojlangan badiiy adabiyoti boʻlmagan. <nowiki>XVIII</nowiki> asr urtalaridan xalq ogʻzaki ijodiyoti namunalarini yozib olishga kirishilgan, ular orasida magtal deb atalgan madhiyalar, turli sheʼrlar, qoʻshiqlar va dostonlar bor. Xalq sheʼriy ijodiyoti zamonaviy buryat adabiyotining shakllanishiga barakali taʼsir oʻtkazdi. Qoʻshiq va laparlar, afsona va rivoyatlar, maqol va matallar, ertak va dostonlarda xalqning fikrtuygʻulari, orzuumidlari ifodalangan. Bir necha oʻn ming satrdan iborat boʻlgan "Geser" milliy eposi buryatlar qahramonnoma ijodkorligining choʻqqisi hisoblanadi. <nowiki>XX</nowiki> asr boshlarida ulus yozma dramaturgiyasi dunyoga keldi. Bu janrni D. A. Abasheev, S. P. Baldayev, I. V. Barlukov, K. G. Saltikov boshlab berdilar. 20-yillarda ijodiy yoʻlini boshlagan X. N. Namsarayev zamonaviy buryat adabiyotiga asos soldi. U oʻzining bir pardali pyesalarida, sheʼr va hikoyalarida, "Gelenboboning iqrori" poemasida xalq hayotini tasvirladi. Uning "Sirempil" qissasi mehnat axlining ozodlik va baxtsaodat yoʻlidagi kurashini ifodalaydi. Muallifning "Taysha qamchisi" pssasi va "Tong shafagʻi" romani buryat adabiyotining oltin fondiga kiradi. Buryat shoir va adiblaridan Solbone Tuy, S. Don, N. Baldano, B. Bazaron, Ch. Sidendambayev, B. Mungunov, D. Batajabay, M. Stepanov, J. Baldanjabon, I. Kalashnikov, S. Galsanov, D. Jalsarayev asarlari mashhur. Ikkita respublika va bir necha tuman gaz.lari nashr etiladi. Respublika davlat teleradiosi ishlaydi. == Meʼmorligi va tasviriy sanʼati == Buryatiya yerlarida miloddan avvalgi davr sanʼat yodgorliklari – toshlarga oʻyib ishlangan odamlar, hayvonlar, ov manzaralari tasviri, keramika va bronza kandakorligi namunalari koʻp topilgan. Bular naqqoshlik, yogʻoch, suyak, oltin, kumush oʻymakorligi rivojlanganidan dalolat beradi. UlanUde yaqinida Ivolgin shahri (miloddan avvalgi <nowiki>I</nowiki> asr va milodiy <nowiki>I</nowiki> asr) qoldiqlari mavjud. <nowiki>XVIII</nowiki> asrdan lamaizm taʼsirida qurilgan ibodatxonalarda Markaziy Osiyo va yerli xalq sanʼati anʼanalari chatishib ketdi (Aginskoye, Gusinoozyorsk, Sigalsk va boshqa shaharlarda kup ibodatxonalar saqlangan). Bular 2 va 3 qavatli, tom burchaklari yuqoriga qayrilgan. Ularning old tomonida koʻpincha ustunli peshayvon boʻlgan. Bu ibodatxonalarda Budda haykallari oʻrnatilgan. Keyingi yillarda Buryatiyada koʻplab zamonaviy turar joy, maishiy va madaniy binolar qad koʻtardi, yangi shahar va qishloqlar barpo etildi. === Teatri === Xalq qoʻshiqlari, raqs va oʻyinlari milliy teatr negizini tashkil etadi. Xalqoʻyinlari anʼanasi dastlabki spektakllarda qoʻllangan aktyorlik malakasining yuzaga kelishiga sabab boʻldi. 1908–17 yillarda ilk havaskorlik teatrlari tashkil togshi. Dastlabki yozma pyesalar "Oʻlim" (D. Abasheev), "Ayb ichimlikda" (M. Barlukov), "Ikkidunyo" (M. Saltikov) 1908– 14 yillarda vujudga keldi. 20-yillarning boshida havaskorlik toʻgaraklari avj oldi. 1927-yil UlanUdeda drama teatri ochildi. Uning aktyor va rejissyorlari Buryatiya milliy teatrining tashkil topishiga yordamlashdi. 1928-yilda Buryatiya teatr studiyasi ochildi. Shu studiya asosida 1930-yilda Sanʼat texnikumi tashkil topdi va u 1936-yilda musiqateatr bilim yurtiga aylantiriddi. B. Baldano, M. Shambuyeva, G. Sidinjapov kabi atoqpi dramaturg, aktyor va rejissyorlar yetishib chiqdi. Buryatiyaning mashhur sahna ustalari: M. Stepanova, V. Xalmatov, B. Vampilov, N. Gendunov, F. Saxirov va boshqa B.da 4 ta teatr, Buryatiya davlat filarmoniyasi, "Baykal" ashula va raqs ansambli mavjud. == Adabiyotlar == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. {{OʻzME}} {{Sibir federal okrugi}} {{Rossiya Federatsiyasining subʼektlari}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi respublikalar]] [[Turkum:Buryatiya| ]] {{Russia-geo-stub}} t8ny69zzqjujmd666fhsyc8dl826h4g 6273950 6273949 2026-09-20T13:53:54Z Sherzod11W 273619 6273950 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Map of Russia (2014–2022) - Buryatia.svg|thumb|293x293px]] '''Buryatiya''' yoki '''Buryatiya Respublikasi''' ({{lang-ru|Респу́блика Буря́тия}}; {{lang-bua|Буряад Улас}}) — [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasi]] tarkibidagi [[respublika]]. Sharqiy Sibirning janubida, Baykal kulidan janubiy va sharila joylashgan. Maydoni – 351,3 ming km². Aholisi – 970 mingdan koʻproq kishi (2025-yillar oʻrtalari). Buryatiyada 21 tuman (aymoq), 6 shahar va 29 shaharcha bor. Poytaxti – [[Ulan-ude|Ulan Ude]] shahri. == Davlat tuzumi == Buryatiya – [[respublika]]. Amaldagi konstitutsiyasi 1994-yil 22-fevralda qabul qilingan. Davlat boshligi – prezident. Qonun chiqaruvchi oliy (vakolatli) organi – bir palatali parlament – Xalq Xurali. Oliy ijroiya hokimiyatni respublika hukumati amalga oshiradi. == Tabiati == Buryatiyaning koʻp qismi togʻlik. [[Baykal|Baykal koʻli]] qirgʻogʻi boʻylab HamarDaban, UlanBurgasi, Barguzin, shimolida Janubiy Muya va Shimoliy Muya tizmalari, togʻlararo soyliklar (Yuqori Angara, MuyaKaundi) joylashgan. Buryatiyaning butun shimoli-sharqiy qismini Vitim yassitogʻligi egallagan. Janubi-sharqda Sagan Daban, Xudun, Zagan, SaganXurtey kabi qator tizmalar bor. Chekka janubi-gʻarbida Buryatiyaning eng baland nuqtasi – MunkuSardik togʻi (3491 m). Foydali qazilmalari: oltin, kumush, qalay, nikel, volfram, molibden, apatit, kvars, marmar, granit, temir rudasi, kumir, grafit. Iqlimi keskin kontinental. Qishi sovuq (yanvarning oʻrtacha temperaturasi –24° dan –25° gacha), qor kam yogʻadi. Yozi iliq, iyulning oʻrtacha temperaturasi 7° dan (togʻlarda) 18° gacha. Yiliga 300&nbsp;mm yogʻin tushadi. Koʻp yillik muzloq yerlar bor. Daryolari asosan Baykal kuli va Lena daryosi havzalariga qaraydi. Baykal koʻliga Selenga, Barguzin va Yuqori Angara quyiladi. Lena havzasiga Vitim daryosi qaraydi. Togʻtayga, togʻ chimli tuproqlar, togʻlarda togʻtundra, dasht va Urmonli dashtlarda qoramtir tuproq va kashtan tuproqlar uchraydi. Maydonining 4/5 qismi oʻrmon. Hayvonot dunyosi turlituman. Sobol, olmaxon, ondatra, kolonok, oqsichqon, tulki, boʻri, oq quyon, rosomaxa, silovsin, ayiq, los, izyubr, elik, kabarga, yovvoyi choʻchqa, togʻ echkisi, shimoliy bugʻusi va boshqa yashaydi. Baykal, Barguzin qoʻriqxonalari bor. == Aholisi == Buryatiyada 60 dan ortiq millat va elat vakillari istiqomat qiladi. Buryatlar aholining 25%, ruslar 70%ni tashkil etadi, shuningdek ukrainlar, tatarlar va boshqa ham yashaydi. Aholisining oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km² ga 3 kishi. Aholining 60% shaharlarda yashaydi. Yirik shaharlari: UlanUde, Kyaxta, Zakamensk, Gusinoozyorsk. == Tarixi == Buryatiya hududidan yuqori paleolit davriga mansub arxeologik yodgorliklar topilgan. Oʻsha davrda odamlar ibtidoiy jamoa tartibida yashab, ovchilik bilan shugʻullangan. Neolit davriga kelib oʻqyoy paydo boʻlgan, kulolchilik rivojlangan. Miloddan avvalgi <nowiki>III</nowiki> asrdan milodiy <nowiki>XI</nowiki> asrgacha boʻlgan davrda Buryatiyada koʻchmanchi jamoalar hamda ilk feodal davlatlarning qabila uyushmalari (xunnlar, jujanlar, uygʻur, qirgʻiz va kidanlar) birinketin hukm surib turgan. Asosiy buryat qabilalari – bulagʻat, exirit vaxorinslar <nowiki>XIII</nowiki> asrdan avvalroqshu yerlarda yashagan. Buryatlar xoʻjaligini asosan chorvachilik tashkil etgan. Baʼzi aymoqlarda dehqonchilik, ovchilik, hunarmandchilik bilan shugʻullanganlar. <nowiki>XVII</nowiki> asrda Buryatiyada birinchi bor rus kazak otryadlari paydo boʻldi. Bu yerlarda harbiy istehkomlar qurila boshlanib, shu munosabat bilan Rossiyadan davlat xizmatidagi kishilar, sanoat ishchilari, rus dehqonlari (mujiklar) koʻchib kela boshladilar. <nowiki>XVII</nowiki> asr oʻrtalarida Gʻarbiy Buryatiya, keyinroq uning qolgan kismi Rossiya tarkibiga qoʻshib olindi. <nowiki>XX</nowiki> asr boshlarida chorizmga qarshi harakat avj oldi. 1918-yil fevralda Shoʻro hokimiyati oʻrnatildi. Oʻsha yilning avgustda Yaponiya va 1919-yil aprelda Amerika qoʻshinlari bosib oldi. 1920-yil martida xalq lashkarlari shoʻro armiyasi yordamida Buryatiyani ozod kildi. Natijada 1921-yil 27-aprelda BuryatMongol, 1922-yil 9-yanvarda MongolBuryat muxtor viloyatlari paydo boʻldi. 1923-yil 30-mayda ular birlashtirildi va RSFSR tarkibida Buryat Mongol ASSR tashkil topdi. 1958-yildan Buryatiya ASSR, 1991-yildan Buryatiya Respublikasi deb nomlandi. 1990-yil oktabrda Buryatiyaning davlat suvereniteta haqidagi deklaratsiya kabul qilindi. == Iqtisodiyoti == Tashqi savdo aylanmasi 190 mln. AQSH dollariga yaqin. Buryatiya hududida 100 dan ortiq qoʻshma korxonaga 20 mamlakat sarmoya sarflagan. Dunyodaga 60 davlat, jumladan, Xitoy, Mongoliya, Italiya, Litva, Ukraina, Qozogʻiston, Oʻzbekiston va boshqa bilan savdo qiladi. Chetga chiqariladigan mahsulotlari: yogʻoch, sellyuloza, jun, don, kumush, rangli metallar, kumir, marmar, moʻyna, charm, oyna va boshqa Chetdan sanoat uchun butlash detallari va boshqa asbobuskunalar keltiradi. Buryatiyada 4 mingdan ziyod vrach aholiga xizmat koʻrsatadi. Buryatiya hududida 300 dan koʻproq shifobaxsh buloq, Goryachinskdagi balneologiya shifoxonasi, Arshan, Sayan tog kurortlari, "Baykal" sanatoriysi bor. Buryatiya ilmiy markazi va Sharq tibbiyoti markazida Tibet tibbiyoti sirlari oʻrganiladi. 10 dan koʻproq dori-darmon tibetcha resept boʻyicha ishlab chiqilgan, tomirga qarab tashxis qoʻyuvchi avtomat majmua yaratilgan, "Baykalfarm" dori-darmon ishlab chiqarish korxonasi mavjud. === Xoʻjaligi va sanoati === Buryatiyada mashinasozlik va metall ishlash tarmoklari rivojlangan. Jumladan, aviatsiya sanoati (Mi-8, Mi-17 vertolyotlarini ishlab chikaruvchi UlanUde aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasi), transport mashinasozligi (lokomotivvagon taʼmir zavodi), priborsozlik (avtomatlashtirish priborlari va vositalarini ishlab chiqaruvchi "Teplopribor" zavodi), chorvachilik uchun mashina va asbobuskunalar ("Buryatfermmash" birlashmasi), oʻrmon, yogʻochsozlik va sellyulozaqogʻoz sanoati ("Zabaykalles" konserni, Selenga sellyulozakarton kombinati), binokorlik materiallari sanoati (Timlyuy sement va asbest buyumlar zavodi) korxonalari bor. Yengil sanoatda "UlanUde manufakturasi" aksiyadorlik birlashmasi, UlanUde ustki trikotaj kiyimlar fabrikasi eng yirik korxonalardir. Oziq-ovqat sanoati korxonalari UlanUde, Zakamemsk. UstBarguzin, Nijneangarskda joylashgan. Mudofaa korxonalarida xalq isteʼmol mollari: aviatsiya zavodida kir yuvish mashinalari, priborsozlik birlashmasida tibbiyot asboblari, radio zavodida audio va videopriyomniklar ishlab chiqariladi. Gusinoozersk davlat elektr stansiyasi va UlanUdeda 2 issiklik elektr stansiyasi bor. Qishloq xoʻjaligida mayin junli qoʻychilik, goʻsht-sut, goʻsht chorvachiligi yetakchi tarmoqlardir. Qoramolchilik, choʻchqachilik, yilqichilik, parrandachilik, hayvonotchilik, bugʻuchilik hamda moʻynali hayvonlarni ovlash rivojlangan. Buryatiya janubida va Barguzin daryosi vodiysida dehqonchilik qilinadi; donli ekinlar, asosan bahori bugʻdoy, suli va arpa ekiladi. == Transporti == Asosiy transport turi – temir yoʻl (uz. 1200&nbsp;km, yuk aylanmasining 80%). Buryatiya janubidan Transsibir temir yoʻl, shimolidan Baykal-Amur magistrali (BAM) oʻtadi. Respublika hududining har 10 ming km²ga 34&nbsp;km temir yoʻl toʻgʻri keladi. Buryatiya UlanUdeni Mongoliyaning UlanBator va XXRning Pekin shaharlari bilan bogʻlaydi. Avtomobil yoʻllari uzunligi– 9530&nbsp;km. UlanUde shahrida aeroport bor. Baykal koʻlida, Selenga, Barguzin va Yuqori Angara daryolarida kemalar qatnaydi. Baykal boʻyida turizm yoʻlga qoʻyilgan. Zabaykalye va Tunkin tabiiy milliy bogʻlari barpo etilgan. == Maorifi va fani == Buryatiyada 4 oliy (20 mingdan ortiq talaba) va 20 oʻrta maxsus (16 mingga yaqin talaba) oʻquv yurti, 6 kollej, 44 boshlangʻich hunar taʼlimi oʻquv yurti, 602 oʻrta umumiy taʼlim maktabi (191 ming oʻquvchi), litsey va gimnaziyalar faoliyat koʻrsatadi. Sharqiy Sibir texnologiya universiteti, Buryatiya ilmiy markazi bor. == Adabiyoti == Qadim zamonlarda buryatlarning rivojlangan badiiy adabiyoti boʻlmagan. <nowiki>XVIII</nowiki> asr urtalaridan xalq ogʻzaki ijodiyoti namunalarini yozib olishga kirishilgan, ular orasida magtal deb atalgan madhiyalar, turli sheʼrlar, qoʻshiqlar va dostonlar bor. Xalq sheʼriy ijodiyoti zamonaviy buryat adabiyotining shakllanishiga barakali taʼsir oʻtkazdi. Qoʻshiq va laparlar, afsona va rivoyatlar, maqol va matallar, ertak va dostonlarda xalqning fikrtuygʻulari, orzuumidlari ifodalangan. Bir necha oʻn ming satrdan iborat boʻlgan "Geser" milliy eposi buryatlar qahramonnoma ijodkorligining choʻqqisi hisoblanadi. <nowiki>XX</nowiki> asr boshlarida ulus yozma dramaturgiyasi dunyoga keldi. Bu janrni D. A. Abasheev, S. P. Baldayev, I. V. Barlukov, K. G. Saltikov boshlab berdilar. 20-yillarda ijodiy yoʻlini boshlagan X. N. Namsarayev zamonaviy buryat adabiyotiga asos soldi. U oʻzining bir pardali pyesalarida, sheʼr va hikoyalarida, "Gelenboboning iqrori" poemasida xalq hayotini tasvirladi. Uning "Sirempil" qissasi mehnat axlining ozodlik va baxtsaodat yoʻlidagi kurashini ifodalaydi. Muallifning "Taysha qamchisi" pssasi va "Tong shafagʻi" romani buryat adabiyotining oltin fondiga kiradi. Buryat shoir va adiblaridan Solbone Tuy, S. Don, N. Baldano, B. Bazaron, Ch. Sidendambayev, B. Mungunov, D. Batajabay, M. Stepanov, J. Baldanjabon, I. Kalashnikov, S. Galsanov, D. Jalsarayev asarlari mashhur. Ikkita respublika va bir necha tuman gaz.lari nashr etiladi. Respublika davlat teleradiosi ishlaydi. == Meʼmorligi va tasviriy sanʼati == Buryatiya yerlarida miloddan avvalgi davr sanʼat yodgorliklari – toshlarga oʻyib ishlangan odamlar, hayvonlar, ov manzaralari tasviri, keramika va bronza kandakorligi namunalari koʻp topilgan. Bular naqqoshlik, yogʻoch, suyak, oltin, kumush oʻymakorligi rivojlanganidan dalolat beradi. UlanUde yaqinida Ivolgin shahri (miloddan avvalgi <nowiki>I</nowiki> asr va milodiy <nowiki>I</nowiki> asr) qoldiqlari mavjud. <nowiki>XVIII</nowiki> asrdan lamaizm taʼsirida qurilgan ibodatxonalarda Markaziy Osiyo va yerli xalq sanʼati anʼanalari chatishib ketdi (Aginskoye, Gusinoozyorsk, Sigalsk va boshqa shaharlarda kup ibodatxonalar saqlangan). Bular 2 va 3 qavatli, tom burchaklari yuqoriga qayrilgan. Ularning old tomonida koʻpincha ustunli peshayvon boʻlgan. Bu ibodatxonalarda Budda haykallari oʻrnatilgan. Keyingi yillarda Buryatiyada koʻplab zamonaviy turar joy, maishiy va madaniy binolar qad koʻtardi, yangi shahar va qishloqlar barpo etildi. === Teatri === Xalq qoʻshiqlari, raqs va oʻyinlari milliy teatr negizini tashkil etadi. Xalqoʻyinlari anʼanasi dastlabki spektakllarda qoʻllangan aktyorlik malakasining yuzaga kelishiga sabab boʻldi. 1908–17 yillarda ilk havaskorlik teatrlari tashkil togshi. Dastlabki yozma pyesalar "Oʻlim" (D. Abasheev), "Ayb ichimlikda" (M. Barlukov), "Ikkidunyo" (M. Saltikov) 1908– 14 yillarda vujudga keldi. 20-yillarning boshida havaskorlik toʻgaraklari avj oldi. 1927-yil UlanUdeda drama teatri ochildi. Uning aktyor va rejissyorlari Buryatiya milliy teatrining tashkil topishiga yordamlashdi. 1928-yilda Buryatiya teatr studiyasi ochildi. Shu studiya asosida 1930-yilda Sanʼat texnikumi tashkil topdi va u 1936-yilda musiqateatr bilim yurtiga aylantiriddi. B. Baldano, M. Shambuyeva, G. Sidinjapov kabi atoqpi dramaturg, aktyor va rejissyorlar yetishib chiqdi. Buryatiyaning mashhur sahna ustalari: M. Stepanova, V. Xalmatov, B. Vampilov, N. Gendunov, F. Saxirov va boshqa B.da 4 ta teatr, Buryatiya davlat filarmoniyasi, "Baykal" ashula va raqs ansambli mavjud. == Adabiyotlar == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. == Manbalar == {{OʻzME}} {{Sibir federal okrugi}} {{Rossiya Federatsiyasining subʼektlari}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi respublikalar]] [[Turkum:Buryatiya| ]] {{Russia-geo-stub}} n0mibnas8g47nyi1ou3fp6i27l5nvw9 6273951 6273950 2026-09-20T13:54:09Z Sherzod11W 273619 6273951 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Map of Russia (2014–2022) - Buryatia.svg|thumb|293x293px]] '''Buryatiya''' yoki '''Buryatiya Respublikasi''' ({{lang-ru|Респу́блика Буря́тия}}; {{lang-bua|Буряад Улас}}) — [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasi]] tarkibidagi [[respublika]]. Sharqiy Sibirning janubida, Baykal kulidan janubiy va sharila joylashgan. Maydoni – 351,3 ming km². Aholisi – 970 mingdan koʻproq kishi (2025-yillar oʻrtalari). Buryatiyada 21 tuman (aymoq), 6 shahar va 29 shaharcha bor. Poytaxti – [[Ulan-ude|Ulan Ude]] shahri. == Davlat tuzumi == Buryatiya – [[respublika]]. Amaldagi konstitutsiyasi 1994-yil 22-fevralda qabul qilingan. Davlat boshligi – prezident. Qonun chiqaruvchi oliy (vakolatli) organi – bir palatali parlament – Xalq Xurali. Oliy ijroiya hokimiyatni respublika hukumati amalga oshiradi. == Tabiati == Buryatiyaning koʻp qismi togʻlik. [[Baykal|Baykal koʻli]] qirgʻogʻi boʻylab HamarDaban, UlanBurgasi, Barguzin, shimolida Janubiy Muya va Shimoliy Muya tizmalari, togʻlararo soyliklar (Yuqori Angara, MuyaKaundi) joylashgan. Buryatiyaning butun shimoli-sharqiy qismini Vitim yassitogʻligi egallagan. Janubi-sharqda Sagan Daban, Xudun, Zagan, SaganXurtey kabi qator tizmalar bor. Chekka janubi-gʻarbida Buryatiyaning eng baland nuqtasi – MunkuSardik togʻi (3491 m). Foydali qazilmalari: oltin, kumush, qalay, nikel, volfram, molibden, apatit, kvars, marmar, granit, temir rudasi, kumir, grafit. Iqlimi keskin kontinental. Qishi sovuq (yanvarning oʻrtacha temperaturasi –24° dan –25° gacha), qor kam yogʻadi. Yozi iliq, iyulning oʻrtacha temperaturasi 7° dan (togʻlarda) 18° gacha. Yiliga 300&nbsp;mm yogʻin tushadi. Koʻp yillik muzloq yerlar bor. Daryolari asosan Baykal kuli va Lena daryosi havzalariga qaraydi. Baykal koʻliga Selenga, Barguzin va Yuqori Angara quyiladi. Lena havzasiga Vitim daryosi qaraydi. Togʻtayga, togʻ chimli tuproqlar, togʻlarda togʻtundra, dasht va Urmonli dashtlarda qoramtir tuproq va kashtan tuproqlar uchraydi. Maydonining 4/5 qismi oʻrmon. Hayvonot dunyosi turlituman. Sobol, olmaxon, ondatra, kolonok, oqsichqon, tulki, boʻri, oq quyon, rosomaxa, silovsin, ayiq, los, izyubr, elik, kabarga, yovvoyi choʻchqa, togʻ echkisi, shimoliy bugʻusi va boshqa yashaydi. Baykal, Barguzin qoʻriqxonalari bor. == Aholisi == Buryatiyada 60 dan ortiq millat va elat vakillari istiqomat qiladi. Buryatlar aholining 25%, ruslar 70%ni tashkil etadi, shuningdek ukrainlar, tatarlar va boshqa ham yashaydi. Aholisining oʻrtacha zichligi 1&nbsp;km² ga 3 kishi. Aholining 60% shaharlarda yashaydi. Yirik shaharlari: UlanUde, Kyaxta, Zakamensk, Gusinoozyorsk. == Tarixi == Buryatiya hududidan yuqori paleolit davriga mansub arxeologik yodgorliklar topilgan. Oʻsha davrda odamlar ibtidoiy jamoa tartibida yashab, ovchilik bilan shugʻullangan. Neolit davriga kelib oʻqyoy paydo boʻlgan, kulolchilik rivojlangan. Miloddan avvalgi <nowiki>III</nowiki> asrdan milodiy <nowiki>XI</nowiki> asrgacha boʻlgan davrda Buryatiyada koʻchmanchi jamoalar hamda ilk feodal davlatlarning qabila uyushmalari (xunnlar, jujanlar, uygʻur, qirgʻiz va kidanlar) birinketin hukm surib turgan. Asosiy buryat qabilalari – bulagʻat, exirit vaxorinslar <nowiki>XIII</nowiki> asrdan avvalroqshu yerlarda yashagan. Buryatlar xoʻjaligini asosan chorvachilik tashkil etgan. Baʼzi aymoqlarda dehqonchilik, ovchilik, hunarmandchilik bilan shugʻullanganlar. <nowiki>XVII</nowiki> asrda Buryatiyada birinchi bor rus kazak otryadlari paydo boʻldi. Bu yerlarda harbiy istehkomlar qurila boshlanib, shu munosabat bilan Rossiyadan davlat xizmatidagi kishilar, sanoat ishchilari, rus dehqonlari (mujiklar) koʻchib kela boshladilar. <nowiki>XVII</nowiki> asr oʻrtalarida Gʻarbiy Buryatiya, keyinroq uning qolgan kismi Rossiya tarkibiga qoʻshib olindi. <nowiki>XX</nowiki> asr boshlarida chorizmga qarshi harakat avj oldi. 1918-yil fevralda Shoʻro hokimiyati oʻrnatildi. Oʻsha yilning avgustda Yaponiya va 1919-yil aprelda Amerika qoʻshinlari bosib oldi. 1920-yil martida xalq lashkarlari shoʻro armiyasi yordamida Buryatiyani ozod kildi. Natijada 1921-yil 27-aprelda BuryatMongol, 1922-yil 9-yanvarda MongolBuryat muxtor viloyatlari paydo boʻldi. 1923-yil 30-mayda ular birlashtirildi va RSFSR tarkibida Buryat Mongol ASSR tashkil topdi. 1958-yildan Buryatiya ASSR, 1991-yildan Buryatiya Respublikasi deb nomlandi. 1990-yil oktabrda Buryatiyaning davlat suvereniteta haqidagi deklaratsiya kabul qilindi. == Iqtisodiyoti == Tashqi savdo aylanmasi 190 mln. AQSH dollariga yaqin. Buryatiya hududida 100 dan ortiq qoʻshma korxonaga 20 mamlakat sarmoya sarflagan. Dunyodaga 60 davlat, jumladan, Xitoy, Mongoliya, Italiya, Litva, Ukraina, Qozogʻiston, Oʻzbekiston va boshqa bilan savdo qiladi. Chetga chiqariladigan mahsulotlari: yogʻoch, sellyuloza, jun, don, kumush, rangli metallar, kumir, marmar, moʻyna, charm, oyna va boshqa Chetdan sanoat uchun butlash detallari va boshqa asbobuskunalar keltiradi. Buryatiyada 4 mingdan ziyod vrach aholiga xizmat koʻrsatadi. Buryatiya hududida 300 dan koʻproq shifobaxsh buloq, Goryachinskdagi balneologiya shifoxonasi, Arshan, Sayan tog kurortlari, "Baykal" sanatoriysi bor. Buryatiya ilmiy markazi va Sharq tibbiyoti markazida Tibet tibbiyoti sirlari oʻrganiladi. 10 dan koʻproq dori-darmon tibetcha resept boʻyicha ishlab chiqilgan, tomirga qarab tashxis qoʻyuvchi avtomat majmua yaratilgan, "Baykalfarm" dori-darmon ishlab chiqarish korxonasi mavjud. === Xoʻjaligi va sanoati === Buryatiyada mashinasozlik va metall ishlash tarmoklari rivojlangan. Jumladan, aviatsiya sanoati (Mi-8, Mi-17 vertolyotlarini ishlab chikaruvchi UlanUde aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasi), transport mashinasozligi (lokomotivvagon taʼmir zavodi), priborsozlik (avtomatlashtirish priborlari va vositalarini ishlab chiqaruvchi "Teplopribor" zavodi), chorvachilik uchun mashina va asbobuskunalar ("Buryatfermmash" birlashmasi), oʻrmon, yogʻochsozlik va sellyulozaqogʻoz sanoati ("Zabaykalles" konserni, Selenga sellyulozakarton kombinati), binokorlik materiallari sanoati (Timlyuy sement va asbest buyumlar zavodi) korxonalari bor. Yengil sanoatda "UlanUde manufakturasi" aksiyadorlik birlashmasi, UlanUde ustki trikotaj kiyimlar fabrikasi eng yirik korxonalardir. Oziq-ovqat sanoati korxonalari UlanUde, Zakamemsk. UstBarguzin, Nijneangarskda joylashgan. Mudofaa korxonalarida xalq isteʼmol mollari: aviatsiya zavodida kir yuvish mashinalari, priborsozlik birlashmasida tibbiyot asboblari, radio zavodida audio va videopriyomniklar ishlab chiqariladi. Gusinoozersk davlat elektr stansiyasi va UlanUdeda 2 issiklik elektr stansiyasi bor. Qishloq xoʻjaligida mayin junli qoʻychilik, goʻsht-sut, goʻsht chorvachiligi yetakchi tarmoqlardir. Qoramolchilik, choʻchqachilik, yilqichilik, parrandachilik, hayvonotchilik, bugʻuchilik hamda moʻynali hayvonlarni ovlash rivojlangan. Buryatiya janubida va Barguzin daryosi vodiysida dehqonchilik qilinadi; donli ekinlar, asosan bahori bugʻdoy, suli va arpa ekiladi. == Transporti == Asosiy transport turi – temir yoʻl (uz. 1200&nbsp;km, yuk aylanmasining 80%). Buryatiya janubidan Transsibir temir yoʻl, shimolidan Baykal-Amur magistrali (BAM) oʻtadi. Respublika hududining har 10 ming km²ga 34&nbsp;km temir yoʻl toʻgʻri keladi. Buryatiya UlanUdeni Mongoliyaning UlanBator va XXRning Pekin shaharlari bilan bogʻlaydi. Avtomobil yoʻllari uzunligi– 9530&nbsp;km. UlanUde shahrida aeroport bor. Baykal koʻlida, Selenga, Barguzin va Yuqori Angara daryolarida kemalar qatnaydi. Baykal boʻyida turizm yoʻlga qoʻyilgan. Zabaykalye va Tunkin tabiiy milliy bogʻlari barpo etilgan. == Maorifi va fani == Buryatiyada 4 oliy (20 mingdan ortiq talaba) va 20 oʻrta maxsus (16 mingga yaqin talaba) oʻquv yurti, 6 kollej, 44 boshlangʻich hunar taʼlimi oʻquv yurti, 602 oʻrta umumiy taʼlim maktabi (191 ming oʻquvchi), litsey va gimnaziyalar faoliyat koʻrsatadi. Sharqiy Sibir texnologiya universiteti, Buryatiya ilmiy markazi bor. == Adabiyoti == Qadim zamonlarda buryatlarning rivojlangan badiiy adabiyoti boʻlmagan. <nowiki>XVIII</nowiki> asr urtalaridan xalq ogʻzaki ijodiyoti namunalarini yozib olishga kirishilgan, ular orasida magtal deb atalgan madhiyalar, turli sheʼrlar, qoʻshiqlar va dostonlar bor. Xalq sheʼriy ijodiyoti zamonaviy buryat adabiyotining shakllanishiga barakali taʼsir oʻtkazdi. Qoʻshiq va laparlar, afsona va rivoyatlar, maqol va matallar, ertak va dostonlarda xalqning fikrtuygʻulari, orzuumidlari ifodalangan. Bir necha oʻn ming satrdan iborat boʻlgan "Geser" milliy eposi buryatlar qahramonnoma ijodkorligining choʻqqisi hisoblanadi. <nowiki>XX</nowiki> asr boshlarida ulus yozma dramaturgiyasi dunyoga keldi. Bu janrni D. A. Abasheev, S. P. Baldayev, I. V. Barlukov, K. G. Saltikov boshlab berdilar. 20-yillarda ijodiy yoʻlini boshlagan X. N. Namsarayev zamonaviy buryat adabiyotiga asos soldi. U oʻzining bir pardali pyesalarida, sheʼr va hikoyalarida, "Gelenboboning iqrori" poemasida xalq hayotini tasvirladi. Uning "Sirempil" qissasi mehnat axlining ozodlik va baxtsaodat yoʻlidagi kurashini ifodalaydi. Muallifning "Taysha qamchisi" pssasi va "Tong shafagʻi" romani buryat adabiyotining oltin fondiga kiradi. Buryat shoir va adiblaridan Solbone Tuy, S. Don, N. Baldano, B. Bazaron, Ch. Sidendambayev, B. Mungunov, D. Batajabay, M. Stepanov, J. Baldanjabon, I. Kalashnikov, S. Galsanov, D. Jalsarayev asarlari mashhur. Ikkita respublika va bir necha tuman gaz.lari nashr etiladi. Respublika davlat teleradiosi ishlaydi. == Meʼmorligi va tasviriy sanʼati == Buryatiya yerlarida miloddan avvalgi davr sanʼat yodgorliklari – toshlarga oʻyib ishlangan odamlar, hayvonlar, ov manzaralari tasviri, keramika va bronza kandakorligi namunalari koʻp topilgan. Bular naqqoshlik, yogʻoch, suyak, oltin, kumush oʻymakorligi rivojlanganidan dalolat beradi. UlanUde yaqinida Ivolgin shahri (miloddan avvalgi <nowiki>I</nowiki> asr va milodiy <nowiki>I</nowiki> asr) qoldiqlari mavjud. <nowiki>XVIII</nowiki> asrdan lamaizm taʼsirida qurilgan ibodatxonalarda Markaziy Osiyo va yerli xalq sanʼati anʼanalari chatishib ketdi (Aginskoye, Gusinoozyorsk, Sigalsk va boshqa shaharlarda kup ibodatxonalar saqlangan). Bular 2 va 3 qavatli, tom burchaklari yuqoriga qayrilgan. Ularning old tomonida koʻpincha ustunli peshayvon boʻlgan. Bu ibodatxonalarda Budda haykallari oʻrnatilgan. Keyingi yillarda Buryatiyada koʻplab zamonaviy turar joy, maishiy va madaniy binolar qad koʻtardi, yangi shahar va qishloqlar barpo etildi. === Teatri === Xalq qoʻshiqlari, raqs va oʻyinlari milliy teatr negizini tashkil etadi. Xalqoʻyinlari anʼanasi dastlabki spektakllarda qoʻllangan aktyorlik malakasining yuzaga kelishiga sabab boʻldi. 1908–17 yillarda ilk havaskorlik teatrlari tashkil togshi. Dastlabki yozma pyesalar "Oʻlim" (D. Abasheev), "Ayb ichimlikda" (M. Barlukov), "Ikkidunyo" (M. Saltikov) 1908– 14 yillarda vujudga keldi. 20-yillarning boshida havaskorlik toʻgaraklari avj oldi. 1927-yil UlanUdeda drama teatri ochildi. Uning aktyor va rejissyorlari Buryatiya milliy teatrining tashkil topishiga yordamlashdi. 1928-yilda Buryatiya teatr studiyasi ochildi. Shu studiya asosida 1930-yilda Sanʼat texnikumi tashkil topdi va u 1936-yilda musiqateatr bilim yurtiga aylantiriddi. B. Baldano, M. Shambuyeva, G. Sidinjapov kabi atoqpi dramaturg, aktyor va rejissyorlar yetishib chiqdi. Buryatiyaning mashhur sahna ustalari: M. Stepanova, V. Xalmatov, B. Vampilov, N. Gendunov, F. Saxirov va boshqa B.da 4 ta teatr, Buryatiya davlat filarmoniyasi, "Baykal" ashula va raqs ansambli mavjud. == Adabiyotlar == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{Sibir federal okrugi}} {{Rossiya Federatsiyasining subʼektlari}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi respublikalar]] [[Turkum:Buryatiya| ]] {{Russia-geo-stub}} mb733v2nlsqe53gdh4zp6lhjgufhr92 0 443863 6274271 6265179 2026-09-21T05:47:05Z Umarxon III 18267 [[Maxsus:Contributions/Humoyun Qodirov|Humoyun Qodirov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Humoyun Qodirov|munozara]]) tomonidan qilingan 3698400-sonli tahrir tiklandi 6274271 wikitext text/x-wiki {{Taʼlim muassasasi |nomi = Buxoro Davlat Tibbiyot Instituti |qisqartma = BuxDTI |ramz = |tasvir = |original = |xalqaronom = Bukhara State Medical Institute |shior = |asos_yil = 1990-yil |turi = institut |tipi = tibbiyot |sohasi = stomatologiya |prezident = |rektor = Shuhrat Jumayevich Teshayev |talabalar = 6963 |fakultet = 10 ta<!-- kiritilgan maʼlumotdan keyin „ta“ qoʻshiladi. --> |bakalavriat = 13 ta |magistratura = 30 ta |aspirantura = |doktorantura = |akademik = 74 <!-- kiritilgan maʼlumotdan keyin „ta“ qoʻshiladi. --> |doktor = 40 <!-- kiritilgan maʼlumotdan keyin „ta“ qoʻshiladi. --> |professor = 160 <!-- kiritilgan maʼlumotdan keyin „ta“ qoʻshiladi. --> |oʻqituvchi = 450 <!-- kiritilgan maʼlumotdan keyin „ta“ qoʻshiladi. --> |kampus = |manzil = <!-- Bu parametr yoki quyidagi uch parametr taʼlim muassasi manzilini kiritish uchun. --> |Davlat nomi = Oʻzbekiston <!-- Bu parametr orqali taʼlim muassasi joylashgan davlat nomi teglarisiz kiritilishi kerak. Misol: Oʻzbekiston --> |Shahar nomi = Buxoro <!-- Bu parametr orqali taʼlim muassasi joylashgan shahar nomi teglarisiz kiritilishi kerak. Misol: Toshkent --> |koʻchasi = Alisher Navoiy shoh ko'chasi, N1-uy |vebsayt = [https://bsmi.uz/uz/ www.bsmi.uz] }} '''Buxoro davlat tibbiyot instituti''' yoki '''[[Abu Ali ibn Sino|Abu Ali Ibn Sino]] nomidagi Buxoro davlat tibbiyot instituti''' — [[Buxoro]] shahridagi oliy ma‘lumotli kadrlar tayyorlaydigan oliy oʻquv yurti. 1990-yil 6-sentabrda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 307-sonli qarori bilan tashkil etilgan. Buxoro davlat [[Tibbiyot]] institutida 10 ta [[fakultet]] va 45 ta [[kafedra]], 13 ta [[Bakalavriat|bakalavr]] va 30 ta [[magistratura]] yoʻnalishlari mavjud boʻlib, davolash ishi, stomatologiya, oliy maʼlumotli hamshiralar tayyorlash, pediatriya, xalq tabobati fakultetlari bor. 39 kafedra, litsey, aspirantura, doktorantura, klinik [[ordinatura]], markaziy ilmiy tadqiqotlar va klinik laboratoriya, institut muzeyi va 2 o‘quv muzeyi, test markazi, kutubxona (65 mingdan ortiq asarga ega), oʻquv zali mavjud. Institutda 600 dan ortiq professor-o‘qituvchilar (jumladan 50 fan doktori va professor, 221 fan nomzodi va dotsent) xizmat qiladi; 8500 talaba taʼlim oladi (2023). Buxoro tibbiyot instituti oʻzining davolash klinikasiga ega. Buxoro shahri kasalxonasi, viloyat stomatologiya poliklinikasi, umuman Buxorodagi barcha davolash-profilaktika muassasalari institutning klinik bazalari hisoblanadi. Buxoro viloyat kasalxonasi institut klinikasiga aylantirilgan. Institut qoshida stomatologiya oʻquv davolash ilmiy markazi tashkil qilingan (1997). Institut darslik, ilmiy to‘plam va metodik qoʻllanmalar nashr etadi. == Tarixi == Abu Ali Ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot instituti — Buxoro shahridagi oliy malakali mutaxassis vrachlar tayyorlaydigan oliy oʻquv yurti sifatida 1990-yil 6-sentabrda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 307-sonli qarori bilan tashkil etilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining 1990-yil 11-oktabrdagi 1052-raqamli buyrugʻiga asosan Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi, tibbiyot fanlari doktori, professor Akram Ibragimovich Moʻminov institutining birinchi rektori etib tayinlangan. == Rahbariyat == == Fakultetlar == Davolash fakultetda 2020-2021 oʻquv yilida 1450 talaba tahsil oladi. Oʻqish muddati 6 yil boʻlib, fakultet tarkibiga quyidagi kafedralar kiradi: 1. Gistologiya, sitologiya va embriologiya 2. Patologik fiziologiya 3. Psixiatriya, narkologiya va tibbiy psixologiya kafedrasi 4. Umumiy jarrohlik 5. Akusherlik va ginekologiya 6. Ichki kasalliklar va endokrinologiya 7. Ixtiyoriy va gospital jarrohlik, urologiya 8. Ftiziologiya, pulmonologiya va dermatovenerologiya Stomatologiya fakultetda 2020-2021 oʻquv yilida 706 talaba tahsil oladi. Oʻqish muddati 5 yil boʻlib, fakultet tarkibiga quyidagi kafedralar kiradi: 1. Ortopedik stomatologiya 2. Terapevtik stomatologiya 3. Yuz-jagʻ jarrohligi 4. Bolalar stomatologiyasi 5. Tibbiy kimyo 6. Biokimyo 7. Patologik anatomiya == Kafedralar == == Adabiyotlar == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil <!-- Bot tomonidan yaratildi --> {{OʻzME}} [[Turkum:Oʻzbekistondagi institutlar]] [[Turkum:Oʻzbekiston tibbiyot oliygohlari]] [[Turkum:Oliy oʻquv yurtlari]] {{Oʻzbekiston tibbiyot oliygohlari}} {{University-stub}} 2earv0tjl0kg8rih26957rej3fk6v52 0 443869 6274167 6263211 2026-09-21T04:49:33Z Sherzod11W 273619 6274167 wikitext text/x-wiki {{Xalq |nomi = Buxoro yahudiylari |tasvir = Bukharan3.jpg |eni = |tagyozuv = |oʻz nomi = |soni = |joylashuvi = {{Bayroq|Isroil}}: 120 000 — 160 000<br />{{Bayroq|AQSh}}: 70 000<br /> {{Bayroq|Yevropa Ittifoqi}}:10 000 — 20 000<br /> {{Bayroq|Oʻzbekiston}}:20 000<br /> {{Bayroq|Kanada}}:1500<br /> {{Bayroq|Tojikiston}}:500<br /> {{Bayroq|Rossiya}}:18 |yoʻq boʻlgan = |arxmadaniyat = |til = [[Rus tili|rus]], [[Ibroniy tili|ibroniy]] (Isroil), [[ingliz tili]] (AQSh, Kanada, Buyuk Britaniya va Avstraliya) va [[nemis tili|nemis]] ( Avstriya va Germaniya), [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] }} '''Buxoro yahudiylari (''Oʻrta Osiyo yahudiylari'')''' — [[Oʻrta Osiyo]]ning turli shaharlarida qadimdan yashaydigan etnik guruh<ref>{{Veb manbasi |url=https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/ |sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI |qaralgan sana=2023-07-10 |arxivsana=2022-10-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221020154947/https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/ }}</ref>. == Buxor yahudiylari tarixi == Buxoro yahudiylarining Oʻrta Osiyoda qachon paydo boʻlganlari munozarali. Baʼzi olimlarning (M. Zandning) fikricha, [[yahudiylar]] Oʻrta Osiyoda miloddan avvalgi VI asrda paydo boʻlganlar. Yahudiylar ensiklopediyasida [[Buxoro]] hududi [[Bibliya]]dagi Xabar bilan, isroilliklarning oʻn pushti surgun qilingan joylardan biri sifatida tenglashtirilgan (miloddan avvalgi 722-yil). Arxeologik tadqiqotlarga koʻra, yahudiylar Oʻrta Osiyoga ([[Marv]], [[Samarqand]]ga) II—IV/V asr va VIII asrlarda kelganlar. Yozma manbalarga koʻra esa miloddan avvalgi I asr — I asrda [[Marv]]ga, VI— VIII asrlarda [[Xorazm]]ga kelganlar. [[Vasiliy Bartold]]ning yozishicha, X asrda [[Movarounnahr]]da yahudiylar [[xristian]]larga nisbatan koʻpchilikni tashkil qilgan. Tudellik sayyoh Benjaminning (XII asr) maʼlumoticha, Samarqand shahrida 30 ming yahudiy yashagan. Yahudiylarning [[Buxoro]]da boʻlishlari toʻgʻrisida ilk maʼlumot XIII asrga toʻgʻri keladi. XII asrning ikkinchi yarmida Tudellik Benjamin Samarqanddagi yahudiylar haqida xabar beradi, ular samarqandlik yahudiylarning juda katta jamoasini eslatib oʻtadilar<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus15/Veniamin_Tudel/frametext.htm „Kniga stranstviy rabi Veniamina“.]</ref>. Buxoro yahudiylarining oilaviy afsonalariga koʻra, XIV asr oxiri — XV asr boshlarida yahudiy toʻquvchilar [[Amir Temur]] tomonidan [[Sabzavor]], [[Sheroz]] va [[Bagʻdod]]dan Movarounnahrga olib kelingan. Ular keyinchalik mahalliy yahudiy jamoalari bilan aralashib ketishgan. XVI asrda Buxoro yahudiylarning bosh markaziga aylangan, shu yerda shaharda yahudiylar mahallasi — „[[Mahallai koʻhna]]“ tashkil topgan. Buxoro yahudiylari [[iudaizm]] diniga eʼtiqod qilishadi. Barcha shaharlarda, yahudiylar gʻuj boʻlib yashagan mahallalarda [[sinagoga]]lar boʻlgan.[[Fayl:Jewish pupils with a teacher in Samarkand. 1905-1915 years.tiff|thumb|250px|Samarqandlik buxoro yahudiylarining maktab oʻquvchilari. 1905—1915-yillar]] Buxoro yahudiylari atamasi birinchi boʻlib XVI asrda paydo boʻlgan. Buxoro yahudiylarining oʻtmishdagi umumiy soni haqida aniq maʼlumot yoʻq. Ingliz missioneri Volf amir [[Nasrullaxon]] (1827—1860) hukmronligi davrida Buxoroda 10 ming yahudiy yashaganligini koʻrsatib oʻtgan. Aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 1926-yilda [[Oʻzbekiston SSR]]da 18172, 1989-yilda esa 28369, shu jumladan Buxoroda 4200 nafar Buxoro yahudiylari yashagan. Oʻzbekistonda Buxoro yahudiylari, asosan, [[Buxoro]], [[Samarqand]], [[Qoʻqon]], [[Xatirchi]], [[Shahrisabz]], [[Andijon]], [[Margʻilon]], [[Toshkent]] shaharlarida yashaydilar. Buxoro yahudiylari tili [[yahudiy-tojik tili]] boʻlib, [[tojik tili]]ning janubiy guruhiga kiradi. 1930-yillarning boshlaridagi stalincha [[qatagʻon davri]]da 1000 ga yaqin buxoro yahudiylari hibsga olingan, sinagogalar, yahudiy maktablari, teatr, muzey va gazetalar yopilgan. Buxoro yahudiylaridan adabiy esdaliklarning mashhur mualliflaridan biri [[Solomon ben Samuel]] boʻlgan. U 1338-yil [[Urganch]]da yahudiy tili lugʻatini tuzgan, [[Moshe ben Dovud]] [[forsiy]]da poemalar bitgan. XVII asr oxiri — XVIII asr 1-yarmida shoir [[Yusuf Yagudi]]ning (Mollax Iosif ben Isaakning) „Yetti aka-uka“ asari Buxoroda mashhur boʻlgan. Buxoro yahudiylarining asosiy mashgʻulotlari savdo, musiqashunoslik, artistlik, hunarmandchilik boʻlib, keyinchalik maishiy xizmat, pedagoglik sohalari, muhandis, vrachlik kasblarini egallashgan. Buxoro yahudiylari orasidan fan va madaniyatning yirik arboblari yetishib chiqqan: fan doktorlari — professor Y. I. Isʼhoqov, I. A. Kalantarov, B. I. Pinxasov, N. M. Mallayev; kompozitorlar — M. Leviyev, S. Yudakov; rassomlar — Y. M. Yelizarov; Oʻzbekiston xalq artistlari — L. Boboxonov, B. Davidova, I. Oqilov, M. Yoqubova, M. Shamayeva shular jumlasidandir. [[SSSR]] qulab, [[Oʻzbekiston]] mustaqillikka erishgandan keyin [[Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi]] barcha millat va elat vakillarining tili, urf-odati, anʼanalariga hurmat bilan munosabatda boʻlishni, ularning rivojlanishi uchun sharoit yaratishni kafolatladi. Buxoroda 2 sinagoga, yahudiy tilida oʻqitiladigan maktab va bolalar bogʻchasi faoliyat koʻrsatadi. Samarqandda „[[Shofar]]“ gazetasi nashr qilinadi (1998). Turli diniy marosimlar erkin oʻtkaziladi. == Migratsiya == [[File:Bukharan_Jews_(before_1899).jpg|thumb|200px|Buxoro yahudiylari (1899-yillar)]] 1827-yildan buyon maʼnaviy yetakchi [[Yusuf Maman]] asos solgan [[Hovevei Sion|Xovevey Sion]] harakatidan birinchi Buxoro yahudiylari Quddusga etib kelishdi. 1868-yildan to [[Birinchi jahon urushi]]gacha Buxoro viloyatida yashagan 16 ming kishidan 1500 nafari [[Quddus]]<nowiki/>ga koʻchigan. Rossiya inqilobi davrida buxorolik yahudiylar dunyodagi eng yakkalangan yahudiy jamoalaridan biri edi. Rossiya imperiyasida 1917-yilgi inqilobdan keyin 1920—1930-yillarda 4000 ga yaqin buxorolik yahudiy Afgʻoniston va Fors orqali Falastinga qochib oʻtgan. Ularning 800 ga yaqini yoʻlda oʻldirilgan yoki ochlikdan oʻlgan. 1970-yillarda Sovet Ittifoqini tark etgan 17 ming buxorolik yahudiyning 15,5 mingi Isroilga, qolganlari AQSh, Kanada va Avstriyaga joylashdi. Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin [[emigratsiya]] kuchaydi va buxorolik yahudiylarning katta qismi Isroil, AQSh, Avstriya va boshqa mamlakatlarga ketishdi. SSSR parchalanishidan oldin Markaziy Osiyoda 45 ming buxorolik yahudiy yashagan. Oʻzbekistonda hali ham bir necha ming kishi qolgan. 500 ga yaqin Kanadada (asosan Toronto, Ontario va Monreal, Kvebek) yashaydi. Tojikistonda deyarli birorta buxorolik yahudiy qolmagan (1989-yilda Tojikistondagi 15 ming yahudiy aholiga nisbatan). Afgʻonistonda qolgan soʻnggi yahudiy Zablon Simintov 2021-yilda Isroilga evakuatsiya qilingan. == Muloqot tillari == ''Buxor'' tili deb ataladigan anʼanaviy [[So'zlashuv|ogʻzaki til fors tilining]] ''Samarqand-Buxor [[Fors tili|lahjasining]] buxor-yahudiy xilma-xilligi'' yoki [[Buxoriy (yahudiy-tojik lahjasi)|tojik tilining yahudiy lahjasidir]]. Boshqa tillar: [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[Rus tili|rus]], [[Ivrit tili|ibroniy]] (Isroildagi repatriantlar uchun). [[Rus tili]] buxoro-yahudiy gazetalarining asosiy tili boʻlib qolishda davom etmoqda ([[The Bukharian Times]]). == Demografiyasi == Asosiy jamoalar Oʻrta Osiyo respublikalarining koʻpgina shaharlarida yashashgan: Oʻzbekistonda — [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Buxoro]], [[Navoiy (shahar)|Navoiy]], [[Хатырчи|Xatirchi]], [[Shahrisabz]], [[Qarshi]], [[Kattaqoʻrgʻon]], [[Qoʻqon]], [[Andijon (shahar)|Andijon]], [[Margʻilon]], [[Fargʻona]], Tojikistonda — [[Dushanbe]], [[Xoʻjand]], [[Qirgʻiziston]]da [[Bishkek]], [[Oʻsh (shahar)|Oʻsh]], Turkmanistonda — [[Mari|Maryam]], [[Bayramali]], [[Turkmanobod]] va [[Karki|Kerki]], shuningdek Qozogʻistonda — [[Chimkent]]), [[Taraz]], [[Gʻazali|Kazalinsk]] va boshqalar. Oʻrta Osiyo aholisi boʻyicha mavjud statistik maʼlumotlarga asoslanib, buxorilik yahudiylarning sonini quyidagicha ekanligi maʼlum boʻlgan: * 1800-yillarning oxirlarida — 16 ming, * 1910-yillarda — 20 ming, * 1920-yillarning oxiri — 1930-yillarning boshlarida — shuningdek, 20 ming, * 1950-yillarning oxirida — 25 ming, * 1960-yillarning oxiri — 1970-yillarning boshlarida — 30 ming kishi. 1970-yillarda SSSRni 17 mingga yaqin buxorolik yahudiylar tark etgan. 1979-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Sovet Ittifoqidagi buxorolik yahudiylarning soni 1980-yillarning boshiga kelib 40 ming kishini tashkil qilishi kutilgan. 1987-yilda dunyodagi buxorolik yahudiylarning umumiy soni (Isroil va Gʻarbdagi uchinchi avlodni hisobga olgan holda) 85 ming kishini tashkil etgan boʻlsa, shundan 45 mingga yaqini Sovet Ittifoqida, 32 ming nafari Isroilda va 3 mingga yaqini boshqa mamlakatlarda yashagan. Isroilda buxorolik yahudiylarning dunyodagi eng katta jamoasi mavjud — 150 mingga yaqin. 60 000 ga yaqin buxorolik yahudiylar AQSh va Kanadada istiqomat qiladi, ulardan 50 000 tasi Isroildan keyin eng katta buxorolik yahudiylar jamoasi joylashgan Nyu Yorkda. Buxorolik yahudiylarning katta qismi hozir [[New York (shahar)|Nyu Yorkdagi]] [[Forest Hills]]da yashaydi. U yerda [[Ingliz tili|ingliz]] tilida „<nowiki/>[[The Bukharian Times]]<nowiki/>“ gazetasi nashr etiladi. Boshqalar Shimoliy Amerikaning turli qismlarida — Arizona, Florida, Kaliforniya, Jorjiya, Toronto, Monreal va shu kabi joylarda yashaydi. Ular yashagan hududlar „Bukharian Broadway“ deb ataladi<ref name="Bukharan Broadway">"Bukharan Broadway": * Foner, Nancy. ''New immigrants in New York",'' [[Columbia University Press]], 2001, {{ISBN|978-0-231-12415-7}}, p. 133. "Since the 1970s, more than 35,000 „Bukharan“ émigrés have created a bustling community in Forest Hills, with restaurants, barbershops, food stores and synagogue that together have given 108th street the nickname 'Bukharan Broadway'". * Morel, Linda. [http://www.jweekly.com/article/full/18505/bukharan-jews-now-in-queens-recreate-their-sukkot-memories/ „Bukharan Jews now in Queens recreate their Sukkot memories“], ''[[J. The Jewish News of Northern California]]'' (''[[Jewish Telegraphic Agency]]''), September 20, 2002. „… 108th Street, recently dubbed 'Bukharan Broadway,'…“ * Victor Wishna, [http://www.sdjewishjournal.com/stories/oct03_5.html „A Lost Tribe…Found in Queens“] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080821050226/http://www.sdjewishjournal.com/stories/oct03_5.html|date=August 21, 2008}}, ''[[San Diego Jewish Journal]]'', October 2003. „Leaving the bakery, we walk along what has been dubbed 'Bukharan Broadway,' where an abundance of restaurants and gift shops sit side by side.“</ref>. 1999-yil dekabr oyida Queens shahrida AQSH va Kanada buxoriy yahudiylarining birinchi kongressi boʻlib oʻtdi. 2007-yilda buxorolik-amerika yahudiylari oʻz jamoalari nomidan lobbichilik faoliyatini boshlaganlar. 2006-yil boshida Tojikistonda faoliyat koʻrsatayotgan Dushanbe ibodatxonasi, shuningdek, shahardagi mikveh (marosim hammomi), [[kashrut]] va yahudiy maktablari yangi Millatlar saroyi uchun joy ochish maqsadida hukumat tomonidan (jamoatga tovon toʻlamasdan) buzib tashlandi. Xalqaro norozilikdan soʻng Tojikiston hukumati oʻz qaroridan qaytganini eʼlon qildi va jamoat oldida ibodatxonani hozirgi joyida qayta qurishga ruxsat berishini daʼvo qildi. Biroq 2008-yilning oʻrtalarida Tojikiston hukumati butun ibodatxonani vayron qilib, Millatlar saroyi qurilishini boshlab yubordi. Dushanbe ibodatxonasi Tojikistondagi yagona sinagoga boʻlgan va shu sababli jamoat ibodat qilish uchun joysiz qolgan. Natijada, Isroil va AQShda istiqomat qiluvchi tojikistonlik-buxorolik yahudiylarning aksariyati tojik hukumatiga nisbatan oʻta salbiy qarashda va koʻpchilik bu mamlakat bilan boʻlgan barcha aloqalarini uzgan. 2009-yilda Tojikiston hukumati kichik yahudiy jamoasi uchun sinagogani boshqa joyda qayta tiklagan<ref>{{veb manbasi |url=https://www.rferl.org/a/New_Synagogue_Opens_In_Dushanbe/1621721.html |title=New Synagogue Opens In Dushanbe |website=RadioFreeEurope/RadioLiberty |access-date=19 November 2017}}</ref>.  [[Fayl:Bukharanjews.jpg|right|thumb|350x350px|Markaziy Osiyo yahudiylarining [[mahalla]]si. 1890-yildagi fotosurat]] == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Kaganovich A. Druz’ya ponevole: Rossiya i bukharskiye yevrei, 1800—1917. M.: Novoye literaturnoye obozreniye, 2016. * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil * Almeev R., Buharskiye yevrei, Buxoro, 1998. <!-- Bot tomonidan yaratildi --> {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Buxoro yahudiylari]] [[Turkum:Yahudiylar]] [[Turkum:Oʻzbekistondagi etnik guruhlar]] [[Turkum:Tojikistondagi etnik guruhlar]] [[Turkum:Buxoro amirligi kishilari]] 2ajwfei1jk42wz8b2c2t1qshvkspr42 6274168 6274167 2026-09-21T04:49:42Z Sherzod11W 273619 6274168 wikitext text/x-wiki {{Xalq |nomi = Buxoro yahudiylari |tasvir = Bukharan3.jpg |eni = |tagyozuv = |oʻz nomi = |soni = |joylashuvi = {{Bayroq|Isroil}}: 120 000 — 160 000<br />{{Bayroq|AQSh}}: 70 000<br /> {{Bayroq|Yevropa Ittifoqi}}:10 000 — 20 000<br /> {{Bayroq|Oʻzbekiston}}:20 000<br /> {{Bayroq|Kanada}}:1500<br /> {{Bayroq|Tojikiston}}:500<br /> {{Bayroq|Rossiya}}:18 |yoʻq boʻlgan = |arxmadaniyat = |til = [[Rus tili|rus]], [[Ibroniy tili|ibroniy]] (Isroil), [[ingliz tili]] (AQSh, Kanada, Buyuk Britaniya va Avstraliya) va [[nemis tili|nemis]] ( Avstriya va Germaniya), [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] }} '''Buxoro yahudiylari (''Oʻrta Osiyo yahudiylari'')''' — [[Oʻrta Osiyo]]ning turli shaharlarida qadimdan yashaydigan etnik guruh<ref>{{Veb manbasi |url=https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/ |sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI |qaralgan sana=2023-07-10 |arxivsana=2022-10-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221020154947/https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/ }}</ref>. == Buxor yahudiylari tarixi == Buxoro yahudiylarining Oʻrta Osiyoda qachon paydo boʻlganlari munozarali. Baʼzi olimlarning (M. Zandning) fikricha, [[yahudiylar]] Oʻrta Osiyoda miloddan avvalgi VI asrda paydo boʻlganlar. Yahudiylar ensiklopediyasida [[Buxoro]] hududi [[Bibliya]]dagi Xabar bilan, isroilliklarning oʻn pushti surgun qilingan joylardan biri sifatida tenglashtirilgan (miloddan avvalgi 722-yil). Arxeologik tadqiqotlarga koʻra, yahudiylar Oʻrta Osiyoga ([[Marv]], [[Samarqand]]ga) II—IV/V asr va VIII asrlarda kelganlar. Yozma manbalarga koʻra esa miloddan avvalgi I asr — I asrda [[Marv]]ga, VI— VIII asrlarda [[Xorazm]]ga kelganlar. [[Vasiliy Bartold]]ning yozishicha, X asrda [[Movarounnahr]]da yahudiylar [[xristian]]larga nisbatan koʻpchilikni tashkil qilgan. Tudellik sayyoh Benjaminning (XII asr) maʼlumoticha, Samarqand shahrida 30 ming yahudiy yashagan. Yahudiylarning [[Buxoro]]da boʻlishlari toʻgʻrisida ilk maʼlumot XIII asrga toʻgʻri keladi. XII asrning ikkinchi yarmida Tudellik Benjamin Samarqanddagi yahudiylar haqida xabar beradi, ular samarqandlik yahudiylarning juda katta jamoasini eslatib oʻtadilar<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus15/Veniamin_Tudel/frametext.htm „Kniga stranstviy rabi Veniamina“.]</ref>. Buxoro yahudiylarining oilaviy afsonalariga koʻra, XIV asr oxiri — XV asr boshlarida yahudiy toʻquvchilar [[Amir Temur]] tomonidan [[Sabzavor]], [[Sheroz]] va [[Bagʻdod]]dan Movarounnahrga olib kelingan. Ular keyinchalik mahalliy yahudiy jamoalari bilan aralashib ketishgan. XVI asrda Buxoro yahudiylarning bosh markaziga aylangan, shu yerda shaharda yahudiylar mahallasi — „[[Mahallai koʻhna]]“ tashkil topgan. Buxoro yahudiylari [[iudaizm]] diniga eʼtiqod qilishadi. Barcha shaharlarda, yahudiylar gʻuj boʻlib yashagan mahallalarda [[sinagoga]]lar boʻlgan.[[Fayl:Jewish pupils with a teacher in Samarkand. 1905-1915 years.tiff|thumb|250px|Samarqandlik buxoro yahudiylarining maktab oʻquvchilari. 1905—1915-yillar]] Buxoro yahudiylari atamasi birinchi boʻlib XVI asrda paydo boʻlgan. Buxoro yahudiylarining oʻtmishdagi umumiy soni haqida aniq maʼlumot yoʻq. Ingliz missioneri Volf amir [[Nasrullaxon]] (1827—1860) hukmronligi davrida Buxoroda 10 ming yahudiy yashaganligini koʻrsatib oʻtgan. Aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 1926-yilda [[Oʻzbekiston SSR]]da 18172, 1989-yilda esa 28369, shu jumladan Buxoroda 4200 nafar Buxoro yahudiylari yashagan. Oʻzbekistonda Buxoro yahudiylari, asosan, [[Buxoro]], [[Samarqand]], [[Qoʻqon]], [[Xatirchi]], [[Shahrisabz]], [[Andijon]], [[Margʻilon]], [[Toshkent]] shaharlarida yashaydilar. Buxoro yahudiylari tili [[yahudiy-tojik tili]] boʻlib, [[tojik tili]]ning janubiy guruhiga kiradi. 1930-yillarning boshlaridagi stalincha [[qatagʻon davri]]da 1000 ga yaqin buxoro yahudiylari hibsga olingan, sinagogalar, yahudiy maktablari, teatr, muzey va gazetalar yopilgan. Buxoro yahudiylaridan adabiy esdaliklarning mashhur mualliflaridan biri [[Solomon ben Samuel]] boʻlgan. U 1338-yil [[Urganch]]da yahudiy tili lugʻatini tuzgan, [[Moshe ben Dovud]] [[forsiy]]da poemalar bitgan. XVII asr oxiri — XVIII asr 1-yarmida shoir [[Yusuf Yagudi]]ning (Mollax Iosif ben Isaakning) „Yetti aka-uka“ asari Buxoroda mashhur boʻlgan. Buxoro yahudiylarining asosiy mashgʻulotlari savdo, musiqashunoslik, artistlik, hunarmandchilik boʻlib, keyinchalik maishiy xizmat, pedagoglik sohalari, muhandis, vrachlik kasblarini egallashgan. Buxoro yahudiylari orasidan fan va madaniyatning yirik arboblari yetishib chiqqan: fan doktorlari — professor Y. I. Isʼhoqov, I. A. Kalantarov, B. I. Pinxasov, N. M. Mallayev; kompozitorlar — M. Leviyev, S. Yudakov; rassomlar — Y. M. Yelizarov; Oʻzbekiston xalq artistlari — L. Boboxonov, B. Davidova, I. Oqilov, M. Yoqubova, M. Shamayeva shular jumlasidandir. [[SSSR]] qulab, [[Oʻzbekiston]] mustaqillikka erishgandan keyin [[Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi]] barcha millat va elat vakillarining tili, urf-odati, anʼanalariga hurmat bilan munosabatda boʻlishni, ularning rivojlanishi uchun sharoit yaratishni kafolatladi. Buxoroda 2 sinagoga, yahudiy tilida oʻqitiladigan maktab va bolalar bogʻchasi faoliyat koʻrsatadi. Samarqandda „[[Shofar]]“ gazetasi nashr qilinadi (1998). Turli diniy marosimlar erkin oʻtkaziladi. == Migratsiya == [[File:Bukharan_Jews_(before_1899).jpg|thumb|200px|Buxoro yahudiylari (1899-yillar)]] 1827-yildan buyon maʼnaviy yetakchi [[Yusuf Maman]] asos solgan [[Hovevei Sion|Xovevey Sion]] harakatidan birinchi Buxoro yahudiylari Quddusga etib kelishdi. 1868-yildan to [[Birinchi jahon urushi]]gacha Buxoro viloyatida yashagan 16 ming kishidan 1500 nafari [[Quddus]]<nowiki/>ga koʻchigan. Rossiya inqilobi davrida buxorolik yahudiylar dunyodagi eng yakkalangan yahudiy jamoalaridan biri edi. Rossiya imperiyasida 1917-yilgi inqilobdan keyin 1920—1930-yillarda 4000 ga yaqin buxorolik yahudiy Afgʻoniston va Fors orqali Falastinga qochib oʻtgan. Ularning 800 ga yaqini yoʻlda oʻldirilgan yoki ochlikdan oʻlgan. 1970-yillarda Sovet Ittifoqini tark etgan 17 ming buxorolik yahudiyning 15,5 mingi Isroilga, qolganlari AQSh, Kanada va Avstriyaga joylashdi. Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin [[emigratsiya]] kuchaydi va buxorolik yahudiylarning katta qismi Isroil, AQSh, Avstriya va boshqa mamlakatlarga ketishdi. SSSR parchalanishidan oldin Markaziy Osiyoda 45 ming buxorolik yahudiy yashagan. Oʻzbekistonda hali ham bir necha ming kishi qolgan. 500 ga yaqin Kanadada (asosan Toronto, Ontario va Monreal, Kvebek) yashaydi. Tojikistonda deyarli birorta buxorolik yahudiy qolmagan (1989-yilda Tojikistondagi 15 ming yahudiy aholiga nisbatan). Afgʻonistonda qolgan soʻnggi yahudiy Zablon Simintov 2021-yilda Isroilga evakuatsiya qilingan. == Muloqot tillari == ''Buxor'' tili deb ataladigan anʼanaviy [[So'zlashuv|ogʻzaki til fors tilining]] ''Samarqand-Buxor [[Fors tili|lahjasining]] buxor-yahudiy xilma-xilligi'' yoki [[Buxoriy (yahudiy-tojik lahjasi)|tojik tilining yahudiy lahjasidir]]. Boshqa tillar: [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[Rus tili|rus]], [[Ivrit tili|ibroniy]] (Isroildagi repatriantlar uchun). [[Rus tili]] buxoro-yahudiy gazetalarining asosiy tili boʻlib qolishda davom etmoqda ([[The Bukharian Times]]). == Demografiyasi == Asosiy jamoalar Oʻrta Osiyo respublikalarining koʻpgina shaharlarida yashashgan: Oʻzbekistonda — [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Buxoro]], [[Navoiy (shahar)|Navoiy]], [[Хатырчи|Xatirchi]], [[Shahrisabz]], [[Qarshi]], [[Kattaqoʻrgʻon]], [[Qoʻqon]], [[Andijon (shahar)|Andijon]], [[Margʻilon]], [[Fargʻona]], Tojikistonda — [[Dushanbe]], [[Xoʻjand]], [[Qirgʻiziston]]da [[Bishkek]], [[Oʻsh (shahar)|Oʻsh]], Turkmanistonda — [[Mari|Maryam]], [[Bayramali]], [[Turkmanobod]] va [[Karki|Kerki]], shuningdek Qozogʻistonda — [[Chimkent]]), [[Taraz]], [[Gʻazali|Kazalinsk]] va boshqalar. Oʻrta Osiyo aholisi boʻyicha mavjud statistik maʼlumotlarga asoslanib, buxorilik yahudiylarning sonini quyidagicha ekanligi maʼlum boʻlgan: * 1800-yillarning oxirlarida — 16 ming, * 1910-yillarda — 20 ming, * 1920-yillarning oxiri — 1930-yillarning boshlarida — shuningdek, 20 ming, * 1950-yillarning oxirida — 25 ming, * 1960-yillarning oxiri — 1970-yillarning boshlarida — 30 ming kishi. 1970-yillarda SSSRni 17 mingga yaqin buxorolik yahudiylar tark etgan. 1979-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Sovet Ittifoqidagi buxorolik yahudiylarning soni 1980-yillarning boshiga kelib 40 ming kishini tashkil qilishi kutilgan. 1987-yilda dunyodagi buxorolik yahudiylarning umumiy soni (Isroil va Gʻarbdagi uchinchi avlodni hisobga olgan holda) 85 ming kishini tashkil etgan boʻlsa, shundan 45 mingga yaqini Sovet Ittifoqida, 32 ming nafari Isroilda va 3 mingga yaqini boshqa mamlakatlarda yashagan. Isroilda buxorolik yahudiylarning dunyodagi eng katta jamoasi mavjud — 150 mingga yaqin. 60 000 ga yaqin buxorolik yahudiylar AQSh va Kanadada istiqomat qiladi, ulardan 50 000 tasi Isroildan keyin eng katta buxorolik yahudiylar jamoasi joylashgan Nyu Yorkda. Buxorolik yahudiylarning katta qismi hozir [[New York (shahar)|Nyu Yorkdagi]] [[Forest Hills]]da yashaydi. U yerda [[Ingliz tili|ingliz]] tilida „<nowiki/>[[The Bukharian Times]]<nowiki/>“ gazetasi nashr etiladi. Boshqalar Shimoliy Amerikaning turli qismlarida — Arizona, Florida, Kaliforniya, Jorjiya, Toronto, Monreal va shu kabi joylarda yashaydi. Ular yashagan hududlar „Bukharian Broadway“ deb ataladi<ref name="Bukharan Broadway">"Bukharan Broadway": * Foner, Nancy. ''New immigrants in New York",'' [[Columbia University Press]], 2001, {{ISBN|978-0-231-12415-7}}, p. 133. "Since the 1970s, more than 35,000 „Bukharan“ émigrés have created a bustling community in Forest Hills, with restaurants, barbershops, food stores and synagogue that together have given 108th street the nickname 'Bukharan Broadway'". * Morel, Linda. [http://www.jweekly.com/article/full/18505/bukharan-jews-now-in-queens-recreate-their-sukkot-memories/ „Bukharan Jews now in Queens recreate their Sukkot memories“], ''[[J. The Jewish News of Northern California]]'' (''[[Jewish Telegraphic Agency]]''), September 20, 2002. „… 108th Street, recently dubbed 'Bukharan Broadway,'…“ * Victor Wishna, [http://www.sdjewishjournal.com/stories/oct03_5.html „A Lost Tribe…Found in Queens“] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080821050226/http://www.sdjewishjournal.com/stories/oct03_5.html|date=August 21, 2008}}, ''[[San Diego Jewish Journal]]'', October 2003. „Leaving the bakery, we walk along what has been dubbed 'Bukharan Broadway,' where an abundance of restaurants and gift shops sit side by side.“</ref>. 1999-yil dekabr oyida Queens shahrida AQSH va Kanada buxoriy yahudiylarining birinchi kongressi boʻlib oʻtdi. 2007-yilda buxorolik-amerika yahudiylari oʻz jamoalari nomidan lobbichilik faoliyatini boshlaganlar. 2006-yil boshida Tojikistonda faoliyat koʻrsatayotgan Dushanbe ibodatxonasi, shuningdek, shahardagi mikveh (marosim hammomi), [[kashrut]] va yahudiy maktablari yangi Millatlar saroyi uchun joy ochish maqsadida hukumat tomonidan (jamoatga tovon toʻlamasdan) buzib tashlandi. Xalqaro norozilikdan soʻng Tojikiston hukumati oʻz qaroridan qaytganini eʼlon qildi va jamoat oldida ibodatxonani hozirgi joyida qayta qurishga ruxsat berishini daʼvo qildi. Biroq 2008-yilning oʻrtalarida Tojikiston hukumati butun ibodatxonani vayron qilib, Millatlar saroyi qurilishini boshlab yubordi. Dushanbe ibodatxonasi Tojikistondagi yagona sinagoga boʻlgan va shu sababli jamoat ibodat qilish uchun joysiz qolgan. Natijada, Isroil va AQShda istiqomat qiluvchi tojikistonlik-buxorolik yahudiylarning aksariyati tojik hukumatiga nisbatan oʻta salbiy qarashda va koʻpchilik bu mamlakat bilan boʻlgan barcha aloqalarini uzgan. 2009-yilda Tojikiston hukumati kichik yahudiy jamoasi uchun sinagogani boshqa joyda qayta tiklagan<ref>{{veb manbasi |url=https://www.rferl.org/a/New_Synagogue_Opens_In_Dushanbe/1621721.html |title=New Synagogue Opens In Dushanbe |website=RadioFreeEurope/RadioLiberty |access-date=19 November 2017}}</ref>.  [[Fayl:Bukharanjews.jpg|right|thumb|350x350px|Markaziy Osiyo yahudiylarining [[mahalla]]si. 1890-yildagi fotosurat]] == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Kaganovich A. Druz’ya ponevole: Rossiya i bukharskiye yevrei, 1800—1917. M.: Novoye literaturnoye obozreniye, 2016. * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil * Almeev R., Buharskiye yevrei, Buxoro, 1998. <!-- Bot tomonidan yaratildi --> {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Buxoro yahudiylari]] [[Turkum:Yahudiylar]] [[Turkum:Oʻzbekistondagi etnik guruhlar]] [[Turkum:Tojikistondagi etnik guruhlar]] [[Turkum:Buxoro amirligi kishilari]] q1rxltvvx3cb5xzo7nl0m4aw1cks4rx 0 446414 6273920 6171426 2026-09-20T13:40:34Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273920 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}} {{Maʼnolari|Angor (maʼnolari)}} {{Bilgiquti aholi punkti | oʻzbekcha nomi = Angor | mavqe = shahar | mamlakat = Oʻzbekiston | mintaqa turi = viloyat | mintaqa = Surxondaryo viloyati | jadvalda mintaqa = | tuman turi = tuman | tuman = Angor tumani | jadvalda tuman = | jamoat turi = | jamoat = | jadvalda jamoat = | qaram = | gerb = | bayroq = |lat_dir = N|lat_deg= 37|lat_min= 27|lat_sec=50 |lon_dir = E|lon_deg= 67|lon_min= 09|lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = 300 | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki bolinishi = | rahbar turi = | rahbar = | asos solingan = | ilk eslatilishi = | avvalgi nomlari = | qachondan beri = | maydon = | balandlik turi = | AP markazi balandligi = | iqlim = | rasmiy til = | aholi = 14 110 | sanalgan yil = | zichlik = | aglomeratsiya = | milliy tarkib = | konfessiyaviy tarkib = | etnoxronim = | vaqt mintaqasi = +5 | DST = | telefon kodi = | pochta indeksi = | pochta indekslari = | sayt = | avtomobil kodi = | identifikator turi = | raqamli identifikator = | Commons turkumi = }} '''Angor''' — [[Surxondaryo viloyati|Surxondaryo]] viloyatidagi shaharcha. [[Angor tumani|Angor]] tumana markazi; [[Surxon-Sherobod vodiysi|Surxon-Sherobod]] vodiysida, Katta Oʻzbekiston trakti yonida. [[Termiz]] shahridan 33&nbsp;kilometr shimoli-gʻarbda joylashgan. Yaqin [[temir yoʻl stansiyasi]] Navshahardan 14&nbsp;kilometr. Aholisi 14,1 ming kishi (1995). Angor arigʻidan suv ichadi. Sanoat korxonalarida asosan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari qayta ishlanadi. 3 ta umumiy taʼlim maktabi, 4 ta bolalar bogʻchasi, tuman markaziy kasalxonasi, kattalar poliklinikasi, oʻsmirlar poliklinika-si, paxta hissadorlik jamiyati, tuman davlat hissadorlik mashina-traktor parki tuman boʻlimi, savdo punktlari, 2 ta kinoteatr, 2 ta kutubxona, madaniyat uyi, aholiga maishiy xizmat koʻrsatish punkti bor<ref>"{{PAGENAME}}" ''[[OʻzME]]''. [http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/Oʻzbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20A%20harfi.pdf A-harfi]{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Surxondaryo viloyati}} {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Surxondaryo shaharlari]] [[Turkum:Angor tumani]] q8tn846zczxm65w26qlcmg0tze3ef3v 0 455866 6274184 6003616 2026-09-21T04:54:44Z Sherzod11W 273619 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 6274184 wikitext text/x-wiki '''Geologik syomka''' - [[Yer]] poʻsti muayyan qismining geologik tuzilishi va undagi foydali qazilmalarni topish va istiqbolini aniqlashning dala geologik tadqiqotlari majmui. G. s. [[togʻ jinslari]]<nowiki/>ning tabiiy ochiq joylarini, togʻ inshootlari va burgʻi quduqlaridan olingan materiallarni oʻrganish, togʻ jinslari, minerallar va toshqotgan hayvon va oʻsimlik qoldiqlaridan namunalar olish, ularni turli tahlillar bilan oʻrganish va shular asosida xarita tuzishni oʻz ichiga oladi. G. yeda yer yuzasining relyefi, geologik tuzilishi, togʻ jinslarining yoshi, boshlangʻich va keyingi jarayonlardagi oʻzgarishlari, magmatik jinslarning paydo boʻlishi xususiyati oʻrganiladi. G. s. dala va kameral ishlar davrlariga boʻlinadi. Dala ishlari davrida dala geologik xaritasi tuziladi. Hamma kuzatishlar dala kundalik daftarida kayd etiladi. Kameral ishlar davrida olingan namunalar lab.da turli usullar bilan tadqiq etiladi. Shu maʼlumotlar asosida dalada tuzilgan [[geologiya]] xaritaga aniqliklar kiritiladi va geologik hisobot tuziladi. Quyidagi masshtabda davlat G. s. bajariladi: mayda masshtabli (1:1000000, 1:500000 va undan kichik), oʻrta masshtabli (1:200000, 1:100000), yirik masshtabli (1:50000, 1:25000) va mufassal (10000). G. s.ni eng koʻp tarqalganlari marshrutli, maydonli va instrumentaldir. Marshrutli G. yeda joyning koʻp qismi marshrutlar bilan kuzatiladi. Marshrut larni yunalishi koʻpincha togʻ jinslari va tuzilmalar yoʻnalishiga koʻndalang boʻladi. Maydonli sʼyomkada maydonning hammasi kuzatish nuqtalari bilan qoplanadi. Asboblar yordamida qilingan G.s. 1:10000 va undan yirikroq masshtabda bajariladi. Maydonli sʼyomkadan farqi shundaki, geologik obʼyektlar topografik xaritaga maxsus asboblar yordamida tushiriladi. Keyingi vakdda chuqurlik G. s. keng mikyosda rivojlandi. Bunday G. s. [[Yer poʻsti]] qalin qatlamining geologik tuzilishini anikdash maqsadida bajariladi. Chuqurlik G. s. geofizik, geokimyoviy metodlar yordamida, burgʻi qudugʻini kavlash, geomorfologik taxdil, aerosuratlarni oʻrganish asosida bajariladi. [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] hududida turli masshtabda G. s. bajarilgan (qarang: [[Geologik haritalar|Geologik xaritalar]]). Anvar Joʻliyev. == Adabiyotlar == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil {{chala}} llz4vt8i9uabnip9ucw1hj2f9hu0tfk 6274185 6274184 2026-09-21T04:54:53Z Sherzod11W 273619 6274185 wikitext text/x-wiki '''Geologik syomka''' - [[Yer]] poʻsti muayyan qismining geologik tuzilishi va undagi foydali qazilmalarni topish va istiqbolini aniqlashning dala geologik tadqiqotlari majmui. G. s. [[togʻ jinslari]]<nowiki/>ning tabiiy ochiq joylarini, togʻ inshootlari va burgʻi quduqlaridan olingan materiallarni oʻrganish, togʻ jinslari, minerallar va toshqotgan hayvon va oʻsimlik qoldiqlaridan namunalar olish, ularni turli tahlillar bilan oʻrganish va shular asosida xarita tuzishni oʻz ichiga oladi. G. yeda yer yuzasining relyefi, geologik tuzilishi, togʻ jinslarining yoshi, boshlangʻich va keyingi jarayonlardagi oʻzgarishlari, magmatik jinslarning paydo boʻlishi xususiyati oʻrganiladi. G. s. dala va kameral ishlar davrlariga boʻlinadi. Dala ishlari davrida dala geologik xaritasi tuziladi. Hamma kuzatishlar dala kundalik daftarida kayd etiladi. Kameral ishlar davrida olingan namunalar lab.da turli usullar bilan tadqiq etiladi. Shu maʼlumotlar asosida dalada tuzilgan [[geologiya]] xaritaga aniqliklar kiritiladi va geologik hisobot tuziladi. Quyidagi masshtabda davlat G. s. bajariladi: mayda masshtabli (1:1000000, 1:500000 va undan kichik), oʻrta masshtabli (1:200000, 1:100000), yirik masshtabli (1:50000, 1:25000) va mufassal (10000). G. s.ni eng koʻp tarqalganlari marshrutli, maydonli va instrumentaldir. Marshrutli G. yeda joyning koʻp qismi marshrutlar bilan kuzatiladi. Marshrut larni yunalishi koʻpincha togʻ jinslari va tuzilmalar yoʻnalishiga koʻndalang boʻladi. Maydonli sʼyomkada maydonning hammasi kuzatish nuqtalari bilan qoplanadi. Asboblar yordamida qilingan G.s. 1:10000 va undan yirikroq masshtabda bajariladi. Maydonli sʼyomkadan farqi shundaki, geologik obʼyektlar topografik xaritaga maxsus asboblar yordamida tushiriladi. Keyingi vakdda chuqurlik G. s. keng mikyosda rivojlandi. Bunday G. s. [[Yer poʻsti]] qalin qatlamining geologik tuzilishini anikdash maqsadida bajariladi. Chuqurlik G. s. geofizik, geokimyoviy metodlar yordamida, burgʻi qudugʻini kavlash, geomorfologik taxdil, aerosuratlarni oʻrganish asosida bajariladi. [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] hududida turli masshtabda G. s. bajarilgan (qarang: [[Geologik haritalar|Geologik xaritalar]]). Anvar Joʻliyev. == Adabiyotlar == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. {{chala}} fmwh8ze7jjkuv6q80r9jiq4m9w1nhn2 6274186 6274185 2026-09-21T04:55:04Z Sherzod11W 273619 6274186 wikitext text/x-wiki '''Geologik syomka''' - [[Yer]] poʻsti muayyan qismining geologik tuzilishi va undagi foydali qazilmalarni topish va istiqbolini aniqlashning dala geologik tadqiqotlari majmui. G. s. [[togʻ jinslari]]<nowiki/>ning tabiiy ochiq joylarini, togʻ inshootlari va burgʻi quduqlaridan olingan materiallarni oʻrganish, togʻ jinslari, minerallar va toshqotgan hayvon va oʻsimlik qoldiqlaridan namunalar olish, ularni turli tahlillar bilan oʻrganish va shular asosida xarita tuzishni oʻz ichiga oladi. G. yeda yer yuzasining relyefi, geologik tuzilishi, togʻ jinslarining yoshi, boshlangʻich va keyingi jarayonlardagi oʻzgarishlari, magmatik jinslarning paydo boʻlishi xususiyati oʻrganiladi. G. s. dala va kameral ishlar davrlariga boʻlinadi. Dala ishlari davrida dala geologik xaritasi tuziladi. Hamma kuzatishlar dala kundalik daftarida kayd etiladi. Kameral ishlar davrida olingan namunalar lab.da turli usullar bilan tadqiq etiladi. Shu maʼlumotlar asosida dalada tuzilgan [[geologiya]] xaritaga aniqliklar kiritiladi va geologik hisobot tuziladi. Quyidagi masshtabda davlat G. s. bajariladi: mayda masshtabli (1:1000000, 1:500000 va undan kichik), oʻrta masshtabli (1:200000, 1:100000), yirik masshtabli (1:50000, 1:25000) va mufassal (10000). G. s.ni eng koʻp tarqalganlari marshrutli, maydonli va instrumentaldir. Marshrutli G. yeda joyning koʻp qismi marshrutlar bilan kuzatiladi. Marshrut larni yunalishi koʻpincha togʻ jinslari va tuzilmalar yoʻnalishiga koʻndalang boʻladi. Maydonli sʼyomkada maydonning hammasi kuzatish nuqtalari bilan qoplanadi. Asboblar yordamida qilingan G.s. 1:10000 va undan yirikroq masshtabda bajariladi. Maydonli sʼyomkadan farqi shundaki, geologik obʼyektlar topografik xaritaga maxsus asboblar yordamida tushiriladi. Keyingi vakdda chuqurlik G. s. keng mikyosda rivojlandi. Bunday G. s. [[Yer poʻsti]] qalin qatlamining geologik tuzilishini anikdash maqsadida bajariladi. Chuqurlik G. s. geofizik, geokimyoviy metodlar yordamida, burgʻi qudugʻini kavlash, geomorfologik taxdil, aerosuratlarni oʻrganish asosida bajariladi. [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] hududida turli masshtabda G. s. bajarilgan (qarang: [[Geologik haritalar|Geologik xaritalar]]). Anvar Joʻliyev. == Adabiyotlar == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. == Manbalar == {{chala}} mf7xqnpgxc7ihj7bvajubarwxubijko 6274187 6274186 2026-09-21T04:55:11Z Sherzod11W 273619 6274187 wikitext text/x-wiki '''Geologik syomka''' - [[Yer]] poʻsti muayyan qismining geologik tuzilishi va undagi foydali qazilmalarni topish va istiqbolini aniqlashning dala geologik tadqiqotlari majmui. G. s. [[togʻ jinslari]]<nowiki/>ning tabiiy ochiq joylarini, togʻ inshootlari va burgʻi quduqlaridan olingan materiallarni oʻrganish, togʻ jinslari, minerallar va toshqotgan hayvon va oʻsimlik qoldiqlaridan namunalar olish, ularni turli tahlillar bilan oʻrganish va shular asosida xarita tuzishni oʻz ichiga oladi. G. yeda yer yuzasining relyefi, geologik tuzilishi, togʻ jinslarining yoshi, boshlangʻich va keyingi jarayonlardagi oʻzgarishlari, magmatik jinslarning paydo boʻlishi xususiyati oʻrganiladi. G. s. dala va kameral ishlar davrlariga boʻlinadi. Dala ishlari davrida dala geologik xaritasi tuziladi. Hamma kuzatishlar dala kundalik daftarida kayd etiladi. Kameral ishlar davrida olingan namunalar lab.da turli usullar bilan tadqiq etiladi. Shu maʼlumotlar asosida dalada tuzilgan [[geologiya]] xaritaga aniqliklar kiritiladi va geologik hisobot tuziladi. Quyidagi masshtabda davlat G. s. bajariladi: mayda masshtabli (1:1000000, 1:500000 va undan kichik), oʻrta masshtabli (1:200000, 1:100000), yirik masshtabli (1:50000, 1:25000) va mufassal (10000). G. s.ni eng koʻp tarqalganlari marshrutli, maydonli va instrumentaldir. Marshrutli G. yeda joyning koʻp qismi marshrutlar bilan kuzatiladi. Marshrut larni yunalishi koʻpincha togʻ jinslari va tuzilmalar yoʻnalishiga koʻndalang boʻladi. Maydonli sʼyomkada maydonning hammasi kuzatish nuqtalari bilan qoplanadi. Asboblar yordamida qilingan G.s. 1:10000 va undan yirikroq masshtabda bajariladi. Maydonli sʼyomkadan farqi shundaki, geologik obʼyektlar topografik xaritaga maxsus asboblar yordamida tushiriladi. Keyingi vakdda chuqurlik G. s. keng mikyosda rivojlandi. Bunday G. s. [[Yer poʻsti]] qalin qatlamining geologik tuzilishini anikdash maqsadida bajariladi. Chuqurlik G. s. geofizik, geokimyoviy metodlar yordamida, burgʻi qudugʻini kavlash, geomorfologik taxdil, aerosuratlarni oʻrganish asosida bajariladi. [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] hududida turli masshtabda G. s. bajarilgan (qarang: [[Geologik haritalar|Geologik xaritalar]]). Anvar Joʻliyev. == Adabiyotlar == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. == Manbalar == {{chala}} 2a1zs9jh2tmcqhs4u8jjzfof6zwfgim 6274188 6274187 2026-09-21T04:55:21Z Sherzod11W 273619 6274188 wikitext text/x-wiki '''Geologik syomka''' - [[Yer]] poʻsti muayyan qismining geologik tuzilishi va undagi foydali qazilmalarni topish va istiqbolini aniqlashning dala geologik tadqiqotlari majmui. G. s. [[togʻ jinslari]]<nowiki/>ning tabiiy ochiq joylarini, togʻ inshootlari va burgʻi quduqlaridan olingan materiallarni oʻrganish, togʻ jinslari, minerallar va toshqotgan hayvon va oʻsimlik qoldiqlaridan namunalar olish, ularni turli tahlillar bilan oʻrganish va shular asosida xarita tuzishni oʻz ichiga oladi. G. yeda yer yuzasining relyefi, geologik tuzilishi, togʻ jinslarining yoshi, boshlangʻich va keyingi jarayonlardagi oʻzgarishlari, magmatik jinslarning paydo boʻlishi xususiyati oʻrganiladi. G. s. dala va kameral ishlar davrlariga boʻlinadi. Dala ishlari davrida dala geologik xaritasi tuziladi. Hamma kuzatishlar dala kundalik daftarida kayd etiladi. Kameral ishlar davrida olingan namunalar lab.da turli usullar bilan tadqiq etiladi. Shu maʼlumotlar asosida dalada tuzilgan [[geologiya]] xaritaga aniqliklar kiritiladi va geologik hisobot tuziladi. Quyidagi masshtabda davlat G. s. bajariladi: mayda masshtabli (1:1000000, 1:500000 va undan kichik), oʻrta masshtabli (1:200000, 1:100000), yirik masshtabli (1:50000, 1:25000) va mufassal (10000). G. s.ni eng koʻp tarqalganlari marshrutli, maydonli va instrumentaldir. Marshrutli G. yeda joyning koʻp qismi marshrutlar bilan kuzatiladi. Marshrut larni yunalishi koʻpincha togʻ jinslari va tuzilmalar yoʻnalishiga koʻndalang boʻladi. Maydonli sʼyomkada maydonning hammasi kuzatish nuqtalari bilan qoplanadi. Asboblar yordamida qilingan G.s. 1:10000 va undan yirikroq masshtabda bajariladi. Maydonli sʼyomkadan farqi shundaki, geologik obʼyektlar topografik xaritaga maxsus asboblar yordamida tushiriladi. Keyingi vakdda chuqurlik G. s. keng mikyosda rivojlandi. Bunday G. s. [[Yer poʻsti]] qalin qatlamining geologik tuzilishini anikdash maqsadida bajariladi. Chuqurlik G. s. geofizik, geokimyoviy metodlar yordamida, burgʻi qudugʻini kavlash, geomorfologik taxdil, aerosuratlarni oʻrganish asosida bajariladi. [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] hududida turli masshtabda G. s. bajarilgan (qarang: [[Geologik haritalar|Geologik xaritalar]]). Anvar Joʻliyev. == Adabiyotlar == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. == Manbalar == {{manbalar}} {{chala}} 4vtchhz1hbc16f4rra721iavc6evcql 0 455868 6274189 5340064 2026-09-21T04:55:35Z Sherzod11W 273619 /* Adabiyotlar */ 6274189 wikitext text/x-wiki '''Geologik xaritalar''' — [[Yer poʻsti]] yuqori qismining muayyan uchastkasi geologik tuzilishini tasvirlovchi xaritalar. [[Geologik syomka]] va geologik tadqiqotlardan yigʻilgan maʼlumotlar asosida tuziladi. Geologik xaritalar qidiruv, razvedka ishlarida asosiy hujjat hisoblanadi. Geologik xaritalardan Yer poʻstining tuzilishi va togʻ jinslari bilan bogʻliq ruda konlari toʻgʻrisida tegishli maʼlumot olinadi. Geologik xaritalar asli geologik, litologikfatsial, paleogeografik, muhandislik-geologik, gidrokimyoviy, foydali qazilmalar, bashoratli, tektonik, metallogenik, magmatik formatsiyalar va b. xaritalarga boʻlinadi. Asli Geologik xaritalarlarda togʻ jinslarining yoshi, tarkibi, yotish sharoiti turli belgi va ranglarda ifodalanadi. Tektonik xarita — maʼlum joy va vohaning tektonik tuzilishini; metallogenik xarita — metallar va qazilma boyliklarning hosil bulishini hamda ularning tarqalishini; magmatik formatsiyalar xaritasida — magmatik togʻ jinslarining formatsiyalari ifodalanadi. Bundan tashqari, maxsus xaritalar ([[yer osti suvlari]], geofizik xaritalar va b.) ham tuziladi. Gidrokimyoviy xarita — suvlarning kimyoviy tarkibini, ulardagi tuzlarning miqdorini, grunt, artezian, mineral suvlarning xususiyatlari va joylanishini aks ettiradi. Gidrogeologik xaritalarda yer osti suvlarining sifati (taʼmi, hidi, chuchukligi, shoʻrligi va b.), yer yuzasidan pastda joylashgan birinchi suvli qatlam (havza)ning suv berish xususiyati, yer osti suvlarining turi (grunt, artezian, qatlamlararo, yer usti va karst suvlari) aks ettiriladi. G. x. turt xil masshtabda tuziladi (qarang [[Geologik syomka]]). Yirik masshtabli va mufassal xaritalarda stratigrafik kolonka va geologik kesmalar ham beriladi. Oʻzbekiston geologik xaritasi, Oʻzbekiston magmatik formatsiyalari xaritasi, Fargʻona va Ustyurtning tektonik tuzilishi va neftgazga istiqbolli xaritasi, Oʻzbekistonning [[Paleozoy eratemasi|paleozoy]] fundamentining tarkibi va tektonik tuzilishi xaritasi va b. tuzilgan. == Geologik xaritalash == Geologik xaritalash — geologik xaritalarni tuzishga oid boʻlgan geologik vazifalar hamda tashkiliy chora-tadbirlar majmuasini koʻrib chiqadigan uslubiy fan xisoblanadi<ref>{{Kitob manbasi|title=Moyliyev M.Sh. Strukturaviy geologiya va geologik xaritalash fanidan uslubiy qo`llanma// Toshkent 2018 y.}}</ref>. Geologik xaritalashning asosiy maqsadlaridan biri bu tadqiqot ishlari oʻtkazilayotgan hududning geologik tuzilishini, foydali qazilmalarini batafsil oʽrganish va tanlangan miqyosdagi geologik xaritasini tuzish usullarini oʻrgatishdan iborat. ;Geologik xaritalashning vazifalariga quyidagilar kiradi: * Geologik xaritalashning nazariy asoslarini oʽrganish; * Geologik xaritalar tuzishning asosiy usullarini oʽrganish; * Geologik xaritalarni, stratigrafik ustunni, geologik kesmani rasmiylashtirish talablari va tuzilishi bilan tanishish; * Qatlamli choʽkindi, vulkanik yotqiziqlarni, intruziv tanalarni, kontakt zonalarni, metamorfik seriyalar va metasomatik hosilalarni xaritalash xususiyatlarini batafsil oʽrganish; * Uzilmali strukturalarni xaritalash; * Turli xil tipdagi foydali qazilma konlarini xaritalash; * Geologik xaritalashda GIS texnologiyalardan foydalanish. === Geologik xaritalashning rivojlanish tarixi === Geologik xaritalash ishlarining rivojlanishi foydali qazilma konlarini qidirish va razvedka qilishning ilmiy asosda tashkil etish zarurati bilan belgilanadi. geologiyaning bu tarmogʻi mustaqil yoʻnalish sifatida XVII-XVIII asrlarda shakllana boshlangan. Bu borada [[Ch.K.Lits]], [[M.P.Billings]], [[L.U.de Sitter]], [[E.Kloss]], [[Mixail Lomonosov|M.V.Lomonosov]] va boshqa olimlarning ishlarini eʼtirof etish mumkin<ref>{{Kitob manbasi|title=X.CHINIQULOV, G ’.R.CHINIQULOV, A.R.KUSHOKOV Strukturaviy geologiya va geologik xaritalash// Sano-standart/ Toshkent 2015 y.}}</ref>. XIX asr boshlarida [[Vilyam Smit]], [[J.Kyuve, A.Bronyar]] va boshqalaring stratigrafik tadqiqotlari tufayli tog‘ jinslarini yoshi boʻyicha ajratgan holda xaritalash imkoniyati tugʻildi. Bu, tom maʼnoda, geologik xaritalashda tub burilish yasadi. 1875-yilda [[Xalqaro geologiya kongres]]si (XGK) II sessiyasida umumiy stratigrafik nomenklaturaning qabul qilishini geologik xaritalash ishlarini tartibga solishda ahamiyati katta boʻldi. XIX asrda Rossiyada geologik xarita tuzish boʻyicha qilingan eng muhim ishlar D.l.Sokolov, G.K.Gelmerson, R.I.Murchison, L.I.Lagutin, A.P.Karpinskiy nomlari bilan bogʻliq. Bu ishlarga D.V.Nalivkin, A.L.Yanshin va boshqa geologlar rahbarlik qilishgan. Shu vaqtda geologik xaritalash ishlari Moskva, Sankt- Peterburg va jumhuriyat markazlari va boshqa koʻplab shaharlardagi geologik tashkilotlar tomonidan olib borilgan. XX asrning 20-yillaridan boshlab oliy oʻquv yurtlarida strukturaviy geologiya va geologik xaritalash boʻyicha [[V.A.Obruchev, I.M.Gubkin, V.N.Veber]] uslubiy kurslar oʻqitila boshlangan. 1923-yili [[V.N.Veber]] tomonidan geologik xaritalash boʻyicha ilk qoʻllanma boʻlmish „Dala geologiyasi“ nashr qilinadi. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. {{chala}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> kka897njd37b7riuuravsc2ig10hsm7 0 500253 6274111 5755150 2026-09-21T03:31:52Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274111 wikitext text/x-wiki {{Taʼlim muassasasi |nomi=Oʻzbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi |qisqartma=UzXIA|xalqaronom=International Islamic Academy of Uzbekistan |tasvir =Islom akademiyasi.jpg |shior =Xalqaro darajadagi kadrlarni tayyorlashda asriy an’analar bilan zamonaviy bilimlarni uyg‘unlashtirish |asos_yil=[[1999]] |turi=Oliy ta'lim muassasasi |rektor=[[Muzaffar Komilov]]<ref>https://iiau.uz/oz/news/2501</ref>|talabalar=2000+ |manzil=Abdulla Qodiriy koʻchasi 11, Toshkent shahri, Oʻzbekiston |vebsayt=[http://www.iiau.uz www.iiau.uz] |ramz=<gallery>Islom akademiyasi.jpg</gallery> ||lat_dir = N |lat_deg = 41.323582 |lon_dir = E |lon_deg = 69.257826 |CoordScale = 2000 |edu_region = Uz |xaritada = {{Infobox mapframe |shape = none |coord = {{Coord|41.323582|N|69.257826|E}} |length_km = 0.5 |marker-colour = #5E75F2 |background = red |geomask-stroke-color = #F5EeF2 |zoom = 20 }} }} '''Oʻzbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi''' (avvalgi nomlari: ''Oʻzbekiston xalqaro islom akademiyasi (2025-yilgacha)'', ''Toshkent islom universiteti (2018-yilgacha)'') – [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi]] qoshidagi [[oliy taʼlim muassasasi]]<ref>[http://lex.uz/docs/213560 TOShKYeNT ISLOM UNIVYeRSITYeTINI TAShKIL ETISh TOʻGʻRISIDA]</ref><ref>[http://lex.uz/docs/1274371 TOShKYeNT ISLOM UNIVYeRSITYeTI MASLAHAT KYeNGAShINI TUZISh TOʻGʻRISIDA]</ref>. == Tarixi == [[Fayl:Ташкентский исламский университет при Кабинете Министров Республики Узбекистан (ТИУ).jpg|thumb|Akademiyaning tashqi binosi]] 1999-yil 7-aprelda tashkil topgan<ref>{{cite web|url=https://lex.uz/uz/docs/-213560|title=TOShKENT ISLOM UNIVERSITETINI TAShKIL ETISh TOʻGʻRISIDA}}</ref>. 2018-yil 16-aprelda Toshkent islom universiteti va Oʻzbekiston islom akademiyasi negizida Oʻzbekiston xalqaro islom akademiyasi tashkil etildi. 2025-yilda nomi Oʻzbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasiga oʻzgartirildi<ref>{{Veb manbasi |url=https://kun.uz/news/2025/04/22/ozbekiston-xalqaro-islom-akademiyasi-nomi-ozgartirildi?ysclid=mb8x8kny46409267879 |sarlavha=O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi nomi o‘zgartirildi |sana=22.04.2025 |qaralgan sana=29.05.2025 |nashriyot=[[Kun.uz]]}}</ref>. == Akademiya fakultetlari va kafedralari: == [[Fayl:Vladimir Putin 19 May 2000-2.jpg|thumb|Rossiya Prezidenti [[Vladimir Putin]]ning tashrifi. 2000-yil 19-may]] * Islomshunoslik fakulteti ** "[https://iiau.uz/oz/news/46 Islom tarixi va manbashunosligi IRCICA“ kafedrasi] ** [https://iiau.uz/oz/news/52 "Dinshunoslik va jahon dinlarini qiyosiy oʻrganish UNESCO" kafedras]i; ** [https://iiau.uz/oz/news/54 "Islom sivilizatsiyasini oʻrganish ISESCO“ kafedrasi] * Mumtoz sharq filologiyasi fakulteti: ** [https://iiau.uz/oz/news/50 "Arab tili va adabiyoti Al-Azhar" kafedrasi;] ** [https://iiau.uz/oz/news/45 "Oʻzbek tili va mumtoz sharq adabiyoti“ kafedrasi;] ** [https://iiau.uz/oz/news/49 "Chet tillari“ kafedrasi;] ** [https://iiau.uz/oz/news/47 "Din psixologiyasi va pedagogika" kafedrasi.] * [https://iiau.uz/oz/news/44 Islom iqtisodiyoti va xalqaro munosabatlar fakulteti:] ** [https://iiau.uz/oz/news/55 "Xalqaro munosabatlar va ijtimoiy fanlar" kafedrasi;] ** [https://iiau.uz/oz/news/48 "Islom iqtisodiyoti va moliyasi, ziyorat turizmi" kafedrasi;] ** [https://iiau.uz/oz/news/53 "Zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari" kafedrasi.] == Taʼlim yoʻnalishlari == * Milliy gʻoya, maʼnaviyat asoslari va huquq taʼlimi * Tarix (Islom tarixi va manbashunosligi) * Jahon iqtisodiyoti va xalqaro iqtisodiy munosabatlar * Informatika va axborot texnologiyalari * Axborot xavfsizligini boshqarish * Kompyuter injiniringi („Kompyuter injiniringi“, „AT-Servis“, „Axborot xavfsizligi“, „Multimedia texnologiyalari“) * Dinshunoslik * Psixologiya (Din sotsiopsixologiyasi) * Filologiya va tillarni oʻqitish (sharq tillari boʻyicha) * Filologiya va tillarni oʻqitish (mumtoz tillar boʻyicha) * Xalqaro munosabatlar * Islomshunoslik * Islom iqtisodiyoti va moliyasi * Turizm (Ziyorat turizmi) * Xorijiy mamlakatlar iqtisodiyoti va mamlakatshunoslik (musulmon mamlakatlari) * Dinshunoslik * Psixologiya (Din psixologiyasi) * Tarix (islom sivilizatsiyasi) * Qur’onshunoslik * Hadisshunoslik * Islom huquqi * Aqida, kalom ilmi va aqidaviy taʼlimotlar * Islom tarixi va manbashunosligi * Turizm (ziyorat turizmi tashkil etish va boshqarish) * Xalqaro munosabatlar va zamonaviy siyosiy jarayonlar * Islom iqtisodiyoti va moliyasi * Mumtoz filologiya (faoliyat turlari) * Xorijiy mamlakatlar iqtisodiyoti va mamlakatshunoslik * Qiyosiy dinshunoslik * Ijtimoiy tizim va jarayonlarning axborot va psixologik xavfsizligi * Lingvistika (arab tili)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.iiau.uz/oz/news/2361 |sarlavha=O`zbekiston xalqaro islom akademiyasi |sana=06.07.2023 |qaralgan sana=23.08.2023}}</ref> == Akademiyaning asosiy vazifalari == Mutaxassisliklari boʻyicha bakalavrlar va magistrlar, shuningdek, ushbu sohada tadqiqotlar olib boruvchi ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlarni diniy ([[Qurʼon|Qur’on ilmlari]], [[Hadis ilmi|hadisi sharif]], [[islom huquqi]], [[aqida]], [[tasavvuf]], islom iqtisodiyoti va moliyasi, [[Islom tarixi|islom tarixi,]] manbashunosligi va falsafasi, [[dinshunoslik]]) va dunyoviy (xalqaro munosabatlar, xorijiy tillar, ziyorat turizmi hamda mumtoz sharq adabiyoti) taʼlim yoʻnalishlari boʻyicha tayyorlash; respublikadagi barcha islom taʼlim muassasalari faoliyatini oʻquv-meyoriy va oʻquv-uslubiy jihatdan taʼminlash hamda muvofiqlashtirish; islom dinining asl mohiyatini va insoniyatni ezgulikka eltuvchi din ekanligini ilmiy asoslangan holda teran oʻrganish hamda targʻib etish; – kadrlar tayyorlash jarayoniga mutaxassislar va oʻqituvchilarni jalb qilish orqali ilm-fan hamda taʼlimning oʻzaro integratsiyasini chuqurlashtirish; oʻqitishning zamonaviy uslub va metodlari, axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini oʻquv jarayoniga keng joriy etish asosida taʼlim sifatini oshirish; ilmiy tadqiqotlar natijalari boʻyicha diniy-maʼrifiy, maʼnaviy-axloqiy yoʻnalishlardagi ilmiy, ilmiy-ommabop adabiyotlarni tayyorlash va nashr qilish, shuningdek, Internet tarmogʻida taʼlim resurslarini yaratish va muntazam yangilab borish; islom olamida yuzaga keladigan dolzarb masalalar, zamonaviy siyosiy jarayonlarga oid ilmiy-amaliy anjumanlar oʻtkazish; Oʻzbekiston Respublikasida faoliyat olib borayotgan va xorijiy oliy diniy taʼlim muassasalari hamda boshqa tashkilotlar bilan yaqindan hamkorlik qilish; malakali xorijiy mutaxassislarni taʼlim jarayoniga jalb qilish, shuningdek, Akademiya mutaxassislarini nufuzli xorijiy oliy diniy va ilmiy taʼlim muassasalariga malaka oshirish hamda tajriba orttirish uchun yuborish, talabalarning akademik almashinuvini yoʻlga qoʻyish. == Akademiyaning tarkibiy qismlari == * [[Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi]] == Rektorlar == * [[Hamidulla Karomatov]] (1999-2003) * [[Zuhriddin Husniddinov]] (2003-2006) * [[Shuhrat Yovqochev]] (2006-2007) * [[Ravshan Abdullayev]] (2007-2018) * [[Neʼmatulla Ibrohimov]]<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1013880479 IBRAGIMOV Nematullo]</ref> (2018-2018) * [[Shuhrat Yovqochev]] (2018-2019) * [[Rustam Qosimov]] (2019-2021) * [[Muzaffar Komilov]] (2021-2023) * [[Uyg‘un Gʻofurov]] (2023-2024) * [[Muzaffar Komilov]] (2024-?) == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} [[Turkum:Oʻzbekistondagi oliy islom oʻquv yurtlari]] {{university-stub}} 9m3ah2wvqbhs5t37u63eh9mbuuwhkcd 0 502448 6273921 5112560 2026-09-20T13:41:54Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273921 wikitext text/x-wiki '''Yoʻloʻtan''' — [[Turkmaniston]]ning [[Mari viloyati]]dagi shahar (1939 yildan). [[Yoʻloʻtan tumani]] markazi. [[Temir yoʻl]] stansiyasi. [[Murgʻob]] daryosining quyi oqimida, [[Mari]] sh.dan 61 km janubda, Mari — [[Sarhadobod]] yoʻnalishidagi temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 27 ming kishi (1999). Yoʻloʻtan 1939 yil gacha temir yoʻl stansiyasi yonidagi aholisi, asosan, savdo-sotiq bilan shu-gʻullanadigan qishloq boʻlgan. 1940—60 y.larida Yoʻloʻtan yaqinida [[Sariyozi suv ombori|Sariyozi suv om-bori]] qurilgan. Shaharda paxta tozalash zavodi, trikotaj, ip yigiruv fabrikalari, sut zavodi, mol fermalari bor. Paxta urugʻchiligi va seleksiyasi boʻyicha ilmiy tadqiqot instituti faoliyat koʻrsatadi. 6 umumiy taʼlim maktabi, kutubxona, madaniyat va istirohat bogʻi, markaziy kasalxona, maishiy xizmat koʻrsatish va savdo shoxobchalari bor. <ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{Turkmenia-geo-stub}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Turkmaniston shaharlari]] cyzpw0h8nnvz6yq1p2s5oso727ypmc0 6273922 6273921 2026-09-20T13:42:03Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273922 wikitext text/x-wiki '''Yoʻloʻtan''' — [[Turkmaniston]]ning [[Mari viloyati]]dagi shahar (1939 yildan). [[Yoʻloʻtan tumani]] markazi. [[Temir yoʻl]] stansiyasi. [[Murgʻob]] daryosining quyi oqimida, [[Mari]] sh.dan 61 km janubda, Mari — [[Sarhadobod]] yoʻnalishidagi temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 27 ming kishi (1999). Yoʻloʻtan 1939 yil gacha temir yoʻl stansiyasi yonidagi aholisi, asosan, savdo-sotiq bilan shu-gʻullanadigan qishloq boʻlgan. 1940—60 y.larida Yoʻloʻtan yaqinida [[Sariyozi suv ombori|Sariyozi suv om-bori]] qurilgan. Shaharda paxta tozalash zavodi, trikotaj, ip yigiruv fabrikalari, sut zavodi, mol fermalari bor. Paxta urugʻchiligi va seleksiyasi boʻyicha ilmiy tadqiqot instituti faoliyat koʻrsatadi. 6 umumiy taʼlim maktabi, kutubxona, madaniyat va istirohat bogʻi, markaziy kasalxona, maishiy xizmat koʻrsatish va savdo shoxobchalari bor<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{Turkmenia-geo-stub}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Turkmaniston shaharlari]] 3hh66cl34s1x2fs15m34h0tkr9h5h2s 6273923 6273922 2026-09-20T13:42:17Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273923 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Yoʻloʻtan''' — [[Turkmaniston]]ning [[Mari viloyati]]dagi shahar (1939 yildan). [[Yoʻloʻtan tumani]] markazi. [[Temir yoʻl]] stansiyasi. [[Murgʻob]] daryosining quyi oqimida, [[Mari]] sh.dan 61 km janubda, Mari — [[Sarhadobod]] yoʻnalishidagi temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 27 ming kishi (1999). Yoʻloʻtan 1939 yil gacha temir yoʻl stansiyasi yonidagi aholisi, asosan, savdo-sotiq bilan shu-gʻullanadigan qishloq boʻlgan. 1940—60 y.larida Yoʻloʻtan yaqinida [[Sariyozi suv ombori|Sariyozi suv om-bori]] qurilgan. Shaharda paxta tozalash zavodi, trikotaj, ip yigiruv fabrikalari, sut zavodi, mol fermalari bor. Paxta urugʻchiligi va seleksiyasi boʻyicha ilmiy tadqiqot instituti faoliyat koʻrsatadi. 6 umumiy taʼlim maktabi, kutubxona, madaniyat va istirohat bogʻi, markaziy kasalxona, maishiy xizmat koʻrsatish va savdo shoxobchalari bor<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{Turkmenia-geo-stub}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Turkmaniston shaharlari]] 30a28bmfad8i4wkuazxctml3mbfrcjs 6273924 6273923 2026-09-20T13:42:23Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273924 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Yoʻloʻtan''' — [[Turkmaniston]]ning [[Mari viloyati]]dagi shahar (1939 yildan). [[Yoʻloʻtan tumani]] markazi. [[Temir yoʻl]] stansiyasi. [[Murgʻob]] daryosining quyi oqimida, [[Mari]] sh.dan 61 km janubda, Mari — [[Sarhadobod]] yoʻnalishidagi temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 27 ming kishi (1999). Yoʻloʻtan 1939 yil gacha temir yoʻl stansiyasi yonidagi aholisi, asosan, savdo-sotiq bilan shu-gʻullanadigan qishloq boʻlgan. 1940—60 y.larida Yoʻloʻtan yaqinida [[Sariyozi suv ombori|Sariyozi suv om-bori]] qurilgan. Shaharda paxta tozalash zavodi, trikotaj, ip yigiruv fabrikalari, sut zavodi, mol fermalari bor. Paxta urugʻchiligi va seleksiyasi boʻyicha ilmiy tadqiqot instituti faoliyat koʻrsatadi. 6 umumiy taʼlim maktabi, kutubxona, madaniyat va istirohat bogʻi, markaziy kasalxona, maishiy xizmat koʻrsatish va savdo shoxobchalari bor<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{Turkmenia-geo-stub}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Turkmaniston shaharlari]] 0cbcalq9kja8r78w5juqipiiddq3hwa 0 520104 6273913 6137416 2026-09-20T13:36:26Z Spokiyny 162334 /* */ 6273913 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Lipetsk city.jpg|thumb|right|250px]] '''Lipetsk''' - [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasidagi]] shahar (1779-yildan), Lipetsk [[viloyat]]i markazi. Voronej [[daryo]]si sohilida. [[Temir yoʻl]] stansiyasi. Aholisi 475,2 ming kishi (2026). Qora metallurgiya (Novolipetsk metallurgiya kombinati, quvur [[zavodlar]]i), [[mashinasozlik]] (traktorsozlik, metall qirq-uvchi stanoklar ishlab chiqarish), kimyo (mineral oʻgʻitlar), oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Kurilish materiallari ishlab chikariladi. 2 oliy oʻquv yurti, 2 teatr, 2 muzey (jumladan, oʻlkashunoslik muzeyi) mavjud. Balneobalchiq kurorti (1803-yil asos solingan) joylashgan. Lipetsk <nowiki>XIII</nowiki> asr solnomalarida tilga olingan.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Rossiya shaharlari]] 6fxzrdqirdv1xemlngzdad5p74cwd35 0 528507 6274211 4772330 2026-09-21T05:00:44Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274211 wikitext text/x-wiki {{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}} '''Metamorfizm''' (yunoncha metamorpho-omai — tubdan oʻzgarmoq, oʻzgarishga uchramoq) — choʻkindi va magmatik togʻ jinslarining teksturasi, strukturasi va mineral tarkibining temperatura, bosim va chuqurlikdagi eritma (flyuid)larning kimyoviy faolligi taʼsirida oʻzgarishi (qayta kristallanishi, mi-neralogik va kimyoviy oʻzgarishi) jarayoni. Buning natijasida ular metamorfik togʻ jinslariga aylanadi. M.ningendogen vakosmogen turlari mavjud. Endogen M. regional va kontaktli M.ga boʻlinadi. Regional M. natijasida metamorfik slanetslar, kvarsitlar va marmar hosil boʻladi. M.ning bu turiga evolyusion rivojlanish davomida burmali mintaqalarning geosinklinal vulkanogen, vulkanogenchoʻkindi yotqiziqlari kiradi. Erta (granitlanishgacha) boʻlgan M. va keyingi M. farq qilinadi. Yer poʻsti chukur zonalari va uning tagidagi mantiya zichligining kamayishini M. bilan bogʻlaydilar. Kontakt M. intruziya yoki ekstruziya magmalarining bevosita yaqinida sodir boʻladi. Yuqori temperaturali sharoitdagi M.da minerallar degrada-siyaga uchraydi. M.da har vaqt jinsning kimyoviy tarkibi jiddiy oʻzgaradi. Kosmogen M. yirik meteoritlar tushgan vaqtda toʻlqin zarbining jinsga taʼsiridan qisqa muddat temperatura va bosimning keskin ortishi natijasida sodir boʻladi.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Geologiya]] n2i8oa41nyf0t4zfqyg7y7wd94ja4k6 6274212 6274211 2026-09-21T05:00:54Z Sherzod11W 273619 6274212 wikitext text/x-wiki {{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}} '''Metamorfizm''' (yunoncha: metamorpho-omai — tubdan oʻzgarmoq, oʻzgarishga uchramoq) — choʻkindi va magmatik togʻ jinslarining teksturasi, strukturasi va mineral tarkibining temperatura, bosim va chuqurlikdagi eritma (flyuid)larning kimyoviy faolligi taʼsirida oʻzgarishi (qayta kristallanishi, mi-neralogik va kimyoviy oʻzgarishi) jarayoni. Buning natijasida ular metamorfik togʻ jinslariga aylanadi. M.ningendogen vakosmogen turlari mavjud. Endogen M. regional va kontaktli M.ga boʻlinadi. Regional M. natijasida metamorfik slanetslar, kvarsitlar va marmar hosil boʻladi. M.ning bu turiga evolyusion rivojlanish davomida burmali mintaqalarning geosinklinal vulkanogen, vulkanogenchoʻkindi yotqiziqlari kiradi. Erta (granitlanishgacha) boʻlgan M. va keyingi M. farq qilinadi. Yer poʻsti chukur zonalari va uning tagidagi mantiya zichligining kamayishini M. bilan bogʻlaydilar. Kontakt M. intruziya yoki ekstruziya magmalarining bevosita yaqinida sodir boʻladi. Yuqori temperaturali sharoitdagi M.da minerallar degrada-siyaga uchraydi. M.da har vaqt jinsning kimyoviy tarkibi jiddiy oʻzgaradi. Kosmogen M. yirik meteoritlar tushgan vaqtda toʻlqin zarbining jinsga taʼsiridan qisqa muddat temperatura va bosimning keskin ortishi natijasida sodir boʻladi.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Geologiya]] op12t7qje8o2lu3fyl8o5yf5e185by2 6274213 6274212 2026-09-21T05:01:08Z Sherzod11W 273619 6274213 wikitext text/x-wiki {{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}} '''Metamorfizm''' (yunoncha: metamorpho-omai — ''tubdan oʻzgarmoq, oʻzgarishga uchramoq'') — choʻkindi va magmatik togʻ jinslarining teksturasi, strukturasi va mineral tarkibining temperatura, bosim va chuqurlikdagi eritma (flyuid)larning kimyoviy faolligi taʼsirida oʻzgarishi (qayta kristallanishi, mi-neralogik va kimyoviy oʻzgarishi) jarayoni. Buning natijasida ular metamorfik togʻ jinslariga aylanadi. M.ningendogen vakosmogen turlari mavjud. Endogen M. regional va kontaktli M.ga boʻlinadi. Regional M. natijasida metamorfik slanetslar, kvarsitlar va marmar hosil boʻladi. M.ning bu turiga evolyusion rivojlanish davomida burmali mintaqalarning geosinklinal vulkanogen, vulkanogenchoʻkindi yotqiziqlari kiradi. Erta (granitlanishgacha) boʻlgan M. va keyingi M. farq qilinadi. Yer poʻsti chukur zonalari va uning tagidagi mantiya zichligining kamayishini M. bilan bogʻlaydilar. Kontakt M. intruziya yoki ekstruziya magmalarining bevosita yaqinida sodir boʻladi. Yuqori temperaturali sharoitdagi M.da minerallar degrada-siyaga uchraydi. M.da har vaqt jinsning kimyoviy tarkibi jiddiy oʻzgaradi. Kosmogen M. yirik meteoritlar tushgan vaqtda toʻlqin zarbining jinsga taʼsiridan qisqa muddat temperatura va bosimning keskin ortishi natijasida sodir boʻladi.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Geologiya]] 6bperxypwlsepnbhjlsv71fh74a1b3a 6274214 6274213 2026-09-21T05:01:24Z Sherzod11W 273619 6274214 wikitext text/x-wiki {{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}} '''Metamorfizm''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: metamorpho-omai — ''tubdan oʻzgarmoq, oʻzgarishga uchramoq'') — choʻkindi va magmatik togʻ jinslarining teksturasi, strukturasi va mineral tarkibining temperatura, bosim va chuqurlikdagi eritma (flyuid)larning kimyoviy faolligi taʼsirida oʻzgarishi (qayta kristallanishi, mi-neralogik va kimyoviy oʻzgarishi) jarayoni. Buning natijasida ular metamorfik togʻ jinslariga aylanadi. M.ningendogen vakosmogen turlari mavjud. Endogen M. regional va kontaktli M.ga boʻlinadi. Regional M. natijasida metamorfik slanetslar, kvarsitlar va marmar hosil boʻladi. M.ning bu turiga evolyusion rivojlanish davomida burmali mintaqalarning geosinklinal vulkanogen, vulkanogenchoʻkindi yotqiziqlari kiradi. Erta (granitlanishgacha) boʻlgan M. va keyingi M. farq qilinadi. Yer poʻsti chukur zonalari va uning tagidagi mantiya zichligining kamayishini M. bilan bogʻlaydilar. Kontakt M. intruziya yoki ekstruziya magmalarining bevosita yaqinida sodir boʻladi. Yuqori temperaturali sharoitdagi M.da minerallar degrada-siyaga uchraydi. M.da har vaqt jinsning kimyoviy tarkibi jiddiy oʻzgaradi. Kosmogen M. yirik meteoritlar tushgan vaqtda toʻlqin zarbining jinsga taʼsiridan qisqa muddat temperatura va bosimning keskin ortishi natijasida sodir boʻladi.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Geologiya]] exfi6dqs27o91kaxz7raitxj6b62fo3 6274215 6274214 2026-09-21T05:01:44Z Sherzod11W 273619 6274215 wikitext text/x-wiki {{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}} '''Metamorfizm''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: metamorpho-omai — ''tubdan oʻzgarmoq, oʻzgarishga uchramoq'') — [[Choʻkindi togʻ jinslari|choʻkindi]] va [[magmatik togʻ jinslari]]<nowiki/>ning teksturasi, strukturasi va mineral tarkibining temperatura, bosim va chuqurlikdagi eritma (flyuid)larning kimyoviy faolligi taʼsirida oʻzgarishi (qayta kristallanishi, mi-neralogik va kimyoviy oʻzgarishi) jarayoni. Buning natijasida ular metamorfik togʻ jinslariga aylanadi. M.ningendogen vakosmogen turlari mavjud. Endogen M. regional va kontaktli M.ga boʻlinadi. Regional M. natijasida metamorfik slanetslar, kvarsitlar va marmar hosil boʻladi. M.ning bu turiga evolyusion rivojlanish davomida burmali mintaqalarning geosinklinal vulkanogen, vulkanogenchoʻkindi yotqiziqlari kiradi. Erta (granitlanishgacha) boʻlgan M. va keyingi M. farq qilinadi. Yer poʻsti chukur zonalari va uning tagidagi mantiya zichligining kamayishini M. bilan bogʻlaydilar. Kontakt M. intruziya yoki ekstruziya magmalarining bevosita yaqinida sodir boʻladi. Yuqori temperaturali sharoitdagi M.da minerallar degrada-siyaga uchraydi. M.da har vaqt jinsning kimyoviy tarkibi jiddiy oʻzgaradi. Kosmogen M. yirik meteoritlar tushgan vaqtda toʻlqin zarbining jinsga taʼsiridan qisqa muddat temperatura va bosimning keskin ortishi natijasida sodir boʻladi.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Geologiya]] kltyijhumycqugj7mvvh61toaajcyb9 6274216 6274215 2026-09-21T05:02:08Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274216 wikitext text/x-wiki {{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}} '''Metamorfizm''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: metamorpho-omai — ''tubdan oʻzgarmoq, oʻzgarishga uchramoq'') — [[Choʻkindi togʻ jinslari|choʻkindi]] va [[magmatik togʻ jinslari]]ning teksturasi, strukturasi va mineral tarkibining temperatura, bosim va chuqurlikdagi eritma (flyuid)larning kimyoviy faolligi taʼsirida oʻzgarishi (qayta kristallanishi, mi-neralogik va kimyoviy oʻzgarishi) jarayoni. Buning natijasida ular metamorfik togʻ jinslariga aylanadi. M.ningendogen vakosmogen turlari mavjud. Endogen M. regional va kontaktli M.ga boʻlinadi. Regional M. natijasida metamorfik slanetslar, kvarsitlar va marmar hosil boʻladi. M.ning bu turiga evolyusion rivojlanish davomida burmali mintaqalarning geosinklinal vulkanogen, vulkanogenchoʻkindi yotqiziqlari kiradi. Erta (granitlanishgacha) boʻlgan M. va keyingi M. farq qilinadi. Yer poʻsti chukur zonalari va uning tagidagi mantiya zichligining kamayishini M. bilan bogʻlaydilar. Kontakt M. intruziya yoki ekstruziya magmalarining bevosita yaqinida sodir boʻladi. Yuqori temperaturali sharoitdagi M.da minerallar degrada-siyaga uchraydi. M.da har vaqt jinsning kimyoviy tarkibi jiddiy oʻzgaradi. Kosmogen M. yirik meteoritlar tushgan vaqtda toʻlqin zarbining jinsga taʼsiridan qisqa muddat temperatura va bosimning keskin ortishi natijasida sodir boʻladi.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Geologiya]] g20ppfwv8digjsres0yt7u95law9v4u 6274218 6274216 2026-09-21T05:02:19Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274218 wikitext text/x-wiki {{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}} '''Metamorfizm''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: metamorpho-omai — ''tubdan oʻzgarmoq, oʻzgarishga uchramoq'') — [[Choʻkindi togʻ jinslari|choʻkindi]] va [[magmatik togʻ jinslari]]ning teksturasi, strukturasi va mineral tarkibining temperatura, bosim va chuqurlikdagi eritma (flyuid)larning kimyoviy faolligi taʼsirida oʻzgarishi (qayta kristallanishi, mi-neralogik va kimyoviy oʻzgarishi) jarayoni. Buning natijasida ular metamorfik togʻ jinslariga aylanadi. M.ningendogen vakosmogen turlari mavjud. Endogen M. regional va kontaktli M.ga boʻlinadi. Regional M. natijasida metamorfik slanetslar, kvarsitlar va marmar hosil boʻladi. M.ning bu turiga evolyusion rivojlanish davomida burmali mintaqalarning geosinklinal vulkanogen, vulkanogenchoʻkindi yotqiziqlari kiradi. Erta (granitlanishgacha) boʻlgan M. va keyingi M. farq qilinadi. Yer poʻsti chukur zonalari va uning tagidagi mantiya zichligining kamayishini M. bilan bogʻlaydilar. Kontakt M. intruziya yoki ekstruziya magmalarining bevosita yaqinida sodir boʻladi. Yuqori temperaturali sharoitdagi M.da minerallar degrada-siyaga uchraydi. M.da har vaqt jinsning kimyoviy tarkibi jiddiy oʻzgaradi. Kosmogen M. yirik meteoritlar tushgan vaqtda toʻlqin zarbining jinsga taʼsiridan qisqa muddat temperatura va bosimning keskin ortishi natijasida sodir boʻladi<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Geologiya]] d2vameemm2vr47w7nc7em5jyi9n7sf7 6274219 6274218 2026-09-21T05:02:37Z Sherzod11W 273619 6274219 wikitext text/x-wiki {{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}} '''Metamorfizm''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: metamorpho-omai — ''tubdan oʻzgarmoq, oʻzgarishga uchramoq'') — [[Choʻkindi togʻ jinslari|choʻkindi]] va [[magmatik togʻ jinslari]]ning teksturasi, strukturasi va mineral tarkibining [[temperatura]], [[bosim]] va chuqurlikdagi eritma (flyuid)larning kimyoviy faolligi taʼsirida oʻzgarishi (qayta kristallanishi, mi-neralogik va kimyoviy oʻzgarishi) jarayoni. Buning natijasida ular metamorfik togʻ jinslariga aylanadi. M.ningendogen vakosmogen turlari mavjud. Endogen M. regional va kontaktli M.ga boʻlinadi. Regional M. natijasida metamorfik slanetslar, kvarsitlar va marmar hosil boʻladi. M.ning bu turiga evolyusion rivojlanish davomida burmali mintaqalarning geosinklinal vulkanogen, vulkanogenchoʻkindi yotqiziqlari kiradi. Erta (granitlanishgacha) boʻlgan M. va keyingi M. farq qilinadi. Yer poʻsti chukur zonalari va uning tagidagi mantiya zichligining kamayishini M. bilan bogʻlaydilar. Kontakt M. intruziya yoki ekstruziya magmalarining bevosita yaqinida sodir boʻladi. Yuqori temperaturali sharoitdagi M.da minerallar degrada-siyaga uchraydi. M.da har vaqt jinsning kimyoviy tarkibi jiddiy oʻzgaradi. Kosmogen M. yirik meteoritlar tushgan vaqtda toʻlqin zarbining jinsga taʼsiridan qisqa muddat temperatura va bosimning keskin ortishi natijasida sodir boʻladi<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Geologiya]] 00txkbmvj705clh42vt5vt9lzl7hbss 0 529729 6274087 5542470 2026-09-20T23:20:44Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274087 wikitext text/x-wiki {{ism+familiya|Nabijon|Mingboyev}} {{Harbiy arbob bilgiqutisi |tasvir= |image=[[file:Nabijon Mingboyev.jpg]] |tugʻilgan_sanasi={{tugʻilgan sanasi|1918|02|12}} |placeofbirth={{TavalludJoyi|Namangan}} |vafot_sanasi={{Vafot sanasi va yoshi|1999|3|3|1918|02|12}} |vafot_joyi= {{VafotJoyi|Namangan}} | qoshin_turlari = [[Piyoda askarlar]] |xizmat_yillari=1941—1945 | unvoni = {{Kichik serjant (SSSR)}} |qoʻmondonlik={{SSSR}} |jang=[[Ulugʻ Vatan Urushi]] |mukofotlari={{Sovet Ittifoqi Qahramoni}} <br />{{Lenin ordeni}} {{1-darajali Ulugʻ vatan urushi ordeni}} {{Jasorat uchun medali (SSSR)}} {{„1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali}} }} '''Nabijon Mingboyev''' (1918.12.2 — [[Namangan]] — 1999.3.3) — [[Ikkinchi jahon urushi]] qatnashchisi, kichik serjant, 1943-yildan frontda. Leningrad fronti 21-armiyaning 381-oʻqchi diviziyasi 1261-oʻqchi polkining boʻlinma komandiri. 1944-yil 10-iyunda Vsevoloj rayonidagi Lembolovo qishlogʻi uchun boʻlgan jangda alohida jasorat koʻrsatgan. 1945-yil 24-martda [[Sovet Ittifoqi Qahramoni|Qahramon unvoni]] berilgan. Urushdan keyin Namanganda yashagan va turli xoʻjalik lavozimlarida ishlagan<ref>[[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi|OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Biografiyasi == Nabidjon Mingboyev 1918-yil 12-fevralda [[Namangan|Namanganda]] tugʻilgan. Maktabning to‘rt sinfni tugatgach, kolxozda ishladi. 1941-yilda Mingboyev Ishchilar va dehqonlar Qizil Armiyasi safiga chaqirildi. 1943-yildan Ulugʻ Vatan urushi frontlarida xizmat qildi. 1944-yil iyuniga kelib kichik serjant Mingboyev 21-armiya 381-oʻq diviziyasining 1261-oʻqotar polkiga qoʻmondonlik qilgan (11-iyun, 1944-yildan 23-armiya)<ref name="автоссылка1">[https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=26178 Sayt Geroi strani. Geroy Sovetskogo Soyuza Minbaev Nabidjan]</ref>. [[Vyborg operatsiyasi (1944)|Vyborg hujum operatsiyasi]] paytida Mingboyev katta jasorat koʻrsatgan. 1944-yil 10-iyunda [[Leningrad viloyati|Leningrad viloyatining]] [[Vsevolojskiy tumani|Vsevolojsk tumanidagi]] [[Lembolovo (qishloq)|Lembolovo]] qishlogʻi yaqinida boʻlib oʻtgan jangda Mingboyev harbiy xizmatdan chetda qolgan vzvod komandirini almashtirdi, vzvodni hujumga oʻtdi va dushman oʻz pozitsiyalaridan haydab chiqarildi. Bu jangda Mingboyev yaralandi, lekin jangni davom ettirdi. U uch kundan keyin yana vzvod komandiri yordamchisi sifatida ajralib turdi. 13-iyun kuni u vzvod jangchilarini oʻzi bilan birga sudrab, hujumga oʻtkazdi. Ikkinchi marta yaralangan. Jasorati va jasorati uchun u „Jasorat uchun“ medali bilan taqdirlangan (06.14.1944) va Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga topshirildi. [[SSSR Oliy Kengashi]] Prezidiumining 1945-yil 24-martdagi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Ukaz Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR ot 24.3.45 g. |url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie46569787/?static_hash=2e64d40dbf490b461eb374b7d8dc0753v2 |qaralgan sana=2023-06-10 |arxivsana=2023-03-05 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230305145842/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie46569787/?static_hash=2e64d40dbf490b461eb374b7d8dc0753v2 }}</ref> farmoni bilan kichik serjant Nabidjon Mingboyev Vyborg operatsiyasi davomida ko‘rsatgan jasorati uchun [[Lenin ordeni]], [[„Oltin yulduz“ medali|Oltin yulduz medali]] va [[Sovet Ittifoqi Qahramoni]] unvoni bilan taqdirlangan.1946-yilda harbiy xizmatdan ozod etildi va tug‘ilib o‘sgan shahri Namanganga qaytdi. Shu yerda yashab ijod qildi. 1999-yil 3-martda vafot etdi<ref name="автоссылка12">[https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=26178 Sayt Geroi strani. Geroy Sovetskogo Soyuza Minbaev Nabidjan]</ref>. == Xotirasi == Leningrad viloyati Vsevolojsk tumanidagi [[Lembolovo qo‘rg‘oni|Lembolovskaya qo‘rg‘on]] yodgorligida Ulug‘ Vatan urushi yillarida Leningradni himoya qilgan o‘zbek askarlari uchun yodgorlik o‘rniga tamal toshining tantanali ochilish marosimi bo‘lib o‘tdi. Yodgorlikning ishchi nomi „Shag v bessmertie“ ({{Tarjima|Oʻlmaslikka qadam}}). Haykalning prototipi Sovet Ittifoqi Qahramoni Nabidjon Mingboyev<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Na sleduyuщiy god v Lenoblasti ustanovyat pamyatnik uzbekistansam, pogibshim v Velikoy Otechestvennoy voyne |url=https://nuz.uz/k-velikoy-pobede/1197820-na-sleduyushhij-god-v-lenoblasti-ustanovyat-pamyatnik-uzbekistanczam-pogibshim-v-velikoj-otechestvennoj-vojne.html |qaralgan sana=2023-06-09 |arxivsana=2023-03-05 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230305075638/https://nuz.uz/k-velikoy-pobede/1197820-na-sleduyushhij-god-v-lenoblasti-ustanovyat-pamyatnik-uzbekistanczam-pogibshim-v-velikoj-otechestvennoj-vojne.html }}</ref> boʻlgan. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{Uzbekistan-bio-stub}} {{DEFAULTSORT:Mingboyev, Nabijon}} [[Turkum:Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari]] mlgeh92sylc3kcyl9jf1496hqyfw6hu 0 571001 6274220 6158428 2026-09-21T05:03:03Z Sherzod11W 273619 6274220 wikitext text/x-wiki '''Serpentinlanish''' — oʻta asosli togʻ jinslarining termal suvli eritmalar taʼsirida oʻzgarishi. Bunda suvsiz magnezial silikatlar oʻrnini serpentin guruhiga mansub minerallar egallaydi. S. natijasida serpentinitlar hosil boʻladi. Tra 400—450° dan 90—100° ga teng boʻlgan oralikda S. hodisasi kuzatiladi. Metamorfik S. va metasomatik S. farqlanadi. Metamorfik S. ofiolitli chuqur mintaqalar uchun xos boʻlib, regional metamorfizm jarayonlari bilan uzviy bogʻliq va u boshqa komponentlar miqdori kam darajada oʻzgargan holda jinsda [[N2O]] ning ortishi bilan tavsiflanadi (bu esa jinsning dastlabki hajmining ortib ketishiga olib keladi). Metasomatik S. yuqori kimyoviy agressiv eritmalar bilan bogʻliq boʻlib, jinslardan MgO va SiO2 ni (jins hajmining 30% ga yaqini) ajratib chiqaradi, lekin bunda jinslarning dastlabki hajmi saqlanib qoladi. U mahalliy jarayon boʻlib, uncha chuqur boʻlmagan giperbazitlarning intruzivlari uchun xosdir. S. koʻpgina foydali qazilmalar (xrizotilasbest konlari)ni topishda darak beruvchi belgi hisoblanadi. <ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{chala}} {{OʻzME}} 8hwp91egs8qhckmixsx0829f7v3sl4o 6274221 6274220 2026-09-21T05:03:14Z Sherzod11W 273619 6274221 wikitext text/x-wiki '''Serpentinlanish''' — oʻta asosli togʻ jinslarining termal suvli eritmalar taʼsirida oʻzgarishi. Bunda suvsiz magnezial silikatlar oʻrnini serpentin guruhiga mansub minerallar egallaydi. S. natijasida serpentinitlar hosil boʻladi. Tra 400—450° dan 90—100° ga teng boʻlgan oralikda S. hodisasi kuzatiladi. Metamorfik S. va metasomatik S. farqlanadi. Metamorfik S. ofiolitli chuqur mintaqalar uchun xos boʻlib, regional metamorfizm jarayonlari bilan uzviy bogʻliq va u boshqa komponentlar miqdori kam darajada oʻzgargan holda jinsda [[N2O]] ning ortishi bilan tavsiflanadi (bu esa jinsning dastlabki hajmining ortib ketishiga olib keladi). Metasomatik S. yuqori kimyoviy agressiv eritmalar bilan bogʻliq boʻlib, jinslardan MgO va SiO2 ni (jins hajmining 30% ga yaqini) ajratib chiqaradi, lekin bunda jinslarning dastlabki hajmi saqlanib qoladi. U mahalliy jarayon boʻlib, uncha chuqur boʻlmagan giperbazitlarning intruzivlari uchun xosdir. S. koʻpgina foydali qazilmalar (xrizotilasbest konlari)ni topishda darak beruvchi belgi hisoblanadi.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{chala}} {{OʻzME}} dhpdawnd25cy2aavma7uoadgl8bo39g 6274222 6274221 2026-09-21T05:03:24Z Sherzod11W 273619 6274222 wikitext text/x-wiki '''Serpentinlanish''' — oʻta asosli togʻ jinslarining termal suvli eritmalar taʼsirida oʻzgarishi. Bunda suvsiz magnezial silikatlar oʻrnini serpentin guruhiga mansub minerallar egallaydi. S. natijasida serpentinitlar hosil boʻladi. Tra 400—450° dan 90—100° ga teng boʻlgan oralikda S. hodisasi kuzatiladi. Metamorfik S. va metasomatik S. farqlanadi. Metamorfik S. ofiolitli chuqur mintaqalar uchun xos boʻlib, regional metamorfizm jarayonlari bilan uzviy bogʻliq va u boshqa komponentlar miqdori kam darajada oʻzgargan holda jinsda [[N2O]] ning ortishi bilan tavsiflanadi (bu esa jinsning dastlabki hajmining ortib ketishiga olib keladi). Metasomatik S. yuqori kimyoviy agressiv eritmalar bilan bogʻliq boʻlib, jinslardan MgO va SiO2 ni (jins hajmining 30% ga yaqini) ajratib chiqaradi, lekin bunda jinslarning dastlabki hajmi saqlanib qoladi. U mahalliy jarayon boʻlib, uncha chuqur boʻlmagan giperbazitlarning intruzivlari uchun xosdir. S. koʻpgina foydali qazilmalar (xrizotilasbest konlari)ni topishda darak beruvchi belgi hisoblanadi<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{chala}} {{OʻzME}} ttqigcc54q9syq6905giknq806fl5wd 6274223 6274222 2026-09-21T05:03:39Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274223 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Serpentinlanish''' — oʻta asosli togʻ jinslarining termal suvli eritmalar taʼsirida oʻzgarishi. Bunda suvsiz magnezial silikatlar oʻrnini serpentin guruhiga mansub minerallar egallaydi. S. natijasida serpentinitlar hosil boʻladi. Tra 400—450° dan 90—100° ga teng boʻlgan oralikda S. hodisasi kuzatiladi. Metamorfik S. va metasomatik S. farqlanadi. Metamorfik S. ofiolitli chuqur mintaqalar uchun xos boʻlib, regional metamorfizm jarayonlari bilan uzviy bogʻliq va u boshqa komponentlar miqdori kam darajada oʻzgargan holda jinsda [[N2O]] ning ortishi bilan tavsiflanadi (bu esa jinsning dastlabki hajmining ortib ketishiga olib keladi). Metasomatik S. yuqori kimyoviy agressiv eritmalar bilan bogʻliq boʻlib, jinslardan MgO va SiO2 ni (jins hajmining 30% ga yaqini) ajratib chiqaradi, lekin bunda jinslarning dastlabki hajmi saqlanib qoladi. U mahalliy jarayon boʻlib, uncha chuqur boʻlmagan giperbazitlarning intruzivlari uchun xosdir. S. koʻpgina foydali qazilmalar (xrizotilasbest konlari)ni topishda darak beruvchi belgi hisoblanadi<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{chala}} {{OʻzME}} n96p1ih06zw77g4fkvyxiiwary7rtm6 6274224 6274223 2026-09-21T05:03:47Z Sherzod11W 273619 6274224 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Serpentinlanish''' — oʻta asosli togʻ jinslarining termal suvli eritmalar taʼsirida oʻzgarishi. Bunda suvsiz magnezial silikatlar oʻrnini serpentin guruhiga mansub minerallar egallaydi. S. natijasida serpentinitlar hosil boʻladi. Tra 400—450° dan 90—100° ga teng boʻlgan oralikda S. hodisasi kuzatiladi. Metamorfik S. va metasomatik S. farqlanadi. Metamorfik S. ofiolitli chuqur mintaqalar uchun xos boʻlib, regional metamorfizm jarayonlari bilan uzviy bogʻliq va u boshqa komponentlar miqdori kam darajada oʻzgargan holda jinsda [[N2O]] ning ortishi bilan tavsiflanadi (bu esa jinsning dastlabki hajmining ortib ketishiga olib keladi). Metasomatik S. yuqori kimyoviy agressiv eritmalar bilan bogʻliq boʻlib, jinslardan MgO va SiO2 ni (jins hajmining 30% ga yaqini) ajratib chiqaradi, lekin bunda jinslarning dastlabki hajmi saqlanib qoladi. U mahalliy jarayon boʻlib, uncha chuqur boʻlmagan giperbazitlarning intruzivlari uchun xosdir. S. koʻpgina foydali qazilmalar (xrizotilasbest konlari)ni topishda darak beruvchi belgi hisoblanadi<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{chala}} {{OʻzME}} 0go1cgninnr3xio9g4pwno5uapgtc5r 0 579902 6274237 6139515 2026-09-21T05:06:10Z Sherzod11W 273619 6274237 wikitext text/x-wiki '''Tektonik deformatsiyalar''' - [[Yer]]<nowiki/>ning chuqurlikdagi kuchlari taʼsirida togʻ jinslari tanalarining yotish shakli, oʻlchami, ichki strukturasi va oʻzaro joylashishining oʻzgarishi. Buning natijasida Yer poʻstida mahalliy yoʻnalishda choʻzilish, siqilish yoki siljish roʻy beradi. Tektonik deformatsiyalar ayniqsa choʻkindi, vulkanik va metamorfik togʻ jinslarining dastlabki gorizontal yotishining burmalanganlik va uzilishli buzilishlarda aniqroq namoyon boʻladi. Tektonik deformatsiyalar magmatik togʻ jinslari va kristalli slanetslarda ular tarkib topgan minerallarning yotish yoʻnalishining oʻzgarishiga yoki qayta kristallanishiga olib keladi (qarang [[Tektonitlar]], [[Petrotektonika]]). Tektonik deformatsiyalar tasnifi, asosan, qatqatli qatlamlarni oʻrganish asosida tuziladi; burmali (qarang [[Togʻ jinslari burmalanishi]]) va uzilmali Tektonik deformatsiyalar farq qilinadi. Burmalanish — togʻ jinslari qoldiq deformatsiyasining natijasi boʻlib, unda tektonik zoʻriqish ularning egiluvchanlik chegarasidan oshib ketadi; uzilmalar togʻ jinslarining yemirilishi natijasida sodir boʻladi, unda tektonik zoʻriqish ularning mustahkamlik chegarasidan yuqori boʻladi. Yer poʻstining ayrim uchastkalari, oʻz tuzilishi va geologik tarixi boʻyicha u yoki bu tektonik rejimni tashkil qilgan Tektonik deformatsiyalarning muayyan muvofikdigi bilan tavsiflanadi. Tektonik deformatsiyalarning tashqi koʻrinishi, tipi, oʻlchami juda koʻp omillar — togʻ jinslarining fizik xususiyatlari, yoʻnalishi harakatdagi tektonik kuchlarning jadalligi va davomiyligiga bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning mexanizm va sabablari — yer qimirlashning sodir boʻlishi va Yer pusti rivojlanishi umumiy muammolarining muhim qismi hisoblanadi (qarang [[Seysmologiya]], [[Tektonika]]). Tabiiy obʼyektlarni mufassal oʻrganish bilan birga, Tektonik deformatsiyalar roʻy berishi yuzasidan tugʻiladigan turli muammolarni hal qilish uchun <nowiki>XX</nowiki> asr oʻrtalaridan fizik nazariyalarga (qarang [[Tektonofizika]]) asoslangan modellarda eksperimental izlanishlar olib borish hamda Yer poʻstidan va Yerning ichki qobigʻida sodir boʻlayotgan geokimyoviy jarayonlarni oʻrganishning ahamiyati ortib bordi. Tektonik deformatsiyalarda tektonik buzili shlar yoki dislokatsiyalar boʻlib, ular 3 sinf: uzilishli (dizyunktivli), burmali (plikativli), inʼyektivliga boʻlinadi. Uzilishli dislokatsiyalar orasida tashlamauzilmalar choʻzilish sharoitlarida; koʻtarilmauzilmalar, surilmalar, tektonik qoplam (sharyaj)lar qisilish; sshgjimalar parchalanish sharoitlarida hosil boʻladi. Burmali dislokatsiyalar orasida togʻ jinslarining boʻylama va koʻndalang egik burmalari mavjud. Inʼyektivli dislokatsiyalar, magmaning Yer poʻsti choʻkindi qatlamidagi togʻ jinslariga singishi, choʻkindi yoki matamorfik jinslar nonormal zichligi hamda tuz, gil va gneyslarning qayishqoqligi bilan bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning intensivligi regional metamorfizmda flyuidlarning faolligi natijasida va chuqurlikda tra koʻtarilganda birdan ortadi. {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} hjh3c4a3pknuaka7i0j9g4kml93y1z0 6274238 6274237 2026-09-21T05:06:19Z Sherzod11W 273619 6274238 wikitext text/x-wiki '''Tektonik deformatsiyalar''' - [[Yer]]ning chuqurlikdagi kuchlari taʼsirida togʻ jinslari tanalarining yotish shakli, oʻlchami, ichki strukturasi va oʻzaro joylashishining oʻzgarishi. Buning natijasida Yer poʻstida mahalliy yoʻnalishda choʻzilish, siqilish yoki siljish roʻy beradi. Tektonik deformatsiyalar ayniqsa choʻkindi, vulkanik va metamorfik togʻ jinslarining dastlabki gorizontal yotishining burmalanganlik va uzilishli buzilishlarda aniqroq namoyon boʻladi. Tektonik deformatsiyalar magmatik togʻ jinslari va kristalli slanetslarda ular tarkib topgan minerallarning yotish yoʻnalishining oʻzgarishiga yoki qayta kristallanishiga olib keladi (qarang [[Tektonitlar]], [[Petrotektonika]]). Tektonik deformatsiyalar tasnifi, asosan, qatqatli qatlamlarni oʻrganish asosida tuziladi; burmali (qarang [[Togʻ jinslari burmalanishi]]) va uzilmali Tektonik deformatsiyalar farq qilinadi. Burmalanish — togʻ jinslari qoldiq deformatsiyasining natijasi boʻlib, unda tektonik zoʻriqish ularning egiluvchanlik chegarasidan oshib ketadi; uzilmalar togʻ jinslarining yemirilishi natijasida sodir boʻladi, unda tektonik zoʻriqish ularning mustahkamlik chegarasidan yuqori boʻladi. Yer poʻstining ayrim uchastkalari, oʻz tuzilishi va geologik tarixi boʻyicha u yoki bu tektonik rejimni tashkil qilgan Tektonik deformatsiyalarning muayyan muvofikdigi bilan tavsiflanadi. Tektonik deformatsiyalarning tashqi koʻrinishi, tipi, oʻlchami juda koʻp omillar — togʻ jinslarining fizik xususiyatlari, yoʻnalishi harakatdagi tektonik kuchlarning jadalligi va davomiyligiga bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning mexanizm va sabablari — yer qimirlashning sodir boʻlishi va Yer pusti rivojlanishi umumiy muammolarining muhim qismi hisoblanadi (qarang [[Seysmologiya]], [[Tektonika]]). Tabiiy obʼyektlarni mufassal oʻrganish bilan birga, Tektonik deformatsiyalar roʻy berishi yuzasidan tugʻiladigan turli muammolarni hal qilish uchun <nowiki>XX</nowiki> asr oʻrtalaridan fizik nazariyalarga (qarang [[Tektonofizika]]) asoslangan modellarda eksperimental izlanishlar olib borish hamda Yer poʻstidan va Yerning ichki qobigʻida sodir boʻlayotgan geokimyoviy jarayonlarni oʻrganishning ahamiyati ortib bordi. Tektonik deformatsiyalarda tektonik buzili shlar yoki dislokatsiyalar boʻlib, ular 3 sinf: uzilishli (dizyunktivli), burmali (plikativli), inʼyektivliga boʻlinadi. Uzilishli dislokatsiyalar orasida tashlamauzilmalar choʻzilish sharoitlarida; koʻtarilmauzilmalar, surilmalar, tektonik qoplam (sharyaj)lar qisilish; sshgjimalar parchalanish sharoitlarida hosil boʻladi. Burmali dislokatsiyalar orasida togʻ jinslarining boʻylama va koʻndalang egik burmalari mavjud. Inʼyektivli dislokatsiyalar, magmaning Yer poʻsti choʻkindi qatlamidagi togʻ jinslariga singishi, choʻkindi yoki matamorfik jinslar nonormal zichligi hamda tuz, gil va gneyslarning qayishqoqligi bilan bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning intensivligi regional metamorfizmda flyuidlarning faolligi natijasida va chuqurlikda tra koʻtarilganda birdan ortadi. {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} quab2gfxrjb9nt85zkakx56jezu6636 6274239 6274238 2026-09-21T05:06:27Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274239 wikitext text/x-wiki '''Tektonik deformatsiyalar''' – [[Yer]]ning chuqurlikdagi kuchlari taʼsirida togʻ jinslari tanalarining yotish shakli, oʻlchami, ichki strukturasi va oʻzaro joylashishining oʻzgarishi. Buning natijasida Yer poʻstida mahalliy yoʻnalishda choʻzilish, siqilish yoki siljish roʻy beradi. Tektonik deformatsiyalar ayniqsa choʻkindi, vulkanik va metamorfik togʻ jinslarining dastlabki gorizontal yotishining burmalanganlik va uzilishli buzilishlarda aniqroq namoyon boʻladi. Tektonik deformatsiyalar magmatik togʻ jinslari va kristalli slanetslarda ular tarkib topgan minerallarning yotish yoʻnalishining oʻzgarishiga yoki qayta kristallanishiga olib keladi (qarang [[Tektonitlar]], [[Petrotektonika]]). Tektonik deformatsiyalar tasnifi, asosan, qatqatli qatlamlarni oʻrganish asosida tuziladi; burmali (qarang [[Togʻ jinslari burmalanishi]]) va uzilmali Tektonik deformatsiyalar farq qilinadi. Burmalanish — togʻ jinslari qoldiq deformatsiyasining natijasi boʻlib, unda tektonik zoʻriqish ularning egiluvchanlik chegarasidan oshib ketadi; uzilmalar togʻ jinslarining yemirilishi natijasida sodir boʻladi, unda tektonik zoʻriqish ularning mustahkamlik chegarasidan yuqori boʻladi. Yer poʻstining ayrim uchastkalari, oʻz tuzilishi va geologik tarixi boʻyicha u yoki bu tektonik rejimni tashkil qilgan Tektonik deformatsiyalarning muayyan muvofikdigi bilan tavsiflanadi. Tektonik deformatsiyalarning tashqi koʻrinishi, tipi, oʻlchami juda koʻp omillar — togʻ jinslarining fizik xususiyatlari, yoʻnalishi harakatdagi tektonik kuchlarning jadalligi va davomiyligiga bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning mexanizm va sabablari — yer qimirlashning sodir boʻlishi va Yer pusti rivojlanishi umumiy muammolarining muhim qismi hisoblanadi (qarang [[Seysmologiya]], [[Tektonika]]). Tabiiy obʼyektlarni mufassal oʻrganish bilan birga, Tektonik deformatsiyalar roʻy berishi yuzasidan tugʻiladigan turli muammolarni hal qilish uchun <nowiki>XX</nowiki> asr oʻrtalaridan fizik nazariyalarga (qarang [[Tektonofizika]]) asoslangan modellarda eksperimental izlanishlar olib borish hamda Yer poʻstidan va Yerning ichki qobigʻida sodir boʻlayotgan geokimyoviy jarayonlarni oʻrganishning ahamiyati ortib bordi. Tektonik deformatsiyalarda tektonik buzili shlar yoki dislokatsiyalar boʻlib, ular 3 sinf: uzilishli (dizyunktivli), burmali (plikativli), inʼyektivliga boʻlinadi. Uzilishli dislokatsiyalar orasida tashlamauzilmalar choʻzilish sharoitlarida; koʻtarilmauzilmalar, surilmalar, tektonik qoplam (sharyaj)lar qisilish; sshgjimalar parchalanish sharoitlarida hosil boʻladi. Burmali dislokatsiyalar orasida togʻ jinslarining boʻylama va koʻndalang egik burmalari mavjud. Inʼyektivli dislokatsiyalar, magmaning Yer poʻsti choʻkindi qatlamidagi togʻ jinslariga singishi, choʻkindi yoki matamorfik jinslar nonormal zichligi hamda tuz, gil va gneyslarning qayishqoqligi bilan bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning intensivligi regional metamorfizmda flyuidlarning faolligi natijasida va chuqurlikda tra koʻtarilganda birdan ortadi. {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} rgspxl0c41xuzdqxrl77oyom8t32ueh 6274241 6274239 2026-09-21T05:06:41Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274241 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik deformatsiyalar''' – [[Yer]]ning chuqurlikdagi kuchlari taʼsirida togʻ jinslari tanalarining yotish shakli, oʻlchami, ichki strukturasi va oʻzaro joylashishining oʻzgarishi. Buning natijasida Yer poʻstida mahalliy yoʻnalishda choʻzilish, siqilish yoki siljish roʻy beradi. Tektonik deformatsiyalar ayniqsa choʻkindi, vulkanik va metamorfik togʻ jinslarining dastlabki gorizontal yotishining burmalanganlik va uzilishli buzilishlarda aniqroq namoyon boʻladi. Tektonik deformatsiyalar magmatik togʻ jinslari va kristalli slanetslarda ular tarkib topgan minerallarning yotish yoʻnalishining oʻzgarishiga yoki qayta kristallanishiga olib keladi (qarang [[Tektonitlar]], [[Petrotektonika]]). Tektonik deformatsiyalar tasnifi, asosan, qatqatli qatlamlarni oʻrganish asosida tuziladi; burmali (qarang [[Togʻ jinslari burmalanishi]]) va uzilmali Tektonik deformatsiyalar farq qilinadi. Burmalanish — togʻ jinslari qoldiq deformatsiyasining natijasi boʻlib, unda tektonik zoʻriqish ularning egiluvchanlik chegarasidan oshib ketadi; uzilmalar togʻ jinslarining yemirilishi natijasida sodir boʻladi, unda tektonik zoʻriqish ularning mustahkamlik chegarasidan yuqori boʻladi. Yer poʻstining ayrim uchastkalari, oʻz tuzilishi va geologik tarixi boʻyicha u yoki bu tektonik rejimni tashkil qilgan Tektonik deformatsiyalarning muayyan muvofikdigi bilan tavsiflanadi. Tektonik deformatsiyalarning tashqi koʻrinishi, tipi, oʻlchami juda koʻp omillar — togʻ jinslarining fizik xususiyatlari, yoʻnalishi harakatdagi tektonik kuchlarning jadalligi va davomiyligiga bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning mexanizm va sabablari — yer qimirlashning sodir boʻlishi va Yer pusti rivojlanishi umumiy muammolarining muhim qismi hisoblanadi (qarang [[Seysmologiya]], [[Tektonika]]). Tabiiy obʼyektlarni mufassal oʻrganish bilan birga, Tektonik deformatsiyalar roʻy berishi yuzasidan tugʻiladigan turli muammolarni hal qilish uchun <nowiki>XX</nowiki> asr oʻrtalaridan fizik nazariyalarga (qarang [[Tektonofizika]]) asoslangan modellarda eksperimental izlanishlar olib borish hamda Yer poʻstidan va Yerning ichki qobigʻida sodir boʻlayotgan geokimyoviy jarayonlarni oʻrganishning ahamiyati ortib bordi. Tektonik deformatsiyalarda tektonik buzili shlar yoki dislokatsiyalar boʻlib, ular 3 sinf: uzilishli (dizyunktivli), burmali (plikativli), inʼyektivliga boʻlinadi. Uzilishli dislokatsiyalar orasida tashlamauzilmalar choʻzilish sharoitlarida; koʻtarilmauzilmalar, surilmalar, tektonik qoplam (sharyaj)lar qisilish; sshgjimalar parchalanish sharoitlarida hosil boʻladi. Burmali dislokatsiyalar orasida togʻ jinslarining boʻylama va koʻndalang egik burmalari mavjud. Inʼyektivli dislokatsiyalar, magmaning Yer poʻsti choʻkindi qatlamidagi togʻ jinslariga singishi, choʻkindi yoki matamorfik jinslar nonormal zichligi hamda tuz, gil va gneyslarning qayishqoqligi bilan bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning intensivligi regional metamorfizmda flyuidlarning faolligi natijasida va chuqurlikda tra koʻtarilganda birdan ortadi. {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} e7ivexm4pcng7owcbecyaait0mb1e3q 6274242 6274241 2026-09-21T05:06:47Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274242 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik deformatsiyalar''' – [[Yer]]ning chuqurlikdagi kuchlari taʼsirida togʻ jinslari tanalarining yotish shakli, oʻlchami, ichki strukturasi va oʻzaro joylashishining oʻzgarishi. Buning natijasida Yer poʻstida mahalliy yoʻnalishda choʻzilish, siqilish yoki siljish roʻy beradi. Tektonik deformatsiyalar ayniqsa choʻkindi, vulkanik va metamorfik togʻ jinslarining dastlabki gorizontal yotishining burmalanganlik va uzilishli buzilishlarda aniqroq namoyon boʻladi. Tektonik deformatsiyalar magmatik togʻ jinslari va kristalli slanetslarda ular tarkib topgan minerallarning yotish yoʻnalishining oʻzgarishiga yoki qayta kristallanishiga olib keladi (qarang [[Tektonitlar]], [[Petrotektonika]]). Tektonik deformatsiyalar tasnifi, asosan, qatqatli qatlamlarni oʻrganish asosida tuziladi; burmali (qarang [[Togʻ jinslari burmalanishi]]) va uzilmali Tektonik deformatsiyalar farq qilinadi. Burmalanish — togʻ jinslari qoldiq deformatsiyasining natijasi boʻlib, unda tektonik zoʻriqish ularning egiluvchanlik chegarasidan oshib ketadi; uzilmalar togʻ jinslarining yemirilishi natijasida sodir boʻladi, unda tektonik zoʻriqish ularning mustahkamlik chegarasidan yuqori boʻladi. Yer poʻstining ayrim uchastkalari, oʻz tuzilishi va geologik tarixi boʻyicha u yoki bu tektonik rejimni tashkil qilgan Tektonik deformatsiyalarning muayyan muvofikdigi bilan tavsiflanadi. Tektonik deformatsiyalarning tashqi koʻrinishi, tipi, oʻlchami juda koʻp omillar — togʻ jinslarining fizik xususiyatlari, yoʻnalishi harakatdagi tektonik kuchlarning jadalligi va davomiyligiga bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning mexanizm va sabablari — yer qimirlashning sodir boʻlishi va Yer pusti rivojlanishi umumiy muammolarining muhim qismi hisoblanadi (qarang [[Seysmologiya]], [[Tektonika]]). Tabiiy obʼyektlarni mufassal oʻrganish bilan birga, Tektonik deformatsiyalar roʻy berishi yuzasidan tugʻiladigan turli muammolarni hal qilish uchun <nowiki>XX</nowiki> asr oʻrtalaridan fizik nazariyalarga (qarang [[Tektonofizika]]) asoslangan modellarda eksperimental izlanishlar olib borish hamda Yer poʻstidan va Yerning ichki qobigʻida sodir boʻlayotgan geokimyoviy jarayonlarni oʻrganishning ahamiyati ortib bordi. Tektonik deformatsiyalarda tektonik buzili shlar yoki dislokatsiyalar boʻlib, ular 3 sinf: uzilishli (dizyunktivli), burmali (plikativli), inʼyektivliga boʻlinadi. Uzilishli dislokatsiyalar orasida tashlamauzilmalar choʻzilish sharoitlarida; koʻtarilmauzilmalar, surilmalar, tektonik qoplam (sharyaj)lar qisilish; sshgjimalar parchalanish sharoitlarida hosil boʻladi. Burmali dislokatsiyalar orasida togʻ jinslarining boʻylama va koʻndalang egik burmalari mavjud. Inʼyektivli dislokatsiyalar, magmaning Yer poʻsti choʻkindi qatlamidagi togʻ jinslariga singishi, choʻkindi yoki matamorfik jinslar nonormal zichligi hamda tuz, gil va gneyslarning qayishqoqligi bilan bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning intensivligi regional metamorfizmda flyuidlarning faolligi natijasida va chuqurlikda tra koʻtarilganda birdan ortadi. {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} 46rjv9z4n6bumttynuoryvcl8tsu723 6274243 6274242 2026-09-21T05:06:59Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274243 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik deformatsiyalar''' – [[Yer]]ning chuqurlikdagi kuchlari taʼsirida togʻ jinslari tanalarining yotish shakli, oʻlchami, ichki strukturasi va oʻzaro joylashishining oʻzgarishi. Buning natijasida Yer poʻstida mahalliy yoʻnalishda choʻzilish, siqilish yoki siljish roʻy beradi. Tektonik deformatsiyalar ayniqsa choʻkindi, vulkanik va metamorfik togʻ jinslarining dastlabki gorizontal yotishining burmalanganlik va uzilishli buzilishlarda aniqroq namoyon boʻladi. Tektonik deformatsiyalar magmatik togʻ jinslari va kristalli slanetslarda ular tarkib topgan minerallarning yotish yoʻnalishining oʻzgarishiga yoki qayta kristallanishiga olib keladi (qarang [[Tektonitlar]], [[Petrotektonika]]). Tektonik deformatsiyalar tasnifi, asosan, qatqatli qatlamlarni oʻrganish asosida tuziladi; burmali (qarang [[Togʻ jinslari burmalanishi]]) va uzilmali Tektonik deformatsiyalar farq qilinadi. Burmalanish — togʻ jinslari qoldiq deformatsiyasining natijasi boʻlib, unda tektonik zoʻriqish ularning egiluvchanlik chegarasidan oshib ketadi; uzilmalar togʻ jinslarining yemirilishi natijasida sodir boʻladi, unda tektonik zoʻriqish ularning mustahkamlik chegarasidan yuqori boʻladi. Yer poʻstining ayrim uchastkalari, oʻz tuzilishi va geologik tarixi boʻyicha u yoki bu tektonik rejimni tashkil qilgan Tektonik deformatsiyalarning muayyan muvofikdigi bilan tavsiflanadi. Tektonik deformatsiyalarning tashqi koʻrinishi, tipi, oʻlchami juda koʻp omillar — togʻ jinslarining fizik xususiyatlari, yoʻnalishi harakatdagi tektonik kuchlarning jadalligi va davomiyligiga bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning mexanizm va sabablari — yer qimirlashning sodir boʻlishi va Yer pusti rivojlanishi umumiy muammolarining muhim qismi hisoblanadi (qarang [[Seysmologiya]], [[Tektonika]]). Tabiiy obʼyektlarni mufassal oʻrganish bilan birga, Tektonik deformatsiyalar roʻy berishi yuzasidan tugʻiladigan turli muammolarni hal qilish uchun <nowiki>XX</nowiki> asr oʻrtalaridan fizik nazariyalarga (qarang [[Tektonofizika]]) asoslangan modellarda eksperimental izlanishlar olib borish hamda Yer poʻstidan va Yerning ichki qobigʻida sodir boʻlayotgan geokimyoviy jarayonlarni oʻrganishning ahamiyati ortib bordi. Tektonik deformatsiyalarda tektonik buzili shlar yoki dislokatsiyalar boʻlib, ular 3 sinf: uzilishli (dizyunktivli), burmali (plikativli), inʼyektivliga boʻlinadi. Uzilishli dislokatsiyalar orasida tashlamauzilmalar choʻzilish sharoitlarida; koʻtarilmauzilmalar, surilmalar, tektonik qoplam (sharyaj)lar qisilish; sshgjimalar parchalanish sharoitlarida hosil boʻladi. Burmali dislokatsiyalar orasida togʻ jinslarining boʻylama va koʻndalang egik burmalari mavjud. Inʼyektivli dislokatsiyalar, magmaning Yer poʻsti choʻkindi qatlamidagi togʻ jinslariga singishi, choʻkindi yoki matamorfik jinslar nonormal zichligi hamda tuz, gil va gneyslarning qayishqoqligi bilan bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning intensivligi regional metamorfizmda flyuidlarning faolligi natijasida va chuqurlikda tra koʻtarilganda birdan ortadi. == Manbalar == {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} 02kjncfmnblilztr3ud79m6ekphf4lz 6274244 6274243 2026-09-21T05:07:11Z Sherzod11W 273619 6274244 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik deformatsiyalar''' – [[Yer]]ning chuqurlikdagi kuchlari taʼsirida togʻ jinslari tanalarining yotish shakli, oʻlchami, ichki strukturasi va oʻzaro joylashishining oʻzgarishi. Buning natijasida Yer poʻstida mahalliy yoʻnalishda choʻzilish, siqilish yoki siljish roʻy beradi. Tektonik deformatsiyalar ayniqsa choʻkindi, vulkanik va metamorfik togʻ jinslarining dastlabki gorizontal yotishining burmalanganlik va uzilishli buzilishlarda aniqroq namoyon boʻladi. Tektonik deformatsiyalar magmatik togʻ jinslari va kristalli slanetslarda ular tarkib topgan minerallarning yotish yoʻnalishining oʻzgarishiga yoki qayta kristallanishiga olib keladi (qarang [[Tektonitlar]], [[Petrotektonika]]). Tektonik deformatsiyalar tasnifi, asosan, qatqatli qatlamlarni oʻrganish asosida tuziladi; burmali (qarang [[Togʻ jinslari burmalanishi]]) va uzilmali Tektonik deformatsiyalar farq qilinadi. Burmalanish — togʻ jinslari qoldiq deformatsiyasining natijasi boʻlib, unda tektonik zoʻriqish ularning egiluvchanlik chegarasidan oshib ketadi; uzilmalar togʻ jinslarining yemirilishi natijasida sodir boʻladi, unda tektonik zoʻriqish ularning mustahkamlik chegarasidan yuqori boʻladi. Yer poʻstining ayrim uchastkalari, oʻz tuzilishi va geologik tarixi boʻyicha u yoki bu tektonik rejimni tashkil qilgan Tektonik deformatsiyalarning muayyan muvofikdigi bilan tavsiflanadi. Tektonik deformatsiyalarning tashqi koʻrinishi, tipi, oʻlchami juda koʻp omillar — togʻ jinslarining fizik xususiyatlari, yoʻnalishi harakatdagi tektonik kuchlarning jadalligi va davomiyligiga bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning mexanizm va sabablari — yer qimirlashning sodir boʻlishi va Yer pusti rivojlanishi umumiy muammolarining muhim qismi hisoblanadi (qarang [[Seysmologiya]], [[Tektonika]]). Tabiiy obʼyektlarni mufassal oʻrganish bilan birga, Tektonik deformatsiyalar roʻy berishi yuzasidan tugʻiladigan turli muammolarni hal qilish uchun <nowiki>XX</nowiki> asr oʻrtalaridan fizik nazariyalarga (qarang [[Tektonofizika]]) asoslangan modellarda eksperimental izlanishlar olib borish hamda Yer poʻstidan va Yerning ichki qobigʻida sodir boʻlayotgan geokimyoviy jarayonlarni oʻrganishning ahamiyati ortib bordi. Tektonik deformatsiyalarda tektonik buzili shlar yoki dislokatsiyalar boʻlib, ular 3 sinf: uzilishli (dizyunktivli), burmali (plikativli), inʼyektivliga boʻlinadi. Uzilishli dislokatsiyalar orasida tashlamauzilmalar choʻzilish sharoitlarida; koʻtarilmauzilmalar, surilmalar, tektonik qoplam (sharyaj)lar qisilish; sshgjimalar parchalanish sharoitlarida hosil boʻladi. Burmali dislokatsiyalar orasida togʻ jinslarining boʻylama va koʻndalang egik burmalari mavjud. Inʼyektivli dislokatsiyalar, magmaning Yer poʻsti choʻkindi qatlamidagi togʻ jinslariga singishi, choʻkindi yoki matamorfik jinslar nonormal zichligi hamda tuz, gil va gneyslarning qayishqoqligi bilan bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning intensivligi regional metamorfizmda flyuidlarning faolligi natijasida va chuqurlikda tra koʻtarilganda birdan ortadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} qfqylyqbdg03o2k5j2kfikfn4viehp9 6274245 6274244 2026-09-21T05:07:31Z Sherzod11W 273619 6274245 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik deformatsiyalar''' – [[Yer]]ning chuqurlikdagi kuchlari taʼsirida togʻ jinslari tanalarining yotish shakli, oʻlchami, ichki strukturasi va oʻzaro joylashishining oʻzgarishi. Buning natijasida Yer poʻstida mahalliy yoʻnalishda choʻzilish, siqilish yoki siljish roʻy beradi. Tektonik deformatsiyalar ayniqsa choʻkindi, vulkanik va [[metamorfik togʻ jinslari]]<nowiki/>ning dastlabki gorizontal yotishining burmalanganlik va uzilishli buzilishlarda aniqroq namoyon boʻladi. Tektonik deformatsiyalar magmatik togʻ jinslari va kristalli slanetslarda ular tarkib topgan minerallarning yotish yoʻnalishining oʻzgarishiga yoki qayta kristallanishiga olib keladi (qarang [[Tektonitlar]], [[Petrotektonika]]). Tektonik deformatsiyalar tasnifi, asosan, qatqatli qatlamlarni oʻrganish asosida tuziladi; burmali (qarang [[Togʻ jinslari burmalanishi]]) va uzilmali Tektonik deformatsiyalar farq qilinadi. Burmalanish — togʻ jinslari qoldiq deformatsiyasining natijasi boʻlib, unda tektonik zoʻriqish ularning egiluvchanlik chegarasidan oshib ketadi; uzilmalar togʻ jinslarining yemirilishi natijasida sodir boʻladi, unda tektonik zoʻriqish ularning mustahkamlik chegarasidan yuqori boʻladi. Yer poʻstining ayrim uchastkalari, oʻz tuzilishi va geologik tarixi boʻyicha u yoki bu tektonik rejimni tashkil qilgan Tektonik deformatsiyalarning muayyan muvofikdigi bilan tavsiflanadi. Tektonik deformatsiyalarning tashqi koʻrinishi, tipi, oʻlchami juda koʻp omillar — togʻ jinslarining fizik xususiyatlari, yoʻnalishi harakatdagi tektonik kuchlarning jadalligi va davomiyligiga bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning mexanizm va sabablari — yer qimirlashning sodir boʻlishi va Yer pusti rivojlanishi umumiy muammolarining muhim qismi hisoblanadi (qarang [[Seysmologiya]], [[Tektonika]]). Tabiiy obʼyektlarni mufassal oʻrganish bilan birga, Tektonik deformatsiyalar roʻy berishi yuzasidan tugʻiladigan turli muammolarni hal qilish uchun <nowiki>XX</nowiki> asr oʻrtalaridan fizik nazariyalarga (qarang [[Tektonofizika]]) asoslangan modellarda eksperimental izlanishlar olib borish hamda Yer poʻstidan va Yerning ichki qobigʻida sodir boʻlayotgan geokimyoviy jarayonlarni oʻrganishning ahamiyati ortib bordi. Tektonik deformatsiyalarda tektonik buzili shlar yoki dislokatsiyalar boʻlib, ular 3 sinf: uzilishli (dizyunktivli), burmali (plikativli), inʼyektivliga boʻlinadi. Uzilishli dislokatsiyalar orasida tashlamauzilmalar choʻzilish sharoitlarida; koʻtarilmauzilmalar, surilmalar, tektonik qoplam (sharyaj)lar qisilish; sshgjimalar parchalanish sharoitlarida hosil boʻladi. Burmali dislokatsiyalar orasida togʻ jinslarining boʻylama va koʻndalang egik burmalari mavjud. Inʼyektivli dislokatsiyalar, magmaning Yer poʻsti choʻkindi qatlamidagi togʻ jinslariga singishi, choʻkindi yoki matamorfik jinslar nonormal zichligi hamda tuz, gil va gneyslarning qayishqoqligi bilan bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning intensivligi regional metamorfizmda flyuidlarning faolligi natijasida va chuqurlikda tra koʻtarilganda birdan ortadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} 6w28ynuxvol741mbfjk2k96p5a0qk1l 6274246 6274245 2026-09-21T05:07:41Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274246 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik deformatsiyalar''' – [[Yer]]ning chuqurlikdagi kuchlari taʼsirida togʻ jinslari tanalarining yotish shakli, oʻlchami, ichki strukturasi va oʻzaro joylashishining oʻzgarishi. Buning natijasida Yer poʻstida mahalliy yoʻnalishda choʻzilish, siqilish yoki siljish roʻy beradi. Tektonik deformatsiyalar ayniqsa choʻkindi, vulkanik va [[metamorfik togʻ jinslari]]ning dastlabki gorizontal yotishining burmalanganlik va uzilishli buzilishlarda aniqroq namoyon boʻladi. Tektonik deformatsiyalar magmatik togʻ jinslari va kristalli slanetslarda ular tarkib topgan minerallarning yotish yoʻnalishining oʻzgarishiga yoki qayta kristallanishiga olib keladi (qarang [[Tektonitlar]], [[Petrotektonika]]). Tektonik deformatsiyalar tasnifi, asosan, qatqatli qatlamlarni oʻrganish asosida tuziladi; burmali (qarang [[Togʻ jinslari burmalanishi]]) va uzilmali Tektonik deformatsiyalar farq qilinadi. Burmalanish — togʻ jinslari qoldiq deformatsiyasining natijasi boʻlib, unda tektonik zoʻriqish ularning egiluvchanlik chegarasidan oshib ketadi; uzilmalar togʻ jinslarining yemirilishi natijasida sodir boʻladi, unda tektonik zoʻriqish ularning mustahkamlik chegarasidan yuqori boʻladi. Yer poʻstining ayrim uchastkalari, oʻz tuzilishi va geologik tarixi boʻyicha u yoki bu tektonik rejimni tashkil qilgan Tektonik deformatsiyalarning muayyan muvofikdigi bilan tavsiflanadi. Tektonik deformatsiyalarning tashqi koʻrinishi, tipi, oʻlchami juda koʻp omillar — togʻ jinslarining fizik xususiyatlari, yoʻnalishi harakatdagi tektonik kuchlarning jadalligi va davomiyligiga bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning mexanizm va sabablari — yer qimirlashning sodir boʻlishi va Yer pusti rivojlanishi umumiy muammolarining muhim qismi hisoblanadi (qarang [[Seysmologiya]], [[Tektonika]]). Tabiiy obʼyektlarni mufassal oʻrganish bilan birga, Tektonik deformatsiyalar roʻy berishi yuzasidan tugʻiladigan turli muammolarni hal qilish uchun <nowiki>XX</nowiki> asr oʻrtalaridan fizik nazariyalarga (qarang [[Tektonofizika]]) asoslangan modellarda eksperimental izlanishlar olib borish hamda Yer poʻstidan va Yerning ichki qobigʻida sodir boʻlayotgan geokimyoviy jarayonlarni oʻrganishning ahamiyati ortib bordi. Tektonik deformatsiyalarda tektonik buzili shlar yoki dislokatsiyalar boʻlib, ular 3 sinf: uzilishli (dizyunktivli), burmali (plikativli), inʼyektivliga boʻlinadi. Uzilishli dislokatsiyalar orasida tashlamauzilmalar choʻzilish sharoitlarida; koʻtarilmauzilmalar, surilmalar, tektonik qoplam (sharyaj)lar qisilish; sshgjimalar parchalanish sharoitlarida hosil boʻladi. Burmali dislokatsiyalar orasida togʻ jinslarining boʻylama va koʻndalang egik burmalari mavjud. Inʼyektivli dislokatsiyalar, magmaning Yer poʻsti choʻkindi qatlamidagi togʻ jinslariga singishi, choʻkindi yoki matamorfik jinslar nonormal zichligi hamda tuz, gil va gneyslarning qayishqoqligi bilan bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning intensivligi regional metamorfizmda flyuidlarning faolligi natijasida va chuqurlikda tra koʻtarilganda birdan ortadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} sclh7bmfg3vd6h0dqudsgwj3g2plkmv 6274247 6274246 2026-09-21T05:07:53Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274247 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik deformatsiyalar''' – [[Yer]]ning chuqurlikdagi kuchlari taʼsirida togʻ jinslari tanalarining yotish shakli, oʻlchami, ichki strukturasi va oʻzaro joylashishining oʻzgarishi. Buning natijasida Yer poʻstida mahalliy yoʻnalishda choʻzilish, siqilish yoki siljish roʻy beradi. Tektonik deformatsiyalar ayniqsa choʻkindi, vulkanik va [[metamorfik togʻ jinslari]]ning dastlabki gorizontal yotishining burmalanganlik va uzilishli buzilishlarda aniqroq namoyon boʻladi. Tektonik deformatsiyalar magmatik togʻ jinslari va kristalli slanetslarda ular tarkib topgan minerallarning yotish yoʻnalishining oʻzgarishiga yoki qayta kristallanishiga olib keladi (qarang: [[Tektonitlar]], [[Petrotektonika]]). Tektonik deformatsiyalar tasnifi, asosan, qatqatli qatlamlarni oʻrganish asosida tuziladi; burmali (qarang [[Togʻ jinslari burmalanishi]]) va uzilmali Tektonik deformatsiyalar farq qilinadi. Burmalanish — togʻ jinslari qoldiq deformatsiyasining natijasi boʻlib, unda tektonik zoʻriqish ularning egiluvchanlik chegarasidan oshib ketadi; uzilmalar togʻ jinslarining yemirilishi natijasida sodir boʻladi, unda tektonik zoʻriqish ularning mustahkamlik chegarasidan yuqori boʻladi. Yer poʻstining ayrim uchastkalari, oʻz tuzilishi va geologik tarixi boʻyicha u yoki bu tektonik rejimni tashkil qilgan Tektonik deformatsiyalarning muayyan muvofikdigi bilan tavsiflanadi. Tektonik deformatsiyalarning tashqi koʻrinishi, tipi, oʻlchami juda koʻp omillar — togʻ jinslarining fizik xususiyatlari, yoʻnalishi harakatdagi tektonik kuchlarning jadalligi va davomiyligiga bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning mexanizm va sabablari — yer qimirlashning sodir boʻlishi va Yer pusti rivojlanishi umumiy muammolarining muhim qismi hisoblanadi (qarang [[Seysmologiya]], [[Tektonika]]). Tabiiy obʼyektlarni mufassal oʻrganish bilan birga, Tektonik deformatsiyalar roʻy berishi yuzasidan tugʻiladigan turli muammolarni hal qilish uchun <nowiki>XX</nowiki> asr oʻrtalaridan fizik nazariyalarga (qarang [[Tektonofizika]]) asoslangan modellarda eksperimental izlanishlar olib borish hamda Yer poʻstidan va Yerning ichki qobigʻida sodir boʻlayotgan geokimyoviy jarayonlarni oʻrganishning ahamiyati ortib bordi. Tektonik deformatsiyalarda tektonik buzili shlar yoki dislokatsiyalar boʻlib, ular 3 sinf: uzilishli (dizyunktivli), burmali (plikativli), inʼyektivliga boʻlinadi. Uzilishli dislokatsiyalar orasida tashlamauzilmalar choʻzilish sharoitlarida; koʻtarilmauzilmalar, surilmalar, tektonik qoplam (sharyaj)lar qisilish; sshgjimalar parchalanish sharoitlarida hosil boʻladi. Burmali dislokatsiyalar orasida togʻ jinslarining boʻylama va koʻndalang egik burmalari mavjud. Inʼyektivli dislokatsiyalar, magmaning Yer poʻsti choʻkindi qatlamidagi togʻ jinslariga singishi, choʻkindi yoki matamorfik jinslar nonormal zichligi hamda tuz, gil va gneyslarning qayishqoqligi bilan bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning intensivligi regional metamorfizmda flyuidlarning faolligi natijasida va chuqurlikda tra koʻtarilganda birdan ortadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} h9wbymx6q1zgnb63cjh3bi2ec7mh9up 6274248 6274247 2026-09-21T05:08:11Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274248 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik deformatsiyalar''' – [[Yer]]ning chuqurlikdagi kuchlari taʼsirida togʻ jinslari tanalarining yotish shakli, oʻlchami, ichki strukturasi va oʻzaro joylashishining oʻzgarishi. Buning natijasida Yer poʻstida mahalliy yoʻnalishda choʻzilish, siqilish yoki siljish roʻy beradi. Tektonik deformatsiyalar ayniqsa choʻkindi, vulkanik va [[metamorfik togʻ jinslari]]ning dastlabki gorizontal yotishining burmalanganlik va uzilishli buzilishlarda aniqroq namoyon boʻladi. Tektonik deformatsiyalar magmatik togʻ jinslari va kristalli slanetslarda ular tarkib topgan minerallarning yotish yoʻnalishining oʻzgarishiga yoki qayta kristallanishiga olib keladi (qarang: [[Tektonitlar]], [[Petrotektonika]]). Tektonik deformatsiyalar tasnifi, asosan, qatqatli qatlamlarni oʻrganish asosida tuziladi; burmali (qarang [[Togʻ jinslari burmalanishi]]) va uzilmali Tektonik deformatsiyalar farq qilinadi. Burmalanish — togʻ jinslari qoldiq deformatsiyasining natijasi boʻlib, unda tektonik zoʻriqish ularning egiluvchanlik chegarasidan oshib ketadi; uzilmalar togʻ jinslarining yemirilishi natijasida sodir boʻladi, unda tektonik zoʻriqish ularning mustahkamlik chegarasidan yuqori boʻladi. Yer poʻstining ayrim uchastkalari, oʻz tuzilishi va geologik tarixi boʻyicha u yoki bu tektonik rejimni tashkil qilgan Tektonik deformatsiyalarning muayyan muvofikdigi bilan tavsiflanadi. Tektonik deformatsiyalarning tashqi koʻrinishi, tipi, oʻlchami juda koʻp omillar — togʻ jinslarining fizik xususiyatlari, yoʻnalishi harakatdagi tektonik kuchlarning jadalligi va davomiyligiga bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning mexanizm va sabablari — yer qimirlashning sodir boʻlishi va Yer pusti rivojlanishi umumiy muammolarining muhim qismi hisoblanadi (qarang [[Seysmologiya]], [[Tektonika]]). Tabiiy obʼyektlarni mufassal oʻrganish bilan birga, Tektonik deformatsiyalar roʻy berishi yuzasidan tugʻiladigan turli muammolarni hal qilish uchun XX asr oʻrtalaridan fizik nazariyalarga (qarang [[Tektonofizika]]) asoslangan modellarda eksperimental izlanishlar olib borish hamda Yer poʻstidan va Yerning ichki qobigʻida sodir boʻlayotgan geokimyoviy jarayonlarni oʻrganishning ahamiyati ortib bordi. Tektonik deformatsiyalarda tektonik buzili shlar yoki dislokatsiyalar boʻlib, ular 3 sinf: uzilishli (dizyunktivli), burmali (plikativli), inʼyektivliga boʻlinadi. Uzilishli dislokatsiyalar orasida tashlamauzilmalar choʻzilish sharoitlarida; koʻtarilmauzilmalar, surilmalar, tektonik qoplam (sharyaj)lar qisilish; sshgjimalar parchalanish sharoitlarida hosil boʻladi. Burmali dislokatsiyalar orasida togʻ jinslarining boʻylama va koʻndalang egik burmalari mavjud. Inʼyektivli dislokatsiyalar, magmaning Yer poʻsti choʻkindi qatlamidagi togʻ jinslariga singishi, choʻkindi yoki matamorfik jinslar nonormal zichligi hamda tuz, gil va gneyslarning qayishqoqligi bilan bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning intensivligi regional metamorfizmda flyuidlarning faolligi natijasida va chuqurlikda tra koʻtarilganda birdan ortadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} 1luowp0acjina72ougvivj7xf450a3b 6274249 6274248 2026-09-21T05:08:23Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274249 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik deformatsiyalar''' – [[Yer]]ning chuqurlikdagi kuchlari taʼsirida togʻ jinslari tanalarining yotish shakli, oʻlchami, ichki strukturasi va oʻzaro joylashishining oʻzgarishi. Buning natijasida Yer poʻstida mahalliy yoʻnalishda choʻzilish, siqilish yoki siljish roʻy beradi. Tektonik deformatsiyalar ayniqsa choʻkindi, vulkanik va [[metamorfik togʻ jinslari]]ning dastlabki gorizontal yotishining burmalanganlik va uzilishli buzilishlarda aniqroq namoyon boʻladi. Tektonik deformatsiyalar magmatik togʻ jinslari va kristalli slanetslarda ular tarkib topgan minerallarning yotish yoʻnalishining oʻzgarishiga yoki qayta kristallanishiga olib keladi (qarang: [[Tektonitlar]], [[Petrotektonika]]). Tektonik deformatsiyalar tasnifi, asosan, qatqatli qatlamlarni oʻrganish asosida tuziladi; burmali (qarang: [[Togʻ jinslari burmalanishi]]) va uzilmali Tektonik deformatsiyalar farq qilinadi. Burmalanish — togʻ jinslari qoldiq deformatsiyasining natijasi boʻlib, unda tektonik zoʻriqish ularning egiluvchanlik chegarasidan oshib ketadi; uzilmalar togʻ jinslarining yemirilishi natijasida sodir boʻladi, unda tektonik zoʻriqish ularning mustahkamlik chegarasidan yuqori boʻladi. Yer poʻstining ayrim uchastkalari, oʻz tuzilishi va geologik tarixi boʻyicha u yoki bu tektonik rejimni tashkil qilgan Tektonik deformatsiyalarning muayyan muvofikdigi bilan tavsiflanadi. Tektonik deformatsiyalarning tashqi koʻrinishi, tipi, oʻlchami juda koʻp omillar — togʻ jinslarining fizik xususiyatlari, yoʻnalishi harakatdagi tektonik kuchlarning jadalligi va davomiyligiga bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning mexanizm va sabablari — yer qimirlashning sodir boʻlishi va Yer pusti rivojlanishi umumiy muammolarining muhim qismi hisoblanadi (qarang: [[Seysmologiya]], [[Tektonika]]). Tabiiy obʼyektlarni mufassal oʻrganish bilan birga, Tektonik deformatsiyalar roʻy berishi yuzasidan tugʻiladigan turli muammolarni hal qilish uchun XX asr oʻrtalaridan fizik nazariyalarga (qarang [[Tektonofizika]]) asoslangan modellarda eksperimental izlanishlar olib borish hamda Yer poʻstidan va Yerning ichki qobigʻida sodir boʻlayotgan geokimyoviy jarayonlarni oʻrganishning ahamiyati ortib bordi. Tektonik deformatsiyalarda tektonik buzili shlar yoki dislokatsiyalar boʻlib, ular 3 sinf: uzilishli (dizyunktivli), burmali (plikativli), inʼyektivliga boʻlinadi. Uzilishli dislokatsiyalar orasida tashlamauzilmalar choʻzilish sharoitlarida; koʻtarilmauzilmalar, surilmalar, tektonik qoplam (sharyaj)lar qisilish; sshgjimalar parchalanish sharoitlarida hosil boʻladi. Burmali dislokatsiyalar orasida togʻ jinslarining boʻylama va koʻndalang egik burmalari mavjud. Inʼyektivli dislokatsiyalar, magmaning Yer poʻsti choʻkindi qatlamidagi togʻ jinslariga singishi, choʻkindi yoki matamorfik jinslar nonormal zichligi hamda tuz, gil va gneyslarning qayishqoqligi bilan bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning intensivligi regional metamorfizmda flyuidlarning faolligi natijasida va chuqurlikda tra koʻtarilganda birdan ortadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} cj36bibe7dk7o5m5omrdnyv1t09t9pq 6274250 6274249 2026-09-21T05:08:43Z Sherzod11W 273619 6274250 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik deformatsiyalar''' – [[Yer]]ning chuqurlikdagi kuchlari taʼsirida [[togʻ jinslari]] tanalarining yotish shakli, oʻlchami, ichki strukturasi va oʻzaro joylashishining oʻzgarishi. Buning natijasida Yer poʻstida mahalliy yoʻnalishda choʻzilish, siqilish yoki siljish roʻy beradi. Tektonik deformatsiyalar ayniqsa choʻkindi, vulkanik va [[metamorfik togʻ jinslari]]ning dastlabki gorizontal yotishining burmalanganlik va uzilishli buzilishlarda aniqroq namoyon boʻladi. Tektonik deformatsiyalar magmatik togʻ jinslari va kristalli slanetslarda ular tarkib topgan minerallarning yotish yoʻnalishining oʻzgarishiga yoki qayta kristallanishiga olib keladi (qarang: [[Tektonitlar]], [[Petrotektonika]]). Tektonik deformatsiyalar tasnifi, asosan, qatqatli qatlamlarni oʻrganish asosida tuziladi; burmali (qarang: [[Togʻ jinslari burmalanishi]]) va uzilmali Tektonik deformatsiyalar farq qilinadi. Burmalanish — togʻ jinslari qoldiq deformatsiyasining natijasi boʻlib, unda tektonik zoʻriqish ularning egiluvchanlik chegarasidan oshib ketadi; uzilmalar togʻ jinslarining yemirilishi natijasida sodir boʻladi, unda tektonik zoʻriqish ularning mustahkamlik chegarasidan yuqori boʻladi. Yer poʻstining ayrim uchastkalari, oʻz tuzilishi va geologik tarixi boʻyicha u yoki bu tektonik rejimni tashkil qilgan Tektonik deformatsiyalarning muayyan muvofikdigi bilan tavsiflanadi. Tektonik deformatsiyalarning tashqi koʻrinishi, tipi, oʻlchami juda koʻp omillar — togʻ jinslarining fizik xususiyatlari, yoʻnalishi harakatdagi tektonik kuchlarning jadalligi va davomiyligiga bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning mexanizm va sabablari — yer qimirlashning sodir boʻlishi va Yer pusti rivojlanishi umumiy muammolarining muhim qismi hisoblanadi (qarang: [[Seysmologiya]], [[Tektonika]]). Tabiiy obʼyektlarni mufassal oʻrganish bilan birga, Tektonik deformatsiyalar roʻy berishi yuzasidan tugʻiladigan turli muammolarni hal qilish uchun XX asr oʻrtalaridan fizik nazariyalarga (qarang [[Tektonofizika]]) asoslangan modellarda eksperimental izlanishlar olib borish hamda Yer poʻstidan va Yerning ichki qobigʻida sodir boʻlayotgan geokimyoviy jarayonlarni oʻrganishning ahamiyati ortib bordi. Tektonik deformatsiyalarda tektonik buzili shlar yoki dislokatsiyalar boʻlib, ular 3 sinf: uzilishli (dizyunktivli), burmali (plikativli), inʼyektivliga boʻlinadi. Uzilishli dislokatsiyalar orasida tashlamauzilmalar choʻzilish sharoitlarida; koʻtarilmauzilmalar, surilmalar, tektonik qoplam (sharyaj)lar qisilish; sshgjimalar parchalanish sharoitlarida hosil boʻladi. Burmali dislokatsiyalar orasida togʻ jinslarining boʻylama va koʻndalang egik burmalari mavjud. Inʼyektivli dislokatsiyalar, magmaning Yer poʻsti choʻkindi qatlamidagi togʻ jinslariga singishi, choʻkindi yoki matamorfik jinslar nonormal zichligi hamda tuz, gil va gneyslarning qayishqoqligi bilan bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning intensivligi regional metamorfizmda flyuidlarning faolligi natijasida va chuqurlikda tra koʻtarilganda birdan ortadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} p4lxy45w9qx9zjwv8wew8yokwgtprtz 6274251 6274250 2026-09-21T05:09:06Z Sherzod11W 273619 6274251 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik deformatsiyalar''' – [[Yer]]ning chuqurlikdagi kuchlari taʼsirida [[togʻ jinslari]] tanalarining yotish shakli, oʻlchami, ichki strukturasi va oʻzaro joylashishining oʻzgarishi. Buning natijasida Yer poʻstida mahalliy yoʻnalishda choʻzilish, siqilish yoki siljish roʻy beradi. Tektonik deformatsiyalar ayniqsa choʻkindi, vulkanik va [[metamorfik togʻ jinslari]]ning dastlabki gorizontal yotishining burmalanganlik va uzilishli buzilishlarda aniqroq namoyon boʻladi. Tektonik deformatsiyalar magmatik togʻ jinslari va kristalli slanetslarda ular tarkib topgan minerallarning yotish yoʻnalishining oʻzgarishiga yoki qayta kristallanishiga olib keladi (qarang: [[Tektonitlar]], [[Petrotektonika]]). Tektonik deformatsiyalar tasnifi, asosan, qatqatli qatlamlarni oʻrganish asosida tuziladi; burmali (qarang: [[Togʻ jinslari burmalanishi]]) va uzilmali Tektonik deformatsiyalar farq qilinadi. ''Burmalanish'' — togʻ jinslari qoldiq deformatsiyasining natijasi boʻlib, unda tektonik zoʻriqish ularning egiluvchanlik chegarasidan oshib ketadi; uzilmalar togʻ jinslarining yemirilishi natijasida sodir boʻladi, unda tektonik zoʻriqish ularning mustahkamlik chegarasidan yuqori boʻladi. Yer poʻstining ayrim uchastkalari, oʻz tuzilishi va geologik tarixi boʻyicha u yoki bu tektonik rejimni tashkil qilgan Tektonik deformatsiyalarning muayyan muvofikdigi bilan tavsiflanadi. Tektonik deformatsiyalarning tashqi koʻrinishi, tipi, oʻlchami juda koʻp omillar — togʻ jinslarining fizik xususiyatlari, yoʻnalishi harakatdagi tektonik kuchlarning jadalligi va davomiyligiga bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning mexanizm va sabablari — yer qimirlashning sodir boʻlishi va Yer pusti rivojlanishi umumiy muammolarining muhim qismi hisoblanadi (qarang: [[Seysmologiya]], [[Tektonika]]). Tabiiy obʼyektlarni mufassal oʻrganish bilan birga, Tektonik deformatsiyalar roʻy berishi yuzasidan tugʻiladigan turli muammolarni hal qilish uchun XX asr oʻrtalaridan fizik nazariyalarga (qarang [[Tektonofizika]]) asoslangan modellarda eksperimental izlanishlar olib borish hamda Yer poʻstidan va Yerning ichki qobigʻida sodir boʻlayotgan geokimyoviy jarayonlarni oʻrganishning ahamiyati ortib bordi. Tektonik deformatsiyalarda tektonik buzili shlar yoki dislokatsiyalar boʻlib, ular 3 sinf: uzilishli (dizyunktivli), burmali (plikativli), inʼyektivliga boʻlinadi. Uzilishli dislokatsiyalar orasida tashlamauzilmalar choʻzilish sharoitlarida; koʻtarilmauzilmalar, surilmalar, tektonik qoplam (sharyaj)lar qisilish; sshgjimalar parchalanish sharoitlarida hosil boʻladi. Burmali dislokatsiyalar orasida togʻ jinslarining boʻylama va koʻndalang egik burmalari mavjud. Inʼyektivli dislokatsiyalar, magmaning Yer poʻsti choʻkindi qatlamidagi togʻ jinslariga singishi, choʻkindi yoki matamorfik jinslar nonormal zichligi hamda tuz, gil va gneyslarning qayishqoqligi bilan bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning intensivligi regional metamorfizmda flyuidlarning faolligi natijasida va chuqurlikda tra koʻtarilganda birdan ortadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} o1ul6srqpdmcr3szmsu3hf71sruywkl 6274252 6274251 2026-09-21T05:09:50Z Sherzod11W 273619 6274252 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik deformatsiyalar''' – [[Yer]]ning chuqurlikdagi kuchlari taʼsirida [[togʻ jinslari]] tanalarining yotish shakli, oʻlchami, ichki strukturasi va oʻzaro joylashishining oʻzgarishi. Buning natijasida Yer poʻstida mahalliy yoʻnalishda choʻzilish, siqilish yoki siljish roʻy beradi. Tektonik deformatsiyalar ayniqsa choʻkindi, vulkanik va [[metamorfik togʻ jinslari]]ning dastlabki gorizontal yotishining burmalanganlik va uzilishli buzilishlarda aniqroq namoyon boʻladi. Tektonik deformatsiyalar magmatik togʻ jinslari va kristalli slanetslarda ular tarkib topgan minerallarning yotish yoʻnalishining oʻzgarishiga yoki qayta kristallanishiga olib keladi (qarang: [[Tektonitlar]], [[Petrotektonika]]). Tektonik deformatsiyalar tasnifi, asosan, qatqatli qatlamlarni oʻrganish asosida tuziladi; burmali (qarang: [[Togʻ jinslari burmalanishi]]) va uzilmali Tektonik deformatsiyalar farq qilinadi. ''Burmalanish'' — togʻ jinslari qoldiq deformatsiyasining natijasi boʻlib, unda tektonik zoʻriqish ularning egiluvchanlik chegarasidan oshib ketadi; uzilmalar togʻ jinslarining yemirilishi natijasida sodir boʻladi, unda tektonik zoʻriqish ularning mustahkamlik chegarasidan yuqori boʻladi. Yer poʻstining ayrim uchastkalari, oʻz tuzilishi va geologik tarixi boʻyicha u yoki bu tektonik rejimni tashkil qilgan Tektonik deformatsiyalarning muayyan muvofiqligi bilan tavsiflanadi. Tektonik deformatsiyalarning tashqi koʻrinishi, tipi, oʻlchami juda koʻp omillar — togʻ jinslarining fizik xususiyatlari, yoʻnalishi harakatdagi tektonik kuchlarning jadalligi va davomiyligiga bogʻliq. Tektonik ''deformatsiyalarning'' mexanizm va sabablari — yer ''qimirlashning'' sodir boʻlishi va Yer poʻsti rivojlanishi umumiy muammolarining muhim qismi hisoblanadi (qarang: [[Seysmologiya]], [[Tektonika]]). Tabiiy obʼyektlarni mufassal oʻrganish bilan birga, Tektonik deformatsiyalar roʻy berishi yuzasidan tugʻiladigan turli muammolarni hal qilish uchun XX asr oʻrtalaridan fizik nazariyalarga (qarang: [[Tektonofizika]]) asoslangan modellarda eksperimental izlanishlar olib borish hamda Yer poʻstidan va Yerning ichki qobigʻida sodir boʻlayotgan geokimyoviy jarayonlarni oʻrganishning ahamiyati ortib bordi. Tektonik deformatsiyalarda tektonik buzili shlar yoki dislokatsiyalar boʻlib, ular 3 sinf: ''uzilishli (dizyunktivli), burmali (plikativli), inʼyektivliga boʻlinadi''. Uzilishli dislokatsiyalar orasida tashlamauzilmalar choʻzilish sharoitlarida; koʻtarilmauzilmalar, surilmalar, tektonik qoplam (sharyaj)lar qisilish; sshgjimalar parchalanish sharoitlarida hosil boʻladi. Burmali dislokatsiyalar orasida togʻ jinslarining boʻylama va koʻndalang egik burmalari mavjud. Inʼyektivli dislokatsiyalar, magmaning Yer poʻsti choʻkindi qatlamidagi togʻ jinslariga singishi, choʻkindi yoki matamorfik jinslar nonormal zichligi hamda tuz, gil va gneyslarning qayishqoqligi bilan bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning intensivligi regional metamorfizmda flyuidlarning faolligi natijasida va chuqurlikda tra koʻtarilganda birdan ortadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} b4nyq0jvn4zk4981skj3i97hvkwueck 6274253 6274252 2026-09-21T05:10:14Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274253 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik deformatsiyalar''' – [[Yer]]ning chuqurlikdagi kuchlari taʼsirida [[togʻ jinslari]] tanalarining yotish shakli, oʻlchami, ichki strukturasi va oʻzaro joylashishining oʻzgarishi. Buning natijasida Yer poʻstida mahalliy yoʻnalishda choʻzilish, siqilish yoki siljish roʻy beradi. Tektonik deformatsiyalar ayniqsa choʻkindi, vulkanik va [[metamorfik togʻ jinslari]]ning dastlabki gorizontal yotishining burmalanganlik va uzilishli buzilishlarda aniqroq namoyon boʻladi. Tektonik deformatsiyalar magmatik togʻ jinslari va kristalli slanetslarda ular tarkib topgan minerallarning yotish yoʻnalishining oʻzgarishiga yoki qayta kristallanishiga olib keladi (qarang: [[Tektonitlar]], [[Petrotektonika]]). Tektonik deformatsiyalar tasnifi, asosan, qatqatli qatlamlarni oʻrganish asosida tuziladi; burmali (qarang: [[Togʻ jinslari burmalanishi]]) va uzilmali Tektonik deformatsiyalar farq qilinadi. ''Burmalanish'' — togʻ jinslari qoldiq deformatsiyasining natijasi boʻlib, unda tektonik zoʻriqish ularning egiluvchanlik chegarasidan oshib ketadi; uzilmalar togʻ jinslarining yemirilishi natijasida sodir boʻladi, unda tektonik zoʻriqish ularning mustahkamlik chegarasidan yuqori boʻladi. Yer poʻstining ayrim uchastkalari, oʻz tuzilishi va geologik tarixi boʻyicha u yoki bu tektonik rejimni tashkil qilgan Tektonik deformatsiyalarning muayyan muvofiqligi bilan tavsiflanadi. Tektonik deformatsiyalarning tashqi koʻrinishi, tipi, oʻlchami juda koʻp omillar — togʻ jinslarining fizik xususiyatlari, yoʻnalishi harakatdagi tektonik kuchlarning jadalligi va davomiyligiga bogʻliq. Tektonik ''deformatsiyalarning'' mexanizm va sabablari — yer ''qimirlashning'' sodir boʻlishi va Yer poʻsti rivojlanishi umumiy muammolarining muhim qismi hisoblanadi (qarang: [[Seysmologiya]], [[Tektonika]]). Tabiiy obʼyektlarni mufassal oʻrganish bilan birga, Tektonik deformatsiyalar roʻy berishi yuzasidan tugʻiladigan turli muammolarni hal qilish uchun XX asr oʻrtalaridan fizik nazariyalarga (qarang: [[Tektonofizika]]) asoslangan modellarda eksperimental izlanishlar olib borish hamda Yer poʻstidan va Yerning ichki qobigʻida sodir boʻlayotgan geokimyoviy jarayonlarni oʻrganishning ahamiyati ortib bordi. Tektonik deformatsiyalarda tektonik buzilishlar yoki dislokatsiyalar boʻlib, ular 3 sinf: ''uzilishli (dizyunktivli), burmali (plikativli), inʼyektivliga boʻlinadi''. Uzilishli dislokatsiyalar orasida tashlamauzilmalar choʻzilish sharoitlarida; koʻtarilmauzilmalar, surilmalar, tektonik qoplam (sharyaj)lar qisilish; sshgjimalar parchalanish sharoitlarida hosil boʻladi. Burmali dislokatsiyalar orasida togʻ jinslarining boʻylama va koʻndalang egik burmalari mavjud. Inʼyektivli dislokatsiyalar, magmaning Yer poʻsti choʻkindi qatlamidagi togʻ jinslariga singishi, choʻkindi yoki matamorfik jinslar nonormal zichligi hamda tuz, gil va gneyslarning qayishqoqligi bilan bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning intensivligi regional metamorfizmda flyuidlarning faolligi natijasida va chuqurlikda tra koʻtarilganda birdan ortadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} n5fgudcn123irv0ul03ats1k7qvyipo 6274254 6274253 2026-09-21T05:10:55Z Sherzod11W 273619 6274254 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik deformatsiyalar''' – [[Yer]]ning chuqurlikdagi kuchlari taʼsirida [[togʻ jinslari]] tanalarining yotish shakli, oʻlchami, ichki strukturasi va oʻzaro joylashishining oʻzgarishi. Buning natijasida Yer poʻstida mahalliy yoʻnalishda choʻzilish, siqilish yoki siljish roʻy beradi. Tektonik deformatsiyalar ayniqsa, choʻkindi, vulkanik va [[metamorfik togʻ jinslari]]ning dastlabki gorizontal yotishining burmalanganlik va uzilishli buzilishlarda aniqroq namoyon boʻladi. Tektonik deformatsiyalar magmatik togʻ jinslari va kristalli slanetslarda ular tarkib topgan minerallarning yotish yoʻnalishining oʻzgarishiga yoki qayta kristallanishiga olib keladi (qarang: [[Tektonitlar]], [[Petrotektonika]]). Tektonik deformatsiyalar tasnifi, asosan, qatqatli qatlamlarni oʻrganish asosida tuziladi; burmali (qarang: [[Togʻ jinslari burmalanishi]]) va uzilmali Tektonik deformatsiyalar farq qilinadi. ''Burmalanish'' — togʻ jinslari qoldiq deformatsiyasining natijasi boʻlib, unda tektonik zoʻriqish ularning egiluvchanlik chegarasidan oshib ketadi; uzilmalar togʻ jinslarining yemirilishi natijasida sodir boʻladi, unda tektonik zoʻriqish ularning mustahkamlik chegarasidan yuqori boʻladi. Yer poʻstining ayrim uchastkalari, oʻz tuzilishi va geologik tarixi boʻyicha u yoki bu tektonik rejimni tashkil qilgan Tektonik deformatsiyalarning muayyan muvofiqligi bilan tavsiflanadi. Tektonik deformatsiyalarning tashqi koʻrinishi, tipi, oʻlchami juda koʻp omillar — togʻ jinslarining fizik xususiyatlari, yoʻnalishi harakatdagi tektonik kuchlarning jadalligi va davomiyligiga bogʻliq. Tektonik ''deformatsiyalarning'' mexanizm va sabablari — yer ''qimirlashning'' sodir boʻlishi va Yer poʻsti rivojlanishi umumiy muammolarining muhim qismi hisoblanadi (qarang: [[Seysmologiya]], [[Tektonika]]). Tabiiy obʼyektlarni mufassal oʻrganish bilan birga, Tektonik deformatsiyalar roʻy berishi yuzasidan tugʻiladigan turli muammolarni hal qilish uchun XX asr oʻrtalaridan fizik nazariyalarga (qarang: [[Tektonofizika]]) asoslangan modellarda eksperimental izlanishlar olib borish hamda Yer poʻstidan va Yerning ichki qobigʻida sodir boʻlayotgan geokimyoviy jarayonlarni oʻrganishning ahamiyati ortib bordi. Tektonik deformatsiyalarda tektonik buzilishlar yoki dislokatsiyalar boʻlib, ular 3 sinf: ''uzilishli (dizyunktivli), burmali (plikativli), inʼyektivliga boʻlinadi''. Uzilishli dislokatsiyalar orasida tashlamauzilmalar choʻzilish sharoitlarida; koʻtarilmauzilmalar, surilmalar, tektonik qoplam (sharyaj)lar qisilish; sshgjimalar parchalanish sharoitlarida hosil boʻladi. Burmali dislokatsiyalar orasida togʻ jinslarining boʻylama va koʻndalang egik burmalari mavjud. Inʼyektivli dislokatsiyalar, magmaning Yer poʻsti choʻkindi qatlamidagi togʻ jinslariga singishi, choʻkindi yoki matamorfik jinslar nonormal zichligi hamda tuz, gil va gneyslarning qayishqoqligi bilan bogʻliq. Tektonik deformatsiyalarning intensivligi regional metamorfizmda flyuidlarning faolligi natijasida va chuqurlikda temperatura koʻtarilganda birdan ortadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} 2tghdsee3r91ef948umcgz2cd1ydra6 0 579910 6274190 6140356 2026-09-21T04:55:55Z Sherzod11W 273619 6274190 wikitext text/x-wiki '''Tektonik xaritalar''' - [[Yer poʻsti]]<nowiki/>ning strukturasini tasvirlovchi, Yerni butunicha yoki uning asosiy rivojlanish etaplarini alohida regionlar doirasida aks ettiruvchi xaritalar. Tektonik xaritalar geofizik va boshqa maʼlumotlardan foydalanib, geologik xaritalar asosida tuziladi. Tektonik xaritalarni 2 asosiy toifaga: strukturaviy va xususiy Tektonik xaritalarga boʻlish qabul qilingan. Struktura xaritalari tektonik strukturalarning morfologiyasini aks ettiradi, Tektonik xaritalar esa morfologiyadan tashqari shu strukturalarning shakllanish tarixini, ularning rivojlanish bosqichlari va davrlarini ochib beradi, magmatizmning tektonika bilan bogʻliqligini koʻrsatadi. Xususiy Tektonik xaritalar orasida bir necha xil xaritalar farq qilinadi: oddiy tektonik, paleotektonik, mavzuli va ixtisoslashtirilgan (mas., seysmotektonik) xaritalar. Ushbu xaritalardan har biri obzorli (1: 2000000 va kichikroq) va regional (odatda, 1:200000 dan 1:1000000 gacha) xaritalarga boʻlinadi. Tektonik xaritalar avval kichik masshtabli tektonik sxemalardan foydalanilgan. Shunday sxemalardan dastlabkisi Fransiya va Shveysariyaning Yura togʻlari tektonik sxemalaridir (A. Gresli, 1838). <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxiri — <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlarida E.Zyuss, F. Kosmat, M. Bertran va boshqalarning asarlarida shunga oʻxshash sxemalar juda keng Tapkalgan. Rossiyada 1930ylarda A.D.Arxangelskiy, N.S.Shatskiy, D.V.Nalivkin va boshqa kichik masshtabdagi tektonik sxemalar tuzishgan. <nowiki>XX</nowiki> asrning 2yarmidan boshlab umuman Yer yuzi, ayrim materiklar, mamlakatlar (Rossiya, XXR, Polsha, Chexiya, AQSH, Kanada, Avstriya, Venesuela, Meksika, Turkiya va boshqalar)ning Tektonik xaritalar nashr etildi. Dunyo xaritasi boʻyicha Xalqaro komissiya qoshida rus olimlari boshqaruvida Tektonik xaritalar boʻyicha kichik komissiya tuzilgan boʻlib, ular tomonidan Yevropa va dunyo Tektonik xaritalar (1980) tuzidsi. Materiklar va yirik davlatlarning Tektonik xaritalar esa 1:1000000 — 1:2000000 masshtabda, ayrim regionlarning Tektonik xaritalar esa 1:250000 — 1:500000 masshtabda tuziladi. Turli masshtabdagi Tektonik xaritalarda strukturalarning morfologiyasi, rivojlanish tarixi va genezisi, tektonik rejim va uning vaqt davomida oʻzgarishi mumkin qadar toʻlaroq aks ettirilishi kerak. Tektonik xaritalarda struktura shakllari bilan birgalikda choʻkindi va magmatik jinslarning formatsiyasi, metamorfizm fatsiyalari tasvirlanadi. Tektonik xaritalarda Yer poʻstining maʼlum bir uchastkasiga oid tektonik maʼlumotlar sintezi sifatida tektonik rayonlashtirish oʻz ifodasini topadi. Hozirgi Tektonik xaritalarda ajratilgan tektonik birliklarning (tabiiy tektonik rnlar uchun) asosiy belgilari burmalanish yoshi va tektonik rejimlar (evgeosinklinal, miogeosinklinal, orogen va boshqalar)dir. Maxsus Tektonik xaritalarda ayrim tektonik elementlargina tasvirlanadi. Foydali qazilmalarning bashoratlash xaritalarini tuzish va qidiruv ishlarini rejalashtirishda Tektonik xaritalardan keng foydalaniladi. {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} gs8b0mewof4s6w27mtjihad7ek84xu1 6274191 6274190 2026-09-21T04:56:08Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274191 wikitext text/x-wiki '''Tektonik xaritalar''' - [[Yer poʻsti]]ning strukturasini tasvirlovchi, Yerni butunicha yoki uning asosiy rivojlanish etaplarini alohida regionlar doirasida aks ettiruvchi xaritalar. Tektonik xaritalar geofizik va boshqa maʼlumotlardan foydalanib, geologik xaritalar asosida tuziladi. Tektonik xaritalarni 2 asosiy toifaga: strukturaviy va xususiy Tektonik xaritalarga boʻlish qabul qilingan. Struktura xaritalari tektonik strukturalarning morfologiyasini aks ettiradi, Tektonik xaritalar esa morfologiyadan tashqari shu strukturalarning shakllanish tarixini, ularning rivojlanish bosqichlari va davrlarini ochib beradi, magmatizmning tektonika bilan bogʻliqligini koʻrsatadi. Xususiy Tektonik xaritalar orasida bir necha xil xaritalar farq qilinadi: oddiy tektonik, paleotektonik, mavzuli va ixtisoslashtirilgan (mas., seysmotektonik) xaritalar. Ushbu xaritalardan har biri obzorli (1: 2000000 va kichikroq) va regional (odatda, 1:200000 dan 1:1000000 gacha) xaritalarga boʻlinadi. Tektonik xaritalar avval kichik masshtabli tektonik sxemalardan foydalanilgan. Shunday sxemalardan dastlabkisi Fransiya va Shveysariyaning Yura togʻlari tektonik sxemalaridir (A. Gresli, 1838). <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxiri — <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlarida E.Zyuss, F. Kosmat, M. Bertran va boshqalarning asarlarida shunga oʻxshash sxemalar juda keng Tapkalgan. Rossiyada 1930ylarda A.D.Arxangelskiy, N.S.Shatskiy, D.V.Nalivkin va boshqa kichik masshtabdagi tektonik sxemalar tuzishgan. <nowiki>XX</nowiki> asrning 2yarmidan boshlab umuman Yer yuzi, ayrim materiklar, mamlakatlar (Rossiya, XXR, Polsha, Chexiya, AQSH, Kanada, Avstriya, Venesuela, Meksika, Turkiya va boshqalar)ning Tektonik xaritalar nashr etildi. Dunyo xaritasi boʻyicha Xalqaro komissiya qoshida rus olimlari boshqaruvida Tektonik xaritalar boʻyicha kichik komissiya tuzilgan boʻlib, ular tomonidan Yevropa va dunyo Tektonik xaritalar (1980) tuzidsi. Materiklar va yirik davlatlarning Tektonik xaritalar esa 1:1000000 — 1:2000000 masshtabda, ayrim regionlarning Tektonik xaritalar esa 1:250000 — 1:500000 masshtabda tuziladi. Turli masshtabdagi Tektonik xaritalarda strukturalarning morfologiyasi, rivojlanish tarixi va genezisi, tektonik rejim va uning vaqt davomida oʻzgarishi mumkin qadar toʻlaroq aks ettirilishi kerak. Tektonik xaritalarda struktura shakllari bilan birgalikda choʻkindi va magmatik jinslarning formatsiyasi, metamorfizm fatsiyalari tasvirlanadi. Tektonik xaritalarda Yer poʻstining maʼlum bir uchastkasiga oid tektonik maʼlumotlar sintezi sifatida tektonik rayonlashtirish oʻz ifodasini topadi. Hozirgi Tektonik xaritalarda ajratilgan tektonik birliklarning (tabiiy tektonik rnlar uchun) asosiy belgilari burmalanish yoshi va tektonik rejimlar (evgeosinklinal, miogeosinklinal, orogen va boshqalar)dir. Maxsus Tektonik xaritalarda ayrim tektonik elementlargina tasvirlanadi. Foydali qazilmalarning bashoratlash xaritalarini tuzish va qidiruv ishlarini rejalashtirishda Tektonik xaritalardan keng foydalaniladi. {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} 5hjl4v8iwltl4wcx8uof9gxixn8zc53 6274193 6274191 2026-09-21T04:56:27Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274193 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik xaritalar''' - [[Yer poʻsti]]ning strukturasini tasvirlovchi, Yerni butunicha yoki uning asosiy rivojlanish etaplarini alohida regionlar doirasida aks ettiruvchi xaritalar. Tektonik xaritalar geofizik va boshqa maʼlumotlardan foydalanib, geologik xaritalar asosida tuziladi. Tektonik xaritalarni 2 asosiy toifaga: strukturaviy va xususiy Tektonik xaritalarga boʻlish qabul qilingan. Struktura xaritalari tektonik strukturalarning morfologiyasini aks ettiradi, Tektonik xaritalar esa morfologiyadan tashqari shu strukturalarning shakllanish tarixini, ularning rivojlanish bosqichlari va davrlarini ochib beradi, magmatizmning tektonika bilan bogʻliqligini koʻrsatadi. Xususiy Tektonik xaritalar orasida bir necha xil xaritalar farq qilinadi: oddiy tektonik, paleotektonik, mavzuli va ixtisoslashtirilgan (mas., seysmotektonik) xaritalar. Ushbu xaritalardan har biri obzorli (1: 2000000 va kichikroq) va regional (odatda, 1:200000 dan 1:1000000 gacha) xaritalarga boʻlinadi. Tektonik xaritalar avval kichik masshtabli tektonik sxemalardan foydalanilgan. Shunday sxemalardan dastlabkisi Fransiya va Shveysariyaning Yura togʻlari tektonik sxemalaridir (A. Gresli, 1838). <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxiri — <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlarida E.Zyuss, F. Kosmat, M. Bertran va boshqalarning asarlarida shunga oʻxshash sxemalar juda keng Tapkalgan. Rossiyada 1930ylarda A.D.Arxangelskiy, N.S.Shatskiy, D.V.Nalivkin va boshqa kichik masshtabdagi tektonik sxemalar tuzishgan. <nowiki>XX</nowiki> asrning 2yarmidan boshlab umuman Yer yuzi, ayrim materiklar, mamlakatlar (Rossiya, XXR, Polsha, Chexiya, AQSH, Kanada, Avstriya, Venesuela, Meksika, Turkiya va boshqalar)ning Tektonik xaritalar nashr etildi. Dunyo xaritasi boʻyicha Xalqaro komissiya qoshida rus olimlari boshqaruvida Tektonik xaritalar boʻyicha kichik komissiya tuzilgan boʻlib, ular tomonidan Yevropa va dunyo Tektonik xaritalar (1980) tuzidsi. Materiklar va yirik davlatlarning Tektonik xaritalar esa 1:1000000 — 1:2000000 masshtabda, ayrim regionlarning Tektonik xaritalar esa 1:250000 — 1:500000 masshtabda tuziladi. Turli masshtabdagi Tektonik xaritalarda strukturalarning morfologiyasi, rivojlanish tarixi va genezisi, tektonik rejim va uning vaqt davomida oʻzgarishi mumkin qadar toʻlaroq aks ettirilishi kerak. Tektonik xaritalarda struktura shakllari bilan birgalikda choʻkindi va magmatik jinslarning formatsiyasi, metamorfizm fatsiyalari tasvirlanadi. Tektonik xaritalarda Yer poʻstining maʼlum bir uchastkasiga oid tektonik maʼlumotlar sintezi sifatida tektonik rayonlashtirish oʻz ifodasini topadi. Hozirgi Tektonik xaritalarda ajratilgan tektonik birliklarning (tabiiy tektonik rnlar uchun) asosiy belgilari burmalanish yoshi va tektonik rejimlar (evgeosinklinal, miogeosinklinal, orogen va boshqalar)dir. Maxsus Tektonik xaritalarda ayrim tektonik elementlargina tasvirlanadi. Foydali qazilmalarning bashoratlash xaritalarini tuzish va qidiruv ishlarini rejalashtirishda Tektonik xaritalardan keng foydalaniladi. {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} gc9jqi72ydm3cocz9g48wj57gb92crw 6274194 6274193 2026-09-21T04:56:32Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274194 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik xaritalar''' - [[Yer poʻsti]]ning strukturasini tasvirlovchi, Yerni butunicha yoki uning asosiy rivojlanish etaplarini alohida regionlar doirasida aks ettiruvchi xaritalar. Tektonik xaritalar geofizik va boshqa maʼlumotlardan foydalanib, geologik xaritalar asosida tuziladi. Tektonik xaritalarni 2 asosiy toifaga: strukturaviy va xususiy Tektonik xaritalarga boʻlish qabul qilingan. Struktura xaritalari tektonik strukturalarning morfologiyasini aks ettiradi, Tektonik xaritalar esa morfologiyadan tashqari shu strukturalarning shakllanish tarixini, ularning rivojlanish bosqichlari va davrlarini ochib beradi, magmatizmning tektonika bilan bogʻliqligini koʻrsatadi. Xususiy Tektonik xaritalar orasida bir necha xil xaritalar farq qilinadi: oddiy tektonik, paleotektonik, mavzuli va ixtisoslashtirilgan (mas., seysmotektonik) xaritalar. Ushbu xaritalardan har biri obzorli (1: 2000000 va kichikroq) va regional (odatda, 1:200000 dan 1:1000000 gacha) xaritalarga boʻlinadi. Tektonik xaritalar avval kichik masshtabli tektonik sxemalardan foydalanilgan. Shunday sxemalardan dastlabkisi Fransiya va Shveysariyaning Yura togʻlari tektonik sxemalaridir (A. Gresli, 1838). <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxiri — <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlarida E.Zyuss, F. Kosmat, M. Bertran va boshqalarning asarlarida shunga oʻxshash sxemalar juda keng Tapkalgan. Rossiyada 1930ylarda A.D.Arxangelskiy, N.S.Shatskiy, D.V.Nalivkin va boshqa kichik masshtabdagi tektonik sxemalar tuzishgan. <nowiki>XX</nowiki> asrning 2yarmidan boshlab umuman Yer yuzi, ayrim materiklar, mamlakatlar (Rossiya, XXR, Polsha, Chexiya, AQSH, Kanada, Avstriya, Venesuela, Meksika, Turkiya va boshqalar)ning Tektonik xaritalar nashr etildi. Dunyo xaritasi boʻyicha Xalqaro komissiya qoshida rus olimlari boshqaruvida Tektonik xaritalar boʻyicha kichik komissiya tuzilgan boʻlib, ular tomonidan Yevropa va dunyo Tektonik xaritalar (1980) tuzidsi. Materiklar va yirik davlatlarning Tektonik xaritalar esa 1:1000000 — 1:2000000 masshtabda, ayrim regionlarning Tektonik xaritalar esa 1:250000 — 1:500000 masshtabda tuziladi. Turli masshtabdagi Tektonik xaritalarda strukturalarning morfologiyasi, rivojlanish tarixi va genezisi, tektonik rejim va uning vaqt davomida oʻzgarishi mumkin qadar toʻlaroq aks ettirilishi kerak. Tektonik xaritalarda struktura shakllari bilan birgalikda choʻkindi va magmatik jinslarning formatsiyasi, metamorfizm fatsiyalari tasvirlanadi. Tektonik xaritalarda Yer poʻstining maʼlum bir uchastkasiga oid tektonik maʼlumotlar sintezi sifatida tektonik rayonlashtirish oʻz ifodasini topadi. Hozirgi Tektonik xaritalarda ajratilgan tektonik birliklarning (tabiiy tektonik rnlar uchun) asosiy belgilari burmalanish yoshi va tektonik rejimlar (evgeosinklinal, miogeosinklinal, orogen va boshqalar)dir. Maxsus Tektonik xaritalarda ayrim tektonik elementlargina tasvirlanadi. Foydali qazilmalarning bashoratlash xaritalarini tuzish va qidiruv ishlarini rejalashtirishda Tektonik xaritalardan keng foydalaniladi. {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} 3btz8nvrad364ouqb8ti81tcwvteb1m 6274195 6274194 2026-09-21T04:56:40Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274195 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik xaritalar''' - [[Yer poʻsti]]ning strukturasini tasvirlovchi, Yerni butunicha yoki uning asosiy rivojlanish etaplarini alohida regionlar doirasida aks ettiruvchi xaritalar. Tektonik xaritalar geofizik va boshqa maʼlumotlardan foydalanib, geologik xaritalar asosida tuziladi. Tektonik xaritalarni 2 asosiy toifaga: strukturaviy va xususiy Tektonik xaritalarga boʻlish qabul qilingan. Struktura xaritalari tektonik strukturalarning morfologiyasini aks ettiradi, Tektonik xaritalar esa morfologiyadan tashqari shu strukturalarning shakllanish tarixini, ularning rivojlanish bosqichlari va davrlarini ochib beradi, magmatizmning tektonika bilan bogʻliqligini koʻrsatadi. Xususiy Tektonik xaritalar orasida bir necha xil xaritalar farq qilinadi: oddiy tektonik, paleotektonik, mavzuli va ixtisoslashtirilgan (mas., seysmotektonik) xaritalar. Ushbu xaritalardan har biri obzorli (1: 2000000 va kichikroq) va regional (odatda, 1:200000 dan 1:1000000 gacha) xaritalarga boʻlinadi. Tektonik xaritalar avval kichik masshtabli tektonik sxemalardan foydalanilgan. Shunday sxemalardan dastlabkisi Fransiya va Shveysariyaning Yura togʻlari tektonik sxemalaridir (A. Gresli, 1838). <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxiri — <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlarida E.Zyuss, F. Kosmat, M. Bertran va boshqalarning asarlarida shunga oʻxshash sxemalar juda keng Tapkalgan. Rossiyada 1930ylarda A.D.Arxangelskiy, N.S.Shatskiy, D.V.Nalivkin va boshqa kichik masshtabdagi tektonik sxemalar tuzishgan. <nowiki>XX</nowiki> asrning 2yarmidan boshlab umuman Yer yuzi, ayrim materiklar, mamlakatlar (Rossiya, XXR, Polsha, Chexiya, AQSH, Kanada, Avstriya, Venesuela, Meksika, Turkiya va boshqalar)ning Tektonik xaritalar nashr etildi. Dunyo xaritasi boʻyicha Xalqaro komissiya qoshida rus olimlari boshqaruvida Tektonik xaritalar boʻyicha kichik komissiya tuzilgan boʻlib, ular tomonidan Yevropa va dunyo Tektonik xaritalar (1980) tuzidsi. Materiklar va yirik davlatlarning Tektonik xaritalar esa 1:1000000 — 1:2000000 masshtabda, ayrim regionlarning Tektonik xaritalar esa 1:250000 — 1:500000 masshtabda tuziladi. Turli masshtabdagi Tektonik xaritalarda strukturalarning morfologiyasi, rivojlanish tarixi va genezisi, tektonik rejim va uning vaqt davomida oʻzgarishi mumkin qadar toʻlaroq aks ettirilishi kerak. Tektonik xaritalarda struktura shakllari bilan birgalikda choʻkindi va magmatik jinslarning formatsiyasi, metamorfizm fatsiyalari tasvirlanadi. Tektonik xaritalarda Yer poʻstining maʼlum bir uchastkasiga oid tektonik maʼlumotlar sintezi sifatida tektonik rayonlashtirish oʻz ifodasini topadi. Hozirgi Tektonik xaritalarda ajratilgan tektonik birliklarning (tabiiy tektonik rnlar uchun) asosiy belgilari burmalanish yoshi va tektonik rejimlar (evgeosinklinal, miogeosinklinal, orogen va boshqalar)dir. Maxsus Tektonik xaritalarda ayrim tektonik elementlargina tasvirlanadi. Foydali qazilmalarning bashoratlash xaritalarini tuzish va qidiruv ishlarini rejalashtirishda Tektonik xaritalardan keng foydalaniladi. {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} lkx8fxyq689iqt8iz9y6tyd2bm0h50g 6274196 6274195 2026-09-21T04:57:00Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274196 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik xaritalar''' - [[Yer poʻsti]]ning strukturasini tasvirlovchi, Yerni butunicha yoki uning asosiy rivojlanish etaplarini alohida regionlar doirasida aks ettiruvchi xaritalar. Tektonik xaritalar geofizik va boshqa maʼlumotlardan foydalanib, geologik xaritalar asosida tuziladi. Tektonik xaritalarni 2 asosiy toifaga: strukturaviy va xususiy Tektonik xaritalarga boʻlish qabul qilingan. Struktura xaritalari tektonik strukturalarning morfologiyasini aks ettiradi, Tektonik xaritalar esa morfologiyadan tashqari shu strukturalarning shakllanish tarixini, ularning rivojlanish bosqichlari va davrlarini ochib beradi, magmatizmning tektonika bilan bogʻliqligini koʻrsatadi. Xususiy Tektonik xaritalar orasida bir necha xil xaritalar farq qilinadi: oddiy tektonik, paleotektonik, mavzuli va ixtisoslashtirilgan (mas., seysmotektonik) xaritalar. Ushbu xaritalardan har biri obzorli (1: 2000000 va kichikroq) va regional (odatda, 1:200000 dan 1:1000000 gacha) xaritalarga boʻlinadi. Tektonik xaritalar avval kichik masshtabli tektonik sxemalardan foydalanilgan. Shunday sxemalardan dastlabkisi Fransiya va Shveysariyaning Yura togʻlari tektonik sxemalaridir (A. Gresli, 1838). <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxiri — <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlarida E.Zyuss, F. Kosmat, M. Bertran va boshqalarning asarlarida shunga oʻxshash sxemalar juda keng Tapkalgan. Rossiyada 1930ylarda A.D.Arxangelskiy, N.S.Shatskiy, D.V.Nalivkin va boshqa kichik masshtabdagi tektonik sxemalar tuzishgan. <nowiki>XX</nowiki> asrning 2yarmidan boshlab umuman Yer yuzi, ayrim materiklar, mamlakatlar (Rossiya, XXR, Polsha, Chexiya, AQSH, Kanada, Avstriya, Venesuela, Meksika, Turkiya va boshqalar)ning Tektonik xaritalar nashr etildi. Dunyo xaritasi boʻyicha Xalqaro komissiya qoshida rus olimlari boshqaruvida Tektonik xaritalar boʻyicha kichik komissiya tuzilgan boʻlib, ular tomonidan Yevropa va dunyo Tektonik xaritalar (1980) tuzidsi. Materiklar va yirik davlatlarning Tektonik xaritalar esa 1:1000000 — 1:2000000 masshtabda, ayrim regionlarning Tektonik xaritalar esa 1:250000 — 1:500000 masshtabda tuziladi. Turli masshtabdagi Tektonik xaritalarda strukturalarning morfologiyasi, rivojlanish tarixi va genezisi, tektonik rejim va uning vaqt davomida oʻzgarishi mumkin qadar toʻlaroq aks ettirilishi kerak. Tektonik xaritalarda struktura shakllari bilan birgalikda choʻkindi va magmatik jinslarning formatsiyasi, metamorfizm fatsiyalari tasvirlanadi. Tektonik xaritalarda Yer poʻstining maʼlum bir uchastkasiga oid tektonik maʼlumotlar sintezi sifatida tektonik rayonlashtirish oʻz ifodasini topadi. Hozirgi Tektonik xaritalarda ajratilgan tektonik birliklarning (tabiiy tektonik rnlar uchun) asosiy belgilari burmalanish yoshi va tektonik rejimlar (evgeosinklinal, miogeosinklinal, orogen va boshqalar)dir. Maxsus Tektonik xaritalarda ayrim tektonik elementlargina tasvirlanadi. Foydali qazilmalarning bashoratlash xaritalarini tuzish va qidiruv ishlarini rejalashtirishda Tektonik xaritalardan keng foydalaniladi. == Manbalar == {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} 6qaar7fq5zgy35tkmcfu6ok47316qy0 6274197 6274196 2026-09-21T04:57:11Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274197 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik xaritalar''' - [[Yer poʻsti]]ning strukturasini tasvirlovchi, Yerni butunligicha yoki uning asosiy rivojlanish etaplarini alohida regionlar doirasida aks ettiruvchi xaritalar. Tektonik xaritalar geofizik va boshqa maʼlumotlardan foydalanib, geologik xaritalar asosida tuziladi. Tektonik xaritalarni 2 asosiy toifaga: strukturaviy va xususiy Tektonik xaritalarga boʻlish qabul qilingan. Struktura xaritalari tektonik strukturalarning morfologiyasini aks ettiradi, Tektonik xaritalar esa morfologiyadan tashqari shu strukturalarning shakllanish tarixini, ularning rivojlanish bosqichlari va davrlarini ochib beradi, magmatizmning tektonika bilan bogʻliqligini koʻrsatadi. Xususiy Tektonik xaritalar orasida bir necha xil xaritalar farq qilinadi: oddiy tektonik, paleotektonik, mavzuli va ixtisoslashtirilgan (mas., seysmotektonik) xaritalar. Ushbu xaritalardan har biri obzorli (1: 2000000 va kichikroq) va regional (odatda, 1:200000 dan 1:1000000 gacha) xaritalarga boʻlinadi. Tektonik xaritalar avval kichik masshtabli tektonik sxemalardan foydalanilgan. Shunday sxemalardan dastlabkisi Fransiya va Shveysariyaning Yura togʻlari tektonik sxemalaridir (A. Gresli, 1838). <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxiri — <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlarida E.Zyuss, F. Kosmat, M. Bertran va boshqalarning asarlarida shunga oʻxshash sxemalar juda keng Tapkalgan. Rossiyada 1930ylarda A.D.Arxangelskiy, N.S.Shatskiy, D.V.Nalivkin va boshqa kichik masshtabdagi tektonik sxemalar tuzishgan. <nowiki>XX</nowiki> asrning 2yarmidan boshlab umuman Yer yuzi, ayrim materiklar, mamlakatlar (Rossiya, XXR, Polsha, Chexiya, AQSH, Kanada, Avstriya, Venesuela, Meksika, Turkiya va boshqalar)ning Tektonik xaritalar nashr etildi. Dunyo xaritasi boʻyicha Xalqaro komissiya qoshida rus olimlari boshqaruvida Tektonik xaritalar boʻyicha kichik komissiya tuzilgan boʻlib, ular tomonidan Yevropa va dunyo Tektonik xaritalar (1980) tuzidsi. Materiklar va yirik davlatlarning Tektonik xaritalar esa 1:1000000 — 1:2000000 masshtabda, ayrim regionlarning Tektonik xaritalar esa 1:250000 — 1:500000 masshtabda tuziladi. Turli masshtabdagi Tektonik xaritalarda strukturalarning morfologiyasi, rivojlanish tarixi va genezisi, tektonik rejim va uning vaqt davomida oʻzgarishi mumkin qadar toʻlaroq aks ettirilishi kerak. Tektonik xaritalarda struktura shakllari bilan birgalikda choʻkindi va magmatik jinslarning formatsiyasi, metamorfizm fatsiyalari tasvirlanadi. Tektonik xaritalarda Yer poʻstining maʼlum bir uchastkasiga oid tektonik maʼlumotlar sintezi sifatida tektonik rayonlashtirish oʻz ifodasini topadi. Hozirgi Tektonik xaritalarda ajratilgan tektonik birliklarning (tabiiy tektonik rnlar uchun) asosiy belgilari burmalanish yoshi va tektonik rejimlar (evgeosinklinal, miogeosinklinal, orogen va boshqalar)dir. Maxsus Tektonik xaritalarda ayrim tektonik elementlargina tasvirlanadi. Foydali qazilmalarning bashoratlash xaritalarini tuzish va qidiruv ishlarini rejalashtirishda Tektonik xaritalardan keng foydalaniladi. == Manbalar == {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} a99axe3v4lqyranc1l867qupl80d2wt 6274198 6274197 2026-09-21T04:57:28Z Sherzod11W 273619 6274198 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik xaritalar''' - [[Yer poʻsti]]ning strukturasini tasvirlovchi, Yerni butunligicha yoki uning ''asosiy rivojlanish etaplarini'' alohida regionlar doirasida aks ettiruvchi xaritalar. Tektonik xaritalar geofizik va boshqa maʼlumotlardan foydalanib, geologik xaritalar asosida tuziladi. Tektonik xaritalarni 2 asosiy toifaga: strukturaviy va xususiy Tektonik xaritalarga boʻlish qabul qilingan. Struktura xaritalari tektonik strukturalarning morfologiyasini aks ettiradi, Tektonik xaritalar esa morfologiyadan tashqari shu strukturalarning shakllanish tarixini, ularning rivojlanish bosqichlari va davrlarini ochib beradi, magmatizmning tektonika bilan bogʻliqligini koʻrsatadi. Xususiy Tektonik xaritalar orasida bir necha xil xaritalar farq qilinadi: oddiy tektonik, paleotektonik, mavzuli va ixtisoslashtirilgan (mas., seysmotektonik) xaritalar. Ushbu xaritalardan har biri obzorli (1: 2000000 va kichikroq) va regional (odatda, 1:200000 dan 1:1000000 gacha) xaritalarga boʻlinadi. Tektonik xaritalar avval kichik masshtabli tektonik sxemalardan foydalanilgan. Shunday sxemalardan dastlabkisi Fransiya va Shveysariyaning Yura togʻlari tektonik sxemalaridir (A. Gresli, 1838). <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxiri — <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlarida E.Zyuss, F. Kosmat, M. Bertran va boshqalarning asarlarida shunga oʻxshash sxemalar juda keng Tapkalgan. Rossiyada 1930ylarda A.D.Arxangelskiy, N.S.Shatskiy, D.V.Nalivkin va boshqa kichik masshtabdagi tektonik sxemalar tuzishgan. <nowiki>XX</nowiki> asrning 2yarmidan boshlab umuman Yer yuzi, ayrim materiklar, mamlakatlar (Rossiya, XXR, Polsha, Chexiya, AQSH, Kanada, Avstriya, Venesuela, Meksika, Turkiya va boshqalar)ning Tektonik xaritalar nashr etildi. Dunyo xaritasi boʻyicha Xalqaro komissiya qoshida rus olimlari boshqaruvida Tektonik xaritalar boʻyicha kichik komissiya tuzilgan boʻlib, ular tomonidan Yevropa va dunyo Tektonik xaritalar (1980) tuzidsi. Materiklar va yirik davlatlarning Tektonik xaritalar esa 1:1000000 — 1:2000000 masshtabda, ayrim regionlarning Tektonik xaritalar esa 1:250000 — 1:500000 masshtabda tuziladi. Turli masshtabdagi Tektonik xaritalarda strukturalarning morfologiyasi, rivojlanish tarixi va genezisi, tektonik rejim va uning vaqt davomida oʻzgarishi mumkin qadar toʻlaroq aks ettirilishi kerak. Tektonik xaritalarda struktura shakllari bilan birgalikda choʻkindi va magmatik jinslarning formatsiyasi, metamorfizm fatsiyalari tasvirlanadi. Tektonik xaritalarda Yer poʻstining maʼlum bir uchastkasiga oid tektonik maʼlumotlar sintezi sifatida tektonik rayonlashtirish oʻz ifodasini topadi. Hozirgi Tektonik xaritalarda ajratilgan tektonik birliklarning (tabiiy tektonik rnlar uchun) asosiy belgilari burmalanish yoshi va tektonik rejimlar (evgeosinklinal, miogeosinklinal, orogen va boshqalar)dir. Maxsus Tektonik xaritalarda ayrim tektonik elementlargina tasvirlanadi. Foydali qazilmalarning bashoratlash xaritalarini tuzish va qidiruv ishlarini rejalashtirishda Tektonik xaritalardan keng foydalaniladi. == Manbalar == {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} 1ojcnhc7t5l246s6hcxnepxvgz91skg 6274199 6274198 2026-09-21T04:57:49Z Sherzod11W 273619 6274199 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik xaritalar''' - [[Yer poʻsti]]ning strukturasini tasvirlovchi, Yerni butunligicha yoki uning ''asosiy rivojlanish etaplarini'' alohida [[region]]<nowiki/>lar doirasida aks ettiruvchi xaritalar. Tektonik xaritalar geofizik va boshqa maʼlumotlardan foydalanib, geologik xaritalar asosida tuziladi. Tektonik xaritalarni 2 asosiy toifaga: strukturaviy va xususiy Tektonik xaritalarga boʻlish qabul qilingan. Struktura xaritalari tektonik strukturalarning morfologiyasini aks ettiradi, Tektonik xaritalar esa morfologiyadan tashqari shu strukturalarning shakllanish tarixini, ularning rivojlanish bosqichlari va davrlarini ochib beradi, magmatizmning tektonika bilan bogʻliqligini koʻrsatadi. Xususiy Tektonik xaritalar orasida bir necha xil xaritalar farq qilinadi: oddiy tektonik, paleotektonik, mavzuli va ixtisoslashtirilgan (mas., seysmotektonik) xaritalar. Ushbu xaritalardan har biri obzorli (1: 2000000 va kichikroq) va regional (odatda, 1:200000 dan 1:1000000 gacha) xaritalarga boʻlinadi. Tektonik xaritalar avval kichik masshtabli tektonik sxemalardan foydalanilgan. Shunday sxemalardan dastlabkisi Fransiya va Shveysariyaning Yura togʻlari tektonik sxemalaridir (A. Gresli, 1838). <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxiri — <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlarida E.Zyuss, F. Kosmat, M. Bertran va boshqalarning asarlarida shunga oʻxshash sxemalar juda keng Tapkalgan. Rossiyada 1930ylarda A.D.Arxangelskiy, N.S.Shatskiy, D.V.Nalivkin va boshqa kichik masshtabdagi tektonik sxemalar tuzishgan. <nowiki>XX</nowiki> asrning 2yarmidan boshlab umuman Yer yuzi, ayrim materiklar, mamlakatlar (Rossiya, XXR, Polsha, Chexiya, AQSH, Kanada, Avstriya, Venesuela, Meksika, Turkiya va boshqalar)ning Tektonik xaritalar nashr etildi. Dunyo xaritasi boʻyicha Xalqaro komissiya qoshida rus olimlari boshqaruvida Tektonik xaritalar boʻyicha kichik komissiya tuzilgan boʻlib, ular tomonidan Yevropa va dunyo Tektonik xaritalar (1980) tuzidsi. Materiklar va yirik davlatlarning Tektonik xaritalar esa 1:1000000 — 1:2000000 masshtabda, ayrim regionlarning Tektonik xaritalar esa 1:250000 — 1:500000 masshtabda tuziladi. Turli masshtabdagi Tektonik xaritalarda strukturalarning morfologiyasi, rivojlanish tarixi va genezisi, tektonik rejim va uning vaqt davomida oʻzgarishi mumkin qadar toʻlaroq aks ettirilishi kerak. Tektonik xaritalarda struktura shakllari bilan birgalikda choʻkindi va magmatik jinslarning formatsiyasi, metamorfizm fatsiyalari tasvirlanadi. Tektonik xaritalarda Yer poʻstining maʼlum bir uchastkasiga oid tektonik maʼlumotlar sintezi sifatida tektonik rayonlashtirish oʻz ifodasini topadi. Hozirgi Tektonik xaritalarda ajratilgan tektonik birliklarning (tabiiy tektonik rnlar uchun) asosiy belgilari burmalanish yoshi va tektonik rejimlar (evgeosinklinal, miogeosinklinal, orogen va boshqalar)dir. Maxsus Tektonik xaritalarda ayrim tektonik elementlargina tasvirlanadi. Foydali qazilmalarning bashoratlash xaritalarini tuzish va qidiruv ishlarini rejalashtirishda Tektonik xaritalardan keng foydalaniladi. == Manbalar == {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} 2qg0llt5v2po6haaeyude2u14du71ua 6274201 6274199 2026-09-21T04:58:00Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274201 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik xaritalar''' - [[Yer poʻsti]]ning strukturasini tasvirlovchi, Yerni butunligicha yoki uning ''asosiy rivojlanish etaplarini'' alohida [[region]]lar doirasida aks ettiruvchi xaritalar. Tektonik xaritalar geofizik va boshqa maʼlumotlardan foydalanib, geologik xaritalar asosida tuziladi. Tektonik xaritalarni 2 asosiy toifaga: strukturaviy va xususiy Tektonik xaritalarga boʻlish qabul qilingan. Struktura xaritalari tektonik strukturalarning morfologiyasini aks ettiradi, Tektonik xaritalar esa morfologiyadan tashqari shu strukturalarning shakllanish tarixini, ularning rivojlanish bosqichlari va davrlarini ochib beradi, magmatizmning tektonika bilan bogʻliqligini koʻrsatadi. Xususiy Tektonik xaritalar orasida bir necha xil xaritalar farq qilinadi: oddiy tektonik, paleotektonik, mavzuli va ixtisoslashtirilgan (mas., seysmotektonik) xaritalar. Ushbu xaritalardan har biri obzorli (1: 2000000 va kichikroq) va regional (odatda, 1:200000 dan 1:1000000 gacha) xaritalarga boʻlinadi. Tektonik xaritalar avval kichik masshtabli tektonik sxemalardan foydalanilgan. Shunday sxemalardan dastlabkisi Fransiya va Shveysariyaning Yura togʻlari tektonik sxemalaridir (A. Gresli, 1838). <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxiri — <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlarida E.Zyuss, F. Kosmat, M. Bertran va boshqalarning asarlarida shunga oʻxshash sxemalar juda keng Tapkalgan. Rossiyada 1930ylarda A.D.Arxangelskiy, N.S.Shatskiy, D.V.Nalivkin va boshqa kichik masshtabdagi tektonik sxemalar tuzishgan. <nowiki>XX</nowiki> asrning 2yarmidan boshlab umuman Yer yuzi, ayrim materiklar, mamlakatlar (Rossiya, XXR, Polsha, Chexiya, AQSH, Kanada, Avstriya, Venesuela, Meksika, Turkiya va boshqalar)ning Tektonik xaritalar nashr etildi. Dunyo xaritasi boʻyicha Xalqaro komissiya qoshida rus olimlari boshqaruvida Tektonik xaritalar boʻyicha kichik komissiya tuzilgan boʻlib, ular tomonidan Yevropa va dunyo Tektonik xaritalar (1980) tuzidsi. Materiklar va yirik davlatlarning Tektonik xaritalar esa 1:1000000 — 1:2000000 masshtabda, ayrim regionlarning Tektonik xaritalar esa 1:250000 — 1:500000 masshtabda tuziladi. Turli masshtabdagi Tektonik xaritalarda strukturalarning morfologiyasi, rivojlanish tarixi va genezisi, tektonik rejim va uning vaqt davomida oʻzgarishi mumkin qadar toʻlaroq aks ettirilishi kerak. Tektonik xaritalarda struktura shakllari bilan birgalikda choʻkindi va magmatik jinslarning formatsiyasi, metamorfizm fatsiyalari tasvirlanadi. Tektonik xaritalarda Yer poʻstining maʼlum bir uchastkasiga oid tektonik maʼlumotlar sintezi sifatida tektonik rayonlashtirish oʻz ifodasini topadi. Hozirgi Tektonik xaritalarda ajratilgan tektonik birliklarning (tabiiy tektonik rnlar uchun) asosiy belgilari burmalanish yoshi va tektonik rejimlar (evgeosinklinal, miogeosinklinal, orogen va boshqalar)dir. Maxsus Tektonik xaritalarda ayrim tektonik elementlargina tasvirlanadi. Foydali qazilmalarning bashoratlash xaritalarini tuzish va qidiruv ishlarini rejalashtirishda Tektonik xaritalardan keng foydalaniladi. == Manbalar == {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} h4q27hnlhfztpzvblhd9b0z5sw6qv4o 6274202 6274201 2026-09-21T04:58:27Z Sherzod11W 273619 6274202 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik xaritalar''' - [[Yer poʻsti]]ning strukturasini tasvirlovchi, Yerni butunligicha yoki uning ''asosiy rivojlanish etaplarini'' alohida [[region]]lar doirasida aks ettiruvchi xaritalar. Tektonik xaritalar geofizik va boshqa maʼlumotlardan foydalanib, geologik xaritalar asosida tuziladi. Tektonik xaritalarni 2 asosiy toifaga: ''strukturaviy va xususiy;'' Tektonik xaritalarga boʻlish qabul qilingan. Struktura xaritalari tektonik strukturalarning morfologiyasini aks ettiradi, Tektonik xaritalar esa morfologiyadan tashqari shu strukturalarning shakllanish tarixini, ularning rivojlanish bosqichlari va davrlarini ochib beradi, magmatizmning tektonika bilan bogʻliqligini koʻrsatadi. Xususiy Tektonik xaritalar orasida bir necha xil xaritalar farq qilinadi: oddiy tektonik, paleotektonik, mavzuli va ixtisoslashtirilgan (mas., seysmotektonik) xaritalar. Ushbu xaritalardan har biri obzorli (1: 2000000 va kichikroq) va regional (odatda, 1:200000 dan 1:1000000 gacha) xaritalarga boʻlinadi. Tektonik xaritalar avval kichik masshtabli tektonik sxemalardan foydalanilgan. Shunday sxemalardan dastlabkisi Fransiya va Shveysariyaning Yura togʻlari tektonik sxemalaridir (A. Gresli, 1838). <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxiri — <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlarida E.Zyuss, F. Kosmat, M. Bertran va boshqalarning asarlarida shunga oʻxshash sxemalar juda keng Tapkalgan. Rossiyada 1930ylarda A.D.Arxangelskiy, N.S.Shatskiy, D.V.Nalivkin va boshqa kichik masshtabdagi tektonik sxemalar tuzishgan. <nowiki>XX</nowiki> asrning 2yarmidan boshlab umuman Yer yuzi, ayrim materiklar, mamlakatlar (Rossiya, XXR, Polsha, Chexiya, AQSH, Kanada, Avstriya, Venesuela, Meksika, Turkiya va boshqalar)ning Tektonik xaritalar nashr etildi. Dunyo xaritasi boʻyicha Xalqaro komissiya qoshida rus olimlari boshqaruvida Tektonik xaritalar boʻyicha kichik komissiya tuzilgan boʻlib, ular tomonidan Yevropa va dunyo Tektonik xaritalar (1980) tuzidsi. Materiklar va yirik davlatlarning Tektonik xaritalar esa 1:1000000 — 1:2000000 masshtabda, ayrim regionlarning Tektonik xaritalar esa 1:250000 — 1:500000 masshtabda tuziladi. Turli masshtabdagi Tektonik xaritalarda strukturalarning morfologiyasi, rivojlanish tarixi va genezisi, tektonik rejim va uning vaqt davomida oʻzgarishi mumkin qadar toʻlaroq aks ettirilishi kerak. Tektonik xaritalarda struktura shakllari bilan birgalikda choʻkindi va magmatik jinslarning formatsiyasi, metamorfizm fatsiyalari tasvirlanadi. Tektonik xaritalarda Yer poʻstining maʼlum bir uchastkasiga oid tektonik maʼlumotlar sintezi sifatida tektonik rayonlashtirish oʻz ifodasini topadi. Hozirgi Tektonik xaritalarda ajratilgan tektonik birliklarning (tabiiy tektonik rnlar uchun) asosiy belgilari burmalanish yoshi va tektonik rejimlar (evgeosinklinal, miogeosinklinal, orogen va boshqalar)dir. Maxsus Tektonik xaritalarda ayrim tektonik elementlargina tasvirlanadi. Foydali qazilmalarning bashoratlash xaritalarini tuzish va qidiruv ishlarini rejalashtirishda Tektonik xaritalardan keng foydalaniladi. == Manbalar == {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} 9q71o8iy1n6qco5lpeyj89k5cp8k19n 6274203 6274202 2026-09-21T04:58:42Z Sherzod11W 273619 6274203 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik xaritalar''' - [[Yer poʻsti]]ning strukturasini tasvirlovchi, Yerni butunligicha yoki uning ''asosiy rivojlanish etaplarini'' alohida [[region]]lar doirasida aks ettiruvchi xaritalar. Tektonik xaritalar geofizik va boshqa maʼlumotlardan foydalanib, geologik xaritalar asosida tuziladi. Tektonik xaritalarni 2 asosiy toifaga: ''strukturaviy va xususiy;'' Tektonik xaritalarga boʻlish qabul qilingan. Struktura xaritalari tektonik strukturalarning morfologiyasini aks ettiradi, Tektonik xaritalar esa morfologiyadan tashqari shu strukturalarning shakllanish tarixini, ularning rivojlanish bosqichlari va davrlarini ochib beradi, magmatizmning tektonika bilan bogʻliqligini koʻrsatadi. Xususiy Tektonik xaritalar orasida bir necha xil xaritalar farq qilinadi: oddiy tektonik, paleotektonik, mavzuli va ixtisoslashtirilgan (mas., [[Seysmotektonika|seysmotektonik]]) xaritalar. Ushbu xaritalardan har biri obzorli (1: 2000000 va kichikroq) va regional (odatda, 1:200000 dan 1:1000000 gacha) xaritalarga boʻlinadi. Tektonik xaritalar avval kichik masshtabli tektonik sxemalardan foydalanilgan. Shunday sxemalardan dastlabkisi Fransiya va Shveysariyaning Yura togʻlari tektonik sxemalaridir (A. Gresli, 1838). <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxiri — <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlarida E.Zyuss, F. Kosmat, M. Bertran va boshqalarning asarlarida shunga oʻxshash sxemalar juda keng Tapkalgan. Rossiyada 1930ylarda A.D.Arxangelskiy, N.S.Shatskiy, D.V.Nalivkin va boshqa kichik masshtabdagi tektonik sxemalar tuzishgan. <nowiki>XX</nowiki> asrning 2yarmidan boshlab umuman Yer yuzi, ayrim materiklar, mamlakatlar (Rossiya, XXR, Polsha, Chexiya, AQSH, Kanada, Avstriya, Venesuela, Meksika, Turkiya va boshqalar)ning Tektonik xaritalar nashr etildi. Dunyo xaritasi boʻyicha Xalqaro komissiya qoshida rus olimlari boshqaruvida Tektonik xaritalar boʻyicha kichik komissiya tuzilgan boʻlib, ular tomonidan Yevropa va dunyo Tektonik xaritalar (1980) tuzidsi. Materiklar va yirik davlatlarning Tektonik xaritalar esa 1:1000000 — 1:2000000 masshtabda, ayrim regionlarning Tektonik xaritalar esa 1:250000 — 1:500000 masshtabda tuziladi. Turli masshtabdagi Tektonik xaritalarda strukturalarning morfologiyasi, rivojlanish tarixi va genezisi, tektonik rejim va uning vaqt davomida oʻzgarishi mumkin qadar toʻlaroq aks ettirilishi kerak. Tektonik xaritalarda struktura shakllari bilan birgalikda choʻkindi va magmatik jinslarning formatsiyasi, metamorfizm fatsiyalari tasvirlanadi. Tektonik xaritalarda Yer poʻstining maʼlum bir uchastkasiga oid tektonik maʼlumotlar sintezi sifatida tektonik rayonlashtirish oʻz ifodasini topadi. Hozirgi Tektonik xaritalarda ajratilgan tektonik birliklarning (tabiiy tektonik rnlar uchun) asosiy belgilari burmalanish yoshi va tektonik rejimlar (evgeosinklinal, miogeosinklinal, orogen va boshqalar)dir. Maxsus Tektonik xaritalarda ayrim tektonik elementlargina tasvirlanadi. Foydali qazilmalarning bashoratlash xaritalarini tuzish va qidiruv ishlarini rejalashtirishda Tektonik xaritalardan keng foydalaniladi. == Manbalar == {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} ngqqwffbhsxc9z3fa1ywryzh5cvdx32 6274204 6274203 2026-09-21T04:58:57Z Sherzod11W 273619 6274204 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik xaritalar''' - [[Yer poʻsti]]ning strukturasini tasvirlovchi, Yerni butunligicha yoki uning ''asosiy rivojlanish etaplarini'' alohida [[region]]lar doirasida aks ettiruvchi xaritalar. Tektonik xaritalar geofizik va boshqa maʼlumotlardan foydalanib, geologik xaritalar asosida tuziladi. Tektonik xaritalarni 2 asosiy toifaga: ''strukturaviy va xususiy;'' Tektonik xaritalarga boʻlish qabul qilingan. Struktura xaritalari tektonik strukturalarning [[morfologiya]]<nowiki/>sini aks ettiradi, Tektonik xaritalar esa morfologiyadan tashqari shu strukturalarning shakllanish tarixini, ularning rivojlanish bosqichlari va davrlarini ochib beradi, magmatizmning tektonika bilan bogʻliqligini koʻrsatadi. Xususiy Tektonik xaritalar orasida bir necha xil xaritalar farq qilinadi: oddiy tektonik, paleotektonik, mavzuli va ixtisoslashtirilgan (mas., [[Seysmotektonika|seysmotektonik]]) xaritalar. Ushbu xaritalardan har biri obzorli (1: 2000000 va kichikroq) va regional (odatda, 1:200000 dan 1:1000000 gacha) xaritalarga boʻlinadi. Tektonik xaritalar avval kichik masshtabli tektonik sxemalardan foydalanilgan. Shunday sxemalardan dastlabkisi Fransiya va Shveysariyaning Yura togʻlari tektonik sxemalaridir (A. Gresli, 1838). <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxiri — <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlarida E.Zyuss, F. Kosmat, M. Bertran va boshqalarning asarlarida shunga oʻxshash sxemalar juda keng Tapkalgan. Rossiyada 1930ylarda A.D.Arxangelskiy, N.S.Shatskiy, D.V.Nalivkin va boshqa kichik masshtabdagi tektonik sxemalar tuzishgan. <nowiki>XX</nowiki> asrning 2yarmidan boshlab umuman Yer yuzi, ayrim materiklar, mamlakatlar (Rossiya, XXR, Polsha, Chexiya, AQSH, Kanada, Avstriya, Venesuela, Meksika, Turkiya va boshqalar)ning Tektonik xaritalar nashr etildi. Dunyo xaritasi boʻyicha Xalqaro komissiya qoshida rus olimlari boshqaruvida Tektonik xaritalar boʻyicha kichik komissiya tuzilgan boʻlib, ular tomonidan Yevropa va dunyo Tektonik xaritalar (1980) tuzidsi. Materiklar va yirik davlatlarning Tektonik xaritalar esa 1:1000000 — 1:2000000 masshtabda, ayrim regionlarning Tektonik xaritalar esa 1:250000 — 1:500000 masshtabda tuziladi. Turli masshtabdagi Tektonik xaritalarda strukturalarning morfologiyasi, rivojlanish tarixi va genezisi, tektonik rejim va uning vaqt davomida oʻzgarishi mumkin qadar toʻlaroq aks ettirilishi kerak. Tektonik xaritalarda struktura shakllari bilan birgalikda choʻkindi va magmatik jinslarning formatsiyasi, metamorfizm fatsiyalari tasvirlanadi. Tektonik xaritalarda Yer poʻstining maʼlum bir uchastkasiga oid tektonik maʼlumotlar sintezi sifatida tektonik rayonlashtirish oʻz ifodasini topadi. Hozirgi Tektonik xaritalarda ajratilgan tektonik birliklarning (tabiiy tektonik rnlar uchun) asosiy belgilari burmalanish yoshi va tektonik rejimlar (evgeosinklinal, miogeosinklinal, orogen va boshqalar)dir. Maxsus Tektonik xaritalarda ayrim tektonik elementlargina tasvirlanadi. Foydali qazilmalarning bashoratlash xaritalarini tuzish va qidiruv ishlarini rejalashtirishda Tektonik xaritalardan keng foydalaniladi. == Manbalar == {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} 5w98ihhdmx7lza635wl49qqu1izu813 6274205 6274204 2026-09-21T04:59:04Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274205 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik xaritalar''' - [[Yer poʻsti]]ning strukturasini tasvirlovchi, Yerni butunligicha yoki uning ''asosiy rivojlanish etaplarini'' alohida [[region]]lar doirasida aks ettiruvchi xaritalar. Tektonik xaritalar geofizik va boshqa maʼlumotlardan foydalanib, geologik xaritalar asosida tuziladi. Tektonik xaritalarni 2 asosiy toifaga: ''strukturaviy va xususiy;'' Tektonik xaritalarga boʻlish qabul qilingan. Struktura xaritalari tektonik strukturalarning [[morfologiya]]sini aks ettiradi, Tektonik xaritalar esa morfologiyadan tashqari shu strukturalarning shakllanish tarixini, ularning rivojlanish bosqichlari va davrlarini ochib beradi, magmatizmning tektonika bilan bogʻliqligini koʻrsatadi. Xususiy Tektonik xaritalar orasida bir necha xil xaritalar farq qilinadi: oddiy tektonik, paleotektonik, mavzuli va ixtisoslashtirilgan (mas., [[Seysmotektonika|seysmotektonik]]) xaritalar. Ushbu xaritalardan har biri obzorli (1: 2000000 va kichikroq) va regional (odatda, 1:200000 dan 1:1000000 gacha) xaritalarga boʻlinadi. Tektonik xaritalar avval kichik masshtabli tektonik sxemalardan foydalanilgan. Shunday sxemalardan dastlabkisi Fransiya va Shveysariyaning Yura togʻlari tektonik sxemalaridir (A. Gresli, 1838). <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxiri — <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlarida E.Zyuss, F. Kosmat, M. Bertran va boshqalarning asarlarida shunga oʻxshash sxemalar juda keng Tapkalgan. Rossiyada 1930ylarda A.D.Arxangelskiy, N.S.Shatskiy, D.V.Nalivkin va boshqa kichik masshtabdagi tektonik sxemalar tuzishgan. <nowiki>XX</nowiki> asrning 2yarmidan boshlab umuman Yer yuzi, ayrim materiklar, mamlakatlar (Rossiya, XXR, Polsha, Chexiya, AQSH, Kanada, Avstriya, Venesuela, Meksika, Turkiya va boshqalar)ning Tektonik xaritalar nashr etildi. Dunyo xaritasi boʻyicha Xalqaro komissiya qoshida rus olimlari boshqaruvida Tektonik xaritalar boʻyicha kichik komissiya tuzilgan boʻlib, ular tomonidan Yevropa va dunyo Tektonik xaritalar (1980) tuzidsi. Materiklar va yirik davlatlarning Tektonik xaritalar esa 1:1000000 — 1:2000000 masshtabda, ayrim regionlarning Tektonik xaritalar esa 1:250000 — 1:500000 masshtabda tuziladi. Turli masshtabdagi Tektonik xaritalarda strukturalarning morfologiyasi, rivojlanish tarixi va genezisi, tektonik rejim va uning vaqt davomida oʻzgarishi mumkin qadar toʻlaroq aks ettirilishi kerak. Tektonik xaritalarda struktura shakllari bilan birgalikda choʻkindi va magmatik jinslarning formatsiyasi, metamorfizm fatsiyalari tasvirlanadi. Tektonik xaritalarda Yer poʻstining maʼlum bir uchastkasiga oid tektonik maʼlumotlar sintezi sifatida tektonik rayonlashtirish oʻz ifodasini topadi. Hozirgi Tektonik xaritalarda ajratilgan tektonik birliklarning (tabiiy tektonik rnlar uchun) asosiy belgilari burmalanish yoshi va tektonik rejimlar (evgeosinklinal, miogeosinklinal, orogen va boshqalar)dir. Maxsus Tektonik xaritalarda ayrim tektonik elementlargina tasvirlanadi. Foydali qazilmalarning bashoratlash xaritalarini tuzish va qidiruv ishlarini rejalashtirishda Tektonik xaritalardan keng foydalaniladi. == Manbalar == {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} lr2dpjm8xwyz11mnkqbyb8vv8tr0tkd 6274206 6274205 2026-09-21T04:59:18Z Sherzod11W 273619 6274206 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik xaritalar''' - [[Yer poʻsti]]ning strukturasini tasvirlovchi, Yerni butunligicha yoki uning ''asosiy rivojlanish etaplarini'' alohida [[region]]lar doirasida aks ettiruvchi xaritalar. Tektonik xaritalar geofizik va boshqa maʼlumotlardan foydalanib, geologik xaritalar asosida tuziladi. Tektonik xaritalarni 2 asosiy toifaga: ''strukturaviy va xususiy;'' Tektonik xaritalarga boʻlish qabul qilingan. Struktura xaritalari tektonik strukturalarning [[morfologiya]]sini aks ettiradi, Tektonik xaritalar esa [[morfologiya]]<nowiki/>dan tashqari shu strukturalarning shakllanish tarixini, ularning rivojlanish bosqichlari va davrlarini ochib beradi, magmatizmning tektonika bilan bogʻliqligini koʻrsatadi. Xususiy Tektonik xaritalar orasida bir necha xil xaritalar farq qilinadi: oddiy tektonik, paleotektonik, mavzuli va ixtisoslashtirilgan (mas., [[Seysmotektonika|seysmotektonik]]) xaritalar. Ushbu xaritalardan har biri obzorli (1: 2000000 va kichikroq) va regional (odatda, 1:200000 dan 1:1000000 gacha) xaritalarga boʻlinadi. Tektonik xaritalar avval kichik masshtabli tektonik sxemalardan foydalanilgan. Shunday sxemalardan dastlabkisi Fransiya va Shveysariyaning Yura togʻlari tektonik sxemalaridir (A. Gresli, 1838). <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxiri — <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlarida E.Zyuss, F. Kosmat, M. Bertran va boshqalarning asarlarida shunga oʻxshash sxemalar juda keng Tapkalgan. Rossiyada 1930ylarda A.D.Arxangelskiy, N.S.Shatskiy, D.V.Nalivkin va boshqa kichik masshtabdagi tektonik sxemalar tuzishgan. <nowiki>XX</nowiki> asrning 2yarmidan boshlab umuman Yer yuzi, ayrim materiklar, mamlakatlar (Rossiya, XXR, Polsha, Chexiya, AQSH, Kanada, Avstriya, Venesuela, Meksika, Turkiya va boshqalar)ning Tektonik xaritalar nashr etildi. Dunyo xaritasi boʻyicha Xalqaro komissiya qoshida rus olimlari boshqaruvida Tektonik xaritalar boʻyicha kichik komissiya tuzilgan boʻlib, ular tomonidan Yevropa va dunyo Tektonik xaritalar (1980) tuzidsi. Materiklar va yirik davlatlarning Tektonik xaritalar esa 1:1000000 — 1:2000000 masshtabda, ayrim regionlarning Tektonik xaritalar esa 1:250000 — 1:500000 masshtabda tuziladi. Turli masshtabdagi Tektonik xaritalarda strukturalarning morfologiyasi, rivojlanish tarixi va genezisi, tektonik rejim va uning vaqt davomida oʻzgarishi mumkin qadar toʻlaroq aks ettirilishi kerak. Tektonik xaritalarda struktura shakllari bilan birgalikda choʻkindi va magmatik jinslarning formatsiyasi, metamorfizm fatsiyalari tasvirlanadi. Tektonik xaritalarda Yer poʻstining maʼlum bir uchastkasiga oid tektonik maʼlumotlar sintezi sifatida tektonik rayonlashtirish oʻz ifodasini topadi. Hozirgi Tektonik xaritalarda ajratilgan tektonik birliklarning (tabiiy tektonik rnlar uchun) asosiy belgilari burmalanish yoshi va tektonik rejimlar (evgeosinklinal, miogeosinklinal, orogen va boshqalar)dir. Maxsus Tektonik xaritalarda ayrim tektonik elementlargina tasvirlanadi. Foydali qazilmalarning bashoratlash xaritalarini tuzish va qidiruv ishlarini rejalashtirishda Tektonik xaritalardan keng foydalaniladi. == Manbalar == {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} br5jg0gz8i0pe1bnldrpe4r9y30k8dm 6274207 6274206 2026-09-21T04:59:27Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274207 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik xaritalar''' - [[Yer poʻsti]]ning strukturasini tasvirlovchi, Yerni butunligicha yoki uning ''asosiy rivojlanish etaplarini'' alohida [[region]]lar doirasida aks ettiruvchi xaritalar. Tektonik xaritalar geofizik va boshqa maʼlumotlardan foydalanib, geologik xaritalar asosida tuziladi. Tektonik xaritalarni 2 asosiy toifaga: ''strukturaviy va xususiy;'' Tektonik xaritalarga boʻlish qabul qilingan. Struktura xaritalari tektonik strukturalarning [[morfologiya]]sini aks ettiradi, Tektonik xaritalar esa [[morfologiya]]dan tashqari shu strukturalarning shakllanish tarixini, ularning rivojlanish bosqichlari va davrlarini ochib beradi, magmatizmning tektonika bilan bogʻliqligini koʻrsatadi. Xususiy Tektonik xaritalar orasida bir necha xil xaritalar farq qilinadi: oddiy tektonik, paleotektonik, mavzuli va ixtisoslashtirilgan (mas., [[Seysmotektonika|seysmotektonik]]) xaritalar. Ushbu xaritalardan har biri obzorli (1: 2000000 va kichikroq) va regional (odatda, 1:200000 dan 1:1000000 gacha) xaritalarga boʻlinadi. Tektonik xaritalar avval kichik masshtabli tektonik sxemalardan foydalanilgan. Shunday sxemalardan dastlabkisi Fransiya va Shveysariyaning Yura togʻlari tektonik sxemalaridir (A. Gresli, 1838). <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxiri — <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlarida E.Zyuss, F. Kosmat, M. Bertran va boshqalarning asarlarida shunga oʻxshash sxemalar juda keng Tapkalgan. Rossiyada 1930ylarda A.D.Arxangelskiy, N.S.Shatskiy, D.V.Nalivkin va boshqa kichik masshtabdagi tektonik sxemalar tuzishgan. <nowiki>XX</nowiki> asrning 2yarmidan boshlab umuman Yer yuzi, ayrim materiklar, mamlakatlar (Rossiya, XXR, Polsha, Chexiya, AQSH, Kanada, Avstriya, Venesuela, Meksika, Turkiya va boshqalar)ning Tektonik xaritalar nashr etildi. Dunyo xaritasi boʻyicha Xalqaro komissiya qoshida rus olimlari boshqaruvida Tektonik xaritalar boʻyicha kichik komissiya tuzilgan boʻlib, ular tomonidan Yevropa va dunyo Tektonik xaritalar (1980) tuzidsi. Materiklar va yirik davlatlarning Tektonik xaritalar esa 1:1000000 — 1:2000000 masshtabda, ayrim regionlarning Tektonik xaritalar esa 1:250000 — 1:500000 masshtabda tuziladi. Turli masshtabdagi Tektonik xaritalarda strukturalarning morfologiyasi, rivojlanish tarixi va genezisi, tektonik rejim va uning vaqt davomida oʻzgarishi mumkin qadar toʻlaroq aks ettirilishi kerak. Tektonik xaritalarda struktura shakllari bilan birgalikda choʻkindi va magmatik jinslarning formatsiyasi, metamorfizm fatsiyalari tasvirlanadi. Tektonik xaritalarda Yer poʻstining maʼlum bir uchastkasiga oid tektonik maʼlumotlar sintezi sifatida tektonik rayonlashtirish oʻz ifodasini topadi. Hozirgi Tektonik xaritalarda ajratilgan tektonik birliklarning (tabiiy tektonik rnlar uchun) asosiy belgilari burmalanish yoshi va tektonik rejimlar (evgeosinklinal, miogeosinklinal, orogen va boshqalar)dir. Maxsus Tektonik xaritalarda ayrim tektonik elementlargina tasvirlanadi. Foydali qazilmalarning bashoratlash xaritalarini tuzish va qidiruv ishlarini rejalashtirishda Tektonik xaritalardan keng foydalaniladi. == Manbalar == {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} c3y812ojdu3v6ci2pyppr6yhbbt4vqj 6274208 6274207 2026-09-21T05:00:10Z Sherzod11W 273619 6274208 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik xaritalar''' - [[Yer poʻsti]]ning strukturasini tasvirlovchi, Yerni butunligicha yoki uning ''asosiy rivojlanish etaplarini'' alohida [[region]]lar doirasida aks ettiruvchi xaritalar. Tektonik xaritalar geofizik va boshqa maʼlumotlardan foydalanib, geologik xaritalar asosida tuziladi. Tektonik xaritalarni 2 asosiy toifaga: ''strukturaviy va xususiy;'' Tektonik xaritalarga boʻlish qabul qilingan. Struktura xaritalari tektonik strukturalarning [[morfologiya]]sini aks ettiradi, Tektonik xaritalar esa [[morfologiya]]dan tashqari shu strukturalarning shakllanish tarixini, ularning rivojlanish bosqichlari va davrlarini ochib beradi, magmatizmning tektonika bilan bogʻliqligini koʻrsatadi. Xususiy Tektonik xaritalar orasida bir necha xil xaritalar farq qilinadi: oddiy tektonik, paleotektonik, mavzuli va ixtisoslashtirilgan (mas., [[Seysmotektonika|seysmotektonik]]) xaritalar. Ushbu xaritalardan har biri obzorli (1: 2000000 va kichikroq) va regional (odatda, 1:200000 dan 1:1000000 gacha) xaritalarga boʻlinadi. Tektonik xaritalar avval kichik masshtabli tektonik sxemalardan foydalanilgan. Shunday sxemalardan dastlabkisi Fransiya va Shveysariyaning Yura togʻlari tektonik sxemalaridir (A. Gresli, 1838). <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxiri — <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlarida E.Zyuss, F. Kosmat, M. Bertran va boshqalarning asarlarida shunga oʻxshash sxemalar juda keng Tapkalgan. Rossiyada 1930ylarda A.D.Arxangelskiy, N.S.Shatskiy, D.V.Nalivkin va boshqa kichik masshtabdagi tektonik sxemalar tuzishgan. <nowiki>XX</nowiki> asrning 2yarmidan boshlab umuman Yer yuzi, ayrim materiklar, mamlakatlar (Rossiya, XXR, Polsha, Chexiya, AQSH, Kanada, Avstriya, Venesuela, Meksika, Turkiya va boshqalar)ning Tektonik xaritalar nashr etildi. Dunyo xaritasi boʻyicha Xalqaro komissiya qoshida rus olimlari boshqaruvida Tektonik xaritalar boʻyicha kichik komissiya tuzilgan boʻlib, ular tomonidan Yevropa va dunyo Tektonik xaritalar (1980) tuzidsi. Materiklar va yirik davlatlarning Tektonik xaritalar esa 1:1000000 — 1:2000000 masshtabda, ayrim regionlarning Tektonik xaritalar esa 1:250000 — 1:500000 masshtabda tuziladi. Turli masshtabdagi Tektonik xaritalarda strukturalarning morfologiyasi, rivojlanish tarixi va genezisi, tektonik rejim va uning vaqt davomida oʻzgarishi mumkin qadar toʻlaroq aks ettirilishi kerak. Tektonik xaritalarda struktura shakllari bilan birgalikda choʻkindi va magmatik jinslarning formatsiyasi, [[metamorfizm]] fatsiyalari tasvirlanadi. Tektonik xaritalarda Yer poʻstining maʼlum bir uchastkasiga oid tektonik maʼlumotlar sintezi sifatida tektonik rayonlashtirish oʻz ifodasini topadi. Hozirgi Tektonik xaritalarda ajratilgan tektonik birliklarning (tabiiy tektonik rnlar uchun) asosiy belgilari burmalanish yoshi va tektonik rejimlar (evgeosinklinal, miogeosinklinal, orogen va boshqalar)dir. Maxsus Tektonik xaritalarda ayrim tektonik elementlargina tasvirlanadi. Foydali qazilmalarning bashoratlash xaritalarini tuzish va qidiruv ishlarini rejalashtirishda Tektonik xaritalardan keng foydalaniladi. == Manbalar == {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} pt393y0n0xc5n5d87yoyef3b74ed05p 6274210 6274208 2026-09-21T05:00:27Z Sherzod11W 273619 6274210 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Tektonik xaritalar''' - [[Yer poʻsti]]ning strukturasini tasvirlovchi, Yerni butunligicha yoki uning ''asosiy rivojlanish etaplarini'' alohida [[region]]lar doirasida aks ettiruvchi xaritalar. Tektonik xaritalar geofizik va boshqa maʼlumotlardan foydalanib, geologik xaritalar asosida tuziladi. Tektonik xaritalarni 2 asosiy toifaga: ''strukturaviy va xususiy;'' Tektonik xaritalarga boʻlish qabul qilingan. Struktura xaritalari tektonik strukturalarning [[morfologiya]]sini aks ettiradi, Tektonik xaritalar esa [[morfologiya]]dan tashqari shu strukturalarning shakllanish tarixini, ularning rivojlanish bosqichlari va davrlarini ochib beradi, magmatizmning tektonika bilan bogʻliqligini koʻrsatadi. Xususiy Tektonik xaritalar orasida bir necha xil xaritalar farq qilinadi: oddiy tektonik, paleotektonik, mavzuli va ixtisoslashtirilgan (mas., [[Seysmotektonika|seysmotektonik]]) xaritalar. Ushbu xaritalardan har biri obzorli (1: 2000000 va kichikroq) va regional (odatda, 1:200000 dan 1:1000000 gacha) xaritalarga boʻlinadi. Tektonik xaritalar avval kichik masshtabli tektonik sxemalardan foydalanilgan. Shunday sxemalardan dastlabkisi Fransiya va Shveysariyaning Yura togʻlari tektonik sxemalaridir (A. Gresli, 1838). <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxiri — <nowiki>XX</nowiki> asrning boshlarida E.Zyuss, F. Kosmat, M. Bertran va boshqalarning asarlarida shunga oʻxshash sxemalar juda keng Tapkalgan. Rossiyada 1930ylarda A.D.Arxangelskiy, N.S.Shatskiy, D.V.Nalivkin va boshqa kichik masshtabdagi tektonik sxemalar tuzishgan. <nowiki>XX</nowiki> asrning 2yarmidan boshlab umuman Yer yuzi, ayrim materiklar, mamlakatlar (Rossiya, XXR, Polsha, Chexiya, AQSH, Kanada, Avstriya, Venesuela, Meksika, Turkiya va boshqalar)ning Tektonik xaritalar nashr etildi. Dunyo xaritasi boʻyicha Xalqaro komissiya qoshida rus olimlari boshqaruvida Tektonik xaritalar boʻyicha kichik komissiya tuzilgan boʻlib, ular tomonidan Yevropa va dunyo Tektonik xaritalar (1980) tuzidsi. Materiklar va yirik davlatlarning Tektonik xaritalar esa 1:1000000 — 1:2000000 masshtabda, ayrim regionlarning Tektonik xaritalar esa 1:250000 — 1:500000 masshtabda tuziladi. Turli masshtabdagi Tektonik xaritalarda strukturalarning morfologiyasi, rivojlanish tarixi va genezisi, tektonik rejim va uning vaqt davomida oʻzgarishi mumkin qadar toʻlaroq aks ettirilishi kerak. Tektonik xaritalarda struktura shakllari bilan birgalikda choʻkindi va magmatik jinslarning formatsiyasi, [[metamorfizm]]fatsiyalari tasvirlanadi. Tektonik xaritalarda Yer poʻstining maʼlum bir uchastkasiga oid tektonik maʼlumotlar sintezi sifatida tektonik rayonlashtirish oʻz ifodasini topadi. Hozirgi Tektonik xaritalarda ajratilgan tektonik birliklarning (tabiiy tektonik rnlar uchun) asosiy belgilari burmalanish yoshi va tektonik rejimlar (evgeosinklinal, miogeosinklinal, orogen va boshqalar)dir. Maxsus Tektonik xaritalarda ayrim tektonik elementlargina tasvirlanadi. Foydali qazilmalarning bashoratlash xaritalarini tuzish va qidiruv ishlarini rejalashtirishda Tektonik xaritalardan keng foydalaniladi. == Manbalar == {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} mxoja0osarud2bkrluzd3k4o6qpf8w5 0 583988 6274265 6094608 2026-09-21T05:13:56Z Sherzod11W 273619 6274265 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Marsh Butte and Geikie Peak, Grand Canyon.jpg|thumb]] '''Togʻ jinslari''' — [[Yer poʻsti]] tashkil qiluvchi, mustaqil geologik jism hosil qiluvchi doimiy tarkibga ega boʻlgan tabiiy agregatlar. „Togʻ jinslari“ termini hozirgi maʼnoda 1798-yildan beri ishlatilib kelinadi. Odatda Togʻ jinslari deb faqat qattiq jismlarni tushuniladi, keng maʼnoda esa ularga suv, neft va tabiiy gazlar ham kiradi. Togʻ jinslarining kimyoviy va mineral tarkibi bilan bir qatorda, struktura va teksturasi ham muhim ''diagnostik belgi'' hisoblanadi. Togʻ jinslaridagi minerallar foizi, ularning mineral tarkibini aniqlaydi. Kelib chiqishiga qarab ular 3 guruhga boʻlinadi: ''magmatik'' ''choʻkindi'' va ''metamorfik Yer poʻstining 90% ga yaqin qismi magmatik va metamorfik, qolgan 10% choʻkindi togʻ jinslaridan iborat, ammo Yer yuzasining 75% maydonini choʻkindi togʻ jinslari egallaydi. Togʻ jinslarining kelib chiqishida mineral tarkibidagi farqi ularning kimyoviy tarkibi va kimyoviy xususiyatlarida oʻz aksini topgan. Asosan, silikatli minerallardan iborat magmatik Togʻ jinslarining kimyoviy tarkibida kremniy kislota koʻp boʻladi. Tarkibidagi SiO2 miqdoriga qarab magmatik Togʻ jinslari nordon (65% dan ortiq), oʻta (55—65%) va asosli (50% dan oz) jinslarga boʻlinadi. Bundan tashqari, tarkibida SiO2 juda koʻp boʻlgan (75% dan ortiq) oʻta nordon va juda kam (40% dan kam), lekin, magniy oksidiga boy — oʻta asosli jinslar boʻladi. Ishqorli metallarga boy jinslar ishqorli jinslar deyiladi. Choʻkindi Togʻ jinslarining kimyoviy tarkibi magmatik jinslarnikidan differensiyalanganligi, jins hosil qiluvchi komponentlar tarkibining turlicha boʻlishi, suv, karbonat kislota, organik uglerodning koʻp miqdorda boʻlishi bilan farqlanadi. Metamorfik Togʻ jinslari tarkibiga koʻra, choʻkindi jinslarga yoki magmatik jinslarga yaqin turadi, qayta kristallanish va metasomat jarayonida koʻpgina rudali elementlar jamlanib rudali konlar hosil qiladi. Togʻ jinslari zichlik, elastiklik, pishiqlik, issiqlik, elektr va magnit xususiyatlariga ega. Togʻ jinslarining xususiyatlari ularning mineral tarkibi, tuzilishi va tashqi sharoitiga bogʻliq. Gʻovaklik va darzlik Togʻ jinslari xossalarini aniqlaydigan muhim parametrlardir. Gʻovakchalar qisman suyuqlik bilan toʻlgan boʻlishi mumkin, shuning uchun Togʻ jinslarining xossalari qattiq., gazsimon va suyuq fazalarning xususiyatlari va ularning nisbiy miqdoriga ham bogʻliq. Gʻovaklik va darzlik Togʻ jinslarini neft va suv kollektori sifatida baqolashda hamda ularning buloqqa, burgʻi qudugʻi va boshqalarga oqib kelish tezligini aniqlashda muhimdir. Togʻ jinslarining namlik va gaz sigʻimi, suv va gaz oʻtkazuvchanligi ham ularning gʻovakliligi bilan aniqlanadi. Magmatik Togʻ jinslarida gazli boʻshliqlar miqdori 60— 80% ga yetadi. Choʻkindi Togʻ jinslarida choʻkindi hosil boʻlish jarayonida gʻovakchalar vujudga kelib, sementlanish vaqtida berkilishi yoki saqlanib qolishi mumkin. Metamorfik Togʻ jinslarida gʻovakchalar kam boʻladi, faqat yoriklar boʻlib, ular jinslar soviyotganda paydo boʻladi. Togʻ jinslarining zichligi ularning gʻovakligi va mineral tarkibi bilan bogʻliq. Rudali minerallar yuqori zichlikka ega choʻkindi togʻ jinslari minerallarining zichligi kam Togʻ jinslarining issiklik sigʻimi, hajmning issiqlikdan kengayish koeffitsenti va boshqa birinchi galda ularning mineral tarkibi bilan aniqlanadi. Togʻ jinslarining mustahkamlik, taranglik xususiyatlari issiklik va elektr oʻtkazuvchanligi, asosan, jinslarning tuzilishi va ayniqsa donachalarning oʻzaro bogʼlanish kuchiga bogʻliq. Fizik xossalari tekisliklari yoʻnalishida bir xil boʻlsa, koʻndalang yoʻnalish boʻylab boshqacha boʻladi. Togʻ jinslarining choʻzilishga chidash darajasi, issiqlik oʻtkazuvchanlik, elektr oʻtkazuvchanlik, dielektrik va magnit oʻtkazuvchanlik xususiyatlari qatlam yoʻnalishi boʻylab, siqilishga chidash darajasi esa koʻndalang yoʻnalish boʻylab koʻproq boʻladi. Mayda donador Togʻ jinslarida mustahkamlik yuqori boʻlsa, yirik donador Togʻ jinslarida past boʻladi. Siqilishga chidash darajasi ayniqsa, tolasimon tuzilgan mayda donador jinslarda yuksak boʻladi. Koʻpgina choʻkindi jinslarda da siqilishga chidash darajasi past. Togʻ jinslari, odatda, issiqlikni yomon oʻtkazadi, gʻovaklik ortishi bilan ularning issiqlik oʻtkazuvchanligi yanada susayadi. Tarkibida yarim oʻtkazgichlar temir va polimetall rudalari va boshqalar boʻlgan jinslarda issiklik oʻtkazuvchanlik xususiyati koʻp boʻladi. Togʻ jinslarining kupi dielektrik va yarim oʻtkazgichlarga kiradi. Ularning magnitlanish xossalari, birinchi galda, ular tarkibidagi ferromagnit minerallar (magnetit, titanmagnetit, pirrotin)ga bogʻliq. Togʻ jinslarining xossalari mexanik (bosim), issiqlik (tra), elektr, magnit, radiatsion (kuchlanish) va moddiy (suyuklik, gaz va boshqalarga toʻyinganligi) maydonlarning taʼsiriga bogʻliq. Bosim taʼsirida jinslar zichlashadi, gʻovaklar eziladi, donachalarning kontakt maydoni kengayadi, shu tariqa Togʻ jinslarining xossalari oʻzgaradi. Odatda, bosim ortishi bilan elektr va issiqlik oʻtkazuvchanlik, mustahkamlik va boshqa oshib boradi. Issiqlik ayrim minerallarning erib zichlashishi, parchalanishi, bugʻlanishiga olib keladi, natijada Togʻ jinslari xossalari oʻzgaradi. Elektromagnit maydonlarning kuchlanishi va chastotasi Togʻ jinslarining ''elektromagnit'' va ''radiotoʻlqin'' xususiyatlariga katta taʼsir kursatadi. Togʻ jinslari foydali qazilma sifatida oʻziga xos mustahkamlik, abrazivlik, qattiqlik, parmalanish darajasi, portlashga chidamliligi va boshqa texnologik xususiyatlarga ega. Ularning moddiy tarkibi, fizik va kimyoviy xususiyatlari geofizika, geologiya (jumladan, muhandislik geologiyasi) va [[konchilik]] sanoatida ''informatsiyalarning asosiy manbai'' hisoblanadi. == Yana qarang == * [[Petrografiya]] == Manbalar == {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> [[Turkum:Petrologiya|*]] [[Turkum:Geologiya]] [[Turkum:Geografiya]] {{chala}} ng52v68cum9ohwsqk7f4pgdnbly6h1d 6274266 6274265 2026-09-21T05:14:04Z Sherzod11W 273619 6274266 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Marsh Butte and Geikie Peak, Grand Canyon.jpg|thumb]] '''Togʻ jinslari''' — [[Yer poʻsti]] tashkil qiluvchi, mustaqil geologik jism hosil qiluvchi doimiy tarkibga ega boʻlgan tabiiy agregatlar. „Togʻ jinslari“ termini hozirgi maʼnoda 1798-yildan beri ishlatilib kelinadi. Odatda Togʻ jinslari deb faqat qattiq jismlarni tushuniladi, keng maʼnoda esa ularga suv, neft va tabiiy gazlar ham kiradi. Togʻ jinslarining kimyoviy va mineral tarkibi bilan bir qatorda, struktura va teksturasi ham muhim ''diagnostik belgi'' hisoblanadi. Togʻ jinslaridagi minerallar foizi, ularning mineral tarkibini aniqlaydi. Kelib chiqishiga qarab ular 3 guruhga boʻlinadi: ''magmatik'' ''choʻkindi'' va ''metamorfik Yer poʻstining 90% ga yaqin qismi magmatik va metamorfik, qolgan 10% choʻkindi togʻ jinslaridan iborat, ammo Yer yuzasining 75% maydonini choʻkindi togʻ jinslari egallaydi. Togʻ jinslarining kelib chiqishida mineral tarkibidagi farqi ularning kimyoviy tarkibi va kimyoviy xususiyatlarida oʻz aksini topgan. Asosan, silikatli minerallardan iborat magmatik Togʻ jinslarining kimyoviy tarkibida kremniy kislota koʻp boʻladi. Tarkibidagi SiO2 miqdoriga qarab magmatik Togʻ jinslari nordon (65% dan ortiq), oʻta (55—65%) va asosli (50% dan oz) jinslarga boʻlinadi. Bundan tashqari, tarkibida SiO2 juda koʻp boʻlgan (75% dan ortiq) oʻta nordon va juda kam (40% dan kam), lekin, magniy oksidiga boy — oʻta asosli jinslar boʻladi. Ishqorli metallarga boy jinslar ishqorli jinslar deyiladi. Choʻkindi Togʻ jinslarining kimyoviy tarkibi magmatik jinslarnikidan differensiyalanganligi, jins hosil qiluvchi komponentlar tarkibining turlicha boʻlishi, suv, karbonat kislota, organik uglerodning koʻp miqdorda boʻlishi bilan farqlanadi. Metamorfik Togʻ jinslari tarkibiga koʻra, choʻkindi jinslarga yoki magmatik jinslarga yaqin turadi, qayta kristallanish va metasomat jarayonida koʻpgina rudali elementlar jamlanib rudali konlar hosil qiladi. Togʻ jinslari zichlik, elastiklik, pishiqlik, issiqlik, elektr va magnit xususiyatlariga ega. Togʻ jinslarining xususiyatlari ularning mineral tarkibi, tuzilishi va tashqi sharoitiga bogʻliq. Gʻovaklik va darzlik Togʻ jinslari xossalarini aniqlaydigan muhim parametrlardir. Gʻovakchalar qisman suyuqlik bilan toʻlgan boʻlishi mumkin, shuning uchun Togʻ jinslarining xossalari qattiq., gazsimon va suyuq fazalarning xususiyatlari va ularning nisbiy miqdoriga ham bogʻliq. Gʻovaklik va darzlik Togʻ jinslarini neft va suv kollektori sifatida baqolashda hamda ularning buloqqa, burgʻi qudugʻi va boshqalarga oqib kelish tezligini aniqlashda muhimdir. Togʻ jinslarining namlik va gaz sigʻimi, suv va gaz oʻtkazuvchanligi ham ularning gʻovakliligi bilan aniqlanadi. Magmatik Togʻ jinslarida gazli boʻshliqlar miqdori 60— 80% ga yetadi. Choʻkindi Togʻ jinslarida choʻkindi hosil boʻlish jarayonida gʻovakchalar vujudga kelib, sementlanish vaqtida berkilishi yoki saqlanib qolishi mumkin. Metamorfik Togʻ jinslarida gʻovakchalar kam boʻladi, faqat yoriklar boʻlib, ular jinslar soviyotganda paydo boʻladi. Togʻ jinslarining zichligi ularning gʻovakligi va mineral tarkibi bilan bogʻliq. Rudali minerallar yuqori zichlikka ega choʻkindi togʻ jinslari minerallarining zichligi kam Togʻ jinslarining issiklik sigʻimi, hajmning issiqlikdan kengayish koeffitsenti va boshqa birinchi galda ularning mineral tarkibi bilan aniqlanadi. Togʻ jinslarining mustahkamlik, taranglik xususiyatlari issiklik va elektr oʻtkazuvchanligi, asosan, jinslarning tuzilishi va ayniqsa donachalarning oʻzaro bogʼlanish kuchiga bogʻliq. Fizik xossalari tekisliklari yoʻnalishida bir xil boʻlsa, koʻndalang yoʻnalish boʻylab boshqacha boʻladi. Togʻ jinslarining choʻzilishga chidash darajasi, issiqlik oʻtkazuvchanlik, elektr oʻtkazuvchanlik, dielektrik va magnit oʻtkazuvchanlik xususiyatlari qatlam yoʻnalishi boʻylab, siqilishga chidash darajasi esa koʻndalang yoʻnalish boʻylab koʻproq boʻladi. Mayda donador Togʻ jinslarida mustahkamlik yuqori boʻlsa, yirik donador Togʻ jinslarida past boʻladi. Siqilishga chidash darajasi ayniqsa, tolasimon tuzilgan mayda donador jinslarda yuksak boʻladi. Koʻpgina choʻkindi jinslarda da siqilishga chidash darajasi past. Togʻ jinslari, odatda, issiqlikni yomon oʻtkazadi, gʻovaklik ortishi bilan ularning issiqlik oʻtkazuvchanligi yanada susayadi. Tarkibida yarim oʻtkazgichlar temir va polimetall rudalari va boshqalar boʻlgan jinslarda issiklik oʻtkazuvchanlik xususiyati koʻp boʻladi. Togʻ jinslarining kupi dielektrik va yarim oʻtkazgichlarga kiradi. Ularning magnitlanish xossalari, birinchi galda, ular tarkibidagi ferromagnit minerallar (magnetit, titanmagnetit, pirrotin)ga bogʻliq. Togʻ jinslarining xossalari mexanik (bosim), issiqlik (tra), elektr, magnit, radiatsion (kuchlanish) va moddiy (suyuklik, gaz va boshqalarga toʻyinganligi) maydonlarning taʼsiriga bogʻliq. Bosim taʼsirida jinslar zichlashadi, gʻovaklar eziladi, donachalarning kontakt maydoni kengayadi, shu tariqa Togʻ jinslarining xossalari oʻzgaradi. Odatda, bosim ortishi bilan elektr va issiqlik oʻtkazuvchanlik, mustahkamlik va boshqa oshib boradi. Issiqlik ayrim minerallarning erib zichlashishi, parchalanishi, bugʻlanishiga olib keladi, natijada Togʻ jinslari xossalari oʻzgaradi. Elektromagnit maydonlarning kuchlanishi va chastotasi Togʻ jinslarining ''elektromagnit'' va ''radiotoʻlqin'' xususiyatlariga katta taʼsir kursatadi. Togʻ jinslari foydali qazilma sifatida oʻziga xos mustahkamlik, abrazivlik, qattiqlik, parmalanish darajasi, portlashga chidamliligi va boshqa texnologik xususiyatlarga ega. Ularning moddiy tarkibi, fizik va kimyoviy xususiyatlari geofizika, geologiya (jumladan, muhandislik geologiyasi) va [[konchilik]] sanoatida ''informatsiyalarning asosiy manbai'' hisoblanadi. == Yana qarang == * [[Petrografiya]] == Manbalar == {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> [[Turkum:Petrologiya|*]] [[Turkum:Geologiya]] [[Turkum:Geografiya]] {{chala}} dq7pfpgoqauos2mqr7n0wes9n78pcre 6274267 6274266 2026-09-21T05:14:56Z Sherzod11W 273619 6274267 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Marsh Butte and Geikie Peak, Grand Canyon.jpg|thumb]] '''Togʻ jinslari''' — [[Yer poʻsti]] tashkil qiluvchi, mustaqil geologik jism hosil qiluvchi doimiy tarkibga ega boʻlgan tabiiy agregatlar. „Togʻ jinslari“ termini hozirgi maʼnoda 1798-yildan beri ishlatilib kelinadi. Odatda Togʻ jinslari deb faqat qattiq jismlarni tushuniladi, keng maʼnoda esa ularga suv, neft va tabiiy gazlar ham kiradi. Togʻ jinslarining kimyoviy va mineral tarkibi bilan bir qatorda, struktura va teksturasi ham muhim ''diagnostik belgi'' hisoblanadi. Togʻ jinslaridagi minerallar foizi, ularning mineral tarkibini aniqlaydi. Kelib chiqishiga qarab ular 3 guruhga boʻlinadi: ''magmatik'' ''choʻkindi'' va ''metamorfik Yer poʻstining 90% ga yaqin qismi magmatik va metamorfik, qolgan 10% choʻkindi togʻ jinslaridan iborat, ammo Yer yuzasining 75% maydonini choʻkindi togʻ jinslari egallaydi. Togʻ jinslarining kelib chiqishida mineral tarkibidagi farqi ularning kimyoviy tarkibi va kimyoviy xususiyatlarida oʻz aksini topgan. Asosan, silikatli minerallardan iborat magmatik Togʻ jinslarining kimyoviy tarkibida kremniy kislota koʻp boʻladi. Tarkibidagi SiO2 miqdoriga qarab magmatik Togʻ jinslari nordon (65% dan ortiq), oʻta (55—65%) va asosli (50% dan oz) jinslarga boʻlinadi. Bundan tashqari, tarkibida SiO2 juda koʻp boʻlgan (75% dan ortiq) oʻta nordon va juda kam (40% dan kam), lekin, magniy oksidiga boy — oʻta asosli jinslar boʻladi. Ishqorli metallarga boy jinslar ishqorli jinslar deyiladi. Choʻkindi Togʻ jinslarining kimyoviy tarkibi magmatik jinslarnikidan differensiyalanganligi, jins hosil qiluvchi komponentlar tarkibining turlicha boʻlishi, suv, karbonat kislota, organik uglerodning koʻp miqdorda boʻlishi bilan farqlanadi. Metamorfik Togʻ jinslari tarkibiga koʻra, choʻkindi jinslarga yoki magmatik jinslarga yaqin turadi, qayta kristallanish va metasomat jarayonida koʻpgina rudali elementlar jamlanib rudali konlar hosil qiladi. Togʻ jinslari zichlik, elastiklik, pishiqlik, issiqlik, elektr va magnit xususiyatlariga ega. Togʻ jinslarining xususiyatlari ularning mineral tarkibi, tuzilishi va tashqi sharoitiga bogʻliq. Gʻovaklik va darzlik Togʻ jinslari xossalarini aniqlaydigan muhim parametrlardir. Gʻovakchalar qisman suyuqlik bilan toʻlgan boʻlishi mumkin, shuning uchun Togʻ jinslarining xossalari qattiq., gazsimon va suyuq fazalarning xususiyatlari va ularning nisbiy miqdoriga ham bogʻliq. Gʻovaklik va darzlik Togʻ jinslarini neft va suv kollektori sifatida baqolashda hamda ularning buloqqa, burgʻi qudugʻi va boshqalarga oqib kelish tezligini aniqlashda muhimdir. Togʻ jinslarining namlik va gaz sigʻimi, suv va gaz oʻtkazuvchanligi ham ularning gʻovakliligi bilan aniqlanadi. Magmatik Togʻ jinslarida gazli boʻshliqlar miqdori 60— 80% ga yetadi. Choʻkindi Togʻ jinslarida choʻkindi hosil boʻlish jarayonida gʻovakchalar vujudga kelib, sementlanish vaqtida berkilishi yoki saqlanib qolishi mumkin. Metamorfik Togʻ jinslarida gʻovakchalar kam boʻladi, faqat yoriklar boʻlib, ular jinslar soviyotganda paydo boʻladi. Togʻ jinslarining zichligi ularning gʻovakligi va mineral tarkibi bilan bogʻliq. Rudali minerallar yuqori zichlikka ega choʻkindi togʻ jinslari minerallarining zichligi kam Togʻ jinslarining issiklik sigʻimi, hajmning issiqlikdan kengayish koeffitsenti va boshqa birinchi galda ularning mineral tarkibi bilan aniqlanadi. Togʻ jinslarining mustahkamlik, taranglik xususiyatlari issiklik va elektr oʻtkazuvchanligi, asosan, jinslarning tuzilishi va ayniqsa donachalarning oʻzaro bogʼlanish kuchiga bogʻliq. Fizik xossalari tekisliklari yoʻnalishida bir xil boʻlsa, koʻndalang yoʻnalish boʻylab boshqacha boʻladi. Togʻ jinslarining choʻzilishga chidash darajasi, issiqlik oʻtkazuvchanlik, elektr oʻtkazuvchanlik, dielektrik va magnit oʻtkazuvchanlik xususiyatlari qatlam yoʻnalishi boʻylab, siqilishga chidash darajasi esa koʻndalang yoʻnalish boʻylab koʻproq boʻladi. Mayda donador Togʻ jinslarida mustahkamlik yuqori boʻlsa, yirik donador Togʻ jinslarida past boʻladi. Siqilishga chidash darajasi ayniqsa, tolasimon tuzilgan mayda donador jinslarda yuksak boʻladi. Koʻpgina choʻkindi jinslarda da siqilishga chidash darajasi past. Togʻ jinslari, odatda, issiqlikni yomon oʻtkazadi, gʻovaklik ortishi bilan ularning issiqlik oʻtkazuvchanligi yanada susayadi. Tarkibida yarim oʻtkazgichlar temir va polimetall rudalari va boshqalar boʻlgan jinslarda issiklik oʻtkazuvchanlik xususiyati koʻp boʻladi. Togʻ jinslarining kupi dielektrik va yarim oʻtkazgichlarga kiradi. Ularning magnitlanish xossalari, birinchi galda, ular tarkibidagi ferromagnit minerallar (magnetit, titanmagnetit, pirrotin)ga bogʻliq. Togʻ jinslarining xossalari mexanik (bosim), issiqlik (tra), elektr, magnit, radiatsion (kuchlanish) va moddiy (suyuklik, gaz va boshqalarga toʻyinganligi) maydonlarning taʼsiriga bogʻliq. Bosim taʼsirida jinslar zichlashadi, gʻovaklar eziladi, donachalarning kontakt maydoni kengayadi, shu tariqa Togʻ jinslarining xossalari oʻzgaradi. Odatda, bosim ortishi bilan elektr va issiqlik oʻtkazuvchanlik, mustahkamlik va boshqa oshib boradi. Issiqlik ayrim minerallarning erib zichlashishi, parchalanishi, bugʻlanishiga olib keladi, natijada Togʻ jinslari xossalari oʻzgaradi. Elektromagnit maydonlarning kuchlanishi va chastotasi Togʻ jinslarining ''elektromagnit'' va ''radiotoʻlqin'' xususiyatlariga katta taʼsir kursatadi. Togʻ jinslari foydali qazilma sifatida oʻziga xos mustahkamlik, abrazivlik, qattiqlik, parmalanish darajasi, portlashga chidamliligi va boshqa texnologik xususiyatlarga ega. Ularning moddiy tarkibi, fizik va kimyoviy xususiyatlari [[geofizika]], [[geologiya]] (jumladan, muhandislik geologiyasi) va [[konchilik]] sanoatida ''informatsiyalarning asosiy manbai'' hisoblanadi. == Yana qarang == * [[Petrografiya]] == Manbalar == {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> [[Turkum:Petrologiya|*]] [[Turkum:Geologiya]] [[Turkum:Geografiya]] {{chala}} sgh42g7cwv3ngdk0vk299c87kub2dhu 6274268 6274267 2026-09-21T05:15:09Z Sherzod11W 273619 6274268 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Marsh Butte and Geikie Peak, Grand Canyon.jpg|thumb]] '''Togʻ jinslari''' — [[Yer poʻsti]] tashkil qiluvchi, mustaqil geologik jism hosil qiluvchi doimiy tarkibga ega boʻlgan tabiiy agregatlar. „Togʻ jinslari“ termini hozirgi maʼnoda 1798-yildan beri ishlatilib kelinadi. Odatda Togʻ jinslari deb faqat qattiq jismlarni tushuniladi, keng maʼnoda esa ularga suv, neft va tabiiy gazlar ham kiradi. Togʻ jinslarining kimyoviy va mineral tarkibi bilan bir qatorda, struktura va teksturasi ham muhim ''diagnostik belgi'' hisoblanadi. Togʻ jinslaridagi minerallar foizi, ularning mineral tarkibini aniqlaydi. Kelib chiqishiga qarab ular 3 guruhga boʻlinadi: ''magmatik'' ''choʻkindi'' va ''metamorfik Yer poʻstining 90% ga yaqin qismi magmatik va metamorfik, qolgan 10% choʻkindi togʻ jinslaridan iborat, ammo Yer yuzasining 75% maydonini choʻkindi togʻ jinslari egallaydi. Togʻ jinslarining kelib chiqishida mineral tarkibidagi farqi ularning kimyoviy tarkibi va kimyoviy xususiyatlarida oʻz aksini topgan. Asosan, silikatli minerallardan iborat magmatik Togʻ jinslarining kimyoviy tarkibida kremniy kislota koʻp boʻladi. Tarkibidagi SiO2 miqdoriga qarab magmatik Togʻ jinslari nordon (65% dan ortiq), oʻta (55—65%) va asosli (50% dan oz) jinslarga boʻlinadi. Bundan tashqari, tarkibida SiO2 juda koʻp boʻlgan (75% dan ortiq) oʻta nordon va juda kam (40% dan kam), lekin, magniy oksidiga boy — oʻta asosli jinslar boʻladi. Ishqorli metallarga boy jinslar ishqorli jinslar deyiladi. Choʻkindi Togʻ jinslarining kimyoviy tarkibi magmatik jinslarnikidan differensiyalanganligi, jins hosil qiluvchi komponentlar tarkibining turlicha boʻlishi, suv, karbonat kislota, organik uglerodning koʻp miqdorda boʻlishi bilan farqlanadi. Metamorfik Togʻ jinslari tarkibiga koʻra, choʻkindi jinslarga yoki magmatik jinslarga yaqin turadi, qayta kristallanish va metasomat jarayonida koʻpgina rudali elementlar jamlanib rudali konlar hosil qiladi. Togʻ jinslari zichlik, elastiklik, pishiqlik, issiqlik, elektr va magnit xususiyatlariga ega. Togʻ jinslarining xususiyatlari ularning mineral tarkibi, tuzilishi va tashqi sharoitiga bogʻliq. Gʻovaklik va darzlik Togʻ jinslari xossalarini aniqlaydigan muhim parametrlardir. Gʻovakchalar qisman suyuqlik bilan toʻlgan boʻlishi mumkin, shuning uchun Togʻ jinslarining xossalari qattiq., gazsimon va suyuq fazalarning xususiyatlari va ularning nisbiy miqdoriga ham bogʻliq. Gʻovaklik va darzlik Togʻ jinslarini neft va suv kollektori sifatida baqolashda hamda ularning buloqqa, burgʻi qudugʻi va boshqalarga oqib kelish tezligini aniqlashda muhimdir. Togʻ jinslarining namlik va gaz sigʻimi, suv va gaz oʻtkazuvchanligi ham ularning gʻovakliligi bilan aniqlanadi. Magmatik Togʻ jinslarida gazli boʻshliqlar miqdori 60— 80% ga yetadi. Choʻkindi Togʻ jinslarida choʻkindi hosil boʻlish jarayonida gʻovakchalar vujudga kelib, sementlanish vaqtida berkilishi yoki saqlanib qolishi mumkin. Metamorfik Togʻ jinslarida gʻovakchalar kam boʻladi, faqat yoriklar boʻlib, ular jinslar soviyotganda paydo boʻladi. Togʻ jinslarining zichligi ularning gʻovakligi va mineral tarkibi bilan bogʻliq. Rudali minerallar yuqori zichlikka ega choʻkindi togʻ jinslari minerallarining zichligi kam Togʻ jinslarining issiklik sigʻimi, hajmning issiqlikdan kengayish koeffitsenti va boshqa birinchi galda ularning mineral tarkibi bilan aniqlanadi. Togʻ jinslarining mustahkamlik, taranglik xususiyatlari issiklik va elektr oʻtkazuvchanligi, asosan, jinslarning tuzilishi va ayniqsa donachalarning oʻzaro bogʼlanish kuchiga bogʻliq. Fizik xossalari tekisliklari yoʻnalishida bir xil boʻlsa, koʻndalang yoʻnalish boʻylab boshqacha boʻladi. Togʻ jinslarining choʻzilishga chidash darajasi, issiqlik oʻtkazuvchanlik, elektr oʻtkazuvchanlik, dielektrik va magnit oʻtkazuvchanlik xususiyatlari qatlam yoʻnalishi boʻylab, siqilishga chidash darajasi esa koʻndalang yoʻnalish boʻylab koʻproq boʻladi. Mayda donador Togʻ jinslarida mustahkamlik yuqori boʻlsa, yirik donador Togʻ jinslarida past boʻladi. Siqilishga chidash darajasi ayniqsa, tolasimon tuzilgan mayda donador jinslarda yuksak boʻladi. Koʻpgina choʻkindi jinslarda da siqilishga chidash darajasi past. Togʻ jinslari, odatda, issiqlikni yomon oʻtkazadi, gʻovaklik ortishi bilan ularning issiqlik oʻtkazuvchanligi yanada susayadi. Tarkibida yarim oʻtkazgichlar temir va polimetall rudalari va boshqalar boʻlgan jinslarda issiklik oʻtkazuvchanlik xususiyati koʻp boʻladi. Togʻ jinslarining kupi dielektrik va yarim oʻtkazgichlarga kiradi. Ularning magnitlanish xossalari, birinchi galda, ular tarkibidagi ferromagnit minerallar (magnetit, titanmagnetit, pirrotin)ga bogʻliq. Togʻ jinslarining xossalari mexanik (bosim), issiqlik (tra), elektr, magnit, radiatsion (kuchlanish) va moddiy (suyuklik, gaz va boshqalarga toʻyinganligi) maydonlarning taʼsiriga bogʻliq. Bosim taʼsirida jinslar zichlashadi, gʻovaklar eziladi, donachalarning kontakt maydoni kengayadi, shu tariqa Togʻ jinslarining xossalari oʻzgaradi. Odatda, bosim ortishi bilan elektr va issiqlik oʻtkazuvchanlik, mustahkamlik va boshqa oshib boradi. Issiqlik ayrim minerallarning erib zichlashishi, parchalanishi, bugʻlanishiga olib keladi, natijada Togʻ jinslari xossalari oʻzgaradi. Elektromagnit maydonlarning kuchlanishi va chastotasi Togʻ jinslarining ''elektromagnit'' va ''radiotoʻlqin'' xususiyatlariga katta taʼsir kursatadi. Togʻ jinslari foydali qazilma sifatida oʻziga xos mustahkamlik, abrazivlik, qattiqlik, parmalanish darajasi, portlashga chidamliligi va boshqa texnologik xususiyatlarga ega. Ularning moddiy tarkibi, fizik va kimyoviy xususiyatlari [[geofizika]], [[geologiya]] (jumladan, muhandislik geologiyasi) va [[konchilik]] sanoatida ''informatsiyalarning asosiy manbai'' hisoblanadi. == Yana qarang == * [[Petrografiya]] == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> [[Turkum:Petrologiya|*]] [[Turkum:Geologiya]] [[Turkum:Geografiya]] {{chala}} m3nhh0ox4xcj5xvoah1hirvtd68bng2 0 584052 6274255 2860365 2026-09-21T05:11:13Z Sherzod11W 273619 6274255 wikitext text/x-wiki '''Togʻ jinslarining yotishi''' - [[Yer poʻsti]]<nowiki/>da togʻ jinslarining shakli va fazoviy joylashuvi. Choʻkindi togʻ jinslari buzilmagan holatda dastlab gorizontal joylashadi. Togʻ jinslari dastlabki yotishining buzilishi yoki dislokatsiyasi 2 sabab bilan: endogen — tektonik harakatlar va ekzogen — koʻchki, oʻpirilish, togʻ jinslarining erishiga sabab boʻluvchi yer yuzasidagi va ayniqsa, grunt suvlarining faoliyati natijasida sodir boʻladi. Togʻ jinslarining yotishiyo. choʻkindi togʻ jinslarining toʻplanish sharoiti boʻyicha 3 xilga ajratiladi: transgressiv, regressiv va migratsion yotish. Togʻ jinslarining yotishiyo. 3 asosiy guruh: burmalangan yoki plikativli (qatlamlar yaxlitligi buzilmagan), uzilishli yoki dizʼyunktivli (uzilish bilan), magmatik massalarning singib kirishi yoki ilgari hosil boʻlgan togʻ jinslari qatlamlarida yuqori qayishqoqlikka ega boʻlgan jinslarning (tuzlar, gipelar) buzilish shakllaridan iborat. Qatlamlarning turli yoshdagi majmualari koʻpayganda Togʻ jinslarining yotishiyo.ning 2 asosiy tipi: muvofiq va nomuvofiq yotishi farq qilinadi. Bu terminlardan stratigrafik va strukturaviy oʻzaro munosabatlarni anikdashda foydalaniladi. Magmatik togʻ jinslari turli xil shakllarda yotadi. Yer yuzasiga oqib chiqqan lavalar oqim va qoplam (effuziv togʻ jinslari) koʻrinishida soviydi; yer yuzasidan uncha chuqur boʻlmagan joyda magmaning sovishi natijasida shtoklar, tomirlar, daykalar, plitasimon qiya jismlar (sillar), lakkolitlar (ekstruziv va gipabissal togʻ jinslari) vujudga keladi. Magma 1,5–2&nbsp;km chuqurlikda soviganda shtoklar va batolitlar (intruziv togʻ jinslari) hosil boʻladi. {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} h4w55zoid11n3breehkzdie5r0khudb 6274256 6274255 2026-09-21T05:11:23Z Sherzod11W 273619 6274256 wikitext text/x-wiki '''Togʻ jinslarining yotishi''' - [[Yer poʻsti]]da togʻ jinslarining shakli va fazoviy joylashuvi. Choʻkindi togʻ jinslari buzilmagan holatda dastlab gorizontal joylashadi. Togʻ jinslari dastlabki yotishining buzilishi yoki dislokatsiyasi 2 sabab bilan: endogen — tektonik harakatlar va ekzogen — koʻchki, oʻpirilish, togʻ jinslarining erishiga sabab boʻluvchi yer yuzasidagi va ayniqsa, grunt suvlarining faoliyati natijasida sodir boʻladi. Togʻ jinslarining yotishiyo. choʻkindi togʻ jinslarining toʻplanish sharoiti boʻyicha 3 xilga ajratiladi: transgressiv, regressiv va migratsion yotish. Togʻ jinslarining yotishiyo. 3 asosiy guruh: burmalangan yoki plikativli (qatlamlar yaxlitligi buzilmagan), uzilishli yoki dizʼyunktivli (uzilish bilan), magmatik massalarning singib kirishi yoki ilgari hosil boʻlgan togʻ jinslari qatlamlarida yuqori qayishqoqlikka ega boʻlgan jinslarning (tuzlar, gipelar) buzilish shakllaridan iborat. Qatlamlarning turli yoshdagi majmualari koʻpayganda Togʻ jinslarining yotishiyo.ning 2 asosiy tipi: muvofiq va nomuvofiq yotishi farq qilinadi. Bu terminlardan stratigrafik va strukturaviy oʻzaro munosabatlarni anikdashda foydalaniladi. Magmatik togʻ jinslari turli xil shakllarda yotadi. Yer yuzasiga oqib chiqqan lavalar oqim va qoplam (effuziv togʻ jinslari) koʻrinishida soviydi; yer yuzasidan uncha chuqur boʻlmagan joyda magmaning sovishi natijasida shtoklar, tomirlar, daykalar, plitasimon qiya jismlar (sillar), lakkolitlar (ekstruziv va gipabissal togʻ jinslari) vujudga keladi. Magma 1,5–2&nbsp;km chuqurlikda soviganda shtoklar va batolitlar (intruziv togʻ jinslari) hosil boʻladi. {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} ic2zl5zmvdgg9lkcp3lzwxmoy131azn 6274257 6274256 2026-09-21T05:11:30Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274257 wikitext text/x-wiki '''Togʻ jinslarining yotishi''' – [[Yer poʻsti]]da togʻ jinslarining shakli va fazoviy joylashuvi. Choʻkindi togʻ jinslari buzilmagan holatda dastlab gorizontal joylashadi. Togʻ jinslari dastlabki yotishining buzilishi yoki dislokatsiyasi 2 sabab bilan: endogen — tektonik harakatlar va ekzogen — koʻchki, oʻpirilish, togʻ jinslarining erishiga sabab boʻluvchi yer yuzasidagi va ayniqsa, grunt suvlarining faoliyati natijasida sodir boʻladi. Togʻ jinslarining yotishiyo. choʻkindi togʻ jinslarining toʻplanish sharoiti boʻyicha 3 xilga ajratiladi: transgressiv, regressiv va migratsion yotish. Togʻ jinslarining yotishiyo. 3 asosiy guruh: burmalangan yoki plikativli (qatlamlar yaxlitligi buzilmagan), uzilishli yoki dizʼyunktivli (uzilish bilan), magmatik massalarning singib kirishi yoki ilgari hosil boʻlgan togʻ jinslari qatlamlarida yuqori qayishqoqlikka ega boʻlgan jinslarning (tuzlar, gipelar) buzilish shakllaridan iborat. Qatlamlarning turli yoshdagi majmualari koʻpayganda Togʻ jinslarining yotishiyo.ning 2 asosiy tipi: muvofiq va nomuvofiq yotishi farq qilinadi. Bu terminlardan stratigrafik va strukturaviy oʻzaro munosabatlarni anikdashda foydalaniladi. Magmatik togʻ jinslari turli xil shakllarda yotadi. Yer yuzasiga oqib chiqqan lavalar oqim va qoplam (effuziv togʻ jinslari) koʻrinishida soviydi; yer yuzasidan uncha chuqur boʻlmagan joyda magmaning sovishi natijasida shtoklar, tomirlar, daykalar, plitasimon qiya jismlar (sillar), lakkolitlar (ekstruziv va gipabissal togʻ jinslari) vujudga keladi. Magma 1,5–2&nbsp;km chuqurlikda soviganda shtoklar va batolitlar (intruziv togʻ jinslari) hosil boʻladi. {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} idl27e7q4n8a9yqrf778egmgoioq0xe 6274258 6274257 2026-09-21T05:11:49Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274258 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Togʻ jinslarining yotishi''' – [[Yer poʻsti]]da togʻ jinslarining shakli va fazoviy joylashuvi. Choʻkindi togʻ jinslari buzilmagan holatda dastlab gorizontal joylashadi. Togʻ jinslari dastlabki yotishining buzilishi yoki dislokatsiyasi 2 sabab bilan: endogen — tektonik harakatlar va ekzogen — koʻchki, oʻpirilish, togʻ jinslarining erishiga sabab boʻluvchi yer yuzasidagi va ayniqsa, grunt suvlarining faoliyati natijasida sodir boʻladi. Togʻ jinslarining yotishiyo. choʻkindi togʻ jinslarining toʻplanish sharoiti boʻyicha 3 xilga ajratiladi: transgressiv, regressiv va migratsion yotish. Togʻ jinslarining yotishiyo. 3 asosiy guruh: burmalangan yoki plikativli (qatlamlar yaxlitligi buzilmagan), uzilishli yoki dizʼyunktivli (uzilish bilan), magmatik massalarning singib kirishi yoki ilgari hosil boʻlgan togʻ jinslari qatlamlarida yuqori qayishqoqlikka ega boʻlgan jinslarning (tuzlar, gipelar) buzilish shakllaridan iborat. Qatlamlarning turli yoshdagi majmualari koʻpayganda Togʻ jinslarining yotishiyo.ning 2 asosiy tipi: muvofiq va nomuvofiq yotishi farq qilinadi. Bu terminlardan stratigrafik va strukturaviy oʻzaro munosabatlarni anikdashda foydalaniladi. Magmatik togʻ jinslari turli xil shakllarda yotadi. Yer yuzasiga oqib chiqqan lavalar oqim va qoplam (effuziv togʻ jinslari) koʻrinishida soviydi; yer yuzasidan uncha chuqur boʻlmagan joyda magmaning sovishi natijasida shtoklar, tomirlar, daykalar, plitasimon qiya jismlar (sillar), lakkolitlar (ekstruziv va gipabissal togʻ jinslari) vujudga keladi. Magma 1,5–2&nbsp;km chuqurlikda soviganda shtoklar va batolitlar (intruziv togʻ jinslari) hosil boʻladi. {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} 3km00ip15a3lf3pctzqmp8el8rc6rb3 6274259 6274258 2026-09-21T05:11:56Z Sherzod11W 273619 6274259 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Togʻ jinslarining yotishi''' – [[Yer poʻsti]]da togʻ jinslarining shakli va fazoviy joylashuvi. Choʻkindi togʻ jinslari buzilmagan holatda dastlab gorizontal joylashadi. Togʻ jinslari dastlabki yotishining buzilishi yoki dislokatsiyasi 2 sabab bilan: endogen — tektonik harakatlar va ekzogen — koʻchki, oʻpirilish, togʻ jinslarining erishiga sabab boʻluvchi yer yuzasidagi va ayniqsa, grunt suvlarining faoliyati natijasida sodir boʻladi. Togʻ jinslarining yotishiyo. choʻkindi togʻ jinslarining toʻplanish sharoiti boʻyicha 3 xilga ajratiladi: transgressiv, regressiv va migratsion yotish. Togʻ jinslarining yotishiyo. 3 asosiy guruh: burmalangan yoki plikativli (qatlamlar yaxlitligi buzilmagan), uzilishli yoki dizʼyunktivli (uzilish bilan), magmatik massalarning singib kirishi yoki ilgari hosil boʻlgan togʻ jinslari qatlamlarida yuqori qayishqoqlikka ega boʻlgan jinslarning (tuzlar, gipelar) buzilish shakllaridan iborat. Qatlamlarning turli yoshdagi majmualari koʻpayganda Togʻ jinslarining yotishiyo.ning 2 asosiy tipi: muvofiq va nomuvofiq yotishi farq qilinadi. Bu terminlardan stratigrafik va strukturaviy oʻzaro munosabatlarni anikdashda foydalaniladi. Magmatik togʻ jinslari turli xil shakllarda yotadi. Yer yuzasiga oqib chiqqan lavalar oqim va qoplam (effuziv togʻ jinslari) koʻrinishida soviydi; yer yuzasidan uncha chuqur boʻlmagan joyda magmaning sovishi natijasida shtoklar, tomirlar, daykalar, plitasimon qiya jismlar (sillar), lakkolitlar (ekstruziv va gipabissal togʻ jinslari) vujudga keladi. Magma 1,5–2&nbsp;km chuqurlikda soviganda shtoklar va batolitlar (intruziv togʻ jinslari) hosil boʻladi. {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} 7lxyknb2nb0gfb72tpfaqho2cknuqsj 6274260 6274259 2026-09-21T05:12:13Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274260 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Togʻ jinslarining yotishi''' – [[Yer poʻsti]]da togʻ jinslarining shakli va fazoviy joylashuvi. Choʻkindi togʻ jinslari buzilmagan holatda dastlab gorizontal joylashadi. Togʻ jinslari dastlabki yotishining buzilishi yoki dislokatsiyasi 2 sabab bilan: endogen — tektonik harakatlar va ekzogen — koʻchki, oʻpirilish, togʻ jinslarining erishiga sabab boʻluvchi yer yuzasidagi va ayniqsa, grunt suvlarining faoliyati natijasida sodir boʻladi. Togʻ jinslarining yotishiyo. choʻkindi togʻ jinslarining toʻplanish sharoiti boʻyicha 3 xilga ajratiladi: transgressiv, regressiv va migratsion yotish. Togʻ jinslarining yotishiyo. 3 asosiy guruh: burmalangan yoki plikativli (qatlamlar yaxlitligi buzilmagan), uzilishli yoki dizʼyunktivli (uzilish bilan), magmatik massalarning singib kirishi yoki ilgari hosil boʻlgan togʻ jinslari qatlamlarida yuqori qayishqoqlikka ega boʻlgan jinslarning (tuzlar, gipelar) buzilish shakllaridan iborat. Qatlamlarning turli yoshdagi majmualari koʻpayganda Togʻ jinslarining yotishiyo.ning 2 asosiy tipi: muvofiq va nomuvofiq yotishi farq qilinadi. Bu terminlardan stratigrafik va strukturaviy oʻzaro munosabatlarni anikdashda foydalaniladi. Magmatik togʻ jinslari turli xil shakllarda yotadi. Yer yuzasiga oqib chiqqan lavalar oqim va qoplam (effuziv togʻ jinslari) koʻrinishida soviydi; yer yuzasidan uncha chuqur boʻlmagan joyda magmaning sovishi natijasida shtoklar, tomirlar, daykalar, plitasimon qiya jismlar (sillar), lakkolitlar (ekstruziv va gipabissal togʻ jinslari) vujudga keladi. Magma 1,5–2&nbsp;km chuqurlikda soviganda shtoklar va batolitlar (intruziv togʻ jinslari) hosil boʻladi. == Manbalar == {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} fr7sfc45idhj1n2qjcxp5rfffqjdeir 6274261 6274260 2026-09-21T05:12:29Z Sherzod11W 273619 6274261 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Togʻ jinslarining yotishi''' – [[Yer poʻsti]]da togʻ jinslarining shakli va fazoviy joylashuvi. Choʻkindi togʻ jinslari buzilmagan holatda dastlab gorizontal joylashadi. Togʻ jinslari dastlabki yotishining buzilishi yoki dislokatsiyasi 2 sabab bilan: endogen — tektonik harakatlar va ekzogen — koʻchki, oʻpirilish, togʻ jinslarining erishiga sabab boʻluvchi yer yuzasidagi va ayniqsa, grunt suvlarining faoliyati natijasida sodir boʻladi. Togʻ jinslarining yotishiyo. choʻkindi togʻ jinslarining toʻplanish sharoiti boʻyicha 3 xilga ajratiladi: transgressiv, regressiv va migratsion yotish. Togʻ jinslarining yotishiyo. 3 asosiy guruh: burmalangan yoki plikativli (qatlamlar yaxlitligi buzilmagan), uzilishli yoki dizʼyunktivli (uzilish bilan), magmatik massalarning singib kirishi yoki ilgari hosil boʻlgan togʻ jinslari qatlamlarida yuqori qayishqoqlikka ega boʻlgan jinslarning (tuzlar, gipelar) buzilish shakllaridan iborat. Qatlamlarning turli yoshdagi majmualari koʻpayganda Togʻ jinslarining yotishiyo.ning 2 asosiy tipi: muvofiq va nomuvofiq yotishi farq qilinadi. Bu terminlardan stratigrafik va strukturaviy oʻzaro munosabatlarni anikdashda foydalaniladi. Magmatik togʻ jinslari turli xil shakllarda yotadi. Yer yuzasiga oqib chiqqan lavalar oqim va qoplam (effuziv togʻ jinslari) koʻrinishida soviydi; yer yuzasidan uncha chuqur boʻlmagan joyda magmaning sovishi natijasida shtoklar, tomirlar, daykalar, plitasimon qiya jismlar (sillar), lakkolitlar (ekstruziv va gipabissal togʻ jinslari) vujudga keladi. Magma 1,5–2&nbsp;km chuqurlikda soviganda shtoklar va batolitlar (intruziv togʻ jinslari) hosil boʻladi. == Manbalar == {{manbalar}} {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} mdokcxgnjriabo87ghxcel9bdv2mesw 6274263 6274261 2026-09-21T05:13:19Z Sherzod11W 273619 6274263 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Togʻ jinslarining yotishi''' – [[Yer poʻsti]]da togʻ jinslarining shakli va fazoviy joylashuvi. Choʻkindi togʻ jinslari buzilmagan holatda dastlab gorizontal joylashadi. Togʻ jinslari dastlabki yotishining buzilishi yoki dislokatsiyasi 2 sabab bilan: [[Endogen jarayonlar|endogen]] — [[tektonik harakatlar]] va [[Ekzogeniya|ekzogen]] — [[koʻchki]], oʻpirilish, togʻ jinslarining erishiga sabab boʻluvchi yer yuzasidagi va ayniqsa, grunt suvlarining faoliyati natijasida sodir boʻladi. Togʻ jinslarining yotishiyo. choʻkindi togʻ jinslarining toʻplanish sharoiti boʻyicha 3 xilga ajratiladi: transgressiv, regressiv va migratsion yotish. Togʻ jinslarining yotishiyo. 3 asosiy guruh: burmalangan yoki plikativli (qatlamlar yaxlitligi buzilmagan), uzilishli yoki dizʼyunktivli (uzilish bilan), magmatik massalarning singib kirishi yoki ilgari hosil boʻlgan togʻ jinslari qatlamlarida yuqori qayishqoqlikka ega boʻlgan jinslarning (tuzlar, gipelar) buzilish shakllaridan iborat. Qatlamlarning turli yoshdagi majmualari koʻpayganda Togʻ jinslarining yotishiyo.ning 2 asosiy tipi: muvofiq va nomuvofiq yotishi farq qilinadi. Bu terminlardan stratigrafik va strukturaviy oʻzaro munosabatlarni anikdashda foydalaniladi. Magmatik togʻ jinslari turli xil shakllarda yotadi. Yer yuzasiga oqib chiqqan lavalar oqim va qoplam (effuziv togʻ jinslari) koʻrinishida soviydi; yer yuzasidan uncha chuqur boʻlmagan joyda magmaning sovishi natijasida shtoklar, tomirlar, daykalar, plitasimon qiya jismlar (sillar), lakkolitlar (ekstruziv va gipabissal togʻ jinslari) vujudga keladi. Magma 1,5–2&nbsp;km chuqurlikda soviganda shtoklar va batolitlar (intruziv togʻ jinslari) hosil boʻladi. == Manbalar == {{manbalar}} {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} mfyxe7e6pjr3lgcqzd8fwtplrhgqjcx 6274264 6274263 2026-09-21T05:13:35Z Sherzod11W 273619 6274264 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Togʻ jinslarining yotishi''' – [[Yer poʻsti]]da togʻ jinslarining shakli va fazoviy joylashuvi. Choʻkindi togʻ jinslari buzilmagan holatda dastlab gorizontal joylashadi. Togʻ jinslari dastlabki yotishining buzilishi yoki dislokatsiyasi 2 sabab bilan: [[Endogen jarayonlar|endogen]] — [[tektonik harakatlar]] va [[Ekzogeniya|ekzogen]] — [[koʻchki]], oʻpirilish, togʻ jinslarining erishiga sabab boʻluvchi yer yuzasidagi va ayniqsa, grunt suvlarining faoliyati natijasida sodir boʻladi. Togʻ jinslarining yotishiyo. choʻkindi togʻ jinslarining toʻplanish sharoiti boʻyicha 3 xilga ajratiladi: ''transgressiv, regressiv va migratsion yotish''. Togʻ jinslarining yotishiyo. 3 asosiy guruh: burmalangan yoki plikativli (qatlamlar yaxlitligi buzilmagan), uzilishli yoki dizʼyunktivli (uzilish bilan), magmatik massalarning singib kirishi yoki ilgari hosil boʻlgan togʻ jinslari qatlamlarida yuqori qayishqoqlikka ega boʻlgan jinslarning (tuzlar, gipelar) buzilish shakllaridan iborat. Qatlamlarning turli yoshdagi majmualari koʻpayganda Togʻ jinslarining yotishiyo.ning 2 asosiy tipi: muvofiq va nomuvofiq yotishi farq qilinadi. Bu terminlardan stratigrafik va strukturaviy oʻzaro munosabatlarni anikdashda foydalaniladi. Magmatik togʻ jinslari turli xil shakllarda yotadi. Yer yuzasiga oqib chiqqan lavalar oqim va qoplam (effuziv togʻ jinslari) koʻrinishida soviydi; yer yuzasidan uncha chuqur boʻlmagan joyda magmaning sovishi natijasida shtoklar, tomirlar, daykalar, plitasimon qiya jismlar (sillar), lakkolitlar (ekstruziv va gipabissal togʻ jinslari) vujudga keladi. Magma 1,5–2&nbsp;km chuqurlikda soviganda shtoklar va batolitlar (intruziv togʻ jinslari) hosil boʻladi. == Manbalar == {{manbalar}} {{no iwiki}} {{OʻzME}} {{chala}} lh3vp2ebee645sfkvow0tb8f5thihck 0 596263 6273932 6138020 2026-09-20T13:45:23Z Sherzod11W 273619 6273932 wikitext text/x-wiki '''Ulan-ude''' (1934-yilgacha — Verxneudinsk) — [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasi]] Buryatiya Respublikasi poytaxti. Selenga daryosi oʻng sohilida. TransSibir temir yoʻl magistralidagi muhim temir yoʻl chorrahasi. Selenga daryosidagi pristan. Aholisi 435 751 ming kishi (2024). 1666-yilda kazaklarning Udinskoye qishlov joyi sifatida vujudga kelgan. 1689-yildan Verxneudinsk qalʼasi, uning atrofida shahar shakllandi. XVII-asrda Zabaykalye hududining maʼmuriy va harbiy markazi. 1783-yildan Irkutsk noibligining, keyinchalik Irkutsk gubernyasining uyezd shahri, 1851-yildan Zabaykalye viloyati tarkibida. Yirik savdo markazi. 1899-yilda shahar orqali Sibir magistralining oʻtishi iqtisodiy rivojlanishga olib keldi. 1905-yilgacha surgun joyi edi. 1920-yil aprel—oktabrda Uzoq Sharq Respublikasining poytaxti. 1921 —1922 yillarda [[Uzoq Sharq]] Respublikasining Buryatlar muxtor viloyati markazi. 1923-yildan Buryat Mongoliya muxtor SSR (1958-yildan Buryatiya muxtor SSR) poytaxti. 1934-yil 27-iyulda U. U. (Qizil Ud a) deb ataldi. Mashinasozlik va metallsozlik (aviatsiya, priborsozlik, kemasozlik, „Teplopribor“ va boshqa zavodlar), yengil, oziqovqat, yogʻochsozlik korxonalari, shisha zavodi bor. Rosssya Fanlar akademiyasi Sibir boʻlimi filiali, 4 oliy oʻquv yurti, 4 teatr (shu jumladan, opera va balet teatri) faoliyat koʻrsatmoqda. Muzeylardan tarixiy, etnografiya, badiiy buryat toshi, Sharq sanʼati, tabiat va boshqa muzeylar mavjud. Filarmoniya bor. Meʼmoriy yodgorliklardan Odigitriyev sobori (<nowiki>XVIII</nowiki> asr), karvonsaroy (<nowiki>XIX</nowiki> asr boshlari) va boshqa saqlangan. Aeroport bor. {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> {{chala}} [[Turkum:Rossiya shaharlari]] [[Turkum:Buryatiya]] [[Turkum:Ulan-Ude| ]] 1hxdw68aavfqtoodotuke8yc8pjpswc 6273933 6273932 2026-09-20T13:45:33Z Sherzod11W 273619 6273933 wikitext text/x-wiki '''Ulan-ude''' (1934-yilgacha — ''Verxneudinsk'') — [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasi]] Buryatiya Respublikasi poytaxti. Selenga daryosi oʻng sohilida. TransSibir temir yoʻl magistralidagi muhim temir yoʻl chorrahasi. Selenga daryosidagi pristan. Aholisi 435 751 ming kishi (2024). 1666-yilda kazaklarning Udinskoye qishlov joyi sifatida vujudga kelgan. 1689-yildan Verxneudinsk qalʼasi, uning atrofida shahar shakllandi. XVII-asrda Zabaykalye hududining maʼmuriy va harbiy markazi. 1783-yildan Irkutsk noibligining, keyinchalik Irkutsk gubernyasining uyezd shahri, 1851-yildan Zabaykalye viloyati tarkibida. Yirik savdo markazi. 1899-yilda shahar orqali Sibir magistralining oʻtishi iqtisodiy rivojlanishga olib keldi. 1905-yilgacha surgun joyi edi. 1920-yil aprel—oktabrda Uzoq Sharq Respublikasining poytaxti. 1921 —1922 yillarda [[Uzoq Sharq]] Respublikasining Buryatlar muxtor viloyati markazi. 1923-yildan Buryat Mongoliya muxtor SSR (1958-yildan Buryatiya muxtor SSR) poytaxti. 1934-yil 27-iyulda U. U. (Qizil Ud a) deb ataldi. Mashinasozlik va metallsozlik (aviatsiya, priborsozlik, kemasozlik, „Teplopribor“ va boshqa zavodlar), yengil, oziqovqat, yogʻochsozlik korxonalari, shisha zavodi bor. Rosssya Fanlar akademiyasi Sibir boʻlimi filiali, 4 oliy oʻquv yurti, 4 teatr (shu jumladan, opera va balet teatri) faoliyat koʻrsatmoqda. Muzeylardan tarixiy, etnografiya, badiiy buryat toshi, Sharq sanʼati, tabiat va boshqa muzeylar mavjud. Filarmoniya bor. Meʼmoriy yodgorliklardan Odigitriyev sobori (<nowiki>XVIII</nowiki> asr), karvonsaroy (<nowiki>XIX</nowiki> asr boshlari) va boshqa saqlangan. Aeroport bor. {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> {{chala}} [[Turkum:Rossiya shaharlari]] [[Turkum:Buryatiya]] [[Turkum:Ulan-Ude| ]] 9v2ugxpkdeuq72tv9xvsgqs3mfpj0pq 6273934 6273933 2026-09-20T13:46:10Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273934 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Ulan-ude''' (1934-yilgacha — ''Verxneudinsk'') — [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasi]] Buryatiya Respublikasi poytaxti. Selenga daryosi oʻng sohilida. TransSibir temir yoʻl magistralidagi muhim temir yoʻl chorrahasi. Selenga daryosidagi pristan. Aholisi 435 751 ming kishi (2024). 1666-yilda kazaklarning Udinskoye qishlov joyi sifatida vujudga kelgan. 1689-yildan Verxneudinsk qalʼasi, uning atrofida shahar shakllandi. XVII-asrda Zabaykalye hududining maʼmuriy va harbiy markazi. 1783-yildan Irkutsk noibligining, keyinchalik Irkutsk gubernyasining uyezd shahri, 1851-yildan Zabaykalye viloyati tarkibida. Yirik savdo markazi. 1899-yilda shahar orqali Sibir magistralining oʻtishi iqtisodiy rivojlanishga olib keldi. 1905-yilgacha surgun joyi edi. 1920-yil aprel—oktabrda Uzoq Sharq Respublikasining poytaxti. 1921 —1922 yillarda [[Uzoq Sharq]] Respublikasining Buryatlar muxtor viloyati markazi. 1923-yildan Buryat Mongoliya muxtor SSR (1958-yildan Buryatiya muxtor SSR) poytaxti. 1934-yil 27-iyulda U. U. (Qizil Ud a) deb ataldi. Mashinasozlik va metallsozlik (aviatsiya, priborsozlik, kemasozlik, „Teplopribor“ va boshqa zavodlar), yengil, oziqovqat, yogʻochsozlik korxonalari, shisha zavodi bor. Rosssya Fanlar akademiyasi Sibir boʻlimi filiali, 4 oliy oʻquv yurti, 4 teatr (shu jumladan, opera va balet teatri) faoliyat koʻrsatmoqda. Muzeylardan tarixiy, etnografiya, badiiy buryat toshi, Sharq sanʼati, tabiat va boshqa muzeylar mavjud. Filarmoniya bor. Meʼmoriy yodgorliklardan Odigitriyev sobori (<nowiki>XVIII</nowiki> asr), karvonsaroy (<nowiki>XIX</nowiki> asr boshlari) va boshqa saqlangan. Aeroport bor. {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> {{chala}} [[Turkum:Rossiya shaharlari]] [[Turkum:Buryatiya]] [[Turkum:Ulan-Ude| ]] kh7pqmfwk2vnrlsigyasfpe92xturps 6273935 6273934 2026-09-20T13:46:15Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273935 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Ulan-ude''' (1934-yilgacha — ''Verxneudinsk'') — [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasi]] Buryatiya Respublikasi poytaxti. Selenga daryosi oʻng sohilida. TransSibir temir yoʻl magistralidagi muhim temir yoʻl chorrahasi. Selenga daryosidagi pristan. Aholisi 435 751 ming kishi (2024). 1666-yilda kazaklarning Udinskoye qishlov joyi sifatida vujudga kelgan. 1689-yildan Verxneudinsk qalʼasi, uning atrofida shahar shakllandi. XVII-asrda Zabaykalye hududining maʼmuriy va harbiy markazi. 1783-yildan Irkutsk noibligining, keyinchalik Irkutsk gubernyasining uyezd shahri, 1851-yildan Zabaykalye viloyati tarkibida. Yirik savdo markazi. 1899-yilda shahar orqali Sibir magistralining oʻtishi iqtisodiy rivojlanishga olib keldi. 1905-yilgacha surgun joyi edi. 1920-yil aprel—oktabrda Uzoq Sharq Respublikasining poytaxti. 1921 —1922 yillarda [[Uzoq Sharq]] Respublikasining Buryatlar muxtor viloyati markazi. 1923-yildan Buryat Mongoliya muxtor SSR (1958-yildan Buryatiya muxtor SSR) poytaxti. 1934-yil 27-iyulda U. U. (Qizil Ud a) deb ataldi. Mashinasozlik va metallsozlik (aviatsiya, priborsozlik, kemasozlik, „Teplopribor“ va boshqa zavodlar), yengil, oziqovqat, yogʻochsozlik korxonalari, shisha zavodi bor. Rosssya Fanlar akademiyasi Sibir boʻlimi filiali, 4 oliy oʻquv yurti, 4 teatr (shu jumladan, opera va balet teatri) faoliyat koʻrsatmoqda. Muzeylardan tarixiy, etnografiya, badiiy buryat toshi, Sharq sanʼati, tabiat va boshqa muzeylar mavjud. Filarmoniya bor. Meʼmoriy yodgorliklardan Odigitriyev sobori (<nowiki>XVIII</nowiki> asr), karvonsaroy (<nowiki>XIX</nowiki> asr boshlari) va boshqa saqlangan. Aeroport bor. {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> {{chala}} [[Turkum:Rossiya shaharlari]] [[Turkum:Buryatiya]] [[Turkum:Ulan-Ude| ]] 15qj9aqt32gwsartvdfk10ue51ervgk 6273936 6273935 2026-09-20T13:46:33Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273936 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Ulan-ude''' (1934-yilgacha — ''Verxneudinsk'') — [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasi]] Buryatiya Respublikasi poytaxti. Selenga daryosi oʻng sohilida. TransSibir temir yoʻl magistralidagi muhim temir yoʻl chorrahasi. Selenga daryosidagi pristan. Aholisi 435 751 ming kishi (2024). 1666-yilda kazaklarning Udinskoye qishlov joyi sifatida vujudga kelgan. 1689-yildan Verxneudinsk qalʼasi, uning atrofida shahar shakllandi. XVII-asrda Zabaykalye hududining maʼmuriy va harbiy markazi. 1783-yildan Irkutsk noibligining, keyinchalik Irkutsk gubernyasining uyezd shahri, 1851-yildan Zabaykalye viloyati tarkibida. Yirik savdo markazi. 1899-yilda shahar orqali Sibir magistralining oʻtishi iqtisodiy rivojlanishga olib keldi. 1905-yilgacha surgun joyi edi. 1920-yil aprel—oktabrda Uzoq Sharq Respublikasining poytaxti. 1921 —1922 yillarda [[Uzoq Sharq]] Respublikasining Buryatlar muxtor viloyati markazi. 1923-yildan Buryat Mongoliya muxtor SSR (1958-yildan Buryatiya muxtor SSR) poytaxti. 1934-yil 27-iyulda U. U. (Qizil Ud a) deb ataldi. Mashinasozlik va metallsozlik (aviatsiya, priborsozlik, kemasozlik, „Teplopribor“ va boshqa zavodlar), yengil, oziqovqat, yogʻochsozlik korxonalari, shisha zavodi bor. Rosssya Fanlar akademiyasi Sibir boʻlimi filiali, 4 oliy oʻquv yurti, 4 teatr (shu jumladan, opera va balet teatri) faoliyat koʻrsatmoqda. Muzeylardan tarixiy, etnografiya, badiiy buryat toshi, Sharq sanʼati, tabiat va boshqa muzeylar mavjud. Filarmoniya bor. Meʼmoriy yodgorliklardan Odigitriyev sobori (<nowiki>XVIII</nowiki> asr), karvonsaroy (<nowiki>XIX</nowiki> asr boshlari) va boshqa saqlangan. Aeroport bor. == Manbalar == {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> {{chala}} [[Turkum:Rossiya shaharlari]] [[Turkum:Buryatiya]] [[Turkum:Ulan-Ude| ]] kfehn0351zn9wmpj3hw09xpdzwxykdp 6273937 6273936 2026-09-20T13:46:45Z Sherzod11W 273619 6273937 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Ulan-ude''' (1934-yilgacha — ''Verxneudinsk'') — [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasi]] Buryatiya Respublikasi poytaxti. Selenga daryosi oʻng sohilida. TransSibir temir yoʻl magistralidagi muhim temir yoʻl chorrahasi. Selenga daryosidagi pristan. Aholisi 435 751 ming kishi (2024). 1666-yilda kazaklarning Udinskoye qishlov joyi sifatida vujudga kelgan. 1689-yildan Verxneudinsk qalʼasi, uning atrofida shahar shakllandi. XVII-asrda Zabaykalye hududining maʼmuriy va harbiy markazi. 1783-yildan Irkutsk noibligining, keyinchalik Irkutsk gubernyasining uyezd shahri, 1851-yildan Zabaykalye viloyati tarkibida. Yirik savdo markazi. 1899-yilda shahar orqali Sibir magistralining oʻtishi iqtisodiy rivojlanishga olib keldi. 1905-yilgacha surgun joyi edi. 1920-yil aprel—oktabrda Uzoq Sharq Respublikasining poytaxti. 1921 —1922 yillarda [[Uzoq Sharq]] Respublikasining Buryatlar muxtor viloyati markazi. 1923-yildan Buryat Mongoliya muxtor SSR (1958-yildan Buryatiya muxtor SSR) poytaxti. 1934-yil 27-iyulda U. U. (Qizil Ud a) deb ataldi. Mashinasozlik va metallsozlik (aviatsiya, priborsozlik, kemasozlik, „Teplopribor“ va boshqa zavodlar), yengil, oziqovqat, yogʻochsozlik korxonalari, shisha zavodi bor. Rosssya Fanlar akademiyasi Sibir boʻlimi filiali, 4 oliy oʻquv yurti, 4 teatr (shu jumladan, opera va balet teatri) faoliyat koʻrsatmoqda. Muzeylardan tarixiy, etnografiya, badiiy buryat toshi, Sharq sanʼati, tabiat va boshqa muzeylar mavjud. Filarmoniya bor. Meʼmoriy yodgorliklardan Odigitriyev sobori (<nowiki>XVIII</nowiki> asr), karvonsaroy (<nowiki>XIX</nowiki> asr boshlari) va boshqa saqlangan. Aeroport bor. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> {{chala}} [[Turkum:Rossiya shaharlari]] [[Turkum:Buryatiya]] [[Turkum:Ulan-Ude| ]] i035u5erb148zxqthzbahpxsuqpfifm 6273938 6273937 2026-09-20T13:46:59Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273938 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Ulan-ude''' (1934-yilgacha — ''Verxneudinsk'') — [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasi]] Buryatiya Respublikasi poytaxti. Selenga daryosi oʻng sohilida. TransSibir temir yoʻl magistralidagi muhim temir yoʻl chorrahasi. Selenga daryosidagi pristan. Aholisi – 435 751 ming kishi (2024). 1666-yilda kazaklarning Udinskoye qishlov joyi sifatida vujudga kelgan. 1689-yildan Verxneudinsk qalʼasi, uning atrofida shahar shakllandi. XVII-asrda Zabaykalye hududining maʼmuriy va harbiy markazi. 1783-yildan Irkutsk noibligining, keyinchalik Irkutsk gubernyasining uyezd shahri, 1851-yildan Zabaykalye viloyati tarkibida. Yirik savdo markazi. 1899-yilda shahar orqali Sibir magistralining oʻtishi iqtisodiy rivojlanishga olib keldi. 1905-yilgacha surgun joyi edi. 1920-yil aprel—oktabrda Uzoq Sharq Respublikasining poytaxti. 1921 —1922 yillarda [[Uzoq Sharq]] Respublikasining Buryatlar muxtor viloyati markazi. 1923-yildan Buryat Mongoliya muxtor SSR (1958-yildan Buryatiya muxtor SSR) poytaxti. 1934-yil 27-iyulda U. U. (Qizil Ud a) deb ataldi. Mashinasozlik va metallsozlik (aviatsiya, priborsozlik, kemasozlik, „Teplopribor“ va boshqa zavodlar), yengil, oziqovqat, yogʻochsozlik korxonalari, shisha zavodi bor. Rosssya Fanlar akademiyasi Sibir boʻlimi filiali, 4 oliy oʻquv yurti, 4 teatr (shu jumladan, opera va balet teatri) faoliyat koʻrsatmoqda. Muzeylardan tarixiy, etnografiya, badiiy buryat toshi, Sharq sanʼati, tabiat va boshqa muzeylar mavjud. Filarmoniya bor. Meʼmoriy yodgorliklardan Odigitriyev sobori (<nowiki>XVIII</nowiki> asr), karvonsaroy (<nowiki>XIX</nowiki> asr boshlari) va boshqa saqlangan. Aeroport bor. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> {{chala}} [[Turkum:Rossiya shaharlari]] [[Turkum:Buryatiya]] [[Turkum:Ulan-Ude| ]] iktxv4jsmtk1su846gx8nh4wzgj63wb 6273939 6273938 2026-09-20T13:47:14Z Sherzod11W 273619 6273939 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Ulan-ude''' (1934-yilgacha — ''Verxneudinsk'') — [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasi]] Buryatiya Respublikasi [[poytaxt]]<nowiki/>i. Selenga daryosi oʻng sohilida. TransSibir temir yoʻl magistralidagi muhim temir yoʻl chorrahasi. Selenga daryosidagi pristan. Aholisi – 435 751 ming kishi (2024). 1666-yilda kazaklarning Udinskoye qishlov joyi sifatida vujudga kelgan. 1689-yildan Verxneudinsk qalʼasi, uning atrofida shahar shakllandi. XVII-asrda Zabaykalye hududining maʼmuriy va harbiy markazi. 1783-yildan Irkutsk noibligining, keyinchalik Irkutsk gubernyasining uyezd shahri, 1851-yildan Zabaykalye viloyati tarkibida. Yirik savdo markazi. 1899-yilda shahar orqali Sibir magistralining oʻtishi iqtisodiy rivojlanishga olib keldi. 1905-yilgacha surgun joyi edi. 1920-yil aprel—oktabrda Uzoq Sharq Respublikasining poytaxti. 1921 —1922 yillarda [[Uzoq Sharq]] Respublikasining Buryatlar muxtor viloyati markazi. 1923-yildan Buryat Mongoliya muxtor SSR (1958-yildan Buryatiya muxtor SSR) poytaxti. 1934-yil 27-iyulda U. U. (Qizil Ud a) deb ataldi. Mashinasozlik va metallsozlik (aviatsiya, priborsozlik, kemasozlik, „Teplopribor“ va boshqa zavodlar), yengil, oziqovqat, yogʻochsozlik korxonalari, shisha zavodi bor. Rosssya Fanlar akademiyasi Sibir boʻlimi filiali, 4 oliy oʻquv yurti, 4 teatr (shu jumladan, opera va balet teatri) faoliyat koʻrsatmoqda. Muzeylardan tarixiy, etnografiya, badiiy buryat toshi, Sharq sanʼati, tabiat va boshqa muzeylar mavjud. Filarmoniya bor. Meʼmoriy yodgorliklardan Odigitriyev sobori (<nowiki>XVIII</nowiki> asr), karvonsaroy (<nowiki>XIX</nowiki> asr boshlari) va boshqa saqlangan. Aeroport bor. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> {{chala}} [[Turkum:Rossiya shaharlari]] [[Turkum:Buryatiya]] [[Turkum:Ulan-Ude| ]] kaym5cq3u0m40srkgnipscjuygancsx 6273940 6273939 2026-09-20T13:47:21Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273940 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Ulan-ude''' (1934-yilgacha — ''Verxneudinsk'') — [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasi]] Buryatiya Respublikasi [[poytaxt]]i. Selenga daryosi oʻng sohilida. TransSibir temir yoʻl magistralidagi muhim temir yoʻl chorrahasi. Selenga daryosidagi pristan. Aholisi – 435 751 ming kishi (2024). 1666-yilda kazaklarning Udinskoye qishlov joyi sifatida vujudga kelgan. 1689-yildan Verxneudinsk qalʼasi, uning atrofida shahar shakllandi. XVII-asrda Zabaykalye hududining maʼmuriy va harbiy markazi. 1783-yildan Irkutsk noibligining, keyinchalik Irkutsk gubernyasining uyezd shahri, 1851-yildan Zabaykalye viloyati tarkibida. Yirik savdo markazi. 1899-yilda shahar orqali Sibir magistralining oʻtishi iqtisodiy rivojlanishga olib keldi. 1905-yilgacha surgun joyi edi. 1920-yil aprel—oktabrda Uzoq Sharq Respublikasining poytaxti. 1921 —1922 yillarda [[Uzoq Sharq]] Respublikasining Buryatlar muxtor viloyati markazi. 1923-yildan Buryat Mongoliya muxtor SSR (1958-yildan Buryatiya muxtor SSR) poytaxti. 1934-yil 27-iyulda U. U. (Qizil Ud a) deb ataldi. Mashinasozlik va metallsozlik (aviatsiya, priborsozlik, kemasozlik, „Teplopribor“ va boshqa zavodlar), yengil, oziqovqat, yogʻochsozlik korxonalari, shisha zavodi bor. Rosssya Fanlar akademiyasi Sibir boʻlimi filiali, 4 oliy oʻquv yurti, 4 teatr (shu jumladan, opera va balet teatri) faoliyat koʻrsatmoqda. Muzeylardan tarixiy, etnografiya, badiiy buryat toshi, Sharq sanʼati, tabiat va boshqa muzeylar mavjud. Filarmoniya bor. Meʼmoriy yodgorliklardan Odigitriyev sobori (<nowiki>XVIII</nowiki> asr), karvonsaroy (<nowiki>XIX</nowiki> asr boshlari) va boshqa saqlangan. Aeroport bor. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> {{chala}} [[Turkum:Rossiya shaharlari]] [[Turkum:Buryatiya]] [[Turkum:Ulan-Ude| ]] gyeihg588w1a1mkr7gnddw6ffj69i3p 0 600599 6274226 6139582 2026-09-21T05:04:03Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274226 wikitext text/x-wiki '''Formatsiya''' (lotincha formato — hosil boʻlish) (geologiyada) — hosil boʻlish sharoitlarining umumiyligi bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan togʻ jinslarining tabiiy va qonuniyatli uygʻunligi; Yer poʻsti asosiy strukturaviy zonalari rivojlanishining muayyan bosqichlarida vujudga keladi. "F." terminini dastlab <nowiki>XVIII</nowiki> asrda nemis geologi G. Fyuksel muayyan tarkibli va stratigrafik holatli choʻkindi jinslarni ifodalash uchun ishlatgan. Umumiy tektonik rejimning tipiga koʻra platforma, oraliq, geosinklinal F.lar va ularning guruxlari farq qilinadi. F. fatsiyalar va yotqiziklarning genetik tiplari majmuidir. Uning chegaralari vaqt oʻtishi bilan oʻzgarib turadi, turli tiplari har xil yoshdagi yotqiziqlarda takrorlanib, xususiyatini bir oz oʻzgartiradi. F. moddiy tarkibi, tektonik belgilariga koʻra tasniflanadi. Uning litologik, petrografik (magmatik va metamorfik), vulkanogen, rudali va boshqa turlari mavjud. Magmatik F.lar maʼlum geologik sharoitlarda Yer poʻstidagi biron uchastka taraqqiyotining ayrim bosqichlarida hosil boʻlgan magmatik togʻ jinslari toʻplamidan iborat. Metamorfik F. tektonik strukturalarga ega boʻlgan metamorfik togʻ jinslarining paydo boʻlish umumiyligi qonuniyatlariga asosan ajratiladi. Metasomatik F. kam oʻrganilgan. Ruda F.si (xromit, polimetalloltinkvars va boshqalar) magmatik va metasomatik F. bilan uzviy bogʻliq. Bu sohani oʻrganish alohida yoʻnalishni kasb etdi. Iklim sharoitlariga koʻra aridli, gumidli va b; litologikpetrografik asosiy belgilariga koʻra — karbonatli, terrigenli, galogenli, vulkanogenli va boshqa F. va ularning guruxlari ajratiladi. .F.ning tiplari bilan foydali qazilmalarning turlari bogʻliq. Shu sababli, litologiya, paleogeografiya va tektonikada hamda turli foydali qazilmalarning joylashish qonuniyatlarini oʻrganish va ularni qidirishning ilmiy asoslarini ishlab chiqishda formatsion analizning ahamiyati katta. {{OʻzME}} {{chala}} hgre7rbmlbbdjxeg945660uon6dmnm8 6274227 6274226 2026-09-21T05:04:11Z Sherzod11W 273619 6274227 wikitext text/x-wiki '''Formatsiya''' (lotincha: formato — hosil boʻlish) (geologiyada) — hosil boʻlish sharoitlarining umumiyligi bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan togʻ jinslarining tabiiy va qonuniyatli uygʻunligi; Yer poʻsti asosiy strukturaviy zonalari rivojlanishining muayyan bosqichlarida vujudga keladi. "F." terminini dastlab <nowiki>XVIII</nowiki> asrda nemis geologi G. Fyuksel muayyan tarkibli va stratigrafik holatli choʻkindi jinslarni ifodalash uchun ishlatgan. Umumiy tektonik rejimning tipiga koʻra platforma, oraliq, geosinklinal F.lar va ularning guruxlari farq qilinadi. F. fatsiyalar va yotqiziklarning genetik tiplari majmuidir. Uning chegaralari vaqt oʻtishi bilan oʻzgarib turadi, turli tiplari har xil yoshdagi yotqiziqlarda takrorlanib, xususiyatini bir oz oʻzgartiradi. F. moddiy tarkibi, tektonik belgilariga koʻra tasniflanadi. Uning litologik, petrografik (magmatik va metamorfik), vulkanogen, rudali va boshqa turlari mavjud. Magmatik F.lar maʼlum geologik sharoitlarda Yer poʻstidagi biron uchastka taraqqiyotining ayrim bosqichlarida hosil boʻlgan magmatik togʻ jinslari toʻplamidan iborat. Metamorfik F. tektonik strukturalarga ega boʻlgan metamorfik togʻ jinslarining paydo boʻlish umumiyligi qonuniyatlariga asosan ajratiladi. Metasomatik F. kam oʻrganilgan. Ruda F.si (xromit, polimetalloltinkvars va boshqalar) magmatik va metasomatik F. bilan uzviy bogʻliq. Bu sohani oʻrganish alohida yoʻnalishni kasb etdi. Iklim sharoitlariga koʻra aridli, gumidli va b; litologikpetrografik asosiy belgilariga koʻra — karbonatli, terrigenli, galogenli, vulkanogenli va boshqa F. va ularning guruxlari ajratiladi. .F.ning tiplari bilan foydali qazilmalarning turlari bogʻliq. Shu sababli, litologiya, paleogeografiya va tektonikada hamda turli foydali qazilmalarning joylashish qonuniyatlarini oʻrganish va ularni qidirishning ilmiy asoslarini ishlab chiqishda formatsion analizning ahamiyati katta. {{OʻzME}} {{chala}} ddhz4oyypu45gi6hezmoavme2mn8alf 6274228 6274227 2026-09-21T05:04:22Z Sherzod11W 273619 6274228 wikitext text/x-wiki '''Formatsiya''' (lotincha: formato — ''hosil boʻlish'') (geologiyada) — hosil boʻlish sharoitlarining umumiyligi bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan togʻ jinslarining tabiiy va qonuniyatli uygʻunligi; Yer poʻsti asosiy strukturaviy zonalari rivojlanishining muayyan bosqichlarida vujudga keladi. "F." terminini dastlab <nowiki>XVIII</nowiki> asrda nemis geologi G. Fyuksel muayyan tarkibli va stratigrafik holatli choʻkindi jinslarni ifodalash uchun ishlatgan. Umumiy tektonik rejimning tipiga koʻra platforma, oraliq, geosinklinal F.lar va ularning guruxlari farq qilinadi. F. fatsiyalar va yotqiziklarning genetik tiplari majmuidir. Uning chegaralari vaqt oʻtishi bilan oʻzgarib turadi, turli tiplari har xil yoshdagi yotqiziqlarda takrorlanib, xususiyatini bir oz oʻzgartiradi. F. moddiy tarkibi, tektonik belgilariga koʻra tasniflanadi. Uning litologik, petrografik (magmatik va metamorfik), vulkanogen, rudali va boshqa turlari mavjud. Magmatik F.lar maʼlum geologik sharoitlarda Yer poʻstidagi biron uchastka taraqqiyotining ayrim bosqichlarida hosil boʻlgan magmatik togʻ jinslari toʻplamidan iborat. Metamorfik F. tektonik strukturalarga ega boʻlgan metamorfik togʻ jinslarining paydo boʻlish umumiyligi qonuniyatlariga asosan ajratiladi. Metasomatik F. kam oʻrganilgan. Ruda F.si (xromit, polimetalloltinkvars va boshqalar) magmatik va metasomatik F. bilan uzviy bogʻliq. Bu sohani oʻrganish alohida yoʻnalishni kasb etdi. Iklim sharoitlariga koʻra aridli, gumidli va b; litologikpetrografik asosiy belgilariga koʻra — karbonatli, terrigenli, galogenli, vulkanogenli va boshqa F. va ularning guruxlari ajratiladi. .F.ning tiplari bilan foydali qazilmalarning turlari bogʻliq. Shu sababli, litologiya, paleogeografiya va tektonikada hamda turli foydali qazilmalarning joylashish qonuniyatlarini oʻrganish va ularni qidirishning ilmiy asoslarini ishlab chiqishda formatsion analizning ahamiyati katta. {{OʻzME}} {{chala}} dikscnaceps0rhj1do0kyu7ibwe2pd3 6274229 6274228 2026-09-21T05:04:40Z Sherzod11W 273619 6274229 wikitext text/x-wiki '''Formatsiya''' (lotincha: formato — ''hosil boʻlish'') ([[geologiya]]<nowiki/>da) — hosil boʻlish sharoitlarining umumiyligi bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan togʻ jinslarining tabiiy va qonuniyatli uygʻunligi; Yer poʻsti asosiy strukturaviy zonalari rivojlanishining muayyan bosqichlarida vujudga keladi. "F." terminini dastlab <nowiki>XVIII</nowiki> asrda nemis geologi G. Fyuksel muayyan tarkibli va stratigrafik holatli choʻkindi jinslarni ifodalash uchun ishlatgan. Umumiy tektonik rejimning tipiga koʻra platforma, oraliq, geosinklinal F.lar va ularning guruxlari farq qilinadi. F. fatsiyalar va yotqiziklarning genetik tiplari majmuidir. Uning chegaralari vaqt oʻtishi bilan oʻzgarib turadi, turli tiplari har xil yoshdagi yotqiziqlarda takrorlanib, xususiyatini bir oz oʻzgartiradi. F. moddiy tarkibi, tektonik belgilariga koʻra tasniflanadi. Uning litologik, petrografik (magmatik va metamorfik), vulkanogen, rudali va boshqa turlari mavjud. Magmatik F.lar maʼlum geologik sharoitlarda Yer poʻstidagi biron uchastka taraqqiyotining ayrim bosqichlarida hosil boʻlgan magmatik togʻ jinslari toʻplamidan iborat. Metamorfik F. tektonik strukturalarga ega boʻlgan metamorfik togʻ jinslarining paydo boʻlish umumiyligi qonuniyatlariga asosan ajratiladi. Metasomatik F. kam oʻrganilgan. Ruda F.si (xromit, polimetalloltinkvars va boshqalar) magmatik va metasomatik F. bilan uzviy bogʻliq. Bu sohani oʻrganish alohida yoʻnalishni kasb etdi. Iklim sharoitlariga koʻra aridli, gumidli va b; litologikpetrografik asosiy belgilariga koʻra — karbonatli, terrigenli, galogenli, vulkanogenli va boshqa F. va ularning guruxlari ajratiladi. .F.ning tiplari bilan foydali qazilmalarning turlari bogʻliq. Shu sababli, litologiya, paleogeografiya va tektonikada hamda turli foydali qazilmalarning joylashish qonuniyatlarini oʻrganish va ularni qidirishning ilmiy asoslarini ishlab chiqishda formatsion analizning ahamiyati katta. {{OʻzME}} {{chala}} 2r029x26nvnkz3knaqknxudaf50o6j9 6274230 6274229 2026-09-21T05:04:49Z Sherzod11W 273619 6274230 wikitext text/x-wiki '''Formatsiya''' (lotincha: formato — ''hosil boʻlish'') ([[geologiya]]da) — hosil boʻlish sharoitlarining umumiyligi bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan togʻ jinslarining tabiiy va qonuniyatli uygʻunligi; Yer poʻsti asosiy strukturaviy zonalari rivojlanishining muayyan bosqichlarida vujudga keladi. "F." terminini dastlab <nowiki>XVIII</nowiki> asrda nemis geologi G. Fyuksel muayyan tarkibli va stratigrafik holatli choʻkindi jinslarni ifodalash uchun ishlatgan. Umumiy tektonik rejimning tipiga koʻra platforma, oraliq, geosinklinal F.lar va ularning guruxlari farq qilinadi. F. fatsiyalar va yotqiziklarning genetik tiplari majmuidir. Uning chegaralari vaqt oʻtishi bilan oʻzgarib turadi, turli tiplari har xil yoshdagi yotqiziqlarda takrorlanib, xususiyatini bir oz oʻzgartiradi. F. moddiy tarkibi, tektonik belgilariga koʻra tasniflanadi. Uning litologik, petrografik (magmatik va metamorfik), vulkanogen, rudali va boshqa turlari mavjud. Magmatik F.lar maʼlum geologik sharoitlarda Yer poʻstidagi biron uchastka taraqqiyotining ayrim bosqichlarida hosil boʻlgan magmatik togʻ jinslari toʻplamidan iborat. Metamorfik F. tektonik strukturalarga ega boʻlgan metamorfik togʻ jinslarining paydo boʻlish umumiyligi qonuniyatlariga asosan ajratiladi. Metasomatik F. kam oʻrganilgan. Ruda F.si (xromit, polimetalloltinkvars va boshqalar) magmatik va metasomatik F. bilan uzviy bogʻliq. Bu sohani oʻrganish alohida yoʻnalishni kasb etdi. Iklim sharoitlariga koʻra aridli, gumidli va b; litologikpetrografik asosiy belgilariga koʻra — karbonatli, terrigenli, galogenli, vulkanogenli va boshqa F. va ularning guruxlari ajratiladi. .F.ning tiplari bilan foydali qazilmalarning turlari bogʻliq. Shu sababli, litologiya, paleogeografiya va tektonikada hamda turli foydali qazilmalarning joylashish qonuniyatlarini oʻrganish va ularni qidirishning ilmiy asoslarini ishlab chiqishda formatsion analizning ahamiyati katta. {{OʻzME}} {{chala}} pzw38bt71kti8i02k8z34ijy0oo5a2q 6274231 6274230 2026-09-21T05:05:03Z Sherzod11W 273619 6274231 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Formatsiya''' (lotincha: formato — ''hosil boʻlish'') ([[geologiya]]da) — hosil boʻlish sharoitlarining umumiyligi bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan togʻ jinslarining tabiiy va qonuniyatli uygʻunligi; Yer poʻsti asosiy strukturaviy zonalari rivojlanishining muayyan bosqichlarida vujudga keladi. "F." terminini dastlab <nowiki>XVIII</nowiki> asrda nemis geologi G. Fyuksel muayyan tarkibli va stratigrafik holatli choʻkindi jinslarni ifodalash uchun ishlatgan. Umumiy tektonik rejimning tipiga koʻra platforma, oraliq, geosinklinal F.lar va ularning guruxlari farq qilinadi. F. fatsiyalar va yotqiziklarning genetik tiplari majmuidir. Uning chegaralari vaqt oʻtishi bilan oʻzgarib turadi, turli tiplari har xil yoshdagi yotqiziqlarda takrorlanib, xususiyatini bir oz oʻzgartiradi. F. moddiy tarkibi, tektonik belgilariga koʻra tasniflanadi. Uning litologik, petrografik (magmatik va metamorfik), vulkanogen, rudali va boshqa turlari mavjud. Magmatik F.lar maʼlum geologik sharoitlarda Yer poʻstidagi biron uchastka taraqqiyotining ayrim bosqichlarida hosil boʻlgan magmatik togʻ jinslari toʻplamidan iborat. Metamorfik F. tektonik strukturalarga ega boʻlgan metamorfik togʻ jinslarining paydo boʻlish umumiyligi qonuniyatlariga asosan ajratiladi. Metasomatik F. kam oʻrganilgan. Ruda F.si (xromit, polimetalloltinkvars va boshqalar) magmatik va metasomatik F. bilan uzviy bogʻliq. Bu sohani oʻrganish alohida yoʻnalishni kasb etdi. Iklim sharoitlariga koʻra aridli, gumidli va b; litologikpetrografik asosiy belgilariga koʻra — karbonatli, terrigenli, galogenli, vulkanogenli va boshqa F. va ularning guruxlari ajratiladi. .F.ning tiplari bilan foydali qazilmalarning turlari bogʻliq. Shu sababli, litologiya, paleogeografiya va tektonikada hamda turli foydali qazilmalarning joylashish qonuniyatlarini oʻrganish va ularni qidirishning ilmiy asoslarini ishlab chiqishda formatsion analizning ahamiyati katta. {{OʻzME}} {{chala}} qbvmww81v5bcaftwrd98nfwq4nniqrl 6274232 6274231 2026-09-21T05:05:09Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274232 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Formatsiya''' (lotincha: formato — ''hosil boʻlish'') ([[geologiya]]da) — hosil boʻlish sharoitlarining umumiyligi bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan togʻ jinslarining tabiiy va qonuniyatli uygʻunligi; Yer poʻsti asosiy strukturaviy zonalari rivojlanishining muayyan bosqichlarida vujudga keladi. "F." terminini dastlab <nowiki>XVIII</nowiki> asrda nemis geologi G. Fyuksel muayyan tarkibli va stratigrafik holatli choʻkindi jinslarni ifodalash uchun ishlatgan. Umumiy tektonik rejimning tipiga koʻra platforma, oraliq, geosinklinal F.lar va ularning guruxlari farq qilinadi. F. fatsiyalar va yotqiziklarning genetik tiplari majmuidir. Uning chegaralari vaqt oʻtishi bilan oʻzgarib turadi, turli tiplari har xil yoshdagi yotqiziqlarda takrorlanib, xususiyatini bir oz oʻzgartiradi. F. moddiy tarkibi, tektonik belgilariga koʻra tasniflanadi. Uning litologik, petrografik (magmatik va metamorfik), vulkanogen, rudali va boshqa turlari mavjud. Magmatik F.lar maʼlum geologik sharoitlarda Yer poʻstidagi biron uchastka taraqqiyotining ayrim bosqichlarida hosil boʻlgan magmatik togʻ jinslari toʻplamidan iborat. Metamorfik F. tektonik strukturalarga ega boʻlgan metamorfik togʻ jinslarining paydo boʻlish umumiyligi qonuniyatlariga asosan ajratiladi. Metasomatik F. kam oʻrganilgan. Ruda F.si (xromit, polimetalloltinkvars va boshqalar) magmatik va metasomatik F. bilan uzviy bogʻliq. Bu sohani oʻrganish alohida yoʻnalishni kasb etdi. Iklim sharoitlariga koʻra aridli, gumidli va b; litologikpetrografik asosiy belgilariga koʻra — karbonatli, terrigenli, galogenli, vulkanogenli va boshqa F. va ularning guruxlari ajratiladi. .F.ning tiplari bilan foydali qazilmalarning turlari bogʻliq. Shu sababli, litologiya, paleogeografiya va tektonikada hamda turli foydali qazilmalarning joylashish qonuniyatlarini oʻrganish va ularni qidirishning ilmiy asoslarini ishlab chiqishda formatsion analizning ahamiyati katta. {{OʻzME}} {{chala}} k6no748srevnstl4lvja99ig78i2v6z 6274233 6274232 2026-09-21T05:05:19Z Sherzod11W 273619 6274233 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Formatsiya''' ([[Lotin tili|lotincha]]: formato — ''hosil boʻlish'') ([[geologiya]]da) — hosil boʻlish sharoitlarining umumiyligi bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan togʻ jinslarining tabiiy va qonuniyatli uygʻunligi; Yer poʻsti asosiy strukturaviy zonalari rivojlanishining muayyan bosqichlarida vujudga keladi. "F." terminini dastlab <nowiki>XVIII</nowiki> asrda nemis geologi G. Fyuksel muayyan tarkibli va stratigrafik holatli choʻkindi jinslarni ifodalash uchun ishlatgan. Umumiy tektonik rejimning tipiga koʻra platforma, oraliq, geosinklinal F.lar va ularning guruxlari farq qilinadi. F. fatsiyalar va yotqiziklarning genetik tiplari majmuidir. Uning chegaralari vaqt oʻtishi bilan oʻzgarib turadi, turli tiplari har xil yoshdagi yotqiziqlarda takrorlanib, xususiyatini bir oz oʻzgartiradi. F. moddiy tarkibi, tektonik belgilariga koʻra tasniflanadi. Uning litologik, petrografik (magmatik va metamorfik), vulkanogen, rudali va boshqa turlari mavjud. Magmatik F.lar maʼlum geologik sharoitlarda Yer poʻstidagi biron uchastka taraqqiyotining ayrim bosqichlarida hosil boʻlgan magmatik togʻ jinslari toʻplamidan iborat. Metamorfik F. tektonik strukturalarga ega boʻlgan metamorfik togʻ jinslarining paydo boʻlish umumiyligi qonuniyatlariga asosan ajratiladi. Metasomatik F. kam oʻrganilgan. Ruda F.si (xromit, polimetalloltinkvars va boshqalar) magmatik va metasomatik F. bilan uzviy bogʻliq. Bu sohani oʻrganish alohida yoʻnalishni kasb etdi. Iklim sharoitlariga koʻra aridli, gumidli va b; litologikpetrografik asosiy belgilariga koʻra — karbonatli, terrigenli, galogenli, vulkanogenli va boshqa F. va ularning guruxlari ajratiladi. .F.ning tiplari bilan foydali qazilmalarning turlari bogʻliq. Shu sababli, litologiya, paleogeografiya va tektonikada hamda turli foydali qazilmalarning joylashish qonuniyatlarini oʻrganish va ularni qidirishning ilmiy asoslarini ishlab chiqishda formatsion analizning ahamiyati katta. {{OʻzME}} {{chala}} c76xh8nqttovkap52fjz6ywci75pasx 6274234 6274233 2026-09-21T05:05:32Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274234 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Formatsiya''' ([[Lotin tili|lotincha]]: formato — ''hosil boʻlish'') ([[geologiya]]da) — hosil boʻlish sharoitlarining umumiyligi bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan togʻ jinslarining tabiiy va qonuniyatli uygʻunligi; Yer poʻsti asosiy strukturaviy zonalari rivojlanishining muayyan bosqichlarida vujudga keladi. "F." terminini dastlab <nowiki>XVIII</nowiki> asrda nemis geologi G. Fyuksel muayyan tarkibli va stratigrafik holatli choʻkindi jinslarni ifodalash uchun ishlatgan. Umumiy tektonik rejimning tipiga koʻra platforma, oraliq, geosinklinal F.lar va ularning guruxlari farq qilinadi. F. fatsiyalar va yotqiziklarning genetik tiplari majmuidir. Uning chegaralari vaqt oʻtishi bilan oʻzgarib turadi, turli tiplari har xil yoshdagi yotqiziqlarda takrorlanib, xususiyatini bir oz oʻzgartiradi. F. moddiy tarkibi, tektonik belgilariga koʻra tasniflanadi. Uning litologik, petrografik (magmatik va metamorfik), vulkanogen, rudali va boshqa turlari mavjud. Magmatik F.lar maʼlum geologik sharoitlarda Yer poʻstidagi biron uchastka taraqqiyotining ayrim bosqichlarida hosil boʻlgan magmatik togʻ jinslari toʻplamidan iborat. Metamorfik F. tektonik strukturalarga ega boʻlgan metamorfik togʻ jinslarining paydo boʻlish umumiyligi qonuniyatlariga asosan ajratiladi. Metasomatik F. kam oʻrganilgan. Ruda F.si (xromit, polimetalloltinkvars va boshqalar) magmatik va metasomatik F. bilan uzviy bogʻliq. Bu sohani oʻrganish alohida yoʻnalishni kasb etdi. Iklim sharoitlariga koʻra aridli, gumidli va b; litologikpetrografik asosiy belgilariga koʻra — karbonatli, terrigenli, galogenli, vulkanogenli va boshqa F. va ularning guruxlari ajratiladi. .F.ning tiplari bilan foydali qazilmalarning turlari bogʻliq. Shu sababli, litologiya, paleogeografiya va tektonikada hamda turli foydali qazilmalarning joylashish qonuniyatlarini oʻrganish va ularni qidirishning ilmiy asoslarini ishlab chiqishda formatsion analizning ahamiyati katta. == Manbalar == {{OʻzME}} {{chala}} rqzu0ly4cub3l2jqzlvcfdqycj90efa 6274235 6274234 2026-09-21T05:05:46Z Sherzod11W 273619 6274235 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Formatsiya''' ([[Lotin tili|lotincha]]: formato — ''hosil boʻlish'') ([[geologiya]]da) — hosil boʻlish sharoitlarining umumiyligi bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan togʻ jinslarining tabiiy va qonuniyatli uygʻunligi; Yer poʻsti asosiy strukturaviy zonalari rivojlanishining muayyan bosqichlarida vujudga keladi. "F." terminini dastlab <nowiki>XVIII</nowiki> asrda nemis geologi G. Fyuksel muayyan tarkibli va stratigrafik holatli choʻkindi jinslarni ifodalash uchun ishlatgan. Umumiy tektonik rejimning tipiga koʻra platforma, oraliq, geosinklinal F.lar va ularning guruxlari farq qilinadi. F. fatsiyalar va yotqiziklarning genetik tiplari majmuidir. Uning chegaralari vaqt oʻtishi bilan oʻzgarib turadi, turli tiplari har xil yoshdagi yotqiziqlarda takrorlanib, xususiyatini bir oz oʻzgartiradi. F. moddiy tarkibi, tektonik belgilariga koʻra tasniflanadi. Uning litologik, petrografik (magmatik va metamorfik), vulkanogen, rudali va boshqa turlari mavjud. Magmatik F.lar maʼlum geologik sharoitlarda Yer poʻstidagi biron uchastka taraqqiyotining ayrim bosqichlarida hosil boʻlgan magmatik togʻ jinslari toʻplamidan iborat. Metamorfik F. tektonik strukturalarga ega boʻlgan metamorfik togʻ jinslarining paydo boʻlish umumiyligi qonuniyatlariga asosan ajratiladi. Metasomatik F. kam oʻrganilgan. Ruda F.si (xromit, polimetalloltinkvars va boshqalar) magmatik va metasomatik F. bilan uzviy bogʻliq. Bu sohani oʻrganish alohida yoʻnalishni kasb etdi. Iklim sharoitlariga koʻra aridli, gumidli va b; litologikpetrografik asosiy belgilariga koʻra — karbonatli, terrigenli, galogenli, vulkanogenli va boshqa F. va ularning guruxlari ajratiladi. .F.ning tiplari bilan foydali qazilmalarning turlari bogʻliq. Shu sababli, litologiya, paleogeografiya va tektonikada hamda turli foydali qazilmalarning joylashish qonuniyatlarini oʻrganish va ularni qidirishning ilmiy asoslarini ishlab chiqishda formatsion analizning ahamiyati katta. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{chala}} edurh2f6obv40k81qspnl997oyeazg5 0 603723 6274121 6131529 2026-09-21T04:16:59Z ~2026-51049-58 308919 6274121 wikitext text/x-wiki '''Xotira qurilmasi''' – [[elektron hisoblash mashinasi]] (EHM), [[raqamli hisoblash mashinasi]] (RHM) va [[kompyuter]]larning axborotlarni qayd qilish, saqlash va operator izlaganda „qaytarib berish“ uchun moʻljallangan qism. Asosan [[integral mikrosxema]]lardan iborat. Xotira qurilmasida axborotlarni qayd qilishda axborotlarni eltuvchi material (perfokarta, perfolentali mexanik tarzda surish, magnit materiallar (magnit disk, magnit lenta va boshqalar)ning magnit xossasini oʻzgartirish, dielektriklarda elektrostatik zaryadlarni toʻplash, tovush va ultratovush tebranishlaridan foydalanish, oʻta oʻtkazuvchanlik hodisasini qoʻllash va boshqa amallar bajariladi. Xotira qurilmasi, asosan, oʻta operativ, operativ va tashqi qurilmalardan iborat boʻladi. Axborotlarni izlash usuliga koʻra, adresli (har bir xotira uyasiga zarur raqam qoʻyiladi va axborot aniq bir adres boʻyicha izlanadi) hamda assotsiativ (axborotlar alomatlar yigindisi boʻyicha izlanadi) xotira qurilmasi farqlanadi. Xotira qurilmasining axborotlarining oʻchmaydigan (diod matritsalar, perfolentalar va boshqalardagi axborotlar) va oʻchadigan (magnit eltuvchilar, ferromagnit oʻzaklar va boshqalardagi axborotlar) turlari bor. Xotira qurilmasining asosiy ish koʻrsatkichi birligi bit yoki bayt (8 bit)da oʻlchanadigan sigʻim, yaʼni bir vaqtda Xotira qurilmasida joylashishi mumkin boʻlgan belgilar soni. Inson miyasi eng mukammal xotira qurilmasi hisoblanadi. Unda (10—15)109 ga yaqin asab hujayrasi (uyasi) – neytronlar mavjud boʻlib, ularning har biri xotira hujayrasi (uyasi)ni tashkil qiladi. Kompyuterning „miyasi“ – mikroprotsessor maʼlumot yoki dasturlarni aynan xotiradan oladi va natijalarni unga qayd qiladi. Kompyuter diskdan maʼlumotlarni „oʻqib“, maxsus qismida saqlaydi va ish jarayonida undan bevosita foydalanib turadi. Ana shu maxsus kiyem operativ xotira deb ataladi. Kompyuterning imkoniyatlari operativ xotira sigʻimiga bogʻliq. Kompyuterda operativ xotira 1 Mbayt yoki undan kichik boʻlsa, u faqat MS DOS OT muhitida, agar 4 Mbayt boʻlsa, MS DOS OT, Windows 3.1 muhitida, 32 Mbayt va undan katta boʻlsa, lokal tarmoqdar (internet, elektron pochta – Email) da ishlashi mumkin. Koʻpchilik kompyuterlarda operativ xotira orasiga qoʻshimcha KEShxotira oʻrnatiladi. Koʻp ishlatiladigan maʼlumotlar ana shu xotiraga qayd kilinadi. IBM PC kompyuterida yana xotiraning BIOS (doimiy xotira) va CMOS (yarim doimiy xotira) turlari mavjud. Ularda kompyuter qurilmalarini tekshirish dasturlari, [[operatsion tizim]]ni yuklash va kompyuter qurilmalariga xizmat koʻrsatish vazifalarini bajarish dasturlari saqlanadi. Elektron texnikasining rivojlanishi, [[bionika]] yutuqlaridan samarali foydalanish tufayli sigʻimi inson miyasi sigʻimiga yaqinlashib qoladigan xotira qurilmasi yaratishga muvaffaq boʻlindi. == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi |last1=Xolmatov |first1=T.X. |last2=Taylaqov |first2=N.I. |last3=Nazarov |first3=U.A. |title=Informatika |date=2003 |publisher=„Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi“ Davlat ilmiy nashriyoti |url=https://www.ziyouz.com/books/kollej_va_otm_darsliklari/axborot_texnologiyalari/Informatika%20(T.Xolmatov,%20N.Taylaqov,%20U.Nazarov).pdf}} {{OʻzME}} {{computer-stub}} {{Tashqi havolalar}} 7opt1noos5qgyatynuh2h8tjrlv8pu3 6274276 6274121 2026-09-21T06:12:56Z ~2026-50896-60 308943 6274276 wikitext text/x-wiki '''Xotira qurilmasi''' – [[elektron hisoblash mashinasi]] (EHM), [[raqamli hisoblash mashinasi]] (RHM) va [[kompyuter]]larning axborotlarni qayd qilish, saqlash va operator izlaganda „qaytarib berish“ uchun moʻljallangan qism. Asosan [[integral mikrosxema]]lardan iborat. Xotira qurilmasida axborotlarni qayd qilishda axborotlarni eltuvchi material (perfokarta, perfolentali mexanik tarzda surish, magnit materiallar (magnit disk, magnit lenta va boshqalar)ning magnit xossasini oʻzgartirish, dielektriklarda elektrostatik zaryadlarni toʻplash, tovush va ultratovush tebranishlaridan foydalanish, oʻta oʻtkazuvchanlik hodisasini qoʻllash va boshqa amallar bajariladi. Xotira qurilmasi, asosan, oʻta operativ, operativ va tashqi qurilmalardan iborat boʻladi. Axborotlarni izlash usuliga koʻra, adresli (har bir xotira uyasiga zarur raqam qoʻyiladi va axborot aniq bir adres boʻyicha izlanadi) hamda assotsiativ (axborotlar alomatlar yigindisi boʻyicha izlanadi) xotira qurilmasi farqlanadi. Xotira qurilmasining axborotlarining oʻchmaydigan (diod matritsalar, perfolentalar va boshqalardagi axborotlar) va oʻchadigan (magnit eltuvchilar, ferromagnit oʻzaklar va boshqalardagi axborotlar) turlari bor. Xotira qurilmasining asosiy ish koʻrsatkichi birligi bit yoki bayt (8 bit)da oʻlchanadigan sigʻim, yaʼni bir vaqtda Xotira qurilmasida joylashishi mumkin boʻlgan belgilar soni. Inson miyasi eng mukammal xotira qurilmasi hisoblanadi. Unda (10—15)109 ga yaqin asab hujayrasi (uyasi) – neytronlar mavjud boʻlib, ularning har biri xotira hujayrasi (uyasi)ni tashkil qiladi umid kurra hisoblanadi .umid +iska -yobirlar Kompyuterning „miyasi“ – mikroprotsessor maʼlumot yoki dasturlarni aynan xotiradan oladi va natijalarni unga qayd qiladi. Kompyuter diskdan maʼlumotlarni „oʻqib“, maxsus qismida saqlaydi va ish jarayonida undan bevosita foydalanib turadi. Ana shu maxsus kiyem operativ xotira deb ataladi. Kompyuterning imkoniyatlari operativ xotira sigʻimiga bogʻliq. Kompyuterda operativ xotira 1 Mbayt yoki undan kichik boʻlsa, u faqat MS DOS OT muhitida, agar 4 Mbayt boʻlsa, MS DOS OT, Windows 3.1 muhitida, 32 Mbayt va undan katta boʻlsa, lokal tarmoqdar (internet, elektron pochta – Email) da ishlashi mumkin. Koʻpchilik kompyuterlarda operativ xotira orasiga qoʻshimcha KEShxotira oʻrnatiladi. Koʻp ishlatiladigan maʼlumotlar ana shu xotiraga qayd kilinadi. IBM PC kompyuterida yana xotiraning BIOS (doimiy xotira) va CMOS (yarim doimiy xotira) turlari mavjud. Ularda kompyuter qurilmalarini tekshirish dasturlari, [[operatsion tizim]]ni yuklash va kompyuter qurilmalariga xizmat koʻrsatish vazifalarini bajarish dasturlari saqlanadi. Elektron texnikasining rivojlanishi, [[bionika]] yutuqlaridan samarali foydalanish tufayli sigʻimi inson miyasi sigʻimiga yaqinlashib qoladigan xotira qurilmasi yaratishga muvaffaq boʻlindi. == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi |last1=Xolmatov |first1=T.X. |last2=Taylaqov |first2=N.I. |last3=Nazarov |first3=U.A. |title=Informatika |date=2003 |publisher=„Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi“ Davlat ilmiy nashriyoti |url=https://www.ziyouz.com/books/kollej_va_otm_darsliklari/axborot_texnologiyalari/Informatika%20(T.Xolmatov,%20N.Taylaqov,%20U.Nazarov).pdf}} {{OʻzME}} {{computer-stub}} {{Tashqi havolalar}} aijho63sqkwf1mto7zkgrq2diey4z1u 6274277 6274276 2026-09-21T06:14:29Z ~2026-50896-60 308943 6274277 wikitext text/x-wiki '''Xotira qurilmasi''' – [[elektron hisoblash mashinasi]] (EHM), [[raqamli hisoblash mashinasi]] (RHM) va [[kompyuter]]larning axborotlarni qayd qilish, saqlash va operator izlaganda „qaytarib berish“ uchun moʻljallangan qism. Asosan [[integral mikrosxema]]lardan iborat. Xotira qurilmasida axborotlarni qayd qilishda axborotlarni eltuvchi material (perfokarta, perfolentali mexanik tarzda surish, magnit materiallar (magnit disk, magnit lenta va boshqalar)ning magnit xossasini oʻzgartirish, dielektriklarda elektrostatik zaryadlarni toʻplash, tovush va ultratovush tebranishlaridan foydalanish, oʻta oʻtkazuvchanlik hodisasini qoʻllash va boshqa amallar bajariladi. Xotira qurilmasi, asosan, oʻta operativ, operativ va tashqi qurilmalardan iborat boʻladi. Axborotlarni izlash usuliga koʻra, adresli (har bir xotira uyasiga zarur raqam qoʻyiladi va axborot aniq bir adres boʻyicha izlanadi) hamda assotsiativ (axborotlar alomatlar yigindisi boʻyicha izlanadi) xotira qurilmasi farqlanadi. Xotira qurilmasining axborotlarining oʻchmaydigan (diod matritsalar, perfolentalar va boshqalardagi axborotlar) va oʻchadigan (magnit eltuvchilar, ferromagnit oʻzaklar va boshqalardagi axborotlar) turlari bor. Xotira qurilmasining asosiy ish koʻrsatkichi birligi bit yoki bayt (8 bit)da oʻlchanadigan sigʻim, yaʼni bir vaqtda Xotira qurilmasida joylashishi mumkin boʻlgan belgilar soni. Inson miyasi eng mukammal xotira qurilmasi hisoblanadi. Unda (10—15)109 ga yaqin asab hujayrasi (uyasi) – neytronlar mavjud boʻlib, ularning har biri xotira hujayrasi (uyasi)ni tashkil qiladi umid kurra hisoblanadi .umid +iska -yobirlar Kompyuterning „miyasi“ – mikroprotsessor maʼlumot yoki dasturlarni aynan xotiradan oladi va natijalarni unga qayd qiladi. Kompyuter diskdan maʼlumotlarni „oʻqib“, maxsus qismida saqlaydi va ish jarayonida undan bevosita foydalanib turadi. Ana shu maxsus kiyem operativ xotira deb ataladi. Kompyuterning imkoniyatlari operativ xotira sigʻimiga bogʻliq. Kompyuterda operativ xotira 1 Mbayt yoki undan kichik boʻlsa, u faqat MS DOS OT muhitida, agar 4 Mbayt boʻlsa, MS DOS OT, Windows 3.1 muhitida, 32 Mbayt va undan katta boʻlsa, lokal tarmoqdar (internet, elektron pochta – Email) da ishlashi mumkin. Koʻpchilik kompyuterlarda operativ xotira orasiga qoʻshimcha KEShxotira oʻrnatiladi. Koʻp ishlatiladigan maʼlumotlar ana shu xotiraga qayd kilinadi. IBM PC kompyuterida yana xotiraning BIOS (doimiy xotira) va CMOS (yarim doimiy xotira) turlari mavjud. Ularda kompyuter qurilmalarini tekshirish dasturlari, [[operatsion tizim]]ni yuklash va kompyuter qurilmalariga xizmat koʻrsatish vazifalarini bajarish dasturlari saqlanadi. Elektron texnikasining rivojlanishi, [[bionika]] yutuqlaridan samarali foydalanish tufayli sigʻimi inson miyasi sigʻimiga yaqinlashib qoladigan xotira qurilmasi yaratishga muvaffaq boʻlindi.UMId echk yozadi == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi |last1=Xolmatov |first1=T.X. |last2=Taylaqov |first2=N.I. |last3=Nazarov |first3=U.A. |title=Informatika |date=2003 |publisher=„Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi“ Davlat ilmiy nashriyoti |url=https://www.ziyouz.com/books/kollej_va_otm_darsliklari/axborot_texnologiyalari/Informatika%20(T.Xolmatov,%20N.Taylaqov,%20U.Nazarov).pdf}} {{OʻzME}} {{computer-stub}} {{Tashqi havolalar}} r9n5jejmgrep8dz34k2pvttxp7bkyz3 0 626520 6274123 6178741 2026-09-21T04:37:27Z Sherzod11W 273619 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 6274123 wikitext text/x-wiki '''Qiyin eriydigan metallar''', '''qiyin suyuqlanuvchi metallar''' — suyuqlanish temperaturasi 1650—1700° dan yuqori boʻlgan metallar; 1000° dan yuqori temperaturada mexanik xossalarini, puxtaligini yoʻqotmaydi. Qiyin eriydigan metallar m.ga titan I, vanadiy V, xrom Sg, sirkoniy 2g, niobiy N5, [[molibden]] Mo, texnetsiy Ts, ruteniy Ki, gafniy NGʻ, tantal Ta, volfram XV, reniy Ke, osmiy 08, iridiy 1g, rodiy Kp metallari kiradi. Qiyin eriydigan metallar m. atomlarining elektron tuzilishi bir-biriga yaqinligi va ularning oʻzgaruvchan valentligi koʻp turda kimyoviy birikmalar olishga imkon beradi; ular qiyin suyuqlanuvchan metallsimon qattiq birikmalar hosil qiladi (qarang [[Kukun metallurgiyasi]]). Qiyin eriydigan metallar m.ning baʼzilari, mas, Sg, V, ^ ni sof holda ajratib olish osonroq boʻlganligi uchun koʻproq tarqalgan boʻlsa, baʼzilari, mas, K, Ke, 1g, Ov va Ki siyrak metallardir. Q e. m. ularning tuzlaridan qaytarish va elektroliz yoʻli bilan olinadi. Qiyin eriydigan metallar m. legirlovchi elementlar sifatida, sof holda, qotishmalar holida ishlatiladi. Mas, Kp agressiv moddalar taʼsiriga juda chidamli, mustahkamlik chegarasi 560 MN/m2, rodiy lentasi yuqori [[temperatura]] hosil qiladigan va oksidlovchi muhitda ishlaydigan elektr pechlarining qizdirish elementlari uchun ishlatiladi, 60% K bilan 40% 1g qotishmasi 2300° gacha boʻlgan temperaturalarni oʻlchashda foydalaniladigan termoparalar uchun, NG elektrotexnika va radiotexnikada, gafniy karbidi esa keskichlar, shtamp matritsalari tayyorlashga ketadigan qattiq qotishmalarga qoʻshish uchun ishlatiladi va hokazo. Qiyin eriydigan metallar m.dan qotishmalarning xossalarini yaxshilovchi qoʻshimcha sifatida, tigellar tayyorlashda, korroziyabardosh qoplamlar uchun, turbinalar, yadro reaktorlari, elektron asboblar, raketalar, kosmik kemalar va boshqalarda keng foydalaniladi. {{OʻzME}} {{chala}} o0oxqdbgz81taeduvmdigu9cbelx8zx 6274124 6274123 2026-09-21T04:37:52Z Sherzod11W 273619 6274124 wikitext text/x-wiki '''Qiyin eriydigan metallar''', '''qiyin suyuqlanuvchi metallar''' — suyuqlanish temperaturasi 1650—1700° dan yuqori boʻlgan metallar; 1000° dan yuqori temperaturada mexanik xossalarini, puxtaligini yoʻqotmaydi. Qiyin eriydigan metallar m.ga titan I, vanadiy V, xrom Sg, sirkoniy 2g, niobiy N5, [[molibden]] Mo, texnetsiy Ts, ruteniy Ki, gafniy NGʻ, tantal Ta, volfram XV, reniy Ke, osmiy 08, iridiy 1g, rodiy Kp metallari kiradi. Qiyin eriydigan metallar m. atomlarining elektron tuzilishi bir-biriga yaqinligi va ularning oʻzgaruvchan valentligi koʻp turda kimyoviy birikmalar olishga imkon beradi; ular qiyin suyuqlanuvchan metallsimon qattiq birikmalar hosil qiladi (qarang [[Kukun metallurgiyasi]]). Qiyin eriydigan metallar m.ning baʼzilari, mas, Sg, V, ^ ni sof holda ajratib olish osonroq boʻlganligi uchun koʻproq tarqalgan boʻlsa, baʼzilari, mas, K, Ke, 1g, Ov va Ki siyrak metallardir. Q e. m. ularning tuzlaridan qaytarish va elektroliz yoʻli bilan olinadi. Qiyin eriydigan metallar m. legirlovchi elementlar sifatida, sof holda, qotishmalar holida ishlatiladi. Mas, Kp agressiv moddalar taʼsiriga juda chidamli, mustahkamlik chegarasi 560 MN/m2, rodiy lentasi yuqori [[temperatura]] hosil qiladigan va oksidlovchi muhitda ishlaydigan elektr pechlarining qizdirish elementlari uchun ishlatiladi, 60% K bilan 40% 1g qotishmasi 2300° gacha boʻlgan temperaturalarni oʻlchashda foydalaniladigan termoparalar uchun, NG elektrotexnika va radiotexnikada, gafniy karbidi esa keskichlar, shtamp matritsalari tayyorlashga ketadigan qattiq qotishmalarga qoʻshish uchun ishlatiladi va hokazo. Qiyin eriydigan metallar m.dan qotishmalarning xossalarini yaxshilovchi qoʻshimcha sifatida, tigellar tayyorlashda, korroziyabardosh qoplamlar uchun, turbinalar, yadro reaktorlari, elektron asboblar, raketalar, kosmik kemalar va boshqalarda keng foydalaniladi. == Manbalar == {{OʻzME}} {{chala}} jt8vk2w6fixjg4atdk1v2072utcbs5l 6274125 6274124 2026-09-21T04:38:07Z Sherzod11W 273619 6274125 wikitext text/x-wiki '''Qiyin eriydigan metallar''', '''qiyin suyuqlanuvchi metallar''' — suyuqlanish temperaturasi 1650—1700° dan yuqori boʻlgan metallar; 1000° dan yuqori temperaturada mexanik xossalarini, puxtaligini yoʻqotmaydi. Qiyin eriydigan metallar m.ga titan I, vanadiy V, xrom Sg, sirkoniy 2g, niobiy N5, [[molibden]] Mo, texnetsiy Ts, ruteniy Ki, gafniy NGʻ, tantal Ta, volfram XV, reniy Ke, osmiy 08, iridiy 1g, rodiy Kp metallari kiradi. Qiyin eriydigan metallar m. atomlarining elektron tuzilishi bir-biriga yaqinligi va ularning oʻzgaruvchan valentligi koʻp turda kimyoviy birikmalar olishga imkon beradi; ular qiyin suyuqlanuvchan metallsimon qattiq birikmalar hosil qiladi (qarang [[Kukun metallurgiyasi]]). Qiyin eriydigan metallar m.ning baʼzilari, mas, Sg, V, ^ ni sof holda ajratib olish osonroq boʻlganligi uchun koʻproq tarqalgan boʻlsa, baʼzilari, mas, K, Ke, 1g, Ov va Ki siyrak metallardir. Q e. m. ularning tuzlaridan qaytarish va elektroliz yoʻli bilan olinadi. Qiyin eriydigan metallar m. legirlovchi elementlar sifatida, sof holda, qotishmalar holida ishlatiladi. Mas, Kp agressiv moddalar taʼsiriga juda chidamli, mustahkamlik chegarasi 560 MN/m2, rodiy lentasi yuqori [[temperatura]] hosil qiladigan va oksidlovchi muhitda ishlaydigan elektr pechlarining qizdirish elementlari uchun ishlatiladi, 60% K bilan 40% 1g qotishmasi 2300° gacha boʻlgan temperaturalarni oʻlchashda foydalaniladigan termoparalar uchun, NG elektrotexnika va radiotexnikada, gafniy karbidi esa keskichlar, shtamp matritsalari tayyorlashga ketadigan qattiq qotishmalarga qoʻshish uchun ishlatiladi va hokazo. Qiyin eriydigan metallar m.dan qotishmalarning xossalarini yaxshilovchi qoʻshimcha sifatida, tigellar tayyorlashda, korroziyabardosh qoplamlar uchun, turbinalar, yadro reaktorlari, elektron asboblar, raketalar, kosmik kemalar va boshqalarda keng foydalaniladi. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{chala}} t1nkn24gxq34i0vv1oclt1wgs3hmx3b 0 673413 6274037 6106266 2026-09-20T16:26:08Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274037 wikitext text/x-wiki {{Davlat arbobi |ismi=Mun Chje In |tasvir=Moon Jae-in May 2017.jpg |lavozimi=[[Koreya Respublikasi]]ning prezidenti |tartib=19 |bayroq=Seal_of_the_President_of_the_Republic_of_Korea.svg |bayroq2=Flag of the President of South Korea.svg |boshlanish davri = [[10-may]] [[2017-yil]] |tugash davri = [[10-may]] [[2022-yil]] |oʻtmishdoshi = [[Park Geun-hye]] |vorisi = [[Yoon Suk-yeol]] |dini=Katolitsizm |tavallud sanasi={{tugʻilgan sanasi va yoshi|1953|1|24}} |tavallud joyi=Koje, [[Koreya Respublikasi]] |otasi=Mun Yon Xyon |onasi=Kan Xan Ok |mamlakat=[[Koreya Respublikasi]] |asl ismi=(koreys: 문재인, xitoy: 文在寅) |bolalari= 2 |partiyasi= [[Toburo Mindjudan]] }} '''''Moon Jae-in''''' ({{lang-ko|문재인}}, tugʻilgan sanasi [[24-yanvar]] [[1953]]-yil) — [[Koreya Respublikasi|Koreya Respulikasiningning]] 19-prezidenti, huquqshunos, siyosatchi va davlat arbobi. Moon Jae-in [[Koreya Respublikasi]] sobiq prezidenti [[Park Geun-hye]] mamlakatda yuzaga kelgan siyosiy mojaro tufayli isteʼfoga bergandan soʻng saylandi. == Tarjimai hol == Mun Chje In [[Koje]] shahrida tugʻilgan. Mun Chje In oilasida 5-ogʻildan birinchisi boʻlgan. Otasi Mun Yon Xyon va onasi Kan Xan Ok. U Kyonxi Universitetini tamomlagan. Huquqshunos boʻlgandan soʻng, u kelajak Koreya prezidenti [[Roh Moo-hyun]] bilan birga ishladi. Ular 2009 yilgacha No Mu Xyon oʻlimiga qadar doʻst boʻlib qolishdi<ref>http://biz.chosun.com/site/data/html_dir/2015/02/08/2015020801798.html</ref>. Janubiy Koreyaning „Demokratik partiya“ vakili Mun Chje In mamlakatda oʻtgan prezidentlik saylovlarining gʻolibi boʻldi. Milliy saylov komissiyasining maʼlum qilishicha, Inga 41,1 foiz (13,4 mln fuqaro) saylovchilar oʻz ovozlarini berganlar <ref>http://kun.uz/uz/news/2017/05/10/mun-cze-in-zanubij-koreaning-angi-prezidenti-bo'ldi?q=%2Fnews%2F2017%2F05%2F10%2Fmun-cze-in-zanubij-koreaning-angi-prezidenti-bo'ldi{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Saylovda 77,2% Janubiy Koreya fuqarosi qatnashdi. == Manbalar == {{manbalar}} {{Koreya Respublikasi Prezidentlari}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha siyosatchilar]] {{bio-stub}} {{president-stub}} 2ocekxhha92ew34lu02b1y5d1apo47f 0 674529 6274054 5880101 2026-09-20T17:28:40Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274054 wikitext text/x-wiki '''Motorola Slvr''' ('''SLVR''') [[mobil telefon]]lar guruhidir (L2, L6, L7/L7e/L7i/L71, L9/L72 mobil qurilmalarini o’z ichiga oladi). Mobil telefonlar o’zining dizayni va vazni bilan ajralib turadi. Birinchi telefon [[2005-yil]]da chiqarilgan. ==L2== {{Bilgiquti mobil telefon | nom = | tasvir = | tasvirizoh = | brend = | yaratuvchi = | ishlabchiqaruvchi = | seriya = | operator = | formfaktorfaktor = | hajm = | vazn = | ishlatuvtizim = | sayt = }} {{Bilgiquti mobil telefon | nom = Motorola Slvr L2 | tasvir = Moto L2.jpg | tasvirizoh = STN 65,000 colours | rington = [[MP3]], [[Polyphonic]] | xotira = 10 MB | operator = [[GSM]] 850/900/1800/1900 , [[GPRS]] | hajm = 113 x 49 x 10.9&nbsp;mm | vazn = 86 g }} [[2005-yil]]da taqdim etilgan. [[Kamera]], tashqi xotiraga ega<ref>{{veb manbasi | last = Zhang | first = Tong | title = Cingular Introduces Motorola L2 Phone | work = [http://www.mobiletechreview.com/ MobileTechReview] | publisher = | date = 2006-05-03 | url = http://www.mobiletechreview.com/ubbthreads/showflat.php?Board=news&Number=23750 | accessdate = 2006-09-17 | arxivsana = 2017-11-07 | arxivurl = https://web.archive.org/web/20171107013845/http://www.mobiletechreview.com/ubbthreads/showflat.php?Board=news&Number=23750 }}</ref>. ===Tavsifi=== {| class="wikitable" !Turi !Izoh |- |Protsessor turi || GSM 850 / GSM 1800 / GSM 1900 Europe/Asia: GSM 900 instead of 850 |- |Vazni || 2.82 oz (80 g) |- |O’lchami || 4.33" x 1.93" x 0.41" (110 x 49 x 10&nbsp;mm) |- |Form Faktor || Bar Ichki Antenna |- |Batareya ishlashi || Talk: 5.83 soat (350 minutes) Kutish rejimi: 380 soat (15.8 days) |- |Batareya Turi || LiIon 720 mAh |- |Displey || Turi: LCD (Color STN) Colors: 65,536 (16-bit) Size: 128 x 160 pixels |- |Platformasi / OPERATSION TIZIM || (N/A) |- |Xotirasi || 10 MB (built-in, flash shared Xotirasi) |- |Kontaktlar soni || 500 |- |FCC ID || IHDT56FW1 |- |Ringtonlar || supports MP3 format |- |High-Speed Data || Texnologiya: GPRS class 10 |- |[[Java ME]] || Versiya: MIDP 2.0, CLDC 1.110 |- |Har bitta kontaktga mos keluvchi telefon raqamlari || Raqamlar: 6 |- |Polifonik rington || Akkord: 24 |- |Matn kiritish || Texnologiya: iTAP |- |Ringer Profiles || Number of profiles: 6 |- |Speaker Phone || Turi: Full-Duplex |- |Xabar || 2-Way: Bor plus IM ([[Simsiz Vodiy]]) |- |USB || mini-USB connector |- |Simsiz Internet || WAP 2.0 |- |Uyg’otgich (budilnik) || Bor |- |Bluetooth || Bor |- |Kalkulyator || Bor |- |Kalendar || Bor |- |Custom Graphics || Bor |- |Xotira kengayishi || Bor |- |EMS / MMS || Bor |- |O’yinlar || Bor |- |MMS || Bor |- |Turli Tillar || Bor |- |[[PTT]] || Bor |- |Yon klavishlar || Bor |- |Xabar Andozalari || Bor |- |Vibratsiya || Bor |} ==L6== {{Bilgiquti mobil telefon | nom = Motorola Slvr L6 | tasvir = Motorola SLVR L6.jpg | screen = STN 65,000 colours, 128×160 pixels | ringtone = [[MP3]], [[Polyphonic]] | Xotirasi = 11 MB | Kamera = [[VGA]] | networks = [[GSM]] | tarmoq = mini-[[USB]], [[Bluetooth]] | hajm = 113×49×10.9&nbsp;mm | Vazni = 86 g}} The Slvr L6, also from early 2005, was released shortly before its heavily advertised brother, the L7 (see below). The L6 held the title of the thinnest mobile phone in the [[UK]] for a short while, before being beaten by the [[Samsung P300]]. Tarkibi of the L6 include [[Bluetooth]], [[MP3]] ring tones, Kamera and video on it. It is basically a cut-down Versiya of the Slvr L7 with all functions except for [[iTunes]] ([[United States of America|US]] only) and the use of external Xotirasi. The Slvr L6 also has a smaller screen than that of the Slvr L7. A newer Versiya of the L6 called L6i adds FM radio function. ===Tarkibi=== * [[Batareya]]: Li-Ion, BC50 750/820 mAh * Stand-by: 345 h * Gaplashish vaqti: 5 h 50 min * Vazni: 113×49×10.9&nbsp;mm, 56 cc * Vazni: 86 g * Bands: Quad-band GSM 850/900/1800/1900&nbsp;MHz for international roaming * Displey: CSTN, 65K colors * Resolution: 128 x 160 pixels * Kamera: VGA, 640x480 pixels, video * Ringtones: Polyphonic MIDI (24 channels), MP3, AMR * Xotirasi: 10 MB shared Xotirasi * Data: GPRS Class 10 (4+1/3+2 slots), 32 - 48 kbit/s * Mahalliy tarmoq: Bluetooth, miniUSB * Browser: WAP 2.0/xHTML ===Tavsifi=== {| class="wikitable" !Turi !Izoh |- |Protsessor turi || GSM 850 / GSM 900 / GSM 1800 / GSM 1900 |- |Vazni || 2.82 oz (80 g) |- |Vazni || 4.33" x 1.93" x 0.41" (110 x 49 x 10&nbsp;mm) |- |Form Faktor || Bar Ichki Antenna |- |Batareya ishlashi || Talk: 5.83 soat (350 minutes) Kutish rejimi: 380 soat (15.8 days) |- |Batareya Turi || LiIon 720 mAh |- |Displey || Turi: LCD (Color STN) Colors: 65,536 (16-bit) Size: 128 x 160 pixels |- |Platformasi / OPERATSION TIZIM || Motorola Native OPERATSION TIZIM |- |Xotirasi || 10 MB (built-in, flash shared Xotirasi) |- |Kontaktlar soni || 500 |- |FCC ID || IHDT6FW1 (Approved 12-Oct 2005-yil) |- |Kamera || Resolution: VGA (640 x 480) self-vaqtr |- |High-Speed Data || Texnologiya: GPRS class 10 |- |[[Java ME]] || Versiya: MIDP 2.0, CLDC 1.1 |- |Har bitta kontaktga mos keluvchi telefon raqamlari || Raqamlar: 6 |- |Polifonik rington || Akkord: 24 |- |Predictive Text Entry || Texnologiya: iTAP |- |Ringer Profiles || Number of profiles: 6 |- |Speaker Phone || Turi: Full-Duplex |- |Xabar || 2-Way: Bor plus IM (Simsiz Vodiy) |- |USB || mini-USB connector |- |Video Capture || Max. Length: 15 seconds |- |Simsiz Internet || WAP 2.0 |- |Uyg’otgich (budilnik) || Bor |- |Bluetooth || Bor |- |Kalkulyator || Bor |- |Kalendar || Bor |- |Custom Graphics || Bor |- |Ringtonlar || Bor |- |Xotira kengayishi || Bor |- |EMS / MMS || Bor |- |O’yinlar || Bor |- |MMS || Bor |- |Turli Tillar || Bor |- |Picture ID || Bor |- |[[PTT]] || Bor |- |Yon klavishlar || Bor |- |Xabar Andozalari || Bor |- |Vibratsiya || Bor |} ==L7== {{Bilgiquti mobil telefon | nom = Motorola Slvr L7 | tasvir = Motorola SLVR L7 flickr 214905784.jpg | caption = Motorola SL7 running iTunes | screen = 176×220 [[pixel]] ( 1.9 ) 262,144 color [[TFT LCD]] | ringtone = [[MP3]] | released = Q1 2005 | Xotirasi = 11 MB Ichki and External [[microSD]] cards expandable 1&nbsp;GB. | networks = [[Global System for Mobile Communications|GSM]] 850/900/1800/1900 ([[quad band]]), [[General Packet Radio Service|GPRS]]; [[CDMA]] 850/1900, 1x[[EVDO]] | tarmoq = mini-[[USB]], [[Bluetooth]] | hajm = 1.9 in x 4.5 in x 0.45 in | formfaktor = [[Bar (form)|Candybar]] | Vazni = 3.38 oz }} The L7 was released at the same vaqt as the L6 (early 2005), but the L7 is more professional, and is one of a few non-[[Apple Inc.|Apple]] branded phones released featuring [[iTunes]] support, allowing the user to play 100 downloaded songs that are stored on the phone's removable [[microSD]] card. It is known for its dedicated [[web browser]] and web video downloader which critics have said is the main feature of the Slvr. The Slvr L7 also Tarkibi [[Bluetooth]] tarmoq, a digital Kamera with 4x [[digital zoom]] and has a speakerphone. Carried in the United States by [[Cingular Simsiz]], [[Metro PCS]], and [[Cricket Communications]], and carried in Canada by [[Rogers Simsiz]], it superseded the earlier [[Motorola ROKR E1]], which was withdrawn from the market due to lackluster sales. There is also a quad-band World Versiya of the L7 available internationally, which comes without the iTunes software. Instead, the standard Motorola Digital Audio Player is included. The SD card is used for storing videOperatsion tizim downloading from the web via GSM/GPRS. ===Tarkibi=== * [[Batareya]]: Li-Ion 820 mAh * Musiqa rejimi 12 soat * Gaplashish vaqti: 6 soat 40 minutes * Kutish rejimi vaqt: 350 soat * Vazni: 1.9 x 4.5 x .45 in. / 113 x 49 x 11.5&nbsp;mm. * Vazni: 3.38 [[unsiya|oz]]. / 96 g. * Bands: Quad-band GSM 850/900/1800/1900 [[Megagerts|MHz]] for international roaming * [[General Packet Radio Service|GPRS]] : Class 10 (2U/4D) * Displey: TFT, 256K colours, 176 x 220 resolution * Xotirasi: 11&nbsp;MB Ichki (5&nbsp;MB available to users), microSD ([[TransFlash]]) 1&nbsp;GB.<ref>{{veb manbasi |url=https://motorola-global-en-aus.custhelp.com/cgi-bin/motorola_global_en_aus.cfg/php/enduser/std_adp.php?p_faqid=23235&p_created=1234993683&p_sid=BDXK2xGj&p_accessibility=&p_redirect=&p_lva=&p_sp=cF9zcmNoPSZwX3NvcnRfYnk9JnBfZ3JpZHNvcnQ9JnBfcm93X2NudD0xMTIzLDExMjMmcF9wcm9kcz0mcF9jYXRzPSZwX3B2PSZwX2N2PSZwX3NlYXJjaF90eXBlPWFuc3dlcnMuc2VhcmNoX25sJnBfcGFnZT0x&p_li=&p_topview=1 |title=Xotirasi Card Compatibility Chart |publisher=Motorola-global-en-au.custhelp.com |accessdate=12-dekabr 2010-yil}}</ref> * Kamera: VGA resolution (640x480)(0.3 megapixels), video-176x144=high resolution, ** 3gp to MP4 (aka 3gp2) format with file size limit of 64&nbsp;MB* * MP3 (iTunes), MPEG4, 3gp * Mahalliy tarmoq: Bluetooth, mini-USB ===L7i/L7e/L71=== Yangilangan versiyada 1.3megapixel kamera, [[EDGE]] va Ichki o’zgarishlar bilan chiqarilgan. [[Motorola RIZR Z3]] formfaktoriga o’xshash<ref>[http://www.ephonenews.com/v/1/2/596/1/Motorola_SLVR_L7.html Slvr L7] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20061113111425/http://www.ephonenews.com/v/1/2/596/1/Motorola_SLVR_L7.html |date=2006-11-13 }} at ePhoneNews</ref> {| class="wikitable" !Turi !Izoh |- |Protsessor turi || GSM 850/900/1800/1900 |- |Vazni || 3.38 oz |- |Vazni || 1.8 in x 4.2 in x 0.64 in |- |Form Faktor || Bar Ichki Antenna |- |Batareya ishlashi || Talk: 6.33 soat (380 minutes) Kutish rejimi: 350 soat (15 days) |- |Batareya Turi || [[Li-Ion]] 820 [[mAh]] |- |Displey || Turi: [[LCD]] (Color TFT/TFD) Colors: 262,144 (18-bit) Size: 176x220 pixels |- |Platformasi / OPERATSION TIZIM || [[P2K]] |- |Xotirasi || 5 MB (built-in, flash shared Xotirasi) |- |Kontaktlar soni || 1000 |- |FCC ID || IHDT56FP1 (Approved 13-oktabr 2005-yil) |- |Bluetooth || class 2 |- |Kamera || Resolution: VGA (640x480) [L7e = 1280x1024] |- |Email Client || Protocols Supported: [[POP3]], [[SMTP]] |- |Expansion Card || Card Turi: [[TransFlash]] (MicroSD) |- |High-Speed Data || Texnologiya: [[GPRS]] |- |[[Java ME]] || Versiya: [[MIDP]] 2.0 |- |Har bitta kontaktga mos keluvchi telefon raqamlari || Raqamlar: 6 |- |Predictive Text Entry || Texnologiya: [[iTAP]] |- |Ringer Profiles || Number of profiles: 6 |- |Speaker Phone || Turi: Full-Duplex |- |Xabar || 2-Way: Bor |- |USB || built-in [[mini-USB]] connector |- |Video Capture || Max. Length: 1 minute 15 seconds (approximately) |- |Simsiz Internet || WAP 2.3 [White SIM from T-Mobile with large Pink "T"] Made for Internet only |- |Uyg’otgich (budilnik) || Bor |- |Kalkulyator || Bor |- |Kalendar || Bor |- |Custom Graphics || Bor |- |Ringtonlar || Bor |- |Xotira kengayishi || Bor |- |Digital TTY/TDD || Bor |- |EMS / MMS || Bor |- |O’yinlar || Bor |- |MMS || Bor |- |Turli Tillar || Bor |- |Music Player || Bor |- |PC Sync || Bor |- |Picture ID || Bor |- |Polifonik rington || Bor |- |[[PTT]] || Bor |- |Ringer ID || Bor |- |Yon klavishlar || Bor |- |SyncML || Bor |- |Xabar Andozalari || Bor |- |Vibratsiya || Bor |- |Voice Dialing || Bor |- |Voice Memo || Bor |} ==L9/L72== {{Bilgiquti mobil telefon | nom = Motorola Slvr L9 | tasvir = Motorola SLVR L9.jpg | tasvirsize = 200px | caption = Motorola Slvr L9 (L72) | re;ease = February 2007 | screen = 176x220, 256K colors | Kamera = 2&nbsp;MP | Xotirasi = 20 MB Ichki<br>[[microSD]] | Vazni = 96 g }} Slvr L9, (L72) tarkibi 2.0-megapixel kamera [[Common Intermediate Format|CIF]] 352*288, GPRS class 10 va [[Enhanced Data Rates for GSM Evolution|EDGE]], FM radio bor. ==Manbalar== {{manbalar}} {{Motorola mobil telefonlari}} [[Turkum:Motorola]] rlv9mewimo1c76fud8qjfkck4az66ya 0 690155 6273930 5285772 2026-09-20T13:44:46Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273930 wikitext text/x-wiki {{coord|39|6|9.4|N|63|34|12.3|E|display=title}} [[Fayl:Вокзал Туркменабада.jpg|300px|thumb|right|]] '''Turkmanobod vokzali''' ({{lang-tk|Türkmenabad demirýol menzili}}) – [[Turkmaniston]]ning [[Turkmanobod]] shahrida joylashgan yoʻlovchi [[Temir yoʻl stansiyasi|temir yoʻl vokzali]]. [[:en:Türkmendemirýollary|Türkmen temir yoʻllari]] kompaniyasiga qarashli. Turkmanobod stansiyasidan [[Ashxobod]], [[Turkmanboshi]], Amudaryo, [[Gazajak]] shaharlariga poyezdlar qatnaydi<ref>{{Cite web |url=https://sng.today/ashkhabad/17259-turkmenistan-vosstanovil-vnutrennee-zheleznodorozhnoe-soobschenie.html |title=Туркменистан восстановил внутреннее железнодорожное сообщение " «СНГ СЕГОДНЯ» — последние новости стран СНГ читайте на SNG.TODAY<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2021-09-09 |archive-date=2021-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210905010253/https://sng.today/ashkhabad/17259-turkmenistan-vosstanovil-vnutrennee-zheleznodorozhnoe-soobschenie.html |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://turkmenportal.com/blog/37060/zheleznodorozhnoe-soobshchenie-mezhdu-gorodami-turkmenistana-vosstanovleno-v-polnom-obeme |title=Железнодорожное сообщение между городами Туркменистана восстановлено в полном объёме {{!}} Turizm<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2021-09-09 |archive-date=2021-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210909002755/https://turkmenportal.com/blog/37060/zheleznodorozhnoe-soobshchenie-mezhdu-gorodami-turkmenistana-vosstanovleno-v-polnom-obeme |deadlink=no }}</ref>. == Tarixi == 1886-yil 29-noyabrda [[Kaspiy dengizi]]dan [[Chorjoʻy]]ga birinchi poyezd yetib keldi, koʻp oʻtmay stansiyaning rasmiy ochilish marosimi boʻlib oʻtdi<ref>{{Cite web |url=http://eav.ru/publ1.php?publid=2010-04a15 |title=Вчера, сегодня и завтра туркменской стальной магистрали |access-date=2021-09-09 |archive-date=2021-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210909003920/http://eav.ru/publ1.php?publid=2010-04a15 |deadlink=no }}</ref>. 1888-yilda eski Chorjoʻydan bir necha chaqirim uzoqlikda Amudaryo orqali yogʻoch temir yoʻl koʻprigi qurildi va uning yonida stansiya joylashgan. Ular atrofida Yangi Chorjoʻy deb nomlangan yangi shahar rivojlana boshladi. Aynan shundan zamonaviy shahar rivojlandi<ref>''[[Логофет, Дмитрий Николаевич|Логофет Д. Н.]]'' В забытой стране. Путевые очерки по Средней Азии. — М., 1912.</ref>. Stansiya [[Trans-Kaspiy temir yoʻli]]ning muhim temir yoʻl punkti hisoblanadi. 1880—1896-yillarda shahar orqali oʻtadigan [[Turkmanboshi]]ni [[Toshkent]] bilan bogʻlovchi Oʻrta Osiyo temir yoʻli rus generali Mixail Annenkov boshchiligida qurilgan. Turkmanoboddan [[Qoʻngʻirot]]ga (Oʻzbekiston) 627 kilometr uzunlikdagi temir yoʻl liniyasi [[Amudaryo]] boʻylab oʻtadi. 1999-yil 29-sentyabrda uzunligi 203 kilometr boʻlgan Turkmanobod-[[Karki]] liniyasi ochildi. == Temir yoʻli == * [[Trans-Kaspiy temir yoʻli]] == Manbalar == {{manbalar}} {{chala}} {{Kaspiy dengizi temir yoʻli}} [[Turkum:Temir yo‘l vokzallari]] [[Turkum:Turkmanobod]] iiqugwatknti00n096a6hfhboi8b5kr 0 691131 6274027 5255347 2026-09-20T15:43:25Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274027 wikitext text/x-wiki {{Yozuvchi | Ismi = Monica Ali | Tasvir = | Eni = 220px | Izoh = Ali (Fevral, 2011) | Tugʻilgandagi ismi = | Tavallud sanasi = 28-yanvar 1858 | Tavallud joyi = [[Dhaka]], [[Sharq]]iy [[Pokiston]] (hozirgi [[Bangladesh]]) | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Fuqaroligi = | Faoliyat turi = [[Yozuvchi]] | Ijod yillari = | Mukofotlari = }}'''Monica Ali''' (tugʻ. 20-oktyabr 1967) &ndash; [[Bangladesh]]da tugʻilgan ingliz [[yozuvchi]]si. Uning birinchi kitobi ''[[Brick Lane]]'' hisoblanadi. [[Fayl:Monica Ali Frankfurter Buchmesse 2009.jpg|thumb|right|Ali 2009]] ==Qoʻshimcha maʼlumot== * {{citation | last = Bentley | first = Nick | contribution = Monica Ali, ''Brick Lane'' | editor-last = Bentley | editor-first = Nick | title = Contemporary British fiction | pages = 83–93 | publisher = [[:en:Edinburgh University Press]] | location = Edinburgh, UK | year = 2008 | isbn = 9780748624201 | ref = harv | postscript = .}} * {{Cite journal | last1 = Benwell | first1 = Bethan | author-link1 = Bethan Benwell | last2 = Procter | first2 = James | last3 = Robinson | first3 = Gemma | date = Winter 2011 | title = Not reading ''Brick Lane'' | journal = [[:en:New Formations|New Formations: A Journal of Culture, Theory & Politics]] | volume = 73 | pages = 64–90 | publisher = [[:en:Lawrence & Wishart]] | doi = 10.3898/NEWF.73.06.2011 | ref = harv | postscript = .}} [http://dspace.stir.ac.uk/bitstream/1893/8911/1/New%20Formations%20benwell%20et%20al.pdf Pdf.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160304100951/http://dspace.stir.ac.uk/bitstream/1893/8911/1/New%20Formations%20benwell%20et%20al.pdf |date=2016-03-04 }} ==Havolalar== * {{Rasmiy sayt|http://monicaali.com/}} * [http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article2889305.ece Brick Lane’s reluctant queen of outrage] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110517065432/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article2889305.ece |date=2011-05-17 }}. ''Sunday Times''. 18-noyabr 2007 * [http://www.literaturfestival.com/bios1_3_6_1066.html Biography from the international literature festival berlin] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20071013161202/http://www.literaturfestival.com/bios1_3_6_1066.html |date=2007-10-13 }} * [http://minnesota.publicradio.org/display/web/2010/05/24/midmorning2/ Interview with Monica Ali at Minnesota Public Radio] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20121012091521/http://minnesota.publicradio.org/display/web/2010/05/24/midmorning2/ |date=2012-10-12 }} * [http://www.londonfictions.com/monica-ali-brick-lane.html Sanchita Ali considers the novel 'Brick Lane' on the London Fictions website] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] eifwzb63nx8abs0xvnb5t6xd850ke9a 4 712592 6273891 6273291 2026-09-20T12:02:01Z Jembot 17813 Bot: Maʼlumotlar yangilandi 6273891 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:MalikxanBot|MalikxanBot]] || [[Special:Contributions/MalikxanBot|{{formatnum:799671}}]] |- | 2 || [[User:ProgrammerBot|ProgrammerBot]] || [[Special:Contributions/ProgrammerBot|{{formatnum:680582}}]] |- | 3 || [[User:DastyorBot|DastyorBot]] || [[Special:Contributions/DastyorBot|{{formatnum:516159}}]] |- | 4 || [[User:Ximik1991Bot|Ximik1991Bot]] || [[Special:Contributions/Ximik1991Bot|{{formatnum:197605}}]] |- | 5 || [[User:CoderSIBot|CoderSIBot]] || [[Special:Contributions/CoderSIBot|{{formatnum:187765}}]] |- | 6 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:169444}}]] |- | 7 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:110559}}]] |- | 8 || [[User:MerlIwBot|MerlIwBot]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:91745}}]] |- | 9 || [[User:TXiKiBoT|TXiKiBoT]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:80410}}]] |- | 10 || [[User:Escarbot|Escarbot]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:69842}}]] |- | 11 || [[User:Legobot|Legobot]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:67152}}]] |- | 12 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:44571}}]] |- | 13 || [[User:Addbot|Addbot]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:28914}}]] |- | 14 || [[User:SieBot|SieBot]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:28363}}]] |- | 15 || [[User:YFdyh-bot|YFdyh-bot]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:27350}}]] |- | 16 || [[User:OchilovBot|OchilovBot]] || [[Special:Contributions/OchilovBot|{{formatnum:23928}}]] |- | 17 || [[User:VolkovBot|VolkovBot]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:19249}}]] |- | 18 || [[User:ArthurBot|ArthurBot]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:18710}}]] |- | 19 || [[User:Luckas-bot|Luckas-bot]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:16696}}]] |- | 20 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:11668}}]] |- | 21 || [[User:Uzgen bot|Uzgen bot]] || [[Special:Contributions/Uzgen bot|{{formatnum:10709}}]] |- | 22 || [[User:ZéroBot|ZéroBot]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:10554}}]] |- | 23 || [[User:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:10294}}]] |- | 24 || [[User:JAnDbot|JAnDbot]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:10206}}]] |- | 25 || [[User:Thijs!bot|Thijs!bot]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:9691}}]] |- | 26 || [[User:MelancholieBot|MelancholieBot]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:8873}}]] |- | 27 || [[User:RedBot|RedBot]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:8357}}]] |- | 28 || [[User:タチコマ robot|タチコマ robot]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:8161}}]] |- | 29 || [[User:Acebot|Acebot]] || [[Special:Contributions/Acebot|{{formatnum:6989}}]] |- | 30 || [[User:EdgarsBot|EdgarsBot]] || [[Special:Contributions/EdgarsBot|{{formatnum:6807}}]] |- | 31 || [[User:KLBot2|KLBot2]] || [[Special:Contributions/KLBot2|{{formatnum:6601}}]] |- | 32 || [[User:Makecat-bot|Makecat-bot]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:6542}}]] |- | 33 || [[User:AlleborgoBot|AlleborgoBot]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:5802}}]] |- | 34 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:5484}}]] |- | 35 || [[User:MBHbot|MBHbot]] || [[Special:Contributions/MBHbot|{{formatnum:5359}}]] |- | 36 || [[User:LaaknorBot|LaaknorBot]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:4667}}]] |- | 37 || [[User:Vagobot|Vagobot]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:4451}}]] |- | 38 || [[User:IluvatarBot|IluvatarBot]] || [[Special:Contributions/IluvatarBot|{{formatnum:4449}}]] |- | 39 || [[User:Loveless|Loveless]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:4445}}]] |- | 40 || [[User:Zorrobot|Zorrobot]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:4173}}]] |- | 41 || [[User:JackieBot|JackieBot]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:4132}}]] |- | 42 || [[User:KamikazeBot|KamikazeBot]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:3687}}]] |- | 43 || [[User:FoxBot|FoxBot]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:3658}}]] |- | 44 || [[User:CarsracBot|CarsracBot]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:3570}}]] |- | 45 || [[User:Ptbotgourou|Ptbotgourou]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:3390}}]] |- | 46 || [[User:BotMultichill|BotMultichill]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:3244}}]] |- | 47 || [[User:Alexbot|Alexbot]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:3100}}]] |- | 48 || [[User:HRoestBot|HRoestBot]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:2983}}]] |- | 49 || [[User:TjBot|TjBot]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:2650}}]] |- | 50 || [[User:Purbo T|Purbo T]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:2576}}]] |- | 51 || [[User:PipepBot|PipepBot]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:2201}}]] |- | 52 || [[User:JYBot|JYBot]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:2189}}]] |- | 53 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:2173}}]] |- | 54 || [[User:DragonBot|DragonBot]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:2081}}]] |- | 55 || [[User:Darkicebot|Darkicebot]] || [[Special:Contributions/Darkicebot|{{formatnum:1852}}]] |- | 56 || [[User:Idioma-bot|Idioma-bot]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:1848}}]] |- | 57 || [[User:MastiBot|MastiBot]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:1725}}]] |- | 58 || [[User:Dinamik-bot|Dinamik-bot]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:1716}}]] |- | 59 || [[User:Rubinbot|Rubinbot]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:1590}}]] |- | 60 || [[User:Ripchip Bot|Ripchip Bot]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:1537}}]] |- | 61 || [[User:Mjbmrbot|Mjbmrbot]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:1451}}]] |- | 62 || [[User:Amirobot|Amirobot]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:1434}}]] |- | 63 || [[User:IanraBot|IanraBot]] || [[Special:Contributions/IanraBot|{{formatnum:1365}}]] |- | 64 || [[User:Rezabot|Rezabot]] || [[Special:Contributions/Rezabot|{{formatnum:1358}}]] |- | 65 || [[User:Synthebot|Synthebot]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:1316}}]] |- | 66 || [[User:AvicBot|AvicBot]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:1257}}]] |- | 67 || [[User:GhalyBot|GhalyBot]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:1239}}]] |- | 68 || [[User:Movses-bot|Movses-bot]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:1187}}]] |- | 69 || [[User:HerculeBot|HerculeBot]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:1068}}]] |- | 70 || [[User:Robbot|Robbot]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:1022}}]] |- | 71 || [[User:D'ohBot|D'ohBot]] || [[Special:Contributions/D'ohBot|{{formatnum:1005}}]] |- | 72 || [[User:YiFeiBot|YiFeiBot]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:998}}]] |- | 73 || [[User:SilvonenBot|SilvonenBot]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:977}}]] |- | 74 || [[User:MystBot|MystBot]] || [[Special:Contributions/MystBot|{{formatnum:972}}]] |- | 75 || [[User:TinucherianBot II|TinucherianBot II]] || [[Special:Contributions/TinucherianBot II|{{formatnum:953}}]] |- | 76 || [[User:Jotterbot|Jotterbot]] || [[Special:Contributions/Jotterbot|{{formatnum:892}}]] |- | 77 || [[User:AvocatoBot|AvocatoBot]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:881}}]] |- | 78 || [[User:StigBot|StigBot]] || [[Special:Contributions/StigBot|{{formatnum:804}}]] |- | 79 || [[User:Almabot|Almabot]] || [[Special:Contributions/Almabot|{{formatnum:801}}]] |- | 80 || [[User:SassoBot|SassoBot]] || [[Special:Contributions/SassoBot|{{formatnum:790}}]] |- | 81 || [[User:Justincheng12345-bot|Justincheng12345-bot]] || [[Special:Contributions/Justincheng12345-bot|{{formatnum:761}}]] |- | 82 || [[User:HiW-Bot|HiW-Bot]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:722}}]] |- | 83 || [[User:Gerakibot|Gerakibot]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:587}}]] |- | 84 || [[User:YaxshiBot|YaxshiBot]] || [[Special:Contributions/YaxshiBot|{{formatnum:577}}]] |- | 85 || [[User:SpBot|SpBot]] || [[Special:Contributions/SpBot|{{formatnum:542}}]] |- | 86 || [[User:TechBot|TechBot]] || [[Special:Contributions/TechBot|{{formatnum:541}}]] |- | 87 || [[User:DarafshBot|DarafshBot]] || [[Special:Contributions/DarafshBot|{{formatnum:541}}]] |- | 88 || [[User:Byrialbot|Byrialbot]] || [[Special:Contributions/Byrialbot|{{formatnum:488}}]] |- | 89 || [[User:PixelBot|PixelBot]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:433}}]] |- | 90 || [[User:DSisyphBot|DSisyphBot]] || [[Special:Contributions/DSisyphBot|{{formatnum:406}}]] |- | 91 || [[User:CasualBot|CasualBot]] || [[Special:Contributions/CasualBot|{{formatnum:403}}]] |- | 92 || [[User:Chobot|Chobot]] || [[Special:Contributions/Chobot|{{formatnum:366}}]] |- | 93 || [[User:CocuBot|CocuBot]] || [[Special:Contributions/CocuBot|{{formatnum:364}}]] |- | 94 || [[User:JhsBot|JhsBot]] || [[Special:Contributions/JhsBot|{{formatnum:335}}]] |- | 95 || [[User:Memty Bot|Memty Bot]] || [[Special:Contributions/Memty Bot|{{formatnum:327}}]] |- | 96 || [[User:AlnoktaBOT|AlnoktaBOT]] || [[Special:Contributions/AlnoktaBOT|{{formatnum:316}}]] |- | 97 || [[User:Louperibot|Louperibot]] || [[Special:Contributions/Louperibot|{{formatnum:297}}]] |- | 98 || [[User:Nallimbot|Nallimbot]] || [[Special:Contributions/Nallimbot|{{formatnum:291}}]] |- | 99 || [[User:AZatBot~uzwiki|AZatBot~uzwiki]] || [[Special:Contributions/AZatBot~uzwiki|{{formatnum:285}}]] |- | 100 || [[User:DixonDBot|DixonDBot]] || [[Special:Contributions/DixonDBot|{{formatnum:201}}]] |- | 101 || [[User:MahdiBot|MahdiBot]] || [[Special:Contributions/MahdiBot|{{formatnum:199}}]] |- | 102 || [[User:Sz-iwbot|Sz-iwbot]] || [[Special:Contributions/Sz-iwbot|{{formatnum:169}}]] |- | 103 || [[User:DirlBot|DirlBot]] || [[Special:Contributions/DirlBot|{{formatnum:116}}]] |- | 104 || [[User:Obersachsebot|Obersachsebot]] || [[Special:Contributions/Obersachsebot|{{formatnum:114}}]] |- | 105 || [[User:NobelBot|NobelBot]] || [[Special:Contributions/NobelBot|{{formatnum:96}}]] |- | 106 || [[User:SantoshBot|SantoshBot]] || [[Special:Contributions/SantoshBot|{{formatnum:92}}]] |- | 107 || [[User:AmphBot|AmphBot]] || [[Special:Contributions/AmphBot|{{formatnum:79}}]] |- | 108 || [[User:Muro Bot|Muro Bot]] || [[Special:Contributions/Muro Bot|{{formatnum:75}}]] |- | 109 || [[User:DennyBot|DennyBot]] || [[Special:Contributions/DennyBot|{{formatnum:74}}]] |- | 110 || [[User:Dexbot|Dexbot]] || [[Special:Contributions/Dexbot|{{formatnum:74}}]] |- | 111 || [[User:WikimediaNotifier|WikimediaNotifier]] || [[Special:Contributions/WikimediaNotifier|{{formatnum:73}}]] |- | 112 || [[User:Zwobot|Zwobot]] || [[Special:Contributions/Zwobot|{{formatnum:61}}]] |- | 113 || [[User:TohaomgBot|TohaomgBot]] || [[Special:Contributions/TohaomgBot|{{formatnum:58}}]] {{/end}} o097yof14qs6aticqwx5rhfbv19u20b 4 712595 6273890 6273290 2026-09-20T12:02:00Z Jembot 17813 Bot: Maʼlumotlar yangilandi 6273890 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:Sherzod11W|Sherzod11W]] || [[Special:Contributions/Sherzod11W|{{formatnum:1190}}]] || {{Permissions|Sherzod11W}} |- | 2 || [[User:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] || [[Special:Contributions/Ahror Akramovich|{{formatnum:316}}]] || {{Permissions|Ahror Akramovich}} |- | 3 || [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|Abdufattohov Ibrohimjon]] || [[Special:Contributions/Abdufattohov Ibrohimjon|{{formatnum:192}}]] || {{Permissions|Abdufattohov Ibrohimjon}} |- | 4 || [[User:Javoxir Yorqulov|Javoxir Yorqulov]] || [[Special:Contributions/Javoxir Yorqulov|{{formatnum:172}}]] || {{Permissions|Javoxir Yorqulov}} |- | 5 || [[User:Xumoshox Ismoilova|Xumoshox Ismoilova]] || [[Special:Contributions/Xumoshox Ismoilova|{{formatnum:89}}]] || {{Permissions|Xumoshox Ismoilova}} |- | 6 || [[User:MrKrasav4ik|MrKrasav4ik]] || [[Special:Contributions/MrKrasav4ik|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|MrKrasav4ik}} |- | 7 || [[User:Oblakulova|Oblakulova]] || [[Special:Contributions/Oblakulova|{{formatnum:61}}]] || {{Permissions|Oblakulova}} |- | 8 || [[User:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] || [[Special:Contributions/Janob Mirzaolim|{{formatnum:55}}]] || {{Permissions|Janob Mirzaolim}} |- | 9 || [[User:Divandagi ekspert|Divandagi ekspert]] || [[Special:Contributions/Divandagi ekspert|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Divandagi ekspert}} |- | 10 || [[User:Akbar Kuzibaev|Akbar Kuzibaev]] || [[Special:Contributions/Akbar Kuzibaev|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Akbar Kuzibaev}} |- | 11 || [[User:Tilkobles|Tilkobles]] || [[Special:Contributions/Tilkobles|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Tilkobles}} |- | 12 || [[User:~2026-49848-61|~2026-49848-61]] || [[Special:Contributions/~2026-49848-61|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|~2026-49848-61}} |- | 13 || [[User:BilimNuri|BilimNuri]] || [[Special:Contributions/BilimNuri|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|BilimNuri}} |- | 14 || [[User:Axadjon1|Axadjon1]] || [[Special:Contributions/Axadjon1|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Axadjon1}} |- | 15 || [[User:Mukhammadrasul Isakov|Mukhammadrasul Isakov]] || [[Special:Contributions/Mukhammadrasul Isakov|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Mukhammadrasul Isakov}} |- | 16 || [[User:Kontributor 2K|Kontributor 2K]] || [[Special:Contributions/Kontributor 2K|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Kontributor 2K}} |- | 17 || [[User:Umid1108|Umid1108]] || [[Special:Contributions/Umid1108|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Umid1108}} |- | 18 || [[User:Nigina Tukhtanazarova|Nigina Tukhtanazarova]] || [[Special:Contributions/Nigina Tukhtanazarova|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Nigina Tukhtanazarova}} |- | 19 || [[User:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] || [[Special:Contributions/Mirishkorlik|{{formatnum:9}}]] || {{Permissions|Mirishkorlik}} |- | 20 || [[User:Shokirovcxc|Shokirovcxc]] || [[Special:Contributions/Shokirovcxc|{{formatnum:9}}]] || {{Permissions|Shokirovcxc}} |- | 21 || [[User:~2026-45019-57|~2026-45019-57]] || [[Special:Contributions/~2026-45019-57|{{formatnum:9}}]] || {{Permissions|~2026-45019-57}} |- | 22 || [[User:Bekipediya|Bekipediya]] || [[Special:Contributions/Bekipediya|{{formatnum:8}}]] || {{Permissions|Bekipediya}} |- | 23 || [[User:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] || [[Special:Contributions/Artemev Nikolay|{{formatnum:8}}]] || {{Permissions|Artemev Nikolay}} |- | 24 || [[User:Mulan Xon|Mulan Xon]] || [[Special:Contributions/Mulan Xon|{{formatnum:8}}]] || {{Permissions|Mulan Xon}} |- | 25 || [[User:Umarxon III|Umarxon III]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:7}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 26 || [[User:Tim124865|Tim124865]] || [[Special:Contributions/Tim124865|{{formatnum:7}}]] || {{Permissions|Tim124865}} |- | 27 || [[User:Sajjadmrt|Sajjadmrt]] || [[Special:Contributions/Sajjadmrt|{{formatnum:7}}]] || {{Permissions|Sajjadmrt}} |- | 28 || [[User:Andre Engels|Andre Engels]] || [[Special:Contributions/Andre Engels|{{formatnum:7}}]] || {{Permissions|Andre Engels}} |- | 29 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:6}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 30 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:6}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 31 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:5}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 32 || [[User:Vol71193|Vol71193]] || [[Special:Contributions/Vol71193|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Vol71193}} |- | 33 || [[User:Stephan1000000|Stephan1000000]] || [[Special:Contributions/Stephan1000000|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Stephan1000000}} |- | 34 || [[User:PHISERAPH|PHISERAPH]] || [[Special:Contributions/PHISERAPH|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|PHISERAPH}} |- | 35 || [[User:Quwanishbaev Berdiyar|Quwanishbaev Berdiyar]] || [[Special:Contributions/Quwanishbaev Berdiyar|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Quwanishbaev Berdiyar}} |- | 36 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 37 || [[User:Ciepiersia|Ciepiersia]] || [[Special:Contributions/Ciepiersia|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Ciepiersia}} |- | 38 || [[User:~2026-50377-31|~2026-50377-31]] || [[Special:Contributions/~2026-50377-31|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|~2026-50377-31}} |- | 39 || [[User:~2026-50030-92|~2026-50030-92]] || [[Special:Contributions/~2026-50030-92|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|~2026-50030-92}} |- | 40 || [[User:Just Khumoyun|Just Khumoyun]] || [[Special:Contributions/Just Khumoyun|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Just Khumoyun}} |- | 41 || [[User:~2026-50705-49|~2026-50705-49]] || [[Special:Contributions/~2026-50705-49|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|~2026-50705-49}} |- | 42 || [[User:~2026-49699-58|~2026-49699-58]] || [[Special:Contributions/~2026-49699-58|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|~2026-49699-58}} |- | 43 || [[User:KiranBOT|KiranBOT]] || [[Special:Contributions/KiranBOT|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|KiranBOT}} |- | 44 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 45 || [[User:Nihona Najmiddinova Irshodovnaa|Nihona Najmiddinova Irshodovnaa]] || [[Special:Contributions/Nihona Najmiddinova Irshodovnaa|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Nihona Najmiddinova Irshodovnaa}} |- | 46 || [[User:LNTG|LNTG]] || [[Special:Contributions/LNTG|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|LNTG}} |- | 47 || [[User:Yusif Mammadov 04|Yusif Mammadov 04]] || [[Special:Contributions/Yusif Mammadov 04|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Yusif Mammadov 04}} |- | 48 || [[User:CitationAuditor|CitationAuditor]] || [[Special:Contributions/CitationAuditor|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|CitationAuditor}} |- | 49 || [[User:~2026-50044-57|~2026-50044-57]] || [[Special:Contributions/~2026-50044-57|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-50044-57}} |- | 50 || [[User:~2026-49771-28|~2026-49771-28]] || [[Special:Contributions/~2026-49771-28|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-49771-28}} |- | 51 || [[User:Husanowar|Husanowar]] || [[Special:Contributions/Husanowar|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Husanowar}} |- | 52 || [[User:ASKARLAR|ASKARLAR]] || [[Special:Contributions/ASKARLAR|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|ASKARLAR}} |- | 53 || [[User:~2026-49803-26|~2026-49803-26]] || [[Special:Contributions/~2026-49803-26|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-49803-26}} |- | 54 || [[User:Dim5555|Dim5555]] || [[Special:Contributions/Dim5555|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Dim5555}} |- | 55 || [[User:~2026-49492-13|~2026-49492-13]] || [[Special:Contributions/~2026-49492-13|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-49492-13}} |- | 56 || [[User:Mupapap29|Mupapap29]] || [[Special:Contributions/Mupapap29|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Mupapap29}} |- | 57 || [[User:PieWriter|PieWriter]] || [[Special:Contributions/PieWriter|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|PieWriter}} |- | 58 || [[User:~2026-49863-93|~2026-49863-93]] || [[Special:Contributions/~2026-49863-93|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-49863-93}} |- | 59 || [[User:Yo'ldoshxon|Yo'ldoshxon]] || [[Special:Contributions/Yo'ldoshxon|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Yo'ldoshxon}} |- | 60 || [[User:Dengizsea|Dengizsea]] || [[Special:Contributions/Dengizsea|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Dengizsea}} |- | 61 || [[User:~2026-49769-72|~2026-49769-72]] || [[Special:Contributions/~2026-49769-72|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-49769-72}} |- | 62 || [[User:Nederlandse Leeuw|Nederlandse Leeuw]] || [[Special:Contributions/Nederlandse Leeuw|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Nederlandse Leeuw}} |- | 63 || [[User:~2026-50010-81|~2026-50010-81]] || [[Special:Contributions/~2026-50010-81|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-50010-81}} |- | 64 || [[User:AbbosTohirjonov|AbbosTohirjonov]] || [[Special:Contributions/AbbosTohirjonov|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|AbbosTohirjonov}} |- | 65 || [[User:Uzsport|Uzsport]] || [[Special:Contributions/Uzsport|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Uzsport}} |- | 66 || [[User:Ch|Ch]] || [[Special:Contributions/Ch|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Ch}} |- | 67 || [[User:Abdullokh Jurayev|Abdullokh Jurayev]] || [[Special:Contributions/Abdullokh Jurayev|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Abdullokh Jurayev}} |- | 68 || [[User:BoburmirzoTolanov|BoburmirzoTolanov]] || [[Special:Contributions/BoburmirzoTolanov|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|BoburmirzoTolanov}} |- | 69 || [[User:Usmonali Pirmatov|Usmonali Pirmatov]] || [[Special:Contributions/Usmonali Pirmatov|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Usmonali Pirmatov}} |- | 70 || [[User:~2026-50571-40|~2026-50571-40]] || [[Special:Contributions/~2026-50571-40|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-50571-40}} |- | 71 || [[User:~2026-50335-23|~2026-50335-23]] || [[Special:Contributions/~2026-50335-23|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-50335-23}} |- | 72 || [[User:Heitor100YT|Heitor100YT]] || [[Special:Contributions/Heitor100YT|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Heitor100YT}} |- | 73 || [[User:~2026-50186-06|~2026-50186-06]] || [[Special:Contributions/~2026-50186-06|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-50186-06}} |- | 74 || [[User:~2026-50575-21|~2026-50575-21]] || [[Special:Contributions/~2026-50575-21|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-50575-21}} |- | 75 || [[User:~2026-50327-06|~2026-50327-06]] || [[Special:Contributions/~2026-50327-06|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-50327-06}} |- | 76 || [[User:~2026-50639-02|~2026-50639-02]] || [[Special:Contributions/~2026-50639-02|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-50639-02}} |- | 77 || [[User:Viinasen tuttu|Viinasen tuttu]] || [[Special:Contributions/Viinasen tuttu|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Viinasen tuttu}} |- | 78 || [[User:~2026-50085-06|~2026-50085-06]] || [[Special:Contributions/~2026-50085-06|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-50085-06}} |- | 79 || [[User:Sàádî|Sàádî]] || [[Special:Contributions/Sàádî|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Sàádî}} |- | 80 || [[User:~2026-50291-90|~2026-50291-90]] || [[Special:Contributions/~2026-50291-90|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-50291-90}} |- | 81 || [[User:Thomas Norren|Thomas Norren]] || [[Special:Contributions/Thomas Norren|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Thomas Norren}} |- | 82 || [[User:~2026-50171-53|~2026-50171-53]] || [[Special:Contributions/~2026-50171-53|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-50171-53}} |- | 83 || [[User:Toshmurod Abdurahmonov|Toshmurod Abdurahmonov]] || [[Special:Contributions/Toshmurod Abdurahmonov|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Toshmurod Abdurahmonov}} |- | 84 || [[User:Nataev|Nataev]] || [[Special:Contributions/Nataev|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Nataev}} |- | 85 || [[User:Kotzaztzikli|Kotzaztzikli]] || [[Special:Contributions/Kotzaztzikli|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Kotzaztzikli}} |- | 86 || [[User:~2026-49621-36|~2026-49621-36]] || [[Special:Contributions/~2026-49621-36|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49621-36}} |- | 87 || [[User:~2026-49660-16|~2026-49660-16]] || [[Special:Contributions/~2026-49660-16|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49660-16}} |- | 88 || [[User:Quinlan83|Quinlan83]] || [[Special:Contributions/Quinlan83|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Quinlan83}} |- | 89 || [[User:~2026-49652-23|~2026-49652-23]] || [[Special:Contributions/~2026-49652-23|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49652-23}} |- | 90 || [[User:~2026-49690-55|~2026-49690-55]] || [[Special:Contributions/~2026-49690-55|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49690-55}} |- | 91 || [[User:Realuservip|Realuservip]] || [[Special:Contributions/Realuservip|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Realuservip}} |- | 92 || [[User:~2026-49565-71|~2026-49565-71]] || [[Special:Contributions/~2026-49565-71|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49565-71}} |- | 93 || [[User:~2026-49614-73|~2026-49614-73]] || [[Special:Contributions/~2026-49614-73|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49614-73}} |- | 94 || [[User:Morkoz|Morkoz]] || [[Special:Contributions/Morkoz|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Morkoz}} |- | 95 || [[User:~2026-49698-71|~2026-49698-71]] || [[Special:Contributions/~2026-49698-71|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49698-71}} |- | 96 || [[User:~2026-49787-78|~2026-49787-78]] || [[Special:Contributions/~2026-49787-78|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49787-78}} |- | 97 || [[User:Eagle1199|Eagle1199]] || [[Special:Contributions/Eagle1199|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Eagle1199}} |- | 98 || [[User:MMichkov|MMichkov]] || [[Special:Contributions/MMichkov|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|MMichkov}} |- | 99 || [[User:USSR-Slav|USSR-Slav]] || [[Special:Contributions/USSR-Slav|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|USSR-Slav}} |- | 100 || [[User:~2026-49508-64|~2026-49508-64]] || [[Special:Contributions/~2026-49508-64|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49508-64}} |- | 101 || [[User:~2026-49732-75|~2026-49732-75]] || [[Special:Contributions/~2026-49732-75|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49732-75}} |- | 102 || [[User:~2026-49581-32|~2026-49581-32]] || [[Special:Contributions/~2026-49581-32|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49581-32}} |- | 103 || [[User:~2026-49550-03|~2026-49550-03]] || [[Special:Contributions/~2026-49550-03|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49550-03}} |- | 104 || [[User:~2026-49789-31|~2026-49789-31]] || [[Special:Contributions/~2026-49789-31|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49789-31}} |- | 105 || [[User:AnvarMelibayev|AnvarMelibayev]] || [[Special:Contributions/AnvarMelibayev|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|AnvarMelibayev}} |- | 106 || [[User:~2026-49925-56|~2026-49925-56]] || [[Special:Contributions/~2026-49925-56|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49925-56}} |- | 107 || [[User:Papel1971|Papel1971]] || [[Special:Contributions/Papel1971|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Papel1971}} |- | 108 || [[User:~2026-50035-86|~2026-50035-86]] || [[Special:Contributions/~2026-50035-86|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-50035-86}} |- | 109 || [[User:~2026-50098-31|~2026-50098-31]] || [[Special:Contributions/~2026-50098-31|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-50098-31}} |- | 110 || [[User:~2026-50032-18|~2026-50032-18]] || [[Special:Contributions/~2026-50032-18|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-50032-18}} |- | 111 || [[User:~2026-50282-32|~2026-50282-32]] || [[Special:Contributions/~2026-50282-32|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-50282-32}} |- | 112 || [[User:~2026-49932-20|~2026-49932-20]] || [[Special:Contributions/~2026-49932-20|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49932-20}} |- | 113 || [[User:UzbHaker|UzbHaker]] || [[Special:Contributions/UzbHaker|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|UzbHaker}} |- | 114 || [[User:~2026-49791-10|~2026-49791-10]] || [[Special:Contributions/~2026-49791-10|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49791-10}} |- | 115 || [[User:Biberbaer|Biberbaer]] || [[Special:Contributions/Biberbaer|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Biberbaer}} |- | 116 || [[User:Oqim|Oqim]] || [[Special:Contributions/Oqim|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Oqim}} |- | 117 || [[User:~2026-49685-40|~2026-49685-40]] || [[Special:Contributions/~2026-49685-40|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49685-40}} |- | 118 || [[User:~2026-49723-43|~2026-49723-43]] || [[Special:Contributions/~2026-49723-43|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49723-43}} |- | 119 || [[User:Tshoxruz 07|Tshoxruz 07]] || [[Special:Contributions/Tshoxruz 07|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Tshoxruz 07}} |- | 120 || [[User:~2026-49655-88|~2026-49655-88]] || [[Special:Contributions/~2026-49655-88|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-49655-88}} |- | 121 || [[User:Jommy3210|Jommy3210]] || [[Special:Contributions/Jommy3210|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Jommy3210}} |- | 122 || [[User:Ooligan|Ooligan]] || [[Special:Contributions/Ooligan|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Ooligan}} |- | 123 || [[User:Dr. Thomas Liptak|Dr. Thomas Liptak]] || [[Special:Contributions/Dr. Thomas Liptak|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Dr. Thomas Liptak}} {{/end}} lingqf8x185i43nfzur4caf33z4psph 0 725793 6273975 3520070 2026-09-20T14:03:24Z Sherzod11W 273619 6273975 wikitext text/x-wiki '''Balagan''' yoki '''Ungin Buryatlari''' (bur. <span lang="bua" style="font-style:italic;">Balaganay Buryaaduud</span>) — [[Buryatlar|buryat etnik guruhi tarkibiga kiruvchi etnoterritorial guruh]]. Ungi daryosi va uning irmoqlari vodiysida, Okaning oʻrta oqimida, shuningdek, [[Irkutsk viloyati|Irkutsk viloyatidagi]] [[Angara|Angaraning]] gʻarbiy qirgʻogʻida joylashgan. == Tugʻma qabilalar tarkibi == [[XIX asr|XX-asrda]] Balagan buryatlari tarkibiga Bukod (Buxed), Bulud (Bolod), Zungar, Noyod, Olzoy, Murui, Xulmenge (Xulmeenge), Hogoy (Hoogoy), Ongoy, Onxotoy, Ikinad, Baray kabi etnik guruhlar kiradi., Xoltubay, sharad (sharayd), boroldoy, haranood, hangin, ashibagad (ashabagad), terte, tagna (xor-tagna), zangi (zungi, zangei), yangud, solengud (solinguud, solongud), [[Qoʻngʻirot (qabila)|honhirad]], gotol, sharanud, ehenud, boronud, zod, sholod<ref name=":0">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Племенной состав бурят в XIX веке|ссылка=https://elibrary.ru/item.asp?id=23545092|язык=|издание=|тип=|год=2003|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=15–27|issn=}}</ref><ref name=":50">''Нанзатов Б. З.'' [http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z Этногенез западных бурят (VI-XIX вв.)]. — Иркутск, 2005. — 160 с. — ISBN 5-93219-054-6.</ref><ref name=":7">''Балдаев С. П.'' Родословные легенды и предания бурят. Ч. 1 — Улан-Удэ, 1970.</ref>, xongodor, hotogoid<ref name=":1" />, sartul (sharga-sartul va zerde-sartul)<ref name=":02">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З., Содномпилова М. М.|заглавие=Селенгинские буряты в XIX в.: этнический состав и расселение (юго-западный ареал)|ссылка=https://www.academia.edu/38636494/Селенгинские_буряты_в_XIX_в._этнический_состав_и_расселение_юго-западный_ареал_Selenga_Buryats_in_19TH_century_ethnic_composition_and_resettlement_south-west_area_|язык=|издание=Вестник БНЦ СО РАН|тип=|год=2019|месяц=|число=|том=|номер=1 (33)|страницы=126—134|issn=}}</ref>. Noets ichida ikkita boʻlinma maʼlum: tuman va zuman<ref name=":1">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Балаганские буряты в XIX веке: этнический состав и расселение|ссылка=https://www.academia.edu/37591976/Балаганские_буряты_в_XIX_веке_этнический_состав_и_расселение_Balagansk_Buryats_in_19th_century_ethnic_composition_and_settlement|язык=|издание=Известия Иркутского государственного университета|тип=|год=2018|месяц=|число=|том=23|номер=|страницы=140-163|issn=}}</ref>. Balagan (Ungin) buryatlari orasida A. A. Badiev quyidagi turkumlarni ham tilga oladi: zomod, buzagad, omog, shosholog (shoshoolog), xarbad<ref>{{Книга|заглавие=Институт монголоведения, буддологии и тибетологии СО РАН (к 90-летию Института): Юбилейный сборник|ссылка=https://books.google.ru/books?id=Mo9QAwAAQBAJ&dq=%D0%91%D1%83%D0%B7%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%82&hl=ru&source=gbs_navlinks_s|ответственный=|издание=|место=|издательство=Институт монголоведения, буддологии и тибетологии СО РАН|год=2012-08-16|страницы=|страниц=356|isbn=|isbn2=}}</ref>, naimadai<ref>{{Статья|автор=Бадиев А. А.|заглавие=Родословные унгинских бурят|ссылка=|язык=|издание=Свет Октября|тип=Газета|год=1996|месяц=3|число=19|том=|номер=20 (5692)|страницы=|issn=}}</ref>. Shimoliy qismida [[XVII asr|XVII-asrda]] Ikinat qabila ittifoqi tarkibiga kirgan qabilalar oʻtroqlashgan. XVIII-asrda bu yerga kelgan kech moʻgʻul qabilalari boʻlaklari tarqalib, asosiy mavzeda joylashgan<ref>''Nimaev D. D., Nanzatov B. Z.'' Rodoplemennie i etnoterritorialnie gruppi buryat v XVII—XIX vv. // Buryati. M., Nauka, 2004. — S. 50 — ISBN 5-02-009856-6</ref>. == Yana qarang == * [[Buryat etnik guruhlari, qabilalari va urugʻlari]] == Adabiyotlar == * ''Балдаев С. П.'' Родословные предания и легенды бурят. Ч. 1. Булагаты и эхириты. — Улан-Удэ, 1970. — 362 с. * ''Цыдендамбаев Ц. Б.'' Бурятские исторические хроники и родословные, как источники по истории бурят. — Улан-Удэ: Респ. типогр., 2001. — 255 с. * ''Нанзатов Б. З.'' Племенной состав бурят в XIX веке // Народы и культуры Сибири. Взаимодействие как фактор формирования и модернизации: Сборник статей. — Иркутск, 2003. — С. 15–27. * ''Нанзатов Б. З.'' Этногенез западных бурят (VI - XIX вв.). — Иркутск, 2005. — 160 с. == Manbalar == {{manbalar}} <references group="" responsive="1"></references> [[Turkum:Buryat]] [[Turkum: Irkutsk viloyati aholisi]] [[Turkum: mo'g'ul xalqlari]] [[Turkum:Mo'g'ullar]] htn54i5q54hahs00kgiucq9l6s6l8qf 6273976 6273975 2026-09-20T14:03:30Z Sherzod11W 273619 6273976 wikitext text/x-wiki '''Balagan''' yoki '''Ungin Buryatlari''' (bur. <span lang="bua" style="font-style:italic;">Balaganay Buryaaduud</span>) — [[Buryatlar|buryat etnik guruhi tarkibiga kiruvchi etnoterritorial guruh]]. Ungi daryosi va uning irmoqlari vodiysida, Okaning oʻrta oqimida, shuningdek, [[Irkutsk viloyati|Irkutsk viloyatidagi]] [[Angara|Angaraning]] gʻarbiy qirgʻogʻida joylashgan. == Tugʻma qabilalar tarkibi == [[XIX asr|XX-asrda]] Balagan buryatlari tarkibiga Bukod (Buxed), Bulud (Bolod), Zungar, Noyod, Olzoy, Murui, Xulmenge (Xulmeenge), Hogoy (Hoogoy), Ongoy, Onxotoy, Ikinad, Baray kabi etnik guruhlar kiradi., Xoltubay, sharad (sharayd), boroldoy, haranood, hangin, ashibagad (ashabagad), terte, tagna (xor-tagna), zangi (zungi, zangei), yangud, solengud (solinguud, solongud), [[Qoʻngʻirot (qabila)|honhirad]], gotol, sharanud, ehenud, boronud, zod, sholod<ref name=":0">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Племенной состав бурят в XIX веке|ссылка=https://elibrary.ru/item.asp?id=23545092|язык=|издание=|тип=|год=2003|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=15–27|issn=}}</ref><ref name=":50">''Нанзатов Б. З.'' [http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z Этногенез западных бурят (VI-XIX вв.)]. — Иркутск, 2005. — 160 с. — ISBN 5-93219-054-6.</ref><ref name=":7">''Балдаев С. П.'' Родословные легенды и предания бурят. Ч. 1 — Улан-Удэ, 1970.</ref>, xongodor, hotogoid<ref name=":1" />, sartul (sharga-sartul va zerde-sartul)<ref name=":02">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З., Содномпилова М. М.|заглавие=Селенгинские буряты в XIX в.: этнический состав и расселение (юго-западный ареал)|ссылка=https://www.academia.edu/38636494/Селенгинские_буряты_в_XIX_в._этнический_состав_и_расселение_юго-западный_ареал_Selenga_Buryats_in_19TH_century_ethnic_composition_and_resettlement_south-west_area_|язык=|издание=Вестник БНЦ СО РАН|тип=|год=2019|месяц=|число=|том=|номер=1 (33)|страницы=126—134|issn=}}</ref>. Noets ichida ikkita boʻlinma maʼlum: tuman va zuman<ref name=":1">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Балаганские буряты в XIX веке: этнический состав и расселение|ссылка=https://www.academia.edu/37591976/Балаганские_буряты_в_XIX_веке_этнический_состав_и_расселение_Balagansk_Buryats_in_19th_century_ethnic_composition_and_settlement|язык=|издание=Известия Иркутского государственного университета|тип=|год=2018|месяц=|число=|том=23|номер=|страницы=140-163|issn=}}</ref>. Balagan (Ungin) buryatlari orasida A. A. Badiev quyidagi turkumlarni ham tilga oladi: zomod, buzagad, omog, shosholog (shoshoolog), xarbad<ref>{{Книга|заглавие=Институт монголоведения, буддологии и тибетологии СО РАН (к 90-летию Института): Юбилейный сборник|ссылка=https://books.google.ru/books?id=Mo9QAwAAQBAJ&dq=%D0%91%D1%83%D0%B7%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%82&hl=ru&source=gbs_navlinks_s|ответственный=|издание=|место=|издательство=Институт монголоведения, буддологии и тибетологии СО РАН|год=2012-08-16|страницы=|страниц=356|isbn=|isbn2=}}</ref>, naimadai<ref>{{Статья|автор=Бадиев А. А.|заглавие=Родословные унгинских бурят|ссылка=|язык=|издание=Свет Октября|тип=Газета|год=1996|месяц=3|число=19|том=|номер=20 (5692)|страницы=|issn=}}</ref>. Shimoliy qismida [[XVII asr|XVII-asrda]] Ikinat qabila ittifoqi tarkibiga kirgan qabilalar oʻtroqlashgan. XVIII-asrda bu yerga kelgan kech moʻgʻul qabilalari boʻlaklari tarqalib, asosiy mavzeda joylashgan<ref>''Nimaev D. D., Nanzatov B. Z.'' Rodoplemennie i etnoterritorialnie gruppi buryat v XVII—XIX vv. // Buryati. M., Nauka, 2004. — S. 50 — ISBN 5-02-009856-6</ref>. == Yana qarang == * [[Buryat etnik guruhlari, qabilalari va urugʻlari]] == Adabiyotlar == * ''Балдаев С. П.'' Родословные предания и легенды бурят. Ч. 1. Булагаты и эхириты. — Улан-Удэ, 1970. — 362 с. * ''Цыдендамбаев Ц. Б.'' Бурятские исторические хроники и родословные, как источники по истории бурят. — Улан-Удэ: Респ. типогр., 2001. — 255 с. * ''Нанзатов Б. З.'' Племенной состав бурят в XIX веке // Народы и культуры Сибири. Взаимодействие как фактор формирования и модернизации: Сборник статей. — Иркутск, 2003. — С. 15–27. * ''Нанзатов Б. З.'' Этногенез западных бурят (VI - XIX вв.). — Иркутск, 2005. — 160 с. == Manbalar == {{manbalar}} <references group="" responsive="1"></references> [[Turkum:Buryat]] [[Turkum: Irkutsk viloyati aholisi]] [[Turkum: mo'g'ul xalqlari]] [[Turkum:Mo'g'ullar]] grg4vyk8mn1ihx83o4cadgdg8ynnc1v 0 726100 6273977 3733275 2026-09-20T14:03:47Z Sherzod11W 273619 6273977 wikitext text/x-wiki '''Kudarin buryatlari, Baykal-Kudarin buryatlari''' (bur. <span lang="bua" style="font-style:italic;">Xudaryn Buryaaduud</span>) — [[Buryatlar|buryat etnik guruhi tarkibiga kiruvchi etnoterritorial guruh]]. [[Baykal]] koʻlining sharqiy qirgʻogʻida, [[Selenga]] qirgʻogʻida joylashgan xuddi shu nomdagi dashtda joylashgan. Barguzin buryatlari singari, ular [[Lena]], Kuda va Murin daryolari vodiylaridan keladi. == Qabila tarkibi == Kudarin (Baykal-Kudara) buryatlarining etno-hududiy guruhiga Abazay, Shono, Olzon, Xengelder, Alagui, Ashibagat, Xurumsha, Segenud, Xaytal, Durlai, Galzud, Torgoud, Moʻgʻul, Xamnigan, Otonhoi, Otonhoi kabi qabilalar kiradi. Bura, zungar, baltai<ref name=":4">{{veb manbasi|url=http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z|title=«Этногенез западных бурят (VI-XIX вв.)» // Нанзатов Б.З.|author=|website=|date=|publisher=ИРКИПЕДИЯ - портал Иркутской области: знания и новости|lang=ru|accessdate=2018-06-16|archive-date=2021-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122102559/http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z|deadlink=no}}</ref>, nagatay, abaganad, ikinad, darkhad, tarha<ref name=":1">{{Книга|автор=Бадмаева Л.Б.|заглавие=Языковое пространство бурятского летописного текста|ответственный=|издание=|место=Улан-Удэ|издательство=Изд-во БНЦ СО РАН|год=2012|страницы=|страниц=296|isbn=978-5-7925-0340-3}}</ref>, balai-segenud. Kudarin choʻli hududidagi Shona urugʻi tarkibida quyidagi boʻlinmalar qayd etilgan: tumentey, borsoi, sogol, hamnai, xonxo, baltai, ehe-shono, baga-shono<ref name=":0">{{Статья|автор=Нанзатов Б.З.|заглавие=Кударинские буряты в XIX веке: этнический состав и расселение|ссылка=https://www.academia.edu/30239168/Кударинские_буряты_в_XIX_веке_этнический_состав_и_расселение_The_Qudara_Buryats_in_the_19th_century_ethnic_composition_and_settlement_pattern|язык=|издание=Вестник БНЦ СО РАН|тип=|год=2016|месяц=|число=|том=|номер=4 (24)|страницы=|issn=|archivedate=2019-07-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190701224555/https://www.academia.edu/30239168/%D0%9A%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%8F%D1%82%D1%8B_%D0%B2_XIX_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2_%D0%B8_%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_The_Qudara_Buryats_in_the_19th_century_ethnic_composition_and_settlement_pattern}}</ref>, yartaga<ref name=":1" /><ref>{{Книга|автор=Доржиев Б.Ц., Эрдынеев В.Л., Будаева Н.П., Цыдыпова Т.П.|заглавие=Ивалга голдо hуудалтай зоной угай бэшэг (Родословная иволгинских бурят)|ответственный=Бимба лама Доржиев, гэбшэ-лама Иволгинского дацана "Хамбын хурэ"|издание=|место=Улан-Удэ|издательство=|год=2012|страницы=|страниц=424|isbn=}}</ref>. Alagui jinsi boʻlinmalarni oʻz ichiga oladi: Kherei va Saganag<ref name=":0" />. Abxan urugʻining tarmoqlari ham tilga olinadi: Bahaday, Batar, Alsxan, Monson<ref name=":7">''Baldaev S.P.'' Rodoslovnie legendi i predaniya buryat. Ch. 1 — Ulan-Ude, 1970.</ref>. S.P. Baldaev Galzud urugʻining bir tarmogʻi — Darxon-Galzudni eslatib oʻtadi<ref name=":7" />. Qabilalarning aksariyati ehiriylardir. Ularga katta Buryat qabilalarining tarkibiga kirmagan Verxolensk Segenudlari, Xaytallar, Durlaevtslar, Torgoudlar, Galzudlar, Charades, Zungarlar va Murinskiy Xurumshinlari hamrohlik qiladi. Bulagatlar — alaguy, ashibagad, otonxoʻy qabilalariga mansub buryatlar. == Yana qarang == * [[Buryat etnik guruhlari, qabilalari va urugʻlari]] == Manbalar == {{manbalar}} <references /> == Adabiyotlar == * ''Нанзатов Б.З.'' Племенной состав бурят в XIX веке // Народы и культуры Сибири. Взаимодействие как фактор формирования и модернизации: Сборник статей. — Иркутск, 2003. — С. 15–27. * ''Нанзатов Б.З.'' Этногенез западных бурят (VI - XIX вв.). — Иркутск, 2005. — 160 с. * ''Балдаев С.П.'' Родословные предания и легенды бурят. Ч. 1. Булагаты и эхириты. — Улан-Удэ, 1970. — 362 с. [[Turkum:Buryat]] [[Turkum:Buryatiya Aholisi]] [[Turkum: mo'g'ul xalqlari]] [[Turkum:Mo'g'ullar]] 6wfc7omhhtkhcd2atq1twqevtgv4qn1 0 726118 6273971 3520495 2026-09-20T14:01:58Z Sherzod11W 273619 6273971 wikitext text/x-wiki '''Kitoy buryatlari''' (bur. <span lang="bua" style="font-style:italic;">Xutin Buryaaduud</span>) — [[Buryatlar|buryat etnik guruhi tarkibidagi etnoterritorial guruh]]. [[Angara]] irmoqlari boʻylab — Kitoyning oʻrta oqimi va quyi oqimi hamda Baley qirgʻoqlari boʻylab joylashgan. == Qabila tarkibi == Kitoy buryatlarining etno-hududiy guruhiga saygud, xoyxo (xoygo, xoyxo), shosholog, xurxud, xatagin, taishud, uryanxay, xongodor, saljuud, durben kabi mayda qabilalar kiradi. Aholining asosiy qismini yirik qabila birlashmalariga kirmagan mayda qabilalar, shuningdek, bulagatlar va xongodorlar tashkil etadi<ref name=":42">{{veb manbasi|url=http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z|title=«Этногенез западных бурят (VI-XIX вв.)» // Нанзатов Б.З.|author=|website=|date=|publisher=ИРКИПЕДИЯ - портал Иркутской области: знания и новости|lang=ru|accessdate=2018-06-16|archive-date=2021-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122102559/http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z|deadlink=no}}</ref><ref name=":02">{{Статья|автор=Нанзатов Б.З.|заглавие=Племенной состав бурят в XIX веке|ссылка=https://elibrary.ru/item.asp?id=23545092|язык=|издание=|тип=|год=2003|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=15–27|issn=}}</ref>. == Yana qarang == * [[Buryat etnik guruhlari, qabilalari va urugʻlari]] == Manbalar == {{manbalar}} <references group="" responsive="1"></references> == Adabiyotlar == * ''Нанзатов Б. З.'' Племенной состав бурят в XIX веке // Народы и культуры Сибири. Взаимодействие как фактор формирования и модернизации: Сборник статей. — Иркутск, 2003. — С. 15-27. * ''Нанзатов Б. З.'' Этногенез западных бурят (VI—XIX вв.). — Иркутск, 2005. — 160 с. * ''Балдаев С. П.'' Родословные предания и легенды бурят. Ч. 1. Булагаты и эхириты. — Улан-Удэ, 1970. — 362 с. [[Turkum:Buryat]] [[Turkum: Irkutsk viloyati aholisi]] [[Turkum: mo'g'ul xalqlari]] g8np1iqyjrsskkbvie5nh5fwljijpzi 0 727526 6273972 3984625 2026-09-20T14:02:09Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273972 wikitext text/x-wiki '''Tunkin buryatlari''' (bur. <span lang="bua">Tүnxeney buryaaduud</span>) — [[Buryatlar|buryat etnik guruhi tarkibidagi etnohududiy guruh]]. Sharqiy Sayan togʻ tizmalaridagi Irkut daryosi va uning irmoqlari vodiylarida joylashgan. == Qabila tarkibi == [[Fayl:Tunkinsky_buryat,_uriankh-tsongol,_tabanguts.jpg|left|thumb| Tunkin Buryati, Uryanx-songol, tabangutlar. Yangajin datsani.]] [[Fayl:Пос._Кырен.jpg|thumb| Kiren, Tunkin tumani]] [[Fayl:InhabitedLocalityNearTheRiverKyngarga.jpg|thumb| Arshan, Tunkin tumani]] Tunkin buryatlarining etno-hududiy guruhiga xongodor, xurxud (xurxuud, xurxad), shosholog, terte, xoyxo (xoygo, hoyho), badarxon, chaldar (cheldar<ref name=":42" />, shaldaarnuud<ref name=":2">{{Книга|автор=Рассадин В. И.|год=1996|страниц=214|издательство=БНЦ СО РАН|заглавие=Присаянская группа бурятских говоров|ссылка=|ответственный=|издание=|место=Улан-Удэ|страницы=25|isbn=|isbn2=}}</ref>), uryanxay, soyot, irkit, onxod, taxa, manday, bulagad, zungar, horshon (horchid, horshod), zalxa, engud, chaxar<ref name=":42">{{veb manbasi|url=http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z|title=Этногенез западных бурят (VI—XIX вв.). — Иркутск, 2005. — 160 с.|author=Нанзатов Б. З.|website=|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2018-06-16}}</ref>, dongoyd (dongod), monde, burutxan (buruutxan, burudhatan)<ref name=":1">{{veb manbasi|url=http://site-a28043d.umi.ru/blog/buryaty_tunki/|title=Рода и племена Тункинского района. По материалам краеведческого отдела МБУК «ЦБС МО Тункинский район»|author=|website=|date=|publisher=|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180624151302/http://site-a28043d.umi.ru/blog/buryaty_tunki/|archivedate=2018-06-24|deadlink=yes}}</ref>, dalhay (dalahay, dolhoy, borjoon dalahay, borjigon dalahay), burengud (burenguy)<ref name=":72">''Baldaev S. P.'' Rodoslovnie legendi i predaniya buryat. Ch. 1 — Ulan-Ude, 1970.</ref>, noyod, ulyaba (ulyaaba), doloongud (dolongud), shooshhoy, dalancha, shono<ref>{{Книга|автор=Малзурова Л. Ц.|заглавие=Легенды и предания хонгодоров. Автореферат|ответственный=С. Ш. Чагдуров|издание=|место=Улан-Удэ|издательство=Издательство Бурятского госуниверситета|год=2004|страницы=|страниц=28|isbn=}}</ref>, ersiisxed, tabalanguud, turayd, tulmashad, xarbyaad, iren<ref name=":2" /> kabi mayda qabilalar kiradi. Tunkin tertelari ikki turkumga boʻlinadi: noyod va dalansha. Monde (mondeeten, monde yahan) turkumiga tegishli boʻlganlar orasida quyidagi suyaklar tilga olinadi: hulshaytan (xulshe yahan), magatan (marga yahan), mentirten (mentir yahan)<ref name=":1" />. Tunkin qamoqxonasi hududida yashovchi urugʻlar orasida M.N.Bogdanov xonyut, kirkult, sholot, chichedar, sharanut, sengenxin (sentigen), zayaktay kabilarni ham tilga oladi<ref>{{Книга|автор=Богданов М. Н.|заглавие=Очерки истории бурят-монгольского народа|ответственный=|издание=3-е изд|место=Улан-Удэ|издательство=Издательство Бурятского госуниверситета|год=2014|страницы=|страниц=304|isbn=978-5-9793-0654-4}}</ref>. Eng koʻp sonli jamoa xongodorlar. Tunkin xongodorlari orasida ashxay, shurthu, sagan, mootongo, shuranxan, badarxan kabi urugʻlar bor<ref>{{Статья|автор=Дугаров Б. С.|заглавие=К происхождению рода хурхут (по фольклорным данным)|ссылка=http://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf|язык=|издание=Россия и монгольский мир: вектор на сближение|тип=|год=2016|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=117—120|issn=|archivedate=2021-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516192546/https://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf}}</ref>. Asosiy qismini yirik buryat qabilalariga qoʻshilmagan mayda qabilalar tashkil etadi. Ilgari turkiy tilda soʻzlashuvchi [[Evenk tili|soyotlar]], irkitlar, shuningdek, tungus tilida soʻzlashuvchi zalxalar ham keng tarqalgan<ref>{{Книга|автор=Богданов М. Н.|заглавие=Очерки истории бурят-монгольского народа|ответственный=|издание=3-е изд|место=Улан-Удэ|издательство=Издательство Бурятского госуниверситета|год=2014|страницы=|страниц=304|isbn=978-5-9793-0654-4|isbn2=}}</ref>. == Yana qarang == * [[Buryat etnik guruhlari, qabilalari va urugʻlari]] == Manbalar == {{manbalar}} <references group="" responsive="1"></references> == Adabiyotlar == * ''Цыдендамбаев Ц. Б.'' Бурятские исторические хроники и родословные, как источники по истории бурят. — Улан-Удэ: Респ. типогр., 2001. — 255 с. * ''Нанзатов Б. З.'' Племенной состав бурят в XIX веке // Народы и культуры Сибири. Взаимодействие как фактор формирования и модернизации: Сборник статей. — Иркутск, 2003. — С. 15-27. * ''Нанзатов Б. З.'' Этногенез западных бурят (VI—XIX вв.). — Иркутск, 2005. — 160 с. * ''Балдаев С. П.'' Родословные предания и легенды бурят. Ч. 1. Булагаты и эхириты. — Улан-Удэ, 1970. — 362 с. [[Turkum:Buryat]] [[Turkum:Buryatiya Aholisi]] [[Turkum: mo'g'ul xalqlari]] [[Turkum:Mo'g'ullar]] kgsxkrt9diw73z239skoygihftwy14g 6273973 6273972 2026-09-20T14:02:25Z Sherzod11W 273619 6273973 wikitext text/x-wiki '''Tunkin buryatlari''' (bur. <span lang="bua">''Tүnxeney buryaaduud''</span>) — [[Buryatlar|buryat etnik guruhi tarkibidagi etnohududiy guruh]]. Sharqiy Sayan togʻ tizmalaridagi Irkut daryosi va uning irmoqlari vodiylarida joylashgan. == Qabila tarkibi == [[Fayl:Tunkinsky_buryat,_uriankh-tsongol,_tabanguts.jpg|left|thumb| Tunkin Buryati, Uryanx-songol, tabangutlar. Yangajin datsani.]] [[Fayl:Пос._Кырен.jpg|thumb| Kiren, Tunkin tumani]] [[Fayl:InhabitedLocalityNearTheRiverKyngarga.jpg|thumb| Arshan, Tunkin tumani]] Tunkin buryatlarining etno-hududiy guruhiga xongodor, xurxud (xurxuud, xurxad), shosholog, terte, xoyxo (xoygo, hoyho), badarxon, chaldar (cheldar<ref name=":42" />, shaldaarnuud<ref name=":2">{{Книга|автор=Рассадин В. И.|год=1996|страниц=214|издательство=БНЦ СО РАН|заглавие=Присаянская группа бурятских говоров|ссылка=|ответственный=|издание=|место=Улан-Удэ|страницы=25|isbn=|isbn2=}}</ref>), uryanxay, soyot, irkit, onxod, taxa, manday, bulagad, zungar, horshon (horchid, horshod), zalxa, engud, chaxar<ref name=":42">{{veb manbasi|url=http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z|title=Этногенез западных бурят (VI—XIX вв.). — Иркутск, 2005. — 160 с.|author=Нанзатов Б. З.|website=|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2018-06-16}}</ref>, dongoyd (dongod), monde, burutxan (buruutxan, burudhatan)<ref name=":1">{{veb manbasi|url=http://site-a28043d.umi.ru/blog/buryaty_tunki/|title=Рода и племена Тункинского района. По материалам краеведческого отдела МБУК «ЦБС МО Тункинский район»|author=|website=|date=|publisher=|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180624151302/http://site-a28043d.umi.ru/blog/buryaty_tunki/|archivedate=2018-06-24|deadlink=yes}}</ref>, dalhay (dalahay, dolhoy, borjoon dalahay, borjigon dalahay), burengud (burenguy)<ref name=":72">''Baldaev S. P.'' Rodoslovnie legendi i predaniya buryat. Ch. 1 — Ulan-Ude, 1970.</ref>, noyod, ulyaba (ulyaaba), doloongud (dolongud), shooshhoy, dalancha, shono<ref>{{Книга|автор=Малзурова Л. Ц.|заглавие=Легенды и предания хонгодоров. Автореферат|ответственный=С. Ш. Чагдуров|издание=|место=Улан-Удэ|издательство=Издательство Бурятского госуниверситета|год=2004|страницы=|страниц=28|isbn=}}</ref>, ersiisxed, tabalanguud, turayd, tulmashad, xarbyaad, iren<ref name=":2" /> kabi mayda qabilalar kiradi. Tunkin tertelari ikki turkumga boʻlinadi: noyod va dalansha. Monde (mondeeten, monde yahan) turkumiga tegishli boʻlganlar orasida quyidagi suyaklar tilga olinadi: hulshaytan (xulshe yahan), magatan (marga yahan), mentirten (mentir yahan)<ref name=":1" />. Tunkin qamoqxonasi hududida yashovchi urugʻlar orasida M.N.Bogdanov xonyut, kirkult, sholot, chichedar, sharanut, sengenxin (sentigen), zayaktay kabilarni ham tilga oladi<ref>{{Книга|автор=Богданов М. Н.|заглавие=Очерки истории бурят-монгольского народа|ответственный=|издание=3-е изд|место=Улан-Удэ|издательство=Издательство Бурятского госуниверситета|год=2014|страницы=|страниц=304|isbn=978-5-9793-0654-4}}</ref>. Eng koʻp sonli jamoa xongodorlar. Tunkin xongodorlari orasida ashxay, shurthu, sagan, mootongo, shuranxan, badarxan kabi urugʻlar bor<ref>{{Статья|автор=Дугаров Б. С.|заглавие=К происхождению рода хурхут (по фольклорным данным)|ссылка=http://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf|язык=|издание=Россия и монгольский мир: вектор на сближение|тип=|год=2016|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=117—120|issn=|archivedate=2021-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516192546/https://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf}}</ref>. Asosiy qismini yirik buryat qabilalariga qoʻshilmagan mayda qabilalar tashkil etadi. Ilgari turkiy tilda soʻzlashuvchi [[Evenk tili|soyotlar]], irkitlar, shuningdek, tungus tilida soʻzlashuvchi zalxalar ham keng tarqalgan<ref>{{Книга|автор=Богданов М. Н.|заглавие=Очерки истории бурят-монгольского народа|ответственный=|издание=3-е изд|место=Улан-Удэ|издательство=Издательство Бурятского госуниверситета|год=2014|страницы=|страниц=304|isbn=978-5-9793-0654-4|isbn2=}}</ref>. == Yana qarang == * [[Buryat etnik guruhlari, qabilalari va urugʻlari]] == Manbalar == {{manbalar}} <references responsive="1"></references> == Adabiyotlar == * ''Цыдендамбаев Ц. Б.'' Бурятские исторические хроники и родословные, как источники по истории бурят. — Улан-Удэ: Респ. типогр., 2001. — 255 с. * ''Нанзатов Б. З.'' Племенной состав бурят в XIX веке // Народы и культуры Сибири. Взаимодействие как фактор формирования и модернизации: Сборник статей. — Иркутск, 2003. — С. 15-27. * ''Нанзатов Б. З.'' Этногенез западных бурят (VI—XIX вв.). — Иркутск, 2005. — 160 с. * ''Балдаев С. П.'' Родословные предания и легенды бурят. Ч. 1. Булагаты и эхириты. — Улан-Удэ, 1970. — 362 с. [[Turkum:Buryat]] [[Turkum:Buryatiya Aholisi]] [[Turkum: mo'g'ul xalqlari]] [[Turkum:Mo'g'ullar]] b395sx0rd5i5kcglk954dwegzvq0tpl 0 727767 6273965 4219870 2026-09-20T13:58:17Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273965 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Закаменский_пейзаж.jpg|thumb|Togʻlii Zakamna]] [[Fayl:Р._Джида.jpg|thumb|Jida daryosi]] Zakamenskiy buryatlari (bur. '''Zakhaaminay Buryaaduud''') — buryat etnik guruhi tarkibiga kiruvchi etnoterritorial guruh. Djida daryosi va uning irmoqlarining yuqori oqimida Xamar-Daban togʻ tizmasining gʻarbiy qismida joylashgan. == Qabila tarkibi == Zakamenskiy buryatlarining etnohududiy guruhiga Xongodor (shu jumladan Sagan (Sagaan), Shurunxon, Shurthe), Terte, Xurxud, Xoyxo (Xoygo, Xoyxo), Bulbe (Bulbe, Bulbu), Xorshod (Xorchid, Xorxid), salzhuud (saljiud, salzhud), atagan, burengud (buruunguud), alaguy, sartul (jumladan. shara azarga, zeerde azarga<ref name=":822">{{veb manbasi|url=http://www.ugaizam.narod.ru/num_012/n_0012_009.html|title=Угай зам: Путь предков|author=|website=|date=|publisher=www.ugaizam.narod.ru|accessdate=2018-06-24}}</ref>, xerdeg<ref name=":14">{{Книга|автор=Бабуев С. Д.|заглавие=Из родословных закаменских бурят|ответственный=|издание=|место=Закаменск|издательство=|год=1993|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>), ulyaaba (ulyaba), doloongud (dolongud), durbengud (durbenguud), booldoy (boldoy), sooher (soher), angad, zungar, barungar, galzud, shono, tangud, soyot, zayaktai (zayagtai), sentigen<ref name=":022">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Племенной состав бурят в XIX веке|ссылка=https://elibrary.ru/item.asp?id=23545092|язык=|издание=Народы и культуры Сибири. Взаимодействие как фактор формирования и модернизации|тип=|год=2003|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=15—27|issn=}}</ref> , shoshologa, monga<ref>{{Книга|автор=Малзурова Л. Ц.|заглавие=Легенды и предания хонгодоров. Автореферат|ответственный=С. Ш. Чагдуров|издание=|место=Улан-Удэ|издательство=Издательство Бурятского госуниверситета|год=2004|страницы=|страниц=28|isbn=|isbn2=}}</ref> kabi kichik qabilalar kiradi. Xoyxo (xoygo, hoyho, hoyxo, soygo, soyso, soytso)ning yirik etnik bolimiga quyidagi urugʻ vakillari kiradi: xoyho (xoygo, hoyho), daji, horchid (xorhid), burengud, barungar, zungar, minaxay, uxin, bulbe urag<ref name=":922">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З., Содномпилова М. М.|заглавие=Закаменские буряты в XIX в.: этнический состав и расселение|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/zakamenskie-buryaty-v-xix-v-etnicheskiy-sostav-i-rasselenie|язык=|издание=Известия Иркутского государственного университета. Серия: Геоархеология. Этнология. Антропология|тип=|год=|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=151—171|issn=}}</ref> , dani. Zakamenskiy tertesining oʻz turkumlari bor: ekhe, baga, shagnaan, zodbo, maalinha<ref>{{Статья|автор=Дугаров Б. С.|заглавие=К происхождению рода хурхут (по фольклорным данным)|ссылка=http://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf|язык=|издание=Россия и монгольский мир: вектор на сближение|тип=|год=2016|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=117—120|issn=|archivedate=2021-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516192546/https://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf}}</ref>. Zakamenskiy tertesining asosini Bajigaday va Mangaday avlodlari tashkil etadi, ularning nomlarida „bajigan“ / „bajinag“ va „ mangud“ etnonimlari bilan bogʻliqlik mavjud. Zakamenskiy buryatlari tarkibida quyidagi urugʻlar ham qayd etilgan: tsongol (songol), bayandai, bahasar, moʻgʻul, uryanxay, xan-xirgis (xon xirgiz), aishxa, donxoy, xoogoy, xoho, mosxou, batazhaan, ashtarag, dalahai, yakhirmay, alita, angad, abhay, bokhon, toad, yarangadai, shaglaan, gonoon, boron, khabarnuud, dayraan, ongoryoon, buubelday, hurtaga, olet, urigan, shurtakhaan, mootogon, altan, shuturaitai, horjoon, sudagai, morduushkha, bortoon, shagnaan, zodbo, zhodoohon, guur, ulaantan, manza, paybal, yarkhai, popoos, mardan, buduukhai, gurinkha, burzai, bolhoi, tangaan (tangad), monhoa, oyalhoa, hamgan, tabaha, sharankhai, gusha, aragata, buha, hara buha, xantai, zarmagtai, khalzan, shahai, ehe gohin, baga gohin, khoondo, ulzy, ulente, sodoor, xanhabai, khaaral, erhe, minahaima, shaikhon, ajaxay, xuxe tolgoy<ref name=":14"/> , noyod. Asosni katta qabilalarga qoʻshilmagan mayda qabilalar tashkil qiladi. Xongodor qabilalari, bulagat va exirit guruhlari vakillari ham mavjud. Sartul va atagan qabilalari 17-asrda Selenga ogʻzida joylashgan qabilalar tarkibiga kiradi. Soyotlar va tungus qabilalari ham mavjud: ular 19-asrda buryatlar tomonidan oʻzlashtirilgan Zayaktay va Sentigan qabilalaridir. == Yana qarang == * [[Buryat etnik guruhlari]] * [[Qabilalari va urug'lari]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Tsydendambaev T. B.'' Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari buryatlar tarixiga oid manbalar sifatida. — Ulan-Ude: Rep. tip., 2001. — 255 b. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' Gʻarbiy buryatlarning etnogenezi (VI-XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p. * ''Baldaev S.P.'' Buryatlarning genealogik anʼanalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p. * ''Babuev S. D. Zakamenskiy buryatlarining'' nasabnomalaridan. — Zakamensk, 1993-yil. {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} 2qcpalpqpymgcubxky1ug1zjhwgi48c 6273966 6273965 2026-09-20T13:59:26Z Sherzod11W 273619 6273966 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Закаменский_пейзаж.jpg|thumb|Togʻlii Zakamna]] [[Fayl:Р._Джида.jpg|thumb|Jida daryosi]] Zakamenskiy buryatlari (buryutcha: '''Zakhaaminay Buryaaduud''') — buryat etnik guruhi tarkibiga kiruvchi etnoterritorial guruh. Djida daryosi va uning irmoqlarining yuqori oqimida Xamar-Daban togʻ tizmasining gʻarbiy qismida joylashgan. == Qabila tarkibi == Zakamenskiy buryatlarining etnohududiy guruhiga Xongodor (shu jumladan Sagan (Sagaan), Shurunxon, Shurthe), Terte, Xurxud, Xoyxo (Xoygo, Xoyxo), Bulbe (Bulbe, Bulbu), Xorshod (Xorchid, Xorxid), salzhuud (saljiud, salzhud), atagan, burengud (buruunguud), alaguy, sartul (jumladan. shara azarga, zeerde azarga<ref name=":822">{{veb manbasi|url=http://www.ugaizam.narod.ru/num_012/n_0012_009.html|title=Угай зам: Путь предков|author=|website=|date=|publisher=www.ugaizam.narod.ru|accessdate=2018-06-24}}</ref>, xerdeg<ref name=":14">{{Книга|автор=Бабуев С. Д.|заглавие=Из родословных закаменских бурят|ответственный=|издание=|место=Закаменск|издательство=|год=1993|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>), ulyaaba (ulyaba), doloongud (dolongud), durbengud (durbenguud), booldoy (boldoy), sooher (soher), angad, zungar, barungar, galzud, shono, tangud, soyot, zayaktai (zayagtai), sentigen<ref name=":022">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Племенной состав бурят в XIX веке|ссылка=https://elibrary.ru/item.asp?id=23545092|язык=|издание=Народы и культуры Сибири. Взаимодействие как фактор формирования и модернизации|тип=|год=2003|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=15—27|issn=}}</ref> , shoshologa, monga<ref>{{Книга|автор=Малзурова Л. Ц.|заглавие=Легенды и предания хонгодоров. Автореферат|ответственный=С. Ш. Чагдуров|издание=|место=Улан-Удэ|издательство=Издательство Бурятского госуниверситета|год=2004|страницы=|страниц=28|isbn=|isbn2=}}</ref> kabi kichik qabilalar kiradi. Xoyxo (xoygo, hoyho, hoyxo, soygo, soyso, soytso)ning yirik etnik bolimiga quyidagi urugʻ vakillari kiradi: xoyho (xoygo, hoyho), daji, horchid (xorhid), burengud, barungar, zungar, minaxay, uxin, bulbe urag<ref name=":922">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З., Содномпилова М. М.|заглавие=Закаменские буряты в XIX в.: этнический состав и расселение|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/zakamenskie-buryaty-v-xix-v-etnicheskiy-sostav-i-rasselenie|язык=|издание=Известия Иркутского государственного университета. Серия: Геоархеология. Этнология. Антропология|тип=|год=|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=151—171|issn=}}</ref> , dani. Zakamenskiy tertesining oʻz turkumlari bor: ekhe, baga, shagnaan, zodbo, maalinha<ref>{{Статья|автор=Дугаров Б. С.|заглавие=К происхождению рода хурхут (по фольклорным данным)|ссылка=http://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf|язык=|издание=Россия и монгольский мир: вектор на сближение|тип=|год=2016|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=117—120|issn=|archivedate=2021-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516192546/https://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf}}</ref>. Zakamenskiy tertesining asosini Bajigaday va Mangaday avlodlari tashkil etadi, ularning nomlarida „bajigan“ / „bajinag“ va „ mangud“ etnonimlari bilan bogʻliqlik mavjud. Zakamenskiy buryatlari tarkibida quyidagi urugʻlar ham qayd etilgan: tsongol (songol), bayandai, bahasar, moʻgʻul, uryanxay, xan-xirgis (xon xirgiz), aishxa, donxoy, xoogoy, xoho, mosxou, batazhaan, ashtarag, dalahai, yakhirmay, alita, angad, abhay, bokhon, toad, yarangadai, shaglaan, gonoon, boron, khabarnuud, dayraan, ongoryoon, buubelday, hurtaga, olet, urigan, shurtakhaan, mootogon, altan, shuturaitai, horjoon, sudagai, morduushkha, bortoon, shagnaan, zodbo, zhodoohon, guur, ulaantan, manza, paybal, yarkhai, popoos, mardan, buduukhai, gurinkha, burzai, bolhoi, tangaan (tangad), monhoa, oyalhoa, hamgan, tabaha, sharankhai, gusha, aragata, buha, hara buha, xantai, zarmagtai, khalzan, shahai, ehe gohin, baga gohin, khoondo, ulzy, ulente, sodoor, xanhabai, khaaral, erhe, minahaima, shaikhon, ajaxay, xuxe tolgoy<ref name=":14"/> , noyod. Asosni katta qabilalarga qoʻshilmagan mayda qabilalar tashkil qiladi. Xongodor qabilalari, bulagat va exirit guruhlari vakillari ham mavjud. Sartul va atagan qabilalari 17-asrda Selenga ogʻzida joylashgan qabilalar tarkibiga kiradi. Soyotlar va tungus qabilalari ham mavjud: ular 19-asrda buryatlar tomonidan oʻzlashtirilgan Zayaktay va Sentigan qabilalaridir. == Yana qarang == * [[Buryat etnik guruhlari]] * [[Qabilalari va urug'lari]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Tsydendambaev T. B.'' Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari buryatlar tarixiga oid manbalar sifatida. — Ulan-Ude: Rep. tip., 2001. — 255 b. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' Gʻarbiy buryatlarning etnogenezi (VI-XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p. * ''Baldaev S.P.'' Buryatlarning genealogik anʼanalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p. * ''Babuev S. D. Zakamenskiy buryatlarining'' nasabnomalaridan. — Zakamensk, 1993-yil. {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} mik6ni3p8c0rzqtok4o37x5poip1x4e 6273967 6273966 2026-09-20T13:59:45Z Sherzod11W 273619 6273967 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Закаменский_пейзаж.jpg|thumb|Togʻlii Zakamna]] [[Fayl:Р._Джида.jpg|thumb|Jida daryosi]] Zakamenskiy buryatlari (buryutcha: '''''Zakhaaminay Buryaaduud''''') — buryat etnik guruhi tarkibiga kiruvchi etnoterritorial guruh. Djida daryosi va uning irmoqlarining yuqori oqimida Xamar-Daban togʻ tizmasining gʻarbiy qismida joylashgan. == Qabila tarkibi == Zakamenskiy buryatlarining etnohududiy guruhiga Xongodor (shu jumladan Sagan (Sagaan), Shurunxon, Shurthe), Terte, Xurxud, Xoyxo (Xoygo, Xoyxo), Bulbe (Bulbe, Bulbu), Xorshod (Xorchid, Xorxid), salzhuud (saljiud, salzhud), atagan, burengud (buruunguud), alaguy, sartul (jumladan. shara azarga, zeerde azarga<ref name=":822">{{veb manbasi|url=http://www.ugaizam.narod.ru/num_012/n_0012_009.html|title=Угай зам: Путь предков|author=|website=|date=|publisher=www.ugaizam.narod.ru|accessdate=2018-06-24}}</ref>, xerdeg<ref name=":14">{{Книга|автор=Бабуев С. Д.|заглавие=Из родословных закаменских бурят|ответственный=|издание=|место=Закаменск|издательство=|год=1993|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>), ulyaaba (ulyaba), doloongud (dolongud), durbengud (durbenguud), booldoy (boldoy), sooher (soher), angad, zungar, barungar, galzud, shono, tangud, soyot, zayaktai (zayagtai), sentigen<ref name=":022">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Племенной состав бурят в XIX веке|ссылка=https://elibrary.ru/item.asp?id=23545092|язык=|издание=Народы и культуры Сибири. Взаимодействие как фактор формирования и модернизации|тип=|год=2003|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=15—27|issn=}}</ref> , shoshologa, monga<ref>{{Книга|автор=Малзурова Л. Ц.|заглавие=Легенды и предания хонгодоров. Автореферат|ответственный=С. Ш. Чагдуров|издание=|место=Улан-Удэ|издательство=Издательство Бурятского госуниверситета|год=2004|страницы=|страниц=28|isbn=|isbn2=}}</ref> kabi kichik qabilalar kiradi. Xoyxo (xoygo, hoyho, hoyxo, soygo, soyso, soytso)ning yirik etnik bolimiga quyidagi urugʻ vakillari kiradi: xoyho (xoygo, hoyho), daji, horchid (xorhid), burengud, barungar, zungar, minaxay, uxin, bulbe urag<ref name=":922">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З., Содномпилова М. М.|заглавие=Закаменские буряты в XIX в.: этнический состав и расселение|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/zakamenskie-buryaty-v-xix-v-etnicheskiy-sostav-i-rasselenie|язык=|издание=Известия Иркутского государственного университета. Серия: Геоархеология. Этнология. Антропология|тип=|год=|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=151—171|issn=}}</ref> , dani. Zakamenskiy tertesining oʻz turkumlari bor: ekhe, baga, shagnaan, zodbo, maalinha<ref>{{Статья|автор=Дугаров Б. С.|заглавие=К происхождению рода хурхут (по фольклорным данным)|ссылка=http://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf|язык=|издание=Россия и монгольский мир: вектор на сближение|тип=|год=2016|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=117—120|issn=|archivedate=2021-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516192546/https://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf}}</ref>. Zakamenskiy tertesining asosini Bajigaday va Mangaday avlodlari tashkil etadi, ularning nomlarida „bajigan“ / „bajinag“ va „ mangud“ etnonimlari bilan bogʻliqlik mavjud. Zakamenskiy buryatlari tarkibida quyidagi urugʻlar ham qayd etilgan: tsongol (songol), bayandai, bahasar, moʻgʻul, uryanxay, xan-xirgis (xon xirgiz), aishxa, donxoy, xoogoy, xoho, mosxou, batazhaan, ashtarag, dalahai, yakhirmay, alita, angad, abhay, bokhon, toad, yarangadai, shaglaan, gonoon, boron, khabarnuud, dayraan, ongoryoon, buubelday, hurtaga, olet, urigan, shurtakhaan, mootogon, altan, shuturaitai, horjoon, sudagai, morduushkha, bortoon, shagnaan, zodbo, zhodoohon, guur, ulaantan, manza, paybal, yarkhai, popoos, mardan, buduukhai, gurinkha, burzai, bolhoi, tangaan (tangad), monhoa, oyalhoa, hamgan, tabaha, sharankhai, gusha, aragata, buha, hara buha, xantai, zarmagtai, khalzan, shahai, ehe gohin, baga gohin, khoondo, ulzy, ulente, sodoor, xanhabai, khaaral, erhe, minahaima, shaikhon, ajaxay, xuxe tolgoy<ref name=":14"/> , noyod. Asosni katta qabilalarga qoʻshilmagan mayda qabilalar tashkil qiladi. Xongodor qabilalari, bulagat va exirit guruhlari vakillari ham mavjud. Sartul va atagan qabilalari 17-asrda Selenga ogʻzida joylashgan qabilalar tarkibiga kiradi. Soyotlar va tungus qabilalari ham mavjud: ular 19-asrda buryatlar tomonidan oʻzlashtirilgan Zayaktay va Sentigan qabilalaridir. == Yana qarang == * [[Buryat etnik guruhlari]] * [[Qabilalari va urug'lari]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Tsydendambaev T. B.'' Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari buryatlar tarixiga oid manbalar sifatida. — Ulan-Ude: Rep. tip., 2001. — 255 b. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' Gʻarbiy buryatlarning etnogenezi (VI-XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p. * ''Baldaev S.P.'' Buryatlarning genealogik anʼanalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p. * ''Babuev S. D. Zakamenskiy buryatlarining'' nasabnomalaridan. — Zakamensk, 1993-yil. {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} hzzoytu9fazl9zjylmh4ldmkxeb6cw3 6273968 6273967 2026-09-20T14:01:11Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273968 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Закаменский_пейзаж.jpg|thumb|Togʻlii Zakamna]] [[Fayl:Р._Джида.jpg|thumb|Jida daryosi]] Zakamenskiy buryatlari (bur. '''''Zakhaaminay Buryaaduud''''') — buryat etnik guruhi tarkibiga kiruvchi etnoterritorial guruh. Djida daryosi va uning irmoqlarining yuqori oqimida Xamar-Daban togʻ tizmasining gʻarbiy qismida joylashgan. == Qabila tarkibi == Zakamenskiy buryatlarining etnohududiy guruhiga Xongodor (shu jumladan Sagan (Sagaan), Shurunxon, Shurthe), Terte, Xurxud, Xoyxo (Xoygo, Xoyxo), Bulbe (Bulbe, Bulbu), Xorshod (Xorchid, Xorxid), salzhuud (saljiud, salzhud), atagan, burengud (buruunguud), alaguy, sartul (jumladan. shara azarga, zeerde azarga<ref name=":822">{{veb manbasi|url=http://www.ugaizam.narod.ru/num_012/n_0012_009.html|title=Угай зам: Путь предков|author=|website=|date=|publisher=www.ugaizam.narod.ru|accessdate=2018-06-24}}</ref>, xerdeg<ref name=":14">{{Книга|автор=Бабуев С. Д.|заглавие=Из родословных закаменских бурят|ответственный=|издание=|место=Закаменск|издательство=|год=1993|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>), ulyaaba (ulyaba), doloongud (dolongud), durbengud (durbenguud), booldoy (boldoy), sooher (soher), angad, zungar, barungar, galzud, shono, tangud, soyot, zayaktai (zayagtai), sentigen<ref name=":022">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Племенной состав бурят в XIX веке|ссылка=https://elibrary.ru/item.asp?id=23545092|язык=|издание=Народы и культуры Сибири. Взаимодействие как фактор формирования и модернизации|тип=|год=2003|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=15—27|issn=}}</ref> , shoshologa, monga<ref>{{Книга|автор=Малзурова Л. Ц.|заглавие=Легенды и предания хонгодоров. Автореферат|ответственный=С. Ш. Чагдуров|издание=|место=Улан-Удэ|издательство=Издательство Бурятского госуниверситета|год=2004|страницы=|страниц=28|isbn=|isbn2=}}</ref> kabi kichik qabilalar kiradi. Xoyxo (xoygo, hoyho, hoyxo, soygo, soyso, soytso)ning yirik etnik bolimiga quyidagi urugʻ vakillari kiradi: xoyho (xoygo, hoyho), daji, horchid (xorhid), burengud, barungar, zungar, minaxay, uxin, bulbe urag<ref name=":922">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З., Содномпилова М. М.|заглавие=Закаменские буряты в XIX в.: этнический состав и расселение|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/zakamenskie-buryaty-v-xix-v-etnicheskiy-sostav-i-rasselenie|язык=|издание=Известия Иркутского государственного университета. Серия: Геоархеология. Этнология. Антропология|тип=|год=|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=151—171|issn=}}</ref> , dani. Zakamenskiy tertesining oʻz turkumlari bor: ekhe, baga, shagnaan, zodbo, maalinha<ref>{{Статья|автор=Дугаров Б. С.|заглавие=К происхождению рода хурхут (по фольклорным данным)|ссылка=http://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf|язык=|издание=Россия и монгольский мир: вектор на сближение|тип=|год=2016|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=117—120|issn=|archivedate=2021-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516192546/https://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf}}</ref>. Zakamenskiy tertesining asosini Bajigaday va Mangaday avlodlari tashkil etadi, ularning nomlarida „bajigan“ / „bajinag“ va „ mangud“ etnonimlari bilan bogʻliqlik mavjud. Zakamenskiy buryatlari tarkibida quyidagi urugʻlar ham qayd etilgan: tsongol (songol), bayandai, bahasar, moʻgʻul, uryanxay, xan-xirgis (xon xirgiz), aishxa, donxoy, xoogoy, xoho, mosxou, batazhaan, ashtarag, dalahai, yakhirmay, alita, angad, abhay, bokhon, toad, yarangadai, shaglaan, gonoon, boron, khabarnuud, dayraan, ongoryoon, buubelday, hurtaga, olet, urigan, shurtakhaan, mootogon, altan, shuturaitai, horjoon, sudagai, morduushkha, bortoon, shagnaan, zodbo, zhodoohon, guur, ulaantan, manza, paybal, yarkhai, popoos, mardan, buduukhai, gurinkha, burzai, bolhoi, tangaan (tangad), monhoa, oyalhoa, hamgan, tabaha, sharankhai, gusha, aragata, buha, hara buha, xantai, zarmagtai, khalzan, shahai, ehe gohin, baga gohin, khoondo, ulzy, ulente, sodoor, xanhabai, khaaral, erhe, minahaima, shaikhon, ajaxay, xuxe tolgoy<ref name=":14"/> , noyod. Asosni katta qabilalarga qoʻshilmagan mayda qabilalar tashkil qiladi. Xongodor qabilalari, bulagat va exirit guruhlari vakillari ham mavjud. Sartul va atagan qabilalari 17-asrda Selenga ogʻzida joylashgan qabilalar tarkibiga kiradi. Soyotlar va tungus qabilalari ham mavjud: ular 19-asrda buryatlar tomonidan oʻzlashtirilgan Zayaktay va Sentigan qabilalaridir. == Yana qarang == * [[Buryat etnik guruhlari]] * [[Qabilalari va urug'lari]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Tsydendambaev T. B.'' Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari buryatlar tarixiga oid manbalar sifatida. — Ulan-Ude: Rep. tip., 2001. — 255 b. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' Gʻarbiy buryatlarning etnogenezi (VI-XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p. * ''Baldaev S.P.'' Buryatlarning genealogik anʼanalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p. * ''Babuev S. D. Zakamenskiy buryatlarining'' nasabnomalaridan. — Zakamensk, 1993-yil. {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} izi9vbwvqd76c5mz9feu1u9azraxrsb 6273969 6273968 2026-09-20T14:01:26Z Sherzod11W 273619 6273969 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Закаменский_пейзаж.jpg|thumb|Togʻlii Zakamna]] [[Fayl:Р._Джида.jpg|thumb|Jida daryosi]] Zakamenskiy buryatlari (bur. '''''Zakhaaminay Buryaaduud''''') — buryat etnik guruhi tarkibiga kiruvchi etnoterritorial guruh. Djida daryosi va uning irmoqlarining yuqori oqimida ''Xamar-Daban togʻ tizmasining'' gʻarbiy qismida joylashgan. == Qabila tarkibi == Zakamenskiy buryatlarining etnohududiy guruhiga Xongodor (shu jumladan Sagan (Sagaan), Shurunxon, Shurthe), Terte, Xurxud, Xoyxo (Xoygo, Xoyxo), Bulbe (Bulbe, Bulbu), Xorshod (Xorchid, Xorxid), salzhuud (saljiud, salzhud), atagan, burengud (buruunguud), alaguy, sartul (jumladan. shara azarga, zeerde azarga<ref name=":822">{{veb manbasi|url=http://www.ugaizam.narod.ru/num_012/n_0012_009.html|title=Угай зам: Путь предков|author=|website=|date=|publisher=www.ugaizam.narod.ru|accessdate=2018-06-24}}</ref>, xerdeg<ref name=":14">{{Книга|автор=Бабуев С. Д.|заглавие=Из родословных закаменских бурят|ответственный=|издание=|место=Закаменск|издательство=|год=1993|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>), ulyaaba (ulyaba), doloongud (dolongud), durbengud (durbenguud), booldoy (boldoy), sooher (soher), angad, zungar, barungar, galzud, shono, tangud, soyot, zayaktai (zayagtai), sentigen<ref name=":022">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Племенной состав бурят в XIX веке|ссылка=https://elibrary.ru/item.asp?id=23545092|язык=|издание=Народы и культуры Сибири. Взаимодействие как фактор формирования и модернизации|тип=|год=2003|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=15—27|issn=}}</ref> , shoshologa, monga<ref>{{Книга|автор=Малзурова Л. Ц.|заглавие=Легенды и предания хонгодоров. Автореферат|ответственный=С. Ш. Чагдуров|издание=|место=Улан-Удэ|издательство=Издательство Бурятского госуниверситета|год=2004|страницы=|страниц=28|isbn=|isbn2=}}</ref> kabi kichik qabilalar kiradi. Xoyxo (xoygo, hoyho, hoyxo, soygo, soyso, soytso)ning yirik etnik bolimiga quyidagi urugʻ vakillari kiradi: xoyho (xoygo, hoyho), daji, horchid (xorhid), burengud, barungar, zungar, minaxay, uxin, bulbe urag<ref name=":922">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З., Содномпилова М. М.|заглавие=Закаменские буряты в XIX в.: этнический состав и расселение|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/zakamenskie-buryaty-v-xix-v-etnicheskiy-sostav-i-rasselenie|язык=|издание=Известия Иркутского государственного университета. Серия: Геоархеология. Этнология. Антропология|тип=|год=|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=151—171|issn=}}</ref> , dani. Zakamenskiy tertesining oʻz turkumlari bor: ekhe, baga, shagnaan, zodbo, maalinha<ref>{{Статья|автор=Дугаров Б. С.|заглавие=К происхождению рода хурхут (по фольклорным данным)|ссылка=http://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf|язык=|издание=Россия и монгольский мир: вектор на сближение|тип=|год=2016|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=117—120|issn=|archivedate=2021-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516192546/https://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf}}</ref>. Zakamenskiy tertesining asosini Bajigaday va Mangaday avlodlari tashkil etadi, ularning nomlarida „bajigan“ / „bajinag“ va „ mangud“ etnonimlari bilan bogʻliqlik mavjud. Zakamenskiy buryatlari tarkibida quyidagi urugʻlar ham qayd etilgan: tsongol (songol), bayandai, bahasar, moʻgʻul, uryanxay, xan-xirgis (xon xirgiz), aishxa, donxoy, xoogoy, xoho, mosxou, batazhaan, ashtarag, dalahai, yakhirmay, alita, angad, abhay, bokhon, toad, yarangadai, shaglaan, gonoon, boron, khabarnuud, dayraan, ongoryoon, buubelday, hurtaga, olet, urigan, shurtakhaan, mootogon, altan, shuturaitai, horjoon, sudagai, morduushkha, bortoon, shagnaan, zodbo, zhodoohon, guur, ulaantan, manza, paybal, yarkhai, popoos, mardan, buduukhai, gurinkha, burzai, bolhoi, tangaan (tangad), monhoa, oyalhoa, hamgan, tabaha, sharankhai, gusha, aragata, buha, hara buha, xantai, zarmagtai, khalzan, shahai, ehe gohin, baga gohin, khoondo, ulzy, ulente, sodoor, xanhabai, khaaral, erhe, minahaima, shaikhon, ajaxay, xuxe tolgoy<ref name=":14"/> , noyod. Asosni katta qabilalarga qoʻshilmagan mayda qabilalar tashkil qiladi. Xongodor qabilalari, bulagat va exirit guruhlari vakillari ham mavjud. Sartul va atagan qabilalari 17-asrda Selenga ogʻzida joylashgan qabilalar tarkibiga kiradi. Soyotlar va tungus qabilalari ham mavjud: ular 19-asrda buryatlar tomonidan oʻzlashtirilgan Zayaktay va Sentigan qabilalaridir. == Yana qarang == * [[Buryat etnik guruhlari]] * [[Qabilalari va urug'lari]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Tsydendambaev T. B.'' Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari buryatlar tarixiga oid manbalar sifatida. — Ulan-Ude: Rep. tip., 2001. — 255 b. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' Gʻarbiy buryatlarning etnogenezi (VI-XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p. * ''Baldaev S.P.'' Buryatlarning genealogik anʼanalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p. * ''Babuev S. D. Zakamenskiy buryatlarining'' nasabnomalaridan. — Zakamensk, 1993-yil. {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} 3vl01shvdqp2y6giw3zbc8tl0sktv71 6273970 6273969 2026-09-20T14:01:37Z Sherzod11W 273619 6273970 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Закаменский_пейзаж.jpg|thumb|Togʻlii Zakamna]] [[Fayl:Р._Джида.jpg|thumb|Jida daryosi]] Zakamenskiy buryatlari (bur. '''''Zakhaaminay Buryaaduud''''') — buryat etnik guruhi tarkibiga kiruvchi etnoterritorial guruh. Djida daryosi va uning irmoqlarining yuqori oqimida ''Xamar-Daban togʻ tizmasining'' gʻarbiy qismida joylashgan. == Qabila tarkibi == Zakamenskiy buryatlarining etnohududiy guruhiga Xongodor (shu jumladan Sagan (Sagaan), Shurunxon, Shurthe), Terte, Xurxud, Xoyxo (Xoygo, Xoyxo), Bulbe (Bulbe, Bulbu), Xorshod (Xorchid, Xorxid), salzhuud (saljiud, salzhud), atagan, burengud (buruunguud), alaguy, sartul (jumladan. shara azarga, zeerde azarga<ref name=":822">{{veb manbasi|url=http://www.ugaizam.narod.ru/num_012/n_0012_009.html|title=Угай зам: Путь предков|author=|website=|date=|publisher=www.ugaizam.narod.ru|accessdate=2018-06-24}}</ref>, xerdeg<ref name=":14">{{Книга|автор=Бабуев С. Д.|заглавие=Из родословных закаменских бурят|ответственный=|издание=|место=Закаменск|издательство=|год=1993|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>), ulyaaba (ulyaba), doloongud (dolongud), durbengud (durbenguud), booldoy (boldoy), sooher (soher), angad, zungar, barungar, galzud, shono, tangud, soyot, zayaktai (zayagtai), sentigen<ref name=":022">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Племенной состав бурят в XIX веке|ссылка=https://elibrary.ru/item.asp?id=23545092|язык=|издание=Народы и культуры Сибири. Взаимодействие как фактор формирования и модернизации|тип=|год=2003|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=15—27|issn=}}</ref> , shoshologa, monga<ref>{{Книга|автор=Малзурова Л. Ц.|заглавие=Легенды и предания хонгодоров. Автореферат|ответственный=С. Ш. Чагдуров|издание=|место=Улан-Удэ|издательство=Издательство Бурятского госуниверситета|год=2004|страницы=|страниц=28|isbn=|isbn2=}}</ref> kabi kichik qabilalar kiradi. Xoyxo (xoygo, hoyho, hoyxo, soygo, soyso, soytso)ning yirik etnik bolimiga quyidagi urugʻ vakillari kiradi: xoyho (xoygo, hoyho), daji, horchid (xorhid), burengud, barungar, zungar, minaxay, uxin, bulbe urag<ref name=":922">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З., Содномпилова М. М.|заглавие=Закаменские буряты в XIX в.: этнический состав и расселение|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/zakamenskie-buryaty-v-xix-v-etnicheskiy-sostav-i-rasselenie|язык=|издание=Известия Иркутского государственного университета. Серия: Геоархеология. Этнология. Антропология|тип=|год=|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=151—171|issn=}}</ref> , dani. Zakamenskiy tertesining oʻz turkumlari bor: ekhe, baga, shagnaan, zodbo, maalinha<ref>{{Статья|автор=Дугаров Б. С.|заглавие=К происхождению рода хурхут (по фольклорным данным)|ссылка=http://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf|язык=|издание=Россия и монгольский мир: вектор на сближение|тип=|год=2016|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=117—120|issn=|archivedate=2021-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516192546/https://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf}}</ref>. Zakamenskiy tertesining asosini Bajigaday va Mangaday avlodlari tashkil etadi, ularning nomlarida „bajigan“ / „bajinag“ va „ mangud“ etnonimlari bilan bogʻliqlik mavjud. Zakamenskiy buryatlari tarkibida quyidagi urugʻlar ham qayd etilgan: tsongol (songol), bayandai, bahasar, moʻgʻul, uryanxay, xan-xirgis (xon xirgiz), aishxa, donxoy, xoogoy, xoho, mosxou, batazhaan, ashtarag, dalahai, yakhirmay, alita, angad, abhay, bokhon, toad, yarangadai, shaglaan, gonoon, boron, khabarnuud, dayraan, ongoryoon, buubelday, hurtaga, olet, urigan, shurtakhaan, mootogon, altan, shuturaitai, horjoon, sudagai, morduushkha, bortoon, shagnaan, zodbo, zhodoohon, guur, ulaantan, manza, paybal, yarkhai, popoos, mardan, buduukhai, gurinkha, burzai, bolhoi, tangaan (tangad), monhoa, oyalhoa, hamgan, tabaha, sharankhai, gusha, aragata, buha, hara buha, xantai, zarmagtai, khalzan, shahai, ehe gohin, baga gohin, khoondo, ulzy, ulente, sodoor, xanhabai, khaaral, erhe, minahaima, shaikhon, ajaxay, xuxe tolgoy<ref name=":14"/> , noyod. Asosni katta qabilalarga qoʻshilmagan mayda qabilalar tashkil qiladi. Xongodor qabilalari, bulagat va exirit guruhlari vakillari ham mavjud. Sartul va atagan qabilalari 17-asrda Selenga ogʻzida joylashgan qabilalar tarkibiga kiradi. Soyotlar va tungus qabilalari ham mavjud: ular 19-asrda buryatlar tomonidan oʻzlashtirilgan Zayaktay va Sentigan qabilalaridir. == Yana qarang == * [[Buryat etnik guruhlari]] * [[Qabilalari va urug'lari]] == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Tsydendambaev T. B.'' Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari buryatlar tarixiga oid manbalar sifatida. — Ulan-Ude: Rep. tip., 2001. — 255 b. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' Gʻarbiy buryatlarning etnogenezi (VI-XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p. * ''Baldaev S.P.'' Buryatlarning genealogik anʼanalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p. * ''Babuev S. D. Zakamenskiy buryatlarining'' nasabnomalaridan. — Zakamensk, 1993-yil. {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} d7gi92tso5s5il2wzy4upq55u320ed6 0 727792 6273952 4216750 2026-09-20T13:54:31Z Sherzod11W 273619 6273952 wikitext text/x-wiki '''Ikinatlar''' (bur.. ''ehinad, ehinuud'') — [[Angara]]<nowiki/>ning yuqori boʻyi va Oka havzasida yashagan buryatlar tarkibidagi xalq (qabila). Hozirgi vaqtda ikinatlar Irkutsk viloyati , Ust-Ordinskiy Buryat okrugining baʼzi tumanlari hududida, shuningdek, Buryatiyaning Kabanskiy tumanidagi Kudarinskiy buryatlarining bir qismi sifatida yashaydilar. Ular nijneokinskiy buryatlarining asosini tashkil etdilar. == Tarixi == [[Fayl:Buryatia_17_century_(russian_version).png|thumb|17-asr boshlarida buryatlarning etnik guruhlari.]] Gʻarbiy moʻgʻul qabilalaridan (oyratlar) ajralib chiqqan ikinatlar 16—17-asrlardan boshlab buryatlar tarkibiga kirgan<ref>{{книга|автор=[[Мельхеев, Матвей Николаевич]]|часть=Икинат.|заглавие=Географические названия Восточной Сибири. Иркутская и Читинская области|ссылка=|место=Иркутск|издательство=Восточно-Сибирское книжное издательство|год=1969|страниц =|}}</ref>. Boshqa manbalarga koʻra, ilgari ikinatlar katta hududlarni egallagan, ularning tarixiy hududi Bratsk , Nijneudinsk va Kansk shaharlari orasidagi uchburchakka oʻxshagan. Sharqiy Sibirning ruslar tomonidan mustamlaka qilinishi boshlangan paytda, ikinatlar boshqa Buryat urugʻi — ashibagatlar bilan jang qilishgan<ref>[http://asiarussia.ru/articles/5832/ Ойраты в Предбайкалье]</ref>. . Ashibagatlar Krasnoyarsk qamoqxonasidagi xizmatchilarni qoʻllab-quvvatladi va ular birgalikda ikinatlarni qattiq magʻlubiyatga uchratdilar. Keyinchalik, ikinatlar Alar va Ungin dashtlarida oʻrnashib, buryat qabilasining bulagat tarkibiga kirgan<ref name=":4">{{veb manbasi|url=http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z|title=Этногенез западных бурят (VI—XIX вв.). — Иркутск, 2005. — 160 с.|author=Нанзатов Б. З.|website=|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2018-06-16}}</ref>. Bu urugʻ ajdod nomidan — Ikinata nomidan nomlangan deb taxmin qilinadi. Afsonaga koʻra, Ikinat segenuta urugʻining ajdodi Segeenning jiyani edi. Baʼzi tarixchilar uni Angara mintaqasiga Yenisey daryosidan kelgan deb hisoblashadi<ref name=":05">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|язык=|издание=Евразия в кайнозое. Стратиграфия, палеоэкология, культуры|заглавие=Нижнеокинские буряты в XVII—XIX вв.: этнический состав и расселение|ссылка=https://www.academia.edu/40403148/%D0%9D%D0%B8%D0%B6%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%8F%D1%82%D1%8B_%D0%B2_XVII-XIX_%D0%B2%D0%B2._%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2_%D0%B8_%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_Lower_Oka_Buryats_in_the_17th_-_19th_centuries_ethnic_composition_and_expantion|тип=|год=|месяц=|число=|том=|номер=7|страницы=351—357|issn=}}</ref><ref name=":113">{{Книга|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Иркутские буряты в XIX веке: этнический состав и расселение|ответственный=П. Б. Коновалов|издание=|место=Улан-Удэ|издательство=Изд-во БНЦ СО РАН|год=2018|страницы=201—206|страниц=224|isbn=978-5-7925-0546-9|isbn2=}}</ref>. Ikinatlar va Balagan buryatlarining bir qismi Jungar xonligi tarkibiga kirgan. Ayni paytda ular Balagan va Nukut viloyatlarida istiqomat qilishadi. Alar tumanida Ikinat qishlogʻi mavjud boʻlib, u oʻz nomini Ikinata urugʻi nomidan olgan. Ikkinatlarning yirik qabilasiga ikinad, zod, zungar, bukod (buqa), noyod, xurxud, nagatay, zangi (zungi, zangey), narad, balayi, segenud, ashibagad kabi urugʻlar kiradi. == Oʻxshash manbalar == * Bulagatlar * Saganutylar * Buryat etnik guruhlari, qabilalari va urugʻlari == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Baldaev S.P.'' Buryatlarning genealogik anʼanalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p. * ''Tsydendambaev T. B.'' Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari. Tarixiy va lingvistik tadqiqotlar. — Ulan-Ude: Buryat kitob nashriyoti, 1972. — 664 p. * ''Tsydendambaev T. B.'' Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari buryatlar tarixiga oid manbalar sifatida. — Ulan-Ude: Rep. tip., 2001. — 255 b. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' Gʻarbiy Buryatlarning etnogenezi (VI — XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p. == Havolalar == * {{veb manbasi|url=http://www.baikal.ru/ru/peoples/buryats/history/history_2.html|title=Бурятия. Расселение предбайкальских бурят|publisher=baikal.ru|accessdate=2017-8-18|lang=}} * {{veb manbasi|url=http://asiarussia.ru/articles/5832/|title=Ойраты в Предбайкалье|publisher=ARD: портал деловой информации|accessdate=2017-8-18|lang=}} {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} 1xb55xkh4op6ohd1bfqfetw0h31h8qg 6273953 6273952 2026-09-20T13:54:39Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273953 wikitext text/x-wiki '''Ikinatlar''' (bur.. ''ehinad, ehinuud'') — [[Angara]]ning yuqori boʻyi va Oka havzasida yashagan buryatlar tarkibidagi xalq (qabila). Hozirgi vaqtda ikinatlar Irkutsk viloyati , Ust-Ordinskiy Buryat okrugining baʼzi tumanlari hududida, shuningdek, Buryatiyaning Kabanskiy tumanidagi Kudarinskiy buryatlarining bir qismi sifatida yashaydilar. Ular nijneokinskiy buryatlarining asosini tashkil etdilar. == Tarixi == [[Fayl:Buryatia_17_century_(russian_version).png|thumb|17-asr boshlarida buryatlarning etnik guruhlari.]] Gʻarbiy moʻgʻul qabilalaridan (oyratlar) ajralib chiqqan ikinatlar 16—17-asrlardan boshlab buryatlar tarkibiga kirgan<ref>{{книга|автор=[[Мельхеев, Матвей Николаевич]]|часть=Икинат.|заглавие=Географические названия Восточной Сибири. Иркутская и Читинская области|ссылка=|место=Иркутск|издательство=Восточно-Сибирское книжное издательство|год=1969|страниц =|}}</ref>. Boshqa manbalarga koʻra, ilgari ikinatlar katta hududlarni egallagan, ularning tarixiy hududi Bratsk , Nijneudinsk va Kansk shaharlari orasidagi uchburchakka oʻxshagan. Sharqiy Sibirning ruslar tomonidan mustamlaka qilinishi boshlangan paytda, ikinatlar boshqa Buryat urugʻi — ashibagatlar bilan jang qilishgan<ref>[http://asiarussia.ru/articles/5832/ Ойраты в Предбайкалье]</ref>. . Ashibagatlar Krasnoyarsk qamoqxonasidagi xizmatchilarni qoʻllab-quvvatladi va ular birgalikda ikinatlarni qattiq magʻlubiyatga uchratdilar. Keyinchalik, ikinatlar Alar va Ungin dashtlarida oʻrnashib, buryat qabilasining bulagat tarkibiga kirgan<ref name=":4">{{veb manbasi|url=http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z|title=Этногенез западных бурят (VI—XIX вв.). — Иркутск, 2005. — 160 с.|author=Нанзатов Б. З.|website=|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2018-06-16}}</ref>. Bu urugʻ ajdod nomidan — Ikinata nomidan nomlangan deb taxmin qilinadi. Afsonaga koʻra, Ikinat segenuta urugʻining ajdodi Segeenning jiyani edi. Baʼzi tarixchilar uni Angara mintaqasiga Yenisey daryosidan kelgan deb hisoblashadi<ref name=":05">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|язык=|издание=Евразия в кайнозое. Стратиграфия, палеоэкология, культуры|заглавие=Нижнеокинские буряты в XVII—XIX вв.: этнический состав и расселение|ссылка=https://www.academia.edu/40403148/%D0%9D%D0%B8%D0%B6%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%8F%D1%82%D1%8B_%D0%B2_XVII-XIX_%D0%B2%D0%B2._%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2_%D0%B8_%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_Lower_Oka_Buryats_in_the_17th_-_19th_centuries_ethnic_composition_and_expantion|тип=|год=|месяц=|число=|том=|номер=7|страницы=351—357|issn=}}</ref><ref name=":113">{{Книга|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Иркутские буряты в XIX веке: этнический состав и расселение|ответственный=П. Б. Коновалов|издание=|место=Улан-Удэ|издательство=Изд-во БНЦ СО РАН|год=2018|страницы=201—206|страниц=224|isbn=978-5-7925-0546-9|isbn2=}}</ref>. Ikinatlar va Balagan buryatlarining bir qismi Jungar xonligi tarkibiga kirgan. Ayni paytda ular Balagan va Nukut viloyatlarida istiqomat qilishadi. Alar tumanida Ikinat qishlogʻi mavjud boʻlib, u oʻz nomini Ikinata urugʻi nomidan olgan. Ikkinatlarning yirik qabilasiga ikinad, zod, zungar, bukod (buqa), noyod, xurxud, nagatay, zangi (zungi, zangey), narad, balayi, segenud, ashibagad kabi urugʻlar kiradi. == Oʻxshash manbalar == * Bulagatlar * Saganutylar * Buryat etnik guruhlari, qabilalari va urugʻlari == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Baldaev S.P.'' Buryatlarning genealogik anʼanalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p. * ''Tsydendambaev T. B.'' Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari. Tarixiy va lingvistik tadqiqotlar. — Ulan-Ude: Buryat kitob nashriyoti, 1972. — 664 p. * ''Tsydendambaev T. B.'' Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari buryatlar tarixiga oid manbalar sifatida. — Ulan-Ude: Rep. tip., 2001. — 255 b. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' Gʻarbiy Buryatlarning etnogenezi (VI — XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p. == Havolalar == * {{veb manbasi|url=http://www.baikal.ru/ru/peoples/buryats/history/history_2.html|title=Бурятия. Расселение предбайкальских бурят|publisher=baikal.ru|accessdate=2017-8-18|lang=}} * {{veb manbasi|url=http://asiarussia.ru/articles/5832/|title=Ойраты в Предбайкалье|publisher=ARD: портал деловой информации|accessdate=2017-8-18|lang=}} {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} 7j8nz3ksuzfzbkz6ygsh6qq4ch0gha6 6273954 6273953 2026-09-20T13:54:59Z Sherzod11W 273619 6273954 wikitext text/x-wiki '''Ikinatlar''' (bur.. ''ehinad, ehinuud'') — [[Angara]]ning yuqori boʻyi va Oka havzasida yashagan buryatlar tarkibidagi [[xalq]] ([[qabila]]). Hozirgi vaqtda ikinatlar Irkutsk viloyati , Ust-Ordinskiy Buryat okrugining baʼzi tumanlari hududida, shuningdek, Buryatiyaning Kabanskiy tumanidagi Kudarinskiy buryatlarining bir qismi sifatida yashaydilar. Ular nijneokinskiy buryatlarining asosini tashkil etdilar. == Tarixi == [[Fayl:Buryatia_17_century_(russian_version).png|thumb|17-asr boshlarida buryatlarning etnik guruhlari.]] Gʻarbiy moʻgʻul qabilalaridan (oyratlar) ajralib chiqqan ikinatlar 16—17-asrlardan boshlab buryatlar tarkibiga kirgan<ref>{{книга|автор=[[Мельхеев, Матвей Николаевич]]|часть=Икинат.|заглавие=Географические названия Восточной Сибири. Иркутская и Читинская области|ссылка=|место=Иркутск|издательство=Восточно-Сибирское книжное издательство|год=1969|страниц =|}}</ref>. Boshqa manbalarga koʻra, ilgari ikinatlar katta hududlarni egallagan, ularning tarixiy hududi Bratsk , Nijneudinsk va Kansk shaharlari orasidagi uchburchakka oʻxshagan. Sharqiy Sibirning ruslar tomonidan mustamlaka qilinishi boshlangan paytda, ikinatlar boshqa Buryat urugʻi — ashibagatlar bilan jang qilishgan<ref>[http://asiarussia.ru/articles/5832/ Ойраты в Предбайкалье]</ref>. . Ashibagatlar Krasnoyarsk qamoqxonasidagi xizmatchilarni qoʻllab-quvvatladi va ular birgalikda ikinatlarni qattiq magʻlubiyatga uchratdilar. Keyinchalik, ikinatlar Alar va Ungin dashtlarida oʻrnashib, buryat qabilasining bulagat tarkibiga kirgan<ref name=":4">{{veb manbasi|url=http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z|title=Этногенез западных бурят (VI—XIX вв.). — Иркутск, 2005. — 160 с.|author=Нанзатов Б. З.|website=|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2018-06-16}}</ref>. Bu urugʻ ajdod nomidan — Ikinata nomidan nomlangan deb taxmin qilinadi. Afsonaga koʻra, Ikinat segenuta urugʻining ajdodi Segeenning jiyani edi. Baʼzi tarixchilar uni Angara mintaqasiga Yenisey daryosidan kelgan deb hisoblashadi<ref name=":05">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|язык=|издание=Евразия в кайнозое. Стратиграфия, палеоэкология, культуры|заглавие=Нижнеокинские буряты в XVII—XIX вв.: этнический состав и расселение|ссылка=https://www.academia.edu/40403148/%D0%9D%D0%B8%D0%B6%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%8F%D1%82%D1%8B_%D0%B2_XVII-XIX_%D0%B2%D0%B2._%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2_%D0%B8_%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_Lower_Oka_Buryats_in_the_17th_-_19th_centuries_ethnic_composition_and_expantion|тип=|год=|месяц=|число=|том=|номер=7|страницы=351—357|issn=}}</ref><ref name=":113">{{Книга|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Иркутские буряты в XIX веке: этнический состав и расселение|ответственный=П. Б. Коновалов|издание=|место=Улан-Удэ|издательство=Изд-во БНЦ СО РАН|год=2018|страницы=201—206|страниц=224|isbn=978-5-7925-0546-9|isbn2=}}</ref>. Ikinatlar va Balagan buryatlarining bir qismi Jungar xonligi tarkibiga kirgan. Ayni paytda ular Balagan va Nukut viloyatlarida istiqomat qilishadi. Alar tumanida Ikinat qishlogʻi mavjud boʻlib, u oʻz nomini Ikinata urugʻi nomidan olgan. Ikkinatlarning yirik qabilasiga ikinad, zod, zungar, bukod (buqa), noyod, xurxud, nagatay, zangi (zungi, zangey), narad, balayi, segenud, ashibagad kabi urugʻlar kiradi. == Oʻxshash manbalar == * Bulagatlar * Saganutylar * Buryat etnik guruhlari, qabilalari va urugʻlari == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Baldaev S.P.'' Buryatlarning genealogik anʼanalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p. * ''Tsydendambaev T. B.'' Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari. Tarixiy va lingvistik tadqiqotlar. — Ulan-Ude: Buryat kitob nashriyoti, 1972. — 664 p. * ''Tsydendambaev T. B.'' Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari buryatlar tarixiga oid manbalar sifatida. — Ulan-Ude: Rep. tip., 2001. — 255 b. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' Gʻarbiy Buryatlarning etnogenezi (VI — XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p. == Havolalar == * {{veb manbasi|url=http://www.baikal.ru/ru/peoples/buryats/history/history_2.html|title=Бурятия. Расселение предбайкальских бурят|publisher=baikal.ru|accessdate=2017-8-18|lang=}} * {{veb manbasi|url=http://asiarussia.ru/articles/5832/|title=Ойраты в Предбайкалье|publisher=ARD: портал деловой информации|accessdate=2017-8-18|lang=}} {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} qbkyxabvsnagkfc1e9u2v4omv1wz5hv 6273955 6273954 2026-09-20T13:55:15Z Sherzod11W 273619 6273955 wikitext text/x-wiki '''Ikinatlar''' (bur.. ''ehinad, ehinuud'') — [[Angara]]ning yuqori boʻyi va Oka havzasida yashagan buryatlar tarkibidagi [[xalq]] ([[qabila]]). Hozirgi vaqtda ikinatlar Irkutsk viloyati , Ust-Ordinskiy Buryat okrugining baʼzi tumanlari hududida, shuningdek, Buryatiyaning Kabanskiy tumanidagi Kudarinskiy buryatlarining bir qismi sifatida yashaydilar. Ular nijneokinskiy buryatlarining asosini tashkil etdilar. == Tarixi == [[Fayl:Buryatia_17_century_(russian_version).png|thumb|17-asr boshlarida buryatlarning etnik guruhlari.]] Gʻarbiy moʻgʻul qabilalaridan (oyratlar) ajralib chiqqan ikinatlar 16—17-asrlardan boshlab buryatlar tarkibiga kirgan<ref>{{книга|автор=[[Мельхеев, Матвей Николаевич]]|часть=Икинат.|заглавие=Географические названия Восточной Сибири. Иркутская и Читинская области|ссылка=|место=Иркутск|издательство=Восточно-Сибирское книжное издательство|год=1969|страниц =|}}</ref>. Boshqa manbalarga koʻra, ilgari ikinatlar katta hududlarni egallagan, ularning tarixiy hududi Bratsk , Nijneudinsk va Kansk shaharlari orasidagi uchburchakka oʻxshagan. Sharqiy Sibirning ruslar tomonidan mustamlaka qilinishi boshlangan paytda, ikinatlar boshqa Buryat urugʻi — ashibagatlar bilan jang qilishgan<ref>[http://asiarussia.ru/articles/5832/ Ойраты в Предбайкалье]</ref>. . Ashibagatlar Krasnoyarsk qamoqxonasidagi xizmatchilarni qoʻllab-quvvatladi va ular birgalikda ikinatlarni qattiq magʻlubiyatga uchratdilar. Keyinchalik, ikinatlar Alar va Ungin dashtlarida oʻrnashib, buryat qabilasining bulagat tarkibiga kirgan<ref name=":4">{{veb manbasi|url=http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z|title=Этногенез западных бурят (VI—XIX вв.). — Иркутск, 2005. — 160 с.|author=Нанзатов Б. З.|website=|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2018-06-16}}</ref>. Bu urugʻ ajdod nomidan — Ikinata nomidan nomlangan deb taxmin qilinadi. Afsonaga koʻra, Ikinat segenuta urugʻining ajdodi Segeenning jiyani edi. Baʼzi tarixchilar uni Angara mintaqasiga Yenisey daryosidan kelgan deb hisoblashadi<ref name=":05">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|язык=|издание=Евразия в кайнозое. Стратиграфия, палеоэкология, культуры|заглавие=Нижнеокинские буряты в XVII—XIX вв.: этнический состав и расселение|ссылка=https://www.academia.edu/40403148/%D0%9D%D0%B8%D0%B6%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%8F%D1%82%D1%8B_%D0%B2_XVII-XIX_%D0%B2%D0%B2._%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2_%D0%B8_%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_Lower_Oka_Buryats_in_the_17th_-_19th_centuries_ethnic_composition_and_expantion|тип=|год=|месяц=|число=|том=|номер=7|страницы=351—357|issn=}}</ref><ref name=":113">{{Книга|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Иркутские буряты в XIX веке: этнический состав и расселение|ответственный=П. Б. Коновалов|издание=|место=Улан-Удэ|издательство=Изд-во БНЦ СО РАН|год=2018|страницы=201—206|страниц=224|isbn=978-5-7925-0546-9|isbn2=}}</ref>. Ikinatlar va Balagan buryatlarining bir qismi Jungar xonligi tarkibiga kirgan. Ayni paytda ular Balagan va Nukut viloyatlarida istiqomat qilishadi. Alar tumanida Ikinat qishlogʻi mavjud boʻlib, u oʻz nomini Ikinata urugʻi nomidan olgan. Ikkinatlarning yirik qabilasiga ikinad, zod, zungar, bukod (buqa), noyod, xurxud, nagatay, zangi (zungi, zangey), narad, balayi, segenud, ashibagad kabi urugʻlar kiradi. == Oʻxshash manbalar == * Bulagatlar * Saganutylar * Buryat etnik guruhlari, qabilalari va urugʻlari == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Baldaev S.P.'' Buryatlarning genealogik anʼanalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p. * ''Tsydendambaev T. B.'' Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari. Tarixiy va lingvistik tadqiqotlar. — Ulan-Ude: Buryat kitob nashriyoti, 1972. — 664 p. * ''Tsydendambaev T. B.'' Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari buryatlar tarixiga oid manbalar sifatida. — Ulan-Ude: Rep. tip., 2001. — 255 b. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' Gʻarbiy Buryatlarning etnogenezi (VI — XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p. == Havolalar == * {{veb manbasi|url=http://www.baikal.ru/ru/peoples/buryats/history/history_2.html|title=Бурятия. Расселение предбайкальских бурят|publisher=baikal.ru|accessdate=2017-8-18|lang=}} * {{veb manbasi|url=http://asiarussia.ru/articles/5832/|title=Ойраты в Предбайкалье|publisher=ARD: портал деловой информации|accessdate=2017-8-18|lang=}} {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} 9qfnn0kn5gkk9s3zak8trxs4rdzx7gr 0 727829 6273974 4216726 2026-09-20T14:02:43Z Sherzod11W 273619 6273974 wikitext text/x-wiki '''Idin buryatlari''' (bur. <span lang="bua" style="font-style:italic;">Idyn Buryaaduud</span>) — [[Buryatlar|buryat etnosi]] tarkibiga kiruvchi etnohududiy guruh hisoblanadi. Ular Ida,Os daryolari vodiylarida va ularning irmoqlarida, shuningdek sharqdan [[Angara]]ga oqib tushadigan Udaning yuqori oqimida joylashgan. == Qabila tarkibi == [[Fayl:Ida_(pritok_Angary).jpg|thumb|271x271px| Ida daryosi]] Idin buryatlarining etnohududiy guruhi tarkibiga gotol, yangud, irxidey, olzoy, muruy, xulmenge, noyod, xogoy, ongoy, onxotoy, xoltubay, baray, bulud, sharalday, zomod, xurdud, obogon, xuldad (xuldud), buin, obondoy, manxolyud (mogolyud), argahan, narad, togto<ref name=":422" />, segen<ref name=":29"/>, xangajin<ref>{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books?id=EcpBAAAAYAAJ&q=%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D0%BD|автор=|заглавие=Этнографический сборник|ответственный=|год=1969|издание=|место=Улан-Удэ|издательство=Бурятский комплексный научно-исследовательский институт СО АН СССР|страницы=80|страниц=254|isbn=}}</ref> kabi mayda qabilalar kiradi. Obogoni olon qabila birlashmasi tarkibida quyidagi urugʻlar qayd etilgan: xoogoy, ongoy, irxidey, xoltubay, onxotoy, bulud. Yangud turkumi esa besh boʻlimni oʻz ichiga oladi: xuxeney, aaday, gabaali, obxoy, ubey.<ref name=":29">{{veb manbasi|url=https://cyberleninka.ru/article/n/idinskie-buryaty-v-xix-v-etnicheskiy-sostav-i-rasselenie|title=Идинские буряты в XIX в.: этнический состав и расселение|author=Нанзатов Б.З.|website=|date=|publisher=КиберЛенинка|accessdate=2018-07-04}}</ref>. Idin zindoni yaqinida yashovchi urugʻlar orasida M.N.Bogdanov chigut (kingult)ni ham tilga olinadi.<ref>{{Книга|автор=Богданов М.Н.|заглавие=Очерки истории бурят-монгольского народа|ответственный=|издание=3-е изд|место=Улан-Удэ|издательство=Издательство Бурятского госуниверситета|год=2014|страницы=|страниц=304|isbn=978-5-9793-0654-4}}</ref> Idin buryatlarining asosiy qismini bulagat qabilalari tashkil etadi. Yagona exirit togto qabilasidandir. Qolgan qabilalar esa xuddi shu nomdagi moʻgʻul qabilalarining boʻlaklari boʻlib, asosan, [[Oyrotlar|oyrat]]lardan sanaladi.<ref name=":422">{{veb manbasi|url=http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z|title=«Этногенез западных бурят (VI-XIX вв.)» // Нанзатов Б.З.|author=|website=|date=|publisher=ИРКИПЕДИЯ - портал Иркутской области: знания и новости|lang=ru|accessdate=2018-06-16}}</ref><ref name=":022">{{Статья|автор=Нанзатов Б.З.|заглавие=Племенной состав бурят в XIX веке|ссылка=https://elibrary.ru/item.asp?id=23545092|язык=|издание=|тип=|год=2003|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=15–27|issn=}}</ref>. == Yana qarang == * [[Buryat etnoslari]] * [[qabilalar va urug'lari]] == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' Gʻarbiy Buryatlarning etnogenezi (VI — XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p. * ''Baldaev S.P.'' Buryatlarning genealogik afsonalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p. {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} 4k6rr13azy80viazpdhgkysvx74n8h7 0 728179 6273956 3733511 2026-09-20T13:55:26Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273956 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Горная_Ока.jpg|thumb| Oka togʻi]] [[Fayl:Стела_хонгодоров.jpg|thumb| Xongodorlar stelasi]] Okin buryatlari (bur.'''Axin Buryaaduud''') — buryat etnik guruhi tarkibiga kiruvchi hududiy guruh. [[Fayl:Porcelain_sculptures_Peoples_of_Russia_16.JPG|thumb|Soyot ayoli, „Rossiya xalqlari“ seriyasi]] Ular Sharqiy Sayanning janubi-sharqiy qismida, Buryatiyaning Okin tumanida yashaydilar. Ular Oka va uning irmoqlarining yuqori oqimidagi vodiylarda, Sensa , Tissa , Dibi , Xoyto-Oka va boshqalarda joylarda yashaydilar.<ref name=":50">''Нанзатов Б. З.'' [http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z Этногенез западных бурят (VI-XIX вв.)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211112203615/http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z |date=2021-11-12 }}. — Иркутск, 2005. — 160 с. — ISBN 5-93219-054-6.</ref> == Qabila tarkibi == Okin buryatlari tarkibiga boʻldoy,<ref name=":02">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Племенной состав бурят в XIX веке|ссылка=https://elibrary.ru/item.asp?id=23545092|язык=|издание=|тип=|год=2003|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=15–27|issn=}}</ref> shurthu, shuranxon, mootongo, teret, dalancha, shooshxoy, noyod, doloonguud, dongod, xoyxo (hoigo, hoiho), horshod (horchid), sagan, bulga, murten, shonorg, maxarog, ulaaba, soyot, irkit, haasut, onxot kabi mayda qabilalar kiradi.. Okin tertelari quyidagi urugʻlarni oʻz ichiga oladi: dalansha, doloonguud, noyod, shooshxoy, dongoyd (dongod)<ref>{{Статья|автор=Дугаров Б. С.|заглавие=К происхождению рода хурхут (по фольклорным данным)|ссылка=http://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/Дугаров.pdf|язык=|издание=Россия и монгольский мир: вектор на сближение|тип=|год=2016|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=117—120|issn=|archivedate=2021-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516192546/https://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf}}</ref>. Okin buryatlarining asosini yirik xongodor qabilasining qismi boʻlmagan tunkin-zakamenskiy qabilalarining boʻlaklari tashkil qiladi. Boʻldoy, shurthu, shuranxon, mootongo xongodor urugʻlari — okin buryatlari orasidagi etnik jamoa hisoblanadi<ref>{{Книга|год=1983|страниц=147|издательство=БФ СО АН СССР|заглавие=Этнические и историко-культурные связи монгольских народов|ссылка=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=8W15AAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%D1%82%D1%8D%D1%80%D1%82%D1%8D|автор=|ответственный=|издание=|место=|страницы=93|isbn=|isbn2=}}</ref>.. 19-asrda ikki tilli boʻlgan va buryat tili bilan bir qatorda turkiy sayan shevalarini ishlatgan qabilalar — ''soyotlar, irkitlar, xaasutlar va onxotlar'' bir-biridan ajralib turadi. 2002-yilgi aholini roʻyxatga olishda soyotlar birinchi marta alohida etnik guruh sifatida aniqlangan. 2006-yilda Rossiya Federatsiyasi hukumatining buyrugʻi bilan ular Rossiyaning tub aholisi roʻyxatiga kiritilgan. == Yana qarang == * [[Buryat etnik guruhlari]] * [[Qabilalari va urugʻlari]] * [[Soyotlar]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Nimaev D.'' ''D., Nanzatov B.'' ''Z.'' 17—19-asrlarda buryatlarning urugʻ-qabila va etnohududiy guruhlari. // Buryatlar. M., Nauka, 2004. — S. 54. * ''Dugarov D.S.'' Turk-moʻgʻul xalqlarining ayollar kostyumi bezakidagi oqqush // SE. 1983. No 5 — S. 90-100. * ''Pavlinskaya L.R.'' Moviy togʻlarning koʻchmanchilari. — SPB., 2002. — S. 35-40. * ''Baldaev S.P.'' Buryatlarning genealogik anʼanalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p. * ''Tsydendambaev T. B.'' Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari buryatlar tarixiga oid manbalar sifatida. — Ulan-Ude: Rep. tip., 2001. — 255 b. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' Gʻarbiy buryatlarning etnogenezi (VI-XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p. oai60chdvnaro37d0at9vxkstmnyjyk 6273957 6273956 2026-09-20T13:55:32Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273957 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Горная_Ока.jpg|thumb| Oka togʻi]] [[Fayl:Стела_хонгодоров.jpg|thumb| Xongodorlar stelasi]] Okin buryatlari (bur.'''Axin Buryaaduud''') — buryat etnik guruhi tarkibiga kiruvchi hududiy guruh. [[Fayl:Porcelain_sculptures_Peoples_of_Russia_16.JPG|thumb|Soyot ayoli, „Rossiya xalqlari“ seriyasi]] Ular Sharqiy Sayanning janubi-sharqiy qismida, Buryatiyaning Okin tumanida yashaydilar. Ular Oka va uning irmoqlarining yuqori oqimidagi vodiylarda, Sensa , Tissa , Dibi , Xoyto-Oka va boshqalarda joylarda yashaydilar.<ref name=":50">''Нанзатов Б. З.'' [http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z Этногенез западных бурят (VI-XIX вв.)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211112203615/http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z |date=2021-11-12 }}. — Иркутск, 2005. — 160 с. — ISBN 5-93219-054-6.</ref> == Qabila tarkibi == Okin buryatlari tarkibiga boʻldoy,<ref name=":02">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Племенной состав бурят в XIX веке|ссылка=https://elibrary.ru/item.asp?id=23545092|язык=|издание=|тип=|год=2003|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=15–27|issn=}}</ref> shurthu, shuranxon, mootongo, teret, dalancha, shooshxoy, noyod, doloonguud, dongod, xoyxo (hoigo, hoiho), horshod (horchid), sagan, bulga, murten, shonorg, maxarog, ulaaba, soyot, irkit, haasut, onxot kabi mayda qabilalar kiradi.. Okin tertelari quyidagi urugʻlarni oʻz ichiga oladi: dalansha, doloonguud, noyod, shooshxoy, dongoyd (dongod)<ref>{{Статья|автор=Дугаров Б. С.|заглавие=К происхождению рода хурхут (по фольклорным данным)|ссылка=http://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/Дугаров.pdf|язык=|издание=Россия и монгольский мир: вектор на сближение|тип=|год=2016|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=117—120|issn=|archivedate=2021-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516192546/https://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf}}</ref>. Okin buryatlarining asosini yirik xongodor qabilasining qismi boʻlmagan tunkin-zakamenskiy qabilalarining boʻlaklari tashkil qiladi. Boʻldoy, shurthu, shuranxon, mootongo xongodor urugʻlari — okin buryatlari orasidagi etnik jamoa hisoblanadi<ref>{{Книга|год=1983|страниц=147|издательство=БФ СО АН СССР|заглавие=Этнические и историко-культурные связи монгольских народов|ссылка=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=8W15AAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%D1%82%D1%8D%D1%80%D1%82%D1%8D|автор=|ответственный=|издание=|место=|страницы=93|isbn=|isbn2=}}</ref>.. 19-asrda ikki tilli boʻlgan va buryat tili bilan bir qatorda turkiy sayan shevalarini ishlatgan qabilalar — ''soyotlar, irkitlar, xaasutlar va onxotlar'' bir-biridan ajralib turadi. 2002-yilgi aholini roʻyxatga olishda soyotlar birinchi marta alohida etnik guruh sifatida aniqlangan. 2006-yilda Rossiya Federatsiyasi hukumatining buyrugʻi bilan ular Rossiyaning tub aholisi roʻyxatiga kiritilgan. == Yana qarang == * [[Buryat etnik guruhlari]] * [[Qabilalari va urugʻlari]] * [[Soyotlar]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Nimaev D.'' ''D., Nanzatov B.'' ''Z.'' 17—19-asrlarda buryatlarning urugʻ-qabila va etnohududiy guruhlari. // Buryatlar. M., Nauka, 2004. — S. 54. * ''Dugarov D.S.'' Turk-moʻgʻul xalqlarining ayollar kostyumi bezakidagi oqqush // SE. 1983. No 5 — S. 90-100. * ''Pavlinskaya L.R.'' Moviy togʻlarning koʻchmanchilari. — SPB., 2002. — S. 35-40. * ''Baldaev S.P.'' Buryatlarning genealogik anʼanalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p. * ''Tsydendambaev T. B.'' Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari buryatlar tarixiga oid manbalar sifatida. — Ulan-Ude: Rep. tip., 2001. — 255 b. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' Gʻarbiy buryatlarning etnogenezi (VI-XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p. 5nhjzeufkrph2dtwriw5q4kg11f9rtc 6273958 6273957 2026-09-20T13:55:41Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273958 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Горная_Ока.jpg|thumb| Oka togʻi]] [[Fayl:Стела_хонгодоров.jpg|thumb| Xongodorlar stelasi]] Okin buryatlari (bur. '''Axin Buryaaduud''') — buryat etnik guruhi tarkibiga kiruvchi hududiy guruh. [[Fayl:Porcelain_sculptures_Peoples_of_Russia_16.JPG|thumb|Soyot ayoli, „Rossiya xalqlari“ seriyasi]] Ular Sharqiy Sayanning janubi-sharqiy qismida, Buryatiyaning Okin tumanida yashaydilar. Ular Oka va uning irmoqlarining yuqori oqimidagi vodiylarda, Sensa , Tissa , Dibi , Xoyto-Oka va boshqalarda joylarda yashaydilar.<ref name=":50">''Нанзатов Б. З.'' [http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z Этногенез западных бурят (VI-XIX вв.)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211112203615/http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z |date=2021-11-12 }}. — Иркутск, 2005. — 160 с. — ISBN 5-93219-054-6.</ref> == Qabila tarkibi == Okin buryatlari tarkibiga boʻldoy,<ref name=":02">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Племенной состав бурят в XIX веке|ссылка=https://elibrary.ru/item.asp?id=23545092|язык=|издание=|тип=|год=2003|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=15–27|issn=}}</ref> shurthu, shuranxon, mootongo, teret, dalancha, shooshxoy, noyod, doloonguud, dongod, xoyxo (hoigo, hoiho), horshod (horchid), sagan, bulga, murten, shonorg, maxarog, ulaaba, soyot, irkit, haasut, onxot kabi mayda qabilalar kiradi.. Okin tertelari quyidagi urugʻlarni oʻz ichiga oladi: dalansha, doloonguud, noyod, shooshxoy, dongoyd (dongod)<ref>{{Статья|автор=Дугаров Б. С.|заглавие=К происхождению рода хурхут (по фольклорным данным)|ссылка=http://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/Дугаров.pdf|язык=|издание=Россия и монгольский мир: вектор на сближение|тип=|год=2016|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=117—120|issn=|archivedate=2021-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516192546/https://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf}}</ref>. Okin buryatlarining asosini yirik xongodor qabilasining qismi boʻlmagan tunkin-zakamenskiy qabilalarining boʻlaklari tashkil qiladi. Boʻldoy, shurthu, shuranxon, mootongo xongodor urugʻlari — okin buryatlari orasidagi etnik jamoa hisoblanadi<ref>{{Книга|год=1983|страниц=147|издательство=БФ СО АН СССР|заглавие=Этнические и историко-культурные связи монгольских народов|ссылка=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=8W15AAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%D1%82%D1%8D%D1%80%D1%82%D1%8D|автор=|ответственный=|издание=|место=|страницы=93|isbn=|isbn2=}}</ref>.. 19-asrda ikki tilli boʻlgan va buryat tili bilan bir qatorda turkiy sayan shevalarini ishlatgan qabilalar — ''soyotlar, irkitlar, xaasutlar va onxotlar'' bir-biridan ajralib turadi. 2002-yilgi aholini roʻyxatga olishda soyotlar birinchi marta alohida etnik guruh sifatida aniqlangan. 2006-yilda Rossiya Federatsiyasi hukumatining buyrugʻi bilan ular Rossiyaning tub aholisi roʻyxatiga kiritilgan. == Yana qarang == * [[Buryat etnik guruhlari]] * [[Qabilalari va urugʻlari]] * [[Soyotlar]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Nimaev D.'' ''D., Nanzatov B.'' ''Z.'' 17—19-asrlarda buryatlarning urugʻ-qabila va etnohududiy guruhlari. // Buryatlar. M., Nauka, 2004. — S. 54. * ''Dugarov D.S.'' Turk-moʻgʻul xalqlarining ayollar kostyumi bezakidagi oqqush // SE. 1983. No 5 — S. 90-100. * ''Pavlinskaya L.R.'' Moviy togʻlarning koʻchmanchilari. — SPB., 2002. — S. 35-40. * ''Baldaev S.P.'' Buryatlarning genealogik anʼanalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p. * ''Tsydendambaev T. B.'' Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari buryatlar tarixiga oid manbalar sifatida. — Ulan-Ude: Rep. tip., 2001. — 255 b. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' Gʻarbiy buryatlarning etnogenezi (VI-XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p. 76y00a7d7qhbo2bthpblb6hirsbt9bu 6273959 6273958 2026-09-20T13:57:06Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273959 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Горная_Ока.jpg|thumb| Oka togʻi]] [[Fayl:Стела_хонгодоров.jpg|thumb| Xongodorlar stelasi]] '''Okin buryatlari''' (bur. '''Axin Buryaaduud''') — buryat etnik guruhi tarkibiga kiruvchi hududiy guruh. [[Fayl:Porcelain_sculptures_Peoples_of_Russia_16.JPG|thumb|Soyot ayoli, „Rossiya xalqlari“ seriyasi]] Ular Sharqiy Sayanning janubi-sharqiy qismida, Buryatiyaning Okin tumanida yashaydilar. Ular Oka va uning irmoqlarining yuqori oqimidagi vodiylarda, Sensa , Tissa , Dibi , Xoyto-Oka va boshqalarda joylarda yashaydilar.<ref name=":50">''Нанзатов Б. З.'' [http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z Этногенез западных бурят (VI-XIX вв.)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211112203615/http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z |date=2021-11-12 }}. — Иркутск, 2005. — 160 с. — ISBN 5-93219-054-6.</ref> == Qabila tarkibi == Okin buryatlari tarkibiga boʻldoy,<ref name=":02">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Племенной состав бурят в XIX веке|ссылка=https://elibrary.ru/item.asp?id=23545092|язык=|издание=|тип=|год=2003|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=15–27|issn=}}</ref> shurthu, shuranxon, mootongo, teret, dalancha, shooshxoy, noyod, doloonguud, dongod, xoyxo (hoigo, hoiho), horshod (horchid), sagan, bulga, murten, shonorg, maxarog, ulaaba, soyot, irkit, haasut, onxot kabi mayda qabilalar kiradi.. Okin tertelari quyidagi urugʻlarni oʻz ichiga oladi: dalansha, doloonguud, noyod, shooshxoy, dongoyd (dongod)<ref>{{Статья|автор=Дугаров Б. С.|заглавие=К происхождению рода хурхут (по фольклорным данным)|ссылка=http://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/Дугаров.pdf|язык=|издание=Россия и монгольский мир: вектор на сближение|тип=|год=2016|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=117—120|issn=|archivedate=2021-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516192546/https://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf}}</ref>. Okin buryatlarining asosini yirik xongodor qabilasining qismi boʻlmagan tunkin-zakamenskiy qabilalarining boʻlaklari tashkil qiladi. Boʻldoy, shurthu, shuranxon, mootongo xongodor urugʻlari — okin buryatlari orasidagi etnik jamoa hisoblanadi<ref>{{Книга|год=1983|страниц=147|издательство=БФ СО АН СССР|заглавие=Этнические и историко-культурные связи монгольских народов|ссылка=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=8W15AAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%D1%82%D1%8D%D1%80%D1%82%D1%8D|автор=|ответственный=|издание=|место=|страницы=93|isbn=|isbn2=}}</ref>.. 19-asrda ikki tilli boʻlgan va buryat tili bilan bir qatorda turkiy sayan shevalarini ishlatgan qabilalar — ''soyotlar, irkitlar, xaasutlar va onxotlar'' bir-biridan ajralib turadi. 2002-yilgi aholini roʻyxatga olishda soyotlar birinchi marta alohida etnik guruh sifatida aniqlangan. 2006-yilda Rossiya Federatsiyasi hukumatining buyrugʻi bilan ular Rossiyaning tub aholisi roʻyxatiga kiritilgan. == Yana qarang == * [[Buryat etnik guruhlari]] * [[Qabilalari va urugʻlari]] * [[Soyotlar]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Nimaev D.'' ''D., Nanzatov B.'' ''Z.'' 17—19-asrlarda buryatlarning urugʻ-qabila va etnohududiy guruhlari. // Buryatlar. M., Nauka, 2004. — S. 54. * ''Dugarov D.S.'' Turk-moʻgʻul xalqlarining ayollar kostyumi bezakidagi oqqush // SE. 1983. No 5 — S. 90-100. * ''Pavlinskaya L.R.'' Moviy togʻlarning koʻchmanchilari. — SPB., 2002. — S. 35-40. * ''Baldaev S.P.'' Buryatlarning genealogik anʼanalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p. * ''Tsydendambaev T. B.'' Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari buryatlar tarixiga oid manbalar sifatida. — Ulan-Ude: Rep. tip., 2001. — 255 b. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' Gʻarbiy buryatlarning etnogenezi (VI-XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p. qzjwdxz7di83doq5ny1klsivko3m6ds 6273960 6273959 2026-09-20T13:57:28Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273960 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Горная_Ока.jpg|thumb| Oka togʻi]] [[Fayl:Стела_хонгодоров.jpg|thumb| Xongodorlar stelasi]] '''Okin buryatlari''' (bur. '''Axin Buryaaduud''') — buryat etnik guruhi tarkibiga kiruvchi hududiy guruh. [[Fayl:Porcelain_sculptures_Peoples_of_Russia_16.JPG|thumb|Soyot ayoli, „Rossiya xalqlari“ seriyasi]] Ular Sharqiy Sayanning janubi-sharqiy qismida, Buryatiyaning Okin tumanida yashaydilar. Ular Oka va uning irmoqlarining yuqori oqimidagi vodiylarda, Sensa , Tissa , Dibi , Xoyto-Oka va boshqalarda joylarda yashaydilar<ref name=":50">''Нанзатов Б. З.'' [http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z Этногенез западных бурят (VI-XIX вв.)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211112203615/http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z |date=2021-11-12 }}. — Иркутск, 2005. — 160 с. — ISBN 5-93219-054-6.</ref>. == Qabila tarkibi == Okin buryatlari tarkibiga boʻldoy,<ref name=":02">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Племенной состав бурят в XIX веке|ссылка=https://elibrary.ru/item.asp?id=23545092|язык=|издание=|тип=|год=2003|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=15–27|issn=}}</ref> shurthu, shuranxon, mootongo, teret, dalancha, shooshxoy, noyod, doloonguud, dongod, xoyxo (hoigo, hoiho), horshod (horchid), sagan, bulga, murten, shonorg, maxarog, ulaaba, soyot, irkit, haasut, onxot kabi mayda qabilalar kiradi.. Okin tertelari quyidagi urugʻlarni oʻz ichiga oladi: dalansha, doloonguud, noyod, shooshxoy, dongoyd (dongod)<ref>{{Статья|автор=Дугаров Б. С.|заглавие=К происхождению рода хурхут (по фольклорным данным)|ссылка=http://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/Дугаров.pdf|язык=|издание=Россия и монгольский мир: вектор на сближение|тип=|год=2016|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=117—120|issn=|archivedate=2021-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516192546/https://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf}}</ref>. Okin buryatlarining asosini yirik xongodor qabilasining qismi boʻlmagan tunkin-zakamenskiy qabilalarining boʻlaklari tashkil qiladi. Boʻldoy, shurthu, shuranxon, mootongo xongodor urugʻlari — okin buryatlari orasidagi etnik jamoa hisoblanadi<ref>{{Книга|год=1983|страниц=147|издательство=БФ СО АН СССР|заглавие=Этнические и историко-культурные связи монгольских народов|ссылка=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=8W15AAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%D1%82%D1%8D%D1%80%D1%82%D1%8D|автор=|ответственный=|издание=|место=|страницы=93|isbn=|isbn2=}}</ref>.. 19-asrda ikki tilli boʻlgan va buryat tili bilan bir qatorda turkiy sayan shevalarini ishlatgan qabilalar — ''soyotlar, irkitlar, xaasutlar va onxotlar'' bir-biridan ajralib turadi. 2002-yilgi aholini roʻyxatga olishda soyotlar birinchi marta alohida etnik guruh sifatida aniqlangan. 2006-yilda Rossiya Federatsiyasi hukumatining buyrugʻi bilan ular Rossiyaning tub aholisi roʻyxatiga kiritilgan. == Yana qarang == * [[Buryat etnik guruhlari]] * [[Qabilalari va urugʻlari]] * [[Soyotlar]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Nimaev D.'' ''D., Nanzatov B.'' ''Z.'' 17—19-asrlarda buryatlarning urugʻ-qabila va etnohududiy guruhlari. // Buryatlar. M., Nauka, 2004. — S. 54. * ''Dugarov D.S.'' Turk-moʻgʻul xalqlarining ayollar kostyumi bezakidagi oqqush // SE. 1983. No 5 — S. 90-100. * ''Pavlinskaya L.R.'' Moviy togʻlarning koʻchmanchilari. — SPB., 2002. — S. 35-40. * ''Baldaev S.P.'' Buryatlarning genealogik anʼanalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p. * ''Tsydendambaev T. B.'' Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari buryatlar tarixiga oid manbalar sifatida. — Ulan-Ude: Rep. tip., 2001. — 255 b. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' Gʻarbiy buryatlarning etnogenezi (VI-XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p. f13zraroxrrcta3r0gxo2y0fvax2lho 6273961 6273960 2026-09-20T13:57:37Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273961 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Горная_Ока.jpg|thumb| Oka togʻi]] [[Fayl:Стела_хонгодоров.jpg|thumb| Xongodorlar stelasi]] '''Okin buryatlari''' (bur. '''Axin Buryaaduud''') — buryat etnik guruhi tarkibiga kiruvchi hududiy guruh. [[Fayl:Porcelain_sculptures_Peoples_of_Russia_16.JPG|thumb|Soyot ayoli, „Rossiya xalqlari“ seriyasi]] Ular Sharqiy Sayanning janubi-sharqiy qismida, Buryatiyaning Okin tumanida yashaydilar. Ular Oka va uning irmoqlarining yuqori oqimidagi vodiylarda, Sensa, Tissa , Dibi , Xoyto-Oka va boshqalarda joylarda yashaydilar<ref name=":50">''Нанзатов Б. З.'' [http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z Этногенез западных бурят (VI-XIX вв.)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211112203615/http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z |date=2021-11-12 }}. — Иркутск, 2005. — 160 с. — ISBN 5-93219-054-6.</ref>. == Qabila tarkibi == Okin buryatlari tarkibiga boʻldoy,<ref name=":02">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Племенной состав бурят в XIX веке|ссылка=https://elibrary.ru/item.asp?id=23545092|язык=|издание=|тип=|год=2003|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=15–27|issn=}}</ref> shurthu, shuranxon, mootongo, teret, dalancha, shooshxoy, noyod, doloonguud, dongod, xoyxo (hoigo, hoiho), horshod (horchid), sagan, bulga, murten, shonorg, maxarog, ulaaba, soyot, irkit, haasut, onxot kabi mayda qabilalar kiradi.. Okin tertelari quyidagi urugʻlarni oʻz ichiga oladi: dalansha, doloonguud, noyod, shooshxoy, dongoyd (dongod)<ref>{{Статья|автор=Дугаров Б. С.|заглавие=К происхождению рода хурхут (по фольклорным данным)|ссылка=http://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/Дугаров.pdf|язык=|издание=Россия и монгольский мир: вектор на сближение|тип=|год=2016|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=117—120|issn=|archivedate=2021-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516192546/https://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf}}</ref>. Okin buryatlarining asosini yirik xongodor qabilasining qismi boʻlmagan tunkin-zakamenskiy qabilalarining boʻlaklari tashkil qiladi. Boʻldoy, shurthu, shuranxon, mootongo xongodor urugʻlari — okin buryatlari orasidagi etnik jamoa hisoblanadi<ref>{{Книга|год=1983|страниц=147|издательство=БФ СО АН СССР|заглавие=Этнические и историко-культурные связи монгольских народов|ссылка=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=8W15AAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%D1%82%D1%8D%D1%80%D1%82%D1%8D|автор=|ответственный=|издание=|место=|страницы=93|isbn=|isbn2=}}</ref>.. 19-asrda ikki tilli boʻlgan va buryat tili bilan bir qatorda turkiy sayan shevalarini ishlatgan qabilalar — ''soyotlar, irkitlar, xaasutlar va onxotlar'' bir-biridan ajralib turadi. 2002-yilgi aholini roʻyxatga olishda soyotlar birinchi marta alohida etnik guruh sifatida aniqlangan. 2006-yilda Rossiya Federatsiyasi hukumatining buyrugʻi bilan ular Rossiyaning tub aholisi roʻyxatiga kiritilgan. == Yana qarang == * [[Buryat etnik guruhlari]] * [[Qabilalari va urugʻlari]] * [[Soyotlar]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Nimaev D.'' ''D., Nanzatov B.'' ''Z.'' 17—19-asrlarda buryatlarning urugʻ-qabila va etnohududiy guruhlari. // Buryatlar. M., Nauka, 2004. — S. 54. * ''Dugarov D.S.'' Turk-moʻgʻul xalqlarining ayollar kostyumi bezakidagi oqqush // SE. 1983. No 5 — S. 90-100. * ''Pavlinskaya L.R.'' Moviy togʻlarning koʻchmanchilari. — SPB., 2002. — S. 35-40. * ''Baldaev S.P.'' Buryatlarning genealogik anʼanalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p. * ''Tsydendambaev T. B.'' Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari buryatlar tarixiga oid manbalar sifatida. — Ulan-Ude: Rep. tip., 2001. — 255 b. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' Gʻarbiy buryatlarning etnogenezi (VI-XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p. ffpmi5b107cuixridd4lal4sazwq4ou 6273962 6273961 2026-09-20T13:57:44Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273962 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Горная_Ока.jpg|thumb| Oka togʻi]] [[Fayl:Стела_хонгодоров.jpg|thumb| Xongodorlar stelasi]] '''Okin buryatlari''' (bur. '''Axin Buryaaduud''') — buryat etnik guruhi tarkibiga kiruvchi hududiy guruh. [[Fayl:Porcelain_sculptures_Peoples_of_Russia_16.JPG|thumb|Soyot ayoli, „Rossiya xalqlari“ seriyasi]] Ular Sharqiy Sayanning janubi-sharqiy qismida, Buryatiyaning Okin tumanida yashaydilar. Ular Oka va uning irmoqlarining yuqori oqimidagi vodiylarda, Sensa, Tissa, Dibi , Xoyto-Oka va boshqalarda joylarda yashaydilar<ref name=":50">''Нанзатов Б. З.'' [http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z Этногенез западных бурят (VI-XIX вв.)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211112203615/http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z |date=2021-11-12 }}. — Иркутск, 2005. — 160 с. — ISBN 5-93219-054-6.</ref>. == Qabila tarkibi == Okin buryatlari tarkibiga boʻldoy,<ref name=":02">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Племенной состав бурят в XIX веке|ссылка=https://elibrary.ru/item.asp?id=23545092|язык=|издание=|тип=|год=2003|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=15–27|issn=}}</ref> shurthu, shuranxon, mootongo, teret, dalancha, shooshxoy, noyod, doloonguud, dongod, xoyxo (hoigo, hoiho), horshod (horchid), sagan, bulga, murten, shonorg, maxarog, ulaaba, soyot, irkit, haasut, onxot kabi mayda qabilalar kiradi.. Okin tertelari quyidagi urugʻlarni oʻz ichiga oladi: dalansha, doloonguud, noyod, shooshxoy, dongoyd (dongod)<ref>{{Статья|автор=Дугаров Б. С.|заглавие=К происхождению рода хурхут (по фольклорным данным)|ссылка=http://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/Дугаров.pdf|язык=|издание=Россия и монгольский мир: вектор на сближение|тип=|год=2016|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=117—120|issn=|archivedate=2021-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516192546/https://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf}}</ref>. Okin buryatlarining asosini yirik xongodor qabilasining qismi boʻlmagan tunkin-zakamenskiy qabilalarining boʻlaklari tashkil qiladi. Boʻldoy, shurthu, shuranxon, mootongo xongodor urugʻlari — okin buryatlari orasidagi etnik jamoa hisoblanadi<ref>{{Книга|год=1983|страниц=147|издательство=БФ СО АН СССР|заглавие=Этнические и историко-культурные связи монгольских народов|ссылка=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=8W15AAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%D1%82%D1%8D%D1%80%D1%82%D1%8D|автор=|ответственный=|издание=|место=|страницы=93|isbn=|isbn2=}}</ref>.. 19-asrda ikki tilli boʻlgan va buryat tili bilan bir qatorda turkiy sayan shevalarini ishlatgan qabilalar — ''soyotlar, irkitlar, xaasutlar va onxotlar'' bir-biridan ajralib turadi. 2002-yilgi aholini roʻyxatga olishda soyotlar birinchi marta alohida etnik guruh sifatida aniqlangan. 2006-yilda Rossiya Federatsiyasi hukumatining buyrugʻi bilan ular Rossiyaning tub aholisi roʻyxatiga kiritilgan. == Yana qarang == * [[Buryat etnik guruhlari]] * [[Qabilalari va urugʻlari]] * [[Soyotlar]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Nimaev D.'' ''D., Nanzatov B.'' ''Z.'' 17—19-asrlarda buryatlarning urugʻ-qabila va etnohududiy guruhlari. // Buryatlar. M., Nauka, 2004. — S. 54. * ''Dugarov D.S.'' Turk-moʻgʻul xalqlarining ayollar kostyumi bezakidagi oqqush // SE. 1983. No 5 — S. 90-100. * ''Pavlinskaya L.R.'' Moviy togʻlarning koʻchmanchilari. — SPB., 2002. — S. 35-40. * ''Baldaev S.P.'' Buryatlarning genealogik anʼanalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p. * ''Tsydendambaev T. B.'' Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari buryatlar tarixiga oid manbalar sifatida. — Ulan-Ude: Rep. tip., 2001. — 255 b. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' Gʻarbiy buryatlarning etnogenezi (VI-XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p. o1v7wq9nqt04l3p50rzcrujyllk3vnc 6273963 6273962 2026-09-20T13:57:51Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273963 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Горная_Ока.jpg|thumb| Oka togʻi]] [[Fayl:Стела_хонгодоров.jpg|thumb| Xongodorlar stelasi]] '''Okin buryatlari''' (bur. '''Axin Buryaaduud''') — buryat etnik guruhi tarkibiga kiruvchi hududiy guruh. [[Fayl:Porcelain_sculptures_Peoples_of_Russia_16.JPG|thumb|Soyot ayoli, „Rossiya xalqlari“ seriyasi]] Ular Sharqiy Sayanning janubi-sharqiy qismida, Buryatiyaning Okin tumanida yashaydilar. Ular Oka va uning irmoqlarining yuqori oqimidagi vodiylarda, Sensa, Tissa, Dibi, Xoyto-Oka va boshqalarda joylarda yashaydilar<ref name=":50">''Нанзатов Б. З.'' [http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z Этногенез западных бурят (VI-XIX вв.)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211112203615/http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z |date=2021-11-12 }}. — Иркутск, 2005. — 160 с. — ISBN 5-93219-054-6.</ref>. == Qabila tarkibi == Okin buryatlari tarkibiga boʻldoy,<ref name=":02">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Племенной состав бурят в XIX веке|ссылка=https://elibrary.ru/item.asp?id=23545092|язык=|издание=|тип=|год=2003|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=15–27|issn=}}</ref> shurthu, shuranxon, mootongo, teret, dalancha, shooshxoy, noyod, doloonguud, dongod, xoyxo (hoigo, hoiho), horshod (horchid), sagan, bulga, murten, shonorg, maxarog, ulaaba, soyot, irkit, haasut, onxot kabi mayda qabilalar kiradi.. Okin tertelari quyidagi urugʻlarni oʻz ichiga oladi: dalansha, doloonguud, noyod, shooshxoy, dongoyd (dongod)<ref>{{Статья|автор=Дугаров Б. С.|заглавие=К происхождению рода хурхут (по фольклорным данным)|ссылка=http://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/Дугаров.pdf|язык=|издание=Россия и монгольский мир: вектор на сближение|тип=|год=2016|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=117—120|issn=|archivedate=2021-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516192546/https://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf}}</ref>. Okin buryatlarining asosini yirik xongodor qabilasining qismi boʻlmagan tunkin-zakamenskiy qabilalarining boʻlaklari tashkil qiladi. Boʻldoy, shurthu, shuranxon, mootongo xongodor urugʻlari — okin buryatlari orasidagi etnik jamoa hisoblanadi<ref>{{Книга|год=1983|страниц=147|издательство=БФ СО АН СССР|заглавие=Этнические и историко-культурные связи монгольских народов|ссылка=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=8W15AAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%D1%82%D1%8D%D1%80%D1%82%D1%8D|автор=|ответственный=|издание=|место=|страницы=93|isbn=|isbn2=}}</ref>.. 19-asrda ikki tilli boʻlgan va buryat tili bilan bir qatorda turkiy sayan shevalarini ishlatgan qabilalar — ''soyotlar, irkitlar, xaasutlar va onxotlar'' bir-biridan ajralib turadi. 2002-yilgi aholini roʻyxatga olishda soyotlar birinchi marta alohida etnik guruh sifatida aniqlangan. 2006-yilda Rossiya Federatsiyasi hukumatining buyrugʻi bilan ular Rossiyaning tub aholisi roʻyxatiga kiritilgan. == Yana qarang == * [[Buryat etnik guruhlari]] * [[Qabilalari va urugʻlari]] * [[Soyotlar]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Nimaev D.'' ''D., Nanzatov B.'' ''Z.'' 17—19-asrlarda buryatlarning urugʻ-qabila va etnohududiy guruhlari. // Buryatlar. M., Nauka, 2004. — S. 54. * ''Dugarov D.S.'' Turk-moʻgʻul xalqlarining ayollar kostyumi bezakidagi oqqush // SE. 1983. No 5 — S. 90-100. * ''Pavlinskaya L.R.'' Moviy togʻlarning koʻchmanchilari. — SPB., 2002. — S. 35-40. * ''Baldaev S.P.'' Buryatlarning genealogik anʼanalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p. * ''Tsydendambaev T. B.'' Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari buryatlar tarixiga oid manbalar sifatida. — Ulan-Ude: Rep. tip., 2001. — 255 b. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' Gʻarbiy buryatlarning etnogenezi (VI-XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p. jt0v7byr9tta4z0f03eptbwvzbxertt 6273964 6273963 2026-09-20T13:58:02Z Sherzod11W 273619 6273964 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Горная_Ока.jpg|thumb| Oka togʻi]] [[Fayl:Стела_хонгодоров.jpg|thumb| Xongodorlar stelasi]] '''Okin buryatlari''' (bur. '''Axin Buryaaduud''') — buryat etnik guruhi tarkibiga kiruvchi hududiy guruh. [[Fayl:Porcelain_sculptures_Peoples_of_Russia_16.JPG|thumb|Soyot ayoli, „Rossiya xalqlari“ seriyasi]] Ular Sharqiy Sayanning janubi-sharqiy qismida, Buryatiyaning Okin tumanida yashaydilar. Ular Oka va uning irmoqlarining yuqori oqimidagi vodiylarda, Sensa, Tissa, Dibi, Xoyto-Oka va boshqalarda joylarda yashaydilar<ref name=":50">''Нанзатов Б. З.'' [http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z Этногенез западных бурят (VI-XIX вв.)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211112203615/http://irkipedia.ru/content/etnogenez_zapadnyh_buryat_vi_xix_vv_nanzatov_b_z |date=2021-11-12 }}. — Иркутск, 2005. — 160 с. — ISBN 5-93219-054-6.</ref>. == Qabila tarkibi == Okin buryatlari tarkibiga boʻldoy,<ref name=":02">{{Статья|автор=Нанзатов Б. З.|заглавие=Племенной состав бурят в XIX веке|ссылка=https://elibrary.ru/item.asp?id=23545092|язык=|издание=|тип=|год=2003|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=15–27|issn=}}</ref> shurthu, shuranxon, mootongo, teret, dalancha, shooshxoy, noyod, doloonguud, dongod, xoyxo (hoigo, hoiho), horshod (horchid), sagan, bulga, murten, shonorg, maxarog, ulaaba, soyot, irkit, haasut, onxot kabi mayda qabilalar kiradi.. Okin tertelari quyidagi urugʻlarni oʻz ichiga oladi: dalansha, doloonguud, noyod, shooshxoy, dongoyd (dongod)<ref>{{Статья|автор=Дугаров Б. С.|заглавие=К происхождению рода хурхут (по фольклорным данным)|ссылка=http://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/Дугаров.pdf|язык=|издание=Россия и монгольский мир: вектор на сближение|тип=|год=2016|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=117—120|issn=|archivedate=2021-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516192546/https://publisher.imbt.ru/wp-content/uploads/2018/07/%D0%94%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2.pdf}}</ref>. Okin buryatlarining asosini yirik xongodor qabilasining qismi boʻlmagan tunkin-zakamenskiy qabilalarining boʻlaklari tashkil qiladi. Boʻldoy, shurthu, shuranxon, mootongo xongodor urugʻlari — okin buryatlari orasidagi etnik jamoa hisoblanadi<ref>{{Книга|год=1983|страниц=147|издательство=БФ СО АН СССР|заглавие=Этнические и историко-культурные связи монгольских народов|ссылка=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=8W15AAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%D1%82%D1%8D%D1%80%D1%82%D1%8D|автор=|ответственный=|издание=|место=|страницы=93|isbn=|isbn2=}}</ref>.. 19-asrda ikki tilli boʻlgan va buryat tili bilan bir qatorda turkiy sayan shevalarini ishlatgan qabilalar — ''soyotlar, irkitlar, xaasutlar va onxotlar'' bir-biridan ajralib turadi. 2002-yilgi aholini roʻyxatga olishda soyotlar birinchi marta alohida etnik guruh sifatida aniqlangan. 2006-yilda Rossiya Federatsiyasi hukumatining buyrugʻi bilan ular Rossiyaning tub aholisi roʻyxatiga kiritilgan. == Yana qarang == * [[Buryat etnik guruhlari]] * [[Qabilalari va urugʻlari]] * [[Soyotlar]] == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * ''Nimaev D.'' ''D., Nanzatov B.'' ''Z.'' 17—19-asrlarda buryatlarning urugʻ-qabila va etnohududiy guruhlari. // Buryatlar. M., Nauka, 2004. — S. 54. * ''Dugarov D.S.'' Turk-moʻgʻul xalqlarining ayollar kostyumi bezakidagi oqqush // SE. 1983. No 5 — S. 90-100. * ''Pavlinskaya L.R.'' Moviy togʻlarning koʻchmanchilari. — SPB., 2002. — S. 35-40. * ''Baldaev S.P.'' Buryatlarning genealogik anʼanalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p. * ''Tsydendambaev T. B.'' Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari buryatlar tarixiga oid manbalar sifatida. — Ulan-Ude: Rep. tip., 2001. — 255 b. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27. * ''Nanzatov B.'' ''Z.'' Gʻarbiy buryatlarning etnogenezi (VI-XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p. fhyorroyb8sjuvls7na1nruw79fpgfv 0 730297 6274068 4091616 2026-09-20T18:58:13Z Nataev 3628 Xatoni tuzatdim 6274068 wikitext text/x-wiki {{Qoʻshiq bilgiqutisi | nomi = Nargiz | muqova = | alt = | izoh = | turi = | artist = [[Kamoliddin Rahimov]] | albom = | B-tomon = | chiqarilgan = 1976 | format = | yozib_olingan = 1978 | studiya = | joy = | janr = [[anʼanaviy musiqa]] | davomiyligi = 4:10 | leybl = | shoir = Komil Xorazmiy | bastakor = Kamoliddin Rahimov | prodyuser = | prev_title = | prev_year = | next_title = | next_year = | yana = {{External music video|{{YouTube|UqA3C0VQ0RE|„Nargiz“}}}} }} „'''Nargiz'''“ — oʻzbek xonandasi [[Kamoliddin Rahimov]] ijro etgan qoʻshiq. Qoʻshiqni 1976-yil Rahimovning oʻzi oʻzbek shoiri Komil Xorazmiy yozgan gʻazalga bastalagan<ref name="BBC">{{veb manbasi |title=Kamoliddin Rahimov savollaringizga javob berdi |url=https://www.bbc.com/uzbek/news/story/2007/12/071205_kamoliddin-rahimov |website=BBC |accessdate=30-may 2022-yil |date=5-dekabr 2007-yil}}</ref>. Qoʻshiq 1978-yil gramplastinkaga yozilgan<ref name="Ozodlik">{{veb manbasi |last1=Bobojon |first1=Shuhrat |title=“Nargiz” qoʻshigʻi bilan tanilgan Kamoliddin Rahimov olamdan oʻtdi |url=https://www.ozodlik.org/a/26868364.html |website=Ozodlik radiosi |accessdate=30-may 2022-yil |date=25-fevral 2015-yil}}</ref>. „Nargiz“ Rahimov repertuaridagi eng taniqli qoʻshiqlarning biridir<ref name="BBC"/>. Rahimovga qoʻshiqni yozish fikri Oʻzbeksitonning [[Namangan]] viloyati, [[Chust tumani]]da joylashgan Gʻova togʻida doʻsti bilan dam olayotgan paytida kelgan<ref name="BBC"/>. Oʻsha yerda Rahimov Komil Xorazmiynig „Devon“ kitobidan „Ey, yuzing koʻzgusiga volai hayron, Nargiz“ gʻazalini oʻqigan. Gʻazal Rahimovga xush kelgan va sanʼatkor unga qoʻshiq bastalashga qaror qilgan<ref name="Ozodlik"/>. Rahimov ertasi kuni qoʻshiqning ilk versiyasini Erkinjon ismli doʻstiga xirgoyi qilib bergan<ref name="Ozodlik"/>. Doʻsti ashulani eshitib, „ehehey“ degan qismi balki shart emasligini aytgan. Bunga javoban Rahimov „Ey doʻstim, mana shunisi shu ashulaning koʻrki boʻladi, xudo xohlasa“, degan<ref name="BBC"/>. Rahimov keyingi yarim yil davomida ashulani yaxshilash ustida ishlagan. Rahimov ashulani omma oldida ilk marotaba oʻzi [[Tor (cholgʻu asbobi)|tor]] chertib kuylagan, Namangandagi drama teatri xodimi Nosir Zokir esa [[dutor]] bilan joʻr boʻlgan<ref name="Ozodlik"/>. Zokir qoʻshiq dastlab ijro etilganida tinglovchilar „ehehey“ degan joyini eshitib, kulganini aytgan. Ammo vaqt oʻtishi bilan qoʻshiqning aynan shu qismi bilan keng tanilgan. Rahimov Avazov yozgan gʻazalda boʻlmagan „Xabar olmaysan hargiz“ jumlasini oʻzi qoʻshgan. <ref>{{kitob manbasi |last1=Xorazmiy |first1=Komil |editor1-last=Norqulov |editor1-first=Naim |title=Devon |date=1975 |publisher=G‘afur G‘ulom nashriyoti |location=Toshkent |page=72 |pages=72 |edition=6,88 |url=https://ziyouz.com/books/uzbek_mumtoz_adabiyoti/Komil%20Xorazmiy.%20Devon.pdf |language=o‘zbekcha |format=70X108}}</ref>== Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{YouTube|UqA3C0VQ0RE|„Nargiz“ klipi}} [[Turkum:Kamoliddin Rahimov qoʻshiqlari]] [[Turkum:1976-yil qoʻshiqlari]] [[Turkum:Oʻzbek tilidagi qoʻshiqlar]] {{Ovozli Vikipediya|sana=2022-07-06|Nargiz(qo'shiq).oga}} dfvicu848dijval4x9awz00ssa7l0og 6274069 6274068 2026-09-20T18:59:23Z Nataev 3628 6274069 wikitext text/x-wiki {{Qoʻshiq bilgiqutisi | nomi = Nargiz | muqova = | alt = | izoh = | turi = | artist = [[Kamoliddin Rahimov]] | albom = | B-tomon = | chiqarilgan = 1976 | format = | yozib_olingan = 1978 | studiya = | joy = | janr = [[anʼanaviy musiqa]] | davomiyligi = 4:10 | leybl = | shoir = Komil Xorazmiy | bastakor = Kamoliddin Rahimov | prodyuser = | prev_title = | prev_year = | next_title = | next_year = | yana = {{External music video|{{YouTube|UqA3C0VQ0RE|„Nargiz“}}}} }} „'''Nargiz'''“ — oʻzbek xonandasi [[Kamoliddin Rahimov]] ijro etgan qoʻshiq. Qoʻshiqni 1976-yil Rahimovning oʻzi oʻzbek shoiri Komil Xorazmiy yozgan gʻazalga bastalagan<ref name="BBC">{{veb manbasi |title=Kamoliddin Rahimov savollaringizga javob berdi |url=https://www.bbc.com/uzbek/news/story/2007/12/071205_kamoliddin-rahimov |website=BBC |accessdate=30-may 2022-yil |date=5-dekabr 2007-yil}}</ref>. Qoʻshiq 1978-yil gramplastinkaga yozilgan<ref name="Ozodlik">{{veb manbasi |last1=Bobojon |first1=Shuhrat |title=“Nargiz” qoʻshigʻi bilan tanilgan Kamoliddin Rahimov olamdan oʻtdi |url=https://www.ozodlik.org/a/26868364.html |website=Ozodlik radiosi |accessdate=30-may 2022-yil |date=25-fevral 2015-yil}}</ref>. „Nargiz“ Rahimov repertuaridagi eng taniqli qoʻshiqlarning biridir<ref name="BBC"/>. Rahimovga qoʻshiqni yozish fikri Oʻzbeksitonning [[Namangan]] viloyati, [[Chust tumani]]da joylashgan Gʻova togʻida doʻsti bilan dam olayotgan paytida kelgan<ref name="BBC"/>. Oʻsha yerda Rahimov Komil Xorazmiynig „Devon“ kitobidan „Ey, yuzing koʻzgusiga volai hayron, Nargiz“ gʻazalini oʻqigan. Gʻazal Rahimovga xush kelgan va sanʼatkor unga qoʻshiq bastalashga qaror qilgan<ref name="Ozodlik"/>. Rahimov ertasi kuni qoʻshiqning ilk versiyasini Erkinjon ismli doʻstiga xirgoyi qilib bergan<ref name="Ozodlik"/>. Doʻsti ashulani eshitib, „ehehey“ degan qismi balki shart emasligini aytgan. Bunga javoban Rahimov „Ey doʻstim, mana shunisi shu ashulaning koʻrki boʻladi, xudo xohlasa“, degan<ref name="BBC"/>. Rahimov keyingi yarim yil davomida ashulani yaxshilash ustida ishlagan. Rahimov ashulani omma oldida ilk marotaba oʻzi [[Tor (cholgʻu asbobi)|tor]] chertib kuylagan, Namangandagi drama teatri xodimi Nosir Zokir esa [[dutor]] bilan joʻr boʻlgan<ref name="Ozodlik"/>. Zokir qoʻshiq dastlab ijro etilganida tinglovchilar „ehehey“ degan joyini eshitib, kulganini aytgan. Ammo vaqt oʻtishi bilan qoʻshiqning aynan shu qismi bilan keng tanilgan. Rahimov Avazov yozgan gʻazalda boʻlmagan „Xabar olmaysan hargiz“ jumlasini oʻzi qoʻshgan<ref>{{kitob manbasi |last1=Xorazmiy |first1=Komil |editor1-last=Norqulov |editor1-first=Naim |title=Devon |date=1975 |publisher=G‘afur G‘ulom nashriyoti |location=Toshkent |page=72 |pages=72 |edition=6,88 |url=https://ziyouz.com/books/uzbek_mumtoz_adabiyoti/Komil%20Xorazmiy.%20Devon.pdf |language=o‘zbekcha |format=70X108}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{YouTube|UqA3C0VQ0RE|„Nargiz“ klipi}} [[Turkum:Kamoliddin Rahimov qoʻshiqlari]] [[Turkum:1976-yil qoʻshiqlari]] [[Turkum:Oʻzbek tilidagi qoʻshiqlar]] {{Ovozli Vikipediya|sana=2022-07-06|Nargiz(qo'shiq).oga}} 8va19ubv6d286khhojwren9xz6sirek 0 733028 6274118 5519387 2026-09-21T03:47:17Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274118 wikitext text/x-wiki [[Fayl:EightTNOs-de.png|thumb|Neptun orti obyektlari]] '''Neptun orti obyektlari'''(shuningdek, Trans-Neptun obyekti deb ham ataladi)<ref name="bir">{{veb manbasi |title=Transneptunian object 1994 TG2 |url=https://www.eso.org/public/images/eso9415a/}}</ref> — Quyosh tizimidagi har qanday kichik sayyora bo'lib, u Quyosh atrofida 30,1 astronomik birlik (a.b.) boʻlgan Neptunga qaraganda kattaroq o'rtacha masofada aylanadi. Odatda, Neptun orti obyektlari Koyper belbog'ining klassik va rezonansli obyektlariga bo'linadi, shuningdek tarqoq disk, ajratilgan obyektlar va sednoidlar kabi qismlari mavjud. 2020-yil oktyabr holatiga koʻra, kichik sayyoralar katalogda 678 ta raqamlangan va 2000 dan ortiq raqamlanmagan Neptun orti obyektlari mavjud<ref name="uch">{{veb manbasi |title=List Of Transneptunian Objects |url=https://minorplanetcenter.net/iau/lists/TNOs.html |publisher=Minor Planet Center}}</ref><ref>{{veb manbasi |title=List Of Centaurs and Scattered-Disk Objects |url=https://minorplanetcenter.net/iau/lists/Centaurs.html |publisher=Minor Planet Center. 8 October 2018 |accessdate=to'rt}}</ref>. Birinchi trans-Neptun obyekti 1930-yilda kashf etilgan bo'lib, u mitti sayyora [[Pluton]] edi. Quyosh atrofida to'g'ridan-to'g'ri aylanadigan ikkinchi trans-Neptun obyektini kashf qilish 1992-yilda amalga oshirildi va u 15760 Albion deb nomlandi. Hozirgi kunda bizga ma'lum boʻlgan eng massiv Neptun orti obyekti - [[Erida]], undan keyin [[Pluton]], [[Haumea]], [[Makemake]] va [[Gun-gun]]lardir. Trans-Neptun obyektlari orbitasida 80 dan ortiq tabiiy yo'ldoshlar topilgan. TNO lar ko'rinishi ranglarda farqlanadi va kulrang-ko'k yoki juda qizil bo'ladi. Ular tolinlar bilan qoplangan bo'lib, tosh, amorf, uglerod, suv va [[metan]] kabi uchuvchi muzlarning aralashmalaridan hamda boshqa organik birikmalardan iborat deb taxmin qilinadi. Yarim katta o'qi 150 a.b. dan va perigeliysi 30 a.b. dan katta boʻlgan 12 ta kichik sayyoralar ma'lum bo'lib, ular ekstremal trans-Neptun ob'ektlari (ETNO) deb ataladi. ==Tarixi== ===Plutonning kashf etilishi=== [[Fayl:Pluto in True Color - High-Res.jpg|thumb|[[Pluton]] ''[[New Horizons]]'' tomonidan suratga olingan]] Har bir sayyoraning orbitasi boshqa sayyoralarning tortishish kuchiga ta'sir qiladi. 1900-yillarning boshlarida Uran va Neptunning kuzatilgan hamda kutilgan orbitalari o'rtasidagi tafovutlar Neptundan tashqarida bir yoki bir nechta qo'shimcha sayyoralar mavjudligini ko'rsatdi. Bularni izlash 1930-yil fevral oyida Plutonning kashf etilishiga olib keldi. Plutonni topish nisbatan oson boʻlgan, chunki u barcha maʼlum boʻlgan trans-Neptun obyektlari ichida eng yorqin koʻrinadigan kattalikka ega. Bundan tashqari, ekliptikaga nisbatan pastroq moyilligi mavjud. ===Keyingi kashfiyotlar=== Pluton kashfiyotidan so'ng, amerikalik astronom Klayd Tombau bir necha yillar davomida shunga o'xshash obyektlarni qidirishni davom ettirdi, ammo topolmadi. Uzoq vaqt davomida hech kim boshqa TNO larni qidirmadi, chunki 2006-yil avgustigacha sayyora deb tasniflangan Pluton Neptundan keyingi yagona asosiy obyekt ekanligiga barcha ishongan. Faqat 1992-yilda ikkinchi TNO, 15760 Albion kashf etilgandan so'ng, bunday obyektlar uchun tizimli qidiruvlar boshlandi. Ekliptika atrofida osmonning keng chizig'i suratga olindi va sekin harakatlanuvchi obyektlar diqqat bilan kuzatildi. Diametrlari 50 dan 2500 kilometrgacha boʻlgan yuzlab TNO lar topildi. [[Erida]], eng massiv TNO 2005-yilda kashf etilgan bo'lib, u yirik TNO larni tasniflash va [[Pluton]] kabi obyektlarni sayyoralar deb hisoblash mumkinmi yoki yo'q kabi bahslarni o'rtaga tashladi va ilmiy hamjamiyatdagi uzoq davom etgan bahsni qayta ko'rib chiqishga undadi. Pluton va Erida oxir-oqibat [[Xalqaro Astronomiya Ittifoqi]] tomonidan mitti sayyoralar sifatida tasniflandi. 2018-yil dekabr oyida "Farout" laqabli 2018 VG 18 kashf etilgani e'lon qilindi. Farut [[Quyosh tizimi]]ning hozirgacha kuzatilgan eng uzoqdagi obyekti bo'lib, u quyoshdan taxminan 120 a.b. masofada joylashgan. O'z orbitasini bir martaaylanib chiqishi uchun 738 yil kerak bo'ladi. ==Tasnifi== [[Fayl:TheTransneptunians 73AU.svg|thumb|upright=1.5|Trans-Neptun jismlarining tarqalishi]] [[Fayl:Euler diagram of solar system bodies.svg|thumb|upright=1.5|Quyosh tizimidagi jismlarning turlarini ko'rsatadigan Eyler diagrammasi.]] Quyoshdan uzoqligi va orbital parametrlariga ko'ra, TNOlar ikkita katta guruhga bo'linadi: [[Koyper belbog'i|Koyper belbog'i obyektlari]] (KBO lar) va tarqalgan diskli obyektlar (TDO lar). Ma'lumot uchun o'ngdagi diagrammada Koyper belbog'i sayyoralar va kentavrlarning orbitalariga nisbatan ma'lum trans-Neptun obyektlari (70 a.b. gacha) taqsimoti ko'rsatilgan. Turli sinflar turli xil ranglarda ifodalanadi. Rezonansli obyektlar (shu jumladan Neptun troyanlari) qizil rangda, klassik Koyper belbog'i obyektlari ko'k rangda tasvirlangan. Tarqalgan disk o'ngda, diagrammadan ancha uzoqroqda, ma'lum obyektlar bilan o'rtacha 500 a.b. dan ortiq masofada joylashgan. ===KBO lar=== Edgeworth-Koyper belbog'i Quyoshdan o'rtacha masofasi 30 a.b. dan 55 a.b. gacha boʻlgan obyektlarmi o'z ichiga olib, ular odatda ekliptikadan kichik moyillik bilan aylanaga yaqin orbitalarda harakatlanadilar. Edgeworth-Koyper belbog'i obyektlari Neptun bilan orbital rezonansda qulflangan rezonansli trans-Neptun obyektiga hamda aylanaga yaqin orbitalarda harakatlanadigan bunday rezonansga ega bo'lmagan "kubevanolar" deb nomlangan klassik Koyper belbog'i obyektlariga bo'linadi (Ular Neptun tomonidan ta'sirga uchramaydi). Ko'p sonli rezonansli kichik guruhlar mavjud, eng kattasi ikkitatinolar (1:2 rezonans) va plutinolar (2:3 rezonans) bo'lib, ularning eng ko'zga ko'ringan a'zosi nomi bilan atalgan. Klassik Edgeworth-Koyper belbog'iga [[15760 Albion]], [[kvavar|50000 Kvavar]] va [[Makemake]] kiradi. ===TDO lar=== Tarqalgan diskda Quyoshdan uzoqroqda joylashgan, juda eksantrik va qiya orbitalarga ega boʻlgan obyektlar mavjud. Bu orbitalar rezonanssiz va sayyora orbitalarini kesib o'tmaydi. Oddiy misol - eng mashhur Neptun orti obyekti Eridani keltirish mumkin. Neptunga nisbatan Tisserand parametriga asoslanib, tarqoq diskdagi obyektlarni yana "odatiy" tarqoq disk obyektlariga (OTDO) va ajratilgan obyektlar (ATDO, Tarqalgan-kengaytirilgan). Bundan tashqari, ajratilgan obyektlar vaqt bo'yicha o'rtacha 0,2 dan katta ekssentriklikka ega Sednoidlar perigeliyaga ega boʻlgan alohida jismlarning yana bir ekstremal kichik guruhi bo'lib, ularning orbitalarini gigant sayyoralarning buzilishlari<ref name="onikki">{{veb manbasi |last1=Brown, Michael E.; Trujillo, Chadwick A. |first1=Rabinowitz, David L. (2004) |title=Discovery of a Candidate Inner Oort Cloud Planetoid |url=http://www.gps.caltech.edu/classes/ge133/reading/sedna.pdf |publisher=Astrophysical Journal |access-date=2022-06-06 |archive-date=2006-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060627200056/http://www.gps.caltech.edu/classes/ge133/reading/sedna.pdf }}</ref> va galaktik to'lqinlar bilan o'zaro ta'siri bilan izohlab bo'lmasligi tasdiqlanadi. ==Xususiyatlari== [[Fayl:Pluto crescent.jpg|thumb|Pluton hozirgacha kosmik apparatlar yetib borgan eng katta KBO]] Eng katta trans-Neptun obyektlaridan tashqari barcha jismlarning ko'rinadigan kattaligini (>20) hisobga olgan holda, fizik tadqiqotlar quyidagilar bilan cheklanadi: * eng katta ob'ektlar uchun issiqlik emissiyasi * rang indekslari, ya'ni turli filtrlar yordamida ko'rinadigan kattaliklarni taqqoslash * spektrlarni tahlil qilish, vizual va infraqizil Ranglar va spektrlarni o'rganish ob'ektlarning kelib chiqishi va boshqa obyektlar sinflari, xususan, Kentavrlar va Koyper belbog'ida paydo boʻlgan deb gumon qilingan ba'zi ulkan sayyoralarning tabiiy yo'ldoshlari (Triton, Fibi) bilan potentsial bog'liqligini tushunishga yordam beradi. Biroq, talqinlar odatda noaniq, chunki spektrlar sirt tarkibining bir nechta modellariga mos kelishi va noma'lum zarracha hajmiga bog'liq bo'lishi mumkin. Eng muhimi, kichik jismlarning optik sirtlari kuchli radiatsiya, [[quyosh shamoli]] va mikrometeoritlar ta'sirida o'zgargan bo'lishi ehtimoli mavjud. ===Rang indekslari=== [[Fayl:TheTransneptunians Size Albedo Color.svg|thumb|left|upright=1.5|Ba'zi yirik TNO larning nisbiy o'lchamlari, albedolari va ranglari tasviri]] Rang indekslari ko'k (B), ko'rinadigan (V), ya'ni yashil-sariq va qizil (R) filtrlar orqali obyektning ko'rinadigan kattaligidagi farqlarning oddiy o'lchovidir. Diagrammada eng katta obyektlardan tashqari hamma uchun ma'lum rang indekslari tasvirlangan (bir oz yaxshilangan rangda)<ref name="onbesh">{{veb manbasi |last1=Hainaut, O. R. |first1=Delsanti, A. C. (2002) |title=Color of Minor Bodies in the Outer Solar System |url=https://doi.org/10.1051%2F0004-6361%3A20020431 |publisher=Astronomy & Astrophysics}}</ref>. Maʼlumot uchun, yondagi rasmda ikkita yoʻldosh: Triton va Fibi, kentavr Folus va [[Mars]] sayyorasi chizilgan (sariq yorliqlar, oʻlchami masshtabga mos kelmaydi). Turli dinamik sinflarning kelib chiqishi haqidagi nazariyalarni tasdiqlash uchun ranglar va orbital xarakteristikalar o'rtasidagi bog'liqlik o'rganildi: * Klassik Koyper belbog'i obyekti (cubewano) ikki xil rangdagi populyatsiyadan iborat bo'lib ko'rinadi: sovuq deb ataladigan populyatsiya (qiyalik <5 °) va faqat qizil ranglarni aks ettiruvchi issiq populyatsiya va butun diapazonni aks ettiruvchi issiq (yuqori moyillik) populyatsiyasi ko'kdan juda qizil ranggacha. Deep Ecliptic Survey maʼlumotlariga asoslangan yaqinda oʻtkazilgan tahlil past moyillik (Core deb nomlangan) va yuqori moyillik (Halo deb nomlangan) oʻrtasidagi bu farqni tasdiqlaydi. Yadro obyektlarining qizil ranglari va ularning bezovtalanmagan orbitalari bu obyektlar belbog'ining asl populyatsiyasining qoldiqlari bo'lishi mumkinligini ko'rsatadi. * Tarqalgan disk obyektlari umumiy kelib chiqishiga ishora qiluvchi issiq klassik obyektlar bilan rang o'xshashligini ko'rsatadi. Nisbatan xira jismlar, shuningdek, butun populyatsiya qizil rangga ega bo'lsa-da (V−I=0,3-0,6), kattaroq obyektlar ko'pincha neytral rangga ega (infraqizil indeks V−I <0,2). Bu farq eng katta jismlarning yuzasi muz bilan qoplangan, ostidagi qizilroq, qorong'i joylarni yashirgan degan fikrga olib keladi. {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Tashqi Quyosh sistemasidagi dinamik guruhlarning oʻrtacha rang indekslari&thinsp; ! Rang ! width= 120 | [[Plutino]]lar ! width= 120 | [[Cubewano]]lar ! width= 120 | Kentavrlar ! width= 120 | [[Tarqalgan disk]] obyektlari ! width= 120 | [[Kometa]]lar ! width= 120 | Yupiter troyanlari |- ! B–V | {{val|0.895|0.190}} | {{val|0.973|0.174}} | {{val|0.886|0.213}} | {{val|0.875|0.159}} | {{val|0.795|0.035}} | {{val|0.777|0.091}} |- ! V–R | {{val|0.568|0.106}} | {{val|0.622|0.126}} | {{val|0.573|0.127}} | {{val|0.553|0.132}} | {{val|0.441|0.122}} | {{val|0.445|0.048}} |- ! V–I | {{val|1.095|0.201}} | {{val|1.181|0.237}} | {{val|1.104|0.245}} | {{val|1.070|0.220}} | {{val|0.935|0.141}} | {{val|0.861|0.090}} |- ! R–I | {{val|0.536|0.135}} | {{val|0.586|0.148}} | {{val|0.548|0.150}} | {{val|0.517|0.102}} | {{val|0.451|0.059}} | {{val|0.416|0.057}} |} == Manbalar == {{manbalar}} ==Havolalar== * Nine planets, [https://web.archive.org/web/20000303081140/http://seds.lpl.arizona.edu/nineplanets/nineplanets/kboc.html University of Arizona] * David Jewitt's [http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb.html Kuiper Belt site] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120302032019/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb.html |date=2012-03-02 }} * [http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/big_kbo.html Large KBO page] * A list of the estimates of the diameters from [http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnodiam.html johnstonarchive] with references to the original papers [[Turkum:Astronomiya]] [[Turkum:Tabiat]] [[Turkum:Astrofizika]] [[Turkum:Matematika]] orqri52ts4bwf9cn273rkn0stlpkxuc 0 733141 6274041 5515332 2026-09-20T16:32:42Z Mukhammadrasul Isakov 215746 /* */ 6274041 wikitext text/x-wiki {{Aktyor bilgiqutisi | ismi = Yusup Sulaymonovich Roziqov | asl_ismi = | tasvir = Юсуп Разыков.jpg | eni = | imzo = | Tugʻilgan paytidagi ismi = | Tavalludi sanasi = {{tugʻilgan sanasi|1957|6|5}} | Tavalludi joyi = [[Toshkent]] [[OʻzSSR]] | Vafot sanasi = | Vafoti joyi = | Fuqaroligi = {{flagicon|SSSR}} {{flagicon|UZB}} | Kasbi = kinorejissor, ssenariy muallifi | Faoliyat yillari = 1983dan | Yoʻnalish = | Mukofotlari = {{Oʻzbekiston sanʼat arbobi}} | imdb_id = | Sayt = }} '''Yusup Sulaymonovich Roziqov''' ([[1957]]-yil [[5-iyun]], [[Toshkent]]) — oʻzbek va rus kinorejissori va ssenariy muallifi. [[Oʻzbekiston sanʼat arbobi]] ([[2001]]-yilda). == Tarjimai hol == '''Yusup Roziqov''' [[1957]]-yil [[5-iyun]]da Toshkent shahrida harbiy xizmatchi oilasida tugʻilgan. Oʻgay otasi - Lev Tevatrosovich Xerunsev, arman, aviasiya uchuvchisi, bort muhandisi edi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.sputnikarmenia.ru/armenia/20160324/2568954.html|sarlavha=Кинорежиссер Юсуп Разыков: «Танец с саблями» — рингтон XX века|muallif=|sana=2016-03-24|ish=|nashriyot=Sputnik Армения|til=ru|kirish sanasi=2016-06-03|arxivsana=2016-06-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160625150621/http://www.sputnikarmenia.ru/armenia/20160324/2568954.html}}</ref>. U Oʻrta maktabni tamomlagach, [[Oʻzbekiston milliy universiteti|Toshkent Davlat universitetining]] filologiya fakultetiga oʻqishga kirgan va talabalik mahalida “[[Oʻzbekfilm]]” kinostudiyasida chiroq ustasi boʻlib ishlagan. Boʻlajak rejissor [[1986]]-yilda Butunrossiya davlat kinematografiya instituti ssenariy fakultetini (V.K.Chernix qoʻlida ta’lim olgan) tamomlagan. [[1983]]-yilda Moskva yoshlar filmlari festivalida uning ssenariysi asosida suratga olingan “Liftli uydagi zinapoya” filmi (rejissor Aman Qamchibekov) qisqa metrajli film uchun eng yaxshi ssenariy uchun festivalning bosh mukofotini olishga sazovor boʻladi. Roziqov 15 yil davomida [[Moskva]]da yashab, "[[Mosfilm]]" kinostudiyasida rejissor sifatida faoliyat yuritgan<ref name="old">{{veb manbasi|url=http://old.russiancinema.ru/template.php?dept_id=3&e_dept_id=&e_person_id=1294|sarlavha=Разыков Юсуф Сулейманович|muallif=|sana=|ish=|nashriyot=Энциклопедия отечественного кино|kirish sanasi=2012-09-26|til=ru|arxivurl=https://www.webcitation.org/6BqxySPTM?url=http://old.russiancinema.ru/template.php?dept_id=3|arxivsana=2012-11-01}}</ref>. Kinorejissor [[1999]]-yil oktyabrdan “Oʻzbekfilm” kinostudiyasi direktori, [[2004]]-yildan — badiiy rahbari boʻlgan<ref name="old"/>. Yusup Sulaymonovich birinchi oʻzbek seriali “Domla” ([[1994]]), “Intizom” seriali ([[1997]]) rejissori va ssenariy muallifi sanaladi. === Rejissorlik ishi === * 1990-yil — Boʻribosar * 1993-yil — Olov ichidagi farishta * 1993-yil — Men aybdorman * 1999-yil — Notiq * 2000-yil — Ayollar saltanati * 2002-yil — Erkaklar raqsi * 2002-yil — Oʻrtoq Boykenjayev * 2003-yil — Tabib * 2004-yil — Qiz choʻpon * 2006-yil — Generalim * 2007-yil — Qochoqlar * 2009-yil — Gastarbayter * 2010-yil — Qaroqchi va qaroqchi ayol * 2010-yil — Muhabbat umidi * 2011-yil — Umidvor sevgi * 2011-yil — Sohildagi tushlik * 2012-yil — Ona va oʻgay ona * 2012-yil — Fedorov * 2013-yil — Isnod * 2015-yil — Xizmatkor * 2015-yil — Burj zarbasi * 2015-yil — Ostonalar * 2017-yil — Turk egari * 2017-yil — Gʻoyib boʻldi * 2019-yil — Kerosin * 2019-yil — Qilich oʻyini * 2021-yil — Fransuz ustasi === Ssenariylik ishi === * 1991-yil — Boʻribosar (Yuriy Korotkov va Vitaliy Moskalenko hamkorligida) * 1987-yil — Qaygʻu iskanjasi * 1990-yil — "Qora mushuk" niqobi ostida * 2000-yil — Ayollar saltanati (Mahmud Toʻychiyev bilan hamkorlikda) * 2011-yil — Merosxoʻr (Natalya Kudryavseva bilan birga) * 2011-yil — Soʻnggi daqiqa * 2011-yil — Topilma * 2011-yil — Muhabbating edim (Ivela Karpiskaya bilan birga) * 2012-yil — Topilma-2 * 2012-yil — Harbiy razvedka. Shimoliy front * 2012-yil — Yurak tosh emas (Anastasiya Kasumova bilan birga) * 2013-yil — Ayollar saltanati (Marianna Bek, Yelena Boyko hamkorligda) * 2013-yil — Isnod (Yekaterina Mavromatis bilan) * 2015-yil — Moskvaboddan qochish * 2015-yil — Ostona * 2017-yil — Turk egari * 2019-yil — Kerosin == Mukofotlar va sovrinlar == * 1999-yil — "Notiq" filmi uchun MDH va Boltiqboʻyi mamlakatlari festivalining Gran-pri * 1999-yil — "Notiq" filmi uchun kinotanqidchilar va kinoshunoslar gildiyasining mukofoti  * 2001-yil — Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan san’at arbobi * 2003-yil — "Oʻrtoq Boykenjayev" filmi uchun kinotanqidchilar va kinoshunoslar gildiyasining mukofoti  * 2003-yil — "Oʻrtoq Boykenjayev" filmi uchun MDH va Boltiqboʻyi davlatlarining eng yaxshi filmi uchun "Nika" mukofoti sovrindori  * 2004-yil — "Tabib" filmi uchun MDH va Boltiqboʻyi davlatlarining eng yaxshi filmi uchun "Nika" mukofoti  * 2006-yil — "Choʻpon qiz" filmi uchun MDH va Boltiqboʻyi mamlakatlaridagi eng yaxshi film uchun Nika mukofoti  * 2010-yil — V"Gastarbayter" filmi uchun "Stalker" xalqaro inson huquqlari filmlari festivali Valeriy * Frid mukofoti * 2013-yil — "Isnod" filmi uchun Karlov Vari 48-Xalqaro kinofestivalida FIPRESCI mukofoti<ref>{{veb manbasi|url=http://www.proficinema.ru/mainnews/festival/detail.php?ID=145574|sarlavha=Призы 48 Кинофестиваля в Карловых Варах: две награды у российских фильмов|muallif=|sana=2013-07-08|ish=|nashriyot=ProfiCinema.ru|kirish sanasi=2013-07-03|til=ru|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131203000843/http://www.proficinema.ru/mainnews/festival/detail.php?ID=145574|arxivsana=2013-12-03}}</ref> * 2013-yil — "Isnod" filmi uchun "Moskva premerasi" rus kinosining 11-Moskva kinofestivali, MK "Muhtasham yettilik" tanlovi"<ref>{{veb manbasi|url=http://www.mospremiera.com/prizes/|sarlavha=Призы 11-го Московского фестиваля отечественного кино «Московская премьера»|nashriyot=|kirish sanasi=2013-09-03|til=ru|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130905234755/http://mospremiera.com/prizes/|arxivsana=2013-09-05}}</ref> * "Moskva komsomolchisi" gazetasi tahririyatining mukofoti * "Kinojarayon" jurnalining mukofoti * 2013-yil — "Isnod" filmi uchun Orenburgdagi Klassika va avangard “Sharq va Gʻarb” festivalning eng yaxshi filmi uchun mukofot<ref>{{veb manbasi|url=https://regnum.ru/news/cultura/1721975.html|sarlavha=Финал кинофестиваля: в Оренбурге названы лучшие российский и международный фильмы|muallif=|sana=2013-10-21|ish=|nashriyot=ИА REGNUM|kirish sanasi=2013-10-19|til=ru|arxivsana=2013-10-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131021101111/http://www.regnum.ru/news/cultura/1721975.html}}</ref> * 2013-yil "Isnod" filmi uchun Gonfleurdagi 21-Rossiya kinofestivali - Tomoshabinlar mukofoti<ref>{{veb manbasi|url=https://rg.ru/2013/11/30/onfler-site.html|sarlavha=В Нормандии закончился фестиваль российских фильмов|muallif=[[Кичин, Валерий Семёнович|Валерий Кичин]]|sana=2013-11-30|ish=|nashriyot=[[Российская газета]]|kirish sanasi=2013-11-18|til=ru|arxivsana=2013-12-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131203014746/http://www.rg.ru/2013/11/30/onfler-site.html}}</ref> * 2013-yil — "Isnod" filmi uchun eng yaxshi ssenariy uchun Valeriy Frid mukofoti - Inson huquqlari boʻyicha XIX Xalqaro kinofestivali<ref>{{veb manbasi|url=http://www.stalkerfest.org/page.php?page=42&iD=182|sarlavha=Итоги XIX Международного Фестиваля фильмов о правах человека «Сталкер» 10 - 15 декабря 2013 года|nashriyot=|kirish sanasi=2014-01-24|til=ru|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140202111330/http://www.stalkerfest.org/page.php?page=42&iD=182|arxivsana=2014-02-02}}</ref> * 2013-yil — “Isnod” filmi uchun 7-London rus filmlari festivali - Hakamlar hay’atining maxsus e’tirofi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.kommersant.ru/doc/2349408|sarlavha=«Зимний путь» признан близким к шедевру|muallif=|sana=2013-11-22|ish=|nashriyot=Коммерсантъ|kirish sanasi=2013-11-22|til=ru|arxivsana=2013-11-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131122074210/http://kommersant.ru/doc/2349408}}</ref> * 2014-yil — "Isnod" filmi uchun Triyesta ([[Italiya]]) 25-xalqaro kinofestivalining Gran-prisi<ref>{{veb manbasi|url=https://rg.ru/2014/01/24/stid-site-anons.html|sarlavha=Российский фильм завоевал главный приз на фестивале в Триесте|muallif=Валерий Кичин|sana=2014-01-24|ish=|nashriyot=Российская газета|kirish sanasi=2014-01-24|til=ru|arxivsana=2014-02-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140202152314/http://www.rg.ru/2014/01/24/stid-site-anons.html}}</ref> * 2014-yil — “Isnod” filmi uchun “Rossiya provinsiyasi” kinofestivali (Yeysk) – “Zamonamiz fojiasini dadil namoyish etgani uchun” hakamlar hay’atining maxsus mukofoti<ref>{{veb manbasi|url=http://www.krasnodar-region.com/culture/89-culture/6137----l-r.html|sarlavha=Названы победители кинофестиваля «Провинциальная Россия»|muallif=|sana=2014-07-03|ish=|nashriyot=Краснодарский край|kirish sanasi=2014-06-26|til=ru|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140714163620/http://www.krasnodar-region.com/culture/89-culture/6137----l-r.html|arxivsana=2014-07-14}}</ref> * 2015-yil — “Moskvaoboddan qochish” filmi eng yaxshi ssenariy uchun XXIII “Yevropa koʻzgusi” kinofestivali – hakamlar hay’atining maxsus mukofoti  * 2015-yil — “Birgalikda” XVI Xalqaro telekinoforumi (Yalta) – “Ostona” televizion badiiy filmlar tanlovida eng yaxshi rejissorlik ishi uchun mukofot. * 2015-yil — “Moskvaboddan qochish” filmi uchun Orenburgdagi Klassika va avangard “Sharq va Gʻarb” XVIII festivalning eng yaxshi ssenariy uchun A.Samoryadov nomidagi mukofot * 2016-yil — “Moskvaboddan qochish” IX Cheboksari xalqaro kinofestivali – eng yaxshi ssenariy uchun mukofot<ref>{{veb manbasi|url=http://www.orinfo.ru/100031/viii-mezhdunarodnyi-kinofestival-vostok-zapad-klassikaavangard-podvel-itogi|sarlavha=VIII Международный кинофестиваль "Восток-Запад. Классика&Авангард" подвел итоги|muallif=|sana=2015-09-21|ish=|nashriyot=Оренбургские новости|kirish sanasi=2015-09-24|til=ru|arxivsana=2015-09-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150925112836/http://www.orinfo.ru/100031/viii-mezhdunarodnyi-kinofestival-vostok-zapad-klassikaavangard-podvel-itogi}}</ref> * 2017-yil – XXVIII “Kinotavr” kinofestivali (Sochi) – “Turk egari”<ref>{{veb manbasi|url=http://tass.ru/kultura/4336828|sarlavha=«Аритмия» Бориса Хлебникова удостоена Гран-при «Кинотавра»|muallif=|sana=2017-06-14|ish=|nashriyot=[[ТАСС]]|kirish sanasi=2017-06-14|til=ru|arxivsana=2017-06-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170618001050/http://tass.ru/kultura/4336828}}</ref> * Filmning musiqiy yechimi uchun M.Tariverdiyev mukofoti * Rossiya kinotanqidchi va kinoshunoslar gildiyasining diplomi * 2017-yil — “Turk egari” filmi uchun “Achchiq fest” I aktual kinofestival (Nijniy Novgorod) Gran-prisi<ref>{{veb manbasi|url=https://ria.ru/culture/20170722/1498987682.html|sarlavha=Гран-при фестиваля «Горький» получил фильм Разыкова «Турецкое седло»|muallif=|sana=2017-07-22|ish=|nashriyot=[[РИА Новости]]|kirish sanasi=2017-07-23|til=ru|arxivsana=2017-07-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170722231442/https://ria.ru/culture/20170722/1498987682.html}}</ref> * 2017-yil — “Turk egari” filmi uchun Orenburgdagi Klassika va avangard “Sharq va Gʻarb” X festivalning eng yaxshi film uchun Sarmat oltin sher” mukofoti<ref>{{veb manbasi|url=https://rg.ru/2017/09/07/reg-pfo/v-orenburge-zavershilsia-x-mezhdunarodnyj-kinofestival-vostokzapad.html|sarlavha=Лев за лучший фильм|muallif=Валентина Зотикова|sana=2017-09-07|ish=|nashriyot=Российская газета|kirish sanasi=2017-09-09|til=ru|arxivsana=2017-09-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170910040946/https://rg.ru/2017/09/07/reg-pfo/v-orenburge-zavershilsia-x-mezhdunarodnyj-kinofestival-vostokzapad.html}}</ref> [[Fayl:Юсуп_Сулейманович_Разыковв_Доме_кино_2019_год.jpg|thumb|231x231px| " Stalker " kinofestivali, Yekaterinburg, 2019-yil]] * 2017-yil — “Turk egari”[16] filmi uchun:2-Ural ochiq rus kinofestivali (Yekaterinburg)<ref>{{veb manbasi|url=https://rg.ru/2017/09/08/reg-pfo/v-ekaterinburge-pri-perepolnennyh-zalah-proshel-ii-uralkinofest.html|sarlavha=Рекордная "Аритмия"|muallif=[[Кичин, Валерий Семёнович|Валерий Кичин]]|sana=2017-09-08|ish=|nashriyot=[[Российская газета]]|kirish sanasi=2017-09-09|til=ru|arxivsana=2017-09-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170910070937/https://rg.ru/2017/09/08/reg-pfo/v-ekaterinburge-pri-perepolnennyh-zalah-proshel-ii-uralkinofest.html}}</ref>: ** eng yaxshi rejissor mukofoti ** eng yaxshi produser mukofoti (Darya Lavrova, Filipp Brusnikin, Denis Luzanov, Aleksandr Gadalov bilan birgalikda) * 2017-yil — “Turk egari” filmi uchun VI Trans-Baykal xalqaro kinofestivali (Chita)<ref>{{veb manbasi|url=http://tass.ru/kultura/4568985|sarlavha=Гран-при Забайкальского кинофестиваля получил фильм «Турецкое седло»|muallif=|sana=2017-09-17|ish=|nashriyot=[[ТАСС]]|kirish sanasi=2017-09-18|til=ru|arxivsana=2017-09-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170918201958/http://tass.ru/kultura/4568985}}</ref>: ** Billur shar Gran-prisi ** Eng yaxshi rejissor mukofoti * 2017-yil — “Turk egari” filmi uchun “Yevrosiyo koʻprigi” II Xalqaro kinofestivali (Yalta) – eng esda qolarli tarixi uchun hakamlar hayatining maxsus mukofoti<ref>{{veb manbasi|url=http://thr.ru/cinema/ii-mezdunarodnyj-kinofestival-evrazijskij-most-obavil-pobeditelej/|sarlavha=II Международный кинофестиваль «Евразийский мост» объявил победителей»|muallif=|sana=2017-09-20|ish=|nashriyot=The Hollywood Reporter|kirish sanasi=2017-09-29|til=ru|arxivsana=2017-09-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170929231558/http://thr.ru/cinema/ii-mezdunarodnyj-kinofestival-evrazijskij-most-obavil-pobeditelej/}}</ref> * 2019-yil — "Kerosin" filmi uchun Sochidagi "Kinotavr" XXX ochiq rus kinofestivalida D.Dondureya nomidagi kinotanqidchilar va kinoshunoslar gildiyasining mukofoti<ref>{{veb manbasi|url=https://www.kinotavr.ru/history/2019/laureates|sarlavha=«Лауреаты 30-го ОРКФ „Кинотавр“»|kirish sanasi=2019-06-18|arxivsana=2019-06-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190617095758/https://kinotavr.ru/history/2019/laureates}}</ref> == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.kinoglaz.fr/u_fiche_person.php?num=2088 Yusup] Raziqov // Kinoglaz * [http://kino-cccp.net/publ/16-1-0-3745 Razikov Yusup (Yusuf) Sulaymonovich] // Kino-SSSR {{DEFAULTSORT:Roziqov, Yusup}} [[Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari]] [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Toshkentda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1957-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:5-iyunda tugʻilganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha rejissyorlar]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik rejissyorlar]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik ssenariychilar]] [[Turkum:O‘zbekiston kinorejissyorlari]] 5z9n68o19ybkkexlujxtcz4nuilpy6a 0 734208 6274135 6191363 2026-09-21T04:40:55Z Sherzod11W 273619 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 6274135 wikitext text/x-wiki '''Rech pospolita''' ({{lang-pl|Rzeczpospolita}}, [[Gʻarbiy rus tili|gʻarbiy-rus.]] ''Рѣч Посполита'') — federal davlat<ref>{{книга:ВКЛЭ1|||18}}</ref> boʻlib, [[1569|1569-yilda]] Polsha [[Buyuk Litva knyazligi|Qirolligi va Litva Buyuk Gertsogligining]] Lublin Ittifoqi negizida birlashishi natijasida vujudga kelgan va [[1795-yil]]da boʻlinish bilan tugatilgan. uning yerlari [[Rossiya imperiyasi]], [[Prussiya qirolligi|Prussiya]] va [[Avstriya]] oʻrtasidagi. zamonaviy [[Polsha]], [[Ukraina]], [[Belarus|Belorussiya]] va [[Litva]] hududlarida, shuningdek qisman zamonaviy [[Rossiya]], [[Latviya]], [[Moldova]], [[Estoniya]] va [[Slovakiya]] hududida joylashgan edi. Polsha Qirolligi va Litva Buyuk Gertsogligining yagona davlat tuzilmasi mavjud boʻlgan paytlarida har birida oʻz boshqaruv apparati, gʻaznachilik, armiya va qonunlar mavjud edi. Davlat rahbari Seym tomonidan umrbod saylangan [[monarx]] boʻlib, u Polsha qiroli va Litva Buyuk Gertsogi unvoniga ega edi. Rech pospolitada mavjud boʻlgan oʻziga xos siyosiy rejim odatda chlyaxta demokratiyasi deb ataladi<ref name="Галенченко">{{Статья|title=«Шляхетская демократия» в Великом княжестве Литовском XVI–XVIІІ вв}}</ref>. == Nomi == Davlatning anʼanaviy nomi - „Rech pospolita“ - [[Lotin tili|lotincha]] „ ''Res Publica'' [[Polyak tili|“ atamasining polsha]] [[Kalka|tiliga soʻzma-soʻz tarjimasi]] ({{lang-pl|rzecz}} - narsa, ish; ''pospolita'' - umumiy) maʼnosini anglatadi. Bu atama soʻzma-soʻz rus tiliga „umumiy sabab“ yoki „umumiy narsa“ deb tarjima qilingan. Davlatning rasmiy nomi - ''Polsha Qirolligi va Litva Buyuk Gertsogligi'' ({{lang-pl|Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie}}). Mahalliy aholi odatda mamlakatni oddiygina ''Rech pospolita'' ({{lang-pl|Rzeczpospolita}}),''[[Gʻarbiy rus tili|(gʻarbiy-rus.]] ''Рѣч Посполита) ''deb atashgan. Polsha Qirolligining oʻzi qisqacha mahalliy aholi tomonidan ''toj'', Litva Buyuk Gertsogligi - ''Litva'', baʼzan ''esa Buyuk Gertsoglik'' deb atalgan. <nowiki>XVII</nowiki> asrdan boshlab diplomatik yozishmalarda ''Most Serene Rzecz Pospolitaya Polska'' ({{lang-pl|Najjaśniejsza Rzeczpospolita Polska}}; {{lang-la|Serenissima Res Publica Poloniae}}) qoʻllangan. ''Polsha-Litva ikkala xalq hamdoʻstligining'' hozir keng tarqalgan nomi ({{lang-pl|Rzeczpospolita Obojga Narodów}}) davlatning haqiqiy nomi emas va 1967-yilda Polsha yozuvchisi Pavel Yasenitsa tomonidan shu nomdagi tarixiy trilogiya nashr etilgandan keyin keng tarqalgan. ''"Obojga Narodow"'' iborasining oʻzi, masalan, har ikki xalqning oʻzaro kafolatida ishlatilgan, lekin hech qachon [[mamlakat]] / [[davlat]] nomi sifatida ishlatilmagan. Zamonaviy Polsha tarixshunosligida Polsha tarixidagi 1569-yildan 1795-yilgacha boʻlgan davr „I Rzeczpospolita“, 1918-yildan 1939-yilgacha - " II Rzeczpospolita ", 1989-yildan - " III Rzeczpospolita " deb nomlanadi. Polsha Xalq Respublikasining mavjud boʻlgan davri (1944—1989) bu raqamlashda hisobga olinmaydi yoki uning boshqa Polsha-Litva Hamdoʻstliklaridan farqini taʼkidlash uchun ''Rzeczpospolita Ludova'' (Xalq Respublikasi) atamasi qoʻllanadi<ref>''Дмитрук, Е. П.'' Название польского государства и особенности его политико-государственного устройства в XX в. согласно конституционным актам: историко-юридический анализ // Право.by. — 2014. — 1 (27). — c. 13-18.</ref>. == Davlat tuzilishi == Rech pospolita „ikkala xalq“ - Polsha va Litva umumiy davlati hisoblangan, bu Polsha Qirolligi va Litva Buyuk Gertsogligining zodagonlar sinfi vakillarining yigʻindisi sifatida tushunilgan. Zadogonlar tomonidan qattiq chegaralangan oliy hokimiyat Polsha qiroli va Litva Buyuk Gertsogining yagona unvoniga ega boʻlgan umrbod saylangan monarxga tegishli edi (qisqacha versiyada). [[Qonun chiqaruvchi hokimiyat|Qonun chiqaruvchi]], shuningdek, qisman [[sud hokimiyati]] ikki palatadan (Senat va elchining kulbasi palatalari) iborat Seym qoʻlida edi. Senat tarkibiga davlatning oliy mansabdor shaxslari va [[Katolitsizm|katolik]] ruhoniylari kirgan, elchining kulbasi palatasi esa elchilar deb ataladigan [[deputat]]lardan iborat edi. Deputatlar saylovi povet sejmiklarida boʻlib oʻtgan, ular Seym ishi boshlanishidan oldin maxsus chaqirilgan mahalliy zodagonlarning yigʻilishlari edi. Har bir povet Seymga ikkitadan delegat yuborgan, ularga Seymikda koʻrib chiqilgan masalalar boʻyicha povet zodagonlarining pozitsiyasini aks ettiruvchi koʻrsatmalar berilar edi<ref name="Гос. устройство">{{книга:ВКЛЭ1|Грыцкевіч А.|Дзяржаны і палітычны лад|43—44}}</ref>. Parlament instituti boʻlgan sejmiklar oʻz vakolatlarini doimiy ravishda kengaytirishga intilib, zodagonlarning siyosiy manfaatlarini roʻyobga chiqarishning asosiy shakli boʻlgan mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish organlari funksiyasini ham bajargan. Rasmiy va mafkuraviy nuqtai nazardan, zodagonlarning barcha vakillari teng huquqli edi, garchi amalda yirik yer egalari - magnatlarning kichik guruhi davlatni boshqarishda hal qiluvchi rol oʻynagan. Litva Buyuk Gertsogligida magnatlarning taʼsiri ayniqsa kuchli edi, ammo vaqt oʻtishi bilan shunga oʻxshash vaziyat Polsha Qirolligida rivojlandi. Asta-sekin kichik va hatto oʻrta zodagonlar magnatlarga qaram boʻlib qoldilar, chunki ularning yordamisiz ular tayinlash va iqtisodiy ahvolini yaxshilash mumkin emas edi. Magnatlarning taʼsiri kengaygani sari sejmik siyosiy madaniyat tanazzulga yuz tutdi, bu davlat apparatining zaifligi va ayniqsa markaziy hokimiyatning hududlarga taʼsirining yoʻqligi bilan bogʻliq edi<ref name="Сеймик">{{книга:ВКЛЭ2|Радаман А.|Соймік|617}}</ref>. [[Fayl:Court_of_the_Polish_Lord_during_the_journey_in_times_of_Augustus_III_the_Saxon.PNG|left|thumb| ''Saksoniya qiroli Avgust III davridagi polshalik magnat saroyining sayohati''. Rassom Yan Chelminski, 1880-yil]] Monarxni saylash [[Varshava]] yaqinida boʻlib oʻtgan saylov seymida boʻlib oʻtgan, unda barcha zodagonlar ishtirok etishi mumkin edi. Har bir zodagon ham saylanish huquqiga ega boʻlib, aksariyat hollarda chet el sulolalari vakillari taxtga nomzod boʻlib qolishgan. Bir umrga saylangan monarx taxtni merosxoʻrlik yoʻli bilan oʻtkazishga, qonunlarga zid boʻlgan farmonlar (privilei) chiqarishga, zodagonlarni sudsiz hibsga olishga haqli emas edi. Qirol hokimiyatiga qoʻshimcha cheklovlar monarx tomonidan taxtga oʻtirishdan oldin qabul qilingan Henrik maqolalari tomonidan kiritilgan. Monarxning siyosiy va moliyaviy majburiyatlari ''Pacta conventa'' deb nomlanuvchi yana bir majburiy shartnoma bilan belgilandi. Ushbu shartnomani imzolash orqali qirol va buyuk gertsog taxtni meros qilib berishdan bosh tortdilar, 18 senatordan iborat qirollik kengashi bilan kelishilgan holda hukmronlik qilishga, kamida ikki yilda bir marta Seymni chaqirishga vaʼda berishdi, ularning ruxsatisiz urush eʼlon qilmaslik. va tinchlik va yangi soliqlarni joriy qilmaslik. Litva Buyuk Gertsogligi hududida Buyuk Gertsogning hukmronligi shartlari ham Litva Buyuk Gertsogligi Nizomi qoidalari bilan belgilandi<ref name="Гос. устройство"/>. == Tarixi == === Yaratilishi === [[Fayl:Poland_and_Lithuania_in_1526.PNG|thumb|350x350px| Polsha va Litva Lublin Ittifoqidan oldin]] Rech pospolita [[1385-yil]]dan beri vaqti-vaqti bilan mavjud boʻlgan Polsha Qirolligi va Litva Buyuk Gertsogligining shaxsiy ittifoqi - [[Yagellonlar]] davlatining oʻziga xos davomi edi. [[1569|1569-yilda]] Polsha Qirolligi va Litva Buyuk Gertsogligi oʻrtasida Lublin Ittifoqi tuzildi, unga koʻra ikkala davlat ham birlashtirildi - Polsha Qiroli va Litva Buyuk Gertsogining qoʻsh unvoniga ega saylangan umumiy monarx bilan, umumiy Seym, yagona tashqi siyosat va pul tizimi. Shu bilan birga, ikkala qism ham oʻz boshqaruvini, xazinani (shu jumladan pul muomalasini), armiyani, sudlarni saqlab qoldi va davlatlar oʻrtasidagi chegara bojxona yigʻimlari bilan qoldi. Litva Buyuk Gertsogligi, magnatlarning noroziligiga qaramay, janubdagi muhim hududlarni, Voliniya, Podoliya va Kiev viloyatini yoʻqotdi. === Siyosiy tarix === [[Fayl:Polish-Lithuanian-Commonwealth-1635-ru.png|right|thumb|460x460px| 1635-yilda Rech pospolita]] Rech pospolita oʻziga xos davlat tuzilishi bilan ajralib turardi. Polsha tarixshunoslari oʻz mavjudligining birinchi asrini „Oltin asr“ deb atashadi, chunki bu mamlakatning zodagon ozchiligi - zodagonlar, shuningdek, Magdeburg qonuni boʻyicha oʻzini oʻzi boshqarish imtiyozlaridan foydalangan koʻplab fuqarolar uchun. Biroq, kelajakda mamlakatning siyosiy hayotida manarxiya tobora kuchayib bordi va <nowiki>XVII</nowiki> asrning ikkinchi yarmi <nowiki>XVIII</nowiki> asr boshlaridagi urushlar paytida halokatli demografik yoʻqotishlar iqtisodiy tanazzulni oldindan belgilab qoʻydi. Mamlakat mavjudligining soʻnggi yillarida ham iqtisodiy, ham siyosiy sohalarda keng koʻlamli islohotlar amalga oshirildi, ularning yordamida Rech pospolitaning barqaror rivojlanishini taʼminlash rejalashtirilgan edi, ammo oʻsha paytda uch davlatning birlashgan kuchlari va qoʻshni kuchlar davlatni vayron qildilar va oʻzaro boʻlishdi. Rech pospolita tashkil etilganda, [[Livon urushi|Boltiqboʻyi davlatlari tufayli Rossiya Tsarligi bilan ogʻir urush]] holatida edi, bu Lyublin Ittifoqini tuzishning asosiy sabablaridan biriga aylandi. Oʻta muvaffaqiyatsiz boshlanganiga qaramay, urush Rech pospolita uchun oʻrtacha foydali boʻlgan Yam-Zapolskiy tinchligi bilan yakunlandi. Stivenning oʻlimidan keyin yangi qirolni saylash boʻyicha kelishmovchiliklar Avstriya armiyasining bosqiniga olib keldi, u magʻlubiyatga uchradi va uni boshqargan Archduke Maksimilian asirga olindi. <nowiki>XVI</nowiki> asrning oxirida Kosinskiy va Nalivayko qoʻzgʻolonlari, muvaffaqiyatsizlikka uchraganiga qaramay, Ukraina [[kazaklar]]<nowiki/>ining muhim siyosiy kuch sifatida paydo boʻlishini belgilab berdi. <nowiki>XVII</nowiki> asr boshlarida mamlakat tashqi siyosati ekspansionistik tus oldi. Shunday qilib, Vaza sulolasidan boʻlgan Polsha qiroli Sigismund III Rossiyadagi qiyinchiliklar davridagi voqealarga aralashib, Shvetsiya, Usmonli imperiyasi bilan faol urushlar olib bordi. Shuningdek, zodagonlar goh qirolning ruxsati bilan, goh uning irodasiga qarshi, Moldaviya ustidan nazorat oʻrnatish uchun magnatlarning [[Moldova|Moldaviya]] urushlarida qatnashgan. Shu bilan birga, baʼzi Polsha boʻlinmalari [[Muqaddas Rim imperiyasi]] hududida [[oʻttiz yillik urush]]da qatnashdilar. Litvalik hetman Yan Xodkevich kabi qoʻmondonlarning mahorati tufayli Rech pospolita koʻplab gʻalabalarga erishdi, ammo bu urushlar geosiyosiy vaziyatni oʻz foydasiga tubdan oʻzgartirishga olib kelmadi. [[Fayl:The occupation of the Polish–Lithuanian Commonwealth (union state of the Crown of the Kingdom of Poland and Grand Duchy of Lithuania) during The Deluge and Chmielnicki's Uprising.png|left|thumb|350x350px| 1656-yilda Vilna sulhi imzolangan paytdagi Rech pospolita hududi<br /><br /><br />Toʻq yashil - bosib olingan qism, rus - Zaporijjya qoʻshinlari tomonidan nazorat qilinadi<br /><br />Ochiq yashil - ishgʻol qilingan qism Shvetsiya qoʻshinlari tomonidan nazorat qilinadi<br /><br />Sariq - band boʻlmagan qism]] <nowiki>XVII</nowiki> asrning oʻrtalari Rech pospolita uchun halokatli boʻldi. Shunday qilib, dastlab Ukrainada Bogdan Xmelnitskiy boshchiligida milliy ozodlik qoʻzgʻoloni koʻtarildi, bu qoʻzgʻolon paytida [[polyaklar]] birinchi marta 1648-yilda Korsun va Pilyavtsi jangida magʻlubiyatga uchradilar, keyin esa 1651-yilda Berestechko jangida qasos oldilar. Keyin 1654-yilda Pereyaslav Radadan keyin yana bir rus-polsha urushi va Shvetsiya bilan urush boshlandi, bu Polsha-Litva davlatini oʻlim yoqasida qoldirdi. Shunga qaramay, qirol Yan II Kasimir mamlakatni qoʻshnilar tomonidan parchalanib ketishidan va soʻrilishidan saqlab qolishga muvaffaq boʻldi. Rech pospolitaning siyosiy kuchining oʻsishining keyingi davri qirol-qoʻmondon Yan III Sobieski hukmronligi bilan bogʻliq; Usmonlilar imperiyasining Yevropadagi kengayishini tugatgan [[Vena jangi|Vena devorlari jangida]] turklar ustidan qozongan gʻalabasi bilan mashhur. [[Shimoliy urush|Rossiya tamonidan Shvetsiyaga qarshi Shimoliy urushda]] qatnashish Rech pospolita hududining harbiy harakatlar maydoniga aylanishiga olib keldi, aholining vayron boʻlishiga va mamlakatning iqtisodiy zaiflashishiga olib keldi. ''Liberum veto'' tamoyili har qanday islohotlarni amalga oshirishga toʻsqinlik qilib, qoʻshni davlatlarga nisbatan qurolli kuchlarni tashkil etishda ham orqada qolishiga olib keldi, bu esa Rech pospolitaning davom etishini xavf ostiga qoʻydi. Xorijiy kuchlarning uning ichki ishlariga tobora kuchayib borayotgan aralashuvi <nowiki>XVIII</nowiki> asrning aksariyat qismida munosib qarshilik koʻrsatmadi. [[1768|1768-yilda]] Rossiya elchisi Varshavadagi rus qoʻshinlari tahdidi ostida Seymda mamlakat uchun noqulay qonunlarni oʻrnatgan Repnin deb nomlangan Seym natijalariga koʻra, Rech pospolita aslida Rossiya imperiyasining protektoratiga aylandi. Faqat oxirgi qirol Stanislav Avgust Ponyatovskiy davrida Rech pospolita siyosiy tizimini tubdan oʻzgartirgan va 1791-yil 3-mayda Konstitutsiyaning qabul qilinishi bilan yakunlangan keng koʻlamli islohotlar amalga oshirildi. Islohotlar oʻz samarasini berdi; Entoni Tizengauz kabi davrning taniqli iqtisodchilarining ishtiroki tufayli iqtisodiy yuksalish yuz berdi. Biroq, Rossiya -Polsha urushi (1792) davrida Rossiya Targovitsa konfederatsiyasiga tayanib, islohotlar natijalarini yoʻq qildi. 1793-yilda Grodno seymidan soʻng, unga koʻra Polshaning ikkinchi boʻlinishi tasdiqlangan, Rech pospolita yana Rossiyaga siyosiy qaramlikka tushib qoldi. Rech pospolitani saqlab qolish uchun soʻnggi urinish Kosciushko qoʻzgʻoloni boʻlib, u rus va Prussiya qoʻshinlari tomonidan bostirildi va 1795-yilda uchinchi boʻlinish natijasida Rech pospolita mavjud boʻlishni toʻxtatdi. === diniy tarix === [[Fayl:Kazanie_Skargi.jpg|thumb|300x300px| Yan Matejko. "Skarga vaʼzi". 1864-yil]] Rech pospolita aholisi koʻp konfessiyaga ega edi: etnik Polsha va Litvada, asosan, [[Katolik cherkovi|rim-katoliklar]], rus erlarida - pravoslavlar, keyin esa uniatlar, shtat boʻylab turli yoʻnalishdagi protestantlar, [[Yahudiylik|yahudiylar]] (yahudiy ozchiliklari orasida) tatar va [[Islom|musulmonlar yashagan]]. tatar ozchiliklari orasida). Davlat mavjudligining dastlabki yillarida diniy bagʻrikenglik hukmronlik qildi: katoliklar va pravoslavlarning tengligi 1563-yil 7-iyundagi imtiyoz bilan kafolatlandi va 1573-yilda Varshava Konfederatsiyasi din erkinligini eʼlon qildi. Biroq, Sigismund III davrida mamlakatdagi diniy vaziyat oʻzgardi; Buning koʻplab sabablari orasida aksil-islohotning gʻalabasi bor; katolik va pravoslav cherkovlarining bir qator nufuzli ierarxlari, jumladan, Piotr Skarga va Ipatiy Pocei ning turli diniy masalalar, masalan, eʼtiqod birligi va buning mamlakat va jamiyat uchun foydaliligi haqidagi fikrlari; <nowiki>XVI</nowiki> asrda islohot va Livon urushi davrida pravoslav cherkovining zaiflashishi (Polotskning vayron boʻlishi va pravoslav arxiyepiskopi Arseniyning rus qoʻshinlari tomonidan qoʻlga olinishi) va boshqalar<ref>{{kitob manbasi|author=|title=Нарысы гісторыі Беларусі|agency=|edition=|location=Мн.|publisher=Беларусь|year=1994|volume=1|pages=177|страниц=528|isbn=}}</ref>. [[1596|1596-yilda]] cherkov kengashida Brest ittifoqi qabul qilindi, bu Uniate cherkovining paydo boʻlishiga olib keldi. Ushbu hodisaning birinchi natijasi diniy qarama-qarshilikning keskin kuchayishi, qoʻzgʻolon va qotilliklarning koʻpayishi (masalan, arxiyepiskop Yohoshafat faoliyati va uning oʻldirilishi bilan bogʻliq qoʻzlolonlar). Uyushma, shuningdek, birodarlik shaklida jamiyatning oʻzini oʻzi tashkil etishining oʻsishiga va polemik adabiyotning tez tarqalishiga sabab boʻldi. Vladislav IV ni hokimiyatga olib kelgan 1632-yilgi Seym protestantlar, pravoslavlar va uniatlarning huquqlarini taʼminlovchi qonunlarni qabul qilib, diniy bagʻrikenglikni qaytarish yoʻlida bir qator qadamlar tashladi. 1647-yilga kelib, Rech pospolitada 4 mingga yaqin Uniate va 13,5 mingdan ortiq pravoslav cherkovlari mavjud edi<ref>Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя у 3 т. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 114—116. — 684 с. — ISBN 985-11-0314-4</ref>. <nowiki>XVII</nowiki> asr oʻrtalariga kelib Rech pospolita mamlakatlarida diniy erkinliklar darajasi Yevropaning ilgʻor mamlakatlari darajasiga koʻtarila boshladi. Bu vaqtga kelib, protestant jamoalarining aksariyati oʻz faoliyatini toʻxtatdi va faqat bir nechta chegara hududlarida sezilarli diniy ozchilik boʻlib qoldi. Baʼzi protestantlar Gʻarbiy Yevropaga hijrat qilishdi. Hukmron diniy tashkilotga aylangan katolik cherkovi ateizmni taʼqib qila boshladi; bu taʼlimot tarafdorlaridan biri - Kazimir Lyshchinskiy 1689-yilda qatl etilgan. Boshqa tomondan, diniy erkinlik darajasi pastroq boʻlgan mamlakatlardan dindorlar Hamdoʻstlikka koʻchib oʻtdi; bular, masalan, Rossiyada quvgʻin qilingan Eski imonlilar edi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.vetka.by/2012/01/volnye-lyudi-iz-moskovskix-vladenij-kogda-byla-osnovana-vetka/|sarlavha=Вольные люди из московских владений. Когда была основана Ветка?|muallif=|ish=Сайт города Ветка и Ветковского района Гомельской области|sana=|til=ruscha|qaralgan sana=24-mart 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180324102446/http://www.vetka.by/2012/01/volnye-lyudi-iz-moskovskix-vladenij-kogda-byla-osnovana-vetka/|arxivsana=2018-03-24}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Ветковская школа иконописи, ветковская резьба… Чем ещё знаменит город Ветка в Гомельской области? |language=ruscha |work=Столичное телевидение - СТВ |url=http://www.ctv.by/novosti-gomelya-i-gomelskoy-oblasti/vetkovskaya-shkola-ikonopisi-vetkovskaya-rezba-chem-eshchyo |access-date=24-mart 2018-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20180324101716/http://www.ctv.by/novosti-gomelya-i-gomelskoy-oblasti/vetkovskaya-shkola-ikonopisi-vetkovskaya-rezba-chem-eshchyo |archive-date=24-mart 2018-yil}}</ref>. 1688-yilda Kiev pravoslav metropolining [[Moskva]] Patriarxiyasiga boʻysinishi Rech pospolitadagi pravoslav cherkovining mustaqilligini yoʻqotish degani edi; uning parishionlari soni kamayishda davom etdi. Rech pospolitaning boʻlinishi davrida pravoslavlar kichik diniy ozchilikka aylandi, Uniate cherkovi katoliklikdan soʻng, 8 cherkovlari, 9300 monastirlari, 172 ruhoniylari va 10 300 million parishionerlar bilan (4,5 Rzeczpospolita aholisining 36%)ni tashkil etgan<ref>{{kitob manbasi|author=Kuklo C.|title=Demografia Rzeczypospolitej Przedrozbiorowej|agency=|edition=|location=Warsawa|publisher=Wydawnictwo DiG|year=2009|pages=211|allpages=518|isbn=}}</ref>. XVIII asrda diniy masaladan Rech pospolita qoʻshnilari uning ichki ishlariga aralashish uchun keng foydalandilar. === Rech pospolitaning boʻlimlari === {| class="wikitable" |+Rech pospolitaning boʻlimlari ! Bob ! sana ! Aʼzolar ! Hududlar | rowspan="8" |[[Fayl:Разделы-Польши.gif|center|400x400px]] |- ! rowspan="3" | I | rowspan="3" | [[1772-yil]] [[5-avgust]] | Avstriya arxduxiyasi | Gʻarbiy Ukrainaning bir qismi va [[Polsha]]ning janubiy qismi |- | [[Prussiya qirolligi|Prussiya Qirolligi]] | [[Polsha]]ning shimoli-gʻarbiy qismi |- | [[Rossiya imperiyasi|rus imperiyasi]] | Sharqiy Belarus, Boltiqboʻyi davlatlarining bir qismi ([[Livoniya|Inflyants]]) |- ! rowspan="2" | II | rowspan="2" | [[1793-yil]] [[23-yanvar]] | [[Prussiya qirolligi|Prussiya Qirolligi]] | [[Gdańsk|Gdansk]], [[Poznan]] va Torun shimoliy Polsha erlarining bir qismi bilan |- | [[Rossiya imperiyasi|rus imperiyasi]] | Belarusiyaning markaziy qismi [[Minsk]], Nesvij, Slutsk, [[Pinsk]] shaharlari va Ukrainaning oʻng qirgʻogʻining bir qismi bilan. |- ! rowspan="3" | III | rowspan="3" | [[1795-yil]] [[24-oktabr]] | Avstriya arxduxiyasi | [[Krakov]] va [[Lyublin|Lublin]] bilan kichik Polsha, Podlasie janubiy qismi va Brest vodiyligining gʻarbiy qismi |- | [[Prussiya qirolligi|Prussiya Qirolligi]] | Masoviya voevodeligining aksariyati [[Varshava]] bilan birga, Podlasie, Grodno, Trokskiy voevodaliklari va Samogitiya qismlari |- | [[Rossiya imperiyasi|rus imperiyasi]] | Gʻarbiy Belarusiya, [[Litva]]ning bir qismi, Kurland, Gʻarbiy Volinya, Xolmskiy erining bir qismi | align="center" | '''Rech pospolita boʻlimlari xaritasi''' |} === Davlatni tiklashga urinishlar === Rech pospolitani qayta tiklashga urinish [[1807-yil]]da [[Napoleon]] tomonidan [[Varshava knyazligi|Varshava Gertsogligining]] yaratilishi deb atash mumkin. Shunga oʻxshash urinishlar Noyabr qoʻzgʻoloni (1830—1831), Yanvar qoʻzgʻoloni (1863—1864) va 1920-yillarda [[Józef Piłsudski|Jozef Pilsudski]] Intermarium - Polsha, Litva, Belorussiya konfederatsiyasini yaratish gʻoyasini ilgari surganida qilingan. Zamonaviy Polsha oʻzini Rech pospolitaning vorisi deb ataydi. == Hududi va aholisi == Rech pospolita asosan zamonaviy [[Polsha]], [[Ukraina]], [[Belarus|Belorusiya]] va [[Litva]] hududlarida, shuningdek, [[Rossiya]], [[Latviya]], [[Estoniya]], [[Moldova]] va [[Slovakiya]] hududining bir qismida joylashgan edi. Shtatning [[Boltiq dengizi|Boltiq dengizi bilan]] yuvilgan shimoli-gʻarbiy qismida, butun faoliyati davomida Germaniya gersogligi, keyin esa [[Prussiya|Prussiya qirolligi]] joylashgan. [[Fayl:Polish-Lithuanian_Commonwealth_(1619)_compared_with_today's_borders_(Russian_version).png|alt=|thumb|310x310px|Deulino sulhidan keyin Rech pospolita xaritasi, zamonaviy davlatlar chegaralari xaritasi bilan birlashtirilgan<br /><br /><br /><br /> <u>'''Belgilar:'''</u>{{Legend|#ffaec9|[[Polsha Qirolligi toji|Polsha Qirolligi]] <small>("Toj")</small>}}{{Legend|#ffc90e|[[Prussiya Gersogligi]], }}{{Legend|#dab9f4|[[Litva Buyuk Gertsogligi]] <small>(“Litva”)</small>}}{{Legend|#bccacb|[[Zadvinsk Gertsogligi]] , [[Condominium (international law))|kondominium]]}}{{Legend|#efe4b0|[[Kurlandiya va Semigaliya gersogligi]], Litva vassali va 1569-yildan Rech pospolitada}}]] {| class="wikitable" align="center" !Yil ! Aholisi, mln. odamlar ! Maydoni, ming. km² ! Zichlik, pers. km² uchun |- ! 1580 | align="center" | 7.5 | align="center" | 865 | align="center" | 9 |- ! 1650 | align="center" | oʻn bir | align="center" | 878 | align="center" | 12 |- ! 1771 | align="center" | 12.3 | align="center" | 718 | align="center" | 17 |- | colspan="4" | <small>Manba: {{kitob manbasi|author=Cezary Kuklo.|chapter=|title=Demografia Rzeczypospolitej Przedrozbiorowej|orig-year=|url=|agency=|edition=|location=Warsawa|publisher=Wydawnictwo DiG|year=2009|volume=|pages=211|allpages=518|series=|isbn=|тираж=}}</small> |} Ikki asr davomida Rech pospolita Yevropadagi eng yirik davlatlardan biri edi. 1618-yilda Deulino sulhi imzolangandan soʻng, uning hududi maksimal 990 ming km² ga yetdi va 1622-yilda Mitava sulhiga binoan [[Livoniya]]ning asosiy qismi [[Shvetsiya]]ga oʻtkazilgunga qadar shunday boʻlib qoldi<ref name="Kuklo">{{kitob manbasi|author=Cezary Kuklo.|title=Demografia Rzeczypospolitej Przedrozbiorowej|agency=|edition=|location=Warsawa|publisher=Wydawnictwo DiG|year=2009|pages=|страниц=|pages=211|allpages=518|series=|isbn=978-83-7181-590-4}}</ref>. Aholisi 1569-yildagi 7 million kishidan 1771-yilda 12,3 millionga yetdi<ref name="Kuklo"/>. Lublin Ittifoqidan oldin Polsha Qirolligi Litva Buyuk Gertsogiga qaraganda ancha zichroq boʻlgan, bu yerda hududda taxminan uch baravar ustunlik bilan [[aholi zichligi]] 3-4 baravar past edi. Buyuk Gertsoglik erlarining katta qismi deyarli choʻl edi (qarang. Yovvoyi dala). Bu holat keyinchalik ham davom etdi. Shtat aholisi <nowiki>XVII</nowiki> asrning ikkinchi yarmi - <nowiki>XVIII</nowiki> asr boshlaridagi harbiy ogʻir vaqtlar va ommaviy epidemiyalar yillarida sezilarli darajada kamaydi<ref name="Kuklo" />. == Poytaxt == [[Krakov]] Rech pospolitaning rasmiy poytaxti edi. 1596-yilda Vavel qalʼasi yonib ketdi, shuning uchun qirol Sigismund III oʻz qarorgohini vaqtincha [[Varshava]]ga koʻchirdi. Oʻshandan beri Varshava de-fakto poytaxtga aylandi, garchi shaharning poytaxti mavqei hech qanday hujjatda qayd etilmagan va Polsha qirollari va Litva buyuk knyazlari Krakovda toj kiyishda davom etgan. Varshava faqat 1791-yil may Konstitutsiyasining qabul qilinishi bilan rasmiy poytaxt deb eʼlon qilindi. == Maʼmuriy boʻlinish == [[Fayl:Podział_administracyjny_I_RP.png|thumb|310x310px| 1619-yilda Rech pospolitaning maʼmuriy-hududiy boʻlinishi]] [[Fayl:Prowincje_I_RP_ru.svg|thumb|310x310px| 1629-yilda Rech pospolita viloyatlari]] Rech pospolita uchta viloyatdan iborat edi. Litva Buyuk Gertsogligi alohida viloyatni tashkil etdi, Polsha Qirolligi esa Katta Polsha va Kichik Polsha viloyatlariga boʻlingan. Viloyatlar voevodaliklarga, ular oʻz navbatida povetlarga (okruglarga) boʻlingan. === Katta Polsha viloyatlari === {| class="wikitable sortable" !Gerb ! Voyevodalik ! Voevodelik markazi ! Taʼlim ! Qashshoqlar soni ! Hudud, km² |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo brzeskokujawskie IRP COA.svg|20px]] |Brest-Kuyavian voevodeligi | align="center" | Brest-Kuyavskiy | align="center" | <nowiki>XIV</nowiki> asr | align="center" | 5 | align="center" | 3000 |- | align="center" |[[Fayl:POL powiat wieluński COA.svg|20px]] |Warmian episkopligi | align="center" | Lidzbark Warminski | align="center" | 1466 | align="center" | oʻn | align="center" | 4249 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo gnieźnieńskie IRP COA.svg|20px]] |Gniezno voevodeligi | align="center" | Gniezno | align="center" | 1768 | align="center" | 3 | align="center" | 7500 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo brzeskokujawskie IRP COA.svg|20px]] |Inowroclaw vodiysi | align="center" | Inowroclaw | align="center" | <nowiki>XIV</nowiki> asr | align="center" | 5 | align="center" | 2900 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo kaliskie IRP COA.svg|20px]] |Kalisz voevodeligi | align="center" | Kalish | align="center" | 1314 | align="center" | 6 | align="center" | 15 000 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo łęczyckie IRP COA.svg|20px]] | Lenchika vodiysi | align="center" | Lęczyckie | align="center" | 1772 | align="center" | 3 | align="center" | 4000 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo malborskie IRP COA.svg|20px]] | Malbork voevodeligi | align="center" | Malbork | align="center" | 1466 | align="center" | toʻrtta | align="center" | 2000 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo mazowieckie IRP COA.svg|20px]] | Masoviya voevodligi | align="center" | [[Varshava]] | align="center" | 1526 | align="center" | 23 | align="center" | 23 000 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo płockie COA.svg|20px]] | Plock voevodeligi | align="center" | Plock | align="center" | 1495 | align="center" | sakkiz | align="center" | 3500 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo poznańskie IRP COA.svg|20px]] | Poznan voevodeligi | align="center" | [[Poznan]] | align="center" | <nowiki>XIV</nowiki> asr | align="center" | toʻrtta | align="center" | 15 500 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo pomorskie IRP COA.svg|20px]] | Pomeraniya voevodeligi | align="center" | Skarshevlar | align="center" | 1454 | align="center" | sakkiz | align="center" | 12 907 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo rawskie IRP COA.svg|20px]] | Rava voevodeligi | align="center" | Rava | align="center" | 1462 | align="center" | 6 | align="center" | 6000 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo sieradzkie IRP COA.svg|20px]] | Sieradz vodiyligi | align="center" | Sieradz | align="center" | 1339 | align="center" | toʻrtta | align="center" | 10 000 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo malborskie IRP COA.svg|20px]] | Chelmno voevodeligi | align="center" | Chelomno | align="center" | 1466 | align="center" | 2 | align="center" | 4654 |} === Kichik Polsha viloyatlari === {| class="wikitable sortable" !Gerb ! Voyevodalik ! Voevodelik markazi ! Taʼlim ! Qashshoqlar soni ! Hudud, km² |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo bełskie IRP COA.svg|20px]] |Belz voevodeligi | align="center" | Belz | align="center" | 1462 | align="center" | toʻrtta | align="center" | 9000 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo bracławskie IRP COA.svg|20px]] |Bratslav voevodeligi | align="center" | Bratslav | align="center" | 1569 | align="center" | 2 | align="center" | 31 500 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo wołyńskie IRP COA.svg|20px]] |Volin vodiysi | align="center" | [[Lutsk]] | align="center" | 1569 | align="center" | 3 | align="center" | 38 000 |- | align="center" |[[Fayl:COA of Kiev Voivodship XVII.svg|20px]]| |Kiev voevodeligi | align="center" | Kiev | align="center" | 1471 | align="center" | 3 | align="center" | 200 000 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo krakowskie IRP COA.svg|20px]] |Krakov voevodeligi | align="center" | [[Krakov]] | align="center" | <nowiki>XIV</nowiki> asr | align="center" | toʻrtta | align="center" | 17 500 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo lubelskie IRP COA.svg|20px]] | Lublin vodiysi | align="center" | [[Lyublin|Lublin]] | align="center" | 1474 | align="center" | 3 | align="center" | 10 000 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo podlaskie IRP COA.svg|20px]] | Podlaskie voevodeligi | align="center" | Drogichin | align="center" | 1513 | align="center" | 3 | align="center" | |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo podolskie IRP COA.svg|20px]] | Podolsk voevodeligi | align="center" | [[Kamenets-podolskiy|Kamianets-Podilskiy]] | align="center" | 1434 | align="center" | 3 | align="center" | 17 750 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo ruskie IRP COA.svg|20px]] | Rossiya voevodeligi | align="center" | [[Lvov]] | align="center" | 1434 | align="center" | 13 | align="center" | 83 000 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo sandomierskie IRP COA.svg|20px]] | Sandomierz voevodeligi | align="center" | Sandomierz | align="center" | <nowiki>XIV</nowiki> asr | align="center" | 6 | align="center" | 24 000 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo czernihowskie COA IRP.svg|20px]] | Chernigov voevodeligi | align="center" | [[Chernigov]] | align="center" | 1635 | align="center" | 2 | align="center" | |} === Litva Buyuk Gertsogligi === {| class="wikitable sortable" !Voyevodalik ! Voevodelik shahri ! Taʼlim<ref name="Encyclopedia Lituanica">{{Статья|title=Administration|volume=I|pages=17—21}}</ref> ! Qashshoqlar soni ! Hudud, km²<ref name="Vaitiekūnas">{{kitob manbasi|author=Stasys Vaitiekūnas|title=Lietuvos gyventojai: Per du tūkstantmečius|agency=|edition=|location=Vilnius|publisher=Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas|year=2006|pages=53|allpages=|isbn=5-420-01585-4}}</ref> |- | Beresteyskoye voevodeligi | align="center" | [[Brest]] | align="center" | 1566 | align="center" | 2 | align="center" | 40 600 |- | Vilno voevodeligi | align="center" | [[Vilnyus|Vilna]] | align="center" | 1413 | align="center" | 5 | align="center" | 44 200 |- | Vitebsk voevodeligi | align="center" | [[Vitebsk]] | align="center" | 1511 | align="center" | 2 | align="center" | 24 600 |- | Samogitiya oqsoqolligi | align="center" | ruslar | align="center" | 1411 | align="center" | bitta | align="center" | 23 300 |- | Minsk voevodeligi | align="center" | [[Minsk]] | align="center" | 1566 | align="center" | 3 | align="center" | 55 500 |- | Mstislav voevodeligi | align="center" | Mstislavl | align="center" | 1566 | align="center" | bitta | align="center" | 22 600 |- | Novogrudok voevodeligi | align="center" | Novogrodok | align="center" | 1507 | align="center" | 3 | align="center" | 33 200 |- | Polotsk voevodligi | align="center" | Polotsk | align="center" | 1504 | align="center" | bitta | align="center" | 21 800 |- | Smolensk voevodeligi | align="center" | [[Smolensk]] | align="center" | 1514 | align="center" | 2 | align="center" | 53 000 |- | Trok voevodeligi | align="center" | [[Trakay|Troki]] | align="center" | 1413 | align="center" | toʻrtta | align="center" | 31 100 |} [[1561-yil]] noyabrdan Litva Buyuk Gertsogligining viloyati boʻlgan Zadvinsk knyazligi (Livoniya knyazligi)ga alohida lavozim tayinlandi. Lublin Ittifoqi imzolangandan soʻng, gersoglik Polsha toji va Litva knyazligining birgalikdagi mulkiga (kondominium) aylandi. [[1582|1582-yilda]] gersoglik uch qismga boʻlindi, ular [[1598|1598-yilda]] Wenden, Derpt va Pernovskiy voevodeliklariga aylantirildi. 1600—1627-yillardagi Shvetsiya bilan urush natijasida gersoglikning asosiy qismi oxirgi boʻlib chiqib ketdi, Wenden voevodeligining qolgan qismi esa Inflyant voevodeligiga aylantirildi (rasmiy ravishda [[1667-yil]]da tashkil etilgan). Yuqorida aytilganlarga qoʻshimcha ravishda, Polsha Qirolligi tarkibiga alohida maqomga ega boʻlgan Siewieza avtonom knyazligi va Varmiya knyazligi- yepiskopligi kiradi. Shuningdek, Crown tarkibiga Spis'dagi bir nechta [[anklav]]lar kiritilgan. == Iqtisodiyot == === Moliyaviy tizim === [[Fayl:Tymf_koronny_1753.jpg|thumb|Timfa Avgusta III (1753)]] Oʻsha paytda Yevropaning boshqa joylarida boʻlgani kabi, Rech pospolita moliyasining asosini tangalar tashkil etgan, ularning qiymati ulardagi qimmatbaho metallar miqdori bilan taʼminlangan. Biroq, mamlakatning ikkala qismi, Polsha va Litva, birlashishga qaramay, pul tizimlarini saqlab qoldi. Polsha qirolligidagi pul tizimining asosi Polsha grossi yoki osmak edi. Bir grosz 8 dinarga boʻlingan va 30 polyak groszi zlotiy edi. Litva Buyuk Gertsogligining pul tizimining asosini Litva pennisi tashkil etgan va 8 Litva pennisi 10 Polsha pennisiga teng edi. Bitta Litva grossi 10 penyaga boʻlingan va 60 groszi kop edi. Kopa va zloti hisoblanuvchi valyutalar edi, qolganlari haqiqiy kumush va [[Bilon tanga|milliard]] tangalar shaklida chiqarilgan. Vardunok, rubl va grivna kabi boshqa hisoblash birliklari kamroq ishlatilgan. Turli yillarda 1/2, 1, 2, 3 penya, 1/2, 1, bir yarim, 2, 3, 4, 6, 8 Polsha va Litva pennilari nominalida tangalar zarb qilingan. Bundan tashqari, Rech pospolitada yirik kumush tanga chiqarilgan - taler va yirik oltin tanga - [[dukat]], shuningdek, 1/2, 1/4, 1/6 taler kabi fraksiyonel va koʻp birliklar; 1/2 dukat, 2 dukat. Taler yuqori navli kumushdan zarb qilinganligi va inflyatsiya tufayli bir tiyindagi kumush miqdori asta-sekin kamayib borayotganligi sababli, uning darajasi doimiy emas edi, Rech pospolita davrida 1 taler uchun 30 dan 240 Polsha grossiga oʻzgardi. Dukatning narxi 1,5 dan 2,5 talergacha boʻlgan. <nowiki>XVII</nowiki> asrning oʻrtalariga kelib, penyazi-denariylar foydalanishdan chiqib ketdi, ular oʻrniga kichik mis tanga - qattiq tanga yoki shelyag (hozir odatda boratinka deb ataladi), uning darajasi Polsha grossining 1/3 qismini tashkil etdi. baʼzan 1/5 grossgacha tushadi. 1766-yilgi islohot <nowiki>XVII—XVIII</nowiki> asrlarga oid eskirgan tangalar muomaladan chiqarildi, tangalardagi kumush miqdori oshirildi, quyi tiyinlar esa misga aylandi. Oʻsha davrdagi koʻpgina Yevropa mamlakatlari singari, Rech pospolitada ham toʻlovlar ulardagi qimmatbaho metallar tarkibiga muvofiq har qanday davlat tangalari bilan amalga oshirilishi mumkin edi va hisob-kitoblarni soddalashtirish va yagona qilish uchun summalar odatda milliy pul birliklariga aylantirildi. Shu munosabat bilan, Rech pospolita bozorlari boshqa Yevropa davlatlaridan nominal va qiymati boʻyicha mahalliy bozorlarga teng boʻlgan taler va dukatlarni erkin qabul qildi. Shuningdek, bozorlarda qoʻshni Prussiya va boshqa nemis knyazliklarining, Livon ordeni (<nowiki>XIX</nowiki> asrning 2-yarmida)ning katta miqdordagi mayda kumush tangalari muomalada boʻlgan. <nowiki>XVI</nowiki> asr), Shvetsiya (1621-yildan) va boshqa davlatlar<ref>{{kitob manbasi|author=Рябцевич В. Н.|title=Нумизматика Беларуси|agency=|edition=|location=Мн.|publisher=Полымя|year=1995|pages=|страниц=|isbn=}}</ref>. == Qurolli kuchlar == Rech pospolitada, ayniqsa uning taʼlim tizimida [[Iyezuitlar|Jezuit]] ordeni muhim rol oʻynadi. Buyurtmaga qoʻshilgan polyaklar Rech pospolita doirasida ham, butun dunyoda ham ishladilar. <nowiki>XVII</nowiki> asrning eng mashhur polshalik yezuitlari orasida Andrey Bobolya (1657-yilda Polissiyada kazaklar tomonidan oʻldirilgan) va Mixal Boym 1659-yilda Vetnam-Xitoy chegarasidagi oʻrmonda vafot etgan, oxirgi Janubiy Min imperatorini topishga va unga Papaning Xitoy katolik imperatorining yordam soʻroviga javobini etkazishga harakat qilgan). === Arxivlar === == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|title=Historia panstwa i prawa polskiego|location=Warsaw|publisher=Paristwowe Wydawnictwo Naukowe|year=1987|author=Bardach, Juliusz; Lesnodorski, Boguslaw; Pietrzak, Michal}} * {{kitob manbasi|title=Polish Armies (1): 1569–1696 (Men-At-Arms Series, 184)|url=https://archive.org/details/polisharmies15690000brze|publisher=[[Osprey Publishing]]|year=1987|isbn=0-85045-736-X|ref=Brzezinski|author=Brzezinski, Richard}} * {{kitob manbasi|title=Polish Armies (2): 1569–1696 (Men-At-Arms Series, 188)|publisher=[[Osprey Publishing]]|year=1988|isbn=0-85045-744-0|ref=Brzezinski|author=Brzezinski, Richard}} * {{kitob manbasi|title=Historical Dictionary of Lithuania|publisher=[[Rowman & Littlefield|Scarecrow Press]]|isbn=978-0810875364|edition=2|ref=Sužiedėlis|author=Sužiedėlis, Saulius A.|year=2011}} {{Qardosh loyihaga ishorat}} * Польша, история // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. * [http://www.commonwealth.pl Commonwealth of Diverse Cultures: Poland’s Heritage] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110624022527/http://www.commonwealth.pl/ |date=24-iyun 2011-yil }}{{Ref-pl}}{{En icon}} * [http://rzecz-pospolita.com/ The Polish-Lithuanian Commonwealth-Maps, history of cities in Poland, Ukraine, Belarus and Lithuania] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210417044200/http://rzecz-pospolita.com/ |date=17-aprel 2021-yil }}{{Ref-pl}} [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] f5yddrt6xznf5nfcjwtmd9arzpq8vlh 6274136 6274135 2026-09-21T04:41:11Z Sherzod11W 273619 6274136 wikitext text/x-wiki '''Rech pospolita''' ({{lang-pl|Rzeczpospolita}}, [[Gʻarbiy rus tili|gʻarbiy-rus.]] ''Рѣч Посполита'') — federal [[davlat]]<ref>{{книга:ВКЛЭ1|||18}}</ref> boʻlib, [[1569|1569-yilda]] Polsha [[Buyuk Litva knyazligi|Qirolligi va Litva Buyuk Gertsogligining]] Lublin Ittifoqi negizida birlashishi natijasida vujudga kelgan va [[1795-yil]]da boʻlinish bilan tugatilgan. uning yerlari [[Rossiya imperiyasi]], [[Prussiya qirolligi|Prussiya]] va [[Avstriya]] oʻrtasidagi. zamonaviy [[Polsha]], [[Ukraina]], [[Belarus|Belorussiya]] va [[Litva]] hududlarida, shuningdek qisman zamonaviy [[Rossiya]], [[Latviya]], [[Moldova]], [[Estoniya]] va [[Slovakiya]] hududida joylashgan edi. Polsha Qirolligi va Litva Buyuk Gertsogligining yagona davlat tuzilmasi mavjud boʻlgan paytlarida har birida oʻz boshqaruv apparati, gʻaznachilik, armiya va qonunlar mavjud edi. Davlat rahbari Seym tomonidan umrbod saylangan [[monarx]] boʻlib, u Polsha qiroli va Litva Buyuk Gertsogi unvoniga ega edi. Rech pospolitada mavjud boʻlgan oʻziga xos siyosiy rejim odatda chlyaxta demokratiyasi deb ataladi<ref name="Галенченко">{{Статья|title=«Шляхетская демократия» в Великом княжестве Литовском XVI–XVIІІ вв}}</ref>. == Nomi == Davlatning anʼanaviy nomi - „Rech pospolita“ - [[Lotin tili|lotincha]] „ ''Res Publica'' [[Polyak tili|“ atamasining polsha]] [[Kalka|tiliga soʻzma-soʻz tarjimasi]] ({{lang-pl|rzecz}} - narsa, ish; ''pospolita'' - umumiy) maʼnosini anglatadi. Bu atama soʻzma-soʻz rus tiliga „umumiy sabab“ yoki „umumiy narsa“ deb tarjima qilingan. Davlatning rasmiy nomi - ''Polsha Qirolligi va Litva Buyuk Gertsogligi'' ({{lang-pl|Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie}}). Mahalliy aholi odatda mamlakatni oddiygina ''Rech pospolita'' ({{lang-pl|Rzeczpospolita}}),''[[Gʻarbiy rus tili|(gʻarbiy-rus.]] ''Рѣч Посполита) ''deb atashgan. Polsha Qirolligining oʻzi qisqacha mahalliy aholi tomonidan ''toj'', Litva Buyuk Gertsogligi - ''Litva'', baʼzan ''esa Buyuk Gertsoglik'' deb atalgan. <nowiki>XVII</nowiki> asrdan boshlab diplomatik yozishmalarda ''Most Serene Rzecz Pospolitaya Polska'' ({{lang-pl|Najjaśniejsza Rzeczpospolita Polska}}; {{lang-la|Serenissima Res Publica Poloniae}}) qoʻllangan. ''Polsha-Litva ikkala xalq hamdoʻstligining'' hozir keng tarqalgan nomi ({{lang-pl|Rzeczpospolita Obojga Narodów}}) davlatning haqiqiy nomi emas va 1967-yilda Polsha yozuvchisi Pavel Yasenitsa tomonidan shu nomdagi tarixiy trilogiya nashr etilgandan keyin keng tarqalgan. ''"Obojga Narodow"'' iborasining oʻzi, masalan, har ikki xalqning oʻzaro kafolatida ishlatilgan, lekin hech qachon [[mamlakat]] / [[davlat]] nomi sifatida ishlatilmagan. Zamonaviy Polsha tarixshunosligida Polsha tarixidagi 1569-yildan 1795-yilgacha boʻlgan davr „I Rzeczpospolita“, 1918-yildan 1939-yilgacha - " II Rzeczpospolita ", 1989-yildan - " III Rzeczpospolita " deb nomlanadi. Polsha Xalq Respublikasining mavjud boʻlgan davri (1944—1989) bu raqamlashda hisobga olinmaydi yoki uning boshqa Polsha-Litva Hamdoʻstliklaridan farqini taʼkidlash uchun ''Rzeczpospolita Ludova'' (Xalq Respublikasi) atamasi qoʻllanadi<ref>''Дмитрук, Е. П.'' Название польского государства и особенности его политико-государственного устройства в XX в. согласно конституционным актам: историко-юридический анализ // Право.by. — 2014. — 1 (27). — c. 13-18.</ref>. == Davlat tuzilishi == Rech pospolita „ikkala xalq“ - Polsha va Litva umumiy davlati hisoblangan, bu Polsha Qirolligi va Litva Buyuk Gertsogligining zodagonlar sinfi vakillarining yigʻindisi sifatida tushunilgan. Zadogonlar tomonidan qattiq chegaralangan oliy hokimiyat Polsha qiroli va Litva Buyuk Gertsogining yagona unvoniga ega boʻlgan umrbod saylangan monarxga tegishli edi (qisqacha versiyada). [[Qonun chiqaruvchi hokimiyat|Qonun chiqaruvchi]], shuningdek, qisman [[sud hokimiyati]] ikki palatadan (Senat va elchining kulbasi palatalari) iborat Seym qoʻlida edi. Senat tarkibiga davlatning oliy mansabdor shaxslari va [[Katolitsizm|katolik]] ruhoniylari kirgan, elchining kulbasi palatasi esa elchilar deb ataladigan [[deputat]]lardan iborat edi. Deputatlar saylovi povet sejmiklarida boʻlib oʻtgan, ular Seym ishi boshlanishidan oldin maxsus chaqirilgan mahalliy zodagonlarning yigʻilishlari edi. Har bir povet Seymga ikkitadan delegat yuborgan, ularga Seymikda koʻrib chiqilgan masalalar boʻyicha povet zodagonlarining pozitsiyasini aks ettiruvchi koʻrsatmalar berilar edi<ref name="Гос. устройство">{{книга:ВКЛЭ1|Грыцкевіч А.|Дзяржаны і палітычны лад|43—44}}</ref>. Parlament instituti boʻlgan sejmiklar oʻz vakolatlarini doimiy ravishda kengaytirishga intilib, zodagonlarning siyosiy manfaatlarini roʻyobga chiqarishning asosiy shakli boʻlgan mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish organlari funksiyasini ham bajargan. Rasmiy va mafkuraviy nuqtai nazardan, zodagonlarning barcha vakillari teng huquqli edi, garchi amalda yirik yer egalari - magnatlarning kichik guruhi davlatni boshqarishda hal qiluvchi rol oʻynagan. Litva Buyuk Gertsogligida magnatlarning taʼsiri ayniqsa kuchli edi, ammo vaqt oʻtishi bilan shunga oʻxshash vaziyat Polsha Qirolligida rivojlandi. Asta-sekin kichik va hatto oʻrta zodagonlar magnatlarga qaram boʻlib qoldilar, chunki ularning yordamisiz ular tayinlash va iqtisodiy ahvolini yaxshilash mumkin emas edi. Magnatlarning taʼsiri kengaygani sari sejmik siyosiy madaniyat tanazzulga yuz tutdi, bu davlat apparatining zaifligi va ayniqsa markaziy hokimiyatning hududlarga taʼsirining yoʻqligi bilan bogʻliq edi<ref name="Сеймик">{{книга:ВКЛЭ2|Радаман А.|Соймік|617}}</ref>. [[Fayl:Court_of_the_Polish_Lord_during_the_journey_in_times_of_Augustus_III_the_Saxon.PNG|left|thumb| ''Saksoniya qiroli Avgust III davridagi polshalik magnat saroyining sayohati''. Rassom Yan Chelminski, 1880-yil]] Monarxni saylash [[Varshava]] yaqinida boʻlib oʻtgan saylov seymida boʻlib oʻtgan, unda barcha zodagonlar ishtirok etishi mumkin edi. Har bir zodagon ham saylanish huquqiga ega boʻlib, aksariyat hollarda chet el sulolalari vakillari taxtga nomzod boʻlib qolishgan. Bir umrga saylangan monarx taxtni merosxoʻrlik yoʻli bilan oʻtkazishga, qonunlarga zid boʻlgan farmonlar (privilei) chiqarishga, zodagonlarni sudsiz hibsga olishga haqli emas edi. Qirol hokimiyatiga qoʻshimcha cheklovlar monarx tomonidan taxtga oʻtirishdan oldin qabul qilingan Henrik maqolalari tomonidan kiritilgan. Monarxning siyosiy va moliyaviy majburiyatlari ''Pacta conventa'' deb nomlanuvchi yana bir majburiy shartnoma bilan belgilandi. Ushbu shartnomani imzolash orqali qirol va buyuk gertsog taxtni meros qilib berishdan bosh tortdilar, 18 senatordan iborat qirollik kengashi bilan kelishilgan holda hukmronlik qilishga, kamida ikki yilda bir marta Seymni chaqirishga vaʼda berishdi, ularning ruxsatisiz urush eʼlon qilmaslik. va tinchlik va yangi soliqlarni joriy qilmaslik. Litva Buyuk Gertsogligi hududida Buyuk Gertsogning hukmronligi shartlari ham Litva Buyuk Gertsogligi Nizomi qoidalari bilan belgilandi<ref name="Гос. устройство"/>. == Tarixi == === Yaratilishi === [[Fayl:Poland_and_Lithuania_in_1526.PNG|thumb|350x350px| Polsha va Litva Lublin Ittifoqidan oldin]] Rech pospolita [[1385-yil]]dan beri vaqti-vaqti bilan mavjud boʻlgan Polsha Qirolligi va Litva Buyuk Gertsogligining shaxsiy ittifoqi - [[Yagellonlar]] davlatining oʻziga xos davomi edi. [[1569|1569-yilda]] Polsha Qirolligi va Litva Buyuk Gertsogligi oʻrtasida Lublin Ittifoqi tuzildi, unga koʻra ikkala davlat ham birlashtirildi - Polsha Qiroli va Litva Buyuk Gertsogining qoʻsh unvoniga ega saylangan umumiy monarx bilan, umumiy Seym, yagona tashqi siyosat va pul tizimi. Shu bilan birga, ikkala qism ham oʻz boshqaruvini, xazinani (shu jumladan pul muomalasini), armiyani, sudlarni saqlab qoldi va davlatlar oʻrtasidagi chegara bojxona yigʻimlari bilan qoldi. Litva Buyuk Gertsogligi, magnatlarning noroziligiga qaramay, janubdagi muhim hududlarni, Voliniya, Podoliya va Kiev viloyatini yoʻqotdi. === Siyosiy tarix === [[Fayl:Polish-Lithuanian-Commonwealth-1635-ru.png|right|thumb|460x460px| 1635-yilda Rech pospolita]] Rech pospolita oʻziga xos davlat tuzilishi bilan ajralib turardi. Polsha tarixshunoslari oʻz mavjudligining birinchi asrini „Oltin asr“ deb atashadi, chunki bu mamlakatning zodagon ozchiligi - zodagonlar, shuningdek, Magdeburg qonuni boʻyicha oʻzini oʻzi boshqarish imtiyozlaridan foydalangan koʻplab fuqarolar uchun. Biroq, kelajakda mamlakatning siyosiy hayotida manarxiya tobora kuchayib bordi va <nowiki>XVII</nowiki> asrning ikkinchi yarmi <nowiki>XVIII</nowiki> asr boshlaridagi urushlar paytida halokatli demografik yoʻqotishlar iqtisodiy tanazzulni oldindan belgilab qoʻydi. Mamlakat mavjudligining soʻnggi yillarida ham iqtisodiy, ham siyosiy sohalarda keng koʻlamli islohotlar amalga oshirildi, ularning yordamida Rech pospolitaning barqaror rivojlanishini taʼminlash rejalashtirilgan edi, ammo oʻsha paytda uch davlatning birlashgan kuchlari va qoʻshni kuchlar davlatni vayron qildilar va oʻzaro boʻlishdi. Rech pospolita tashkil etilganda, [[Livon urushi|Boltiqboʻyi davlatlari tufayli Rossiya Tsarligi bilan ogʻir urush]] holatida edi, bu Lyublin Ittifoqini tuzishning asosiy sabablaridan biriga aylandi. Oʻta muvaffaqiyatsiz boshlanganiga qaramay, urush Rech pospolita uchun oʻrtacha foydali boʻlgan Yam-Zapolskiy tinchligi bilan yakunlandi. Stivenning oʻlimidan keyin yangi qirolni saylash boʻyicha kelishmovchiliklar Avstriya armiyasining bosqiniga olib keldi, u magʻlubiyatga uchradi va uni boshqargan Archduke Maksimilian asirga olindi. <nowiki>XVI</nowiki> asrning oxirida Kosinskiy va Nalivayko qoʻzgʻolonlari, muvaffaqiyatsizlikka uchraganiga qaramay, Ukraina [[kazaklar]]<nowiki/>ining muhim siyosiy kuch sifatida paydo boʻlishini belgilab berdi. <nowiki>XVII</nowiki> asr boshlarida mamlakat tashqi siyosati ekspansionistik tus oldi. Shunday qilib, Vaza sulolasidan boʻlgan Polsha qiroli Sigismund III Rossiyadagi qiyinchiliklar davridagi voqealarga aralashib, Shvetsiya, Usmonli imperiyasi bilan faol urushlar olib bordi. Shuningdek, zodagonlar goh qirolning ruxsati bilan, goh uning irodasiga qarshi, Moldaviya ustidan nazorat oʻrnatish uchun magnatlarning [[Moldova|Moldaviya]] urushlarida qatnashgan. Shu bilan birga, baʼzi Polsha boʻlinmalari [[Muqaddas Rim imperiyasi]] hududida [[oʻttiz yillik urush]]da qatnashdilar. Litvalik hetman Yan Xodkevich kabi qoʻmondonlarning mahorati tufayli Rech pospolita koʻplab gʻalabalarga erishdi, ammo bu urushlar geosiyosiy vaziyatni oʻz foydasiga tubdan oʻzgartirishga olib kelmadi. [[Fayl:The occupation of the Polish–Lithuanian Commonwealth (union state of the Crown of the Kingdom of Poland and Grand Duchy of Lithuania) during The Deluge and Chmielnicki's Uprising.png|left|thumb|350x350px| 1656-yilda Vilna sulhi imzolangan paytdagi Rech pospolita hududi<br /><br /><br />Toʻq yashil - bosib olingan qism, rus - Zaporijjya qoʻshinlari tomonidan nazorat qilinadi<br /><br />Ochiq yashil - ishgʻol qilingan qism Shvetsiya qoʻshinlari tomonidan nazorat qilinadi<br /><br />Sariq - band boʻlmagan qism]] <nowiki>XVII</nowiki> asrning oʻrtalari Rech pospolita uchun halokatli boʻldi. Shunday qilib, dastlab Ukrainada Bogdan Xmelnitskiy boshchiligida milliy ozodlik qoʻzgʻoloni koʻtarildi, bu qoʻzgʻolon paytida [[polyaklar]] birinchi marta 1648-yilda Korsun va Pilyavtsi jangida magʻlubiyatga uchradilar, keyin esa 1651-yilda Berestechko jangida qasos oldilar. Keyin 1654-yilda Pereyaslav Radadan keyin yana bir rus-polsha urushi va Shvetsiya bilan urush boshlandi, bu Polsha-Litva davlatini oʻlim yoqasida qoldirdi. Shunga qaramay, qirol Yan II Kasimir mamlakatni qoʻshnilar tomonidan parchalanib ketishidan va soʻrilishidan saqlab qolishga muvaffaq boʻldi. Rech pospolitaning siyosiy kuchining oʻsishining keyingi davri qirol-qoʻmondon Yan III Sobieski hukmronligi bilan bogʻliq; Usmonlilar imperiyasining Yevropadagi kengayishini tugatgan [[Vena jangi|Vena devorlari jangida]] turklar ustidan qozongan gʻalabasi bilan mashhur. [[Shimoliy urush|Rossiya tamonidan Shvetsiyaga qarshi Shimoliy urushda]] qatnashish Rech pospolita hududining harbiy harakatlar maydoniga aylanishiga olib keldi, aholining vayron boʻlishiga va mamlakatning iqtisodiy zaiflashishiga olib keldi. ''Liberum veto'' tamoyili har qanday islohotlarni amalga oshirishga toʻsqinlik qilib, qoʻshni davlatlarga nisbatan qurolli kuchlarni tashkil etishda ham orqada qolishiga olib keldi, bu esa Rech pospolitaning davom etishini xavf ostiga qoʻydi. Xorijiy kuchlarning uning ichki ishlariga tobora kuchayib borayotgan aralashuvi <nowiki>XVIII</nowiki> asrning aksariyat qismida munosib qarshilik koʻrsatmadi. [[1768|1768-yilda]] Rossiya elchisi Varshavadagi rus qoʻshinlari tahdidi ostida Seymda mamlakat uchun noqulay qonunlarni oʻrnatgan Repnin deb nomlangan Seym natijalariga koʻra, Rech pospolita aslida Rossiya imperiyasining protektoratiga aylandi. Faqat oxirgi qirol Stanislav Avgust Ponyatovskiy davrida Rech pospolita siyosiy tizimini tubdan oʻzgartirgan va 1791-yil 3-mayda Konstitutsiyaning qabul qilinishi bilan yakunlangan keng koʻlamli islohotlar amalga oshirildi. Islohotlar oʻz samarasini berdi; Entoni Tizengauz kabi davrning taniqli iqtisodchilarining ishtiroki tufayli iqtisodiy yuksalish yuz berdi. Biroq, Rossiya -Polsha urushi (1792) davrida Rossiya Targovitsa konfederatsiyasiga tayanib, islohotlar natijalarini yoʻq qildi. 1793-yilda Grodno seymidan soʻng, unga koʻra Polshaning ikkinchi boʻlinishi tasdiqlangan, Rech pospolita yana Rossiyaga siyosiy qaramlikka tushib qoldi. Rech pospolitani saqlab qolish uchun soʻnggi urinish Kosciushko qoʻzgʻoloni boʻlib, u rus va Prussiya qoʻshinlari tomonidan bostirildi va 1795-yilda uchinchi boʻlinish natijasida Rech pospolita mavjud boʻlishni toʻxtatdi. === diniy tarix === [[Fayl:Kazanie_Skargi.jpg|thumb|300x300px| Yan Matejko. "Skarga vaʼzi". 1864-yil]] Rech pospolita aholisi koʻp konfessiyaga ega edi: etnik Polsha va Litvada, asosan, [[Katolik cherkovi|rim-katoliklar]], rus erlarida - pravoslavlar, keyin esa uniatlar, shtat boʻylab turli yoʻnalishdagi protestantlar, [[Yahudiylik|yahudiylar]] (yahudiy ozchiliklari orasida) tatar va [[Islom|musulmonlar yashagan]]. tatar ozchiliklari orasida). Davlat mavjudligining dastlabki yillarida diniy bagʻrikenglik hukmronlik qildi: katoliklar va pravoslavlarning tengligi 1563-yil 7-iyundagi imtiyoz bilan kafolatlandi va 1573-yilda Varshava Konfederatsiyasi din erkinligini eʼlon qildi. Biroq, Sigismund III davrida mamlakatdagi diniy vaziyat oʻzgardi; Buning koʻplab sabablari orasida aksil-islohotning gʻalabasi bor; katolik va pravoslav cherkovlarining bir qator nufuzli ierarxlari, jumladan, Piotr Skarga va Ipatiy Pocei ning turli diniy masalalar, masalan, eʼtiqod birligi va buning mamlakat va jamiyat uchun foydaliligi haqidagi fikrlari; <nowiki>XVI</nowiki> asrda islohot va Livon urushi davrida pravoslav cherkovining zaiflashishi (Polotskning vayron boʻlishi va pravoslav arxiyepiskopi Arseniyning rus qoʻshinlari tomonidan qoʻlga olinishi) va boshqalar<ref>{{kitob manbasi|author=|title=Нарысы гісторыі Беларусі|agency=|edition=|location=Мн.|publisher=Беларусь|year=1994|volume=1|pages=177|страниц=528|isbn=}}</ref>. [[1596|1596-yilda]] cherkov kengashida Brest ittifoqi qabul qilindi, bu Uniate cherkovining paydo boʻlishiga olib keldi. Ushbu hodisaning birinchi natijasi diniy qarama-qarshilikning keskin kuchayishi, qoʻzgʻolon va qotilliklarning koʻpayishi (masalan, arxiyepiskop Yohoshafat faoliyati va uning oʻldirilishi bilan bogʻliq qoʻzlolonlar). Uyushma, shuningdek, birodarlik shaklida jamiyatning oʻzini oʻzi tashkil etishining oʻsishiga va polemik adabiyotning tez tarqalishiga sabab boʻldi. Vladislav IV ni hokimiyatga olib kelgan 1632-yilgi Seym protestantlar, pravoslavlar va uniatlarning huquqlarini taʼminlovchi qonunlarni qabul qilib, diniy bagʻrikenglikni qaytarish yoʻlida bir qator qadamlar tashladi. 1647-yilga kelib, Rech pospolitada 4 mingga yaqin Uniate va 13,5 mingdan ortiq pravoslav cherkovlari mavjud edi<ref>Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя у 3 т. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 114—116. — 684 с. — ISBN 985-11-0314-4</ref>. <nowiki>XVII</nowiki> asr oʻrtalariga kelib Rech pospolita mamlakatlarida diniy erkinliklar darajasi Yevropaning ilgʻor mamlakatlari darajasiga koʻtarila boshladi. Bu vaqtga kelib, protestant jamoalarining aksariyati oʻz faoliyatini toʻxtatdi va faqat bir nechta chegara hududlarida sezilarli diniy ozchilik boʻlib qoldi. Baʼzi protestantlar Gʻarbiy Yevropaga hijrat qilishdi. Hukmron diniy tashkilotga aylangan katolik cherkovi ateizmni taʼqib qila boshladi; bu taʼlimot tarafdorlaridan biri - Kazimir Lyshchinskiy 1689-yilda qatl etilgan. Boshqa tomondan, diniy erkinlik darajasi pastroq boʻlgan mamlakatlardan dindorlar Hamdoʻstlikka koʻchib oʻtdi; bular, masalan, Rossiyada quvgʻin qilingan Eski imonlilar edi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.vetka.by/2012/01/volnye-lyudi-iz-moskovskix-vladenij-kogda-byla-osnovana-vetka/|sarlavha=Вольные люди из московских владений. Когда была основана Ветка?|muallif=|ish=Сайт города Ветка и Ветковского района Гомельской области|sana=|til=ruscha|qaralgan sana=24-mart 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180324102446/http://www.vetka.by/2012/01/volnye-lyudi-iz-moskovskix-vladenij-kogda-byla-osnovana-vetka/|arxivsana=2018-03-24}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Ветковская школа иконописи, ветковская резьба… Чем ещё знаменит город Ветка в Гомельской области? |language=ruscha |work=Столичное телевидение - СТВ |url=http://www.ctv.by/novosti-gomelya-i-gomelskoy-oblasti/vetkovskaya-shkola-ikonopisi-vetkovskaya-rezba-chem-eshchyo |access-date=24-mart 2018-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20180324101716/http://www.ctv.by/novosti-gomelya-i-gomelskoy-oblasti/vetkovskaya-shkola-ikonopisi-vetkovskaya-rezba-chem-eshchyo |archive-date=24-mart 2018-yil}}</ref>. 1688-yilda Kiev pravoslav metropolining [[Moskva]] Patriarxiyasiga boʻysinishi Rech pospolitadagi pravoslav cherkovining mustaqilligini yoʻqotish degani edi; uning parishionlari soni kamayishda davom etdi. Rech pospolitaning boʻlinishi davrida pravoslavlar kichik diniy ozchilikka aylandi, Uniate cherkovi katoliklikdan soʻng, 8 cherkovlari, 9300 monastirlari, 172 ruhoniylari va 10 300 million parishionerlar bilan (4,5 Rzeczpospolita aholisining 36%)ni tashkil etgan<ref>{{kitob manbasi|author=Kuklo C.|title=Demografia Rzeczypospolitej Przedrozbiorowej|agency=|edition=|location=Warsawa|publisher=Wydawnictwo DiG|year=2009|pages=211|allpages=518|isbn=}}</ref>. XVIII asrda diniy masaladan Rech pospolita qoʻshnilari uning ichki ishlariga aralashish uchun keng foydalandilar. === Rech pospolitaning boʻlimlari === {| class="wikitable" |+Rech pospolitaning boʻlimlari ! Bob ! sana ! Aʼzolar ! Hududlar | rowspan="8" |[[Fayl:Разделы-Польши.gif|center|400x400px]] |- ! rowspan="3" | I | rowspan="3" | [[1772-yil]] [[5-avgust]] | Avstriya arxduxiyasi | Gʻarbiy Ukrainaning bir qismi va [[Polsha]]ning janubiy qismi |- | [[Prussiya qirolligi|Prussiya Qirolligi]] | [[Polsha]]ning shimoli-gʻarbiy qismi |- | [[Rossiya imperiyasi|rus imperiyasi]] | Sharqiy Belarus, Boltiqboʻyi davlatlarining bir qismi ([[Livoniya|Inflyants]]) |- ! rowspan="2" | II | rowspan="2" | [[1793-yil]] [[23-yanvar]] | [[Prussiya qirolligi|Prussiya Qirolligi]] | [[Gdańsk|Gdansk]], [[Poznan]] va Torun shimoliy Polsha erlarining bir qismi bilan |- | [[Rossiya imperiyasi|rus imperiyasi]] | Belarusiyaning markaziy qismi [[Minsk]], Nesvij, Slutsk, [[Pinsk]] shaharlari va Ukrainaning oʻng qirgʻogʻining bir qismi bilan. |- ! rowspan="3" | III | rowspan="3" | [[1795-yil]] [[24-oktabr]] | Avstriya arxduxiyasi | [[Krakov]] va [[Lyublin|Lublin]] bilan kichik Polsha, Podlasie janubiy qismi va Brest vodiyligining gʻarbiy qismi |- | [[Prussiya qirolligi|Prussiya Qirolligi]] | Masoviya voevodeligining aksariyati [[Varshava]] bilan birga, Podlasie, Grodno, Trokskiy voevodaliklari va Samogitiya qismlari |- | [[Rossiya imperiyasi|rus imperiyasi]] | Gʻarbiy Belarusiya, [[Litva]]ning bir qismi, Kurland, Gʻarbiy Volinya, Xolmskiy erining bir qismi | align="center" | '''Rech pospolita boʻlimlari xaritasi''' |} === Davlatni tiklashga urinishlar === Rech pospolitani qayta tiklashga urinish [[1807-yil]]da [[Napoleon]] tomonidan [[Varshava knyazligi|Varshava Gertsogligining]] yaratilishi deb atash mumkin. Shunga oʻxshash urinishlar Noyabr qoʻzgʻoloni (1830—1831), Yanvar qoʻzgʻoloni (1863—1864) va 1920-yillarda [[Józef Piłsudski|Jozef Pilsudski]] Intermarium - Polsha, Litva, Belorussiya konfederatsiyasini yaratish gʻoyasini ilgari surganida qilingan. Zamonaviy Polsha oʻzini Rech pospolitaning vorisi deb ataydi. == Hududi va aholisi == Rech pospolita asosan zamonaviy [[Polsha]], [[Ukraina]], [[Belarus|Belorusiya]] va [[Litva]] hududlarida, shuningdek, [[Rossiya]], [[Latviya]], [[Estoniya]], [[Moldova]] va [[Slovakiya]] hududining bir qismida joylashgan edi. Shtatning [[Boltiq dengizi|Boltiq dengizi bilan]] yuvilgan shimoli-gʻarbiy qismida, butun faoliyati davomida Germaniya gersogligi, keyin esa [[Prussiya|Prussiya qirolligi]] joylashgan. [[Fayl:Polish-Lithuanian_Commonwealth_(1619)_compared_with_today's_borders_(Russian_version).png|alt=|thumb|310x310px|Deulino sulhidan keyin Rech pospolita xaritasi, zamonaviy davlatlar chegaralari xaritasi bilan birlashtirilgan<br /><br /><br /><br /> <u>'''Belgilar:'''</u>{{Legend|#ffaec9|[[Polsha Qirolligi toji|Polsha Qirolligi]] <small>("Toj")</small>}}{{Legend|#ffc90e|[[Prussiya Gersogligi]], }}{{Legend|#dab9f4|[[Litva Buyuk Gertsogligi]] <small>(“Litva”)</small>}}{{Legend|#bccacb|[[Zadvinsk Gertsogligi]] , [[Condominium (international law))|kondominium]]}}{{Legend|#efe4b0|[[Kurlandiya va Semigaliya gersogligi]], Litva vassali va 1569-yildan Rech pospolitada}}]] {| class="wikitable" align="center" !Yil ! Aholisi, mln. odamlar ! Maydoni, ming. km² ! Zichlik, pers. km² uchun |- ! 1580 | align="center" | 7.5 | align="center" | 865 | align="center" | 9 |- ! 1650 | align="center" | oʻn bir | align="center" | 878 | align="center" | 12 |- ! 1771 | align="center" | 12.3 | align="center" | 718 | align="center" | 17 |- | colspan="4" | <small>Manba: {{kitob manbasi|author=Cezary Kuklo.|chapter=|title=Demografia Rzeczypospolitej Przedrozbiorowej|orig-year=|url=|agency=|edition=|location=Warsawa|publisher=Wydawnictwo DiG|year=2009|volume=|pages=211|allpages=518|series=|isbn=|тираж=}}</small> |} Ikki asr davomida Rech pospolita Yevropadagi eng yirik davlatlardan biri edi. 1618-yilda Deulino sulhi imzolangandan soʻng, uning hududi maksimal 990 ming km² ga yetdi va 1622-yilda Mitava sulhiga binoan [[Livoniya]]ning asosiy qismi [[Shvetsiya]]ga oʻtkazilgunga qadar shunday boʻlib qoldi<ref name="Kuklo">{{kitob manbasi|author=Cezary Kuklo.|title=Demografia Rzeczypospolitej Przedrozbiorowej|agency=|edition=|location=Warsawa|publisher=Wydawnictwo DiG|year=2009|pages=|страниц=|pages=211|allpages=518|series=|isbn=978-83-7181-590-4}}</ref>. Aholisi 1569-yildagi 7 million kishidan 1771-yilda 12,3 millionga yetdi<ref name="Kuklo"/>. Lublin Ittifoqidan oldin Polsha Qirolligi Litva Buyuk Gertsogiga qaraganda ancha zichroq boʻlgan, bu yerda hududda taxminan uch baravar ustunlik bilan [[aholi zichligi]] 3-4 baravar past edi. Buyuk Gertsoglik erlarining katta qismi deyarli choʻl edi (qarang. Yovvoyi dala). Bu holat keyinchalik ham davom etdi. Shtat aholisi <nowiki>XVII</nowiki> asrning ikkinchi yarmi - <nowiki>XVIII</nowiki> asr boshlaridagi harbiy ogʻir vaqtlar va ommaviy epidemiyalar yillarida sezilarli darajada kamaydi<ref name="Kuklo" />. == Poytaxt == [[Krakov]] Rech pospolitaning rasmiy poytaxti edi. 1596-yilda Vavel qalʼasi yonib ketdi, shuning uchun qirol Sigismund III oʻz qarorgohini vaqtincha [[Varshava]]ga koʻchirdi. Oʻshandan beri Varshava de-fakto poytaxtga aylandi, garchi shaharning poytaxti mavqei hech qanday hujjatda qayd etilmagan va Polsha qirollari va Litva buyuk knyazlari Krakovda toj kiyishda davom etgan. Varshava faqat 1791-yil may Konstitutsiyasining qabul qilinishi bilan rasmiy poytaxt deb eʼlon qilindi. == Maʼmuriy boʻlinish == [[Fayl:Podział_administracyjny_I_RP.png|thumb|310x310px| 1619-yilda Rech pospolitaning maʼmuriy-hududiy boʻlinishi]] [[Fayl:Prowincje_I_RP_ru.svg|thumb|310x310px| 1629-yilda Rech pospolita viloyatlari]] Rech pospolita uchta viloyatdan iborat edi. Litva Buyuk Gertsogligi alohida viloyatni tashkil etdi, Polsha Qirolligi esa Katta Polsha va Kichik Polsha viloyatlariga boʻlingan. Viloyatlar voevodaliklarga, ular oʻz navbatida povetlarga (okruglarga) boʻlingan. === Katta Polsha viloyatlari === {| class="wikitable sortable" !Gerb ! Voyevodalik ! Voevodelik markazi ! Taʼlim ! Qashshoqlar soni ! Hudud, km² |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo brzeskokujawskie IRP COA.svg|20px]] |Brest-Kuyavian voevodeligi | align="center" | Brest-Kuyavskiy | align="center" | <nowiki>XIV</nowiki> asr | align="center" | 5 | align="center" | 3000 |- | align="center" |[[Fayl:POL powiat wieluński COA.svg|20px]] |Warmian episkopligi | align="center" | Lidzbark Warminski | align="center" | 1466 | align="center" | oʻn | align="center" | 4249 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo gnieźnieńskie IRP COA.svg|20px]] |Gniezno voevodeligi | align="center" | Gniezno | align="center" | 1768 | align="center" | 3 | align="center" | 7500 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo brzeskokujawskie IRP COA.svg|20px]] |Inowroclaw vodiysi | align="center" | Inowroclaw | align="center" | <nowiki>XIV</nowiki> asr | align="center" | 5 | align="center" | 2900 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo kaliskie IRP COA.svg|20px]] |Kalisz voevodeligi | align="center" | Kalish | align="center" | 1314 | align="center" | 6 | align="center" | 15 000 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo łęczyckie IRP COA.svg|20px]] | Lenchika vodiysi | align="center" | Lęczyckie | align="center" | 1772 | align="center" | 3 | align="center" | 4000 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo malborskie IRP COA.svg|20px]] | Malbork voevodeligi | align="center" | Malbork | align="center" | 1466 | align="center" | toʻrtta | align="center" | 2000 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo mazowieckie IRP COA.svg|20px]] | Masoviya voevodligi | align="center" | [[Varshava]] | align="center" | 1526 | align="center" | 23 | align="center" | 23 000 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo płockie COA.svg|20px]] | Plock voevodeligi | align="center" | Plock | align="center" | 1495 | align="center" | sakkiz | align="center" | 3500 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo poznańskie IRP COA.svg|20px]] | Poznan voevodeligi | align="center" | [[Poznan]] | align="center" | <nowiki>XIV</nowiki> asr | align="center" | toʻrtta | align="center" | 15 500 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo pomorskie IRP COA.svg|20px]] | Pomeraniya voevodeligi | align="center" | Skarshevlar | align="center" | 1454 | align="center" | sakkiz | align="center" | 12 907 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo rawskie IRP COA.svg|20px]] | Rava voevodeligi | align="center" | Rava | align="center" | 1462 | align="center" | 6 | align="center" | 6000 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo sieradzkie IRP COA.svg|20px]] | Sieradz vodiyligi | align="center" | Sieradz | align="center" | 1339 | align="center" | toʻrtta | align="center" | 10 000 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo malborskie IRP COA.svg|20px]] | Chelmno voevodeligi | align="center" | Chelomno | align="center" | 1466 | align="center" | 2 | align="center" | 4654 |} === Kichik Polsha viloyatlari === {| class="wikitable sortable" !Gerb ! Voyevodalik ! Voevodelik markazi ! Taʼlim ! Qashshoqlar soni ! Hudud, km² |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo bełskie IRP COA.svg|20px]] |Belz voevodeligi | align="center" | Belz | align="center" | 1462 | align="center" | toʻrtta | align="center" | 9000 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo bracławskie IRP COA.svg|20px]] |Bratslav voevodeligi | align="center" | Bratslav | align="center" | 1569 | align="center" | 2 | align="center" | 31 500 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo wołyńskie IRP COA.svg|20px]] |Volin vodiysi | align="center" | [[Lutsk]] | align="center" | 1569 | align="center" | 3 | align="center" | 38 000 |- | align="center" |[[Fayl:COA of Kiev Voivodship XVII.svg|20px]]| |Kiev voevodeligi | align="center" | Kiev | align="center" | 1471 | align="center" | 3 | align="center" | 200 000 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo krakowskie IRP COA.svg|20px]] |Krakov voevodeligi | align="center" | [[Krakov]] | align="center" | <nowiki>XIV</nowiki> asr | align="center" | toʻrtta | align="center" | 17 500 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo lubelskie IRP COA.svg|20px]] | Lublin vodiysi | align="center" | [[Lyublin|Lublin]] | align="center" | 1474 | align="center" | 3 | align="center" | 10 000 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo podlaskie IRP COA.svg|20px]] | Podlaskie voevodeligi | align="center" | Drogichin | align="center" | 1513 | align="center" | 3 | align="center" | |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo podolskie IRP COA.svg|20px]] | Podolsk voevodeligi | align="center" | [[Kamenets-podolskiy|Kamianets-Podilskiy]] | align="center" | 1434 | align="center" | 3 | align="center" | 17 750 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo ruskie IRP COA.svg|20px]] | Rossiya voevodeligi | align="center" | [[Lvov]] | align="center" | 1434 | align="center" | 13 | align="center" | 83 000 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo sandomierskie IRP COA.svg|20px]] | Sandomierz voevodeligi | align="center" | Sandomierz | align="center" | <nowiki>XIV</nowiki> asr | align="center" | 6 | align="center" | 24 000 |- | align="center" |[[Fayl:POL województwo czernihowskie COA IRP.svg|20px]] | Chernigov voevodeligi | align="center" | [[Chernigov]] | align="center" | 1635 | align="center" | 2 | align="center" | |} === Litva Buyuk Gertsogligi === {| class="wikitable sortable" !Voyevodalik ! Voevodelik shahri ! Taʼlim<ref name="Encyclopedia Lituanica">{{Статья|title=Administration|volume=I|pages=17—21}}</ref> ! Qashshoqlar soni ! Hudud, km²<ref name="Vaitiekūnas">{{kitob manbasi|author=Stasys Vaitiekūnas|title=Lietuvos gyventojai: Per du tūkstantmečius|agency=|edition=|location=Vilnius|publisher=Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas|year=2006|pages=53|allpages=|isbn=5-420-01585-4}}</ref> |- | Beresteyskoye voevodeligi | align="center" | [[Brest]] | align="center" | 1566 | align="center" | 2 | align="center" | 40 600 |- | Vilno voevodeligi | align="center" | [[Vilnyus|Vilna]] | align="center" | 1413 | align="center" | 5 | align="center" | 44 200 |- | Vitebsk voevodeligi | align="center" | [[Vitebsk]] | align="center" | 1511 | align="center" | 2 | align="center" | 24 600 |- | Samogitiya oqsoqolligi | align="center" | ruslar | align="center" | 1411 | align="center" | bitta | align="center" | 23 300 |- | Minsk voevodeligi | align="center" | [[Minsk]] | align="center" | 1566 | align="center" | 3 | align="center" | 55 500 |- | Mstislav voevodeligi | align="center" | Mstislavl | align="center" | 1566 | align="center" | bitta | align="center" | 22 600 |- | Novogrudok voevodeligi | align="center" | Novogrodok | align="center" | 1507 | align="center" | 3 | align="center" | 33 200 |- | Polotsk voevodligi | align="center" | Polotsk | align="center" | 1504 | align="center" | bitta | align="center" | 21 800 |- | Smolensk voevodeligi | align="center" | [[Smolensk]] | align="center" | 1514 | align="center" | 2 | align="center" | 53 000 |- | Trok voevodeligi | align="center" | [[Trakay|Troki]] | align="center" | 1413 | align="center" | toʻrtta | align="center" | 31 100 |} [[1561-yil]] noyabrdan Litva Buyuk Gertsogligining viloyati boʻlgan Zadvinsk knyazligi (Livoniya knyazligi)ga alohida lavozim tayinlandi. Lublin Ittifoqi imzolangandan soʻng, gersoglik Polsha toji va Litva knyazligining birgalikdagi mulkiga (kondominium) aylandi. [[1582|1582-yilda]] gersoglik uch qismga boʻlindi, ular [[1598|1598-yilda]] Wenden, Derpt va Pernovskiy voevodeliklariga aylantirildi. 1600—1627-yillardagi Shvetsiya bilan urush natijasida gersoglikning asosiy qismi oxirgi boʻlib chiqib ketdi, Wenden voevodeligining qolgan qismi esa Inflyant voevodeligiga aylantirildi (rasmiy ravishda [[1667-yil]]da tashkil etilgan). Yuqorida aytilganlarga qoʻshimcha ravishda, Polsha Qirolligi tarkibiga alohida maqomga ega boʻlgan Siewieza avtonom knyazligi va Varmiya knyazligi- yepiskopligi kiradi. Shuningdek, Crown tarkibiga Spis'dagi bir nechta [[anklav]]lar kiritilgan. == Iqtisodiyot == === Moliyaviy tizim === [[Fayl:Tymf_koronny_1753.jpg|thumb|Timfa Avgusta III (1753)]] Oʻsha paytda Yevropaning boshqa joylarida boʻlgani kabi, Rech pospolita moliyasining asosini tangalar tashkil etgan, ularning qiymati ulardagi qimmatbaho metallar miqdori bilan taʼminlangan. Biroq, mamlakatning ikkala qismi, Polsha va Litva, birlashishga qaramay, pul tizimlarini saqlab qoldi. Polsha qirolligidagi pul tizimining asosi Polsha grossi yoki osmak edi. Bir grosz 8 dinarga boʻlingan va 30 polyak groszi zlotiy edi. Litva Buyuk Gertsogligining pul tizimining asosini Litva pennisi tashkil etgan va 8 Litva pennisi 10 Polsha pennisiga teng edi. Bitta Litva grossi 10 penyaga boʻlingan va 60 groszi kop edi. Kopa va zloti hisoblanuvchi valyutalar edi, qolganlari haqiqiy kumush va [[Bilon tanga|milliard]] tangalar shaklida chiqarilgan. Vardunok, rubl va grivna kabi boshqa hisoblash birliklari kamroq ishlatilgan. Turli yillarda 1/2, 1, 2, 3 penya, 1/2, 1, bir yarim, 2, 3, 4, 6, 8 Polsha va Litva pennilari nominalida tangalar zarb qilingan. Bundan tashqari, Rech pospolitada yirik kumush tanga chiqarilgan - taler va yirik oltin tanga - [[dukat]], shuningdek, 1/2, 1/4, 1/6 taler kabi fraksiyonel va koʻp birliklar; 1/2 dukat, 2 dukat. Taler yuqori navli kumushdan zarb qilinganligi va inflyatsiya tufayli bir tiyindagi kumush miqdori asta-sekin kamayib borayotganligi sababli, uning darajasi doimiy emas edi, Rech pospolita davrida 1 taler uchun 30 dan 240 Polsha grossiga oʻzgardi. Dukatning narxi 1,5 dan 2,5 talergacha boʻlgan. <nowiki>XVII</nowiki> asrning oʻrtalariga kelib, penyazi-denariylar foydalanishdan chiqib ketdi, ular oʻrniga kichik mis tanga - qattiq tanga yoki shelyag (hozir odatda boratinka deb ataladi), uning darajasi Polsha grossining 1/3 qismini tashkil etdi. baʼzan 1/5 grossgacha tushadi. 1766-yilgi islohot <nowiki>XVII—XVIII</nowiki> asrlarga oid eskirgan tangalar muomaladan chiqarildi, tangalardagi kumush miqdori oshirildi, quyi tiyinlar esa misga aylandi. Oʻsha davrdagi koʻpgina Yevropa mamlakatlari singari, Rech pospolitada ham toʻlovlar ulardagi qimmatbaho metallar tarkibiga muvofiq har qanday davlat tangalari bilan amalga oshirilishi mumkin edi va hisob-kitoblarni soddalashtirish va yagona qilish uchun summalar odatda milliy pul birliklariga aylantirildi. Shu munosabat bilan, Rech pospolita bozorlari boshqa Yevropa davlatlaridan nominal va qiymati boʻyicha mahalliy bozorlarga teng boʻlgan taler va dukatlarni erkin qabul qildi. Shuningdek, bozorlarda qoʻshni Prussiya va boshqa nemis knyazliklarining, Livon ordeni (<nowiki>XIX</nowiki> asrning 2-yarmida)ning katta miqdordagi mayda kumush tangalari muomalada boʻlgan. <nowiki>XVI</nowiki> asr), Shvetsiya (1621-yildan) va boshqa davlatlar<ref>{{kitob manbasi|author=Рябцевич В. Н.|title=Нумизматика Беларуси|agency=|edition=|location=Мн.|publisher=Полымя|year=1995|pages=|страниц=|isbn=}}</ref>. == Qurolli kuchlar == Rech pospolitada, ayniqsa uning taʼlim tizimida [[Iyezuitlar|Jezuit]] ordeni muhim rol oʻynadi. Buyurtmaga qoʻshilgan polyaklar Rech pospolita doirasida ham, butun dunyoda ham ishladilar. <nowiki>XVII</nowiki> asrning eng mashhur polshalik yezuitlari orasida Andrey Bobolya (1657-yilda Polissiyada kazaklar tomonidan oʻldirilgan) va Mixal Boym 1659-yilda Vetnam-Xitoy chegarasidagi oʻrmonda vafot etgan, oxirgi Janubiy Min imperatorini topishga va unga Papaning Xitoy katolik imperatorining yordam soʻroviga javobini etkazishga harakat qilgan). === Arxivlar === == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|title=Historia panstwa i prawa polskiego|location=Warsaw|publisher=Paristwowe Wydawnictwo Naukowe|year=1987|author=Bardach, Juliusz; Lesnodorski, Boguslaw; Pietrzak, Michal}} * {{kitob manbasi|title=Polish Armies (1): 1569–1696 (Men-At-Arms Series, 184)|url=https://archive.org/details/polisharmies15690000brze|publisher=[[Osprey Publishing]]|year=1987|isbn=0-85045-736-X|ref=Brzezinski|author=Brzezinski, Richard}} * {{kitob manbasi|title=Polish Armies (2): 1569–1696 (Men-At-Arms Series, 188)|publisher=[[Osprey Publishing]]|year=1988|isbn=0-85045-744-0|ref=Brzezinski|author=Brzezinski, Richard}} * {{kitob manbasi|title=Historical Dictionary of Lithuania|publisher=[[Rowman & Littlefield|Scarecrow Press]]|isbn=978-0810875364|edition=2|ref=Sužiedėlis|author=Sužiedėlis, Saulius A.|year=2011}} {{Qardosh loyihaga ishorat}} * Польша, история // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. * [http://www.commonwealth.pl Commonwealth of Diverse Cultures: Poland’s Heritage] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110624022527/http://www.commonwealth.pl/ |date=24-iyun 2011-yil }}{{Ref-pl}}{{En icon}} * [http://rzecz-pospolita.com/ The Polish-Lithuanian Commonwealth-Maps, history of cities in Poland, Ukraine, Belarus and Lithuania] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210417044200/http://rzecz-pospolita.com/ |date=17-aprel 2021-yil }}{{Ref-pl}} [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] ar9p4133yd4sx0fq19vfqvi1ya3oco4 0 734737 6274053 2621139 2026-09-20T17:17:22Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274053 wikitext text/x-wiki '''[[Pyotr Bagration|Pyotr Ivanovich Bagration]] haykali''' — rus piyoda qoʻshinlari generali, [[knyaz]], [[Fransiya-Rossiya urushi|1812-yilgi Vatan urushi]] qahramoni. Yodgorlik oʻz jangchilarini hujumga chorlayotgan sarkarda obrazini ifodalaydi. Yodgorlikdagi yozuv: „Pyotr Ivanovich Bagrationdan minnatdor vatan“. Yodgorlik Kutuzov prospektining juft tomonida Bashnya-2000 biznes majmuasi oldidagi Bagration nomli skverda joylashgan. == Yaratilish tarixi == U 1999-yil 5-sentabrda ochilgan. Mualliflar: haykaltarosh — akademik Merab Merabishvili, arxitektor — akademik B. I. Txor<ref>{{Veb manbasi|url=http://museum.ru/1812/Memorial/Bagration/index.html|sarlavha=Памятник Петру Ивановичу Багратиону в Москве|muallif=Олег Поляков|ish=Интернет-проект «1812 год»|sana=1999|nashriyot=|kirish sanasi=2020-01-10|arxivsana=2020-01-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200121223203/http://www.museum.ru/1812/memorial/Bagration/index.html}}</ref>. 2011-yilda yodgorlikni qayta tiklash ishlari olib borildi — quyma nuqsonlari tuzatildi, toʻsiq koʻchirildi va choklari toʻldirildi<ref>{{Veb manbasi|url=https://ria.ru/20111028/473555630.html|sarlavha=Реставрация памятника Багратиону на западе Москвы завершится в ноябре|muallif=|ish=РИА НОВОСТИ|sana=2011|nashriyot=}}</ref>. Ish tugagandan soʻng, yodgorlik Butun Gruziya katolikos-patriarxi Iliya II tomonidan muqaddaslashtirildi. == Xususiyatlari == Ushbu yodgorlik 1984-yilda [[Tbilisi|Tbilisida]] oʻrnatilgan Bagration yodgorligining deyarli aniq nusxasidir. Asosiy farqlar shundaki, Moskva yodgorligi balandroq, Gruziyadagi yodgorlikda qilich tushirilgan, Moskva yodgorligida esa qilich koʻtarilgan. Bagrationning koʻkragida uning hayoti davomida olgan ordenlari toʻgʻri koʻrsatilgan — Birinchi chaqiriq Muqaddas Havoriy Andrey [[Sent-Jorj Ordeni|ordeni, ikkinchi darajali Avliyo Georgiy]] [[Sankt-Anne Ordeni|ordeni, birinchi darajali Muqaddas Anna ordeni.]] va Avliyo Aleksandr Nevskiy ordeni. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.culture.ru/institutes/8483/pamyatnik-p-i-bagrationu culture.ru] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170118050649/http://www.culture.ru/institutes/8483/pamyatnik-p-i-bagrationu |date=2017-01-18 }} [[Turkum:Bronza haykallar]] [[Turkum:Moskva otliq haykallari / Bagration]] [[Turkum: qo'mondonlar yodgorliklari / Bagration]] [[Turkum: mashhur va taniqli odamlarning Moskva haykaltaroshlik yodgorliklari Bagration]] s5cz3gyugjquu82p9mw84qv3u6tsq2y 0 736129 6274110 6236935 2026-09-21T03:30:58Z InternetArchiveBot 58913 4 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274110 wikitext text/x-wiki '''Nemis Akademik almashinuv xizmati''' yoki '''DAAD''' ({{lang-de|Deutscher Akademischer Austauschdienst}})), 1925-yilda tashkil etilgan va xalqaro akademik hamkorlik sohasida Germaniyaning eng yirik yordam tashkiloti hisoblanadi.<ref name=":1">{{veb manbasi|url=https://www.daad.de/en/the-daad/who-we-are/history/|sarlavha=History|ish=www.daad.de|til=en|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200326002814/https://www.daad.de/en/the-daad/who-we-are/history/|arxivsana=2020-03-26|kirish sanasi=26-mart 2020-yil}}</ref> == Tashkilot == [[Fayl:DAAD.JPG|thumb| DAAD shtab-kvartirasi [[Bonn|Bonn shahrida]]]] ''DAAD'' xususiy, federal va davlat tomonidan moliyalashtiriladigan, Germaniyadagi oliy taʼlim muassasalarining oʻzini-oʻzi boshqaradigan milliy agentligi boʻlib, 365 ta [[Germaniya]] oliy taʼlim muassasalarini (100 ta universitet va texnik universitetlar, 162 ta amaliy fanlar universitetlari va 52 ta oliy taʼlim kollejlari) ifodalaydi. DAAD oʻzi oʻquv dasturlari yoki kurslarni taklif qilmaydi, lekin Germaniyada [[Akkreditlash|akkreditatsiyadan oʻtgan]] oliy taʼlim muassasalaridan birida Germaniyada oʻqish yoki tadqiqot uchun foydalanish uchun raqobatbardosh, yutuqlarga asoslangan grantlarni taqdim etadi. Shuningdek, u nemis talabalari, doktorantlari va olimlariga chet elda oʻqish va tadqiqotlar uchun grantlar ajratadi. Yillik byudjeti 522 million yevro boʻlgan va butun dunyo boʻylab taxminan 140.000 kishini qoʻllab-quvvatlaydi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.daad.de/medien-und-publikationen/de/29887-jahresbericht/|sarlavha=Jahresbericht - DAAD - Deutscher Akademischer Austauschdienst|ish=www.daad.de|qaralgan sana=29-aprel 2019-yil|arxivsana=30-aprel 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190430032509/https://www.daad.de/medien-und-publikationen/de/29887-jahresbericht/}}</ref> DAAD aslida dunyodagi eng yirik akademik grant tashkilotidir<ref name=":0">{{veb manbasi|url=https://www.daad.de/medien/daad_jahresbericht_2017.pdf|sarlavha=Jahresbericht|muallif=DAAD|sana=2017|ish=DAAD|kirish sanasi=29-aprel 2019-yil|qaralgan sana=2022-06-14|arxivsana=2022-03-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220307193726/https://www2.daad.de/medien/daad_jahresbericht_2017.pdf}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www2.daad.de/presse/pressemitteilungen/de/64076-weiterer-aufwaertstrend-bei-stipendien-und-programmen-daad-zieht-positive-bilanz-fuer-den-wissenschaftsaustausch-2017/|sarlavha=Weiterer Aufwärtstrend bei Stipendien und Programmen: DAAD zieht positive Bilanz für den Wissenschaftsaustausch 2017 - DAAD - Deutscher Akademischer Austauschdienst|ish=www2.daad.de|qaralgan sana=29-mart 2020-yil|arxivsana=2022-06-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220614094014/https://www2.daad.de/presse/pressemitteilungen/de/64076-weiterer-aufwaertstrend-bei-stipendien-und-programmen-daad-zieht-positive-bilanz-fuer-den-wissenschaftsaustausch-2017/}}</ref> Tashkilot 1925-yil 1-yanvarda tashkil etilgan, ammo 1945-yilda yopilgan.Faqat 1950-yildagina qayta tashkil etilgan == Bosh ofis va hududiy boʻlimlar == [[Fayl:Bundesarchiv_B_145_Bild-F011970-0006,_Bonn,_Beethovenhalle,_Veranstaltung_des_DAAD.jpg|thumb| DAADning rasmiy qabuli 1961-yil]] DAAD shtab-kvartirasi [[Bonn|Bonnda]] joylashgan boʻlib, oʻqish va tadqiqot imkoniyatlari, shuningdek, oʻz mintaqasidagi talabalar va akademiklar uchun moʻljallangan mavjud grantlar boʻyicha maʼlumot va maslahatlar berish uchun 15 ta xalqaro mintaqaviy filiallar mavjud. DAAD Nyu-Yorkdagi ofisi Amerika va [[Kanada]] oliy taʼlim muassasalarida oʻqiyotgan yoki ishlayotgan hamda Germaniyada oʻqish yoki tadqiqot olib borishni xohlovchi AQSh va Kanada aholisiga xizmat koʻrsatadi. Ayirboshlashning ushbu tomoni nuqtai nazaridan, DAAD missiyasi amerikalik va kanadalik talabalarga Germaniyaning nufuzli oliy taʼlim va tadqiqot muassasalariga — tadqiqot universitetlaridan (Universitäten) amaliy fanlar universitetlari (Fachhochschule) va kollejlarga kirishini osonlashtirishdan iborat. == DAAD stipendiyalari va dasturlari == Chet elda DAAD tomonidan boshqariladigan DAAD stipendiya grantlari<ref>https://daadscholarship.com/</ref> barcha akademik fanlar va har bir akademik daraja darajasidagi talabalarga, shu jumladan bakalavrlar, bitiruvchilar va yaqinda bakalavr darajasiga ega bitiruvchilar, [[Magistr|magistratura]] talabalari, doktorantlar, PhD nomzodlari va postdoktorantlar uchun mavjud. DAAD butun dunyo boʻylab tarmogʻi shuningdek, 50 ga yaqin axborot markazlarini<ref>{{veb manbasi|url=https://www.daad.org/en/about-us/who-we-are/about-the-daad/|sarlavha=About DAAD|sana=18-noyabr 2015-yil|ish=DAAD Office New York|til=inglizcha|qaralgan sana=29-mart 2020-yil|arxivsana=2022-05-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220527123826/https://www.daad.org/en/about-us/who-we-are/about-the-daad/}}</ref> va 450 ga yaqin DAAD oʻqituvchi lavozimlarini oʻz ichiga oladi. == DAADning taniqli bitiruvchilari == * [[Michelle Bachelet|Mishel Bachelet]], siyosatchi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.daad.de/en/alumni/gallery/portrait/michelle-bachelet/|sarlavha=Michelle Bachelet|ish=www.daad.de|qaralgan sana=29-iyun 2021-yil|arxivsana=2022-07-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220703212037/https://www.daad.de/en/alumni/gallery/portrait/michelle-bachelet/}}</ref> * Margaret Atvud, yozuvchi * Söhnke M. Bartram, iqtisodchi * Unsuk Chin, bastakor<ref>{{veb manbasi|url=https://www.swr.de/swr2/programm/sendungen/jetztmusik/chin-unsuk/-/id=659442/did=3056682/nid=659442/1hcyggp/index.html|sarlavha=Chin, Unsuk {{!}} JetztMusik {{!}} SWR2|sana=18-yanvar 2008-yil|ish=swr.online|til=olmoncha|qaralgan sana=28-mart 2020-yil|arxivsana=28-mart 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200328224841/https://www.swr.de/swr2/programm/sendungen/jetztmusik/chin-unsuk/-/id%3D659442/did%3D3056682/nid%3D659442/1hcyggp/index.html}}</ref> * Villi Doherti, rassom * Jeffri Eugenides, yozuvchi * Jim Jarmusch, rejissor * Ryszard Kapuściński, jurnalist * Nam June Paik, rassom * Syuzan Sontag, yozuvchi va kinorejissor * Bob Uilson, teatr direktori * Ghil’ad Zukermann, tilshunos va revivalist<ref>[https://researchers.adelaide.edu.au/profile/ghilad.zuckermann The University of Adelaide: Researcher’s Profile] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180618175330/https://researchers.adelaide.edu.au/profile/ghilad.zuckermann |date=2018-06-18 }}, retrieved 16 September 2016.</ref> * Emmett Uilyams, Fluxus rassomi Bundan tashqari, bir nechta [[Nobel mukofoti]] sovrindorlari DAAD bitiruvchilari hisoblanadi.<ref name=":1"/> Masalan, Gyunter Blobel (1999),<ref>{{veb manbasi|url=https://www.eventme.com/invitation/daad.aspx|sarlavha=DAAD, New York City: Sound Understanding - A Gala Concert in Carnegie Hall|ish=www.eventme.com|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200326002940/https://www.eventme.com/invitation/daad.aspx|arxivsana=2020-03-26|kirish sanasi=25-mart 2020-yil}}</ref> [[Gao Xingjian]] (2000),<ref>{{veb manbasi|url=http://www.berliner-kuenstlerprogramm.de/en/news_druck.php?id=111|sarlavha=Berliner Künstlerprogramm|ish=www.berliner-kuenstlerprogramm.de|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200326003156/http://www.berliner-kuenstlerprogramm.de/en/news_druck.php?id=111|arxivsana=2020-03-26|kirish sanasi=25-mart 2020-yil}}</ref> Volfgang Ketterle (2001),<ref>{{veb manbasi|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2001/ketterle/facts/|sarlavha=Wolfgang Ketterle {{!}} The Nobel Prize|ish=NobelPrize.org|til=inglizcha|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200326003252/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2001/ketterle/facts/|arxivsana=2020-03-26|kirish sanasi=25-mart 2020-yil}}</ref> [[Imre Kertész|Imre Kertes]] (2002), Vangari Maathai (2004),<ref>{{veb manbasi|url=https://www.dw.com/en/kenyan-environmental-activist-wins-nobel-peace-prize/a-1352886|sarlavha=Kenyan envionmental Activist wins Nobel Peace Prize {{!}} Deutsche Welle DW|ish=[[Deutsche Welle]]|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200326003416/https://www.dw.com/en/kenyan-environmental-activist-wins-nobel-peace-prize/a-1352886|arxivsana=2020-03-26|kirish sanasi=25-mart 2020-yil}}</ref> Herta Myuller (2009),<ref>{{veb manbasi|url=https://idw-online.de/de/news338186|sarlavha=Informationsdienst Wissenschaft|ish=idw-online.de|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200326003549/https://idw-online.de/de/news338186|arxivsana=2020-03-26|kirish sanasi=25-mart 2020-yil}}</ref> Mario Vargas Llosa (2009), Svetlana Aleksiyevich (2015), Leo Xoffmann-Axthelm (2017),<ref>{{veb manbasi|url=https://www2.daad.de/der-daad/daad-aktuell/de/60320-friedensnobelpreis-2017-fuer-eine-welt-ohne-atomwaffen/|sarlavha=Friedensnobelpreis 2017: Für eine Welt ohne Atomwaffen - DAAD - Deutscher Akademischer Austauschdienst|ish=www2.daad.de|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200326003742/https://www2.daad.de/der-daad/daad-aktuell/de/60320-friedensnobelpreis-2017-fuer-eine-welt-ohne-atomwaffen/|arxivsana=2020-03-26|kirish sanasi=25-mart 2020-yil}}</ref> Olga Tokarchzuk (2018), Peter Handke (2019)<ref>{{veb manbasi|url=https://www2.daad.de/presse/pressemitteilungen/de/74410-literaturnobelpreise-gehen-an-daad-alumni/|sarlavha=Literature Nobel Prizes go to DAAD-Alumni - DAAD - Deutscher Akademischer Austauschdienst|ish=www2.daad.de|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200326003910/https://www2.daad.de/presse/pressemitteilungen/de/74410-literaturnobelpreise-gehen-an-daad-alumni/|arxivsana=2020-03-26|kirish sanasi=25-mart 2020-yil}}</ref> va boshqalardir. == Moliyalashtirish == DAAD asosan Germaniya hukumati va Yevropa Ittifoqi tomonidan moliyalashtiriladi. 2017-yilda DAAD 522 million yevro oldi. * Tashqi ishlar vazirligi (Germaniya) : 185 million yevro * Federal Taʼlim va tadqiqot vazirligi (Germaniya) : 137 million yevro * Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot federal vazirligi (Germaniya) : 54 million yevro * [[Yevropa Ittifoqi|Yevropa Ittifoqi]] : 110 million yevro * Boshqalar: 36 mln yevro == Suriya uchun etakchilik dasturi == 2014-yilning kuzida Germaniya Tashqi ishlar vazirligi tomonidan qoʻllab-quvvatlangan DAAD ''Suriya uchun yetakchilik'' dasturini ishga tushirdi.<ref name="GFP">{{veb manbasi|url=http://www.german-foreign-policy.com/en/fulltext/58907|sarlavha=Leadership for Syria|sana=18-dekabr 2015-yil|ish=German-Foreign-Policy.com|nashriyot=German News Information Services GmbH|qaralgan sana=12-fevral 2016-yil|arxivsana=9-yanvar 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170109232552/http://www.german-foreign-policy.com/en/fulltext/58907}}</ref> Dasturning eʼlon qilingan maqsadi urushdan keyingi Suriyani „tashkil etishda faol ishtirok etish“ uchun „Suriyaning boʻlajak rahbariyati orasida tanlangan elitani“ yaratish edi.<ref name="GFP" /> Dasturning dastlabki bosqichida universitet stipendiyalariga munosib deb topilgan 271 suriyalik "hali ham Suriyada yoki chegaradosh davlatlardan birida (Livan, Iordaniya, Turkiya) yashayotgan yoki Germaniyaga qochib ketgan potentsial nomzodlar orasidan tanlab olindi. ".<ref name="GFP" /> Grantlar Germaniyaning turli universitetlarida edi. Germaniya Tashqi ishlar vazirligi stipendiyalarning asosiy qismini (200 ta) moliyalashtirdi, qolgan qismini [[Baden-Vyurtemberg|Baden Vyurtemberg]] (50) va [[Shimoliy Reyn-Vestfaliya|Shimoliy Reyn Vestfaliya]] (21) homiylik qildi.<ref name="GFP" /> Grantlar oʻquv dasturiga [[Nemis tili|nemis]] tilini hali yaxshi bilmaydigan yoki boshqa maʼlumotlarga ega boʻlmagan talabalar uchun kirish tili kursi kiritilgan. Shu bilan birga rejalashtirilgan boʻlajak [[Suriya]] elitasini " siyosiy fanlar, [[Iqtisodiyot|iqtisod]], [[Ijtimoiy fanlar|ijtimoiy fanlar boʻyicha]] fundamental va amaliy bilim va koʻnikmalar, shuningdek operatsion kompetentsiya " bilan singdirish uchun moʻljallangan majburiy element edi.<ref name="GFP" /> == Yana qarang == * Franko-Germaniya universiteti * [[Nobel mukofoti sohiblari roʻyxati|Nobel mukofoti sovrindorlari roʻyxati]] == Havolalar == * [http://www.daad.de/en/index.html DAAD bosh sahifasi] == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] a157m4pcave1hncyuekgu13zv28ceuz 0 739729 6274107 3141694 2026-09-21T03:08:55Z InternetArchiveBot 58913 3 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274107 wikitext text/x-wiki '''Nejin bodring haykali''' ({{lang-uk|Пам'ятник ніжинському огірку}}) — [[Chernigov viloyati]], Nijin shahridagi Nejin [[Bodring|bodringlari]] va ularni tuzlash ustalarini ulugʻlaydigan yodgorlik<ref>{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://nizhyn-travel.com.ua/uk/pages/65-pamyatnyk_nizhynskyj_ogirok |access-date=2020-10-27 |archivedate=2020-10-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027053635/http://nizhyn-travel.com.ua/uk/pages/65-pamyatnyk_nizhynskyj_ogirok }}</ref>. Yodgorlikning ochilishida tarqatilgan xabarga koʻra, oʻsha paytda u [[Ukraina]] hududidagi sabzavotga bagʻishlagan birinchi yodgorlik edi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=У Ніжині поставили пам'ятник огірку. Вчора відбулося офіційне відкриття пам'ятника ніжинському огірку в м. Ніжин. Про це УНІАН повідомили в прес-службі Корпорації Fozzy Group. |url=https://fakty.com.ua/ua/ukraine/20051217-u-nizhyni-postavyly-pam-yatnyk-ogirku/ |kirish sanasi=2022-06-20 |arxivsana=2020-11-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20201106144032/https://fakty.com.ua/ua/ukraine/20051217-u-nizhyni-postavyly-pam-yatnyk-ogirku/ }}</ref>. == Umumiy maʼlumot == Nejin bodringining yodgorligi Nijin konserva zavodi (Shevchenko koʻchasi, 160) binolaridan unchalik uzoq boʻlmagan jamoat bogʻida joylashgan<ref>''Галчин Олексій, [http://www.umoloda.kiev.ua/number/578/116/20921/ Травінцева Ганна] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160312013127/http://www.umoloda.kiev.ua/number/578/116/20921/ |date=2016-03-12 }}'' [http://www.umoloda.kiev.ua/number/578/116/20921/ ''Ніжинський огірок не в банці, а в граніті''] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160312013127/http://www.umoloda.kiev.ua/number/578/116/20921/ |date=2016-03-12 }}. 12 березня 2016 у Wayback Machine. // «Україна Молода» №м 238 за 20 грудня 2005 року</ref>. Loyiha muallifi mahalliy rassom Leonid Vorobyov. == Tavsif == Yodgorlik yertoʻla (yertoʻla) va Nejin bodringining bochkasining haykaltarosh tasviridir. Shunday qilib, haykaltaroshlik kompozitsiyasi sabzavotni saqlash uchun anʼanaviy joy, Nejin bodringi ilgari tuzlangan idish sifatida taqlid qiladi. Noyob (Ukraina uchun) yashil rangdagi granitdan yasalgan bodringning oʻzi ogʻirligi 50 kilogrammdan oshadi va undan tayyorlangan blok [[Italiya|Italiyadan]] olib kelingan va italiyaliklar yodgorlik gʻoyasi haqida bilishgandan soʻng, materialning narxini sezilarli darajada pasaytirdi. == Tarixi == Nejin bodring haykali 2005-yil 16-dekabrda tantanali ravishda ochilgan. Yodgorlikni yaratish gʻoyasi Nijin shahar ijroiya qoʻmitasiga tegishli boʻlib, u mahalliy konserva zavodi tomonidan qoʻllab-quvvatlandi va mahalliy aholi tomonidan iliq kutib olindi. == Manbalar == {{manbalar}} <references group="" responsive="1"></references> == Havolalar == * ''Галчин Олексій, Травінцева Ганна'' [http://www.umoloda.kiev.ua/number/578/116/20921/ ''Ніжинський огірок не в банці, а в граніті''.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160312013127/http://www.umoloda.kiev.ua/number/578/116/20921/ |date=2016-03-12 }} // «[[Україна Молода]]» №м 238 за [[20 грудня]] [[2005]] року * [https://fakty.com.ua/ua/ukraine/20051217-u-nizhyni-postavyly-pam-yatnyk-ogirku/ У Ніжині поставили пам'ятник огірку. Вчора відбулося офіційне відкриття пам'ятника ніжинському огірку в м. Ніжин. Про це УНІАН повідомили в прес-службі Корпорації Fozzy Group.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201106144032/https://fakty.com.ua/ua/ukraine/20051217-u-nizhyni-postavyly-pam-yatnyk-ogirku/ |date=2020-11-06 }} // повідомл. від [[17 грудня]] [[2005]] року на [https://fakty.com.ua/ua/ukraine/20051217-u-nizhyni-postavyly-pam-yatnyk-ogirku/ ''fakty.com.ua'', «Факти ICTV». Новини культури] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201106144032/https://fakty.com.ua/ua/ukraine/20051217-u-nizhyni-postavyly-pam-yatnyk-ogirku/ |date=2020-11-06 }} * ''Цалик Станіслав'' [https://web.archive.org/web/20071012182644/http://weekly.com.ua/ukr/?art=1192088096 Огіркова зірка Ніжина] // повідомл. за [[11 жовтня]] [[2007]] року на [https://web.archive.org/web/20090422031552/http://weekly.com.ua/ukr/ ''www.weekly.com.ua/ukr/'' (електронна версія газети Kyiv Weekly)] * 3D модель [http://sketchup.google.com/3dwarehouse/details?mid=93fcb20cc022104063995fb119e59971 «Пам'ятник ніжинському огірку»] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120717022954/http://sketchup.google.com/3dwarehouse/details?mid=93fcb20cc022104063995fb119e59971 |date=2012-07-17 }} для Google Earth [[Turkum: Ukraina Yodgorliklari]] [[Turkum: 2005-yilda paydo bo'lgan]] [[Turkum: voqealar 16-dekabr]] [[Turkum: Nejinning Diqqatga Sazovor Joylari]] 1rytlzpwl3q2wv59knio8yszm73wewc 0 741135 6274154 6147253 2026-09-21T04:45:49Z Sherzod11W 273619 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 6274154 wikitext text/x-wiki Buxor tili ('''avtonimi''' : '''Buxoriy''', ibroniy yozuvi: בוכארי, kirillcha: buxorӣ, [[Lotin tili|lotincha]]: ''Buxorī''), '''yahudiy-tojik''', '''yahudiy-tojik''', '''buxoriy''', '''buxoriy''', '''buxoriy''' va '''buxoriy tillari''' nomi bilan ham tanilgan, [[Buxoro yahudiylari|buxoriy]] tilidagi tarixiy -tojik tilida soʻzlashadi. [[Markaziy Osiyo]]da.<ref>{{kitob manbasi|editor=Ehrlich|title=Encyclopedia of the Jewish Diaspora: Origins, Experiences, and Culture|date=2009|publisher=ABC-CLIO|page=1124|chapter=Caucasus and Central Asia|quote=Bukharan Jews spoke a dialect of Tajik referred to as Bukhori or Judeo-Tajik, which is still used by Bukharan Jews today.}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Ido|first1=Shinji|title=The Vowel System of Jewish Bukharan Tajik: With Special Reference to the Tajik Vowel Chain Shift|journal=Journal of Jewish Languages|date=2017|volume=5|issue=1|page=85|doi=10.1163/22134638-12340078|quote=The term ʻthe Jewish dialect of Tajik’ is often used interchangeably with such terms as Judeo-Tadzhik, Judeo-Tajik, Bukhori, Bukhari, Bukharic, Bukharan, Bukharian, and Bukharit (Cooper 2012:284) in the literature.}}</ref> Bu yahudiy lahjasi boʻlib, [[fors tili]]ning [[Tojik tili|tojikcha]] boʻlimidan kelib chiqqan va asosan oʻzaro tushunarli. == Umumiy maʼlumot == Tarixan buxor tilida Markaziy Osiyodagi yahudiylar gaplashgan.<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011">Birnbaum, Salomo A. 2011.</ref> Buxoriy tilining til tasnifi quyidagicha: Hind-Yevropa > [[Hind-eroniy tillari|Hind-Eron]] > [[Eroniy tillar|Eron]] > Gʻarbiy Eron > Janubi-gʻarbiy Eron > [[Fors tili|Fors]] > [[Tojik tili|Tojik]] > Buxoriy.<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref> Buxoriy [[Fors tili|klassik fors]] tiliga asoslangan boʻlib, koʻp sonli [[Ivrit|ibroniy]] soʻzlari, shuningdek, [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[Rus tili|rus]] tillari kabi atrofdagi boshqa tillardan olingan kichikroq soʻzlardan iborat. Lugʻat tarkibiga fors, [[Arab tili|arab]], oʻzbek va ibroniy tillaridan kelib chiqqan leksik birikmalar kiradi.<ref>Michael Shterenshis, [https://books.google.com/books?id=vJZm9amnoAoC&pg=PA84 ''Tamerlane and the Jews'' p. 85]</ref> 1987-yilda soʻzlovchilarning umumiy soni 85 ming kishini tashkil etdi. SSSRda 45 ming soʻzlovchi bor edi; Isroilda 32 000 kishi bor edi; qolgan barcha mamlakatlarda esa 3000 tani tashkil etgan.<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref> [[Afgʻoniston]], Pokiston va [[Oʻzbekiston]] kabi koʻplab mamlakatlarda etnik ozchiliklar mavjud. Samarqand va Buxoro Oʻzbekistondagi ikki shahar boʻlib, ularda ayniqsa tojik tilida soʻzlashuvchilar zich yashaydi<ref>Ido, Shinji. 2007.</ref>, ular orasida <nowiki>XIX—XX</nowiki> asrlarda oʻn minglab buxorolik yahudiylar boʻlgan.<ref name="Ido, Shinji. 2017">Ido, Shinji. 2017.</ref> (Zamonaviy davrda bu shaharlarda qolgan oz sonli yahudiylar gapiradigan lahjalar yahudiy boʻlmagan shevalaridan deyarli farq qilmaydi.<ref name="Ido, Shinji. 2017"/>) Bugungi kunda bu tilda Oʻzbekiston va uning atrofidagi hududlarda qolgan 10 000 ga yaqin [[yahudiylar]] soʻzlashadi, garchi bu tilda soʻzlashuvchilarning aksariyati boshqa joylarda, asosan [[Isroil]]da (taxminan 50 000 soʻzlashuvchilar) va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] istiqomat qilishadi. Aksariyat yahudiy tillari singari, Buxoriy ham anʼanaviy ravishda [[Yahudiy yozuvi|ibroniy alifbosidan]] foydalangan.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.omniglot.com/writing/bukhori.htm|sarlavha=Bukhori (бухорӣ / בוכארי / بخاری) language|ish=www.omniglot.com}}</ref> Ammo oʻtgan asr davomida sovet taʼsiri tufayli buxoriy 1920-yillarda lotin alifbosida, 1940-yildan boshlab esa [[kirill alifbosi]]da yozilgan. Oʻrta Osiyoda buxor yahudiy maktablari yopilgach, kitoblar va gazetalar kabi buxoriy yahudiy nashrlari kirill alifbosidan foydalanib chiqa boshlagandan soʻng, ibroniy alifbosi ibroniy liturgiyasidan tashqarida qoʻllanila boshlandi. Bugungi kunda buxor tilida soʻzlashuvchi koʻplab keksa buxoriyalik yahudiylar faqat buxorcha oʻqish va yozishda kirill alifbosini bilishadi. Uning tegishli imlo tizimining kelib chiqishi Talmud orfografiyasidir.<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011"/> Sovet davrida [[Kommunizm|kommunistlar]] [[Turkiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi|Turkiston Respublikasida]] va [[Buxoro Xalq Sovet Respublikasi]]da ibroniy tili madaniyat va taʼlim tili boʻlishini xohlashgan. 1921-yil oxirida Turkiston xalq maorif komissarligi Buxoro yahudiylari uchun maktablarda ibroniy tilida emas, balki buxoriy tilida oʻqitishni buyurdi. Oʻzbekistonda 1934-yilda 15 ta buxorolik yahudiy klublari va 28 ta buxorolik yahudiylarning qizil choyxonasi mavjud edi. Biroq, 1938-yilda buxor tili maktablarda va madaniy tadbirlarda oʻqitish tili sifatida qoʻllanilmadi.<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref> [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqida]] buxorolik yahudiy madaniyatini qaytarishga urinishlar boʻldi. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida Buxoro yahudiy adabiyoti boʻyicha kengashning tashkil etilishi muhim tashabbuslardan biri boʻlib, unga Aharon Shalamaev-Fidoyi rahbarlik qildi (Shalamaev-Fidoyi 1991-yilda Isroilga joʻnab ketgan). Yana bir muhim urinish Tojikistonda tashkil etilgan va [[professor]] Datxaev boshchiligidagi ''Hoverim'' jamiyati boʻldi (Datxayev 1992-yilda AQShga joʻnab ketgan).<ref>Tolmas 2006, 69-70</ref> Bugungi kunda Buxoro yahudiylari madaniyatini qoʻllab-quvvatlashda davom etayotgan tashkilot bu Butunjahon buxoriy yahudiylari kongressidir. Bu tashkilot buxorolik yahudiylarning betakror hikoyasini ommaga tanishtirmoqda. Uning maqsadi boshqalar uchun buxorolik yahudiylarning tarixi, shuningdek, ularning madaniyati, tili va adabiyoti bilan tanishishdir. 1979-yilgi Sovet aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Markaziy Osiyo yahudiylarining 20% koʻproq buxoriy tilida emas, balki rus tilida gaplashgan.<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref> Ayrim buxoriyalik yahudiy yoshlar orasida, ayniqsa Nyu-York shahri hududida, buxoriyalik yahudiy tilshunos va yozuvchisi Yoqub Kalontarov tomonidan ishlab chiqilgan oʻzgartirilgan lotin alifbosida yozilgan buxor yahudiy tilidan foydalanish jonlandi.  Bugungi kunda Kvinsdagi Acdut-Unity klubi homiyligida buxoriy yahudiy tilini oʻrganayotgan yoshlar oʻzgartirilgan lotin alifbosidan foydalanmoqda. Buxoriy yahudiy tarixi va buxoriy tili boʻyicha darslar CUNYdagi Kvins kollejida 2010-yildan beri mavjud boʻlib, Buxoriy Amerika universitetida birinchi marta oʻqitilmoqda. Darslarni buxoriyalik adyunkt professor Imanuel Rybakov olib boradi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www1.cuny.edu/mu/podcasts/2010/05/10/saving-bukharian-jewish-history/|sarlavha=Saving Bukharian Jewish History – CUNY Radio Podcasts – CUNY|ish=www1.cuny.edu|til=en-US|kirish sanasi=2017-02-10}}</ref> == Yana qarang == * [[Buxoro amirligi]] * Yahudiy tat == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=listarticles&secid=14 Asosiy Buxoriy tilini oʻrganing] * [http://www.endangeredlanguages.com/lang/3911 Yoʻqolib borayotgan tillar loyihasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201127080604/http://www.endangeredlanguages.com/lang/3911 |date=2020-11-27 }} * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=33&page=1 Noni padar (Otaning noni)] * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=115&page=1 MULOQAND] * [https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2cWElUSC1lQ1c5amM/edit Musiqa misollar] * [https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2camdFM21lbDNzUkE/edit Koʻproq musiqa misollari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160407174147/https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2camdFM21lbDNzUkE/edit |date=2016-04-07 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=fuy0jGYoJLM Buxoriy sheʼr] * [https://www.youtube.com/watch?v=7pB-iaJ8pTA Grisha Abramov Buxoro yahudiylari Mayami nutqi Buxoriy Buxoroda] * [https://shiur.com/search.php?keywords=%D0%91%D1%83%D1%85%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC Buxor tilida Tavrot maʼruzalari] [[Turkum:Buxoro]] [[Turkum:Oʻzbekiston tillari]] [[Turkum:Ibroniy-tojik lahjasi]] [[Turkum:Eron tillari]] [[Turkum:Isroil tillari]] [[Turkum:Oʻzbekistonda yahudiylar va yahudiylik]] [[Turkum:Tojik tilining shevalari]] tg719k6a3ck5wxyeztdcxvvs72pv9ok 6274155 6274154 2026-09-21T04:46:00Z Sherzod11W 273619 6274155 wikitext text/x-wiki Buxor tili ('''avtonimi''' : '''''Buxoriy''','' ibroniy yozuvi: בוכארי, kirillcha: buxorӣ, [[Lotin tili|lotincha]]: ''Buxorī''), '''yahudiy-tojik''', '''yahudiy-tojik''', '''buxoriy''', '''buxoriy''', '''buxoriy''' va '''buxoriy tillari''' nomi bilan ham tanilgan, [[Buxoro yahudiylari|buxoriy]] tilidagi tarixiy -tojik tilida soʻzlashadi. [[Markaziy Osiyo]]da.<ref>{{kitob manbasi|editor=Ehrlich|title=Encyclopedia of the Jewish Diaspora: Origins, Experiences, and Culture|date=2009|publisher=ABC-CLIO|page=1124|chapter=Caucasus and Central Asia|quote=Bukharan Jews spoke a dialect of Tajik referred to as Bukhori or Judeo-Tajik, which is still used by Bukharan Jews today.}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Ido|first1=Shinji|title=The Vowel System of Jewish Bukharan Tajik: With Special Reference to the Tajik Vowel Chain Shift|journal=Journal of Jewish Languages|date=2017|volume=5|issue=1|page=85|doi=10.1163/22134638-12340078|quote=The term ʻthe Jewish dialect of Tajik’ is often used interchangeably with such terms as Judeo-Tadzhik, Judeo-Tajik, Bukhori, Bukhari, Bukharic, Bukharan, Bukharian, and Bukharit (Cooper 2012:284) in the literature.}}</ref> Bu yahudiy lahjasi boʻlib, [[fors tili]]ning [[Tojik tili|tojikcha]] boʻlimidan kelib chiqqan va asosan oʻzaro tushunarli. == Umumiy maʼlumot == Tarixan buxor tilida Markaziy Osiyodagi yahudiylar gaplashgan.<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011">Birnbaum, Salomo A. 2011.</ref> Buxoriy tilining til tasnifi quyidagicha: Hind-Yevropa > [[Hind-eroniy tillari|Hind-Eron]] > [[Eroniy tillar|Eron]] > Gʻarbiy Eron > Janubi-gʻarbiy Eron > [[Fors tili|Fors]] > [[Tojik tili|Tojik]] > Buxoriy.<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref> Buxoriy [[Fors tili|klassik fors]] tiliga asoslangan boʻlib, koʻp sonli [[Ivrit|ibroniy]] soʻzlari, shuningdek, [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[Rus tili|rus]] tillari kabi atrofdagi boshqa tillardan olingan kichikroq soʻzlardan iborat. Lugʻat tarkibiga fors, [[Arab tili|arab]], oʻzbek va ibroniy tillaridan kelib chiqqan leksik birikmalar kiradi.<ref>Michael Shterenshis, [https://books.google.com/books?id=vJZm9amnoAoC&pg=PA84 ''Tamerlane and the Jews'' p. 85]</ref> 1987-yilda soʻzlovchilarning umumiy soni 85 ming kishini tashkil etdi. SSSRda 45 ming soʻzlovchi bor edi; Isroilda 32 000 kishi bor edi; qolgan barcha mamlakatlarda esa 3000 tani tashkil etgan.<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref> [[Afgʻoniston]], Pokiston va [[Oʻzbekiston]] kabi koʻplab mamlakatlarda etnik ozchiliklar mavjud. Samarqand va Buxoro Oʻzbekistondagi ikki shahar boʻlib, ularda ayniqsa tojik tilida soʻzlashuvchilar zich yashaydi<ref>Ido, Shinji. 2007.</ref>, ular orasida <nowiki>XIX—XX</nowiki> asrlarda oʻn minglab buxorolik yahudiylar boʻlgan.<ref name="Ido, Shinji. 2017">Ido, Shinji. 2017.</ref> (Zamonaviy davrda bu shaharlarda qolgan oz sonli yahudiylar gapiradigan lahjalar yahudiy boʻlmagan shevalaridan deyarli farq qilmaydi.<ref name="Ido, Shinji. 2017"/>) Bugungi kunda bu tilda Oʻzbekiston va uning atrofidagi hududlarda qolgan 10 000 ga yaqin [[yahudiylar]] soʻzlashadi, garchi bu tilda soʻzlashuvchilarning aksariyati boshqa joylarda, asosan [[Isroil]]da (taxminan 50 000 soʻzlashuvchilar) va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] istiqomat qilishadi. Aksariyat yahudiy tillari singari, Buxoriy ham anʼanaviy ravishda [[Yahudiy yozuvi|ibroniy alifbosidan]] foydalangan.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.omniglot.com/writing/bukhori.htm|sarlavha=Bukhori (бухорӣ / בוכארי / بخاری) language|ish=www.omniglot.com}}</ref> Ammo oʻtgan asr davomida sovet taʼsiri tufayli buxoriy 1920-yillarda lotin alifbosida, 1940-yildan boshlab esa [[kirill alifbosi]]da yozilgan. Oʻrta Osiyoda buxor yahudiy maktablari yopilgach, kitoblar va gazetalar kabi buxoriy yahudiy nashrlari kirill alifbosidan foydalanib chiqa boshlagandan soʻng, ibroniy alifbosi ibroniy liturgiyasidan tashqarida qoʻllanila boshlandi. Bugungi kunda buxor tilida soʻzlashuvchi koʻplab keksa buxoriyalik yahudiylar faqat buxorcha oʻqish va yozishda kirill alifbosini bilishadi. Uning tegishli imlo tizimining kelib chiqishi Talmud orfografiyasidir.<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011"/> Sovet davrida [[Kommunizm|kommunistlar]] [[Turkiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi|Turkiston Respublikasida]] va [[Buxoro Xalq Sovet Respublikasi]]da ibroniy tili madaniyat va taʼlim tili boʻlishini xohlashgan. 1921-yil oxirida Turkiston xalq maorif komissarligi Buxoro yahudiylari uchun maktablarda ibroniy tilida emas, balki buxoriy tilida oʻqitishni buyurdi. Oʻzbekistonda 1934-yilda 15 ta buxorolik yahudiy klublari va 28 ta buxorolik yahudiylarning qizil choyxonasi mavjud edi. Biroq, 1938-yilda buxor tili maktablarda va madaniy tadbirlarda oʻqitish tili sifatida qoʻllanilmadi.<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref> [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqida]] buxorolik yahudiy madaniyatini qaytarishga urinishlar boʻldi. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida Buxoro yahudiy adabiyoti boʻyicha kengashning tashkil etilishi muhim tashabbuslardan biri boʻlib, unga Aharon Shalamaev-Fidoyi rahbarlik qildi (Shalamaev-Fidoyi 1991-yilda Isroilga joʻnab ketgan). Yana bir muhim urinish Tojikistonda tashkil etilgan va [[professor]] Datxaev boshchiligidagi ''Hoverim'' jamiyati boʻldi (Datxayev 1992-yilda AQShga joʻnab ketgan).<ref>Tolmas 2006, 69-70</ref> Bugungi kunda Buxoro yahudiylari madaniyatini qoʻllab-quvvatlashda davom etayotgan tashkilot bu Butunjahon buxoriy yahudiylari kongressidir. Bu tashkilot buxorolik yahudiylarning betakror hikoyasini ommaga tanishtirmoqda. Uning maqsadi boshqalar uchun buxorolik yahudiylarning tarixi, shuningdek, ularning madaniyati, tili va adabiyoti bilan tanishishdir. 1979-yilgi Sovet aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Markaziy Osiyo yahudiylarining 20% koʻproq buxoriy tilida emas, balki rus tilida gaplashgan.<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref> Ayrim buxoriyalik yahudiy yoshlar orasida, ayniqsa Nyu-York shahri hududida, buxoriyalik yahudiy tilshunos va yozuvchisi Yoqub Kalontarov tomonidan ishlab chiqilgan oʻzgartirilgan lotin alifbosida yozilgan buxor yahudiy tilidan foydalanish jonlandi.  Bugungi kunda Kvinsdagi Acdut-Unity klubi homiyligida buxoriy yahudiy tilini oʻrganayotgan yoshlar oʻzgartirilgan lotin alifbosidan foydalanmoqda. Buxoriy yahudiy tarixi va buxoriy tili boʻyicha darslar CUNYdagi Kvins kollejida 2010-yildan beri mavjud boʻlib, Buxoriy Amerika universitetida birinchi marta oʻqitilmoqda. Darslarni buxoriyalik adyunkt professor Imanuel Rybakov olib boradi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www1.cuny.edu/mu/podcasts/2010/05/10/saving-bukharian-jewish-history/|sarlavha=Saving Bukharian Jewish History – CUNY Radio Podcasts – CUNY|ish=www1.cuny.edu|til=en-US|kirish sanasi=2017-02-10}}</ref> == Yana qarang == * [[Buxoro amirligi]] * Yahudiy tat == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=listarticles&secid=14 Asosiy Buxoriy tilini oʻrganing] * [http://www.endangeredlanguages.com/lang/3911 Yoʻqolib borayotgan tillar loyihasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201127080604/http://www.endangeredlanguages.com/lang/3911 |date=2020-11-27 }} * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=33&page=1 Noni padar (Otaning noni)] * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=115&page=1 MULOQAND] * [https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2cWElUSC1lQ1c5amM/edit Musiqa misollar] * [https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2camdFM21lbDNzUkE/edit Koʻproq musiqa misollari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160407174147/https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2camdFM21lbDNzUkE/edit |date=2016-04-07 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=fuy0jGYoJLM Buxoriy sheʼr] * [https://www.youtube.com/watch?v=7pB-iaJ8pTA Grisha Abramov Buxoro yahudiylari Mayami nutqi Buxoriy Buxoroda] * [https://shiur.com/search.php?keywords=%D0%91%D1%83%D1%85%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC Buxor tilida Tavrot maʼruzalari] [[Turkum:Buxoro]] [[Turkum:Oʻzbekiston tillari]] [[Turkum:Ibroniy-tojik lahjasi]] [[Turkum:Eron tillari]] [[Turkum:Isroil tillari]] [[Turkum:Oʻzbekistonda yahudiylar va yahudiylik]] [[Turkum:Tojik tilining shevalari]] o8tyy5fz12iqq0utixxn2f6uyp2mqtr 6274156 6274155 2026-09-21T04:46:12Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274156 wikitext text/x-wiki Buxor tili ('''avtonimi''' : '''''Buxoriy''','' ibroniy yozuvi: בוכארי, kirillcha: buxorӣ, [[Lotin tili|lotincha]]: ''Buxorī''), '''yahudiy-tojik''', '''yahudiy-tojik''', '''buxoriy''', '''buxoriy''', '''buxoriy''' va '''buxoriy tillari''' nomi bilan ham tanilgan, [[Buxoro yahudiylari|buxoriy]] tilidagi tarixiy -tojik tilida soʻzlashadi. [[Markaziy Osiyo]]da<ref>{{kitob manbasi|editor=Ehrlich|title=Encyclopedia of the Jewish Diaspora: Origins, Experiences, and Culture|date=2009|publisher=ABC-CLIO|page=1124|chapter=Caucasus and Central Asia|quote=Bukharan Jews spoke a dialect of Tajik referred to as Bukhori or Judeo-Tajik, which is still used by Bukharan Jews today.}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Ido|first1=Shinji|title=The Vowel System of Jewish Bukharan Tajik: With Special Reference to the Tajik Vowel Chain Shift|journal=Journal of Jewish Languages|date=2017|volume=5|issue=1|page=85|doi=10.1163/22134638-12340078|quote=The term ʻthe Jewish dialect of Tajik’ is often used interchangeably with such terms as Judeo-Tadzhik, Judeo-Tajik, Bukhori, Bukhari, Bukharic, Bukharan, Bukharian, and Bukharit (Cooper 2012:284) in the literature.}}</ref>. Bu yahudiy lahjasi boʻlib, [[fors tili]]ning [[Tojik tili|tojikcha]] boʻlimidan kelib chiqqan va asosan oʻzaro tushunarli. == Umumiy maʼlumot == Tarixan buxor tilida Markaziy Osiyodagi yahudiylar gaplashgan.<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011">Birnbaum, Salomo A. 2011.</ref> Buxoriy tilining til tasnifi quyidagicha: Hind-Yevropa > [[Hind-eroniy tillari|Hind-Eron]] > [[Eroniy tillar|Eron]] > Gʻarbiy Eron > Janubi-gʻarbiy Eron > [[Fors tili|Fors]] > [[Tojik tili|Tojik]] > Buxoriy.<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref> Buxoriy [[Fors tili|klassik fors]] tiliga asoslangan boʻlib, koʻp sonli [[Ivrit|ibroniy]] soʻzlari, shuningdek, [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[Rus tili|rus]] tillari kabi atrofdagi boshqa tillardan olingan kichikroq soʻzlardan iborat. Lugʻat tarkibiga fors, [[Arab tili|arab]], oʻzbek va ibroniy tillaridan kelib chiqqan leksik birikmalar kiradi.<ref>Michael Shterenshis, [https://books.google.com/books?id=vJZm9amnoAoC&pg=PA84 ''Tamerlane and the Jews'' p. 85]</ref> 1987-yilda soʻzlovchilarning umumiy soni 85 ming kishini tashkil etdi. SSSRda 45 ming soʻzlovchi bor edi; Isroilda 32 000 kishi bor edi; qolgan barcha mamlakatlarda esa 3000 tani tashkil etgan.<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref> [[Afgʻoniston]], Pokiston va [[Oʻzbekiston]] kabi koʻplab mamlakatlarda etnik ozchiliklar mavjud. Samarqand va Buxoro Oʻzbekistondagi ikki shahar boʻlib, ularda ayniqsa tojik tilida soʻzlashuvchilar zich yashaydi<ref>Ido, Shinji. 2007.</ref>, ular orasida <nowiki>XIX—XX</nowiki> asrlarda oʻn minglab buxorolik yahudiylar boʻlgan.<ref name="Ido, Shinji. 2017">Ido, Shinji. 2017.</ref> (Zamonaviy davrda bu shaharlarda qolgan oz sonli yahudiylar gapiradigan lahjalar yahudiy boʻlmagan shevalaridan deyarli farq qilmaydi.<ref name="Ido, Shinji. 2017"/>) Bugungi kunda bu tilda Oʻzbekiston va uning atrofidagi hududlarda qolgan 10 000 ga yaqin [[yahudiylar]] soʻzlashadi, garchi bu tilda soʻzlashuvchilarning aksariyati boshqa joylarda, asosan [[Isroil]]da (taxminan 50 000 soʻzlashuvchilar) va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] istiqomat qilishadi. Aksariyat yahudiy tillari singari, Buxoriy ham anʼanaviy ravishda [[Yahudiy yozuvi|ibroniy alifbosidan]] foydalangan.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.omniglot.com/writing/bukhori.htm|sarlavha=Bukhori (бухорӣ / בוכארי / بخاری) language|ish=www.omniglot.com}}</ref> Ammo oʻtgan asr davomida sovet taʼsiri tufayli buxoriy 1920-yillarda lotin alifbosida, 1940-yildan boshlab esa [[kirill alifbosi]]da yozilgan. Oʻrta Osiyoda buxor yahudiy maktablari yopilgach, kitoblar va gazetalar kabi buxoriy yahudiy nashrlari kirill alifbosidan foydalanib chiqa boshlagandan soʻng, ibroniy alifbosi ibroniy liturgiyasidan tashqarida qoʻllanila boshlandi. Bugungi kunda buxor tilida soʻzlashuvchi koʻplab keksa buxoriyalik yahudiylar faqat buxorcha oʻqish va yozishda kirill alifbosini bilishadi. Uning tegishli imlo tizimining kelib chiqishi Talmud orfografiyasidir.<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011"/> Sovet davrida [[Kommunizm|kommunistlar]] [[Turkiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi|Turkiston Respublikasida]] va [[Buxoro Xalq Sovet Respublikasi]]da ibroniy tili madaniyat va taʼlim tili boʻlishini xohlashgan. 1921-yil oxirida Turkiston xalq maorif komissarligi Buxoro yahudiylari uchun maktablarda ibroniy tilida emas, balki buxoriy tilida oʻqitishni buyurdi. Oʻzbekistonda 1934-yilda 15 ta buxorolik yahudiy klublari va 28 ta buxorolik yahudiylarning qizil choyxonasi mavjud edi. Biroq, 1938-yilda buxor tili maktablarda va madaniy tadbirlarda oʻqitish tili sifatida qoʻllanilmadi.<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref> [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqida]] buxorolik yahudiy madaniyatini qaytarishga urinishlar boʻldi. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida Buxoro yahudiy adabiyoti boʻyicha kengashning tashkil etilishi muhim tashabbuslardan biri boʻlib, unga Aharon Shalamaev-Fidoyi rahbarlik qildi (Shalamaev-Fidoyi 1991-yilda Isroilga joʻnab ketgan). Yana bir muhim urinish Tojikistonda tashkil etilgan va [[professor]] Datxaev boshchiligidagi ''Hoverim'' jamiyati boʻldi (Datxayev 1992-yilda AQShga joʻnab ketgan).<ref>Tolmas 2006, 69-70</ref> Bugungi kunda Buxoro yahudiylari madaniyatini qoʻllab-quvvatlashda davom etayotgan tashkilot bu Butunjahon buxoriy yahudiylari kongressidir. Bu tashkilot buxorolik yahudiylarning betakror hikoyasini ommaga tanishtirmoqda. Uning maqsadi boshqalar uchun buxorolik yahudiylarning tarixi, shuningdek, ularning madaniyati, tili va adabiyoti bilan tanishishdir. 1979-yilgi Sovet aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Markaziy Osiyo yahudiylarining 20% koʻproq buxoriy tilida emas, balki rus tilida gaplashgan.<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref> Ayrim buxoriyalik yahudiy yoshlar orasida, ayniqsa Nyu-York shahri hududida, buxoriyalik yahudiy tilshunos va yozuvchisi Yoqub Kalontarov tomonidan ishlab chiqilgan oʻzgartirilgan lotin alifbosida yozilgan buxor yahudiy tilidan foydalanish jonlandi.  Bugungi kunda Kvinsdagi Acdut-Unity klubi homiyligida buxoriy yahudiy tilini oʻrganayotgan yoshlar oʻzgartirilgan lotin alifbosidan foydalanmoqda. Buxoriy yahudiy tarixi va buxoriy tili boʻyicha darslar CUNYdagi Kvins kollejida 2010-yildan beri mavjud boʻlib, Buxoriy Amerika universitetida birinchi marta oʻqitilmoqda. Darslarni buxoriyalik adyunkt professor Imanuel Rybakov olib boradi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www1.cuny.edu/mu/podcasts/2010/05/10/saving-bukharian-jewish-history/|sarlavha=Saving Bukharian Jewish History – CUNY Radio Podcasts – CUNY|ish=www1.cuny.edu|til=en-US|kirish sanasi=2017-02-10}}</ref> == Yana qarang == * [[Buxoro amirligi]] * Yahudiy tat == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=listarticles&secid=14 Asosiy Buxoriy tilini oʻrganing] * [http://www.endangeredlanguages.com/lang/3911 Yoʻqolib borayotgan tillar loyihasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201127080604/http://www.endangeredlanguages.com/lang/3911 |date=2020-11-27 }} * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=33&page=1 Noni padar (Otaning noni)] * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=115&page=1 MULOQAND] * [https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2cWElUSC1lQ1c5amM/edit Musiqa misollar] * [https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2camdFM21lbDNzUkE/edit Koʻproq musiqa misollari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160407174147/https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2camdFM21lbDNzUkE/edit |date=2016-04-07 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=fuy0jGYoJLM Buxoriy sheʼr] * [https://www.youtube.com/watch?v=7pB-iaJ8pTA Grisha Abramov Buxoro yahudiylari Mayami nutqi Buxoriy Buxoroda] * [https://shiur.com/search.php?keywords=%D0%91%D1%83%D1%85%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC Buxor tilida Tavrot maʼruzalari] [[Turkum:Buxoro]] [[Turkum:Oʻzbekiston tillari]] [[Turkum:Ibroniy-tojik lahjasi]] [[Turkum:Eron tillari]] [[Turkum:Isroil tillari]] [[Turkum:Oʻzbekistonda yahudiylar va yahudiylik]] [[Turkum:Tojik tilining shevalari]] 9a4nixehqffd44p7t6ssgwxv42wduwv 6274159 6274156 2026-09-21T04:47:30Z Sherzod11W 273619 6274159 wikitext text/x-wiki Buxor tili ('''avtonimi''' : '''''Buxoriy''','' ibroniy yozuvi: בוכארי, kirillcha: buxorӣ, [[Lotin tili|lotincha]]: ''Buxorī''), '''yahudiy-tojik''', '''yahudiy-tojik''', '''buxoriy''', '''buxoriy''', '''buxoriy''' va '''buxoriy tillari''' nomi bilan ham tanilgan, [[Buxoro yahudiylari|buxoriy]] tilidagi tarixiy -tojik tilida soʻzlashadi. [[Markaziy Osiyo]]da<ref>{{kitob manbasi|editor=Ehrlich|title=Encyclopedia of the Jewish Diaspora: Origins, Experiences, and Culture|date=2009|publisher=ABC-CLIO|page=1124|chapter=Caucasus and Central Asia|quote=Bukharan Jews spoke a dialect of Tajik referred to as Bukhori or Judeo-Tajik, which is still used by Bukharan Jews today.}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Ido|first1=Shinji|title=The Vowel System of Jewish Bukharan Tajik: With Special Reference to the Tajik Vowel Chain Shift|journal=Journal of Jewish Languages|date=2017|volume=5|issue=1|page=85|doi=10.1163/22134638-12340078|quote=The term ʻthe Jewish dialect of Tajik’ is often used interchangeably with such terms as Judeo-Tadzhik, Judeo-Tajik, Bukhori, Bukhari, Bukharic, Bukharan, Bukharian, and Bukharit (Cooper 2012:284) in the literature.}}</ref>. Bu yahudiy lahjasi boʻlib, [[fors tili]]ning [[Tojik tili|tojikcha]] boʻlimidan kelib chiqqan va asosan oʻzaro tushunarli. == Umumiy maʼlumot == Tarixan buxor tilida Markaziy Osiyodagi yahudiylar gaplashgan.<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011">Birnbaum, Salomo A. 2011.</ref> Buxoriy tilining til tasnifi quyidagicha: Hind-Yevropa > [[Hind-eroniy tillari|Hind-Eron]] > [[Eroniy tillar|Eron]] > Gʻarbiy Eron > Janubi-gʻarbiy Eron > [[Fors tili|Fors]] > [[Tojik tili|Tojik]] > Buxoriy<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. Buxoriy [[Fors tili|klassik fors]] tiliga asoslangan boʻlib, koʻp sonli [[Ivrit|ibroniy]] soʻzlari, shuningdek, [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[Rus tili|rus]] tillari kabi atrofdagi boshqa tillardan olingan kichikroq soʻzlardan iborat. Lugʻat tarkibiga fors, [[Arab tili|arab]], oʻzbek va ibroniy tillaridan kelib chiqqan leksik birikmalar kiradi<ref>Michael Shterenshis, [https://books.google.com/books?id=vJZm9amnoAoC&pg=PA84 ''Tamerlane and the Jews'' p. 85]</ref>. 1987-yilda soʻzlovchilarning umumiy soni 85 ming kishini tashkil etdi. SSSRda 45 ming soʻzlovchi bor edi; Isroilda 32 000 kishi bor edi; qolgan barcha mamlakatlarda esa 3000 tani tashkil etgan<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. [[Afgʻoniston]], Pokiston va [[Oʻzbekiston]] kabi koʻplab mamlakatlarda etnik ozchiliklar mavjud. Samarqand va Buxoro Oʻzbekistondagi ikki shahar boʻlib, ularda ayniqsa tojik tilida soʻzlashuvchilar zich yashaydi<ref>Ido, Shinji. 2007.</ref>, ular orasida XIX—XX asrlarda oʻn minglab buxorolik yahudiylar boʻlgan.ʼ<ref name="Ido, Shinji. 2017">Ido, Shinji. 2017.</ref>. (Zamonaviy davrda bu shaharlarda qolgan oz sonli yahudiylar gapiradigan lahjalar yahudiy boʻlmagan shevalaridan deyarli farq qilmaydi<ref name="Ido, Shinji. 2017"/>.) Bugungi kunda bu tilda Oʻzbekiston va uning atrofidagi hududlarda qolgan 10 000 ga yaqin [[yahudiylar]] soʻzlashadi, garchi bu tilda soʻzlashuvchilarning aksariyati boshqa joylarda, asosan [[Isroil]]da (taxminan 50 000 soʻzlashuvchilar) va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] istiqomat qilishadi. Aksariyat yahudiy tillari singari, Buxoriy ham anʼanaviy ravishda [[Yahudiy yozuvi|ibroniy alifbosidan]] foydalangan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.omniglot.com/writing/bukhori.htm|sarlavha=Bukhori (бухорӣ / בוכארי / بخاری) language|ish=www.omniglot.com}}</ref>. Ammo oʻtgan asr davomida sovet taʼsiri tufayli buxoriy 1920-yillarda lotin alifbosida, 1940-yildan boshlab esa [[kirill alifbosi]]da yozilgan. Oʻrta Osiyoda buxor yahudiy maktablari yopilgach, kitoblar va gazetalar kabi buxoriy yahudiy nashrlari kirill alifbosidan foydalanib chiqa boshlagandan soʻng, ibroniy alifbosi ibroniy liturgiyasidan tashqarida qoʻllanila boshlandi. Bugungi kunda buxor tilida soʻzlashuvchi koʻplab keksa buxoriyalik yahudiylar faqat buxorcha oʻqish va yozishda kirill alifbosini bilishadi. Uning tegishli imlo tizimining kelib chiqishi Talmud orfografiyasidir<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011"/>. Sovet davrida [[Kommunizm|kommunistlar]] [[Turkiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi|Turkiston Respublikasida]] va [[Buxoro Xalq Sovet Respublikasi]]da ibroniy tili madaniyat va taʼlim tili boʻlishini xohlashgan. 1921-yil oxirida Turkiston xalq maorif komissarligi Buxoro yahudiylari uchun maktablarda ibroniy tilida emas, balki buxoriy tilida oʻqitishni buyurdi. Oʻzbekistonda 1934-yilda 15 ta buxorolik yahudiy klublari va 28 ta buxorolik yahudiylarning qizil choyxonasi mavjud edi. Biroq, 1938-yilda buxor tili maktablarda va madaniy tadbirlarda oʻqitish tili sifatida qoʻllanilmadi<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqida]] buxorolik yahudiy madaniyatini qaytarishga urinishlar boʻldi. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida Buxoro yahudiy adabiyoti boʻyicha kengashning tashkil etilishi muhim tashabbuslardan biri boʻlib, unga Aharon Shalamaev-Fidoyi rahbarlik qildi (Shalamaev-Fidoyi 1991-yilda Isroilga joʻnab ketgan). Yana bir muhim urinish Tojikistonda tashkil etilgan va [[professor]] Datxaev boshchiligidagi ''Hoverim'' jamiyati boʻldi (Datxayev 1992-yilda AQShga joʻnab ketgan)<ref>Tolmas 2006, 69-70</ref>. Bugungi kunda Buxoro yahudiylari madaniyatini qoʻllab-quvvatlashda davom etayotgan tashkilot bu Butunjahon buxoriy yahudiylari kongressidir. Bu tashkilot buxorolik yahudiylarning betakror hikoyasini ommaga tanishtirmoqda. Uning maqsadi boshqalar uchun buxorolik yahudiylarning tarixi, shuningdek, ularning madaniyati, tili va adabiyoti bilan tanishishdir. 1979-yilgi Sovet aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Markaziy Osiyo yahudiylarining 20% koʻproq buxoriy tilida emas, balki rus tilida gaplashgan<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. Ayrim buxoriyalik yahudiy yoshlar orasida, ayniqsa Nyu-York shahri hududida, buxoriyalik yahudiy tilshunos va yozuvchisi Yoqub Kalontarov tomonidan ishlab chiqilgan oʻzgartirilgan lotin alifbosida yozilgan buxor yahudiy tilidan foydalanish jonlandi.  Bugungi kunda Kvinsdagi Acdut-Unity klubi homiyligida buxoriy yahudiy tilini oʻrganayotgan yoshlar oʻzgartirilgan lotin alifbosidan foydalanmoqda. Buxoriy yahudiy tarixi va buxoriy tili boʻyicha darslar CUNYdagi Kvins kollejida 2010-yildan beri mavjud boʻlib, Buxoriy Amerika universitetida birinchi marta oʻqitilmoqda. Darslarni buxoriyalik adyunkt professor Imanuel Rybakov olib boradi<ref>{{veb manbasi|url=http://www1.cuny.edu/mu/podcasts/2010/05/10/saving-bukharian-jewish-history/|sarlavha=Saving Bukharian Jewish History – CUNY Radio Podcasts – CUNY|ish=www1.cuny.edu|til=en-US|kirish sanasi=2017-02-10}}</ref>. == Yana qarang == * [[Buxoro amirligi]] * Yahudiy tat == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=listarticles&secid=14 Asosiy Buxoriy tilini oʻrganing] * [http://www.endangeredlanguages.com/lang/3911 Yoʻqolib borayotgan tillar loyihasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201127080604/http://www.endangeredlanguages.com/lang/3911 |date=2020-11-27 }} * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=33&page=1 Noni padar (Otaning noni)] * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=115&page=1 MULOQAND] * [https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2cWElUSC1lQ1c5amM/edit Musiqa misollar] * [https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2camdFM21lbDNzUkE/edit Koʻproq musiqa misollari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160407174147/https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2camdFM21lbDNzUkE/edit |date=2016-04-07 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=fuy0jGYoJLM Buxoriy sheʼr] * [https://www.youtube.com/watch?v=7pB-iaJ8pTA Grisha Abramov Buxoro yahudiylari Mayami nutqi Buxoriy Buxoroda] * [https://shiur.com/search.php?keywords=%D0%91%D1%83%D1%85%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC Buxor tilida Tavrot maʼruzalari] [[Turkum:Buxoro]] [[Turkum:Oʻzbekiston tillari]] [[Turkum:Ibroniy-tojik lahjasi]] [[Turkum:Eron tillari]] [[Turkum:Isroil tillari]] [[Turkum:Oʻzbekistonda yahudiylar va yahudiylik]] [[Turkum:Tojik tilining shevalari]] q8dho2hrmx87w71mod9bohb15ukahg4 6274160 6274159 2026-09-21T04:48:13Z Sherzod11W 273619 6274160 wikitext text/x-wiki Buxor tili ('''avtonimi''' : '''''Buxoriy''','' ibroniy yozuvi: בוכארי, kirillcha: buxorӣ, [[Lotin tili|lotincha]]: ''Buxorī''), '''yahudiy-tojik''', '''yahudiy-tojik''', '''buxoriy''', '''buxoriy''', '''buxoriy''' va '''buxoriy tillari''' nomi bilan ham tanilgan, [[Buxoro yahudiylari|buxoriy]] tilidagi tarixiy -tojik tilida soʻzlashadi. [[Markaziy Osiyo]]da<ref>{{kitob manbasi|editor=Ehrlich|title=Encyclopedia of the Jewish Diaspora: Origins, Experiences, and Culture|date=2009|publisher=ABC-CLIO|page=1124|chapter=Caucasus and Central Asia|quote=Bukharan Jews spoke a dialect of Tajik referred to as Bukhori or Judeo-Tajik, which is still used by Bukharan Jews today.}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Ido|first1=Shinji|title=The Vowel System of Jewish Bukharan Tajik: With Special Reference to the Tajik Vowel Chain Shift|journal=Journal of Jewish Languages|date=2017|volume=5|issue=1|page=85|doi=10.1163/22134638-12340078|quote=The term ʻthe Jewish dialect of Tajik’ is often used interchangeably with such terms as Judeo-Tadzhik, Judeo-Tajik, Bukhori, Bukhari, Bukharic, Bukharan, Bukharian, and Bukharit (Cooper 2012:284) in the literature.}}</ref>. Bu yahudiy lahjasi boʻlib, [[fors tili]]ning [[Tojik tili|tojikcha]] boʻlimidan kelib chiqqan va asosan oʻzaro tushunarli. == Umumiy maʼlumot == Tarixan buxor tilida Markaziy Osiyodagi yahudiylar gaplashgan.<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011">Birnbaum, Salomo A. 2011.</ref> Buxoriy tilining til tasnifi quyidagicha: Hind-Yevropa – [[Hind-eroniy tillari|Hind-Eron]] – [[Eroniy tillar|Eron]] – Gʻarbiy Eron – Janubi-gʻarbiy Eron – [[Fors tili|Fors]] – [[Tojik tili|Tojik]] – Buxoriy<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. Buxoriy [[Fors tili|klassik fors]] tiliga asoslangan boʻlib, koʻp sonli [[Ivrit|ibroniy]] soʻzlari, shuningdek, [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[Rus tili|rus]] tillari kabi atrofdagi boshqa tillardan olingan kichikroq soʻzlardan iborat. Lugʻat tarkibiga fors, [[Arab tili|arab]], oʻzbek va ibroniy tillaridan kelib chiqqan leksik birikmalar kiradi<ref>Michael Shterenshis, [https://books.google.com/books?id=vJZm9amnoAoC&pg=PA84 ''Tamerlane and the Jews'' p. 85]</ref>. 1987-yilda soʻzlovchilarning umumiy soni 85 ming kishini tashkil etdi. SSSRda 45 ming soʻzlovchi bor edi; Isroilda 32 000 kishi bor edi; qolgan barcha mamlakatlarda esa 3000 tani tashkil etgan<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. [[Afgʻoniston]], Pokiston va [[Oʻzbekiston]] kabi koʻplab mamlakatlarda etnik ozchiliklar mavjud. Samarqand va Buxoro Oʻzbekistondagi ikki shahar boʻlib, ularda ayniqsa tojik tilida soʻzlashuvchilar zich yashaydi<ref>Ido, Shinji. 2007.</ref>, ular orasida XIX—XX asrlarda oʻn minglab buxorolik yahudiylar boʻlgan.ʼ<ref name="Ido, Shinji. 2017">Ido, Shinji. 2017.</ref>. (Zamonaviy davrda bu shaharlarda qolgan oz sonli yahudiylar gapiradigan lahjalar yahudiy boʻlmagan shevalaridan deyarli farq qilmaydi<ref name="Ido, Shinji. 2017"/>.) Bugungi kunda bu tilda Oʻzbekiston va uning atrofidagi hududlarda qolgan 10 000 ga yaqin [[yahudiylar]] soʻzlashadi, garchi bu tilda soʻzlashuvchilarning aksariyati boshqa joylarda, asosan [[Isroil]]da (taxminan 50 000 soʻzlashuvchilar) va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] istiqomat qilishadi. Aksariyat yahudiy tillari singari, Buxoriy ham anʼanaviy ravishda [[Yahudiy yozuvi|ibroniy alifbosidan]] foydalangan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.omniglot.com/writing/bukhori.htm|sarlavha=Bukhori (бухорӣ / בוכארי / بخاری) language|ish=www.omniglot.com}}</ref>. Ammo oʻtgan asr davomida sovet taʼsiri tufayli buxoriy 1920-yillarda lotin alifbosida, 1940-yildan boshlab esa [[kirill alifbosi]]da yozilgan. Oʻrta Osiyoda buxor yahudiy maktablari yopilgach, kitoblar va gazetalar kabi buxoriy yahudiy nashrlari kirill alifbosidan foydalanib chiqa boshlagandan soʻng, ibroniy alifbosi ibroniy liturgiyasidan tashqarida qoʻllanila boshlandi. Bugungi kunda buxor tilida soʻzlashuvchi koʻplab keksa buxoriyalik yahudiylar faqat buxorcha oʻqish va yozishda kirill alifbosini bilishadi. Uning tegishli imlo tizimining kelib chiqishi Talmud orfografiyasidir<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011"/>. Sovet davrida [[Kommunizm|kommunistlar]] [[Turkiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi|Turkiston Respublikasida]] va [[Buxoro Xalq Sovet Respublikasi]]da ibroniy tili madaniyat va taʼlim tili boʻlishini xohlashgan. 1921-yil oxirida Turkiston xalq maorif komissarligi Buxoro yahudiylari uchun maktablarda ibroniy tilida emas, balki buxoriy tilida oʻqitishni buyurdi. Oʻzbekistonda 1934-yilda 15 ta buxorolik yahudiy klublari va 28 ta buxorolik yahudiylarning qizil choyxonasi mavjud edi. Biroq, 1938-yilda buxor tili maktablarda va madaniy tadbirlarda oʻqitish tili sifatida qoʻllanilmadi<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqida]] buxorolik yahudiy madaniyatini qaytarishga urinishlar boʻldi. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida Buxoro yahudiy adabiyoti boʻyicha kengashning tashkil etilishi muhim tashabbuslardan biri boʻlib, unga Aharon Shalamaev-Fidoyi rahbarlik qildi (Shalamaev-Fidoyi 1991-yilda Isroilga joʻnab ketgan). Yana bir muhim urinish Tojikistonda tashkil etilgan va [[professor]] Datxaev boshchiligidagi ''Hoverim'' jamiyati boʻldi (Datxayev 1992-yilda AQShga joʻnab ketgan)<ref>Tolmas 2006, 69-70</ref>. Bugungi kunda Buxoro yahudiylari madaniyatini qoʻllab-quvvatlashda davom etayotgan tashkilot bu Butunjahon buxoriy yahudiylari kongressidir. Bu tashkilot buxorolik yahudiylarning betakror hikoyasini ommaga tanishtirmoqda. Uning maqsadi boshqalar uchun buxorolik yahudiylarning tarixi, shuningdek, ularning madaniyati, tili va adabiyoti bilan tanishishdir. 1979-yilgi Sovet aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Markaziy Osiyo yahudiylarining 20% koʻproq buxoriy tilida emas, balki rus tilida gaplashgan<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. Ayrim buxoriyalik yahudiy yoshlar orasida, ayniqsa Nyu-York shahri hududida, buxoriyalik yahudiy tilshunos va yozuvchisi Yoqub Kalontarov tomonidan ishlab chiqilgan oʻzgartirilgan lotin alifbosida yozilgan buxor yahudiy tilidan foydalanish jonlandi.  Bugungi kunda Kvinsdagi Acdut-Unity klubi homiyligida buxoriy yahudiy tilini oʻrganayotgan yoshlar oʻzgartirilgan lotin alifbosidan foydalanmoqda. Buxoriy yahudiy tarixi va buxoriy tili boʻyicha darslar CUNYdagi Kvins kollejida 2010-yildan beri mavjud boʻlib, Buxoriy Amerika universitetida birinchi marta oʻqitilmoqda. Darslarni buxoriyalik adyunkt professor Imanuel Rybakov olib boradi<ref>{{veb manbasi|url=http://www1.cuny.edu/mu/podcasts/2010/05/10/saving-bukharian-jewish-history/|sarlavha=Saving Bukharian Jewish History – CUNY Radio Podcasts – CUNY|ish=www1.cuny.edu|til=en-US|kirish sanasi=2017-02-10}}</ref>. == Yana qarang == * [[Buxoro amirligi]] * Yahudiy tat == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=listarticles&secid=14 Asosiy Buxoriy tilini oʻrganing] * [http://www.endangeredlanguages.com/lang/3911 Yoʻqolib borayotgan tillar loyihasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201127080604/http://www.endangeredlanguages.com/lang/3911 |date=2020-11-27 }} * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=33&page=1 Noni padar (Otaning noni)] * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=115&page=1 MULOQAND] * [https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2cWElUSC1lQ1c5amM/edit Musiqa misollar] * [https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2camdFM21lbDNzUkE/edit Koʻproq musiqa misollari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160407174147/https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2camdFM21lbDNzUkE/edit |date=2016-04-07 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=fuy0jGYoJLM Buxoriy sheʼr] * [https://www.youtube.com/watch?v=7pB-iaJ8pTA Grisha Abramov Buxoro yahudiylari Mayami nutqi Buxoriy Buxoroda] * [https://shiur.com/search.php?keywords=%D0%91%D1%83%D1%85%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC Buxor tilida Tavrot maʼruzalari] [[Turkum:Buxoro]] [[Turkum:Oʻzbekiston tillari]] [[Turkum:Ibroniy-tojik lahjasi]] [[Turkum:Eron tillari]] [[Turkum:Isroil tillari]] [[Turkum:Oʻzbekistonda yahudiylar va yahudiylik]] [[Turkum:Tojik tilining shevalari]] kivr6z56qm5paiiesjuho88492oysmo 6274161 6274160 2026-09-21T04:48:20Z Sherzod11W 273619 6274161 wikitext text/x-wiki Buxor tili ('''avtonimi''' : '''''Buxoriy''','' ibroniy yozuvi: בוכארי, kirillcha: buxorӣ, [[Lotin tili|lotincha]]: ''Buxorī''), '''yahudiy-tojik''', '''yahudiy-tojik''', '''buxoriy''', '''buxoriy''', '''buxoriy''' va '''buxoriy tillari''' nomi bilan ham tanilgan, [[Buxoro yahudiylari|buxoriy]] tilidagi tarixiy -tojik tilida soʻzlashadi. [[Markaziy Osiyo]]da<ref>{{kitob manbasi|editor=Ehrlich|title=Encyclopedia of the Jewish Diaspora: Origins, Experiences, and Culture|date=2009|publisher=ABC-CLIO|page=1124|chapter=Caucasus and Central Asia|quote=Bukharan Jews spoke a dialect of Tajik referred to as Bukhori or Judeo-Tajik, which is still used by Bukharan Jews today.}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Ido|first1=Shinji|title=The Vowel System of Jewish Bukharan Tajik: With Special Reference to the Tajik Vowel Chain Shift|journal=Journal of Jewish Languages|date=2017|volume=5|issue=1|page=85|doi=10.1163/22134638-12340078|quote=The term ʻthe Jewish dialect of Tajik’ is often used interchangeably with such terms as Judeo-Tadzhik, Judeo-Tajik, Bukhori, Bukhari, Bukharic, Bukharan, Bukharian, and Bukharit (Cooper 2012:284) in the literature.}}</ref>. Bu yahudiy lahjasi boʻlib, [[fors tili]]ning [[Tojik tili|tojikcha]] boʻlimidan kelib chiqqan va asosan oʻzaro tushunarli. == Umumiy maʼlumot == Tarixan buxor tilida Markaziy Osiyodagi yahudiylar gaplashgan<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011">Birnbaum, Salomo A. 2011.</ref> Buxoriy tilining til tasnifi quyidagicha: Hind-Yevropa – [[Hind-eroniy tillari|Hind-Eron]] – [[Eroniy tillar|Eron]] – Gʻarbiy Eron – Janubi-gʻarbiy Eron – [[Fors tili|Fors]] – [[Tojik tili|Tojik]] – Buxoriy<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. Buxoriy [[Fors tili|klassik fors]] tiliga asoslangan boʻlib, koʻp sonli [[Ivrit|ibroniy]] soʻzlari, shuningdek, [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[Rus tili|rus]] tillari kabi atrofdagi boshqa tillardan olingan kichikroq soʻzlardan iborat. Lugʻat tarkibiga fors, [[Arab tili|arab]], oʻzbek va ibroniy tillaridan kelib chiqqan leksik birikmalar kiradi<ref>Michael Shterenshis, [https://books.google.com/books?id=vJZm9amnoAoC&pg=PA84 ''Tamerlane and the Jews'' p. 85]</ref>. 1987-yilda soʻzlovchilarning umumiy soni 85 ming kishini tashkil etdi. SSSRda 45 ming soʻzlovchi bor edi; Isroilda 32 000 kishi bor edi; qolgan barcha mamlakatlarda esa 3000 tani tashkil etgan<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. [[Afgʻoniston]], Pokiston va [[Oʻzbekiston]] kabi koʻplab mamlakatlarda etnik ozchiliklar mavjud. Samarqand va Buxoro Oʻzbekistondagi ikki shahar boʻlib, ularda ayniqsa tojik tilida soʻzlashuvchilar zich yashaydi<ref>Ido, Shinji. 2007.</ref>, ular orasida XIX—XX asrlarda oʻn minglab buxorolik yahudiylar boʻlgan.ʼ<ref name="Ido, Shinji. 2017">Ido, Shinji. 2017.</ref>. (Zamonaviy davrda bu shaharlarda qolgan oz sonli yahudiylar gapiradigan lahjalar yahudiy boʻlmagan shevalaridan deyarli farq qilmaydi<ref name="Ido, Shinji. 2017"/>.) Bugungi kunda bu tilda Oʻzbekiston va uning atrofidagi hududlarda qolgan 10 000 ga yaqin [[yahudiylar]] soʻzlashadi, garchi bu tilda soʻzlashuvchilarning aksariyati boshqa joylarda, asosan [[Isroil]]da (taxminan 50 000 soʻzlashuvchilar) va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] istiqomat qilishadi. Aksariyat yahudiy tillari singari, Buxoriy ham anʼanaviy ravishda [[Yahudiy yozuvi|ibroniy alifbosidan]] foydalangan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.omniglot.com/writing/bukhori.htm|sarlavha=Bukhori (бухорӣ / בוכארי / بخاری) language|ish=www.omniglot.com}}</ref>. Ammo oʻtgan asr davomida sovet taʼsiri tufayli buxoriy 1920-yillarda lotin alifbosida, 1940-yildan boshlab esa [[kirill alifbosi]]da yozilgan. Oʻrta Osiyoda buxor yahudiy maktablari yopilgach, kitoblar va gazetalar kabi buxoriy yahudiy nashrlari kirill alifbosidan foydalanib chiqa boshlagandan soʻng, ibroniy alifbosi ibroniy liturgiyasidan tashqarida qoʻllanila boshlandi. Bugungi kunda buxor tilida soʻzlashuvchi koʻplab keksa buxoriyalik yahudiylar faqat buxorcha oʻqish va yozishda kirill alifbosini bilishadi. Uning tegishli imlo tizimining kelib chiqishi Talmud orfografiyasidir<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011"/>. Sovet davrida [[Kommunizm|kommunistlar]] [[Turkiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi|Turkiston Respublikasida]] va [[Buxoro Xalq Sovet Respublikasi]]da ibroniy tili madaniyat va taʼlim tili boʻlishini xohlashgan. 1921-yil oxirida Turkiston xalq maorif komissarligi Buxoro yahudiylari uchun maktablarda ibroniy tilida emas, balki buxoriy tilida oʻqitishni buyurdi. Oʻzbekistonda 1934-yilda 15 ta buxorolik yahudiy klublari va 28 ta buxorolik yahudiylarning qizil choyxonasi mavjud edi. Biroq, 1938-yilda buxor tili maktablarda va madaniy tadbirlarda oʻqitish tili sifatida qoʻllanilmadi<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqida]] buxorolik yahudiy madaniyatini qaytarishga urinishlar boʻldi. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida Buxoro yahudiy adabiyoti boʻyicha kengashning tashkil etilishi muhim tashabbuslardan biri boʻlib, unga Aharon Shalamaev-Fidoyi rahbarlik qildi (Shalamaev-Fidoyi 1991-yilda Isroilga joʻnab ketgan). Yana bir muhim urinish Tojikistonda tashkil etilgan va [[professor]] Datxaev boshchiligidagi ''Hoverim'' jamiyati boʻldi (Datxayev 1992-yilda AQShga joʻnab ketgan)<ref>Tolmas 2006, 69-70</ref>. Bugungi kunda Buxoro yahudiylari madaniyatini qoʻllab-quvvatlashda davom etayotgan tashkilot bu Butunjahon buxoriy yahudiylari kongressidir. Bu tashkilot buxorolik yahudiylarning betakror hikoyasini ommaga tanishtirmoqda. Uning maqsadi boshqalar uchun buxorolik yahudiylarning tarixi, shuningdek, ularning madaniyati, tili va adabiyoti bilan tanishishdir. 1979-yilgi Sovet aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Markaziy Osiyo yahudiylarining 20% koʻproq buxoriy tilida emas, balki rus tilida gaplashgan<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. Ayrim buxoriyalik yahudiy yoshlar orasida, ayniqsa Nyu-York shahri hududida, buxoriyalik yahudiy tilshunos va yozuvchisi Yoqub Kalontarov tomonidan ishlab chiqilgan oʻzgartirilgan lotin alifbosida yozilgan buxor yahudiy tilidan foydalanish jonlandi.  Bugungi kunda Kvinsdagi Acdut-Unity klubi homiyligida buxoriy yahudiy tilini oʻrganayotgan yoshlar oʻzgartirilgan lotin alifbosidan foydalanmoqda. Buxoriy yahudiy tarixi va buxoriy tili boʻyicha darslar CUNYdagi Kvins kollejida 2010-yildan beri mavjud boʻlib, Buxoriy Amerika universitetida birinchi marta oʻqitilmoqda. Darslarni buxoriyalik adyunkt professor Imanuel Rybakov olib boradi<ref>{{veb manbasi|url=http://www1.cuny.edu/mu/podcasts/2010/05/10/saving-bukharian-jewish-history/|sarlavha=Saving Bukharian Jewish History – CUNY Radio Podcasts – CUNY|ish=www1.cuny.edu|til=en-US|kirish sanasi=2017-02-10}}</ref>. == Yana qarang == * [[Buxoro amirligi]] * Yahudiy tat == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=listarticles&secid=14 Asosiy Buxoriy tilini oʻrganing] * [http://www.endangeredlanguages.com/lang/3911 Yoʻqolib borayotgan tillar loyihasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201127080604/http://www.endangeredlanguages.com/lang/3911 |date=2020-11-27 }} * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=33&page=1 Noni padar (Otaning noni)] * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=115&page=1 MULOQAND] * [https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2cWElUSC1lQ1c5amM/edit Musiqa misollar] * [https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2camdFM21lbDNzUkE/edit Koʻproq musiqa misollari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160407174147/https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2camdFM21lbDNzUkE/edit |date=2016-04-07 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=fuy0jGYoJLM Buxoriy sheʼr] * [https://www.youtube.com/watch?v=7pB-iaJ8pTA Grisha Abramov Buxoro yahudiylari Mayami nutqi Buxoriy Buxoroda] * [https://shiur.com/search.php?keywords=%D0%91%D1%83%D1%85%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC Buxor tilida Tavrot maʼruzalari] [[Turkum:Buxoro]] [[Turkum:Oʻzbekiston tillari]] [[Turkum:Ibroniy-tojik lahjasi]] [[Turkum:Eron tillari]] [[Turkum:Isroil tillari]] [[Turkum:Oʻzbekistonda yahudiylar va yahudiylik]] [[Turkum:Tojik tilining shevalari]] 8x5ogn24g5c0kj2a73tp844rh8xa7ya 6274162 6274161 2026-09-21T04:48:29Z Sherzod11W 273619 6274162 wikitext text/x-wiki Buxor tili ('''avtonimi''' : '''''Buxoriy''','' ibroniy yozuvi: בוכארי, kirillcha: buxorӣ, [[Lotin tili|lotincha]]: ''Buxorī''), '''yahudiy-tojik''', '''yahudiy-tojik''', '''buxoriy''', '''buxoriy''', '''buxoriy''' va '''buxoriy tillari''' nomi bilan ham tanilgan, [[Buxoro yahudiylari|buxoriy]] tilidagi tarixiy -tojik tilida soʻzlashadi. [[Markaziy Osiyo]]da<ref>{{kitob manbasi|editor=Ehrlich|title=Encyclopedia of the Jewish Diaspora: Origins, Experiences, and Culture|date=2009|publisher=ABC-CLIO|page=1124|chapter=Caucasus and Central Asia|quote=Bukharan Jews spoke a dialect of Tajik referred to as Bukhori or Judeo-Tajik, which is still used by Bukharan Jews today.}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Ido|first1=Shinji|title=The Vowel System of Jewish Bukharan Tajik: With Special Reference to the Tajik Vowel Chain Shift|journal=Journal of Jewish Languages|date=2017|volume=5|issue=1|page=85|doi=10.1163/22134638-12340078|quote=The term ʻthe Jewish dialect of Tajik’ is often used interchangeably with such terms as Judeo-Tadzhik, Judeo-Tajik, Bukhori, Bukhari, Bukharic, Bukharan, Bukharian, and Bukharit (Cooper 2012:284) in the literature.}}</ref>. Bu yahudiy lahjasi boʻlib, [[fors tili]]ning [[Tojik tili|tojikcha]] boʻlimidan kelib chiqqan va asosan oʻzaro tushunarli. == Umumiy maʼlumot == Tarixan buxor tilida Markaziy Osiyodagi yahudiylar gaplashgan<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011">Birnbaum, Salomo A. 2011.</ref>. Buxoriy tilining til tasnifi quyidagicha: Hind-Yevropa – [[Hind-eroniy tillari|Hind-Eron]] – [[Eroniy tillar|Eron]] – Gʻarbiy Eron – Janubi-gʻarbiy Eron – [[Fors tili|Fors]] – [[Tojik tili|Tojik]] – Buxoriy<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. Buxoriy [[Fors tili|klassik fors]] tiliga asoslangan boʻlib, koʻp sonli [[Ivrit|ibroniy]] soʻzlari, shuningdek, [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[Rus tili|rus]] tillari kabi atrofdagi boshqa tillardan olingan kichikroq soʻzlardan iborat. Lugʻat tarkibiga fors, [[Arab tili|arab]], oʻzbek va ibroniy tillaridan kelib chiqqan leksik birikmalar kiradi<ref>Michael Shterenshis, [https://books.google.com/books?id=vJZm9amnoAoC&pg=PA84 ''Tamerlane and the Jews'' p. 85]</ref>. 1987-yilda soʻzlovchilarning umumiy soni 85 ming kishini tashkil etdi. SSSRda 45 ming soʻzlovchi bor edi; Isroilda 32 000 kishi bor edi; qolgan barcha mamlakatlarda esa 3000 tani tashkil etgan<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. [[Afgʻoniston]], Pokiston va [[Oʻzbekiston]] kabi koʻplab mamlakatlarda etnik ozchiliklar mavjud. Samarqand va Buxoro Oʻzbekistondagi ikki shahar boʻlib, ularda ayniqsa tojik tilida soʻzlashuvchilar zich yashaydi<ref>Ido, Shinji. 2007.</ref>, ular orasida XIX—XX asrlarda oʻn minglab buxorolik yahudiylar boʻlgan.ʼ<ref name="Ido, Shinji. 2017">Ido, Shinji. 2017.</ref>. (Zamonaviy davrda bu shaharlarda qolgan oz sonli yahudiylar gapiradigan lahjalar yahudiy boʻlmagan shevalaridan deyarli farq qilmaydi<ref name="Ido, Shinji. 2017"/>.) Bugungi kunda bu tilda Oʻzbekiston va uning atrofidagi hududlarda qolgan 10 000 ga yaqin [[yahudiylar]] soʻzlashadi, garchi bu tilda soʻzlashuvchilarning aksariyati boshqa joylarda, asosan [[Isroil]]da (taxminan 50 000 soʻzlashuvchilar) va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] istiqomat qilishadi. Aksariyat yahudiy tillari singari, Buxoriy ham anʼanaviy ravishda [[Yahudiy yozuvi|ibroniy alifbosidan]] foydalangan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.omniglot.com/writing/bukhori.htm|sarlavha=Bukhori (бухорӣ / בוכארי / بخاری) language|ish=www.omniglot.com}}</ref>. Ammo oʻtgan asr davomida sovet taʼsiri tufayli buxoriy 1920-yillarda lotin alifbosida, 1940-yildan boshlab esa [[kirill alifbosi]]da yozilgan. Oʻrta Osiyoda buxor yahudiy maktablari yopilgach, kitoblar va gazetalar kabi buxoriy yahudiy nashrlari kirill alifbosidan foydalanib chiqa boshlagandan soʻng, ibroniy alifbosi ibroniy liturgiyasidan tashqarida qoʻllanila boshlandi. Bugungi kunda buxor tilida soʻzlashuvchi koʻplab keksa buxoriyalik yahudiylar faqat buxorcha oʻqish va yozishda kirill alifbosini bilishadi. Uning tegishli imlo tizimining kelib chiqishi Talmud orfografiyasidir<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011"/>. Sovet davrida [[Kommunizm|kommunistlar]] [[Turkiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi|Turkiston Respublikasida]] va [[Buxoro Xalq Sovet Respublikasi]]da ibroniy tili madaniyat va taʼlim tili boʻlishini xohlashgan. 1921-yil oxirida Turkiston xalq maorif komissarligi Buxoro yahudiylari uchun maktablarda ibroniy tilida emas, balki buxoriy tilida oʻqitishni buyurdi. Oʻzbekistonda 1934-yilda 15 ta buxorolik yahudiy klublari va 28 ta buxorolik yahudiylarning qizil choyxonasi mavjud edi. Biroq, 1938-yilda buxor tili maktablarda va madaniy tadbirlarda oʻqitish tili sifatida qoʻllanilmadi<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqida]] buxorolik yahudiy madaniyatini qaytarishga urinishlar boʻldi. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida Buxoro yahudiy adabiyoti boʻyicha kengashning tashkil etilishi muhim tashabbuslardan biri boʻlib, unga Aharon Shalamaev-Fidoyi rahbarlik qildi (Shalamaev-Fidoyi 1991-yilda Isroilga joʻnab ketgan). Yana bir muhim urinish Tojikistonda tashkil etilgan va [[professor]] Datxaev boshchiligidagi ''Hoverim'' jamiyati boʻldi (Datxayev 1992-yilda AQShga joʻnab ketgan)<ref>Tolmas 2006, 69-70</ref>. Bugungi kunda Buxoro yahudiylari madaniyatini qoʻllab-quvvatlashda davom etayotgan tashkilot bu Butunjahon buxoriy yahudiylari kongressidir. Bu tashkilot buxorolik yahudiylarning betakror hikoyasini ommaga tanishtirmoqda. Uning maqsadi boshqalar uchun buxorolik yahudiylarning tarixi, shuningdek, ularning madaniyati, tili va adabiyoti bilan tanishishdir. 1979-yilgi Sovet aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Markaziy Osiyo yahudiylarining 20% koʻproq buxoriy tilida emas, balki rus tilida gaplashgan<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. Ayrim buxoriyalik yahudiy yoshlar orasida, ayniqsa Nyu-York shahri hududida, buxoriyalik yahudiy tilshunos va yozuvchisi Yoqub Kalontarov tomonidan ishlab chiqilgan oʻzgartirilgan lotin alifbosida yozilgan buxor yahudiy tilidan foydalanish jonlandi.  Bugungi kunda Kvinsdagi Acdut-Unity klubi homiyligida buxoriy yahudiy tilini oʻrganayotgan yoshlar oʻzgartirilgan lotin alifbosidan foydalanmoqda. Buxoriy yahudiy tarixi va buxoriy tili boʻyicha darslar CUNYdagi Kvins kollejida 2010-yildan beri mavjud boʻlib, Buxoriy Amerika universitetida birinchi marta oʻqitilmoqda. Darslarni buxoriyalik adyunkt professor Imanuel Rybakov olib boradi<ref>{{veb manbasi|url=http://www1.cuny.edu/mu/podcasts/2010/05/10/saving-bukharian-jewish-history/|sarlavha=Saving Bukharian Jewish History – CUNY Radio Podcasts – CUNY|ish=www1.cuny.edu|til=en-US|kirish sanasi=2017-02-10}}</ref>. == Yana qarang == * [[Buxoro amirligi]] * Yahudiy tat == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=listarticles&secid=14 Asosiy Buxoriy tilini oʻrganing] * [http://www.endangeredlanguages.com/lang/3911 Yoʻqolib borayotgan tillar loyihasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201127080604/http://www.endangeredlanguages.com/lang/3911 |date=2020-11-27 }} * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=33&page=1 Noni padar (Otaning noni)] * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=115&page=1 MULOQAND] * [https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2cWElUSC1lQ1c5amM/edit Musiqa misollar] * [https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2camdFM21lbDNzUkE/edit Koʻproq musiqa misollari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160407174147/https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2camdFM21lbDNzUkE/edit |date=2016-04-07 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=fuy0jGYoJLM Buxoriy sheʼr] * [https://www.youtube.com/watch?v=7pB-iaJ8pTA Grisha Abramov Buxoro yahudiylari Mayami nutqi Buxoriy Buxoroda] * [https://shiur.com/search.php?keywords=%D0%91%D1%83%D1%85%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC Buxor tilida Tavrot maʼruzalari] [[Turkum:Buxoro]] [[Turkum:Oʻzbekiston tillari]] [[Turkum:Ibroniy-tojik lahjasi]] [[Turkum:Eron tillari]] [[Turkum:Isroil tillari]] [[Turkum:Oʻzbekistonda yahudiylar va yahudiylik]] [[Turkum:Tojik tilining shevalari]] f68g15goy1ckgqirxws91jaaeueivi4 6274163 6274162 2026-09-21T04:48:49Z Sherzod11W 273619 6274163 wikitext text/x-wiki Buxor tili ('''avtonimi''' : '''''Buxoriy''','' ibroniy yozuvi: בוכארי, kirillcha: buxorӣ, [[Lotin tili|lotincha]]: ''Buxorī''), '''yahudiy-tojik''', '''yahudiy-tojik''', '''buxoriy''', '''buxoriy''', '''buxoriy''' va '''buxoriy tillari''' nomi bilan ham tanilgan, [[Buxoro yahudiylari|buxoriy]] tilidagi tarixiy -tojik tilida soʻzlashadi. [[Markaziy Osiyo]]da<ref>{{kitob manbasi|editor=Ehrlich|title=Encyclopedia of the Jewish Diaspora: Origins, Experiences, and Culture|date=2009|publisher=ABC-CLIO|page=1124|chapter=Caucasus and Central Asia|quote=Bukharan Jews spoke a dialect of Tajik referred to as Bukhori or Judeo-Tajik, which is still used by Bukharan Jews today.}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Ido|first1=Shinji|title=The Vowel System of Jewish Bukharan Tajik: With Special Reference to the Tajik Vowel Chain Shift|journal=Journal of Jewish Languages|date=2017|volume=5|issue=1|page=85|doi=10.1163/22134638-12340078|quote=The term ʻthe Jewish dialect of Tajik’ is often used interchangeably with such terms as Judeo-Tadzhik, Judeo-Tajik, Bukhori, Bukhari, Bukharic, Bukharan, Bukharian, and Bukharit (Cooper 2012:284) in the literature.}}</ref>. Bu yahudiy lahjasi boʻlib, [[fors tili]]ning [[Tojik tili|tojikcha]] boʻlimidan kelib chiqqan va asosan oʻzaro tushunarli. == Umumiy maʼlumot == Tarixan buxor tilida [[Markaziy Osiyo]]<nowiki/>dagi yahudiylar gaplashgan<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011">Birnbaum, Salomo A. 2011.</ref>. Buxoriy tilining til tasnifi quyidagicha: Hind-Yevropa – [[Hind-eroniy tillari|Hind-Eron]] – [[Eroniy tillar|Eron]] – Gʻarbiy Eron – Janubi-gʻarbiy Eron – [[Fors tili|Fors]] – [[Tojik tili|Tojik]] – Buxoriy<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. Buxoriy [[Fors tili|klassik fors]] tiliga asoslangan boʻlib, koʻp sonli [[Ivrit|ibroniy]] soʻzlari, shuningdek, [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[Rus tili|rus]] tillari kabi atrofdagi boshqa tillardan olingan kichikroq soʻzlardan iborat. Lugʻat tarkibiga fors, [[Arab tili|arab]], oʻzbek va ibroniy tillaridan kelib chiqqan leksik birikmalar kiradi<ref>Michael Shterenshis, [https://books.google.com/books?id=vJZm9amnoAoC&pg=PA84 ''Tamerlane and the Jews'' p. 85]</ref>. 1987-yilda soʻzlovchilarning umumiy soni 85 ming kishini tashkil etdi. SSSRda 45 ming soʻzlovchi bor edi; Isroilda 32 000 kishi bor edi; qolgan barcha mamlakatlarda esa 3000 tani tashkil etgan<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. [[Afgʻoniston]], Pokiston va [[Oʻzbekiston]] kabi koʻplab mamlakatlarda etnik ozchiliklar mavjud. Samarqand va Buxoro Oʻzbekistondagi ikki shahar boʻlib, ularda ayniqsa tojik tilida soʻzlashuvchilar zich yashaydi<ref>Ido, Shinji. 2007.</ref>, ular orasida XIX—XX asrlarda oʻn minglab buxorolik yahudiylar boʻlgan.ʼ<ref name="Ido, Shinji. 2017">Ido, Shinji. 2017.</ref>. (Zamonaviy davrda bu shaharlarda qolgan oz sonli yahudiylar gapiradigan lahjalar yahudiy boʻlmagan shevalaridan deyarli farq qilmaydi<ref name="Ido, Shinji. 2017"/>.) Bugungi kunda bu tilda Oʻzbekiston va uning atrofidagi hududlarda qolgan 10 000 ga yaqin [[yahudiylar]] soʻzlashadi, garchi bu tilda soʻzlashuvchilarning aksariyati boshqa joylarda, asosan [[Isroil]]da (taxminan 50 000 soʻzlashuvchilar) va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] istiqomat qilishadi. Aksariyat yahudiy tillari singari, Buxoriy ham anʼanaviy ravishda [[Yahudiy yozuvi|ibroniy alifbosidan]] foydalangan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.omniglot.com/writing/bukhori.htm|sarlavha=Bukhori (бухорӣ / בוכארי / بخاری) language|ish=www.omniglot.com}}</ref>. Ammo oʻtgan asr davomida sovet taʼsiri tufayli buxoriy 1920-yillarda lotin alifbosida, 1940-yildan boshlab esa [[kirill alifbosi]]da yozilgan. Oʻrta Osiyoda buxor yahudiy maktablari yopilgach, kitoblar va gazetalar kabi buxoriy yahudiy nashrlari kirill alifbosidan foydalanib chiqa boshlagandan soʻng, ibroniy alifbosi ibroniy liturgiyasidan tashqarida qoʻllanila boshlandi. Bugungi kunda buxor tilida soʻzlashuvchi koʻplab keksa buxoriyalik yahudiylar faqat buxorcha oʻqish va yozishda kirill alifbosini bilishadi. Uning tegishli imlo tizimining kelib chiqishi Talmud orfografiyasidir<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011"/>. Sovet davrida [[Kommunizm|kommunistlar]] [[Turkiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi|Turkiston Respublikasida]] va [[Buxoro Xalq Sovet Respublikasi]]da ibroniy tili madaniyat va taʼlim tili boʻlishini xohlashgan. 1921-yil oxirida Turkiston xalq maorif komissarligi Buxoro yahudiylari uchun maktablarda ibroniy tilida emas, balki buxoriy tilida oʻqitishni buyurdi. Oʻzbekistonda 1934-yilda 15 ta buxorolik yahudiy klublari va 28 ta buxorolik yahudiylarning qizil choyxonasi mavjud edi. Biroq, 1938-yilda buxor tili maktablarda va madaniy tadbirlarda oʻqitish tili sifatida qoʻllanilmadi<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqida]] buxorolik yahudiy madaniyatini qaytarishga urinishlar boʻldi. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida Buxoro yahudiy adabiyoti boʻyicha kengashning tashkil etilishi muhim tashabbuslardan biri boʻlib, unga Aharon Shalamaev-Fidoyi rahbarlik qildi (Shalamaev-Fidoyi 1991-yilda Isroilga joʻnab ketgan). Yana bir muhim urinish Tojikistonda tashkil etilgan va [[professor]] Datxaev boshchiligidagi ''Hoverim'' jamiyati boʻldi (Datxayev 1992-yilda AQShga joʻnab ketgan)<ref>Tolmas 2006, 69-70</ref>. Bugungi kunda Buxoro yahudiylari madaniyatini qoʻllab-quvvatlashda davom etayotgan tashkilot bu Butunjahon buxoriy yahudiylari kongressidir. Bu tashkilot buxorolik yahudiylarning betakror hikoyasini ommaga tanishtirmoqda. Uning maqsadi boshqalar uchun buxorolik yahudiylarning tarixi, shuningdek, ularning madaniyati, tili va adabiyoti bilan tanishishdir. 1979-yilgi Sovet aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Markaziy Osiyo yahudiylarining 20% koʻproq buxoriy tilida emas, balki rus tilida gaplashgan<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. Ayrim buxoriyalik yahudiy yoshlar orasida, ayniqsa Nyu-York shahri hududida, buxoriyalik yahudiy tilshunos va yozuvchisi Yoqub Kalontarov tomonidan ishlab chiqilgan oʻzgartirilgan lotin alifbosida yozilgan buxor yahudiy tilidan foydalanish jonlandi.  Bugungi kunda Kvinsdagi Acdut-Unity klubi homiyligida buxoriy yahudiy tilini oʻrganayotgan yoshlar oʻzgartirilgan lotin alifbosidan foydalanmoqda. Buxoriy yahudiy tarixi va buxoriy tili boʻyicha darslar CUNYdagi Kvins kollejida 2010-yildan beri mavjud boʻlib, Buxoriy Amerika universitetida birinchi marta oʻqitilmoqda. Darslarni buxoriyalik adyunkt professor Imanuel Rybakov olib boradi<ref>{{veb manbasi|url=http://www1.cuny.edu/mu/podcasts/2010/05/10/saving-bukharian-jewish-history/|sarlavha=Saving Bukharian Jewish History – CUNY Radio Podcasts – CUNY|ish=www1.cuny.edu|til=en-US|kirish sanasi=2017-02-10}}</ref>. == Yana qarang == * [[Buxoro amirligi]] * Yahudiy tat == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=listarticles&secid=14 Asosiy Buxoriy tilini oʻrganing] * [http://www.endangeredlanguages.com/lang/3911 Yoʻqolib borayotgan tillar loyihasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201127080604/http://www.endangeredlanguages.com/lang/3911 |date=2020-11-27 }} * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=33&page=1 Noni padar (Otaning noni)] * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=115&page=1 MULOQAND] * [https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2cWElUSC1lQ1c5amM/edit Musiqa misollar] * [https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2camdFM21lbDNzUkE/edit Koʻproq musiqa misollari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160407174147/https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2camdFM21lbDNzUkE/edit |date=2016-04-07 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=fuy0jGYoJLM Buxoriy sheʼr] * [https://www.youtube.com/watch?v=7pB-iaJ8pTA Grisha Abramov Buxoro yahudiylari Mayami nutqi Buxoriy Buxoroda] * [https://shiur.com/search.php?keywords=%D0%91%D1%83%D1%85%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC Buxor tilida Tavrot maʼruzalari] [[Turkum:Buxoro]] [[Turkum:Oʻzbekiston tillari]] [[Turkum:Ibroniy-tojik lahjasi]] [[Turkum:Eron tillari]] [[Turkum:Isroil tillari]] [[Turkum:Oʻzbekistonda yahudiylar va yahudiylik]] [[Turkum:Tojik tilining shevalari]] pdsqtkyxv4gp49tlfy31acsu8kgdnjr 6274164 6274163 2026-09-21T04:48:57Z Sherzod11W 273619 6274164 wikitext text/x-wiki Buxor tili ('''avtonimi''' : '''''Buxoriy''','' ibroniy yozuvi: בוכארי, kirillcha: buxorӣ, [[Lotin tili|lotincha]]: ''Buxorī''), '''yahudiy-tojik''', '''yahudiy-tojik''', '''buxoriy''', '''buxoriy''', '''buxoriy''' va '''buxoriy tillari''' nomi bilan ham tanilgan, [[Buxoro yahudiylari|buxoriy]] tilidagi tarixiy -tojik tilida soʻzlashadi. [[Markaziy Osiyo]]da<ref>{{kitob manbasi|editor=Ehrlich|title=Encyclopedia of the Jewish Diaspora: Origins, Experiences, and Culture|date=2009|publisher=ABC-CLIO|page=1124|chapter=Caucasus and Central Asia|quote=Bukharan Jews spoke a dialect of Tajik referred to as Bukhori or Judeo-Tajik, which is still used by Bukharan Jews today.}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Ido|first1=Shinji|title=The Vowel System of Jewish Bukharan Tajik: With Special Reference to the Tajik Vowel Chain Shift|journal=Journal of Jewish Languages|date=2017|volume=5|issue=1|page=85|doi=10.1163/22134638-12340078|quote=The term ʻthe Jewish dialect of Tajik’ is often used interchangeably with such terms as Judeo-Tadzhik, Judeo-Tajik, Bukhori, Bukhari, Bukharic, Bukharan, Bukharian, and Bukharit (Cooper 2012:284) in the literature.}}</ref>. Bu yahudiy lahjasi boʻlib, [[fors tili]]ning [[Tojik tili|tojikcha]] boʻlimidan kelib chiqqan va asosan oʻzaro tushunarli. == Umumiy maʼlumot == Tarixan buxor tilida [[Markaziy Osiyo]]dagi yahudiylar gaplashgan<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011">Birnbaum, Salomo A. 2011.</ref>. Buxoriy tilining til tasnifi quyidagicha: Hind-Yevropa – [[Hind-eroniy tillari|Hind-Eron]] – [[Eroniy tillar|Eron]] – Gʻarbiy Eron – Janubi-gʻarbiy Eron – [[Fors tili|Fors]] – [[Tojik tili|Tojik]] – Buxoriy<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. Buxoriy [[Fors tili|klassik fors]] tiliga asoslangan boʻlib, koʻp sonli [[Ivrit|ibroniy]] soʻzlari, shuningdek, [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[Rus tili|rus]] tillari kabi atrofdagi boshqa tillardan olingan kichikroq soʻzlardan iborat. Lugʻat tarkibiga fors, [[Arab tili|arab]], oʻzbek va ibroniy tillaridan kelib chiqqan leksik birikmalar kiradi<ref>Michael Shterenshis, [https://books.google.com/books?id=vJZm9amnoAoC&pg=PA84 ''Tamerlane and the Jews'' p. 85]</ref>. 1987-yilda soʻzlovchilarning umumiy soni 85 ming kishini tashkil etdi. SSSRda 45 ming soʻzlovchi bor edi; Isroilda 32 000 kishi bor edi; qolgan barcha mamlakatlarda esa 3000 tani tashkil etgan<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. [[Afgʻoniston]], Pokiston va [[Oʻzbekiston]] kabi koʻplab mamlakatlarda etnik ozchiliklar mavjud. Samarqand va Buxoro Oʻzbekistondagi ikki shahar boʻlib, ularda ayniqsa tojik tilida soʻzlashuvchilar zich yashaydi<ref>Ido, Shinji. 2007.</ref>, ular orasida XIX—XX asrlarda oʻn minglab buxorolik yahudiylar boʻlgan.ʼ<ref name="Ido, Shinji. 2017">Ido, Shinji. 2017.</ref>. (Zamonaviy davrda bu shaharlarda qolgan oz sonli yahudiylar gapiradigan lahjalar yahudiy boʻlmagan shevalaridan deyarli farq qilmaydi<ref name="Ido, Shinji. 2017"/>.) Bugungi kunda bu tilda Oʻzbekiston va uning atrofidagi hududlarda qolgan 10 000 ga yaqin [[yahudiylar]] soʻzlashadi, garchi bu tilda soʻzlashuvchilarning aksariyati boshqa joylarda, asosan [[Isroil]]da (taxminan 50 000 soʻzlashuvchilar) va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] istiqomat qilishadi. Aksariyat yahudiy tillari singari, Buxoriy ham anʼanaviy ravishda [[Yahudiy yozuvi|ibroniy alifbosidan]] foydalangan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.omniglot.com/writing/bukhori.htm|sarlavha=Bukhori (бухорӣ / בוכארי / بخاری) language|ish=www.omniglot.com}}</ref>. Ammo oʻtgan asr davomida sovet taʼsiri tufayli buxoriy 1920-yillarda lotin alifbosida, 1940-yildan boshlab esa [[kirill alifbosi]]da yozilgan. Oʻrta Osiyoda buxor yahudiy maktablari yopilgach, kitoblar va gazetalar kabi buxoriy yahudiy nashrlari kirill alifbosidan foydalanib chiqa boshlagandan soʻng, ibroniy alifbosi ibroniy liturgiyasidan tashqarida qoʻllanila boshlandi. Bugungi kunda buxor tilida soʻzlashuvchi koʻplab keksa buxoriyalik yahudiylar faqat buxorcha oʻqish va yozishda kirill alifbosini bilishadi. Uning tegishli imlo tizimining kelib chiqishi Talmud orfografiyasidir<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011"/>. Sovet davrida [[Kommunizm|kommunistlar]] [[Turkiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi|Turkiston Respublikasida]] va [[Buxoro Xalq Sovet Respublikasi]]da ibroniy tili madaniyat va taʼlim tili boʻlishini xohlashgan. 1921-yil oxirida Turkiston xalq maorif komissarligi Buxoro yahudiylari uchun maktablarda ibroniy tilida emas, balki buxoriy tilida oʻqitishni buyurdi. Oʻzbekistonda 1934-yilda 15 ta buxorolik yahudiy klublari va 28 ta buxorolik yahudiylarning qizil choyxonasi mavjud edi. Biroq, 1938-yilda buxor tili maktablarda va madaniy tadbirlarda oʻqitish tili sifatida qoʻllanilmadi<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqida]] buxorolik yahudiy madaniyatini qaytarishga urinishlar boʻldi. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida Buxoro yahudiy adabiyoti boʻyicha kengashning tashkil etilishi muhim tashabbuslardan biri boʻlib, unga Aharon Shalamaev-Fidoyi rahbarlik qildi (Shalamaev-Fidoyi 1991-yilda Isroilga joʻnab ketgan). Yana bir muhim urinish Tojikistonda tashkil etilgan va [[professor]] Datxaev boshchiligidagi ''Hoverim'' jamiyati boʻldi (Datxayev 1992-yilda AQShga joʻnab ketgan)<ref>Tolmas 2006, 69-70</ref>. Bugungi kunda Buxoro yahudiylari madaniyatini qoʻllab-quvvatlashda davom etayotgan tashkilot bu Butunjahon buxoriy yahudiylari kongressidir. Bu tashkilot buxorolik yahudiylarning betakror hikoyasini ommaga tanishtirmoqda. Uning maqsadi boshqalar uchun buxorolik yahudiylarning tarixi, shuningdek, ularning madaniyati, tili va adabiyoti bilan tanishishdir. 1979-yilgi Sovet aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Markaziy Osiyo yahudiylarining 20% koʻproq buxoriy tilida emas, balki rus tilida gaplashgan<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. Ayrim buxoriyalik yahudiy yoshlar orasida, ayniqsa Nyu-York shahri hududida, buxoriyalik yahudiy tilshunos va yozuvchisi Yoqub Kalontarov tomonidan ishlab chiqilgan oʻzgartirilgan lotin alifbosida yozilgan buxor yahudiy tilidan foydalanish jonlandi.  Bugungi kunda Kvinsdagi Acdut-Unity klubi homiyligida buxoriy yahudiy tilini oʻrganayotgan yoshlar oʻzgartirilgan lotin alifbosidan foydalanmoqda. Buxoriy yahudiy tarixi va buxoriy tili boʻyicha darslar CUNYdagi Kvins kollejida 2010-yildan beri mavjud boʻlib, Buxoriy Amerika universitetida birinchi marta oʻqitilmoqda. Darslarni buxoriyalik adyunkt professor Imanuel Rybakov olib boradi<ref>{{veb manbasi|url=http://www1.cuny.edu/mu/podcasts/2010/05/10/saving-bukharian-jewish-history/|sarlavha=Saving Bukharian Jewish History – CUNY Radio Podcasts – CUNY|ish=www1.cuny.edu|til=en-US|kirish sanasi=2017-02-10}}</ref>. == Yana qarang == * [[Buxoro amirligi]] * Yahudiy tat == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=listarticles&secid=14 Asosiy Buxoriy tilini oʻrganing] * [http://www.endangeredlanguages.com/lang/3911 Yoʻqolib borayotgan tillar loyihasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201127080604/http://www.endangeredlanguages.com/lang/3911 |date=2020-11-27 }} * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=33&page=1 Noni padar (Otaning noni)] * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=115&page=1 MULOQAND] * [https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2cWElUSC1lQ1c5amM/edit Musiqa misollar] * [https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2camdFM21lbDNzUkE/edit Koʻproq musiqa misollari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160407174147/https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2camdFM21lbDNzUkE/edit |date=2016-04-07 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=fuy0jGYoJLM Buxoriy sheʼr] * [https://www.youtube.com/watch?v=7pB-iaJ8pTA Grisha Abramov Buxoro yahudiylari Mayami nutqi Buxoriy Buxoroda] * [https://shiur.com/search.php?keywords=%D0%91%D1%83%D1%85%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC Buxor tilida Tavrot maʼruzalari] [[Turkum:Buxoro]] [[Turkum:Oʻzbekiston tillari]] [[Turkum:Ibroniy-tojik lahjasi]] [[Turkum:Eron tillari]] [[Turkum:Isroil tillari]] [[Turkum:Oʻzbekistonda yahudiylar va yahudiylik]] [[Turkum:Tojik tilining shevalari]] cct60sprebdh16r6d5k5iqxs97e2u1u 6274165 6274164 2026-09-21T04:49:07Z Sherzod11W 273619 6274165 wikitext text/x-wiki Buxor tili ('''avtonimi''' : '''''Buxoriy''','' ibroniy yozuvi: בוכארי, kirillcha: buxorӣ, [[Lotin tili|lotincha]]: ''Buxorī''), '''yahudiy-tojik''', '''yahudiy-tojik''', '''buxoriy''', '''buxoriy''', '''buxoriy''' va '''buxoriy tillari''' nomi bilan ham tanilgan, [[Buxoro yahudiylari|buxoriy]] tilidagi tarixiy -tojik tilida soʻzlashadi. [[Markaziy Osiyo]]da<ref>{{kitob manbasi|editor=Ehrlich|title=Encyclopedia of the Jewish Diaspora: Origins, Experiences, and Culture|date=2009|publisher=ABC-CLIO|page=1124|chapter=Caucasus and Central Asia|quote=Bukharan Jews spoke a dialect of Tajik referred to as Bukhori or Judeo-Tajik, which is still used by Bukharan Jews today.}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Ido|first1=Shinji|title=The Vowel System of Jewish Bukharan Tajik: With Special Reference to the Tajik Vowel Chain Shift|journal=Journal of Jewish Languages|date=2017|volume=5|issue=1|page=85|doi=10.1163/22134638-12340078|quote=The term ʻthe Jewish dialect of Tajik’ is often used interchangeably with such terms as Judeo-Tadzhik, Judeo-Tajik, Bukhori, Bukhari, Bukharic, Bukharan, Bukharian, and Bukharit (Cooper 2012:284) in the literature.}}</ref>. Bu yahudiy lahjasi boʻlib, [[fors tili]]ning [[Tojik tili|tojikcha]] boʻlimidan kelib chiqqan va asosan oʻzaro tushunarli. == Umumiy maʼlumot == Tarixan buxor tilida [[Markaziy Osiyo]]dagi yahudiylar gaplashgan<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011">Birnbaum, Salomo A. 2011.</ref>. Buxoriy tilining til tasnifi quyidagicha: Hind-Yevropa – [[Hind-eroniy tillari|Hind-Eron]] – [[Eroniy tillar|Eron]] – Gʻarbiy Eron – Janubi-gʻarbiy Eron – [[Fors tili|Fors]] – [[Tojik tili|Tojik]] – Buxoriy<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. Buxoriy [[Fors tili|klassik fors]] tiliga asoslangan boʻlib, koʻp sonli [[Ivrit|ibroniy]] soʻzlari, shuningdek, [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[Rus tili|rus]] tillari kabi atrofdagi boshqa tillardan olingan kichikroq soʻzlardan iborat. Lugʻat tarkibiga fors, [[Arab tili|arab]], oʻzbek va ibroniy tillaridan kelib chiqqan leksik birikmalar kiradi<ref>Michael Shterenshis, [https://books.google.com/books?id=vJZm9amnoAoC&pg=PA84 ''Tamerlane and the Jews'' p. 85]</ref>. 1987-yilda soʻzlovchilarning umumiy soni 85 ming kishini tashkil etdi. SSSRda 45 ming soʻzlovchi bor edi; Isroilda 32 000 kishi bor edi; qolgan barcha mamlakatlarda esa 3000 tani tashkil etgan<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. [[Afgʻoniston]], Pokiston va [[Oʻzbekiston]] kabi koʻplab mamlakatlarda etnik ozchiliklar mavjud. Samarqand va Buxoro Oʻzbekistondagi ikki shahar boʻlib, ularda ayniqsa tojik tilida soʻzlashuvchilar zich yashaydi<ref>Ido, Shinji. 2007.</ref>, ular orasida XIX—XX asrlarda oʻn minglab buxorolik yahudiylar boʻlgan.ʼ<ref name="Ido, Shinji. 2017">Ido, Shinji. 2017.</ref>. (Zamonaviy davrda bu shaharlarda qolgan oz sonli yahudiylar gapiradigan lahjalar yahudiy boʻlmagan shevalaridan deyarli farq qilmaydi<ref name="Ido, Shinji. 2017"/>.) Bugungi kunda bu tilda Oʻzbekiston va uning atrofidagi hududlarda qolgan 10 000 ga yaqin [[yahudiylar]] soʻzlashadi, garchi bu tilda soʻzlashuvchilarning aksariyati boshqa joylarda, asosan [[Isroil]]da (taxminan 50 000 soʻzlashuvchilar) va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] istiqomat qilishadi. Aksariyat yahudiy tillari singari, Buxoriy ham anʼanaviy ravishda [[Yahudiy yozuvi|ibroniy alifbosidan]] foydalangan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.omniglot.com/writing/bukhori.htm|sarlavha=Bukhori (бухорӣ / בוכארי / بخاری) language|ish=www.omniglot.com}}</ref>. Ammo oʻtgan asr davomida sovet taʼsiri tufayli buxoriy 1920-yillarda lotin alifbosida, 1940-yildan boshlab esa [[kirill alifbosi]]da yozilgan. Oʻrta Osiyoda buxor yahudiy maktablari yopilgach, kitoblar va gazetalar kabi buxoriy yahudiy nashrlari kirill alifbosidan foydalanib chiqa boshlagandan soʻng, ibroniy alifbosi ibroniy liturgiyasidan tashqarida qoʻllanila boshlandi. Bugungi kunda buxor tilida soʻzlashuvchi koʻplab keksa buxoriyalik yahudiylar faqat buxorcha oʻqish va yozishda kirill alifbosini bilishadi. Uning tegishli imlo tizimining kelib chiqishi Talmud orfografiyasidir<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011"/>. Sovet davrida [[Kommunizm|kommunistlar]] [[Turkiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi|Turkiston Respublikasida]] va [[Buxoro Xalq Sovet Respublikasi]]da ibroniy tili madaniyat va taʼlim tili boʻlishini xohlashgan. 1921-yil oxirida Turkiston xalq maorif komissarligi Buxoro yahudiylari uchun maktablarda ibroniy tilida emas, balki buxoriy tilida oʻqitishni buyurdi. Oʻzbekistonda 1934-yilda 15 ta buxorolik yahudiy klublari va 28 ta buxorolik yahudiylarning qizil choyxonasi mavjud edi. Biroq, 1938-yilda buxor tili maktablarda va madaniy tadbirlarda oʻqitish tili sifatida qoʻllanilmadi<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqida]] buxorolik yahudiy madaniyatini qaytarishga urinishlar boʻldi. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida Buxoro yahudiy adabiyoti boʻyicha kengashning tashkil etilishi muhim tashabbuslardan biri boʻlib, unga Aharon Shalamaev-Fidoyi rahbarlik qildi (Shalamaev-Fidoyi 1991-yilda Isroilga joʻnab ketgan). Yana bir muhim urinish Tojikistonda tashkil etilgan va [[professor]] Datxaev boshchiligidagi ''Hoverim'' jamiyati boʻldi (Datxayev 1992-yilda AQShga joʻnab ketgan)<ref>Tolmas 2006, 69-70</ref>. Bugungi kunda Buxoro yahudiylari madaniyatini qoʻllab-quvvatlashda davom etayotgan tashkilot bu Butunjahon buxoriy yahudiylari kongressidir. Bu tashkilot buxorolik yahudiylarning betakror hikoyasini ommaga tanishtirmoqda. Uning maqsadi boshqalar uchun buxorolik yahudiylarning tarixi, shuningdek, ularning madaniyati, tili va adabiyoti bilan tanishishdir. 1979-yilgi Sovet aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Markaziy Osiyo yahudiylarining 20% koʻproq buxoriy tilida emas, balki rus tilida gaplashgan<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. Ayrim buxoriyalik yahudiy yoshlar orasida, ayniqsa Nyu-York shahri hududida, buxoriyalik yahudiy tilshunos va yozuvchisi Yoqub Kalontarov tomonidan ishlab chiqilgan oʻzgartirilgan lotin alifbosida yozilgan buxor yahudiy tilidan foydalanish jonlandi.  Bugungi kunda Kvinsdagi Acdut-Unity klubi homiyligida buxoriy yahudiy tilini oʻrganayotgan yoshlar oʻzgartirilgan lotin alifbosidan foydalanmoqda. Buxoriy yahudiy tarixi va buxoriy tili boʻyicha darslar CUNYdagi Kvins kollejida 2010-yildan beri mavjud boʻlib, Buxoriy Amerika universitetida birinchi marta oʻqitilmoqda. Darslarni buxoriyalik adyunkt professor Imanuel Rybakov olib boradi<ref>{{veb manbasi|url=http://www1.cuny.edu/mu/podcasts/2010/05/10/saving-bukharian-jewish-history/|sarlavha=Saving Bukharian Jewish History – CUNY Radio Podcasts – CUNY|ish=www1.cuny.edu|til=en-US|kirish sanasi=2017-02-10}}</ref>. == Yana qarang == * [[Buxoro amirligi]] * Yahudiy tat == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=listarticles&secid=14 Asosiy Buxoriy tilini oʻrganing] * [http://www.endangeredlanguages.com/lang/3911 Yoʻqolib borayotgan tillar loyihasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201127080604/http://www.endangeredlanguages.com/lang/3911 |date=2020-11-27 }} * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=33&page=1 Noni padar (Otaning noni)] * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=115&page=1 MULOQAND] * [https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2cWElUSC1lQ1c5amM/edit Musiqa misollar] * [https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2camdFM21lbDNzUkE/edit Koʻproq musiqa misollari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160407174147/https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2camdFM21lbDNzUkE/edit |date=2016-04-07 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=fuy0jGYoJLM Buxoriy sheʼr] * [https://www.youtube.com/watch?v=7pB-iaJ8pTA Grisha Abramov Buxoro yahudiylari Mayami nutqi Buxoriy Buxoroda] * [https://shiur.com/search.php?keywords=%D0%91%D1%83%D1%85%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC Buxor tilida Tavrot maʼruzalari]. [[Turkum:Buxoro]] [[Turkum:Oʻzbekiston tillari]] [[Turkum:Ibroniy-tojik lahjasi]] [[Turkum:Eron tillari]] [[Turkum:Isroil tillari]] [[Turkum:Oʻzbekistonda yahudiylar va yahudiylik]] [[Turkum:Tojik tilining shevalari]] jbw9ljy485kyz41bqpzt4y5cvyr68xm 6274166 6274165 2026-09-21T04:49:14Z Sherzod11W 273619 6274166 wikitext text/x-wiki Buxor tili ('''avtonimi''' : '''''Buxoriy''','' ibroniy yozuvi: בוכארי, kirillcha: buxorӣ, [[Lotin tili|lotincha]]: ''Buxorī''), '''yahudiy-tojik''', '''yahudiy-tojik''', '''buxoriy''', '''buxoriy''', '''buxoriy''' va '''buxoriy tillari''' nomi bilan ham tanilgan, [[Buxoro yahudiylari|buxoriy]] tilidagi tarixiy -tojik tilida soʻzlashadi. [[Markaziy Osiyo]]da<ref>{{kitob manbasi|editor=Ehrlich|title=Encyclopedia of the Jewish Diaspora: Origins, Experiences, and Culture|date=2009|publisher=ABC-CLIO|page=1124|chapter=Caucasus and Central Asia|quote=Bukharan Jews spoke a dialect of Tajik referred to as Bukhori or Judeo-Tajik, which is still used by Bukharan Jews today.}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Ido|first1=Shinji|title=The Vowel System of Jewish Bukharan Tajik: With Special Reference to the Tajik Vowel Chain Shift|journal=Journal of Jewish Languages|date=2017|volume=5|issue=1|page=85|doi=10.1163/22134638-12340078|quote=The term ʻthe Jewish dialect of Tajik’ is often used interchangeably with such terms as Judeo-Tadzhik, Judeo-Tajik, Bukhori, Bukhari, Bukharic, Bukharan, Bukharian, and Bukharit (Cooper 2012:284) in the literature.}}</ref>. Bu yahudiy lahjasi boʻlib, [[fors tili]]ning [[Tojik tili|tojikcha]] boʻlimidan kelib chiqqan va asosan oʻzaro tushunarli. == Umumiy maʼlumot == Tarixan buxor tilida [[Markaziy Osiyo]]dagi yahudiylar gaplashgan<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011">Birnbaum, Salomo A. 2011.</ref>. Buxoriy tilining til tasnifi quyidagicha: Hind-Yevropa – [[Hind-eroniy tillari|Hind-Eron]] – [[Eroniy tillar|Eron]] – Gʻarbiy Eron – Janubi-gʻarbiy Eron – [[Fors tili|Fors]] – [[Tojik tili|Tojik]] – Buxoriy<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. Buxoriy [[Fors tili|klassik fors]] tiliga asoslangan boʻlib, koʻp sonli [[Ivrit|ibroniy]] soʻzlari, shuningdek, [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[Rus tili|rus]] tillari kabi atrofdagi boshqa tillardan olingan kichikroq soʻzlardan iborat. Lugʻat tarkibiga fors, [[Arab tili|arab]], oʻzbek va ibroniy tillaridan kelib chiqqan leksik birikmalar kiradi<ref>Michael Shterenshis, [https://books.google.com/books?id=vJZm9amnoAoC&pg=PA84 ''Tamerlane and the Jews'' p. 85]</ref>. 1987-yilda soʻzlovchilarning umumiy soni 85 ming kishini tashkil etdi. SSSRda 45 ming soʻzlovchi bor edi; Isroilda 32 000 kishi bor edi; qolgan barcha mamlakatlarda esa 3000 tani tashkil etgan<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. [[Afgʻoniston]], Pokiston va [[Oʻzbekiston]] kabi koʻplab mamlakatlarda etnik ozchiliklar mavjud. Samarqand va Buxoro Oʻzbekistondagi ikki shahar boʻlib, ularda ayniqsa tojik tilida soʻzlashuvchilar zich yashaydi<ref>Ido, Shinji. 2007.</ref>, ular orasida XIX—XX asrlarda oʻn minglab buxorolik yahudiylar boʻlgan.ʼ<ref name="Ido, Shinji. 2017">Ido, Shinji. 2017.</ref>. (Zamonaviy davrda bu shaharlarda qolgan oz sonli yahudiylar gapiradigan lahjalar yahudiy boʻlmagan shevalaridan deyarli farq qilmaydi<ref name="Ido, Shinji. 2017"/>.) Bugungi kunda bu tilda Oʻzbekiston va uning atrofidagi hududlarda qolgan 10 000 ga yaqin [[yahudiylar]] soʻzlashadi, garchi bu tilda soʻzlashuvchilarning aksariyati boshqa joylarda, asosan [[Isroil]]da (taxminan 50 000 soʻzlashuvchilar) va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] istiqomat qilishadi. Aksariyat yahudiy tillari singari, Buxoriy ham anʼanaviy ravishda [[Yahudiy yozuvi|ibroniy alifbosidan]] foydalangan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.omniglot.com/writing/bukhori.htm|sarlavha=Bukhori (бухорӣ / בוכארי / بخاری) language|ish=www.omniglot.com}}</ref>. Ammo oʻtgan asr davomida sovet taʼsiri tufayli buxoriy 1920-yillarda lotin alifbosida, 1940-yildan boshlab esa [[kirill alifbosi]]da yozilgan. Oʻrta Osiyoda buxor yahudiy maktablari yopilgach, kitoblar va gazetalar kabi buxoriy yahudiy nashrlari kirill alifbosidan foydalanib chiqa boshlagandan soʻng, ibroniy alifbosi ibroniy liturgiyasidan tashqarida qoʻllanila boshlandi. Bugungi kunda buxor tilida soʻzlashuvchi koʻplab keksa buxoriyalik yahudiylar faqat buxorcha oʻqish va yozishda kirill alifbosini bilishadi. Uning tegishli imlo tizimining kelib chiqishi Talmud orfografiyasidir<ref name="Birnbaum, Salomo A 2011"/>. Sovet davrida [[Kommunizm|kommunistlar]] [[Turkiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi|Turkiston Respublikasida]] va [[Buxoro Xalq Sovet Respublikasi]]da ibroniy tili madaniyat va taʼlim tili boʻlishini xohlashgan. 1921-yil oxirida Turkiston xalq maorif komissarligi Buxoro yahudiylari uchun maktablarda ibroniy tilida emas, balki buxoriy tilida oʻqitishni buyurdi. Oʻzbekistonda 1934-yilda 15 ta buxorolik yahudiy klublari va 28 ta buxorolik yahudiylarning qizil choyxonasi mavjud edi. Biroq, 1938-yilda buxor tili maktablarda va madaniy tadbirlarda oʻqitish tili sifatida qoʻllanilmadi<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqida]] buxorolik yahudiy madaniyatini qaytarishga urinishlar boʻldi. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida Buxoro yahudiy adabiyoti boʻyicha kengashning tashkil etilishi muhim tashabbuslardan biri boʻlib, unga Aharon Shalamaev-Fidoyi rahbarlik qildi (Shalamaev-Fidoyi 1991-yilda Isroilga joʻnab ketgan). Yana bir muhim urinish Tojikistonda tashkil etilgan va [[professor]] Datxaev boshchiligidagi ''Hoverim'' jamiyati boʻldi (Datxayev 1992-yilda AQShga joʻnab ketgan)<ref>Tolmas 2006, 69-70</ref>. Bugungi kunda Buxoro yahudiylari madaniyatini qoʻllab-quvvatlashda davom etayotgan tashkilot bu Butunjahon buxoriy yahudiylari kongressidir. Bu tashkilot buxorolik yahudiylarning betakror hikoyasini ommaga tanishtirmoqda. Uning maqsadi boshqalar uchun buxorolik yahudiylarning tarixi, shuningdek, ularning madaniyati, tili va adabiyoti bilan tanishishdir. 1979-yilgi Sovet aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Markaziy Osiyo yahudiylarining 20% koʻproq buxoriy tilida emas, balki rus tilida gaplashgan<ref name="Tolmas, Chana 2006">Tolmas, Chana. 2006.</ref>. Ayrim buxoriyalik yahudiy yoshlar orasida, ayniqsa Nyu-York shahri hududida, buxoriyalik yahudiy tilshunos va yozuvchisi Yoqub Kalontarov tomonidan ishlab chiqilgan oʻzgartirilgan lotin alifbosida yozilgan buxor yahudiy tilidan foydalanish jonlandi.  Bugungi kunda Kvinsdagi Acdut-Unity klubi homiyligida buxoriy yahudiy tilini oʻrganayotgan yoshlar oʻzgartirilgan lotin alifbosidan foydalanmoqda. Buxoriy yahudiy tarixi va buxoriy tili boʻyicha darslar CUNYdagi Kvins kollejida 2010-yildan beri mavjud boʻlib, Buxoriy Amerika universitetida birinchi marta oʻqitilmoqda. Darslarni buxoriyalik adyunkt professor Imanuel Rybakov olib boradi<ref>{{veb manbasi|url=http://www1.cuny.edu/mu/podcasts/2010/05/10/saving-bukharian-jewish-history/|sarlavha=Saving Bukharian Jewish History – CUNY Radio Podcasts – CUNY|ish=www1.cuny.edu|til=en-US|kirish sanasi=2017-02-10}}</ref>. == Yana qarang == * [[Buxoro amirligi]] * Yahudiy tat == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=listarticles&secid=14 Asosiy Buxoriy tilini oʻrganing] * [http://www.endangeredlanguages.com/lang/3911 Yoʻqolib borayotgan tillar loyihasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201127080604/http://www.endangeredlanguages.com/lang/3911 |date=2020-11-27 }} * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=33&page=1 Noni padar (Otaning noni)] * [http://www.bjews.com/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=115&page=1 MULOQAND] * [https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2cWElUSC1lQ1c5amM/edit Musiqa misollar] * [https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2camdFM21lbDNzUkE/edit Koʻproq musiqa misollari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160407174147/https://docs.google.com/file/d/0BwBo-Zi70R2camdFM21lbDNzUkE/edit |date=2016-04-07 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=fuy0jGYoJLM Buxoriy sheʼr] * [https://www.youtube.com/watch?v=7pB-iaJ8pTA Grisha Abramov Buxoro yahudiylari Mayami nutqi Buxoriy Buxoroda] * [https://shiur.com/search.php?keywords=%D0%91%D1%83%D1%85%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC Buxor tilida Tavrot maʼruzalari]. [[Turkum:Buxoro]] [[Turkum:Oʻzbekiston tillari]] [[Turkum:Ibroniy-tojik lahjasi]] [[Turkum:Eron tillari]] [[Turkum:Isroil tillari]] [[Turkum:Oʻzbekistonda yahudiylar va yahudiylik]] [[Turkum:Tojik tilining shevalari]] hbml4y0hlvjjy4mpcrewx2x2nytbv85 0 741621 6274056 2658418 2026-09-20T17:34:14Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274056 wikitext text/x-wiki '''Movlid Visaitov haykali''' ― Grozniyda shon-sharaf yodgorlik majmuasining asosiy kirish qismida oʻrnatilgan. Yodgorlik yaratish uchun tanlov 2005-yilda eʼlon qilindi. Yodgorlik-bu qizil granit bilan qoplangan poydevorga oʻrnatilgan bronza ot haykali. Cherkesku kiygan chavandoz, uning boshi uzra koʻtarilgan qoʻlida shashka ushlab turadi. Yodgorlik shon-sharaf yodgorlik majmuasining bir qismidir{{Sfn|rutraveller}}{{Sfn|Чечен-инфо}}. Yodgorlikning ochilishi 2010-yil 8-mayda boʻlib oʻtdi{{Sfn|Чечен-инфо}}. Gvardiya podpolkovnigi movlid Visaitov-Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, birinchi 255 alohida chechen-Ingush otliq polkining qoʻmondoni, keyin 28-gvardiya otliq polki(6-gvardiya otliq diviziyasi, 3-gvardiya otliq korpusi, 2-Belorusiya fronti), Sovet Ittifoqi qahramoni (1990-yil). 1945-yil 2-mayda, Visaitov boshchiligidagi polk Elba daryosiga va Vittenbergning shimoliga Angliya-Amerika qoʻshinlari bilan birinchi marta uchrashdi{{Sfn|Висаитов|1966}}. Movlid Visaitov birinchi sovet zobiti boʻlib, Amerikaning ilgʻor qismlarini boshqargan general Aleksandr Bolling bilan qoʻl berib koʻrishgan birinchi sovet zobiti edi. AQSh Prezidenti Garri Truman Visait „faxriy Legion“{{Sfn|Идрисова}} ordeni bilan taqdirlandi. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Книга|автор=Висаитов М. А.|заглавие=От Терека до Эльбы. Воспоминания бывшего командира гвардейского полка о боевом пути в годы Великой Отечественной войны|место=Гр.|издательство=Чечено-Ингушское книжное издательство|год=1966|страниц=128|ref=Висаитов}} == Havolalar == * {{Veb manbasi|sarlavha=Памятник Мовлиду Висаитову (Monument Movlid Visaitov)|url=https://rutraveller.ru/place/122518|ish=rutraveller|kirish sanasi=2020-04-09|til=ru}} * {{Veb manbasi|sarlavha=Памятник Герою Советского Союза Мовлиду Алероевичу Висаитову|url=http://www.checheninfo.ru/164325-pamyatnik-geroyu-sovetskogo-soyuza-movlidu-aleroevichu-visaitovu.html|ish=Чечен-инфо|sana=2018-07-08|kirish sanasi=2020-04-09|til=ru|qaralgan sana=2022-06-23|arxivsana=2020-01-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200105153641/http://www.checheninfo.ru/164325-pamyatnik-geroyu-sovetskogo-soyuza-movlidu-aleroevichu-visaitovu.html}} * {{Veb manbasi|muallif=Умиша Идрисова|sarlavha=Человек из легенды|url=http://vesti95.ru/2012/05/4364535/|ish=[[Вести республики]]|sana=2012-05-08|kirish sanasi=2020-04-09|til=ru}} [[Turkum:Grozniyda Ulug ' Vatan urushi yodgorliklari]] [[Turkum:Chechenistonda 2010-yil]] [[Turkum: may 2010]] [[Turkum: 8-may voqealari]] [[Turkum: Rossiyada 2010-yilda qurilgan bino va inshootlar]] [[Turkum: harbiy yodgorliklar]] [[Turkum: Visait Movlid]] 19zm5ulsfkzeicild27cwlmieru0qv2 0 742307 6274334 5376144 2026-09-21T10:52:19Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274334 wikitext text/x-wiki '''Novosibirskdagi 2-sonli suv minorasi''' — [[Novosibirsk|Novosibirskning]] Jeleznodorojniy tumanidagi muhandislik inshooti. 1902-yilda qurilgan. Mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan meʼmoriy yodgorlik{{Sfn|Памятники истории|2011}}. == Tavsifi == 2-sonli suv minorasi Tunnel qiyaligi yaqinida joylashgan. Sakkiz qirrali konstruksiya granit toshlardan yasalgan baland zanglagan plintusga asoslangan boʻlib, uchta yarusdan iborat: ikkita pastki qismi qizil gʻishtdan, ustki qavati diametri pastki qismidan kattaroq, taxtalar bilan qoplangan yogʻochdan yasalgan va koʻp pogʻonali konsollari boʻlgan katta arkatur kamariga tayanadi{{Sfn|Памятники истории|2011}}. Pastki qavatning yarim aylana shaklidagi kirish eshigi va derazalari asosli toshli sandriklar bilan bezatilgan. Yuqori yogʻoch qavatdagi deraza oʻrinlari toʻrtburchak{{Sfn|Памятники истории|2011}}. Sakkiz qirrali peshtoq metall tom bilan yopilgan va fonar{{Sfn|Памятники истории|2011}} bilan yakunlangan. Tuzilish chiziqli harsangtosh poydevorida joylashgan. Pastki tom yogʻochdan qilingan{{Sfn|Памятники истории|2011}}. 2-sonli suv minorasi XX-asrning boshlarida qurilgan muhandislik inshooti arxitekturasining namunasi, Trans-Sibir temir yoʻlidagi Ob stantsiyasining bir qismi boʻlgan obyekt hisoblanadi{{Sfn|Памятники истории|2011}}. == Yana qarang == * [[Marks maydonidagi suv minorasi]] * [[1-sonli suv minorasi]] * [[3-sonli suv minorasi]] == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Книга|автор=Воеводина Т. В., Грес М. В., Минов И. Г. и др.|заглавие=Памятники истории, архитектуры и монументального искусства Новосибирской области Книга 1.Новосибирск|ответственный=В. А. Кошелев|ссылка=https://ugookn.nso.ru/sites/ugookn.nso.ru/wodby_files/files/migrate/BossPictureLibrary/NPC-mal.pdf|место=Новосибирск|издательство=ПК «ДЕАЛ»|год=2011|страниц=279|страницы=|isbn=5-8402-0368-8|ref=Памятники истории}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180210062042/https://ugookn.nso.ru/sites/ugookn.nso.ru/wodby_files/files/migrate/BossPictureLibrary/NPC-mal.pdf |date=2018-02-10 }} * {{Книга|автор=|заглавие=Новосибирск. 100 лет. События. Люди|ответственный=отв. ред. Л. М. Горюшкин|ссылка=|место=Новосибирск|издательство=Наука|год=1993|страниц=472|страницы=|isbn=}} == Havolalar == * {{Veb manbasi|muallif=|url=http://kraeved.ngonb.ru/node/3439|sarlavha=Водонапорная башня № 2. Новосибирский краеведческий портал.|til=ru|ish=kraeved.ngonb.ru|sana=|kirish sanasi=2021-11-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190908201844/http://kraeved.ngonb.ru/node/3439|arxivsana=2019-09-08}} [[Turkum:Novosibirskdagi binolar va inshootlar]] [[Turkum:1900-yillarda qurilgan minoralar]] [[Turkum:Novosibirskning Jeleznodorojniy tumani]] [[Turkum:Novosibirsk minoralari]] [[Turkum:Rossiyaning suv minoralari]] [[Turkum:Novosibirskdagi mintaqaviy madaniy meros ob’ektlari]] [[Turkum:Rossiyaning madaniy meros ob’ektlari alifbo tartibida]] r154ycg0zj1ys454ekumq4jfk5xspdu 0 742354 6274335 3733479 2026-09-21T10:52:22Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274335 wikitext text/x-wiki '''Novosibirskdagi 3-sonli suv minorasi''' — [[Novosibirsk|Novosibirskning]] Jeleznodorojniy tumanidagi muhandislik inshooti. 1912-yilda qurilgan<ref name="multiple"/>. Mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan meʼmoriy yodgorlik<ref name="multiple" />. Minora yonida yana bir meʼmoriy yodgorlik — 1-sonli suv minorasi<ref name="multiple"/> joylashgan. == Tavsifi == 3-sonli suv minorasi Gʻarbiy Sibir temir yoʻlining Novosibirsk-Glavniy stansiyasining shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan. Dumaloq uch qavatli minora qizil gʻishtdan qurilgan boʻlib, granit toshlardan yasalgan rustika qilingan tsokolga tayangan<ref name="multiple"/>. Yaruslar gʻisht tyagalar bilan ajratilgan<ref name="multiple"/>. Birinchi qayat gorizontal gʻisht rustika bilan qoplangan, u ikkinchi qavatdan karniz kamari bilan ajratilgan, ikkinchi va uchinchi qavatlar bir-biridan murakkabroq karniz profili bilan ajratilgan<ref name="multiple"/>. Minoraning toj karnizi keng va koʻp pogʻonali<ref name="multiple"/>. Minora gumbazi sakkiz qirrali, tomi metalldan<ref name="multiple">{{Veb manbasi|muallif=|til=ru|url=https://ugookn.nso.ru/sites/ugookn.nso.ru/wodby_files/files/migrate/BossPictureLibrary/NPC-mal.pdf|sarlavha=Памятники истории, архитектуры и монументального искусства Новосибирской области.|kirish sanasi=2019-02-05|arxivsana=2018-02-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180210062042/https://ugookn.nso.ru/sites/ugookn.nso.ru/wodby_files/files/migrate/BossPictureLibrary/NPC-mal.pdf}}</ref> ishlangan. Har bir qavatda bir-biridan teng masofada joylashgan toʻrtta deraza<ref name="multiple"/> mavjud. Kirish va derazalarining oʻrni uchlari arkasimon boʻlib, ular pona shaklidagi gʻishtlardan yasalgan keng arxivoltlar bilan oʻralgan, katta asosiy tosh bilan yakunlangan<ref name="multiple"/>. Minora harsangtosh tasmali poydevorda joylashgan<ref name="multiple"/>. Diametri — 7,3 m<ref name="multiple"/>. 3-sonli suv minorasi XX-asr boshlarida Trans-Sibir temir yoʻlining stansiya kompleksida qurilgan maxsus muhandislik inshooti meʼmorchiligining namunasidir<ref name="multiple"/>. == Yana qarang == * [[Marks maydonidagi suv minorasi]] * [[1-sonli suv minorasi]] * [[2-sonli suv minorasi]] == Manbalar == {{manbalar}} <references group="" responsive="1"></references> == Adabiyotlar == * {{Книга|автор=Воеводина Т. В., Грес М. В., Минов И. Г. и др.|заглавие=Памятники истории, архитектуры и монументального искусства Новосибирской области Книга 1. Новосибирск|ответственный=В. А. Кошелев|ссылка=https://ugookn.nso.ru/sites/ugookn.nso.ru/wodby_files/files/migrate/BossPictureLibrary/NPC-mal.pdf|место=Новосибирск|издательство=ПК «ДЕАЛ»|год=2011|страниц=279|страницы=|isbn=5-8402-0368-8|ref=Памятники истории}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180210062042/https://ugookn.nso.ru/sites/ugookn.nso.ru/wodby_files/files/migrate/BossPictureLibrary/NPC-mal.pdf |date=2018-02-10 }} * {{Книга|автор=|заглавие=Новосибирск. 100 лет. События. Люди|ответственный=отв. ред. Л. М. Горюшкин|ссылка=|место=Новосибирск|издательство=Наука|год=1993|страниц=472|страницы=|isbn=}} == Havolalar == * {{Veb manbasi|muallif=|url=http://kraeved.ngonb.ru/node/3686|sarlavha=Водонапорная башня № 3. Новосибирский краеведческий портал.|til=ru|ish=kraeved.ngonb.ru|sana=|kirish sanasi=2019-02-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190207015141/http://kraeved.ngonb.ru/node/3686|arxivsana=2019-02-07}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha suv ob’ektlari]] [[Turkum:Здания и сооружения Новосибирска]] [[Turkum:1912-yilda qurilgan minoralar]] [[Turkum:Novosibirskning Jeleznodorojniy tumani]] [[Turkum:Novosibirsk minoralari]] [[Turkum:Rossiyaning suv minoralari]] [[Turkum:Novosibirskdagi mintaqaviy madaniy meros ob’ektlari]] [[Turkum:Rossiyaning madaniy meros ob’ektlari alifbo tartibida]] m3p62wdvsvqy6c1q6drurvm9nfv0a9a 0 742623 6274019 6217343 2026-09-20T14:44:14Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6274019 wikitext text/x-wiki '''Bromokriptin''' dastlab '''Parlodel''' nomi ostida sotilgan keyinchalik koʻplab brend nomlari ostida sotuvga chiqarilgan.<ref name="brands">{{veb manbasi|sarlavha=Bromocriptine international brand names|url=https://www.drugs.com/international/bromocriptine.html|nashriyot=Drugs.com|kirish sanasi=13-iyul 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170806023201/https://www.drugs.com/international/bromocriptine.html|arxivsana=6-avgust 2017-yil}}</ref> Ergolin hosilasi dofamin agonisti boʻlib, u [[gipofiz]] oʻsmalari, [[Parkinson kasalligi]], giperprolaktinemiya, neyroleptik malign sindrom va 2-turdagi qandli diabetni davolashda qoʻllanadi. Bromokriptin 1968-yilda patentlangan va 1975-yilda tibbiy foydalanishga ruxsat berilgan.<ref name="Fis2006">{{kitob manbasi|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9783527607495|page=533|url=https://books.google.com/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA533|language=en}}</ref> == Tibbiy maqsadlarda foydalanish == Bromokriptin [[akromegaliya]] va [[amenoreya]], bepushtlik, [[gipogonadizm]] va prolaktin ajraladigan adenoma kabi [[Adenoma|giperprolaktinemiya]] bilan bog'liq kasalliklarni davolash uchun foydalaniladi. Shuningdek, u tuxumdonlar giperstimulyatsiyasi sindromining oldini olish uchun<ref>{{jurnal manbasi|title=Diagnosis and Treatment of Pituitary Adenomas: A Review|url=https://archive.org/details/jama_2017-02-07_317_5/page/516|journal=JAMA|volume=317|issue=5|pages=516–524|date=February 2017|pmid=28170483|doi=10.1001/jama.2016.19699}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|date=14-Apr 2021-yil|title=Dopamine agonists for preventing ovarian hyperstimulation syndrome|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|doi=10.1002/14651858.CD008605.pub4|pmc=8092425|pmid=33851429}}</ref> va Parkinson kasalligini davolash uchun ishlatiladi. 1980-yillarning oxiridan beri u kokain alomatlarini kamaytirish uchun ishlatilgan, ammo bu usulda foydalanish uchun isbotlar kam.<ref>{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Dopamine agonists for the treatment of cocaine dependence|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=5|pages=CD003352|date=May 2015|pmid=26014366|pmc=6999795|doi=10.1002/14651858.CD003352.pub4}}</ref> Bromokriptinning formulasi, sikloset ham 2-toifa diabetni davolash uchun ishlatiladi.<ref>{{jurnal manbasi|title=The role of bromocriptine-QR in the management of type 2 diabetes expert panel recommendations|journal=Endocrine Practice|volume=19|issue=1|pages=100–6|date=2013|pmid=23337160|doi=10.4158/EP12325.OR}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Efficacy and Safety of Bromocriptine-QR in Type 2 Diabetes: A Systematic Review and Meta-Analysis|journal=Hormone and Metabolic Research|volume=47|issue=11|pages=805–12|date=October 2015|pmid=26332757|doi=10.1055/s-0035-1559684}}</ref> Uyg'onganidan keyin 2 soat ichida qo'llanilganda, u gipotalamusdagi dofamin darajasini oshiradi va natijada jigarda [[Glukoza|glyukoza]] ishlab chiqarishni kamaytiradi. Shuning uchun u glyukemik nazoratni yaxshilash uchun parhez va jismoniy mashqlar uchun qo'shimcha sifatida iste'mol qilinishi mumkin.<ref>{{jurnal manbasi|title=Bromocriptine: a sympatholytic, d2-dopamine agonist for the treatment of type 2 diabetes|journal=Diabetes Care|volume=34|issue=4|pages=789–94|date=April 2011|pmid=21447659|pmc=3064029|doi=10.2337/dc11-0064|url=http://care.diabetesjournals.org/cgi/doi/10.2337/dc11-0064}}</ref> == Nojo‘ya ta'sirlari == Eng ko'p uchraydigan nojo'ya ta'sirlarga ko'ngil aynishi, ortostatik gipotenziya, [[Bosh ogʻrigʻi|bosh og'rig'i]] va [[qusish]] markazini stimulyatsiya qilish orqali qayt qilishdir.<ref>{{jurnal manbasi|title=The safety of bromocriptine in long-term use: a review of the literature|url=https://archive.org/details/sim_current-medical-research-and-opinion_1986_10_1/page/25|journal=Current Medical Research and Opinion|volume=10|issue=1|pages=25–51|year=1986|pmid=3516579|doi=10.1185/03007998609111089}}</ref> Miyokard infarkti va [[insult]] kabi jiddiy oqibatlarga olib keladigan [[Chilla davri|vazospazmlar]] tug'ruq davri bilan bog'liq bo'lib, juda kam uchraydigan hodisalardir.<ref>{{jurnal manbasi|title=Bromocriptine related atypical vascular accidents postpartum identified through medicolegal reviews|journal=Medicine and Law|volume=15|issue=1|pages=127–34|year=1996|pmid=8691994}}</ref> Periferik vazospazm (barmoqlar yoki oyoq barmoqlari) Raynaud fenomeniga olib kelishi mumkin. Bromokriptinni qo'llash psixotik simptomlarni keltirib chiqarishi yoki yomonlashishi bilan bog'liq (uning mexanizmi ko'pchilik antipsikotiklarga qarama-qarshidir, ularning mexanizmlari odatda dopamin retseptorlarini bloklaydi).<ref>{{jurnal manbasi|title=Bromocriptine and psychosis: a literature review|url=https://archive.org/details/sim_psychiatric-quarterly_spring-1995_66_1/page/87|journal=The Psychiatric Quarterly|volume=66|issue=1|pages=87–95|year=1995|pmid=7701022|doi=10.1007/BF02238717}}</ref> Bromokriptin Parkinson kasalligini davolash uchun yuqori dozalarda qo'llanilganda o'pka fibrozi haqida xabar berilgan.<ref>{{jurnal manbasi|title=Pleuropulmonary fibrosis due to bromocriptine treatment for Parkinson's disease|journal=Clinical and Experimental Neurology|volume=27|pages=79–82|year=1990|pmid=2129961}}</ref> Tuqqandan keyin sut ishlab chiqarishni to'xtatish uchun foydalanish 2014-yilda ko'rib chiqildi va bu kontekstda jiddiy yurak-qon tomir, nevrologik yoki psixiatrik hodisalar bilan sababiy bog'liqlikni istisno qilib bo'lmaydi, degan xulosaga keldi, umumiy insidans 0,005% dan 0,04% gacha. Ma'lumotlarga asoslanib, qo'shimcha xavfsizlik choralari va qat'iyroq retseptlash qoidalari taklif qilindi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.ema.europa.eu/ema/index.jsp?curl=pages/news_and_events/news/2014/08/news_detail_002157.jsp&mid=WC0b01ac058004d5c1|sarlavha=European Medicines Agency - News and Events - CMDh endorses restricted use of bromocriptine for stopping breast milk production|sana=2018-09-17|ish=www.ema.europa.eu|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140828112730/http://www.ema.europa.eu/ema/index.jsp?curl=pages%2Fnews_and_events%2Fnews%2F2014%2F08%2Fnews_detail_002157.jsp&mid=WC0b01ac058004d5c1|arxivsana=2014-08-28}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://m.aerzteblatt.de/news/59857.htm|sarlavha=EMA rät vom Abstillmittel Bromocriptin ab|kirish sanasi=2014-08-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150609025916/http://m.aerzteblatt.de/news/59857.htm|arxivsana=2015-06-09|sana=2014-08-25}} "EMA rät vom Abstillmittel Bromocriptin ab", article in Ärzteblatt</ref> Bu safro tuzining eksport pompasi inhibitori.<ref>{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Flagging Drugs That Inhibit the Bile Salt Export Pump|journal=Molecular Pharmaceutics|volume=13|issue=1|pages=163–71|date=January 2016|pmid=26642869|doi=10.1021/acs.molpharmaceut.5b00594|url=http://www.zora.uzh.ch/id/eprint/118806/1/acs.molpharmaceut.pdf|qaralgan sana=2022-06-25|arxiv-sana=2021-11-04|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20211104155305/https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/118806/1/acs.molpharmaceut.pdf|url-status=dead}}</ref> Dofamin agonistlarini uzoq muddat qabul qilgandan keyin, dozani kamaytirish yoki qabul qilishni to'xtatish paytida quyidagi nojo'ya ta'sirlar kelib chiqadi : tashvish, vahima hurujlari , [[disforiya]], depressiya, qo'zg'alish, asabiylashish, o'z joniga qasd qilish fikri, charchoq, ortostatik gipotenziya, ko'ngil aynishi, qusish., diaforez, umumiy og'riq va giyohvand moddalarga bo'lgan ishtiyoq. Ba'zi odamlar uchun bu nojo'ya ta'sirlar qisqa muddatli bo'lib, ular to'liq tuzalib ketadi, boshqalar uchun uzoq davom etadigan nojo'ya ta'sirlar paydo bo'lishi mumkin, bu bu nojo'ya ta'sirlar oylab yillab davom etishi mumkin.<ref name="pmid23686524">{{jurnal manbasi|title=Dopamine agonist withdrawal syndrome: implications for patient care|journal=Drugs & Aging|volume=30|issue=8|pages=587–92|date=August 2013|pmid=23686524|doi=10.1007/s40266-013-0090-z}}</ref> == Farmakologiya == === Farmakodinamikasi === [[Fayl:Bromocriptin.png|thumb|Dopamin retseptorlari bilan bog'langan konformatsiyada bormokriptin]] Bromokriptin [[Dopamine|dofamin]] D <nowiki><sub id="mwXg">2</sub></nowiki> retseptorining qisman agonistidir.<ref name="pmid20138024">{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=The dopamine receptor D2 agonist bromocriptine inhibits glucose-stimulated insulin secretion by direct activation of the alpha2-adrenergic receptors in beta cells|journal=Biochemical Pharmacology|volume=79|issue=12|pages=1827–36|date=June 2010|pmid=20138024|doi=10.1016/j.bcp.2010.01.029}}</ref> Bundan tashqari, boshqa dofamin retseptorlari va turli xil serotonin va adrenergik retseptorlari bilan o'zaro ta'sir qiladi. Bromokriptin qo'shimcha ravishda GLT1 glutamat tashuvchisini teskari o'zgartirib, [[Glutamin kislota|glutamatning]] tarqalishini ingibatsiya qilgani aniqlangan.<ref>{{jurnal manbasi|title=Bromocriptine, an ergot alkaloid, inhibits excitatory amino acid release mediated by glutamate transporter reversal|journal=European Journal of Pharmacology|volume=643|issue=1|pages=48–57|date=September 2010|pmid=20599932|doi=10.1016/j.ejphar.2010.06.007}}</ref> Serotonin 5-HT <nowiki><sub id="mweA">2B</sub></nowiki> retseptorlarining antagonisti sifatida bromokriptin yurak valvulopatiyasi bilan bog'liq emas.<ref name="pmid24361689">{{jurnal manbasi|title=Safety Pharmacology assessment of drugs with biased 5-HT(2B) receptor agonism mediating cardiac valvulopathy|journal=J Pharmacol Toxicol Methods|volume=69|issue=2|pages=150–61|date=2014|pmid=24361689|doi=10.1016/j.vascn.2013.12.004|url=}}</ref> Bu kabergolin va pergolid kabi 5-HT <sub>2B</sub> retseptorlari agonistlari vazifasini bajaradigan boshqa ergolinlardan farqli o'laroq, lekin xuddi shunday tarzda 5-HT <sub>2B</sub> retseptorlari antagonisti vazifasini bajaradigan lizuridga o'xshaydi.<ref name="pmid24361689" /> {| class="wikitable" |+{{Nobr|Activities of bromocriptine at various sites<ref name="pmid12388666">{{jurnal manbasi | vauthors = Millan MJ, Maiofiss L, Cussac D, Audinot V, Boutin JA, Newman-Tancredi A | title = Differential actions of antiparkinson agents at multiple classes of monoaminergic receptor. I. A multivariate analysis of the binding profiles of 14 drugs at 21 native and cloned human receptor subtypes | journal = J Pharmacol Exp Ther | volume = 303 | issue = 2 | pages = 791–804 | date = November 2002 | pmid = 12388666 | doi = 10.1124/jpet.102.039867 | url = }}</ref><ref name="pmid12388667">{{jurnal manbasi | vauthors = Newman-Tancredi A, Cussac D, Audinot V, Nicolas JP, De Ceuninck F, Boutin JA, Millan MJ | title = Differential actions of antiparkinson agents at multiple classes of monoaminergic receptor. II. Agonist and antagonist properties at subtypes of dopamine D(2)-like receptor and alpha(1)/alpha(2)-adrenoceptor | journal = J Pharmacol Exp Ther | volume = 303 | issue = 2 | pages = 805–14 | date = November 2002 | pmid = 12388667 | doi = 10.1124/jpet.102.039875 | url = }}</ref><ref name="pmid12388668">{{jurnal manbasi | vauthors = Newman-Tancredi A, Cussac D, Quentric Y, Touzard M, Verrièle L, Carpentier N, Millan MJ | title = Differential actions of antiparkinson agents at multiple classes of monoaminergic receptor. III. Agonist and antagonist properties at serotonin, 5-HT(1) and 5-HT(2), receptor subtypes | journal = J Pharmacol Exp Ther | volume = 303 | issue = 2 | pages = 815–22 | date = November 2002 | pmid = 12388668 | doi = 10.1124/jpet.102.039883 | url = }}</ref><ref name="PDSPKiDatabase">National Institute of Mental Health. PDSP Ki&nbsp;Database (Internet). ChapelHill (NC): University of North Carolina. Available from:&nbsp;{{veb manbasi|url=http://pdsp.med.unc.edu/pdsp.php |title=Archived copy |access-date=2021-04-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413022746/https://pdsp.unc.edu/databases/pdsp.php?testFreeRadio=testFreeRadio&testLigand=Bromocriptine&doQuery=Submit+Query|archive-date=2021-04-12}}</ref>}} !Site !Affinity (K<sub>i</sub> [nM]) !Efficacy (E<sub>max</sub> [%]) !Action |- |D<nowiki><sub id="mwmw">1</sub></nowiki> |692 | ? | ? |- |D<nowiki><sub id="mwpA">2S</sub></nowiki> |5.0 |41 |Partial agonist |- |D<nowiki><sub id="mwqw">2L</sub></nowiki> |15 |28 |Partial agonist |- |D<nowiki><sub id="mwsg">3</sub></nowiki> |6.8 |68 |Partial agonist |- |D<nowiki><sub id="mwuQ">4</sub></nowiki> |372 |0 |Silent antagonist |- |D<nowiki><sub id="mwwA">5</sub></nowiki> |537 | ? | ? |- |5-HT<nowiki><sub id="mwyQ">1A</sub></nowiki> |13 |72 |Partial agonist |- |5-HT<nowiki><sub id="mw0A">1B</sub></nowiki> |355 |66 |Partial agonist |- |5-HT<nowiki><sub id="mw1w">1D</sub></nowiki> |11 |86 |Partial agonist |- |5-HT<nowiki><sub id="mw3g">2A</sub></nowiki> |107 |69 |Partial agonist |- |5-HT<nowiki><sub id="mw5Q">2B</sub></nowiki> |56 |0 |Silent antagonist |- |5-HT<nowiki><sub id="mw7A">2C</sub></nowiki> |741 |79 |Partial agonist |- |5-HT<nowiki><sub id="mw8w">6</sub></nowiki> |33 | ? | ? |- |5-HT<nowiki><sub id="mw_A">7</sub></nowiki> |11–126 | ? | ? |- |α<nowiki><sub id="mwAQU">1A</sub></nowiki> |4.2 |0 |Silent antagonist |- |α<nowiki><sub id="mwAQw">1B</sub></nowiki> |1.4 | ? | ? |- |α<nowiki><sub id="mwARU">1D</sub></nowiki> |1.1 | ? | ? |- |α<nowiki><sub id="mwAR4">2A</sub></nowiki> |11 |0 |Silent antagonist |- |α<nowiki><sub id="mwASU">2B</sub></nowiki> |35 |0 |Silent antagonist |- |α<nowiki><sub id="mwASw">2C</sub></nowiki> |28 |0 |Silent antagonist |- |α<nowiki><sub id="mwATM">2D</sub></nowiki> |68 | ? | ? |- |β<nowiki><sub id="mwATw">1</sub></nowiki> |589 | ? | ? |- |β<nowiki><sub id="mwAUU">2</sub></nowiki> |741 | | ? |- |H<nowiki><sub id="mwAU4">1</sub></nowiki> |>10,000 |– |– |- |M<nowiki><sub id="mwAVU">1</sub></nowiki> |>10,000 |– |– |- class="sortbottom" | colspan="4" style="width: 1px; background-color:#eaecf0; text-align: center;" | |} == Kimyo == Barcha ergopeptidlar singari, bromokriptin ham sikloldir ; uning tripeptid qismining ikkita peptid guruhi o'zaro bog'langan bo'lib, amid funksionalligi bilan ikkita halqa o'rtasida >NC(OH)< birikmasini hosil qiladi. Bromokriptin - ''N'' -bromosuksid yordamida ergokriptinni bromlash yo'li bilan sintez qilinadigan tabiiy ergot [[Alkaloidlar|alkaloidi]], ergokriptin (lisergik kislota hosilasi) ning yarim sintetik hosilasi hisoblanadi. [[Fayl:Bromocriptine_synthesis.png|400x400px]] == Tarix == Bromokriptin 1965-yilda Sandoz tomonidan kashf etilgan va birinchi marta 1968-yilda patentlangan birinchi marta Parlodel brendi ostida sotuvga chiqarilgan.<ref>{{kitob manbasi|title=Drug Discovery: A History|date=2005|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9780471899792|page=352|url=https://books.google.com/books?id=Cb6BOkj9fK4C&pg=PA352|language=en}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Fungal Metabolites as Pharmaceuticals|journal=Australian Journal of Chemistry|date=2014|volume=67|issue=6|pages=827|doi=10.1071/CH13639}}</ref> Bromokriptinning formulasi 2009-yilda FDA tomonidan tasdiqlangan<ref>{{jurnal manbasi|title=Bromocriptine: old drug, new formulation and new indication|journal=Diabetes, Obesity & Metabolism|volume=12|issue=12|pages=1048–57|date=December 2010|pmid=20977575|doi=10.1111/j.1463-1326.2010.01304.x}}</ref> == Jamiyat va madaniyat == === Brend nomlari === 2017-yil iyul oyidan boshlab bromokriptin butun dunyo bo'ylab ko'plab brendlar ostida sotildi, jumladan Abergin, Barlolin, Brameston, Brocriptin, Brom, Broma-Del, Bromergocryptine, Bromergon, Bromicon, Bromocorn, Bromocriptin, Bromocriptina, Bromocriptine, Bromocriptina, Bromocriptine, Bromocriptina, Bromocriptine, Bromocriptine, Bromocriptine, Bromocriptemes, metansulfonat, bromokriptin mesilas, bromokriptinmesilat, bromodel, bromokriptin, bromolac, bromotin, bromtin, brotin, butin, korpadel, kripsa, kriptin, kriten, sikloset, degala, demil, deparo, deprolak, dokriptin, kiriptin, diakriptin,, Kriptonal, Laktodel, Medokriptin, Melen, Padoparin, Palolactin, Parlodel, Pravidel, Proktinal, Ronalin, Yarim Brom, Serokriptin, Serokriptin, Suplac, Sintokriptin, Umprel, Unew, Updopa, Upnol B va Volbro.<ref name="brands"/> 2017-yil iyul oyidan boshlab u Diakriptin-M sifatida [[metformin]] bilan kombinatsiyalangan dori sifatida va Pseudogravin brendi ostida veterinariya preparati sifatida sotilgan.<ref name="brands"/> == Manbalar == {{Manbalar}} {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} a3kh8fhwm57fmbcvflo340frt8ageu6 0 746518 6274097 6226151 2026-09-21T01:43:08Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274097 wikitext text/x-wiki '''Nataliya Borisovna Metlina''' (1970-yil 23-martda tugʻilgan, [[Moskva]], RSFSR, SSSR) — rossiyalik [[jurnalist]], televideniye va radio boshlovchisi. Rossiya televideniye akademiyasining aʼzosi. 2019-yildan Moskva shahar dumasi VII va VIII chaqiriq deputati.<ref name="ruwiki">{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Метлина,_Наталия_Борисовна |title=Метлина, Наталия Борисовна |website=Википедия |access-date=2026-07-22}}</ref> == Tarjimai holi == Nataliya Metlina Moskvada, universitet oʻqituvchilari oilasida tugʻilgan: otasi Boris Gilenson (1932–2018) filologiya fanlari doktori, professor boʻlgan, onasi Sofiya Ivanovna Metlina esa pedagogika fanlari nomzodi, dotsent boʻlgan.<ref name="ruwiki" /> 1993-yilda V. I. Lenin nomidagi Moskva davlat pedagogika institutining (hozirgi MPGU) filologiya fakultetini tamomlagan.<ref name="mpgu">{{cite web |url=https://mpgu.su/graduates/metlina-nataliya-borisovna/ |title=Метлина Наталия Борисовна |publisher=МПГУ |access-date=2026-07-22}}</ref> == Jurnalistik faoliyati == 1993-yil aprelda "VID" telekompaniyasining "Politbyuro" dasturida muxbir sifatida faoliyatini boshlagan. 1994-yildan 2000-yilgacha "Sovershenno sekretno" dasturida maxsus muxbir boʻlib ishlagan.<ref name="ujmos">{{cite web |url=https://ujmos.ru/natalya-metlina-zhurnalist-i-deputat-mosgordumy/ |title=Наталья Метлина — журналист и депутат Мосгордумы |publisher=Союз журналистов Москвы |access-date=2026-07-22}}</ref> 2001-yilda Birinchi kanalning "Ostankino" telekompaniyasiga oʻtgan.<ref name="stories">{{cite web |url=https://stories-of-success.ru/prochee/natali-metlinoy |title=Наталья Метлина: биография, личная жизнь журналистки, муж и дети |access-date=2026-07-22}}</ref> Keyinchalik "FinamFM" radiosida "Oʻz soʻzlarim bilan" dasturini, 2009-yildan Uchinchi kanalda "Ovoz huquqi" tok-shousini olib borgan. 2012-yilda NTV kanalida oʻzining "Metla" dasturini boshlagan, biroq u 4 oy davom etgan. 2013-yil sentyabrdan Rossiya Mudofaa vazirligi ishtirokida tuzilgan "Zvezda" telekanalida faoliyat yuritgan.<ref name="stories" /> Rossiya televideniye akademiyasi aʼzosi. "Vzglyad", "Sovershenno sekretno", "Dokumentalniy detektiv" dasturlarining maxsus muxbiri, Birinchi kanaldagi "Specrassledovanie" dasturining rahbari, NTV telekanalida maxsus muxbir boʻlib ishlagan.<ref name="vokrug">{{cite web |url=https://www.vokrug.tv/person/show/nataliya_metelina/ |title=Наталия Метлина: биография |publisher=Вокруг ТВ |access-date=2026-07-22}}</ref> == Mukofotlari == Besh marta "TEFI" mukofoti finalisti va 1999-yil "TEFI" mukofoti laureati. "Piratlik"ka qarshi kurash haqidagi eng yaxshi dastur uchun IFPI "Oltin disk" mukofoti, Rossiya IIV "Qalqon va qalam" tanlovi hamda A. Borovik nomidagi jurnalistik tergovlar boʻyicha xalqaro "Sharaf" mukofoti sohibasi.<ref name="ruvers">{{cite web |url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Метлина,_Наталия_Борисовна |title=Метлина Наталия Борисовна, биография и достижения |publisher=РУВИКИ |access-date=2026-07-22}}</ref> == Siyosiy faoliyati == 2019-yil 8-sentyabrda Moskva shahar Dumasi deputati etib saylangan. Moskva shahar Dumasining VII va VIII chaqiriq deputati (2019-yildan). "Mening Moskvam" doimiy deputatlar birlashmasi aʼzosi.<ref name="duma">{{cite web |url=https://duma.mos.ru/ru/961/page/employee/993 |title=Метлина Наталия Борисовна |publisher=Московская городская Дума |access-date=2026-07-22 |arxivsana=2022-12-07 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221207200609/https://duma.mos.ru/ru/961/page/employee/993 }}</ref> == Manbalar == {{reflist}} == Manbalar == {{Manbalar|2}} == Havolalar == * http://nvdaily.ru/info/category/exclusive — NVdaily.ru saytida Natalya Metlinaning jurnalistik tadqiqotlari {{Stub}}{{DEFAULTSORT:Metlina, Nataliya}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Moskvada tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1970-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:23-martda tugʻilganlar]] j14vhafw56u7pm91e2zr2vpx0w2zq5e 0 747861 6274143 6060518 2026-09-21T04:43:17Z Sherzod11W 273619 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 6274143 wikitext text/x-wiki {{Model bilgiqutisi |ismi = Chrissy Teigen |portret = Christine Teigen 2012 Shankbone.JPG |portret imzosi = 2012-yilda Teigen |tavsif = |tugʻilgan paytidagi ismi = Christine Diane Teigen |tavallud sanasi = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1985|11|30}} |tavallud joyi = Utah, Delta |fuqaroligi = |vafot sanasi = |vafot joyi = |turmush ortogi = [[John Legend]] |universitet = |millati = |dini = |kasbi = |mukofotlari = |faoliyat_yillari = 2006-hozirgacha |otaonasi = |bolalari = 2 nafar |bilimi = |partiyasi = |boʻyi = |ogʻirligi = |koʻkrak = |bel = |koʻz_rangi = |soch_rangi = |agent = IMG models |sayt = |imzo = }} '''Christine Diane Teigen''' (1985-yil 30-noyabrda tugʻilgan)<ref>{{veb manbasi|url=https://apnews.com/article/celebrity-birthdays-andrew-mccarthy-don-cheadle-crowder-hip-hop-and-rap-4a6dc6dde5601d3fdf3988c3c5b029de|sarlavha=Celebrity birthdays for the week of Nov. 29-Dec. 5|ish=[[Associated Press]]|sana=23-noyabr 2020-yil|kirish sanasi=9-may 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210123115008/https://apnews.com/article/celebrity-birthdays-andrew-mccarthy-don-cheadle-crowder-hip-hop-and-rap-4a6dc6dde5601d3fdf3988c3c5b029de|arxivsana=23-yanvar 2021-yil}}</ref> — amerikalik model va televideniye shaxsi. U oʻzining professional modellik debyutini 2010-yilda yillik Sports Illustrated Swimsuit Issue nashrida qilgan va keyinroq 2014-yilda Nina Agdal va Lily Aldridge bilan birga ''50 yillik Yubiley'' muqovasida paydo boʻlgan. U ilgari ''FALife'' tok-shousida (2015-2016) panelist sifatida ishtirok etgan. U LL Cool J bilan ''Lip Sync Battle'' (2015-2019) musiqiy tanlovida mehmon bo‘lgan va ''Bring the Funny'' (2019) komediya tanlovida hakamlik qilgan. Teigen ikkita oshpazlik kitobining muallifi hisoblanadi. == Yoshligi == Christine Diane Teigen 1985-yil 30-noyabrda [[Delta (Utah)|Yuta shtatining Delta shahrida tugʻilgan]]<ref name="VF">{{veb manbasi|muallif=Valby|ism=Karen|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/10/john-legend-and-chrissy-teigen-cover-story|sarlavha=John Legend and Chrissy Teigen on Love, Childhood Traumas, and the "Sh—ty Human Being" in the White House|ish=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|sana=28-oktabr 2019-yil|kirish sanasi=15-sentyabr 2020-yil|arxivsana=13-avgust 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200813135933/https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/10/john-legend-and-chrissy-teigen-cover-story}}</ref>. Uning onasi Vilailuck [[Tailand]]dan, otasi Ron esa norvegiyalik amerikalik. Uning familiyasi odatda {{IPAc-en|'|t|aɪ|g|ə|n}} (taygen) deb talaffuz qilinadi; Shunga qaramay, u {{IPAc-en|ˈ|t|iː|ɡ|ən}} (tigen) talaffuzini afzal koʻrishini aytadi<ref name="pronunciation">Sources that verify the correct and incorrect pronunciations of Teigenʼs last name include: </ref>. U tugʻilgandan soʻng, oilasi bilan [[Snohomish|Vashingtonning Snohomish]] shahriga koʻchib oʻtdi, u yerda ota-onasi tavernani boshqargan. Teigen 15 yoshga toʻlganida, onasi Tailandga qaytganidan soʻng, otasi ularni [[Huntington Beach (California)|Kaliforniyadagi Xantington]] -Beachga koʻchirdi. Bu vaqt davomida u syorf doʻkonida ishlagan va u yerda doʻkon mijozlari orqali Billabong kiyim kompaniyasi bilan modellashtirish kampaniyasini boshlagan. Oʻzining ilk modellik karyerasida Teigen [[Florida]] shtatining Mayami shahrida „toʻrt yil, olti oy“ yashagan<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Cunningham |first=Erin |date=12-iyul 2017-yil |title=Chrissy Teigen and the Rise of the Social Supermodel |work=[[The Daily Beast]] |url=https://www.thedailybeast.com/chrissy-teigen-and-the-rise-of-the-social-supermodel |url-status=live |access-date=15-sentyabr 2020-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029112021/https://www.thedailybeast.com/chrissy-teigen-and-the-rise-of-the-social-supermodel |archive-date=29-oktabr 2019-yil}}</ref>. == Karyera == Teigen birinchi mavsumda ''Deal or No Deal'' oʻyin shousida portfel modeli boʻlgan<ref name="Deal">{{veb manbasi|muallif=Greenberg|ism=Isabel|sarlavha=Chrissy Teigen Reveals What It Was Like Working with Meghan Markle|url=https://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/a25224324/chrissy-teigen-meghan-markle-deal-or-no-deal|ish=[[Harper's Bazaar]]|kirish sanasi=29-noyabr 2019-yil|sana=19-noyabr 2018-yil|arxivsana=20-noyabr 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181120034352/https://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/a25224324/chrissy-teigen-meghan-markle-deal-or-no-deal}}</ref>. U 2010-yilda Sports Illustrated may sonida paydo boʻldi va „Yilning yangi oʻyinchisi“ deb topildi<ref name="cosmop">{{veb manbasi|url=http://www.cosmopolitan.com/entertainment/news/a24251/chrissy-teigen-on-june-2014-cosmo/|sarlavha=Chrissy Teigen Is a Member of the Mile-High Club|ish=[[Cosmopolitan (magazine)|Cosmopolitan]]|sana=28-aprel 2014-yil|kirish sanasi=5-avgust 2014-yil|arxivsana=18-avgust 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140818060917/http://www.cosmopolitan.com/entertainment/news/a24251/chrissy-teigen-on-june-2014-cosmo/}}</ref>. Uning doʻsti va hamkasbi model Bruklin Deker uni "''Sports Illustrated'' " filmidagi odamlar bilan tanishtirdi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.youtube.com/watch?v=7rgA-S_etVw&feature=fvsr|sarlavha=Sports Illustrated Swimsuits Revealed|sana=9-fevral 2010-yil|kirish sanasi=30-may 2013-yil|arxivsana=23-may 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140523052024/https://www.youtube.com/watch?v=7rgA-S_etVw&feature=fvsr}}</ref>. Keyingi yili u Mayamida boʻlib oʻtgan [[Mercedes-Benz]] Fashion Week Swim da suzish kiyimlari dizayneri DiNeila [[Braziliya]] bilan kapsula kolleksiyasini ishlab chiqdi va debyut qildi, shuningdek, 2011-yilda ''Need For Speed: The Run'' [[Electronic Arts]] videooʻyinida taniqli qahramon sifatida paydo boʻldi<ref name="huff1">{{veb manbasi|url=https://www.huffpost.com/entry/casting-call-chrissy-teigen-photos_n_1016487|sarlavha=Casting Call: Chrissy Teigen|muallif=Jada Wong|ish=[[HuffPost]]|sana=18-oktabr 2011-yil|kirish sanasi=26-iyun 2022-yil|arxivsana=11-avgust 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140811150319/http://www.huffingtonpost.com/2011/10/17/casting-call-chrissy-teigen-photos_n_1016487.html}}</ref>. U, shuningdek, ''Cookie abd Coctails'' deb nomlangan maxsus pishirish kanalini suratga oldi<ref name="cookchan">{{veb manbasi|url=https://www.cookingchanneltv.com/devour/2011/12/cookie-monsters-famous-sugar-cookie-dough-recipe|sarlavha=Cookies & Cocktails with the Stars|nashriyot=[[Cooking Channel]]|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=30-sentyabr 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170930083956/http://www.cookingchanneltv.com/devour/2011/12/cookie-monsters-famous-sugar-cookie-dough-recipe}}</ref>. [[Fayl:Chrissy_Teigen_Sydney_2012_(2).jpg|alt=|right|thumb| ''Teigen'' 2012-yilda Sidneydagi „Battleship“ filmining premyerasida]] Ikki yil oʻtgach, Teigen [[VH1|VH1 da]] „''Model Employee''“ tanlovi seriyasining boshlovchisi boʻldi<ref name="vh1">{{veb manbasi|url=http://www.vh1.com/news/130505/model-employee-chrissy-teigen-aspen-elimination/|sarlavha=Chrissy Teigen Recaps Model Employee Episode Five: Cold Drinks And Melted Spray Tans|muallif=Emily Exton|nashriyot=[[VH1]]|sana=11-iyun 2013-yil|kirish sanasi=5-avgust 2014-yil|arxivsana=29-avgust 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170829190346/http://www.vh1.com/news/130505/model-employee-chrissy-teigen-aspen-elimination/}}</ref>. U "''Chrissy Teigenʼs Hungry'' " nomli „Pazandachilik“ kanalining boshqa maxsus koʻrsatuvida oʻsha paytdagi kuyovi [[John Legend|Jon Legend]] bilan toʻy menyusini tatib koʻrish haqida batafsil maʼlumot berdi<ref>{{veb manbasi|url=http://blog.cookingchanneltv.com/2013/01/31/chrissy-teigen-hungry/|sarlavha=Chrissy Teigen on Romantic Cooking, Eating Whatever You Want and More|nashriyot=[[Cooking Channel]]|kirish sanasi=30-may 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130202053818/http://blog.cookingchanneltv.com/2013/01/31/chrissy-teigen-hungry/|arxivsana=2-fevral 2013-yil}}</ref>. 2013-yil oktyabr oyida u Legendning „All of Me“ qoʻshigʻi uchun videoklipida paydo boʻldi, unda ularning toʻyidan kadrlar ham mavjud<ref name="allofme">{{jurnal manbasi|author=Rahman|url=https://ew.com/article/2013/10/02/john-legend-all-of-me-video/|title=John Legend drops new 'All of Me' video, Chrissy Teigen wedding clips|date=2-oktabr 2013-yil}}</ref>. 2014-yil aprel oyida Teigen ''Inside Emi Shumer'' eskizida munosabatlar boʻyicha maslahatchi sifatida oʻzining xayoliy versiyasini oʻynadi<ref name="Schumer">{{veb manbasi|muallif=Ortiz|ism=Jen|url=https://www.gq.com/story/chrissy-teigen-amy-schumer-video|sarlavha=Exclusive Video: Chrissy Teigen's Inside Amy Schumer Role|ish=[[GQ]]|sana=31-mart 2014-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=20-iyul 2015-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150720235958/http://www.gq.com/story/chrissy-teigen-amy-schumer-video}}</ref>. Oʻsha yili u Nina Agdal va Lily Aldridge bilan „''Sports Illustrated Swimsuit Issue''“ jurnalining 50 yilligi muqovasida paydo boʻldi<ref name="Ward">{{veb manbasi|muallif=Ward|ism=Michelle|sarlavha=Lily Aldridge, Chrissy Teigen & Nina Agdal Grace Sports Illustrated's 50th Anniversary Swimsuit Issue!|url=https://people.com/sports/lily-aldridge-chrissy-teigen-nina-agdal-grace-sports-illustrateds-50th-anniversary-swimsuit-issue/|ish=[[People (magazine)|People]]|kirish sanasi=26-fevral 2019-yil|arxivsana=25-noyabr 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161125135533/https://people.com/sports/lily-aldridge-chrissy-teigen-nina-agdal-grace-sports-illustrateds-50th-anniversary-swimsuit-issue/}}</ref>. 2015-yil yanvar oyida Teigen mehmoni „''The Mindy Project“ sitkomida'' bosh qahramonning birinchi sherigi boʻlgan erkakning qiz doʻsti rolini oʻynadi<ref name="Mindy">{{jurnal manbasi|author=Bacle|url=https://ew.com/recap/the-mindy-project-season-3-episode-13/|title=The Mindy Project recap: 'San Francisco Bae'|date=14-yanvar 2015-yil}}</ref>. Aprel oyida u LL Cool J bilan birga ''Lip Sync Battle'' musiqiy tanlovining hammuallifiga aylandi<ref name="LSB">{{veb manbasi|muallif=Porter|ism=Rick|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/lip-sync-battle-renewed-season-5-at-paramount-network-1136670/|sarlavha='Lip Sync Battle' Renewed for Season 5 at Paramount Network|ish=[[The Hollywood Reporter]]|sana=22-avgust 2018-yil|kirish sanasi=26-iyun 2022-yil|arxivsana=29-fevral 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200229093738/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/lip-sync-battle-renewed-season-5-at-paramount-network-1136670}}</ref>. U [[Ludacris|Ludakris]] bilan 2015-yilgi [[Billboard]] Music Awards mukofotiga mezbonlik qilgan<ref>{{veb manbasi|muallif=Lockett|ism=Dee|url=http://www.vulture.com/2015/05/what-you-missed-at-the-billboard-music-awards.html|sarlavha=What You Missed at the 2015 Billboard Music Awards|ish=[[New York (magazine)|Vulture]]|sana=18-may 2015-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=19-iyul 2015-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150719013250/http://www.vulture.com/2015/05/what-you-missed-at-the-billboard-music-awards.html}}</ref>. == Siyosiy qarashlar va faollik == [[Fayl:Chrissy_Teigen_@_L.A.'s_Families_Belong_Together_March_01.jpg|left|thumb|200x200px| Teigen 2019-yilda „Families Belong Together“ tadbirida]] Teigen oʻzini [[Feminizm|feminist]] deb biladi va oʻz farzandlarini shunday tarbiyalamoqchi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Why Chrissy Teigen is raising her son to be the 'ultimate feminist'|url=https://www.cnbc.com/2020/03/05/why-chrissy-teigen-is-raising-her-son-to-be-the-ultimate-feminist.html|nashriyot=CNBC|sana=5-mart 2020-yil|kirish sanasi=20-yanvar 2021-yil}}</ref>. U 2015-yilda Kolorado-Springsdagi Planned Parenthood nomli nodavlat notijorat tashkilotiga xayr-ehson qilgan va yana<ref>{{veb manbasi|url=https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/style/how-chrissy-teigen-does-spring-cleaning-989820/|sarlavha=How Chrissy Teigen Does Spring Cleaning|muallif=Chan|ism=Stephanie|ish=[[The Hollywood Reporter]]|sana=29-mart 2017-yil|kirish sanasi=26-iyun 2022-yil|arxivsana=30-mart 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170330033254/https://www.hollywoodreporter.com/news/how-chrissy-teigen-does-spring-cleaning-989820}}</ref> turmush oʻrtogʻi bilan 2018-yilda qurolli zoʻravonlikka qarshi oʻtkazilgan „March for Our Lives“ aksiyasiga 25 000 dollar xayriya qildi<ref>{{veb manbasi|muallif=Sanchez|ism=Luis|url=https://thehill.com/blogs/in-the-know/in-the-know/376587-john-legend-chrissy-teigen-donate-25k-to-march-for-our-lives/|sarlavha=John Legend, Chrissy Teigen donate $25K to 'March for Our Lives'|ish=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|sana=3-mart 2018-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=21-avgust 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180821225423/http://thehill.com/blogs/in-the-know/in-the-know/376587-john-legend-chrissy-teigen-donate-25k-to-march-for-our-lives}}</ref>. Muhojirlar huquqlari tarafdori Teigen oʻsha yili [[Los-Anjeles|Los-Anjelesda]] boʻlib oʻtgan „Families Belong Together“ tadbirida nutq soʻzladi<ref>{{veb manbasi|muallif=Petter|ism=Olivia|url=https://www.independent.co.uk/life-style/chrissy-teigen-trump-immigration-families-belong-together-protest-zero-tolerance-a8426291.html|sarlavha=Chrissy Teigen tells anti-Trump march she's 'proud to be a daughter of an immigrant'|ish=[[The Independent]]|sana=2-iyul 2018-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=13-oktabr 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181013014424/https://www.independent.co.uk/life-style/chrissy-teigen-trump-immigration-families-belong-together-protest-zero-tolerance-a8426291.html}}</ref>. 2020-yil may oyida u George Floydning oʻldirilishiga javoban norozilik namoyishlari paytida hibsga olingan faollarga yordam berish uchun garov va qonuniy himoya fondlariga 200 ming dollar xayriya qilgan<ref>{{veb manbasi|muallif=Brown|ism=August|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/story/2020-05-30/chrissy-teigen-protest-bail-funds-george-floyd-black-lives-matter|sarlavha=George Floyd: Chrissy Teigen donates to protester bail funds|ish=[[Los Angeles Times]]|sana=30-may 2020-yil|kirish sanasi=15-sentyabr 2020-yil|arxivsana=10-sentyabr 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200910165256/https://www.latimes.com/entertainment-arts/story/2020-05-30/chrissy-teigen-protest-bail-funds-george-floyd-black-lives-matter}}</ref>. Teigen AQShning sobiq prezidenti [[Donald Trump|Donald Trampning]] keskin tanqidchisi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/09/donald-trump-chrissy-teigen-twitter|sarlavha=Chrissy Teigen Offers an Inside Look at Her Twitter War With Trump|ish=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|sana=11-sentyabr 2019-yil|muallif=Bradley|ism=Laura|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=13-sentyabr 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190913030218/https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/09/donald-trump-chrissy-teigen-twitter}}</ref>. 2018-yil iyun oyida u Trampning 72 yoshini nishonlash uchun Amerika fuqarolik erkinliklari ittifoqiga 72 ming dollar xayriya qildi<ref>{{jurnal manbasi|url=https://time.com/5312445/chrissy-teigen-john-legend-donate-to-aclu-for-donald-trump-birthday/|title=Chrissy Teigen and John Legend Have a Message and a Donation for Trump's Birthday|date=14-iyun 2018-yil|qaralgan sana=2022-07-08|arxiv-sana=2018-06-14|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20180614231117/https://time.com/5312445/chrissy-teigen-john-legend-donate-to-aclu-for-donald-trump-birthday/|url-status=dead}}</ref>. Teigen va uning eri Elizabet Uorrenni 2020-yilgi Demokratik partiya prezidentlik praymerizlarida maʼqulladi<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Horton |first=Alex |last2=Wang |first2=Amy B |date=29-oktabr 2019-yil |title='Why do guys feel so threatened by the idea of a woman president?' Warren-backing John Legend wonders |work=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2019/10/28/john-legend-chrissy-teigen-endorse-elizabeth-warren-shes-best-candidate-running-today/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=14-sentyabr 2020-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029013026/https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2019/10/28/john-legend-chrissy-teigen-endorse-elizabeth-warren-shes-best-candidate-running-today/ |archive-date=29-oktabr 2019-yil}}</ref>. Er-xotin [[AQSh prezidentlik saylovi (2020)|2020-yilgi AQSh prezidentlik saylovlarida]] [[Joe Biden|Jo Baydenni]] maʼqulladi<ref>{{veb manbasi|muallif=Dixon|ism=Emily|url=https://www.marieclaire.com/celebrity/a33949030/chrissy-teigen-joe-biden/|sarlavha=Chrissy Teigen on Voting for Joe Biden In 2020|ish=[[Marie Claire]]|sana=8-sentyabr 2020-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=10-sentyabr 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200910204335/https://www.marieclaire.com/celebrity/a33949030/chrissy-teigen-joe-biden/}}</ref>. == Filmografiya == === Kino va televidenie === {| class="wikitable sortable" !Yil !Nom ! class="unsortable" |Eslatma |- |2007 |''Deal or No Deal'' |2-Mavsum, 52-Epizod |- |2011 |''Cookies & Cocktails'' |Cooking Channel program |- |2012, 2015 |''Americaʼs Next Top Model'' |2 epizod |- |2013 |''Model Employee'' |8 epizod |- |2013, 2014 |''The View'' |2 epizod |- | rowspan="5" |2014 |''Wild 'n Out'' |epizod: „Chrissy Teigen/PWD“ |- |''Inside Amy Schumer'' |epizod: „Boner Doctor“ |- |''Snack Off'' |18 epizod |- |''Ridiculousness'' | rowspan="2" |1 epizod |- |''The Getaway'' |- |2015-2016 |''FABLife'' |179 epizod |- |2015-2019 |''Lip Sync Battle'' |Rang sharhlovchisi |- |2015 |''The Mindy Project'' |Epizod: „San Francisco Bae“ |- |2016 |''The Toycracker: A Mini-Musical Spectacular'' |Televizion film |- | rowspan="2" |2017 |''Double Dutchess: Seeing Double'' |"M.I.L.F. $" |- |''Keeping Up with the Kardashians'' |Sezon14, Epizod 4 |- | rowspan="2" |2018 |''[[Maxluqlar taʼtilda 3: Dengiz chorlamoqda|Hotel Transylvania 3: Summer Vacation]]'' |Ovoz |- |''A Legendary Christmas with John and Chrissy'' |Rojdestvo maxsus |- | rowspan="5" |2019 |''The Voice'' |Epizod: „The Blind Auditions Premiere, Night 1“ |- |''Celebrity Family Feud'' |Epizod: „Chrissy Teigen & John Legend vs. Vanderpump Rules“ |- |''Bring the Funny'' |Hakam |- |''Between Two Ferns: The Movie'' | |- |''Breakfast, Lunch & Dinner'' | |- |2020-present |''Chrissy’s Court'' |ijrochi produser |- | rowspan="2" |2020 |''Ellenʼs Game of Games'' |Epizod: „Stink Tank“ |- |''[[Simpsonlar|The Simpsons]]'' |ovoz: „The Miseducation of Lisa Simpson“ |- | rowspan="2" |2021 |''Mr. Mayor'' |Epizod: „Brentwood Trash“ |- |''[[The Mitchells vs. the Machines]]'' |Ovoz |- |} === Musiqa videolar === {| class="wikitable sortable" !Yil ! Sarlavha ! Rassom ! class="unsortable" | manba |- | 2007 | „Stereo“ | rowspan="3" | [[John Legend|Jon Legend]] | align="center" | |- | 2013 | „All of me“ | align="center" | |- | rowspan="2" | 2016 | „Love me Now“ | align="center" | |- | "MILF $ " | [[Fergie]] | align="center" |<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.maxim.com/entertainment/all-the-celebrity-cameos-fergie-milf-music-video-2016-7|sarlavha=Here's{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} All The Sexy Cameos in Fergie's 'MILF</ref> |- | 2019 | „Peach“ | rowspan="2" | [[John Legend|Jon Legend]] | align="center" | |- | 2020 | „Wild“ | align="center" |<ref name="Wild">{{veb manbasi|muallif=Henderson|ism=Cydney|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2020/08/13/chrissy-teigen-and-john-legend-reveal-they-expecting-baby-no-3/3370113001/|sarlavha=Chrissy Teigen marvels over pregnancy after revealing baby No. 3 with John Legend in 'Wild' music video|ish=[[USA Today]]|sana=13-avgust 2020-yil|kirish sanasi=14-avgust 2020-yil|arxivsana=14-avgust 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200814091523/https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2020/08/13/chrissy-teigen-and-john-legend-reveal-they-expecting-baby-no-3/3370113001/}}</ref> |} === Videooʻyinlar === {| class="wikitable sortable" !Yil ! Sarlavha ! Rol ! class="unsortable" | Izohlar ! class="unsortable" | manba |- | 2011 | ''Need for Speed: The Run'' | Nikki Bleyk | Ovoz | align="center" | |} === Videooʻyinlar === {| class="wikitable sortable" !Yil ! Sarlavha ! Rol ! class="unsortable" | Izohlar ! class="unsortable" | manba |- | 2011 | ''Need for Speed: The Run'' | Nikki Bleyk | Ovoz | align="center" |<ref>undefined</ref> |} == Manbalar == {{DEFAULTSORT:Teigen, Chrissy}} [[Turkum:Amerikalik modellar]] [[Turkum:Amerikalik ayol modellar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1985-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] 6kuic4vzw0mo16t1a810xjoqjlk7l46 6274144 6274143 2026-09-21T04:43:33Z Sherzod11W 273619 6274144 wikitext text/x-wiki {{Model bilgiqutisi |ismi = Chrissy Teigen |portret = Christine Teigen 2012 Shankbone.JPG |portret imzosi = 2012-yilda Teigen |tavsif = |tugʻilgan paytidagi ismi = Christine Diane Teigen |tavallud sanasi = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1985|11|30}} |tavallud joyi = Utah, Delta |fuqaroligi = |vafot sanasi = |vafot joyi = |turmush ortogi = [[John Legend]] |universitet = |millati = |dini = |kasbi = |mukofotlari = |faoliyat_yillari = 2006-hozirgacha |otaonasi = |bolalari = 2 nafar |bilimi = |partiyasi = |boʻyi = |ogʻirligi = |koʻkrak = |bel = |koʻz_rangi = |soch_rangi = |agent = IMG models |sayt = |imzo = }} '''Christine Diane Teigen''' (1985-yil 30-noyabrda tugʻilgan)<ref>{{veb manbasi|url=https://apnews.com/article/celebrity-birthdays-andrew-mccarthy-don-cheadle-crowder-hip-hop-and-rap-4a6dc6dde5601d3fdf3988c3c5b029de|sarlavha=Celebrity birthdays for the week of Nov. 29-Dec. 5|ish=[[Associated Press]]|sana=23-noyabr 2020-yil|kirish sanasi=9-may 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210123115008/https://apnews.com/article/celebrity-birthdays-andrew-mccarthy-don-cheadle-crowder-hip-hop-and-rap-4a6dc6dde5601d3fdf3988c3c5b029de|arxivsana=23-yanvar 2021-yil}}</ref> — [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]<nowiki/>lik model va televideniye shaxsi. U oʻzining professional modellik debyutini 2010-yilda yillik Sports Illustrated Swimsuit Issue nashrida qilgan va keyinroq 2014-yilda Nina Agdal va Lily Aldridge bilan birga ''50 yillik Yubiley'' muqovasida paydo boʻlgan. U ilgari ''FALife'' tok-shousida (2015-2016) panelist sifatida ishtirok etgan. U LL Cool J bilan ''Lip Sync Battle'' (2015-2019) musiqiy tanlovida mehmon bo‘lgan va ''Bring the Funny'' (2019) komediya tanlovida hakamlik qilgan. Teigen ikkita oshpazlik kitobining muallifi hisoblanadi. == Yoshligi == Christine Diane Teigen 1985-yil 30-noyabrda [[Delta (Utah)|Yuta shtatining Delta shahrida tugʻilgan]]<ref name="VF">{{veb manbasi|muallif=Valby|ism=Karen|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/10/john-legend-and-chrissy-teigen-cover-story|sarlavha=John Legend and Chrissy Teigen on Love, Childhood Traumas, and the "Sh—ty Human Being" in the White House|ish=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|sana=28-oktabr 2019-yil|kirish sanasi=15-sentyabr 2020-yil|arxivsana=13-avgust 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200813135933/https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/10/john-legend-and-chrissy-teigen-cover-story}}</ref>. Uning onasi Vilailuck [[Tailand]]dan, otasi Ron esa norvegiyalik amerikalik. Uning familiyasi odatda {{IPAc-en|'|t|aɪ|g|ə|n}} (taygen) deb talaffuz qilinadi; Shunga qaramay, u {{IPAc-en|ˈ|t|iː|ɡ|ən}} (tigen) talaffuzini afzal koʻrishini aytadi<ref name="pronunciation">Sources that verify the correct and incorrect pronunciations of Teigenʼs last name include: </ref>. U tugʻilgandan soʻng, oilasi bilan [[Snohomish|Vashingtonning Snohomish]] shahriga koʻchib oʻtdi, u yerda ota-onasi tavernani boshqargan. Teigen 15 yoshga toʻlganida, onasi Tailandga qaytganidan soʻng, otasi ularni [[Huntington Beach (California)|Kaliforniyadagi Xantington]] -Beachga koʻchirdi. Bu vaqt davomida u syorf doʻkonida ishlagan va u yerda doʻkon mijozlari orqali Billabong kiyim kompaniyasi bilan modellashtirish kampaniyasini boshlagan. Oʻzining ilk modellik karyerasida Teigen [[Florida]] shtatining Mayami shahrida „toʻrt yil, olti oy“ yashagan<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Cunningham |first=Erin |date=12-iyul 2017-yil |title=Chrissy Teigen and the Rise of the Social Supermodel |work=[[The Daily Beast]] |url=https://www.thedailybeast.com/chrissy-teigen-and-the-rise-of-the-social-supermodel |url-status=live |access-date=15-sentyabr 2020-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029112021/https://www.thedailybeast.com/chrissy-teigen-and-the-rise-of-the-social-supermodel |archive-date=29-oktabr 2019-yil}}</ref>. == Karyera == Teigen birinchi mavsumda ''Deal or No Deal'' oʻyin shousida portfel modeli boʻlgan<ref name="Deal">{{veb manbasi|muallif=Greenberg|ism=Isabel|sarlavha=Chrissy Teigen Reveals What It Was Like Working with Meghan Markle|url=https://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/a25224324/chrissy-teigen-meghan-markle-deal-or-no-deal|ish=[[Harper's Bazaar]]|kirish sanasi=29-noyabr 2019-yil|sana=19-noyabr 2018-yil|arxivsana=20-noyabr 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181120034352/https://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/a25224324/chrissy-teigen-meghan-markle-deal-or-no-deal}}</ref>. U 2010-yilda Sports Illustrated may sonida paydo boʻldi va „Yilning yangi oʻyinchisi“ deb topildi<ref name="cosmop">{{veb manbasi|url=http://www.cosmopolitan.com/entertainment/news/a24251/chrissy-teigen-on-june-2014-cosmo/|sarlavha=Chrissy Teigen Is a Member of the Mile-High Club|ish=[[Cosmopolitan (magazine)|Cosmopolitan]]|sana=28-aprel 2014-yil|kirish sanasi=5-avgust 2014-yil|arxivsana=18-avgust 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140818060917/http://www.cosmopolitan.com/entertainment/news/a24251/chrissy-teigen-on-june-2014-cosmo/}}</ref>. Uning doʻsti va hamkasbi model Bruklin Deker uni "''Sports Illustrated'' " filmidagi odamlar bilan tanishtirdi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.youtube.com/watch?v=7rgA-S_etVw&feature=fvsr|sarlavha=Sports Illustrated Swimsuits Revealed|sana=9-fevral 2010-yil|kirish sanasi=30-may 2013-yil|arxivsana=23-may 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140523052024/https://www.youtube.com/watch?v=7rgA-S_etVw&feature=fvsr}}</ref>. Keyingi yili u Mayamida boʻlib oʻtgan [[Mercedes-Benz]] Fashion Week Swim da suzish kiyimlari dizayneri DiNeila [[Braziliya]] bilan kapsula kolleksiyasini ishlab chiqdi va debyut qildi, shuningdek, 2011-yilda ''Need For Speed: The Run'' [[Electronic Arts]] videooʻyinida taniqli qahramon sifatida paydo boʻldi<ref name="huff1">{{veb manbasi|url=https://www.huffpost.com/entry/casting-call-chrissy-teigen-photos_n_1016487|sarlavha=Casting Call: Chrissy Teigen|muallif=Jada Wong|ish=[[HuffPost]]|sana=18-oktabr 2011-yil|kirish sanasi=26-iyun 2022-yil|arxivsana=11-avgust 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140811150319/http://www.huffingtonpost.com/2011/10/17/casting-call-chrissy-teigen-photos_n_1016487.html}}</ref>. U, shuningdek, ''Cookie abd Coctails'' deb nomlangan maxsus pishirish kanalini suratga oldi<ref name="cookchan">{{veb manbasi|url=https://www.cookingchanneltv.com/devour/2011/12/cookie-monsters-famous-sugar-cookie-dough-recipe|sarlavha=Cookies & Cocktails with the Stars|nashriyot=[[Cooking Channel]]|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=30-sentyabr 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170930083956/http://www.cookingchanneltv.com/devour/2011/12/cookie-monsters-famous-sugar-cookie-dough-recipe}}</ref>. [[Fayl:Chrissy_Teigen_Sydney_2012_(2).jpg|alt=|right|thumb| ''Teigen'' 2012-yilda Sidneydagi „Battleship“ filmining premyerasida]] Ikki yil oʻtgach, Teigen [[VH1|VH1 da]] „''Model Employee''“ tanlovi seriyasining boshlovchisi boʻldi<ref name="vh1">{{veb manbasi|url=http://www.vh1.com/news/130505/model-employee-chrissy-teigen-aspen-elimination/|sarlavha=Chrissy Teigen Recaps Model Employee Episode Five: Cold Drinks And Melted Spray Tans|muallif=Emily Exton|nashriyot=[[VH1]]|sana=11-iyun 2013-yil|kirish sanasi=5-avgust 2014-yil|arxivsana=29-avgust 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170829190346/http://www.vh1.com/news/130505/model-employee-chrissy-teigen-aspen-elimination/}}</ref>. U "''Chrissy Teigenʼs Hungry'' " nomli „Pazandachilik“ kanalining boshqa maxsus koʻrsatuvida oʻsha paytdagi kuyovi [[John Legend|Jon Legend]] bilan toʻy menyusini tatib koʻrish haqida batafsil maʼlumot berdi<ref>{{veb manbasi|url=http://blog.cookingchanneltv.com/2013/01/31/chrissy-teigen-hungry/|sarlavha=Chrissy Teigen on Romantic Cooking, Eating Whatever You Want and More|nashriyot=[[Cooking Channel]]|kirish sanasi=30-may 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130202053818/http://blog.cookingchanneltv.com/2013/01/31/chrissy-teigen-hungry/|arxivsana=2-fevral 2013-yil}}</ref>. 2013-yil oktyabr oyida u Legendning „All of Me“ qoʻshigʻi uchun videoklipida paydo boʻldi, unda ularning toʻyidan kadrlar ham mavjud<ref name="allofme">{{jurnal manbasi|author=Rahman|url=https://ew.com/article/2013/10/02/john-legend-all-of-me-video/|title=John Legend drops new 'All of Me' video, Chrissy Teigen wedding clips|date=2-oktabr 2013-yil}}</ref>. 2014-yil aprel oyida Teigen ''Inside Emi Shumer'' eskizida munosabatlar boʻyicha maslahatchi sifatida oʻzining xayoliy versiyasini oʻynadi<ref name="Schumer">{{veb manbasi|muallif=Ortiz|ism=Jen|url=https://www.gq.com/story/chrissy-teigen-amy-schumer-video|sarlavha=Exclusive Video: Chrissy Teigen's Inside Amy Schumer Role|ish=[[GQ]]|sana=31-mart 2014-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=20-iyul 2015-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150720235958/http://www.gq.com/story/chrissy-teigen-amy-schumer-video}}</ref>. Oʻsha yili u Nina Agdal va Lily Aldridge bilan „''Sports Illustrated Swimsuit Issue''“ jurnalining 50 yilligi muqovasida paydo boʻldi<ref name="Ward">{{veb manbasi|muallif=Ward|ism=Michelle|sarlavha=Lily Aldridge, Chrissy Teigen & Nina Agdal Grace Sports Illustrated's 50th Anniversary Swimsuit Issue!|url=https://people.com/sports/lily-aldridge-chrissy-teigen-nina-agdal-grace-sports-illustrateds-50th-anniversary-swimsuit-issue/|ish=[[People (magazine)|People]]|kirish sanasi=26-fevral 2019-yil|arxivsana=25-noyabr 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161125135533/https://people.com/sports/lily-aldridge-chrissy-teigen-nina-agdal-grace-sports-illustrateds-50th-anniversary-swimsuit-issue/}}</ref>. 2015-yil yanvar oyida Teigen mehmoni „''The Mindy Project“ sitkomida'' bosh qahramonning birinchi sherigi boʻlgan erkakning qiz doʻsti rolini oʻynadi<ref name="Mindy">{{jurnal manbasi|author=Bacle|url=https://ew.com/recap/the-mindy-project-season-3-episode-13/|title=The Mindy Project recap: 'San Francisco Bae'|date=14-yanvar 2015-yil}}</ref>. Aprel oyida u LL Cool J bilan birga ''Lip Sync Battle'' musiqiy tanlovining hammuallifiga aylandi<ref name="LSB">{{veb manbasi|muallif=Porter|ism=Rick|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/lip-sync-battle-renewed-season-5-at-paramount-network-1136670/|sarlavha='Lip Sync Battle' Renewed for Season 5 at Paramount Network|ish=[[The Hollywood Reporter]]|sana=22-avgust 2018-yil|kirish sanasi=26-iyun 2022-yil|arxivsana=29-fevral 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200229093738/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/lip-sync-battle-renewed-season-5-at-paramount-network-1136670}}</ref>. U [[Ludacris|Ludakris]] bilan 2015-yilgi [[Billboard]] Music Awards mukofotiga mezbonlik qilgan<ref>{{veb manbasi|muallif=Lockett|ism=Dee|url=http://www.vulture.com/2015/05/what-you-missed-at-the-billboard-music-awards.html|sarlavha=What You Missed at the 2015 Billboard Music Awards|ish=[[New York (magazine)|Vulture]]|sana=18-may 2015-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=19-iyul 2015-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150719013250/http://www.vulture.com/2015/05/what-you-missed-at-the-billboard-music-awards.html}}</ref>. == Siyosiy qarashlar va faollik == [[Fayl:Chrissy_Teigen_@_L.A.'s_Families_Belong_Together_March_01.jpg|left|thumb|200x200px| Teigen 2019-yilda „Families Belong Together“ tadbirida]] Teigen oʻzini [[Feminizm|feminist]] deb biladi va oʻz farzandlarini shunday tarbiyalamoqchi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Why Chrissy Teigen is raising her son to be the 'ultimate feminist'|url=https://www.cnbc.com/2020/03/05/why-chrissy-teigen-is-raising-her-son-to-be-the-ultimate-feminist.html|nashriyot=CNBC|sana=5-mart 2020-yil|kirish sanasi=20-yanvar 2021-yil}}</ref>. U 2015-yilda Kolorado-Springsdagi Planned Parenthood nomli nodavlat notijorat tashkilotiga xayr-ehson qilgan va yana<ref>{{veb manbasi|url=https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/style/how-chrissy-teigen-does-spring-cleaning-989820/|sarlavha=How Chrissy Teigen Does Spring Cleaning|muallif=Chan|ism=Stephanie|ish=[[The Hollywood Reporter]]|sana=29-mart 2017-yil|kirish sanasi=26-iyun 2022-yil|arxivsana=30-mart 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170330033254/https://www.hollywoodreporter.com/news/how-chrissy-teigen-does-spring-cleaning-989820}}</ref> turmush oʻrtogʻi bilan 2018-yilda qurolli zoʻravonlikka qarshi oʻtkazilgan „March for Our Lives“ aksiyasiga 25 000 dollar xayriya qildi<ref>{{veb manbasi|muallif=Sanchez|ism=Luis|url=https://thehill.com/blogs/in-the-know/in-the-know/376587-john-legend-chrissy-teigen-donate-25k-to-march-for-our-lives/|sarlavha=John Legend, Chrissy Teigen donate $25K to 'March for Our Lives'|ish=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|sana=3-mart 2018-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=21-avgust 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180821225423/http://thehill.com/blogs/in-the-know/in-the-know/376587-john-legend-chrissy-teigen-donate-25k-to-march-for-our-lives}}</ref>. Muhojirlar huquqlari tarafdori Teigen oʻsha yili [[Los-Anjeles|Los-Anjelesda]] boʻlib oʻtgan „Families Belong Together“ tadbirida nutq soʻzladi<ref>{{veb manbasi|muallif=Petter|ism=Olivia|url=https://www.independent.co.uk/life-style/chrissy-teigen-trump-immigration-families-belong-together-protest-zero-tolerance-a8426291.html|sarlavha=Chrissy Teigen tells anti-Trump march she's 'proud to be a daughter of an immigrant'|ish=[[The Independent]]|sana=2-iyul 2018-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=13-oktabr 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181013014424/https://www.independent.co.uk/life-style/chrissy-teigen-trump-immigration-families-belong-together-protest-zero-tolerance-a8426291.html}}</ref>. 2020-yil may oyida u George Floydning oʻldirilishiga javoban norozilik namoyishlari paytida hibsga olingan faollarga yordam berish uchun garov va qonuniy himoya fondlariga 200 ming dollar xayriya qilgan<ref>{{veb manbasi|muallif=Brown|ism=August|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/story/2020-05-30/chrissy-teigen-protest-bail-funds-george-floyd-black-lives-matter|sarlavha=George Floyd: Chrissy Teigen donates to protester bail funds|ish=[[Los Angeles Times]]|sana=30-may 2020-yil|kirish sanasi=15-sentyabr 2020-yil|arxivsana=10-sentyabr 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200910165256/https://www.latimes.com/entertainment-arts/story/2020-05-30/chrissy-teigen-protest-bail-funds-george-floyd-black-lives-matter}}</ref>. Teigen AQShning sobiq prezidenti [[Donald Trump|Donald Trampning]] keskin tanqidchisi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/09/donald-trump-chrissy-teigen-twitter|sarlavha=Chrissy Teigen Offers an Inside Look at Her Twitter War With Trump|ish=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|sana=11-sentyabr 2019-yil|muallif=Bradley|ism=Laura|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=13-sentyabr 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190913030218/https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/09/donald-trump-chrissy-teigen-twitter}}</ref>. 2018-yil iyun oyida u Trampning 72 yoshini nishonlash uchun Amerika fuqarolik erkinliklari ittifoqiga 72 ming dollar xayriya qildi<ref>{{jurnal manbasi|url=https://time.com/5312445/chrissy-teigen-john-legend-donate-to-aclu-for-donald-trump-birthday/|title=Chrissy Teigen and John Legend Have a Message and a Donation for Trump's Birthday|date=14-iyun 2018-yil|qaralgan sana=2022-07-08|arxiv-sana=2018-06-14|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20180614231117/https://time.com/5312445/chrissy-teigen-john-legend-donate-to-aclu-for-donald-trump-birthday/|url-status=dead}}</ref>. Teigen va uning eri Elizabet Uorrenni 2020-yilgi Demokratik partiya prezidentlik praymerizlarida maʼqulladi<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Horton |first=Alex |last2=Wang |first2=Amy B |date=29-oktabr 2019-yil |title='Why do guys feel so threatened by the idea of a woman president?' Warren-backing John Legend wonders |work=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2019/10/28/john-legend-chrissy-teigen-endorse-elizabeth-warren-shes-best-candidate-running-today/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=14-sentyabr 2020-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029013026/https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2019/10/28/john-legend-chrissy-teigen-endorse-elizabeth-warren-shes-best-candidate-running-today/ |archive-date=29-oktabr 2019-yil}}</ref>. Er-xotin [[AQSh prezidentlik saylovi (2020)|2020-yilgi AQSh prezidentlik saylovlarida]] [[Joe Biden|Jo Baydenni]] maʼqulladi<ref>{{veb manbasi|muallif=Dixon|ism=Emily|url=https://www.marieclaire.com/celebrity/a33949030/chrissy-teigen-joe-biden/|sarlavha=Chrissy Teigen on Voting for Joe Biden In 2020|ish=[[Marie Claire]]|sana=8-sentyabr 2020-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=10-sentyabr 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200910204335/https://www.marieclaire.com/celebrity/a33949030/chrissy-teigen-joe-biden/}}</ref>. == Filmografiya == === Kino va televidenie === {| class="wikitable sortable" !Yil !Nom ! class="unsortable" |Eslatma |- |2007 |''Deal or No Deal'' |2-Mavsum, 52-Epizod |- |2011 |''Cookies & Cocktails'' |Cooking Channel program |- |2012, 2015 |''Americaʼs Next Top Model'' |2 epizod |- |2013 |''Model Employee'' |8 epizod |- |2013, 2014 |''The View'' |2 epizod |- | rowspan="5" |2014 |''Wild 'n Out'' |epizod: „Chrissy Teigen/PWD“ |- |''Inside Amy Schumer'' |epizod: „Boner Doctor“ |- |''Snack Off'' |18 epizod |- |''Ridiculousness'' | rowspan="2" |1 epizod |- |''The Getaway'' |- |2015-2016 |''FABLife'' |179 epizod |- |2015-2019 |''Lip Sync Battle'' |Rang sharhlovchisi |- |2015 |''The Mindy Project'' |Epizod: „San Francisco Bae“ |- |2016 |''The Toycracker: A Mini-Musical Spectacular'' |Televizion film |- | rowspan="2" |2017 |''Double Dutchess: Seeing Double'' |"M.I.L.F. $" |- |''Keeping Up with the Kardashians'' |Sezon14, Epizod 4 |- | rowspan="2" |2018 |''[[Maxluqlar taʼtilda 3: Dengiz chorlamoqda|Hotel Transylvania 3: Summer Vacation]]'' |Ovoz |- |''A Legendary Christmas with John and Chrissy'' |Rojdestvo maxsus |- | rowspan="5" |2019 |''The Voice'' |Epizod: „The Blind Auditions Premiere, Night 1“ |- |''Celebrity Family Feud'' |Epizod: „Chrissy Teigen & John Legend vs. Vanderpump Rules“ |- |''Bring the Funny'' |Hakam |- |''Between Two Ferns: The Movie'' | |- |''Breakfast, Lunch & Dinner'' | |- |2020-present |''Chrissy’s Court'' |ijrochi produser |- | rowspan="2" |2020 |''Ellenʼs Game of Games'' |Epizod: „Stink Tank“ |- |''[[Simpsonlar|The Simpsons]]'' |ovoz: „The Miseducation of Lisa Simpson“ |- | rowspan="2" |2021 |''Mr. Mayor'' |Epizod: „Brentwood Trash“ |- |''[[The Mitchells vs. the Machines]]'' |Ovoz |- |} === Musiqa videolar === {| class="wikitable sortable" !Yil ! Sarlavha ! Rassom ! class="unsortable" | manba |- | 2007 | „Stereo“ | rowspan="3" | [[John Legend|Jon Legend]] | align="center" | |- | 2013 | „All of me“ | align="center" | |- | rowspan="2" | 2016 | „Love me Now“ | align="center" | |- | "MILF $ " | [[Fergie]] | align="center" |<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.maxim.com/entertainment/all-the-celebrity-cameos-fergie-milf-music-video-2016-7|sarlavha=Here's{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} All The Sexy Cameos in Fergie's 'MILF</ref> |- | 2019 | „Peach“ | rowspan="2" | [[John Legend|Jon Legend]] | align="center" | |- | 2020 | „Wild“ | align="center" |<ref name="Wild">{{veb manbasi|muallif=Henderson|ism=Cydney|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2020/08/13/chrissy-teigen-and-john-legend-reveal-they-expecting-baby-no-3/3370113001/|sarlavha=Chrissy Teigen marvels over pregnancy after revealing baby No. 3 with John Legend in 'Wild' music video|ish=[[USA Today]]|sana=13-avgust 2020-yil|kirish sanasi=14-avgust 2020-yil|arxivsana=14-avgust 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200814091523/https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2020/08/13/chrissy-teigen-and-john-legend-reveal-they-expecting-baby-no-3/3370113001/}}</ref> |} === Videooʻyinlar === {| class="wikitable sortable" !Yil ! Sarlavha ! Rol ! class="unsortable" | Izohlar ! class="unsortable" | manba |- | 2011 | ''Need for Speed: The Run'' | Nikki Bleyk | Ovoz | align="center" | |} === Videooʻyinlar === {| class="wikitable sortable" !Yil ! Sarlavha ! Rol ! class="unsortable" | Izohlar ! class="unsortable" | manba |- | 2011 | ''Need for Speed: The Run'' | Nikki Bleyk | Ovoz | align="center" |<ref>undefined</ref> |} == Manbalar == {{DEFAULTSORT:Teigen, Chrissy}} [[Turkum:Amerikalik modellar]] [[Turkum:Amerikalik ayol modellar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1985-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] so41hndtfafm87gl2qspq966gm36c2v 6274145 6274144 2026-09-21T04:43:46Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274145 wikitext text/x-wiki {{Model bilgiqutisi |ismi = Chrissy Teigen |portret = Christine Teigen 2012 Shankbone.JPG |portret imzosi = 2012-yilda Teigen |tavsif = |tugʻilgan paytidagi ismi = Christine Diane Teigen |tavallud sanasi = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1985|11|30}} |tavallud joyi = Utah, Delta |fuqaroligi = |vafot sanasi = |vafot joyi = |turmush ortogi = [[John Legend]] |universitet = |millati = |dini = |kasbi = |mukofotlari = |faoliyat_yillari = 2006-hozirgacha |otaonasi = |bolalari = 2 nafar |bilimi = |partiyasi = |boʻyi = |ogʻirligi = |koʻkrak = |bel = |koʻz_rangi = |soch_rangi = |agent = IMG models |sayt = |imzo = }} '''Christine Diane Teigen''' (1985-yil 30-noyabrda tugʻilgan)<ref>{{veb manbasi|url=https://apnews.com/article/celebrity-birthdays-andrew-mccarthy-don-cheadle-crowder-hip-hop-and-rap-4a6dc6dde5601d3fdf3988c3c5b029de|sarlavha=Celebrity birthdays for the week of Nov. 29-Dec. 5|ish=[[Associated Press]]|sana=23-noyabr 2020-yil|kirish sanasi=9-may 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210123115008/https://apnews.com/article/celebrity-birthdays-andrew-mccarthy-don-cheadle-crowder-hip-hop-and-rap-4a6dc6dde5601d3fdf3988c3c5b029de|arxivsana=23-yanvar 2021-yil}}</ref> — [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]lik model va televideniye shaxsi. U oʻzining professional modellik debyutini 2010-yilda yillik Sports Illustrated Swimsuit Issue nashrida qilgan va keyinroq 2014-yilda Nina Agdal va Lily Aldridge bilan birga ''50 yillik Yubiley'' muqovasida paydo boʻlgan. U ilgari ''FALife'' tok-shousida (2015-2016) panelist sifatida ishtirok etgan. U LL Cool J bilan ''Lip Sync Battle'' (2015-2019) musiqiy tanlovida mehmon bo‘lgan va ''Bring the Funny'' (2019) komediya tanlovida hakamlik qilgan. Teigen ikkita oshpazlik kitobining muallifi hisoblanadi. == Yoshligi == Christine Diane Teigen 1985-yil 30-noyabrda [[Delta (Utah)|Yuta shtatining Delta shahrida tugʻilgan]]<ref name="VF">{{veb manbasi|muallif=Valby|ism=Karen|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/10/john-legend-and-chrissy-teigen-cover-story|sarlavha=John Legend and Chrissy Teigen on Love, Childhood Traumas, and the "Sh—ty Human Being" in the White House|ish=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|sana=28-oktabr 2019-yil|kirish sanasi=15-sentyabr 2020-yil|arxivsana=13-avgust 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200813135933/https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/10/john-legend-and-chrissy-teigen-cover-story}}</ref>. Uning onasi Vilailuck [[Tailand]]dan, otasi Ron esa norvegiyalik amerikalik. Uning familiyasi odatda {{IPAc-en|'|t|aɪ|g|ə|n}} (taygen) deb talaffuz qilinadi; Shunga qaramay, u {{IPAc-en|ˈ|t|iː|ɡ|ən}} (tigen) talaffuzini afzal koʻrishini aytadi<ref name="pronunciation">Sources that verify the correct and incorrect pronunciations of Teigenʼs last name include: </ref>. U tugʻilgandan soʻng, oilasi bilan [[Snohomish|Vashingtonning Snohomish]] shahriga koʻchib oʻtdi, u yerda ota-onasi tavernani boshqargan. Teigen 15 yoshga toʻlganida, onasi Tailandga qaytganidan soʻng, otasi ularni [[Huntington Beach (California)|Kaliforniyadagi Xantington]] -Beachga koʻchirdi. Bu vaqt davomida u syorf doʻkonida ishlagan va u yerda doʻkon mijozlari orqali Billabong kiyim kompaniyasi bilan modellashtirish kampaniyasini boshlagan. Oʻzining ilk modellik karyerasida Teigen [[Florida]] shtatining Mayami shahrida „toʻrt yil, olti oy“ yashagan<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Cunningham |first=Erin |date=12-iyul 2017-yil |title=Chrissy Teigen and the Rise of the Social Supermodel |work=[[The Daily Beast]] |url=https://www.thedailybeast.com/chrissy-teigen-and-the-rise-of-the-social-supermodel |url-status=live |access-date=15-sentyabr 2020-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029112021/https://www.thedailybeast.com/chrissy-teigen-and-the-rise-of-the-social-supermodel |archive-date=29-oktabr 2019-yil}}</ref>. == Karyera == Teigen birinchi mavsumda ''Deal or No Deal'' oʻyin shousida portfel modeli boʻlgan<ref name="Deal">{{veb manbasi|muallif=Greenberg|ism=Isabel|sarlavha=Chrissy Teigen Reveals What It Was Like Working with Meghan Markle|url=https://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/a25224324/chrissy-teigen-meghan-markle-deal-or-no-deal|ish=[[Harper's Bazaar]]|kirish sanasi=29-noyabr 2019-yil|sana=19-noyabr 2018-yil|arxivsana=20-noyabr 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181120034352/https://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/a25224324/chrissy-teigen-meghan-markle-deal-or-no-deal}}</ref>. U 2010-yilda Sports Illustrated may sonida paydo boʻldi va „Yilning yangi oʻyinchisi“ deb topildi<ref name="cosmop">{{veb manbasi|url=http://www.cosmopolitan.com/entertainment/news/a24251/chrissy-teigen-on-june-2014-cosmo/|sarlavha=Chrissy Teigen Is a Member of the Mile-High Club|ish=[[Cosmopolitan (magazine)|Cosmopolitan]]|sana=28-aprel 2014-yil|kirish sanasi=5-avgust 2014-yil|arxivsana=18-avgust 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140818060917/http://www.cosmopolitan.com/entertainment/news/a24251/chrissy-teigen-on-june-2014-cosmo/}}</ref>. Uning doʻsti va hamkasbi model Bruklin Deker uni "''Sports Illustrated'' " filmidagi odamlar bilan tanishtirdi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.youtube.com/watch?v=7rgA-S_etVw&feature=fvsr|sarlavha=Sports Illustrated Swimsuits Revealed|sana=9-fevral 2010-yil|kirish sanasi=30-may 2013-yil|arxivsana=23-may 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140523052024/https://www.youtube.com/watch?v=7rgA-S_etVw&feature=fvsr}}</ref>. Keyingi yili u Mayamida boʻlib oʻtgan [[Mercedes-Benz]] Fashion Week Swim da suzish kiyimlari dizayneri DiNeila [[Braziliya]] bilan kapsula kolleksiyasini ishlab chiqdi va debyut qildi, shuningdek, 2011-yilda ''Need For Speed: The Run'' [[Electronic Arts]] videooʻyinida taniqli qahramon sifatida paydo boʻldi<ref name="huff1">{{veb manbasi|url=https://www.huffpost.com/entry/casting-call-chrissy-teigen-photos_n_1016487|sarlavha=Casting Call: Chrissy Teigen|muallif=Jada Wong|ish=[[HuffPost]]|sana=18-oktabr 2011-yil|kirish sanasi=26-iyun 2022-yil|arxivsana=11-avgust 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140811150319/http://www.huffingtonpost.com/2011/10/17/casting-call-chrissy-teigen-photos_n_1016487.html}}</ref>. U, shuningdek, ''Cookie abd Coctails'' deb nomlangan maxsus pishirish kanalini suratga oldi<ref name="cookchan">{{veb manbasi|url=https://www.cookingchanneltv.com/devour/2011/12/cookie-monsters-famous-sugar-cookie-dough-recipe|sarlavha=Cookies & Cocktails with the Stars|nashriyot=[[Cooking Channel]]|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=30-sentyabr 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170930083956/http://www.cookingchanneltv.com/devour/2011/12/cookie-monsters-famous-sugar-cookie-dough-recipe}}</ref>. [[Fayl:Chrissy_Teigen_Sydney_2012_(2).jpg|alt=|right|thumb| ''Teigen'' 2012-yilda Sidneydagi „Battleship“ filmining premyerasida]] Ikki yil oʻtgach, Teigen [[VH1|VH1 da]] „''Model Employee''“ tanlovi seriyasining boshlovchisi boʻldi<ref name="vh1">{{veb manbasi|url=http://www.vh1.com/news/130505/model-employee-chrissy-teigen-aspen-elimination/|sarlavha=Chrissy Teigen Recaps Model Employee Episode Five: Cold Drinks And Melted Spray Tans|muallif=Emily Exton|nashriyot=[[VH1]]|sana=11-iyun 2013-yil|kirish sanasi=5-avgust 2014-yil|arxivsana=29-avgust 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170829190346/http://www.vh1.com/news/130505/model-employee-chrissy-teigen-aspen-elimination/}}</ref>. U "''Chrissy Teigenʼs Hungry'' " nomli „Pazandachilik“ kanalining boshqa maxsus koʻrsatuvida oʻsha paytdagi kuyovi [[John Legend|Jon Legend]] bilan toʻy menyusini tatib koʻrish haqida batafsil maʼlumot berdi<ref>{{veb manbasi|url=http://blog.cookingchanneltv.com/2013/01/31/chrissy-teigen-hungry/|sarlavha=Chrissy Teigen on Romantic Cooking, Eating Whatever You Want and More|nashriyot=[[Cooking Channel]]|kirish sanasi=30-may 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130202053818/http://blog.cookingchanneltv.com/2013/01/31/chrissy-teigen-hungry/|arxivsana=2-fevral 2013-yil}}</ref>. 2013-yil oktyabr oyida u Legendning „All of Me“ qoʻshigʻi uchun videoklipida paydo boʻldi, unda ularning toʻyidan kadrlar ham mavjud<ref name="allofme">{{jurnal manbasi|author=Rahman|url=https://ew.com/article/2013/10/02/john-legend-all-of-me-video/|title=John Legend drops new 'All of Me' video, Chrissy Teigen wedding clips|date=2-oktabr 2013-yil}}</ref>. 2014-yil aprel oyida Teigen ''Inside Emi Shumer'' eskizida munosabatlar boʻyicha maslahatchi sifatida oʻzining xayoliy versiyasini oʻynadi<ref name="Schumer">{{veb manbasi|muallif=Ortiz|ism=Jen|url=https://www.gq.com/story/chrissy-teigen-amy-schumer-video|sarlavha=Exclusive Video: Chrissy Teigen's Inside Amy Schumer Role|ish=[[GQ]]|sana=31-mart 2014-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=20-iyul 2015-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150720235958/http://www.gq.com/story/chrissy-teigen-amy-schumer-video}}</ref>. Oʻsha yili u Nina Agdal va Lily Aldridge bilan „''Sports Illustrated Swimsuit Issue''“ jurnalining 50 yilligi muqovasida paydo boʻldi<ref name="Ward">{{veb manbasi|muallif=Ward|ism=Michelle|sarlavha=Lily Aldridge, Chrissy Teigen & Nina Agdal Grace Sports Illustrated's 50th Anniversary Swimsuit Issue!|url=https://people.com/sports/lily-aldridge-chrissy-teigen-nina-agdal-grace-sports-illustrateds-50th-anniversary-swimsuit-issue/|ish=[[People (magazine)|People]]|kirish sanasi=26-fevral 2019-yil|arxivsana=25-noyabr 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161125135533/https://people.com/sports/lily-aldridge-chrissy-teigen-nina-agdal-grace-sports-illustrateds-50th-anniversary-swimsuit-issue/}}</ref>. 2015-yil yanvar oyida Teigen mehmoni „''The Mindy Project“ sitkomida'' bosh qahramonning birinchi sherigi boʻlgan erkakning qiz doʻsti rolini oʻynadi<ref name="Mindy">{{jurnal manbasi|author=Bacle|url=https://ew.com/recap/the-mindy-project-season-3-episode-13/|title=The Mindy Project recap: 'San Francisco Bae'|date=14-yanvar 2015-yil}}</ref>. Aprel oyida u LL Cool J bilan birga ''Lip Sync Battle'' musiqiy tanlovining hammuallifiga aylandi<ref name="LSB">{{veb manbasi|muallif=Porter|ism=Rick|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/lip-sync-battle-renewed-season-5-at-paramount-network-1136670/|sarlavha='Lip Sync Battle' Renewed for Season 5 at Paramount Network|ish=[[The Hollywood Reporter]]|sana=22-avgust 2018-yil|kirish sanasi=26-iyun 2022-yil|arxivsana=29-fevral 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200229093738/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/lip-sync-battle-renewed-season-5-at-paramount-network-1136670}}</ref>. U [[Ludacris|Ludakris]] bilan 2015-yilgi [[Billboard]] Music Awards mukofotiga mezbonlik qilgan<ref>{{veb manbasi|muallif=Lockett|ism=Dee|url=http://www.vulture.com/2015/05/what-you-missed-at-the-billboard-music-awards.html|sarlavha=What You Missed at the 2015 Billboard Music Awards|ish=[[New York (magazine)|Vulture]]|sana=18-may 2015-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=19-iyul 2015-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150719013250/http://www.vulture.com/2015/05/what-you-missed-at-the-billboard-music-awards.html}}</ref>. == Siyosiy qarashlar va faollik == [[Fayl:Chrissy_Teigen_@_L.A.'s_Families_Belong_Together_March_01.jpg|left|thumb|200x200px| Teigen 2019-yilda „Families Belong Together“ tadbirida]] Teigen oʻzini [[Feminizm|feminist]] deb biladi va oʻz farzandlarini shunday tarbiyalamoqchi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Why Chrissy Teigen is raising her son to be the 'ultimate feminist'|url=https://www.cnbc.com/2020/03/05/why-chrissy-teigen-is-raising-her-son-to-be-the-ultimate-feminist.html|nashriyot=CNBC|sana=5-mart 2020-yil|kirish sanasi=20-yanvar 2021-yil}}</ref>. U 2015-yilda Kolorado-Springsdagi Planned Parenthood nomli nodavlat notijorat tashkilotiga xayr-ehson qilgan va yana<ref>{{veb manbasi|url=https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/style/how-chrissy-teigen-does-spring-cleaning-989820/|sarlavha=How Chrissy Teigen Does Spring Cleaning|muallif=Chan|ism=Stephanie|ish=[[The Hollywood Reporter]]|sana=29-mart 2017-yil|kirish sanasi=26-iyun 2022-yil|arxivsana=30-mart 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170330033254/https://www.hollywoodreporter.com/news/how-chrissy-teigen-does-spring-cleaning-989820}}</ref> turmush oʻrtogʻi bilan 2018-yilda qurolli zoʻravonlikka qarshi oʻtkazilgan „March for Our Lives“ aksiyasiga 25 000 dollar xayriya qildi<ref>{{veb manbasi|muallif=Sanchez|ism=Luis|url=https://thehill.com/blogs/in-the-know/in-the-know/376587-john-legend-chrissy-teigen-donate-25k-to-march-for-our-lives/|sarlavha=John Legend, Chrissy Teigen donate $25K to 'March for Our Lives'|ish=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|sana=3-mart 2018-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=21-avgust 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180821225423/http://thehill.com/blogs/in-the-know/in-the-know/376587-john-legend-chrissy-teigen-donate-25k-to-march-for-our-lives}}</ref>. Muhojirlar huquqlari tarafdori Teigen oʻsha yili [[Los-Anjeles|Los-Anjelesda]] boʻlib oʻtgan „Families Belong Together“ tadbirida nutq soʻzladi<ref>{{veb manbasi|muallif=Petter|ism=Olivia|url=https://www.independent.co.uk/life-style/chrissy-teigen-trump-immigration-families-belong-together-protest-zero-tolerance-a8426291.html|sarlavha=Chrissy Teigen tells anti-Trump march she's 'proud to be a daughter of an immigrant'|ish=[[The Independent]]|sana=2-iyul 2018-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=13-oktabr 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181013014424/https://www.independent.co.uk/life-style/chrissy-teigen-trump-immigration-families-belong-together-protest-zero-tolerance-a8426291.html}}</ref>. 2020-yil may oyida u George Floydning oʻldirilishiga javoban norozilik namoyishlari paytida hibsga olingan faollarga yordam berish uchun garov va qonuniy himoya fondlariga 200 ming dollar xayriya qilgan<ref>{{veb manbasi|muallif=Brown|ism=August|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/story/2020-05-30/chrissy-teigen-protest-bail-funds-george-floyd-black-lives-matter|sarlavha=George Floyd: Chrissy Teigen donates to protester bail funds|ish=[[Los Angeles Times]]|sana=30-may 2020-yil|kirish sanasi=15-sentyabr 2020-yil|arxivsana=10-sentyabr 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200910165256/https://www.latimes.com/entertainment-arts/story/2020-05-30/chrissy-teigen-protest-bail-funds-george-floyd-black-lives-matter}}</ref>. Teigen AQShning sobiq prezidenti [[Donald Trump|Donald Trampning]] keskin tanqidchisi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/09/donald-trump-chrissy-teigen-twitter|sarlavha=Chrissy Teigen Offers an Inside Look at Her Twitter War With Trump|ish=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|sana=11-sentyabr 2019-yil|muallif=Bradley|ism=Laura|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=13-sentyabr 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190913030218/https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/09/donald-trump-chrissy-teigen-twitter}}</ref>. 2018-yil iyun oyida u Trampning 72 yoshini nishonlash uchun Amerika fuqarolik erkinliklari ittifoqiga 72 ming dollar xayriya qildi<ref>{{jurnal manbasi|url=https://time.com/5312445/chrissy-teigen-john-legend-donate-to-aclu-for-donald-trump-birthday/|title=Chrissy Teigen and John Legend Have a Message and a Donation for Trump's Birthday|date=14-iyun 2018-yil|qaralgan sana=2022-07-08|arxiv-sana=2018-06-14|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20180614231117/https://time.com/5312445/chrissy-teigen-john-legend-donate-to-aclu-for-donald-trump-birthday/|url-status=dead}}</ref>. Teigen va uning eri Elizabet Uorrenni 2020-yilgi Demokratik partiya prezidentlik praymerizlarida maʼqulladi<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Horton |first=Alex |last2=Wang |first2=Amy B |date=29-oktabr 2019-yil |title='Why do guys feel so threatened by the idea of a woman president?' Warren-backing John Legend wonders |work=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2019/10/28/john-legend-chrissy-teigen-endorse-elizabeth-warren-shes-best-candidate-running-today/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=14-sentyabr 2020-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029013026/https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2019/10/28/john-legend-chrissy-teigen-endorse-elizabeth-warren-shes-best-candidate-running-today/ |archive-date=29-oktabr 2019-yil}}</ref>. Er-xotin [[AQSh prezidentlik saylovi (2020)|2020-yilgi AQSh prezidentlik saylovlarida]] [[Joe Biden|Jo Baydenni]] maʼqulladi<ref>{{veb manbasi|muallif=Dixon|ism=Emily|url=https://www.marieclaire.com/celebrity/a33949030/chrissy-teigen-joe-biden/|sarlavha=Chrissy Teigen on Voting for Joe Biden In 2020|ish=[[Marie Claire]]|sana=8-sentyabr 2020-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=10-sentyabr 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200910204335/https://www.marieclaire.com/celebrity/a33949030/chrissy-teigen-joe-biden/}}</ref>. == Filmografiya == === Kino va televidenie === {| class="wikitable sortable" !Yil !Nom ! class="unsortable" |Eslatma |- |2007 |''Deal or No Deal'' |2-Mavsum, 52-Epizod |- |2011 |''Cookies & Cocktails'' |Cooking Channel program |- |2012, 2015 |''Americaʼs Next Top Model'' |2 epizod |- |2013 |''Model Employee'' |8 epizod |- |2013, 2014 |''The View'' |2 epizod |- | rowspan="5" |2014 |''Wild 'n Out'' |epizod: „Chrissy Teigen/PWD“ |- |''Inside Amy Schumer'' |epizod: „Boner Doctor“ |- |''Snack Off'' |18 epizod |- |''Ridiculousness'' | rowspan="2" |1 epizod |- |''The Getaway'' |- |2015-2016 |''FABLife'' |179 epizod |- |2015-2019 |''Lip Sync Battle'' |Rang sharhlovchisi |- |2015 |''The Mindy Project'' |Epizod: „San Francisco Bae“ |- |2016 |''The Toycracker: A Mini-Musical Spectacular'' |Televizion film |- | rowspan="2" |2017 |''Double Dutchess: Seeing Double'' |"M.I.L.F. $" |- |''Keeping Up with the Kardashians'' |Sezon14, Epizod 4 |- | rowspan="2" |2018 |''[[Maxluqlar taʼtilda 3: Dengiz chorlamoqda|Hotel Transylvania 3: Summer Vacation]]'' |Ovoz |- |''A Legendary Christmas with John and Chrissy'' |Rojdestvo maxsus |- | rowspan="5" |2019 |''The Voice'' |Epizod: „The Blind Auditions Premiere, Night 1“ |- |''Celebrity Family Feud'' |Epizod: „Chrissy Teigen & John Legend vs. Vanderpump Rules“ |- |''Bring the Funny'' |Hakam |- |''Between Two Ferns: The Movie'' | |- |''Breakfast, Lunch & Dinner'' | |- |2020-present |''Chrissy’s Court'' |ijrochi produser |- | rowspan="2" |2020 |''Ellenʼs Game of Games'' |Epizod: „Stink Tank“ |- |''[[Simpsonlar|The Simpsons]]'' |ovoz: „The Miseducation of Lisa Simpson“ |- | rowspan="2" |2021 |''Mr. Mayor'' |Epizod: „Brentwood Trash“ |- |''[[The Mitchells vs. the Machines]]'' |Ovoz |- |} === Musiqa videolar === {| class="wikitable sortable" !Yil ! Sarlavha ! Rassom ! class="unsortable" | manba |- | 2007 | „Stereo“ | rowspan="3" | [[John Legend|Jon Legend]] | align="center" | |- | 2013 | „All of me“ | align="center" | |- | rowspan="2" | 2016 | „Love me Now“ | align="center" | |- | "MILF $ " | [[Fergie]] | align="center" |<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.maxim.com/entertainment/all-the-celebrity-cameos-fergie-milf-music-video-2016-7|sarlavha=Here's{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} All The Sexy Cameos in Fergie's 'MILF</ref> |- | 2019 | „Peach“ | rowspan="2" | [[John Legend|Jon Legend]] | align="center" | |- | 2020 | „Wild“ | align="center" |<ref name="Wild">{{veb manbasi|muallif=Henderson|ism=Cydney|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2020/08/13/chrissy-teigen-and-john-legend-reveal-they-expecting-baby-no-3/3370113001/|sarlavha=Chrissy Teigen marvels over pregnancy after revealing baby No. 3 with John Legend in 'Wild' music video|ish=[[USA Today]]|sana=13-avgust 2020-yil|kirish sanasi=14-avgust 2020-yil|arxivsana=14-avgust 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200814091523/https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2020/08/13/chrissy-teigen-and-john-legend-reveal-they-expecting-baby-no-3/3370113001/}}</ref> |} === Videooʻyinlar === {| class="wikitable sortable" !Yil ! Sarlavha ! Rol ! class="unsortable" | Izohlar ! class="unsortable" | manba |- | 2011 | ''Need for Speed: The Run'' | Nikki Bleyk | Ovoz | align="center" | |} === Videooʻyinlar === {| class="wikitable sortable" !Yil ! Sarlavha ! Rol ! class="unsortable" | Izohlar ! class="unsortable" | manba |- | 2011 | ''Need for Speed: The Run'' | Nikki Bleyk | Ovoz | align="center" |<ref>undefined</ref> |} == Manbalar == {{DEFAULTSORT:Teigen, Chrissy}} [[Turkum:Amerikalik modellar]] [[Turkum:Amerikalik ayol modellar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1985-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] b3t8bzquprizzwm0gnf69kwwax249r4 6274146 6274145 2026-09-21T04:44:13Z Sherzod11W 273619 6274146 wikitext text/x-wiki {{Model bilgiqutisi |ismi = Chrissy Teigen |portret = Christine Teigen 2012 Shankbone.JPG |portret imzosi = 2012-yilda Teigen |tavsif = |tugʻilgan paytidagi ismi = Christine Diane Teigen |tavallud sanasi = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1985|11|30}} |tavallud joyi = Utah, Delta |fuqaroligi = |vafot sanasi = |vafot joyi = |turmush ortogi = [[John Legend]] |universitet = |millati = |dini = |kasbi = |mukofotlari = |faoliyat_yillari = 2006-hozirgacha |otaonasi = |bolalari = 2 nafar |bilimi = |partiyasi = |boʻyi = |ogʻirligi = |koʻkrak = |bel = |koʻz_rangi = |soch_rangi = |agent = IMG models |sayt = |imzo = }} '''Christine Diane Teigen''' (1985-yil 30-noyabrda tugʻilgan)<ref>{{veb manbasi|url=https://apnews.com/article/celebrity-birthdays-andrew-mccarthy-don-cheadle-crowder-hip-hop-and-rap-4a6dc6dde5601d3fdf3988c3c5b029de|sarlavha=Celebrity birthdays for the week of Nov. 29-Dec. 5|ish=[[Associated Press]]|sana=23-noyabr 2020-yil|kirish sanasi=9-may 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210123115008/https://apnews.com/article/celebrity-birthdays-andrew-mccarthy-don-cheadle-crowder-hip-hop-and-rap-4a6dc6dde5601d3fdf3988c3c5b029de|arxivsana=23-yanvar 2021-yil}}</ref> — [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]lik [[model]] va [[televideniye]] shaxsi. U oʻzining professional modellik debyutini 2010-yilda yillik Sports Illustrated Swimsuit Issue nashrida qilgan va keyinroq 2014-yilda Nina Agdal va Lily Aldridge bilan birga ''50 yillik Yubiley'' muqovasida paydo boʻlgan. U ilgari ''FALife'' tok-shousida (2015-2016) panelist sifatida ishtirok etgan. U LL Cool J bilan ''Lip Sync Battle'' (2015-2019) musiqiy tanlovida mehmon bo‘lgan va ''Bring the Funny'' (2019) komediya tanlovida hakamlik qilgan. Teigen ikkita oshpazlik kitobining muallifi hisoblanadi. == Yoshligi == Christine Diane Teigen 1985-yil 30-noyabrda [[Delta (Utah)|Yuta shtatining Delta shahrida tugʻilgan]]<ref name="VF">{{veb manbasi|muallif=Valby|ism=Karen|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/10/john-legend-and-chrissy-teigen-cover-story|sarlavha=John Legend and Chrissy Teigen on Love, Childhood Traumas, and the "Sh—ty Human Being" in the White House|ish=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|sana=28-oktabr 2019-yil|kirish sanasi=15-sentyabr 2020-yil|arxivsana=13-avgust 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200813135933/https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/10/john-legend-and-chrissy-teigen-cover-story}}</ref>. Uning onasi Vilailuck [[Tailand]]dan, otasi Ron esa norvegiyalik amerikalik. Uning familiyasi odatda {{IPAc-en|'|t|aɪ|g|ə|n}} (taygen) deb talaffuz qilinadi; Shunga qaramay, u {{IPAc-en|ˈ|t|iː|ɡ|ən}} (tigen) talaffuzini afzal koʻrishini aytadi<ref name="pronunciation">Sources that verify the correct and incorrect pronunciations of Teigenʼs last name include: </ref>. U tugʻilgandan soʻng, oilasi bilan [[Snohomish|Vashingtonning Snohomish]] shahriga koʻchib oʻtdi, u yerda ota-onasi tavernani boshqargan. Teigen 15 yoshga toʻlganida, onasi Tailandga qaytganidan soʻng, otasi ularni [[Huntington Beach (California)|Kaliforniyadagi Xantington]] -Beachga koʻchirdi. Bu vaqt davomida u syorf doʻkonida ishlagan va u yerda doʻkon mijozlari orqali Billabong kiyim kompaniyasi bilan modellashtirish kampaniyasini boshlagan. Oʻzining ilk modellik karyerasida Teigen [[Florida]] shtatining Mayami shahrida „toʻrt yil, olti oy“ yashagan<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Cunningham |first=Erin |date=12-iyul 2017-yil |title=Chrissy Teigen and the Rise of the Social Supermodel |work=[[The Daily Beast]] |url=https://www.thedailybeast.com/chrissy-teigen-and-the-rise-of-the-social-supermodel |url-status=live |access-date=15-sentyabr 2020-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029112021/https://www.thedailybeast.com/chrissy-teigen-and-the-rise-of-the-social-supermodel |archive-date=29-oktabr 2019-yil}}</ref>. == Karyera == Teigen birinchi mavsumda ''Deal or No Deal'' oʻyin shousida portfel modeli boʻlgan<ref name="Deal">{{veb manbasi|muallif=Greenberg|ism=Isabel|sarlavha=Chrissy Teigen Reveals What It Was Like Working with Meghan Markle|url=https://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/a25224324/chrissy-teigen-meghan-markle-deal-or-no-deal|ish=[[Harper's Bazaar]]|kirish sanasi=29-noyabr 2019-yil|sana=19-noyabr 2018-yil|arxivsana=20-noyabr 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181120034352/https://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/a25224324/chrissy-teigen-meghan-markle-deal-or-no-deal}}</ref>. U 2010-yilda Sports Illustrated may sonida paydo boʻldi va „Yilning yangi oʻyinchisi“ deb topildi<ref name="cosmop">{{veb manbasi|url=http://www.cosmopolitan.com/entertainment/news/a24251/chrissy-teigen-on-june-2014-cosmo/|sarlavha=Chrissy Teigen Is a Member of the Mile-High Club|ish=[[Cosmopolitan (magazine)|Cosmopolitan]]|sana=28-aprel 2014-yil|kirish sanasi=5-avgust 2014-yil|arxivsana=18-avgust 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140818060917/http://www.cosmopolitan.com/entertainment/news/a24251/chrissy-teigen-on-june-2014-cosmo/}}</ref>. Uning doʻsti va hamkasbi model Bruklin Deker uni "''Sports Illustrated'' " filmidagi odamlar bilan tanishtirdi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.youtube.com/watch?v=7rgA-S_etVw&feature=fvsr|sarlavha=Sports Illustrated Swimsuits Revealed|sana=9-fevral 2010-yil|kirish sanasi=30-may 2013-yil|arxivsana=23-may 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140523052024/https://www.youtube.com/watch?v=7rgA-S_etVw&feature=fvsr}}</ref>. Keyingi yili u Mayamida boʻlib oʻtgan [[Mercedes-Benz]] Fashion Week Swim da suzish kiyimlari dizayneri DiNeila [[Braziliya]] bilan kapsula kolleksiyasini ishlab chiqdi va debyut qildi, shuningdek, 2011-yilda ''Need For Speed: The Run'' [[Electronic Arts]] videooʻyinida taniqli qahramon sifatida paydo boʻldi<ref name="huff1">{{veb manbasi|url=https://www.huffpost.com/entry/casting-call-chrissy-teigen-photos_n_1016487|sarlavha=Casting Call: Chrissy Teigen|muallif=Jada Wong|ish=[[HuffPost]]|sana=18-oktabr 2011-yil|kirish sanasi=26-iyun 2022-yil|arxivsana=11-avgust 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140811150319/http://www.huffingtonpost.com/2011/10/17/casting-call-chrissy-teigen-photos_n_1016487.html}}</ref>. U, shuningdek, ''Cookie abd Coctails'' deb nomlangan maxsus pishirish kanalini suratga oldi<ref name="cookchan">{{veb manbasi|url=https://www.cookingchanneltv.com/devour/2011/12/cookie-monsters-famous-sugar-cookie-dough-recipe|sarlavha=Cookies & Cocktails with the Stars|nashriyot=[[Cooking Channel]]|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=30-sentyabr 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170930083956/http://www.cookingchanneltv.com/devour/2011/12/cookie-monsters-famous-sugar-cookie-dough-recipe}}</ref>. [[Fayl:Chrissy_Teigen_Sydney_2012_(2).jpg|alt=|right|thumb| ''Teigen'' 2012-yilda Sidneydagi „Battleship“ filmining premyerasida]] Ikki yil oʻtgach, Teigen [[VH1|VH1 da]] „''Model Employee''“ tanlovi seriyasining boshlovchisi boʻldi<ref name="vh1">{{veb manbasi|url=http://www.vh1.com/news/130505/model-employee-chrissy-teigen-aspen-elimination/|sarlavha=Chrissy Teigen Recaps Model Employee Episode Five: Cold Drinks And Melted Spray Tans|muallif=Emily Exton|nashriyot=[[VH1]]|sana=11-iyun 2013-yil|kirish sanasi=5-avgust 2014-yil|arxivsana=29-avgust 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170829190346/http://www.vh1.com/news/130505/model-employee-chrissy-teigen-aspen-elimination/}}</ref>. U "''Chrissy Teigenʼs Hungry'' " nomli „Pazandachilik“ kanalining boshqa maxsus koʻrsatuvida oʻsha paytdagi kuyovi [[John Legend|Jon Legend]] bilan toʻy menyusini tatib koʻrish haqida batafsil maʼlumot berdi<ref>{{veb manbasi|url=http://blog.cookingchanneltv.com/2013/01/31/chrissy-teigen-hungry/|sarlavha=Chrissy Teigen on Romantic Cooking, Eating Whatever You Want and More|nashriyot=[[Cooking Channel]]|kirish sanasi=30-may 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130202053818/http://blog.cookingchanneltv.com/2013/01/31/chrissy-teigen-hungry/|arxivsana=2-fevral 2013-yil}}</ref>. 2013-yil oktyabr oyida u Legendning „All of Me“ qoʻshigʻi uchun videoklipida paydo boʻldi, unda ularning toʻyidan kadrlar ham mavjud<ref name="allofme">{{jurnal manbasi|author=Rahman|url=https://ew.com/article/2013/10/02/john-legend-all-of-me-video/|title=John Legend drops new 'All of Me' video, Chrissy Teigen wedding clips|date=2-oktabr 2013-yil}}</ref>. 2014-yil aprel oyida Teigen ''Inside Emi Shumer'' eskizida munosabatlar boʻyicha maslahatchi sifatida oʻzining xayoliy versiyasini oʻynadi<ref name="Schumer">{{veb manbasi|muallif=Ortiz|ism=Jen|url=https://www.gq.com/story/chrissy-teigen-amy-schumer-video|sarlavha=Exclusive Video: Chrissy Teigen's Inside Amy Schumer Role|ish=[[GQ]]|sana=31-mart 2014-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=20-iyul 2015-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150720235958/http://www.gq.com/story/chrissy-teigen-amy-schumer-video}}</ref>. Oʻsha yili u Nina Agdal va Lily Aldridge bilan „''Sports Illustrated Swimsuit Issue''“ jurnalining 50 yilligi muqovasida paydo boʻldi<ref name="Ward">{{veb manbasi|muallif=Ward|ism=Michelle|sarlavha=Lily Aldridge, Chrissy Teigen & Nina Agdal Grace Sports Illustrated's 50th Anniversary Swimsuit Issue!|url=https://people.com/sports/lily-aldridge-chrissy-teigen-nina-agdal-grace-sports-illustrateds-50th-anniversary-swimsuit-issue/|ish=[[People (magazine)|People]]|kirish sanasi=26-fevral 2019-yil|arxivsana=25-noyabr 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161125135533/https://people.com/sports/lily-aldridge-chrissy-teigen-nina-agdal-grace-sports-illustrateds-50th-anniversary-swimsuit-issue/}}</ref>. 2015-yil yanvar oyida Teigen mehmoni „''The Mindy Project“ sitkomida'' bosh qahramonning birinchi sherigi boʻlgan erkakning qiz doʻsti rolini oʻynadi<ref name="Mindy">{{jurnal manbasi|author=Bacle|url=https://ew.com/recap/the-mindy-project-season-3-episode-13/|title=The Mindy Project recap: 'San Francisco Bae'|date=14-yanvar 2015-yil}}</ref>. Aprel oyida u LL Cool J bilan birga ''Lip Sync Battle'' musiqiy tanlovining hammuallifiga aylandi<ref name="LSB">{{veb manbasi|muallif=Porter|ism=Rick|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/lip-sync-battle-renewed-season-5-at-paramount-network-1136670/|sarlavha='Lip Sync Battle' Renewed for Season 5 at Paramount Network|ish=[[The Hollywood Reporter]]|sana=22-avgust 2018-yil|kirish sanasi=26-iyun 2022-yil|arxivsana=29-fevral 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200229093738/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/lip-sync-battle-renewed-season-5-at-paramount-network-1136670}}</ref>. U [[Ludacris|Ludakris]] bilan 2015-yilgi [[Billboard]] Music Awards mukofotiga mezbonlik qilgan<ref>{{veb manbasi|muallif=Lockett|ism=Dee|url=http://www.vulture.com/2015/05/what-you-missed-at-the-billboard-music-awards.html|sarlavha=What You Missed at the 2015 Billboard Music Awards|ish=[[New York (magazine)|Vulture]]|sana=18-may 2015-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=19-iyul 2015-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150719013250/http://www.vulture.com/2015/05/what-you-missed-at-the-billboard-music-awards.html}}</ref>. == Siyosiy qarashlar va faollik == [[Fayl:Chrissy_Teigen_@_L.A.'s_Families_Belong_Together_March_01.jpg|left|thumb|200x200px| Teigen 2019-yilda „Families Belong Together“ tadbirida]] Teigen oʻzini [[Feminizm|feminist]] deb biladi va oʻz farzandlarini shunday tarbiyalamoqchi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Why Chrissy Teigen is raising her son to be the 'ultimate feminist'|url=https://www.cnbc.com/2020/03/05/why-chrissy-teigen-is-raising-her-son-to-be-the-ultimate-feminist.html|nashriyot=CNBC|sana=5-mart 2020-yil|kirish sanasi=20-yanvar 2021-yil}}</ref>. U 2015-yilda Kolorado-Springsdagi Planned Parenthood nomli nodavlat notijorat tashkilotiga xayr-ehson qilgan va yana<ref>{{veb manbasi|url=https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/style/how-chrissy-teigen-does-spring-cleaning-989820/|sarlavha=How Chrissy Teigen Does Spring Cleaning|muallif=Chan|ism=Stephanie|ish=[[The Hollywood Reporter]]|sana=29-mart 2017-yil|kirish sanasi=26-iyun 2022-yil|arxivsana=30-mart 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170330033254/https://www.hollywoodreporter.com/news/how-chrissy-teigen-does-spring-cleaning-989820}}</ref> turmush oʻrtogʻi bilan 2018-yilda qurolli zoʻravonlikka qarshi oʻtkazilgan „March for Our Lives“ aksiyasiga 25 000 dollar xayriya qildi<ref>{{veb manbasi|muallif=Sanchez|ism=Luis|url=https://thehill.com/blogs/in-the-know/in-the-know/376587-john-legend-chrissy-teigen-donate-25k-to-march-for-our-lives/|sarlavha=John Legend, Chrissy Teigen donate $25K to 'March for Our Lives'|ish=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|sana=3-mart 2018-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=21-avgust 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180821225423/http://thehill.com/blogs/in-the-know/in-the-know/376587-john-legend-chrissy-teigen-donate-25k-to-march-for-our-lives}}</ref>. Muhojirlar huquqlari tarafdori Teigen oʻsha yili [[Los-Anjeles|Los-Anjelesda]] boʻlib oʻtgan „Families Belong Together“ tadbirida nutq soʻzladi<ref>{{veb manbasi|muallif=Petter|ism=Olivia|url=https://www.independent.co.uk/life-style/chrissy-teigen-trump-immigration-families-belong-together-protest-zero-tolerance-a8426291.html|sarlavha=Chrissy Teigen tells anti-Trump march she's 'proud to be a daughter of an immigrant'|ish=[[The Independent]]|sana=2-iyul 2018-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=13-oktabr 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181013014424/https://www.independent.co.uk/life-style/chrissy-teigen-trump-immigration-families-belong-together-protest-zero-tolerance-a8426291.html}}</ref>. 2020-yil may oyida u George Floydning oʻldirilishiga javoban norozilik namoyishlari paytida hibsga olingan faollarga yordam berish uchun garov va qonuniy himoya fondlariga 200 ming dollar xayriya qilgan<ref>{{veb manbasi|muallif=Brown|ism=August|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/story/2020-05-30/chrissy-teigen-protest-bail-funds-george-floyd-black-lives-matter|sarlavha=George Floyd: Chrissy Teigen donates to protester bail funds|ish=[[Los Angeles Times]]|sana=30-may 2020-yil|kirish sanasi=15-sentyabr 2020-yil|arxivsana=10-sentyabr 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200910165256/https://www.latimes.com/entertainment-arts/story/2020-05-30/chrissy-teigen-protest-bail-funds-george-floyd-black-lives-matter}}</ref>. Teigen AQShning sobiq prezidenti [[Donald Trump|Donald Trampning]] keskin tanqidchisi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/09/donald-trump-chrissy-teigen-twitter|sarlavha=Chrissy Teigen Offers an Inside Look at Her Twitter War With Trump|ish=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|sana=11-sentyabr 2019-yil|muallif=Bradley|ism=Laura|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=13-sentyabr 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190913030218/https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/09/donald-trump-chrissy-teigen-twitter}}</ref>. 2018-yil iyun oyida u Trampning 72 yoshini nishonlash uchun Amerika fuqarolik erkinliklari ittifoqiga 72 ming dollar xayriya qildi<ref>{{jurnal manbasi|url=https://time.com/5312445/chrissy-teigen-john-legend-donate-to-aclu-for-donald-trump-birthday/|title=Chrissy Teigen and John Legend Have a Message and a Donation for Trump's Birthday|date=14-iyun 2018-yil|qaralgan sana=2022-07-08|arxiv-sana=2018-06-14|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20180614231117/https://time.com/5312445/chrissy-teigen-john-legend-donate-to-aclu-for-donald-trump-birthday/|url-status=dead}}</ref>. Teigen va uning eri Elizabet Uorrenni 2020-yilgi Demokratik partiya prezidentlik praymerizlarida maʼqulladi<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Horton |first=Alex |last2=Wang |first2=Amy B |date=29-oktabr 2019-yil |title='Why do guys feel so threatened by the idea of a woman president?' Warren-backing John Legend wonders |work=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2019/10/28/john-legend-chrissy-teigen-endorse-elizabeth-warren-shes-best-candidate-running-today/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=14-sentyabr 2020-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029013026/https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2019/10/28/john-legend-chrissy-teigen-endorse-elizabeth-warren-shes-best-candidate-running-today/ |archive-date=29-oktabr 2019-yil}}</ref>. Er-xotin [[AQSh prezidentlik saylovi (2020)|2020-yilgi AQSh prezidentlik saylovlarida]] [[Joe Biden|Jo Baydenni]] maʼqulladi<ref>{{veb manbasi|muallif=Dixon|ism=Emily|url=https://www.marieclaire.com/celebrity/a33949030/chrissy-teigen-joe-biden/|sarlavha=Chrissy Teigen on Voting for Joe Biden In 2020|ish=[[Marie Claire]]|sana=8-sentyabr 2020-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=10-sentyabr 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200910204335/https://www.marieclaire.com/celebrity/a33949030/chrissy-teigen-joe-biden/}}</ref>. == Filmografiya == === Kino va televidenie === {| class="wikitable sortable" !Yil !Nom ! class="unsortable" |Eslatma |- |2007 |''Deal or No Deal'' |2-Mavsum, 52-Epizod |- |2011 |''Cookies & Cocktails'' |Cooking Channel program |- |2012, 2015 |''Americaʼs Next Top Model'' |2 epizod |- |2013 |''Model Employee'' |8 epizod |- |2013, 2014 |''The View'' |2 epizod |- | rowspan="5" |2014 |''Wild 'n Out'' |epizod: „Chrissy Teigen/PWD“ |- |''Inside Amy Schumer'' |epizod: „Boner Doctor“ |- |''Snack Off'' |18 epizod |- |''Ridiculousness'' | rowspan="2" |1 epizod |- |''The Getaway'' |- |2015-2016 |''FABLife'' |179 epizod |- |2015-2019 |''Lip Sync Battle'' |Rang sharhlovchisi |- |2015 |''The Mindy Project'' |Epizod: „San Francisco Bae“ |- |2016 |''The Toycracker: A Mini-Musical Spectacular'' |Televizion film |- | rowspan="2" |2017 |''Double Dutchess: Seeing Double'' |"M.I.L.F. $" |- |''Keeping Up with the Kardashians'' |Sezon14, Epizod 4 |- | rowspan="2" |2018 |''[[Maxluqlar taʼtilda 3: Dengiz chorlamoqda|Hotel Transylvania 3: Summer Vacation]]'' |Ovoz |- |''A Legendary Christmas with John and Chrissy'' |Rojdestvo maxsus |- | rowspan="5" |2019 |''The Voice'' |Epizod: „The Blind Auditions Premiere, Night 1“ |- |''Celebrity Family Feud'' |Epizod: „Chrissy Teigen & John Legend vs. Vanderpump Rules“ |- |''Bring the Funny'' |Hakam |- |''Between Two Ferns: The Movie'' | |- |''Breakfast, Lunch & Dinner'' | |- |2020-present |''Chrissy’s Court'' |ijrochi produser |- | rowspan="2" |2020 |''Ellenʼs Game of Games'' |Epizod: „Stink Tank“ |- |''[[Simpsonlar|The Simpsons]]'' |ovoz: „The Miseducation of Lisa Simpson“ |- | rowspan="2" |2021 |''Mr. Mayor'' |Epizod: „Brentwood Trash“ |- |''[[The Mitchells vs. the Machines]]'' |Ovoz |- |} === Musiqa videolar === {| class="wikitable sortable" !Yil ! Sarlavha ! Rassom ! class="unsortable" | manba |- | 2007 | „Stereo“ | rowspan="3" | [[John Legend|Jon Legend]] | align="center" | |- | 2013 | „All of me“ | align="center" | |- | rowspan="2" | 2016 | „Love me Now“ | align="center" | |- | "MILF $ " | [[Fergie]] | align="center" |<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.maxim.com/entertainment/all-the-celebrity-cameos-fergie-milf-music-video-2016-7|sarlavha=Here's{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} All The Sexy Cameos in Fergie's 'MILF</ref> |- | 2019 | „Peach“ | rowspan="2" | [[John Legend|Jon Legend]] | align="center" | |- | 2020 | „Wild“ | align="center" |<ref name="Wild">{{veb manbasi|muallif=Henderson|ism=Cydney|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2020/08/13/chrissy-teigen-and-john-legend-reveal-they-expecting-baby-no-3/3370113001/|sarlavha=Chrissy Teigen marvels over pregnancy after revealing baby No. 3 with John Legend in 'Wild' music video|ish=[[USA Today]]|sana=13-avgust 2020-yil|kirish sanasi=14-avgust 2020-yil|arxivsana=14-avgust 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200814091523/https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2020/08/13/chrissy-teigen-and-john-legend-reveal-they-expecting-baby-no-3/3370113001/}}</ref> |} === Videooʻyinlar === {| class="wikitable sortable" !Yil ! Sarlavha ! Rol ! class="unsortable" | Izohlar ! class="unsortable" | manba |- | 2011 | ''Need for Speed: The Run'' | Nikki Bleyk | Ovoz | align="center" | |} === Videooʻyinlar === {| class="wikitable sortable" !Yil ! Sarlavha ! Rol ! class="unsortable" | Izohlar ! class="unsortable" | manba |- | 2011 | ''Need for Speed: The Run'' | Nikki Bleyk | Ovoz | align="center" |<ref>undefined</ref> |} == Manbalar == {{DEFAULTSORT:Teigen, Chrissy}} [[Turkum:Amerikalik modellar]] [[Turkum:Amerikalik ayol modellar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1985-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] h23gz8jjbb4gkoovk5md29onyfbkqgu 6274147 6274146 2026-09-21T04:44:33Z Sherzod11W 273619 6274147 wikitext text/x-wiki {{Model bilgiqutisi |ismi = Chrissy Teigen |portret = Christine Teigen 2012 Shankbone.JPG |portret imzosi = 2012-yilda Teigen |tavsif = |tugʻilgan paytidagi ismi = Christine Diane Teigen |tavallud sanasi = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1985|11|30}} |tavallud joyi = Utah, Delta |fuqaroligi = |vafot sanasi = |vafot joyi = |turmush ortogi = [[John Legend]] |universitet = |millati = |dini = |kasbi = |mukofotlari = |faoliyat_yillari = 2006-hozirgacha |otaonasi = |bolalari = 2 nafar |bilimi = |partiyasi = |boʻyi = |ogʻirligi = |koʻkrak = |bel = |koʻz_rangi = |soch_rangi = |agent = IMG models |sayt = |imzo = }} '''Christine Diane Teigen''' (1985-yil 30-noyabrda tugʻilgan)<ref>{{veb manbasi|url=https://apnews.com/article/celebrity-birthdays-andrew-mccarthy-don-cheadle-crowder-hip-hop-and-rap-4a6dc6dde5601d3fdf3988c3c5b029de|sarlavha=Celebrity birthdays for the week of Nov. 29-Dec. 5|ish=[[Associated Press]]|sana=23-noyabr 2020-yil|kirish sanasi=9-may 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210123115008/https://apnews.com/article/celebrity-birthdays-andrew-mccarthy-don-cheadle-crowder-hip-hop-and-rap-4a6dc6dde5601d3fdf3988c3c5b029de|arxivsana=23-yanvar 2021-yil}}</ref> — [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]lik [[model]] va [[televideniye]] shaxsi. U oʻzining professional modellik debyutini 2010-yilda yillik Sports Illustrated Swimsuit Issue nashrida qilgan va keyinroq 2014-yilda Nina Agdal va Lily Aldridge bilan birga ''50 yillik Yubiley'' muqovasida paydo boʻlgan. U ilgari ''FALife'' tok-shousida (2015-2016) panelist sifatida ishtirok etgan. U LL Cool J bilan ''Lip Sync Battle'' (2015-2019) musiqiy tanlovida mehmon bo‘lgan va ''Bring the Funny'' (2019) komediya tanlovida hakamlik qilgan. Teigen ikkita oshpazlik kitobining muallifi hisoblanadi. == Yoshligi == Christine Diane Teigen 1985-yil 30-noyabrda [[Delta (Utah)|Yuta shtatining Delta shahrida tugʻilgan]]<ref name="VF">{{veb manbasi|muallif=Valby|ism=Karen|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/10/john-legend-and-chrissy-teigen-cover-story|sarlavha=John Legend and Chrissy Teigen on Love, Childhood Traumas, and the "Sh—ty Human Being" in the White House|ish=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|sana=28-oktabr 2019-yil|kirish sanasi=15-sentyabr 2020-yil|arxivsana=13-avgust 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200813135933/https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/10/john-legend-and-chrissy-teigen-cover-story}}</ref>. Uning onasi Vilailuck [[Tailand]]dan, otasi Ron esa norvegiyalik amerikalik. Uning familiyasi odatda {{IPAc-en|'|t|aɪ|g|ə|n}} (taygen) deb talaffuz qilinadi; Shunga qaramay, u {{IPAc-en|ˈ|t|iː|ɡ|ən}} (tigen) talaffuzini afzal koʻrishini aytadi<ref name="pronunciation">Sources that verify the correct and incorrect pronunciations of Teigenʼs last name include: </ref>. U tugʻilgandan soʻng, oilasi bilan [[Snohomish|Vashingtonning Snohomish]] shahriga koʻchib oʻtdi, u yerda ota-onasi tavernani boshqargan. Teigen 15 yoshga toʻlganida, onasi Tailandga qaytganidan soʻng, otasi ularni [[Huntington Beach (California)|Kaliforniyadagi Xantington]] -Beachga koʻchirdi. Bu vaqt davomida u syorf doʻkonida ishlagan va u yerda doʻkon mijozlari orqali Billabong kiyim kompaniyasi bilan modellashtirish kampaniyasini boshlagan. Oʻzining ilk modellik karyerasida Teigen [[Florida]] shtatining Mayami shahrida „toʻrt yil, olti oy“ yashagan<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Cunningham |first=Erin |date=12-iyul 2017-yil |title=Chrissy Teigen and the Rise of the Social Supermodel |work=[[The Daily Beast]] |url=https://www.thedailybeast.com/chrissy-teigen-and-the-rise-of-the-social-supermodel |url-status=live |access-date=15-sentyabr 2020-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029112021/https://www.thedailybeast.com/chrissy-teigen-and-the-rise-of-the-social-supermodel |archive-date=29-oktabr 2019-yil}}</ref>. == Karyera == Teigen birinchi mavsumda ''Deal or No Deal'' oʻyin shousida portfel modeli boʻlgan<ref name="Deal">{{veb manbasi|muallif=Greenberg|ism=Isabel|sarlavha=Chrissy Teigen Reveals What It Was Like Working with Meghan Markle|url=https://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/a25224324/chrissy-teigen-meghan-markle-deal-or-no-deal|ish=[[Harper's Bazaar]]|kirish sanasi=29-noyabr 2019-yil|sana=19-noyabr 2018-yil|arxivsana=20-noyabr 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181120034352/https://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/a25224324/chrissy-teigen-meghan-markle-deal-or-no-deal}}</ref>. U 2010-yilda Sports Illustrated may sonida paydo boʻldi va „Yilning yangi oʻyinchisi“ deb topildi<ref name="cosmop">{{veb manbasi|url=http://www.cosmopolitan.com/entertainment/news/a24251/chrissy-teigen-on-june-2014-cosmo/|sarlavha=Chrissy Teigen Is a Member of the Mile-High Club|ish=[[Cosmopolitan (magazine)|Cosmopolitan]]|sana=28-aprel 2014-yil|kirish sanasi=5-avgust 2014-yil|arxivsana=18-avgust 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140818060917/http://www.cosmopolitan.com/entertainment/news/a24251/chrissy-teigen-on-june-2014-cosmo/}}</ref>. Uning doʻsti va hamkasbi model Bruklin Deker uni "''Sports Illustrated'' " filmidagi odamlar bilan tanishtirdi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.youtube.com/watch?v=7rgA-S_etVw&feature=fvsr|sarlavha=Sports Illustrated Swimsuits Revealed|sana=9-fevral 2010-yil|kirish sanasi=30-may 2013-yil|arxivsana=23-may 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140523052024/https://www.youtube.com/watch?v=7rgA-S_etVw&feature=fvsr}}</ref>. Keyingi yili u Mayamida boʻlib oʻtgan [[Mercedes-Benz]] Fashion Week Swim da suzish kiyimlari dizayneri DiNeila [[Braziliya]] bilan kapsula kolleksiyasini ishlab chiqdi va debyut qildi, shuningdek, 2011-yilda ''Need For Speed: The Run'' [[Electronic Arts]] videooʻyinida taniqli qahramon sifatida paydo boʻldi<ref name="huff1">{{veb manbasi|url=https://www.huffpost.com/entry/casting-call-chrissy-teigen-photos_n_1016487|sarlavha=Casting Call: Chrissy Teigen|muallif=Jada Wong|ish=[[HuffPost]]|sana=18-oktabr 2011-yil|kirish sanasi=26-iyun 2022-yil|arxivsana=11-avgust 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140811150319/http://www.huffingtonpost.com/2011/10/17/casting-call-chrissy-teigen-photos_n_1016487.html}}</ref>. U, shuningdek, ''Cookie abd Coctails'' deb nomlangan maxsus pishirish kanalini suratga oldi<ref name="cookchan">{{veb manbasi|url=https://www.cookingchanneltv.com/devour/2011/12/cookie-monsters-famous-sugar-cookie-dough-recipe|sarlavha=Cookies & Cocktails with the Stars|nashriyot=[[Cooking Channel]]|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=30-sentyabr 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170930083956/http://www.cookingchanneltv.com/devour/2011/12/cookie-monsters-famous-sugar-cookie-dough-recipe}}</ref>. [[Fayl:Chrissy_Teigen_Sydney_2012_(2).jpg|alt=|right|thumb| ''Teigen'' 2012-yilda Sidneydagi „Battleship“ filmining premyerasida]] Ikki yil oʻtgach, Teigen [[VH1|VH1 da]] „''Model Employee''“ tanlovi seriyasining boshlovchisi boʻldi<ref name="vh1">{{veb manbasi|url=http://www.vh1.com/news/130505/model-employee-chrissy-teigen-aspen-elimination/|sarlavha=Chrissy Teigen Recaps Model Employee Episode Five: Cold Drinks And Melted Spray Tans|muallif=Emily Exton|nashriyot=[[VH1]]|sana=11-iyun 2013-yil|kirish sanasi=5-avgust 2014-yil|arxivsana=29-avgust 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170829190346/http://www.vh1.com/news/130505/model-employee-chrissy-teigen-aspen-elimination/}}</ref>. U "''Chrissy Teigenʼs Hungry'' " nomli „Pazandachilik“ kanalining boshqa maxsus koʻrsatuvida oʻsha paytdagi kuyovi [[John Legend|Jon Legend]] bilan toʻy menyusini tatib koʻrish haqida batafsil maʼlumot berdi<ref>{{veb manbasi|url=http://blog.cookingchanneltv.com/2013/01/31/chrissy-teigen-hungry/|sarlavha=Chrissy Teigen on Romantic Cooking, Eating Whatever You Want and More|nashriyot=[[Cooking Channel]]|kirish sanasi=30-may 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130202053818/http://blog.cookingchanneltv.com/2013/01/31/chrissy-teigen-hungry/|arxivsana=2-fevral 2013-yil}}</ref>. 2013-yil oktyabr oyida u Legendning „All of Me“ qoʻshigʻi uchun videoklipida paydo boʻldi, unda ularning toʻyidan kadrlar ham mavjud<ref name="allofme">{{jurnal manbasi|author=Rahman|url=https://ew.com/article/2013/10/02/john-legend-all-of-me-video/|title=John Legend drops new 'All of Me' video, Chrissy Teigen wedding clips|date=2-oktabr 2013-yil}}</ref>. 2014-yil aprel oyida Teigen ''Inside Emi Shumer'' eskizida munosabatlar boʻyicha maslahatchi sifatida oʻzining xayoliy versiyasini oʻynadi<ref name="Schumer">{{veb manbasi|muallif=Ortiz|ism=Jen|url=https://www.gq.com/story/chrissy-teigen-amy-schumer-video|sarlavha=Exclusive Video: Chrissy Teigen's Inside Amy Schumer Role|ish=[[GQ]]|sana=31-mart 2014-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=20-iyul 2015-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150720235958/http://www.gq.com/story/chrissy-teigen-amy-schumer-video}}</ref>. Oʻsha yili u Nina Agdal va Lily Aldridge bilan „''Sports Illustrated Swimsuit Issue''“ jurnalining 50 yilligi muqovasida paydo boʻldi<ref name="Ward">{{veb manbasi|muallif=Ward|ism=Michelle|sarlavha=Lily Aldridge, Chrissy Teigen & Nina Agdal Grace Sports Illustrated's 50th Anniversary Swimsuit Issue!|url=https://people.com/sports/lily-aldridge-chrissy-teigen-nina-agdal-grace-sports-illustrateds-50th-anniversary-swimsuit-issue/|ish=[[People (magazine)|People]]|kirish sanasi=26-fevral 2019-yil|arxivsana=25-noyabr 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161125135533/https://people.com/sports/lily-aldridge-chrissy-teigen-nina-agdal-grace-sports-illustrateds-50th-anniversary-swimsuit-issue/}}</ref>. 2015-yil yanvar oyida Teigen mehmoni „''The Mindy Project“ sitkomida'' bosh qahramonning birinchi sherigi boʻlgan erkakning qiz doʻsti rolini oʻynadi<ref name="Mindy">{{jurnal manbasi|author=Bacle|url=https://ew.com/recap/the-mindy-project-season-3-episode-13/|title=The Mindy Project recap: 'San Francisco Bae'|date=14-yanvar 2015-yil}}</ref>. Aprel oyida u LL Cool J bilan birga ''Lip Sync Battle'' musiqiy tanlovining hammuallifiga aylandi<ref name="LSB">{{veb manbasi|muallif=Porter|ism=Rick|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/lip-sync-battle-renewed-season-5-at-paramount-network-1136670/|sarlavha='Lip Sync Battle' Renewed for Season 5 at Paramount Network|ish=[[The Hollywood Reporter]]|sana=22-avgust 2018-yil|kirish sanasi=26-iyun 2022-yil|arxivsana=29-fevral 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200229093738/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/lip-sync-battle-renewed-season-5-at-paramount-network-1136670}}</ref>. U [[Ludacris|Ludakris]] bilan 2015-yilgi [[Billboard]] Music Awards mukofotiga mezbonlik qilgan<ref>{{veb manbasi|muallif=Lockett|ism=Dee|url=http://www.vulture.com/2015/05/what-you-missed-at-the-billboard-music-awards.html|sarlavha=What You Missed at the 2015 Billboard Music Awards|ish=[[New York (magazine)|Vulture]]|sana=18-may 2015-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=19-iyul 2015-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150719013250/http://www.vulture.com/2015/05/what-you-missed-at-the-billboard-music-awards.html}}</ref>. == Siyosiy qarashlar va faollik == [[Fayl:Chrissy_Teigen_@_L.A.'s_Families_Belong_Together_March_01.jpg|left|thumb|200x200px| Teigen 2019-yilda „Families Belong Together“ tadbirida]] Teigen oʻzini [[Feminizm|feminist]] deb biladi va oʻz farzandlarini shunday tarbiyalamoqchi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Why Chrissy Teigen is raising her son to be the 'ultimate feminist'|url=https://www.cnbc.com/2020/03/05/why-chrissy-teigen-is-raising-her-son-to-be-the-ultimate-feminist.html|nashriyot=CNBC|sana=5-mart 2020-yil|kirish sanasi=20-yanvar 2021-yil}}</ref>. U 2015-yilda Kolorado-Springsdagi Planned Parenthood nomli nodavlat notijorat tashkilotiga xayr-ehson qilgan va yana<ref>{{veb manbasi|url=https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/style/how-chrissy-teigen-does-spring-cleaning-989820/|sarlavha=How Chrissy Teigen Does Spring Cleaning|muallif=Chan|ism=Stephanie|ish=[[The Hollywood Reporter]]|sana=29-mart 2017-yil|kirish sanasi=26-iyun 2022-yil|arxivsana=30-mart 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170330033254/https://www.hollywoodreporter.com/news/how-chrissy-teigen-does-spring-cleaning-989820}}</ref> turmush oʻrtogʻi bilan 2018-yilda qurolli zoʻravonlikka qarshi oʻtkazilgan „March for Our Lives“ aksiyasiga 25 000 dollar xayriya qildi<ref>{{veb manbasi|muallif=Sanchez|ism=Luis|url=https://thehill.com/blogs/in-the-know/in-the-know/376587-john-legend-chrissy-teigen-donate-25k-to-march-for-our-lives/|sarlavha=John Legend, Chrissy Teigen donate $25K to 'March for Our Lives'|ish=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|sana=3-mart 2018-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=21-avgust 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180821225423/http://thehill.com/blogs/in-the-know/in-the-know/376587-john-legend-chrissy-teigen-donate-25k-to-march-for-our-lives}}</ref>. Muhojirlar huquqlari tarafdori Teigen oʻsha yili [[Los-Anjeles|Los-Anjelesda]] boʻlib oʻtgan „Families Belong Together“ tadbirida nutq soʻzladi<ref>{{veb manbasi|muallif=Petter|ism=Olivia|url=https://www.independent.co.uk/life-style/chrissy-teigen-trump-immigration-families-belong-together-protest-zero-tolerance-a8426291.html|sarlavha=Chrissy Teigen tells anti-Trump march she's 'proud to be a daughter of an immigrant'|ish=[[The Independent]]|sana=2-iyul 2018-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=13-oktabr 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181013014424/https://www.independent.co.uk/life-style/chrissy-teigen-trump-immigration-families-belong-together-protest-zero-tolerance-a8426291.html}}</ref>. 2020-yil may oyida u George Floydning oʻldirilishiga javoban norozilik namoyishlari paytida hibsga olingan faollarga yordam berish uchun garov va qonuniy himoya fondlariga 200 ming dollar xayriya qilgan<ref>{{veb manbasi|muallif=Brown|ism=August|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/story/2020-05-30/chrissy-teigen-protest-bail-funds-george-floyd-black-lives-matter|sarlavha=George Floyd: Chrissy Teigen donates to protester bail funds|ish=[[Los Angeles Times]]|sana=30-may 2020-yil|kirish sanasi=15-sentyabr 2020-yil|arxivsana=10-sentyabr 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200910165256/https://www.latimes.com/entertainment-arts/story/2020-05-30/chrissy-teigen-protest-bail-funds-george-floyd-black-lives-matter}}</ref>. Teigen AQShning sobiq prezidenti [[Donald Trump|Donald Trampning]] keskin tanqidchisi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/09/donald-trump-chrissy-teigen-twitter|sarlavha=Chrissy Teigen Offers an Inside Look at Her Twitter War With Trump|ish=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|sana=11-sentyabr 2019-yil|muallif=Bradley|ism=Laura|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=13-sentyabr 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190913030218/https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/09/donald-trump-chrissy-teigen-twitter}}</ref>. 2018-yil iyun oyida u Trampning 72 yoshini nishonlash uchun Amerika fuqarolik erkinliklari ittifoqiga 72 ming dollar xayriya qildi<ref>{{jurnal manbasi|url=https://time.com/5312445/chrissy-teigen-john-legend-donate-to-aclu-for-donald-trump-birthday/|title=Chrissy Teigen and John Legend Have a Message and a Donation for Trump's Birthday|date=14-iyun 2018-yil|qaralgan sana=2022-07-08|arxiv-sana=2018-06-14|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20180614231117/https://time.com/5312445/chrissy-teigen-john-legend-donate-to-aclu-for-donald-trump-birthday/|url-status=dead}}</ref>. Teigen va uning eri Elizabet Uorrenni 2020-yilgi Demokratik partiya prezidentlik praymerizlarida maʼqulladi<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Horton |first=Alex |last2=Wang |first2=Amy B |date=29-oktabr 2019-yil |title='Why do guys feel so threatened by the idea of a woman president?' Warren-backing John Legend wonders |work=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2019/10/28/john-legend-chrissy-teigen-endorse-elizabeth-warren-shes-best-candidate-running-today/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=14-sentyabr 2020-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029013026/https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2019/10/28/john-legend-chrissy-teigen-endorse-elizabeth-warren-shes-best-candidate-running-today/ |archive-date=29-oktabr 2019-yil}}</ref>. Er-xotin [[AQSh prezidentlik saylovi (2020)|2020-yilgi AQSh prezidentlik saylovlarida]] [[Joe Biden|Jo Baydenni]] maʼqulladi<ref>{{veb manbasi|muallif=Dixon|ism=Emily|url=https://www.marieclaire.com/celebrity/a33949030/chrissy-teigen-joe-biden/|sarlavha=Chrissy Teigen on Voting for Joe Biden In 2020|ish=[[Marie Claire]]|sana=8-sentyabr 2020-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=10-sentyabr 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200910204335/https://www.marieclaire.com/celebrity/a33949030/chrissy-teigen-joe-biden/}}</ref>. == Filmografiya == === Kino va televidenie === {| class="wikitable sortable" !Yil !Nom ! class="unsortable" |Eslatma |- |2007 |''Deal or No Deal'' |2-Mavsum, 52-Epizod |- |2011 |''Cookies & Cocktails'' |Cooking Channel program |- |2012, 2015 |''Americaʼs Next Top Model'' |2 epizod |- |2013 |''Model Employee'' |8 epizod |- |2013, 2014 |''The View'' |2 epizod |- | rowspan="5" |2014 |''Wild 'n Out'' |epizod: „Chrissy Teigen/PWD“ |- |''Inside Amy Schumer'' |epizod: „Boner Doctor“ |- |''Snack Off'' |18 epizod |- |''Ridiculousness'' | rowspan="2" |1 epizod |- |''The Getaway'' |- |2015-2016 |''FABLife'' |179 epizod |- |2015-2019 |''Lip Sync Battle'' |Rang sharhlovchisi |- |2015 |''The Mindy Project'' |Epizod: „San Francisco Bae“ |- |2016 |''The Toycracker: A Mini-Musical Spectacular'' |Televizion film |- | rowspan="2" |2017 |''Double Dutchess: Seeing Double'' |"M.I.L.F. $" |- |''Keeping Up with the Kardashians'' |Sezon14, Epizod 4 |- | rowspan="2" |2018 |''[[Maxluqlar taʼtilda 3: Dengiz chorlamoqda|Hotel Transylvania 3: Summer Vacation]]'' |Ovoz |- |''A Legendary Christmas with John and Chrissy'' |Rojdestvo maxsus |- | rowspan="5" |2019 |''The Voice'' |Epizod: „The Blind Auditions Premiere, Night 1“ |- |''Celebrity Family Feud'' |Epizod: „Chrissy Teigen & John Legend vs. Vanderpump Rules“ |- |''Bring the Funny'' |Hakam |- |''Between Two Ferns: The Movie'' | |- |''Breakfast, Lunch & Dinner'' | |- |2020-present |''Chrissy’s Court'' |ijrochi produser |- | rowspan="2" |2020 |''Ellenʼs Game of Games'' |Epizod: „Stink Tank“ |- |''[[Simpsonlar|The Simpsons]]'' |ovoz: „The Miseducation of Lisa Simpson“ |- | rowspan="2" |2021 |''Mr. Mayor'' |Epizod: „Brentwood Trash“ |- |''[[The Mitchells vs. the Machines]]'' |Ovoz |- |} === Musiqa videolar === {| class="wikitable sortable" !Yil ! Sarlavha ! Rassom ! class="unsortable" | manba |- | 2007 | „Stereo“ | rowspan="3" | [[John Legend|Jon Legend]] | align="center" | |- | 2013 | „All of me“ | align="center" | |- | rowspan="2" | 2016 | „Love me Now“ | align="center" | |- | "MILF $ " | [[Fergie]] | align="center" |<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.maxim.com/entertainment/all-the-celebrity-cameos-fergie-milf-music-video-2016-7|sarlavha=Here's{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} All The Sexy Cameos in Fergie's 'MILF</ref> |- | 2019 | „Peach“ | rowspan="2" | [[John Legend|Jon Legend]] | align="center" | |- | 2020 | „Wild“ | align="center" |<ref name="Wild">{{veb manbasi|muallif=Henderson|ism=Cydney|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2020/08/13/chrissy-teigen-and-john-legend-reveal-they-expecting-baby-no-3/3370113001/|sarlavha=Chrissy Teigen marvels over pregnancy after revealing baby No. 3 with John Legend in 'Wild' music video|ish=[[USA Today]]|sana=13-avgust 2020-yil|kirish sanasi=14-avgust 2020-yil|arxivsana=14-avgust 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200814091523/https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2020/08/13/chrissy-teigen-and-john-legend-reveal-they-expecting-baby-no-3/3370113001/}}</ref> |} === Videooʻyinlar === {| class="wikitable sortable" !Yil ! Sarlavha ! Rol ! class="unsortable" | Izohlar ! class="unsortable" | manba |- | 2011 | ''Need for Speed: The Run'' | Nikki Bleyk | Ovoz | align="center" | |} === Videooʻyinlar === {| class="wikitable sortable" !Yil ! Sarlavha ! Rol ! class="unsortable" | Izohlar ! class="unsortable" | manba |- | 2011 | ''Need for Speed: The Run'' | Nikki Bleyk | Ovoz | align="center" |<ref>undefined</ref> |} == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Teigen, Chrissy}} [[Turkum:Amerikalik modellar]] [[Turkum:Amerikalik ayol modellar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1985-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] 565d9ikqfy3rm45dk5bbn69kpm9wpdq 6274148 6274147 2026-09-21T04:44:41Z Sherzod11W 273619 6274148 wikitext text/x-wiki {{Model bilgiqutisi |ismi = Chrissy Teigen |portret = Christine Teigen 2012 Shankbone.JPG |portret imzosi = 2012-yilda Teigen |tavsif = |tugʻilgan paytidagi ismi = Christine Diane Teigen |tavallud sanasi = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1985|11|30}} |tavallud joyi = Utah, Delta |fuqaroligi = |vafot sanasi = |vafot joyi = |turmush ortogi = [[John Legend]] |universitet = |millati = |dini = |kasbi = |mukofotlari = |faoliyat_yillari = 2006-hozirgacha |otaonasi = |bolalari = 2 nafar |bilimi = |partiyasi = |boʻyi = |ogʻirligi = |koʻkrak = |bel = |koʻz_rangi = |soch_rangi = |agent = IMG models |sayt = |imzo = }} '''Christine Diane Teigen''' (1985-yil 30-noyabrda tugʻilgan)<ref>{{veb manbasi|url=https://apnews.com/article/celebrity-birthdays-andrew-mccarthy-don-cheadle-crowder-hip-hop-and-rap-4a6dc6dde5601d3fdf3988c3c5b029de|sarlavha=Celebrity birthdays for the week of Nov. 29-Dec. 5|ish=[[Associated Press]]|sana=23-noyabr 2020-yil|kirish sanasi=9-may 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210123115008/https://apnews.com/article/celebrity-birthdays-andrew-mccarthy-don-cheadle-crowder-hip-hop-and-rap-4a6dc6dde5601d3fdf3988c3c5b029de|arxivsana=23-yanvar 2021-yil}}</ref> — [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]lik [[model]] va [[televideniye]] shaxsi. U oʻzining professional modellik debyutini 2010-yilda yillik Sports Illustrated Swimsuit Issue nashrida qilgan va keyinroq 2014-yilda Nina Agdal va Lily Aldridge bilan birga ''50 yillik Yubiley'' muqovasida paydo boʻlgan. U ilgari ''FALife'' tok-shousida (2015-2016) panelist sifatida ishtirok etgan. U LL Cool J bilan ''Lip Sync Battle'' (2015-2019) musiqiy tanlovida mehmon bo‘lgan va ''Bring the Funny'' (2019) komediya tanlovida hakamlik qilgan. Teigen ikkita oshpazlik kitobining muallifi hisoblanadi. == Yoshligi == Christine Diane Teigen 1985-yil 30-noyabrda [[Delta (Utah)|Yuta shtatining Delta shahrida tugʻilgan]]<ref name="VF">{{veb manbasi|muallif=Valby|ism=Karen|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/10/john-legend-and-chrissy-teigen-cover-story|sarlavha=John Legend and Chrissy Teigen on Love, Childhood Traumas, and the "Sh—ty Human Being" in the White House|ish=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|sana=28-oktabr 2019-yil|kirish sanasi=15-sentyabr 2020-yil|arxivsana=13-avgust 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200813135933/https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/10/john-legend-and-chrissy-teigen-cover-story}}</ref>. Uning onasi Vilailuck [[Tailand]]dan, otasi Ron esa norvegiyalik amerikalik. Uning familiyasi odatda {{IPAc-en|'|t|aɪ|g|ə|n}} (taygen) deb talaffuz qilinadi; Shunga qaramay, u {{IPAc-en|ˈ|t|iː|ɡ|ən}} (tigen) talaffuzini afzal koʻrishini aytadi<ref name="pronunciation">Sources that verify the correct and incorrect pronunciations of Teigenʼs last name include: </ref>. U tugʻilgandan soʻng, oilasi bilan [[Snohomish|Vashingtonning Snohomish]] shahriga koʻchib oʻtdi, u yerda ota-onasi tavernani boshqargan. Teigen 15 yoshga toʻlganida, onasi Tailandga qaytganidan soʻng, otasi ularni [[Huntington Beach (California)|Kaliforniyadagi Xantington]] -Beachga koʻchirdi. Bu vaqt davomida u syorf doʻkonida ishlagan va u yerda doʻkon mijozlari orqali Billabong kiyim kompaniyasi bilan modellashtirish kampaniyasini boshlagan. Oʻzining ilk modellik karyerasida Teigen [[Florida]] shtatining Mayami shahrida „toʻrt yil, olti oy“ yashagan<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Cunningham |first=Erin |date=12-iyul 2017-yil |title=Chrissy Teigen and the Rise of the Social Supermodel |work=[[The Daily Beast]] |url=https://www.thedailybeast.com/chrissy-teigen-and-the-rise-of-the-social-supermodel |url-status=live |access-date=15-sentyabr 2020-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029112021/https://www.thedailybeast.com/chrissy-teigen-and-the-rise-of-the-social-supermodel |archive-date=29-oktabr 2019-yil}}</ref>. == Karyera == Teigen birinchi mavsumda ''Deal or No Deal'' oʻyin shousida portfel modeli boʻlgan<ref name="Deal">{{veb manbasi|muallif=Greenberg|ism=Isabel|sarlavha=Chrissy Teigen Reveals What It Was Like Working with Meghan Markle|url=https://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/a25224324/chrissy-teigen-meghan-markle-deal-or-no-deal|ish=[[Harper's Bazaar]]|kirish sanasi=29-noyabr 2019-yil|sana=19-noyabr 2018-yil|arxivsana=20-noyabr 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181120034352/https://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/a25224324/chrissy-teigen-meghan-markle-deal-or-no-deal}}</ref>. U 2010-yilda Sports Illustrated may sonida paydo boʻldi va „Yilning yangi oʻyinchisi“ deb topildi<ref name="cosmop">{{veb manbasi|url=http://www.cosmopolitan.com/entertainment/news/a24251/chrissy-teigen-on-june-2014-cosmo/|sarlavha=Chrissy Teigen Is a Member of the Mile-High Club|ish=[[Cosmopolitan (magazine)|Cosmopolitan]]|sana=28-aprel 2014-yil|kirish sanasi=5-avgust 2014-yil|arxivsana=18-avgust 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140818060917/http://www.cosmopolitan.com/entertainment/news/a24251/chrissy-teigen-on-june-2014-cosmo/}}</ref>. Uning doʻsti va hamkasbi model Bruklin Deker uni "''Sports Illustrated'' " filmidagi odamlar bilan tanishtirdi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.youtube.com/watch?v=7rgA-S_etVw&feature=fvsr|sarlavha=Sports Illustrated Swimsuits Revealed|sana=9-fevral 2010-yil|kirish sanasi=30-may 2013-yil|arxivsana=23-may 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140523052024/https://www.youtube.com/watch?v=7rgA-S_etVw&feature=fvsr}}</ref>. Keyingi yili u Mayamida boʻlib oʻtgan [[Mercedes-Benz]] Fashion Week Swim da suzish kiyimlari dizayneri DiNeila [[Braziliya]] bilan kapsula kolleksiyasini ishlab chiqdi va debyut qildi, shuningdek, 2011-yilda ''Need For Speed: The Run'' [[Electronic Arts]] videooʻyinida taniqli qahramon sifatida paydo boʻldi<ref name="huff1">{{veb manbasi|url=https://www.huffpost.com/entry/casting-call-chrissy-teigen-photos_n_1016487|sarlavha=Casting Call: Chrissy Teigen|muallif=Jada Wong|ish=[[HuffPost]]|sana=18-oktabr 2011-yil|kirish sanasi=26-iyun 2022-yil|arxivsana=11-avgust 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140811150319/http://www.huffingtonpost.com/2011/10/17/casting-call-chrissy-teigen-photos_n_1016487.html}}</ref>. U, shuningdek, ''Cookie abd Coctails'' deb nomlangan maxsus pishirish kanalini suratga oldi<ref name="cookchan">{{veb manbasi|url=https://www.cookingchanneltv.com/devour/2011/12/cookie-monsters-famous-sugar-cookie-dough-recipe|sarlavha=Cookies & Cocktails with the Stars|nashriyot=[[Cooking Channel]]|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=30-sentyabr 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170930083956/http://www.cookingchanneltv.com/devour/2011/12/cookie-monsters-famous-sugar-cookie-dough-recipe}}</ref>. [[Fayl:Chrissy_Teigen_Sydney_2012_(2).jpg|alt=|right|thumb| ''Teigen'' 2012-yilda Sidneydagi „Battleship“ filmining premyerasida]] Ikki yil oʻtgach, Teigen [[VH1|VH1 da]] „''Model Employee''“ tanlovi seriyasining boshlovchisi boʻldi<ref name="vh1">{{veb manbasi|url=http://www.vh1.com/news/130505/model-employee-chrissy-teigen-aspen-elimination/|sarlavha=Chrissy Teigen Recaps Model Employee Episode Five: Cold Drinks And Melted Spray Tans|muallif=Emily Exton|nashriyot=[[VH1]]|sana=11-iyun 2013-yil|kirish sanasi=5-avgust 2014-yil|arxivsana=29-avgust 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170829190346/http://www.vh1.com/news/130505/model-employee-chrissy-teigen-aspen-elimination/}}</ref>. U "''Chrissy Teigenʼs Hungry'' " nomli „Pazandachilik“ kanalining boshqa maxsus koʻrsatuvida oʻsha paytdagi kuyovi [[John Legend|Jon Legend]] bilan toʻy menyusini tatib koʻrish haqida batafsil maʼlumot berdi<ref>{{veb manbasi|url=http://blog.cookingchanneltv.com/2013/01/31/chrissy-teigen-hungry/|sarlavha=Chrissy Teigen on Romantic Cooking, Eating Whatever You Want and More|nashriyot=[[Cooking Channel]]|kirish sanasi=30-may 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130202053818/http://blog.cookingchanneltv.com/2013/01/31/chrissy-teigen-hungry/|arxivsana=2-fevral 2013-yil}}</ref>. 2013-yil oktyabr oyida u Legendning „All of Me“ qoʻshigʻi uchun videoklipida paydo boʻldi, unda ularning toʻyidan kadrlar ham mavjud<ref name="allofme">{{jurnal manbasi|author=Rahman|url=https://ew.com/article/2013/10/02/john-legend-all-of-me-video/|title=John Legend drops new 'All of Me' video, Chrissy Teigen wedding clips|date=2-oktabr 2013-yil}}</ref>. 2014-yil aprel oyida Teigen ''Inside Emi Shumer'' eskizida munosabatlar boʻyicha maslahatchi sifatida oʻzining xayoliy versiyasini oʻynadi<ref name="Schumer">{{veb manbasi|muallif=Ortiz|ism=Jen|url=https://www.gq.com/story/chrissy-teigen-amy-schumer-video|sarlavha=Exclusive Video: Chrissy Teigen's Inside Amy Schumer Role|ish=[[GQ]]|sana=31-mart 2014-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=20-iyul 2015-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150720235958/http://www.gq.com/story/chrissy-teigen-amy-schumer-video}}</ref>. Oʻsha yili u Nina Agdal va Lily Aldridge bilan „''Sports Illustrated Swimsuit Issue''“ jurnalining 50 yilligi muqovasida paydo boʻldi<ref name="Ward">{{veb manbasi|muallif=Ward|ism=Michelle|sarlavha=Lily Aldridge, Chrissy Teigen & Nina Agdal Grace Sports Illustrated's 50th Anniversary Swimsuit Issue!|url=https://people.com/sports/lily-aldridge-chrissy-teigen-nina-agdal-grace-sports-illustrateds-50th-anniversary-swimsuit-issue/|ish=[[People (magazine)|People]]|kirish sanasi=26-fevral 2019-yil|arxivsana=25-noyabr 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161125135533/https://people.com/sports/lily-aldridge-chrissy-teigen-nina-agdal-grace-sports-illustrateds-50th-anniversary-swimsuit-issue/}}</ref>. 2015-yil yanvar oyida Teigen mehmoni „''The Mindy Project“ sitkomida'' bosh qahramonning birinchi sherigi boʻlgan erkakning qiz doʻsti rolini oʻynadi<ref name="Mindy">{{jurnal manbasi|author=Bacle|url=https://ew.com/recap/the-mindy-project-season-3-episode-13/|title=The Mindy Project recap: 'San Francisco Bae'|date=14-yanvar 2015-yil}}</ref>. Aprel oyida u LL Cool J bilan birga ''Lip Sync Battle'' musiqiy tanlovining hammuallifiga aylandi<ref name="LSB">{{veb manbasi|muallif=Porter|ism=Rick|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/lip-sync-battle-renewed-season-5-at-paramount-network-1136670/|sarlavha='Lip Sync Battle' Renewed for Season 5 at Paramount Network|ish=[[The Hollywood Reporter]]|sana=22-avgust 2018-yil|kirish sanasi=26-iyun 2022-yil|arxivsana=29-fevral 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200229093738/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/lip-sync-battle-renewed-season-5-at-paramount-network-1136670}}</ref>. U [[Ludacris|Ludakris]] bilan 2015-yilgi [[Billboard]] Music Awards mukofotiga mezbonlik qilgan<ref>{{veb manbasi|muallif=Lockett|ism=Dee|url=http://www.vulture.com/2015/05/what-you-missed-at-the-billboard-music-awards.html|sarlavha=What You Missed at the 2015 Billboard Music Awards|ish=[[New York (magazine)|Vulture]]|sana=18-may 2015-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=19-iyul 2015-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150719013250/http://www.vulture.com/2015/05/what-you-missed-at-the-billboard-music-awards.html}}</ref>. == Siyosiy qarashlar va faollik == [[Fayl:Chrissy_Teigen_@_L.A.'s_Families_Belong_Together_March_01.jpg|left|thumb|200x200px| Teigen 2019-yilda „Families Belong Together“ tadbirida]] Teigen oʻzini [[Feminizm|feminist]] deb biladi va oʻz farzandlarini shunday tarbiyalamoqchi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Why Chrissy Teigen is raising her son to be the 'ultimate feminist'|url=https://www.cnbc.com/2020/03/05/why-chrissy-teigen-is-raising-her-son-to-be-the-ultimate-feminist.html|nashriyot=CNBC|sana=5-mart 2020-yil|kirish sanasi=20-yanvar 2021-yil}}</ref>. U 2015-yilda Kolorado-Springsdagi Planned Parenthood nomli nodavlat notijorat tashkilotiga xayr-ehson qilgan va yana<ref>{{veb manbasi|url=https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/style/how-chrissy-teigen-does-spring-cleaning-989820/|sarlavha=How Chrissy Teigen Does Spring Cleaning|muallif=Chan|ism=Stephanie|ish=[[The Hollywood Reporter]]|sana=29-mart 2017-yil|kirish sanasi=26-iyun 2022-yil|arxivsana=30-mart 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170330033254/https://www.hollywoodreporter.com/news/how-chrissy-teigen-does-spring-cleaning-989820}}</ref> turmush oʻrtogʻi bilan 2018-yilda qurolli zoʻravonlikka qarshi oʻtkazilgan „March for Our Lives“ aksiyasiga 25 000 dollar xayriya qildi<ref>{{veb manbasi|muallif=Sanchez|ism=Luis|url=https://thehill.com/blogs/in-the-know/in-the-know/376587-john-legend-chrissy-teigen-donate-25k-to-march-for-our-lives/|sarlavha=John Legend, Chrissy Teigen donate $25K to 'March for Our Lives'|ish=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|sana=3-mart 2018-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=21-avgust 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180821225423/http://thehill.com/blogs/in-the-know/in-the-know/376587-john-legend-chrissy-teigen-donate-25k-to-march-for-our-lives}}</ref>. Muhojirlar huquqlari tarafdori Teigen oʻsha yili [[Los-Anjeles|Los-Anjelesda]] boʻlib oʻtgan „Families Belong Together“ tadbirida nutq soʻzladi<ref>{{veb manbasi|muallif=Petter|ism=Olivia|url=https://www.independent.co.uk/life-style/chrissy-teigen-trump-immigration-families-belong-together-protest-zero-tolerance-a8426291.html|sarlavha=Chrissy Teigen tells anti-Trump march she's 'proud to be a daughter of an immigrant'|ish=[[The Independent]]|sana=2-iyul 2018-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=13-oktabr 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181013014424/https://www.independent.co.uk/life-style/chrissy-teigen-trump-immigration-families-belong-together-protest-zero-tolerance-a8426291.html}}</ref>. 2020-yil may oyida u George Floydning oʻldirilishiga javoban norozilik namoyishlari paytida hibsga olingan faollarga yordam berish uchun garov va qonuniy himoya fondlariga 200 ming dollar xayriya qilgan<ref>{{veb manbasi|muallif=Brown|ism=August|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/story/2020-05-30/chrissy-teigen-protest-bail-funds-george-floyd-black-lives-matter|sarlavha=George Floyd: Chrissy Teigen donates to protester bail funds|ish=[[Los Angeles Times]]|sana=30-may 2020-yil|kirish sanasi=15-sentyabr 2020-yil|arxivsana=10-sentyabr 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200910165256/https://www.latimes.com/entertainment-arts/story/2020-05-30/chrissy-teigen-protest-bail-funds-george-floyd-black-lives-matter}}</ref>. Teigen AQShning sobiq prezidenti [[Donald Trump|Donald Trampning]] keskin tanqidchisi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/09/donald-trump-chrissy-teigen-twitter|sarlavha=Chrissy Teigen Offers an Inside Look at Her Twitter War With Trump|ish=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|sana=11-sentyabr 2019-yil|muallif=Bradley|ism=Laura|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=13-sentyabr 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190913030218/https://www.vanityfair.com/hollywood/2019/09/donald-trump-chrissy-teigen-twitter}}</ref>. 2018-yil iyun oyida u Trampning 72 yoshini nishonlash uchun Amerika fuqarolik erkinliklari ittifoqiga 72 ming dollar xayriya qildi<ref>{{jurnal manbasi|url=https://time.com/5312445/chrissy-teigen-john-legend-donate-to-aclu-for-donald-trump-birthday/|title=Chrissy Teigen and John Legend Have a Message and a Donation for Trump's Birthday|date=14-iyun 2018-yil|qaralgan sana=2022-07-08|arxiv-sana=2018-06-14|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20180614231117/https://time.com/5312445/chrissy-teigen-john-legend-donate-to-aclu-for-donald-trump-birthday/|url-status=dead}}</ref>. Teigen va uning eri Elizabet Uorrenni 2020-yilgi Demokratik partiya prezidentlik praymerizlarida maʼqulladi<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Horton |first=Alex |last2=Wang |first2=Amy B |date=29-oktabr 2019-yil |title='Why do guys feel so threatened by the idea of a woman president?' Warren-backing John Legend wonders |work=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2019/10/28/john-legend-chrissy-teigen-endorse-elizabeth-warren-shes-best-candidate-running-today/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=14-sentyabr 2020-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029013026/https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2019/10/28/john-legend-chrissy-teigen-endorse-elizabeth-warren-shes-best-candidate-running-today/ |archive-date=29-oktabr 2019-yil}}</ref>. Er-xotin [[AQSh prezidentlik saylovi (2020)|2020-yilgi AQSh prezidentlik saylovlarida]] [[Joe Biden|Jo Baydenni]] maʼqulladi<ref>{{veb manbasi|muallif=Dixon|ism=Emily|url=https://www.marieclaire.com/celebrity/a33949030/chrissy-teigen-joe-biden/|sarlavha=Chrissy Teigen on Voting for Joe Biden In 2020|ish=[[Marie Claire]]|sana=8-sentyabr 2020-yil|kirish sanasi=14-sentyabr 2020-yil|arxivsana=10-sentyabr 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200910204335/https://www.marieclaire.com/celebrity/a33949030/chrissy-teigen-joe-biden/}}</ref>. == Filmografiya == === Kino va televidenie === {| class="wikitable sortable" !Yil !Nom ! class="unsortable" |Eslatma |- |2007 |''Deal or No Deal'' |2-Mavsum, 52-Epizod |- |2011 |''Cookies & Cocktails'' |Cooking Channel program |- |2012, 2015 |''Americaʼs Next Top Model'' |2 epizod |- |2013 |''Model Employee'' |8 epizod |- |2013, 2014 |''The View'' |2 epizod |- | rowspan="5" |2014 |''Wild 'n Out'' |epizod: „Chrissy Teigen/PWD“ |- |''Inside Amy Schumer'' |epizod: „Boner Doctor“ |- |''Snack Off'' |18 epizod |- |''Ridiculousness'' | rowspan="2" |1 epizod |- |''The Getaway'' |- |2015-2016 |''FABLife'' |179 epizod |- |2015-2019 |''Lip Sync Battle'' |Rang sharhlovchisi |- |2015 |''The Mindy Project'' |Epizod: „San Francisco Bae“ |- |2016 |''The Toycracker: A Mini-Musical Spectacular'' |Televizion film |- | rowspan="2" |2017 |''Double Dutchess: Seeing Double'' |"M.I.L.F. $" |- |''Keeping Up with the Kardashians'' |Sezon14, Epizod 4 |- | rowspan="2" |2018 |''[[Maxluqlar taʼtilda 3: Dengiz chorlamoqda|Hotel Transylvania 3: Summer Vacation]]'' |Ovoz |- |''A Legendary Christmas with John and Chrissy'' |Rojdestvo maxsus |- | rowspan="5" |2019 |''The Voice'' |Epizod: „The Blind Auditions Premiere, Night 1“ |- |''Celebrity Family Feud'' |Epizod: „Chrissy Teigen & John Legend vs. Vanderpump Rules“ |- |''Bring the Funny'' |Hakam |- |''Between Two Ferns: The Movie'' | |- |''Breakfast, Lunch & Dinner'' | |- |2020-present |''Chrissy’s Court'' |ijrochi produser |- | rowspan="2" |2020 |''Ellenʼs Game of Games'' |Epizod: „Stink Tank“ |- |''[[Simpsonlar|The Simpsons]]'' |ovoz: „The Miseducation of Lisa Simpson“ |- | rowspan="2" |2021 |''Mr. Mayor'' |Epizod: „Brentwood Trash“ |- |''[[The Mitchells vs. the Machines]]'' |Ovoz |- |} === Musiqa videolar === {| class="wikitable sortable" !Yil ! Sarlavha ! Rassom ! class="unsortable" | manba |- | 2007 | „Stereo“ | rowspan="3" | [[John Legend|Jon Legend]] | align="center" | |- | 2013 | „All of me“ | align="center" | |- | rowspan="2" | 2016 | „Love me Now“ | align="center" | |- | "MILF $ " | [[Fergie]] | align="center" |<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.maxim.com/entertainment/all-the-celebrity-cameos-fergie-milf-music-video-2016-7|sarlavha=Here's{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} All The Sexy Cameos in Fergie's 'MILF</ref> |- | 2019 | „Peach“ | rowspan="2" | [[John Legend|Jon Legend]] | align="center" | |- | 2020 | „Wild“ | align="center" |<ref name="Wild">{{veb manbasi|muallif=Henderson|ism=Cydney|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2020/08/13/chrissy-teigen-and-john-legend-reveal-they-expecting-baby-no-3/3370113001/|sarlavha=Chrissy Teigen marvels over pregnancy after revealing baby No. 3 with John Legend in 'Wild' music video|ish=[[USA Today]]|sana=13-avgust 2020-yil|kirish sanasi=14-avgust 2020-yil|arxivsana=14-avgust 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200814091523/https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2020/08/13/chrissy-teigen-and-john-legend-reveal-they-expecting-baby-no-3/3370113001/}}</ref> |} === Videooʻyinlar === {| class="wikitable sortable" !Yil ! Sarlavha ! Rol ! class="unsortable" | Izohlar ! class="unsortable" | manba |- | 2011 | ''Need for Speed: The Run'' | Nikki Bleyk | Ovoz | align="center" | |} === Videooʻyinlar === {| class="wikitable sortable" !Yil ! Sarlavha ! Rol ! class="unsortable" | Izohlar ! class="unsortable" | manba |- | 2011 | ''Need for Speed: The Run'' | Nikki Bleyk | Ovoz | align="center" |<ref>undefined</ref> |} == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Teigen, Chrissy}} [[Turkum:Amerikalik modellar]] [[Turkum:Amerikalik ayol modellar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1985-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] 4wf9y0xno1ds799hezk9umevqr0yfr7 0 753349 6274275 5761934 2026-09-21T06:07:29Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274275 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi|ism=Niklas Hult|tasvir=Niklas Hult.jpg|izoh=|toʻliqism=Bo Niklas Hult|tavallud_sana={{birth date and age|df=yes|1990|2|13}}|tavallud_joyi=[[Värnamo]], Shvetsiya|boʻyi={{height|m=1.73|precision=0}}|joriyklub=[[IF Elfsborg]]|klubraqami=23|pozitsiya=[[Himoyachi]]|yoshlikyillari1=1999-2008|yoshlikklublari1=[[IFK Värnamo]]|yillar1=2008-2009|klublar1=[[IFK Värnamo]]|isht1=20|gollar1=0|yillar2=2009-2014|klublar2=[[IF Elfsborg]]|isht2=92|gollar2=11|yillar3=2014-2016|klublar3=[[OGC Nice|Nice]]|isht3=45|gollar3=2|yillar4=2016-2018|klublar4=[[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]]|isht4=42|gollar4=0|yillar5=2018-2020|klublar5=[[AEK Athens F.C.|AEK Athens]]|isht5=44|gollar5=0|yillar6=2020-2022|klublar6=[[Hannover 96]]|isht6=57|gollar6=3|yillar7=2022-|klublar7=[[IF Elfsborg]]|isht7=0|gollar7=0|milliyyillar1=2007|milliyjamoa1=[[Shvetsiya U17]]|milliyisht1=3|milliygollar1=0|milliyyillar2=2008-2009|milliyjamoa2=[[Shvetsiya U19]]|milliyisht2=8|milliygollar2=0|milliyyillar3=2011-2012|milliyjamoa3=[[Shvetsiya U21]]|milliyisht3=13|milliygollar3=0|milliyyillar4=2012-|milliyjamoa4=[[Shvetsiya]]|milliyisht4=8|milliygollar4=0|club-update=07:56, 16 July 2022 (UTC)}} '''Bo Niklas Xult''' (1990-yil 13-fevralda tugʻilgan) — Shvetsiyalik professional [[Futbol|futbolchi]], Elfsborg klubida [[Himoyachi|chap qanot himoyachisi]] sifatida oʻynaydi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Niklas Hult|url=https://svenskfotboll.se/allsvenskan/person/?playerid=6231|kirish sanasi=25 February 2012}}</ref>. == Klubdagi faoliyati == === Nice === 2014-yil may oyida Niklas Xult 2014-15-yilgi mavsumda kuchaymoqchi boʻlgan Fransiya Liga 1 klubi OGC Nice tomonidan taxminan 1 million yevro evaziga shartnoma imzolagan. U hujumkor va himoyaviy fazilatlarga ega boʻlgan yarim himoyachi sifatida tanilgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.ogcnice.com/en/actualite/20604/2-arrivees-dans-les-clous-|sarlavha=2 arrivées|qaralgan sana=2022-07-20|arxivsana=2014-05-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140521012420/http://www.ogcnice.com/en/actualite/20604/2-arrivees-dans-les-clous-}}</ref>. === Panathinaikos === 2016-yilning 30-iyunida u Gretsiya Superligasining " Panatinaikos " klubi bilan 300 000 yevro evaziga 3 yillik shartnoma imzolagan. Uning 2019-yilgacha tuzilgan shartnomasi yiliga 250 000 yevroga teng boʻlgan<ref>[http://www.aftonbladet.se/sportbladet/fotboll/article23095102.ab Klart: Niklas Hult till Panathinaikos]</ref><ref>[http://www.ethnos.gr/podosfairo/arthro/o_mpergk_boithise_kai_o_xoult_ginetai_prasinos-64399894/ Ο Μπεργκ βοήθησε και ο Χουλτ γίνεται „πράσινος“ ]</ref>. 2017-yilning yozida shvetsiyalik futbolchi " Standard Liege " taklifini rad etgan va shu bilan birga " Panatinaikos "dan o‘zining kechikib ketgan to‘lovini talab qilib apellyatsiya bergan. Keyinroq yozda futbolchining jamoasi chap qanot himoyachisi jamoadan boʻshab ketishi mumkin, deb daʼvo qilgan edi, uni sotib olishga yana bir bor qiziqqan Konyaspor yoki Standard Liej jamoalariga. Hult yillik maoshi koʻtarilgan va shartnomani yana bir yilga uzaytirar ekan, apellyatsiyasini qaytarib olishda qiynalmagan. Yashillar barcha imkoniyatlarni qoʻyib yuborishdi va ular oʻyinchi roʻyxatdagi eng yaxshi oʻyinchilardan biri deb hisoblagan. 2017-yil 21-iyulda hamkorlik boʻyicha yangi taklif bilan chiqishga va yillik daromadini bir necha barobarga oshirishga qaror qilishgan. 2020-yilga qadar shartnomasini uzaytirganda 100 000 yevro tashkil qilgan, bu esa futbolchining tomonini ijobiy javob berishga majbur qilgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Προφορική συμφωνία με Χουλτ για επέκταση του συμβολαίου του |url=http://www.sport24.gr/football/omades/Panathinaikos/proforikh-me-xoylt-gia-epektash-toy-symvolaioy-toy.4774330.html |qaralgan sana=2022-07-20 |arxivsana=2018-09-23 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180923085602/https://www.sport24.gr/football/omades/Panathinaikos/proforikh-me-xoylt-gia-epektash-toy-symvolaioy-toy.4774330.html }}</ref>. Afsuski, 2017-18-yilgi mavsumda klubning moliyaviy muammolari hal etilmagan, Hult oʻz faoliyatidagi navbatdagi qadamini jamoada koʻra olmagan<ref>[https://www.hln.be/de-krant/rsca-target-hult-wil-contract-verbreken~a754f8e7/ RSCA-target Hult wil contract verbreken]</ref>. 2018-yilning 30-yanvarida, birinchi murojaatidan so‘ng, Hult „Yashillar“ unga qarzdor bo‘lgani uchun „Panatinaikos“ga qarshi yana sud ishlarini boshlagan. U dekabr oyining toʻlovini olmagan va pulini taʼminlash uchun moliyaviy jihatdan qiynalayotgan yashillarni sudga berishga qaror qilgan. Shunga qaramay, tomonlar oʻzaro yechim topish uchun muzokaralar olib borishmoqda va „Panatinaikos“ yanvar oyidagi ehtimoliy transferidan pul ishlab olgan<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Niklas_Hult&action=edit&section=2&editintro=Template:BLP_editintro ΑΕΚ ή εξωτερικό ο Χουλτ]</ref>. === AEK Afina === 2018-yilning 31-yanvarida Hult raqiblari AEK Afina bilan taxminiy summasi 200 000 yevroga ikki yarim yillik shartnoma imzolagan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Επίσημο: Στην ΑΕΚ ο Νίκλας Χουλτ |url=http://www.sport24.gr/football/omades/Aek/epishmo-sthn-aek-o-niklas-xoylt.5055854.html |qaralgan sana=2022-07-20 |arxivsana=2018-02-03 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180203145513/http://www.sport24.gr/football/omades/Aek/epishmo-sthn-aek-o-niklas-xoylt.5055854.html }}</ref>. 2019-20-yilgi mavsumda Hult barcha musobaqalar boʻyicha AEK uchun 18 ta oʻyinda qatnashgan, 30 yoshli shvetsiyalik futbolchi bundan ikki yil oldin 2018-yil yanvar oyida „Panatinaikos“dan transfer qilinganidan keyin Superligada gʻolib chiqqan edi. 2020-yil 30-iyun kuni u klub bilan shartnomasini oʻzaro hal qilgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=ΑΕΚ: Αποχαιρέτησαν οι Χουλτ και Κλωναρίδης |url=https://www.sport24.gr/football/omades/Aek/aek-apoxairethsan-oi-xoylt-kai-klwnaridhs.5726845.html |qaralgan sana=2022-07-20 |arxivsana=2020-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200708183547/https://www.sport24.gr/football/omades/Aek/aek-apoxairethsan-oi-xoylt-kai-klwnaridhs.5726845.html }}</ref>. === Gannover 96 === 2020-yil 28-avgust kuni Hult Germaniyaning Hannover 96 klubi bilan ikki yillik shartnoma imzolagan<ref>{{Cite press release|url=https://www.hannover96.de/aktuelles/news/details/27696-mit-champions-league-erfahrung-niklas-hult-schliesst-sich-96-an.html|title=Mit Champions-League-Erfahrung: Niklas Hult schließt sich 96 an|publisher=[[Hannover 96]]|date=28 August 2020|accessdate=28 August 2020|language=de}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.kicker.de/783026/artikel|sarlavha=Linksverteidiger mit CL-Erfahrung: Hult wird Hannoveraner|ish=kicker.de|nashriyot=[[Kicker (sports magazine)|Kicker]]|sana=28 August 2020|kirish sanasi=28 August 2020|til=de}}</ref>. === Shvetsiyaga qaytish === Gannover bilan shartnomasi tugaganidan soʻng, Hult IF Elfsborg bilan uch yillik shartnoma imzolagan, u avvalroq 2009-yildan 2014-yilgacha oʻynagan<ref>{{Veb manbasi|url=https://elfsborg.se/2022/07/15/valkommen-tillbaka-niklas-hult/|sarlavha=Välkommen tillbaka Niklas Hult!|ish=elfsborg.se|nashriyot=IF Elfsborg|sana=15 July 2022|kirish sanasi=16 July 2022|til=sv}}</ref>. == Faoliyat statistikasi == === Klub === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |Klub ! rowspan="2" |Mavsum ! colspan="3" |Liga ! colspan="2" |Kubok ! colspan="2" |Qitʼa ! colspan="2" |Boshqa ! colspan="2" |Jami |- !Divizion !Oʻyin !Gol !Oʻyin !Gol !Oʻyin !Gol !Oʻyin !Gol !Oʻyin !Gol |- | rowspan="7" |IF Elfsborg |2009 |Allsvenskan |1 |0 |1 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |2 |0 |- |2010 |Allsvenskan |9 |1 |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |9 |1 |- |2011 |Allsvenskan |28 |6 |3 |1 |3 |0 | colspan="2" |— |34 |7 |- |2012 |Allsvenskan |27 |3 |0 |0 |3 |1 | colspan="2" |— |30 |4 |- |2013 |Allsvenskan |17 |1 |6 |3 |5 |3 | colspan="2" |— |28 |7 |- |2014 |Allsvenskan |10 |0 |0 |0 |7 |1 | colspan="2" |— |17 |1 |- ! colspan="2" |Jami !92 !11 !10 !4 !18 !5 !0 !0 !120 !20 |- | rowspan="3" |Nice |2014-15 |Liga 1 |30 |1 |1 |0 | colspan="2" |— |0 |0 |31 |1 |- |2015-16 |Liga 1 |15 |1 |0 |0 | colspan="2" |— |1 |0 |16 |1 |- ! colspan="2" |Jami !45 !2 !1 !0 !0 !0 !1 !0 !47 !2 |- | rowspan="3" |Panathinaikos |2016-17 |Gretsiya Super Ligasi |30 |0 |5 |0 |6 |0 | colspan="2" |— |41 |0 |- |2017-18 |Gretsiya Super Ligasi |12 |0 |0 |0 |4 |0 | colspan="2" |— |16 |0 |- ! colspan="2" |Jami !42 !0 !5 !0 !10 !0 ! colspan="2" |— !57 !0 |- | rowspan="4" |AEK Athens |2017-18 |Gretsiya Super Ligasi |8 |0 |3 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |11 |0 |- |2018-19 |Gretsiya Super Ligasi |22 |0 |6 |0 |10 |0 | colspan="2" |— |38 |0 |- |2019-20 |Gretsiya Super Ligasi |14 |0 |3 |0 |1 |0 | colspan="2" |— |18 |0 |- ! colspan="2" |Jami !44 !0 !12 !0 !11 !0 ! colspan="2" |— !67 !0 |- | rowspan="3" |Hannover 96 |2020-21 |2. Bundesliga |30 |2 |1 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |31 |2 |- |2021-22 |2. Bundesliga |27 |1 |4 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |31 |1 |- ! colspan="2" |Jami !57 !3 !5 !0 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !62 !3 |- |IF Elfsborg |2022 |Allsvenskan |0 |0 |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |0 |0 |- ! colspan="3" |Karyerada jami !280 !16 !33 !4 !39 !5 !1 !0 !353 !25 |} == Yutuqlar == '''IF Elfsborg''' * Allsvenskan : 2012-yil '''AEK Afina''' * Superliga : 2017-18 == Manbalar == {{Manbalar}} {{DEFAULTSORT:Hult, Niklas}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Shvetsiyalik erkak futbolchilar]] c80lexrgcum1wwk2603jz51alysl5tl 0 754707 6274262 6115954 2026-09-21T05:12:50Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274262 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi | ism = Nico González | image = Nico Gonzalez (cropped).jpg | toʻliqism = Nicolás González Iglesias<ref name=wf>{{WorldFootball.net|nico_12}}</ref> | tavallud_sana = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|2002|1|3|df=y}} | tavallud_joyi = [[La-Korunya]], [[Ispaniya]] | vafot_sana = | vafot_joyi = | boʻyi = {{boʻy|m=1.88}}<ref name="FCBProfile">{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/67849/nicolas-gonzalez-iglesias|title=Nico González|publisher=FC Barcelona|access-date=16 July 2022}}</ref> | vazni = 86 kg | laqab = | pozitsiya = [[Yarimhimoyachi (futbol)|yarimhimoyachi]] | joriyklub = [[Manchester City F.C.|Manchester City]] | klubraqami = | yoshlikyillari1 = 2009—2013 | yoshlikklublari1 = Montañeiros | yoshlikyillari2 = 2013—2020 | yoshlikklublari2 = [[FC Barcelona|Barselona]] | yillar1 = 2019–2022<!--Nico 2022-yil yanvar oyida asosiy jamoa oʻyinchisi sifatida roʻyxatdan oʻtgan<ref>{{cite web|url=https://tribuna.com/en/news/fcbarcelona-2022-01-20-barca-confirm-nicos-promotion-to-first-team-shirt-number-revealed-by-reporters/|title=Barca confirm Nicoʻs promotion to first team, shirt number revealed by reporters|publisher=La Tribuna|access-date=22 August 2022}}</ref>---> | klublar1 = [[FC Barcelona B|Barcelona B]] | isht1 = 26 | gollar1 = 0 | yillar2 = 2021—2023 | klublar2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | isht2 = 27 | gollar2 = 2 | yillar3 = 2022—2023 | klublar3 = {{ijara}} [[Valencia CF|Valencia]] | isht3 = 26 | gollar3 = 1 | yillar4 = 2023—2025 | klublar4 = [[FC Porto|Porto]] | isht4 = 42 | gollar4 = 7 | yillar5 = 2025— | klublar5 = [[Manchester City F.C.|Manchester City]] | isht5 = 0 | gollar5 = 0 | milliyyillar1 = 2018—2019 | milliyjamoa1 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (17 yoshgacha)|Ispaniya U17]] | milliyisht1 = | milliygollar1 = 3 (0) | milliyyillar2 = 2021— | milliyjamoa2 = [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi (21 yoshgacha)|Ispaniya U21]] | milliyisht2 = | milliygollar2 = 3 (0) | boshliqyillar1 = | boshliqklublar1 = | medallar = }} '''Nikolas Gonsales Iglesias''' ({{Lang-es|Nicolás González Iglesias}}), '''Niko Gonsales''' sifatida ham mashhur ({{Lang-es|Nico González}}) – [[Ispaniya|ispaniyalik]] [[Futbol|futbolchi]], [[Angliya Premyer-ligasi|Premyer-liga]]ning „[[Manchester City F.C.|Manchester City]]“ klubida yarim himoyachi sifatida oʻynaydi. == Klublardagi faoliyati == Niko 2013-yildan beri „[[FC Barcelona|Barselona“]] akademiyasida tarbiyalanadi. 2019-yil 19-may kuni u klubning ikkinchi jamoasi safida Segunda B doirasida Castellónga qarshi oʻyinda debyut qildi. Niko 2019/20-yilgi mavsumni „koʻk-anorranglilar“ning yoshlar jamoasida<ref name="jud">[https://players.fcbarcelona.com/en/player/2839-nico-gonzalez-nicolas-gonzalez-iglesias Nico at players.fcbarcelona.com] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210815202659/https://players.fcbarcelona.com/en/player/2839-nico-gonzalez-nicolas-gonzalez-iglesias |date=2021-08-15 }}{{Ref-en}}</ref> oʻtkazdi va „Barselona B“ tarkibida birorta ham oʻyin oʻtkazmadi. Keyingi mavsumda u ikkinchi jamoaga koʻtarildi va uchinchi Ispaniya chempionatida 23ta oʻyinda ishtirok etdi. 2021/22-yilgi mavsumda yarim himoyachilar „Barselona“ning asosiy jamoasi mashgʻulotlari va oʻyinlariga jalb qilina boshladi. Nikoning „koʻk-qizillar“ safidagi rasmiy debyuti 2021-yilning 15-avgustida [[La Liga|Ispaniya Primerasida]] „Real Sociedad“ga qarshi oʻyinda boʻlib oʻtdi: u Serxio Buskets oʻrniga 83-daqiqada maydonga tushdi, ammo bir daqiqadan soʻng sariq kartochka oldi. Niko oʻzining ilk golini 2021-yil 12-dekabr kuni "Osasuna "ga qarshi oʻyinda (2:2) uchrashuvning 12-daqiqasida [[Gavi (futbolchi)|Gavining]] uzatmasidan kiritib, oʻyinda hisobni ochgan edi. Keyingi turda, 18-dekabr kuni Niko Gonsales 85-daqiqada Gavi uzatmasidan yana gol urishga muvaffaq boʻlib, oʻz maydonida „[[Elche CF|Elche]]“ga qarshi oʻyinda (3:2) gʻalaba qozondi. == Terma jamoadagi faoliyati == 2018-2019-yillarda Niko Ispaniya yoshlar terma jamoasini (17 yoshgacha) himoya qildi va jami 7 ta uchrashuv oʻtkazdi. == Shaxsiy hayoti == Nikoning otasi Fran González „Deportivo“ va Ispaniya terma jamoasining sobiq futbolchisi. Amakisi Xose Ramon „Deportivo“ bilan bir qatorda yana bir qancha kamtarona jamoalarda ham futbol oʻynagan. == Yutuqlari == === Jamoaviy yutuqlar === Porto Portugaliya kubogi: 2023–24<ref>{{cite web |url=https://www.rtp.pt/noticias/fc-porto/taca-de-portugal-sergio-conceicao-e-o-terceiro-treinador-a-vencer-quatro-finais_d1574481 |title=Taça de Portugal. Sérgio Conceição é o terceiro treinador a vencer quatro finais |trans-title=Portugal Cup. Sérgio Conceição is the third manager to win four finals |publisher=Rádio e Televisão de Portugal |language=pt |date=26 May 2024 |access-date=27 May 2024}}</ref> Supertaça Cândido de Oliveira: 2024<ref>{{cite news |date=4 August 2024 |title=Porto pull off stunning comeback to beat Sporting in seven-goal Super Taça thriller |website=PortuGOAL |url=https://portugoal.net/club-news/4011-porto-star-in-seven-goal-super-taca-thriller |access-date=4 August 2024}}</ref> === Shaxsiy yutuqlar === Primeira Liga oyining eng yaxshi yarim himoyachisi: 2024-yil dekabr<ref>{{cite web |title=Nico é o Médio do Mês da Liga Portugal Betclic |url=https://www.ligaportugal.pt/news/23584/nico-e-o-medio-do-mes-da-liga-portugal-betclic |date=14 January 2025 |access-date=15 January 2025 |website=Liga Portugal |language=pt}}</ref> == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons category}} * [https://www.mancity.com/players/nico-gonzalez Profile]{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Manchester City F. C. saytida * {{UEFA player}} {{Manchester City F.C. tarkibi}} {{DEFAULTSORT:González, Nico}} [[Turkum:3-yanvarda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Ispaniyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari]] [[Turkum:FC Barcelona Atlètic oʻyinchilari]] [[Turkum:FC Barcelona futbolchilari]] [[Turkum:Valencia C.F. futbolchilari]] [[Turkum:FC Porto futbolchilari]] [[Turkum:Manchester City F.C. futbolchilari]] [[Turkum:Segunda División B oʻyinchilari]] [[Turkum:La Liga oʻyinchilari]] [[Turkum:Primeira Liga futbolchilari]] [[Turkum:Ispaniyalik muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Portugaliyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Angliyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar]] irs33z9nxm0nsegjjdsqyg7phuu8b3n 0 755772 6274273 6116468 2026-09-21T06:03:10Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274273 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = Nikita Aleksandrovich Yaravoy | tasvir = | tasvir_eni = | izoh = | tugʻilgan paytidagi ismi = | tavallud sanasi = 2 fevral 1995-yil | tavallud joyi = Dnepr shahri, Ukraina | vafot sanasi = 18 dekabr 2016-yil | vafot joyi = Kalinovka qishlogʻi yinida, Ukraina | turmush oʻrtogʻi = | taʼlimi = | fuqaroligi = | millati =Ukrain | dini = | kasbi =Qurolli kuchlar | mukofotlari = | unvoni =leytenant | faoliyat_yillari = | boʻyi = | otasi = | onasi = | bolalari = | bilimi = | partiyasi = | sayt = | imzo = }} '''Nikita Aleksandrovich Yarovoy''' (1995 tugʻulgan va 2016 vafot etgan) - Ukraina Qurolli Kuchlarining leytenanti, Ukraina sharqidagi qurolli mojaro ishtirokchisi. Ukraina Qahramoni boʻlgan (vafotidan keyin). == Biografiya == Koreys va ukrain oilasida tugʻilgan. Onasi xoreograf boʻlgan.Nikitaning ijodiy qobiliyatlari ham bor edi - u qoʻshiq aytardi va gitara chalardi.ovomoskovskdagi 11-sonli kollegiyani tamomlagan. 9-sinfda oʻqib yurganida harbiy xizmatchi boʻlishga qaror qilgan, shuning uchun 9-sinfdan soʻng Zaporojye viloyat litsey-internatiga “Himoyachi” harbiy-jismoniy tayyorgarligi kuchaytirilgan va keyin quruqlikdagi qoʻshinlar milliy akademiyasiga oʻqishga kirdi. Lvovdagi Petro Sahaydachniy va 2016-yil fevral oyida tezlashtirilgan kursni tamomlagan. 2016-yil aprel oyida frontga jo‘nab, 54-alohida mexanizatsiyalashgan brigadaning 1-mexanizatsiyalashgan batalyoni 3-mexanizatsiyalashgan rotasi komandiri etib tayinlandi. U 54-alohida mexanizatsiyalashgan brigadaning eng yosh kompaniya komandiri boʻlgan Nikita Yarovoy frontning eng xavfli boʻlimlaridan biri boʻlgan Svetlodar bulgʻasida, Luganskoye shahar aholi punkti va Debaltseve shahri oʻrtasidagi hududda xizmat qilgan. U mudofaaning oldingi chizigʻidagi vzvod-qoʻrgʻonga qoʻmondonlik qilgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://hromadske.ua/posts/u-shchasti-na-luhanshchyni-peredaly-tila-zahyblykh-ukrainskykh-viiskovykh|sarlavha=У Щасті передали тіла загиблих на Світлодарській дузі українських військових // «Громадське», 25 грудня 2016|kirish sanasi=2018-02-03|arxivsana=2018-02-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180204124001/https://hromadske.ua/posts/u-shchasti-na-luhanshchyni-peredaly-tila-zahyblykh-ukrainskykh-viiskovykh}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=430127940693890&id=100010900621933 Зранку звістка від хорошої людини "Яна, у Шайтана син народився... передай всім" // facebook Яна Червона, 30 травня 2017]</ref> . == Mukofotlari == * "Oltin yulduz" ordeni bilan Ukraina Qahramoni unvoni (2016-yil 30 dekabr; vafotidan keyin) - Ukrainaning davlat suvereniteti va hududiy yaxlitligini himoya qilish, harbiy qasamyodga sodiqlik uchun koʻrsatilgan gʻoyat jasorat va qahramonlik uchun. == Eslatmalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.president.gov.ua/news/prezident-prisvoyiv-zvannya-geroj-ukrayini-mikiti-yarovomu-p-39362 Prezident Mikita Yarovoyga Ukraina Qahramoni unvonini berdi, vafotidan keyin] // Ukraina Prezidentining Internetdagi rasmiy vakolatxonasi, 2016-yil 31 dekabr. * [http://ua.censor.net.ua/news/421059/u_zagyblogo_na_svitlodarskiyi_duzi_mykyty_yarovogo_zalyshylasya_vagitna_drujyna_foto Mykity Yarovoy oʻz] * [http://www.asv.gov.ua/?q=news/2016/12/26/vichna-pamyat-ukrayinskomu-geroyu-leytenantu-mykyti-yarovomu Ukraina Qahramoni leytenant Mikitya Yarovoyning abadiy xotirasi] // Hetman Petro Sahaydachniy nomidagi Milliy quruqlik qoʻshinlari akademiyasi, rasmiy veb-sayt, 2016-yil 26 dekabr. * [http://www.umoloda.kiev.ua/number/0/2006/107249/ Svitlodar yoyi: Dnepropetrovsk viloyatidagi 21 daryoli Mykity Yarovoy oʻz otryadini yoʻqotdi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170504164958/http://www.umoloda.kiev.ua/number/0/2006/107249 |date=2017-05-04 }} // Yan Osoka matni, " Ukraina yosh ", 2016-yil 26 dekabr. * [https://gazeta.ua/ru/articles/donbas/_on-sobiralsya-obvenchatsya-sobratya-vspomnili-o-pogibshem-bojce-na-svetlodarskoj-duge/743441 "U turmushga chiqmoqchi edi" - aka-ukalar marhum askarni Svitlodarskaya bulge arxivida] eslashdi // " Ukraina gazetasi ", 2016-yil 27 dekabr. * [http://www.5.ua/suspilstvo/na-dnipropetrovshchyni-proshchalys-z-vyznachnym-komandyrom-roty-zahyblym-na-svitlodarskii-duzi-134939.html Dnepropetrovsk viloyatida biz kompaniya qoʻmondoni bilan xayrlashdik, biz Svytlodarsky Duzy Arxival] halok boʻlamiz // " 5-kanal ", 2016-yil 27 dekabr. [[Turkum:2016-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:18-dekabrda vafot etganlar]] [[Turkum:1995-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:2-fevralda tugʻilganlar]] bmbjx83x29ppuoto148ttgbr1q652z5 0 763669 6274066 4103774 2026-09-20T18:20:45Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274066 wikitext text/x-wiki {{Taʼlim muassasasi|nomi=Muhammad Islom Universiteti|asos_yil=1934-yil|turi=Xususiy|kampus=Shahar|manzil=Chikago,Illinoys,Amerika Qo'shma Shtatlari|vebsayt=[http://www.muichicago.org www.muichicago.org]}}   {| class="sidebar sidebar-collapse nomobile nowraplinks" | class="sidebar-pretitle" |Part of [[:Category:Nation of Islam|a series]] on the |- ! class="sidebar-title-with-pretitle" style="font-size:180%;" |[[Nation of Islam]] |- | class="sidebar-image" |[[Fayl:Mosque_Maryam.jpg|220x220px]]<div class="sidebar-caption">[[Mosque Maryam]] in Chicago</div> |- | class="sidebar-content" | <div class="sidebar-list mw-collapsible mw-collapsed"><div class="sidebar-list-title">Influencers</div><div class="sidebar-list-content mw-collapsible-content hlist"> * [[Satokata Takahashi]] * [[Noble Drew Ali]] </div></div> |- | class="sidebar-content" | <div class="sidebar-list mw-collapsible mw-collapsed"><div class="sidebar-list-title">Leaders</div><div class="sidebar-list-content mw-collapsible-content hlist"> * [[Wallace Fard Muhammad]] * [[Elijah Muhammad]] * [[Malcolm X]] * [[Warith Deen Mohammed]] * [[Louis Farrakhan]] * [[Tynnetta Muhammad]] * [[Ishmael Muhammad]] * [[Ava Muhammad]] * [[David Muhammad]] * [[James Russell McGregor|James 3X]] * [[Khalid Muhammad]] </div></div> |- | class="sidebar-content" | <div class="sidebar-list mw-collapsible mw-collapsed"><div class="sidebar-list-title">[[Beliefs and theology of the Nation of Islam|Beliefs and theology]]</div><div class="sidebar-list-content mw-collapsible-content hlist"> * [[Saviours' Day]] * <span class="nowrap">[[Nation of Islam and antisemitism]]</span> * [[Tribe of Shabazz]] * [[Yakub (Nation of Islam)|Yakub]] </div></div> |- | class="sidebar-content" | <div class="sidebar-list mw-collapsible mw-collapsed"><div class="sidebar-list-title">History</div><div class="sidebar-list-content mw-collapsible-content hlist"> * [[Million Man March]] * [[Millions More Movement]] * [[Justice or Else]] </div></div> |- | class="sidebar-content" | <div class="sidebar-list mw-collapsible mw-collapsed"><div class="sidebar-list-title">Publications</div><div class="sidebar-list-content mw-collapsible-content hlist"> * ''[[A Torchlight for America]]'' * ''[[The Final Call]]'' * ''[[Muhammad Speaks]]'' * ''[[How to Eat to Live]]'' * ''[[Message to the Blackman in America]]'' </div></div> |- | class="sidebar-content" | <div class="sidebar-list mw-collapsible mw-collapsed"><div class="sidebar-list-title">Subsidiaries</div><div class="sidebar-list-content mw-collapsible-content hlist"> * [[Fruit of Islam]] * [[Muhammad Farms]] * [[Muhammad University of Islam]] * [[Muslim Girls Training]] * [[Star Chamber Academy]] </div></div> |- | class="sidebar-content" | <div class="sidebar-list mw-collapsible mw-collapsed"><div class="sidebar-list-title">Offshoots and sects</div><div class="sidebar-list-content mw-collapsible-content hlist"> * [[American Society of Muslims]] * [[Five-Percent Nation]] * [[United Nation of Islam]] * [[Nation of Yahweh]] * [[Nuwaubian Nation]] </div></div> |- | class="sidebar-content" | <div class="sidebar-list mw-collapsible mw-collapsed"><div class="sidebar-list-title">Related organizations</div><div class="sidebar-list-content mw-collapsible-content hlist"> * [[Black Dragon Society]] * [[Black Mafia]] * [[New Black Panther Party]] * [[Peace Movement of Ethiopia]] * [[El Rukn]] * [[Church of Scientology]] * [[Yusuf Bey]] and [[Your Black Muslim Bakery]] </div></div> |- | class="sidebar-below" | [[Fayl:Allah-green.svg|link=|alt=|class=noviewer|16x16px]]&nbsp;[[Portal:Islam|Islam&#x20;portal]]<span style="padding-left:1.5em;">&nbsp;</span>[[Fayl:A_coloured_voting_box.svg|alt=icon|border|class=noviewer|16x16px]]&nbsp;[[Portal:Politics|Politics&#x20;portal]] |- | class="sidebar-navbar" |<templatestyles src="Module:Navbar/styles.css"></templatestyles> |} '''Muhammad Islom Universiteti''' ('''MUI''') - Islom xalqi (NOI)ga qarashli 12-sinfgacha bo'lgan maktabgacha ta'lim muassasasi,Amerika Qo'shma Shtatlari, [[Illinoys|Illinoys shtati]] [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|,]] [[Chicago|Chikagoning]] [[Janubiy Shor, Chikago|Janubiy Shore]] hududida, Maryam masjidi yonida joylashgan.<ref>"[https://web.archive.org/web/20050404110644/http://www.noi.org/national_center.htm Mosque Maryam and The Nation of Islam National Center]." ''[[Nation of Islam]]''. Retrieved on February 26, 2009.</ref> Har bir yirik NOI masjidi MUIga ega. Maktablarni doktor Larry Muhammad boshchiligidagi Islom millati ta'lim vazirligi boshqaradi. 1930-yilda tashkil etilgan MUI [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Amerikadagi]] birinchi [[islom]] qora maktabi tizimidir. == Tarix == Islom universiteti Elijah Muhammad tomonidan asos solingan. Maktabga Ilyos Muhammadning rafiqasi Clara Muhammad va Islom xalqining boshqa faxrli onalari<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=The NAA Hosts the National Alumni Reunion Every Two Years in a Different State. Off Reunion Years, The NAA Hosts The S.O.S (Save Our Schools) Programs - Student Record Archive and Preserve Campaign, Hosts Small Business Workshops for Non Profits and Start ups, hosts the Annual International Women's Conference (IWC). All Endeavors, Events, Programs, Fundraiser or Project are tgeared to Assist and Support the Muhammad Schools, Start up or Restart of CMS.|url=http://scms-alumniassoc.org/forms-application.html|ish=U.O.I. and Clara Muhammad and W.D. Muhammad Schools National Alumni Asssoc|til=en|kirish sanasi=2020-05-19}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> tomonidan 1934-yilda [[Michigan|Michigan shtatining]] [[Detroit]] shahrida katta yordam ko'rsatildi va tashkilotning dastlabki muassasalaridan biri sifatida doimiy e'tiborda edi. Bu "matematika, astronomiya va sivilizatsiya haqidagi umumiy bilimlarni" o'rgatadigan boshlang'ich maktab edi.<ref>Claude Andrew Clegg II, ''An Original Man: The Life and Times of Elijah Muhammad'', St. Martin's Griffin 1998 pg. 29</ref> Islom xalqi bor bo'lgan ko'plab shaharlarda maktablar tashkil etilgan. 1974-yilga kelib butun mamlakat boʻylab 47 ta Islom universiteti maktablari mavjud edi.<ref>Karl Evanzz, ''The Messenger: The Rise and Fall of Elijah Muhammad'' Random House, 2001</ref> Ba'zi olimlar Islom universiteti maktablari paydo bo'lishini qora tanli oilalar tomonidan o'z bolalarini uyda o'qitish uchun qilingan ilk urinishlar belgisi deb atashadi.<ref>Darlene Clark Hine, ''Black women in America'' Oxford University Press, 2005, page 110</ref><ref>Rosemary Skinner Keller, Rosemary Radford Ruether, Marie Cantlon, et al., ''Encyclopedia of Women and Religion in North America'' University of Indiana Press, 2006, pg. 746</ref> 1975-yilda otasining vafotidan soʻng, Warith Deen Muhammad Muhammad Islom universitetini otasi asos solgan universitet oʻrniga Clara Muhammad maktablariga (yoki oddiygina ''Muhammad maktablariga'')<ref>Evolution of a Community, WDM Publications 1995 page 15</ref><ref>Lincoln, C. Eric. (1994)The Black Muslims in America, Third Edition, William B. (Grand Rapids, Michigan: Eerdmans Publishing Company) page 274</ref><ref>'''20th Anniversary of Muhammad Schools in Atlanta''', Jan 20, 2000, ''Religious Diversity News'' http://www.pluralism.org/news/article.php?id=664 {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090528035625/http://www.pluralism.org/news/article.php?id=664 |date=2009-05-28 }} [[The Atlanta Journal and Constitution]]</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Sister Clara Muhammad Schools website |url=http://www.claramuhammadschools.org/welcome-to-scms.html |qaralgan sana=2022-08-03 |arxivsana=2011-03-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110306213143/http://www.claramuhammadschools.org/welcome-to-scms.html }}</ref> aylantirdi. Maktab tizimi "Amerika Qo'shma Shtatlari va Karib dengizi orollari bo'ylab taxminan 75 ta boshlang'ich, o'rta va yuqori maktablarning birlashgan ko'rinishi" dir. Amerika Ta'lim Tadqiqotlari Assotsiatsiyasi xodimi Zakiyyah Muhammad maktablarga "maqtovga sazovor natijalarga erishayotgan islom ta'limi tizimlari namunasi" deb ta'rif bergan.<ref>Zakiyyah Muhammad, "Faith and Courage to Educate our Own", in Joyce Elaine King, ''Black Education: A Transformative Research and Action Agenda for the New Century'', American Educational Research Association. Commission on Research in Black Education, Routledge, 2005, p. 264.</ref><ref>'''20th Anniversary of Mohammed Schools in Atlanta''', Jan 20, 2000, ''Religious Diversity News'' http://www.pluralism.org/news/article.php?id=664 {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090528035625/http://www.pluralism.org/news/article.php?id=664 |date=2009-05-28 }} [[The Atlanta Journal and Constitution]]</ref> Vazir Louis Farrakhan "Islom millati"ni qayta tiklaganida, tashkilotning muassasalaridan biri bo'lgan Islom universitetini ham tikladi.<ref>"[http://www.muichicago.org/index-1.html History & Philosophy] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160312185211/http://www.muichicago.org/index-1.html |date=2016-03-12 }}." ''University of Islam''. Retrieved on February 26, 2009.</ref> == Manbalar == {{Manbalar|30em}} == Havolalar == {{Portal|Chicago|Illinois|Islam|United States|Schools}} * [http://www.muichicago.org/ Muhammad islom universiteti] * [http://www.claramuhammadschools.org/welcome-to-scms.html/ Klara Muhammad opa maktablari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110306213143/http://www.claramuhammadschools.org/welcome-to-scms.html |date=2011-03-06 }} * [http://mohammedschools.org/ Atlantadagi Muhammad maktablari] * [http://www.scms-alumniassoc.org/ Opa Klara Muhammad maktabi bitiruvchilari milliy assotsiatsiyasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190618063706/http://www.scms-alumniassoc.org/ |date=2019-06-18 }} [[Turkum:1934]] [[Turkum:Muhammad]] 40r5j5206cg5jk8pierlln8hg1aiug7 0 766469 6274061 6219667 2026-09-20T17:55:46Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6274061 wikitext text/x-wiki '''Yuzaki lazerli desorbsiya/ionizatsiya''' ('''SALDI''') – bu biomolekulalar, polimerlar va kichik organik molekulalarning [[Mass-spektroskopiya|massa spektrometriya]] tahlili uchun ishlatiladigan yumshoq lazerli desorbsiya usuli hisoblanadi<ref name=":4">{{jurnal manbasi|last=Tanaka|first1=Koichi|last2=Waki|first2=Hiroaki|last3=Ido|first3=Yutaka|last4=Akita|first4=Satoshi|last5=Yoshida|first5=Yoshikazu|last6=Yoshida|first6=Tamio|last7=Matsuo|first7=T.|date=August 1988|title=Protein and polymer analyses up tom/z 100 000 by laser ionization time-of-flight mass spectrometry|url=https://archive.org/details/sim_rapid-communications-in-mass-spectrometry-rcm_1988-08_2_8/page/151|journal=Rapid Communications in Mass Spectrometry|volume=2|issue=8|pages=151–153|doi=10.1002/rcm.1290020802|bibcode=1988RCMS....2..151T|issn=0951-4198}}</ref><ref name=":0">{{jurnal manbasi|last=Sunner|first1=Jan.|last2=Dratz|first2=Edward.|last3=Chen|first3=Yu-Chie.|date=1995|title=Graphite surface-assisted laser desorption/ionization time-of-flight mass spectrometry of peptides and proteins from liquid solutions|url=https://archive.org/details/analytical-chemistry_1995-12-01_67_23/page/n196|journal=Analytical Chemistry|volume=67|issue=23|pages=4335–4342|doi=10.1021/ac00119a021|pmid=8633776}}</ref><ref name=":5" /><ref name=":1">{{jurnal manbasi|last=Dattelbaum|first1=Andrew M.|last2=Iyer|first2=Srinivas|date=2006-02-01|title=Surface-assisted laser desorption/ionization mass spectrometry|journal=Expert Review of Proteomics|volume=3|issue=1|pages=153–161|doi=10.1586/14789450.3.1.153|issn=1478-9450|pmid=16445359|url=https://zenodo.org/record/1235756}}<!-https://zenodo.org/record/1235756--></ref>. Oʻzining birinchi variantida Koichi Tanaka kobalt-glitserin suyuq matritsasidan<ref name=":4" /> foydalangan va keyingi ilovalar [[grafit]] -glitserin suyuq matritsasi hamda gʻovakli kremniyning qattiq yuzasini oʻz ichiga olga<ref name=":5">{{jurnal manbasi|last=Wei|first1=Jing|last2=Buriak|first2=Jillian M.|last3=Siuzdak|first3=Gary|date=May 1999|title=Desorption–ionization mass spectrometry on porous silicon|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1999-05-20_399_6733/page/243|journal=Nature|volume=399|issue=6733|pages=243–246|doi=10.1038/20400|pmid=10353246|bibcode=1999Natur.399..243W|issn=0028-0836}}</ref>. Gʻovakli kremniy buzilmagan molekulyar ionlarni oson aniqlash imkonini beruvchi birinchi matritsasiz SALDI sirt tahlilini ifodalaydi<ref name=":5" /><ref name=":7">{{jurnal manbasi|last=Trauger|first1=Sunia A.|last2=Go|first2=Eden P.|last3=Shen|first3=Zhouxin|last4=Apon|first4=Junefredo V.|last5=Compton|first5=Bruce J.|last6=Bouvier|first6=Edouard S. P.|last7=Finn|first7=M. G.|last8=Siuzdak|first8=Gary|date=2004-08-01|title=High Sensitivity and Analyte Capture with Desorption/Ionization Mass Spectrometry on Silylated Porous Silicon|url=https://doi.org/10.1021/ac049657j|journal=Analytical Chemistry|volume=76|issue=15|pages=4484–4489|doi=10.1021/ac049657j|pmid=15283591|issn=0003-2700}}</ref>, bu gözenekli kremniy yuzalar, shuningdek, yoktomol darajasida kichik molekulalarni tahlil qilishni osonlashtirdi<ref name=":7" /><ref>{{Citation|last=Kurczy|first1=Michael E.|title=Nanostructure Imaging Mass Spectrometry: The Role of Fluorocarbons in Metabolite Analysis and Yoctomole Level Sensitivity|date=2015|url=|journal=Mass Spectrometry Imaging of Small Molecules|pages=141–149|editor-last=He|editor-first=Lin|series=Methods in Molecular Biology|place=New York, NY|publisher=Springer|language=en|doi=10.1007/978-1-4939-1357-2_14|isbn=978-1-4939-1357-2|pmc=4755109|pmid=25361674|last2=Northen|first2=Trent R.|last3=Trauger|first3=Sunia A.|last4=Siuzdak|first4=Gary|volume=1203}}</ref>. Hozirgi vaqtda nanomateriallar kabi boshqa [[Noorganik moddalar|noorganik]] matritsalardan foydalangan holda lazerli desorbsiya/ionlash usullari koʻpincha SALDI variantlari sifatida qaraladi. Misol tariqasida, silikon nanosimlar<ref>{{jurnal manbasi|last=Go|first1=E. P.|last2=Apon|first2=J. V.|last3=Luo|first3=G.|last4=Saghatelian|first4=A.|last5=Daniels|first5=R. H.|last6=Sahi|first6=V.|last7=Dubrow|first7=R.|last8=Cravatt|first8=B. F.|last9=Vertes|first9=A.|date=March 2005|title=Desorption/Ionization on Silicon Nanowires|url=https://archive.org/details/analytical-chemistry_2005-03-15_77_6/page/1641|journal=Analytical Chemistry|volume=77|issue=6|pages=1641–1646|doi=10.1021/ac048460o|pmid=15762567|issn=0003-2700}}</ref>, shuningdek, Titania nanotube massivlari (NTA) kichik molekulalarni aniqlash uchun substrat sifatida ishlatilgan<ref>{{jurnal manbasi|last=Lo|first1=Chun-Yuan|last2=Lin|first2=Jia-Yi|last3=Chen|first3=Wei-Yu|last4=Chen|first4=Cheng-Tai|last5=Chen|first5=Yu-Chie|date=2011-11-22|title=Surface-assisted laser desorption/ionization mass spectrometry on titania nanotube arrays|journal=Journal of the American Society for Mass Spectrometry|volume=19|issue=7|pages=1014–1020|doi=10.1016/j.jasms.2008.04.025|pmid=18487059|issn=1044-0305}}</ref>. SALDI oqsillarni va oqsil-oqsil komplekslarini aniqlash uchun ishlatiladi<ref>{{jurnal manbasi|last=Chen|first1=Wen-Tsen|last2=Chiang|first2=Cheng-Kang|last3=Lee|first3=Chia-Hsin|last4=Chang|first4=Huan-Tsung|date=2012-02-06|title=Using Surface-Assisted Laser Desorption/Ionization Mass Spectrometry to Detect Proteins and Protein–Protein Complexes|journal=Analytical Chemistry|volume=84|issue=4|pages=1924–1930|doi=10.1021/ac202883q|pmid=22264081}}</ref>. Anʼanaviy SALDI bilan toʻgʻridan- toʻgʻri tahlil real vaqtda (DART) ion manbasini oʻz ichiga olgan atrof- muhit massa spektrometriyasining kombinatsiyasi boʻlgan „ambient SALDI“ deb nomlangan tegishli usul ham namoyish etildi<ref name="Zhang 3296–3301">{{jurnal manbasi|last=Zhang|first1=Jialing|last2=Li|first2=Ze|last3=Zhang|first3=Chengsen|last4=Feng|first4=Baosheng|last5=Zhou|first5=Zhigui|last6=Bai|first6=Yu|last7=Liu|first7=Huwei|date=2012-03-13|title=Graphite-Coated Paper as Substrate for High Sensitivity Analysis in Ambient Surface-Assisted Laser Desorption/Ionization Mass Spectrometry|journal=Analytical Chemistry|volume=84|issue=7|pages=3296–3301|doi=10.1021/ac300002g|pmid=22380704}}</ref>. SALDI MSda eng muhim texnikalardan biri hisoblanadi va koʻplab ilovalarga ega<ref name=":3">{{jurnal manbasi|last=Law|first1=K. P.|last2=Larkin|first2=James R.|date=2010-08-21|title=Recent advances in SALDI-MS techniques and their chemical and bioanalytical applications|journal=Analytical and Bioanalytical Chemistry|volume=399|issue=8|pages=2597–2622|doi=10.1007/s00216-010-4063-3|pmid=20730529|issn=1618-2642}}</ref>. [[Fayl:SALDI.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/SALDI.jpg/286px-SALDI.jpg|thumb|286x286px| Yuzaki lazerli desorbsiya / ionlashning sxematik diagrammasi. Koʻk doiralar sirt zarralarini, qizil doiralar analit molekulalarini va zaryadlangan qizil doiralar zaryadlangan analitni ifodalaydi.]] == Tarix == Koichi Tanaka oqsillar ustida birinchi muvaffaqiyatli SALDI tajribalarini oʻtkazdi, keyinchalik Sunner va Chen 2-150 grafit zarralarini ishlatdilar. Past molekulyar ogʻirlikdagi analitlar, peptidlar va kichik oqsillarni tahlil qilish uchun substrat va glitserindagi analitlarning eritmalari sifatida. Birinchi sirt yordamida lazerli desorbsiya/ionizatsiya MS (SALDI-MS) tajribalari. 1999-yilda Siuzdak laboratoriyasida oʻtkazildi, bu kichik [[molekula]] metabolitlari va peptidlarni nanostrukturali kremniy yuzasi yordamida tahlil qilish imkonini beradi. Nanostrukturalar boʻyicha keyingi ishlar desorbsiya/ionlanish, massa diapazoni, sirt mustahkamligi va sezuvchanligini oshirish uchun gʻovakli sirtga ftorlangan „boshlovchi“ molekulalarni qoʻshishni oʻz ichiga oladi. Boshqa sirtga asoslangan SALDI-MS yondashuvlari ham ishlab chiqilgan, shu jumladan 2000-yilda faollashtirilgan [[uglerod]] zarralarining yupqa qatlami [[Aluminiy|alyuminiy]] tayanchga biriktirilgan<ref>{{jurnal manbasi|last=Han|first1=Mei|last2=Sunner|first2=Jan|date=2000-07-01|title=An activated carbon substrate surface for laser desorption mass spectrometry|journal=Journal of the American Society for Mass Spectrometry|volume=11|issue=7|pages=644–649|doi=10.1016/S1044-0305(00)00129-X|pmid=10883820|issn=1044-0305}}</ref> 1999-yildagi nanostrukturali kremniy tajribalaridan beri tadqiqot asosan yangi nanomateriallarni joriy etishga qaratilgan. substrat sifatida, sezgirlikni oshirish, ommaviy diapazonni kengaytirish va ushbu texnika yordamida tahlil qilinadigan namunalar toifalarini kengaytirish. SALDI tizim biologiyasida, xususan, metabolomikada potentsial ilovalar bilan istiqbolli usul sifatida joriy etilgan. SALDI substratlari sifatida nanomateriallarning kiritilishi analitik kimyo tadqiqotchilarini jalb qildi. Bunday materiallarga uglerod nanotubalari (CNT), Ag, Pt, Au kabi metall nanozarralar va nanostrukturali sirtlar kiradi. Substratlarning bunday rivojlanishi SALDI ning yanada rivojlanishiga imkon berdi. Xususan, kremniy (DIOS)-MSda desorbsiya/ionlashning rivojlanishi va keyinchalik nanostruktura-inisiator massa spektrometriyasi (NIMS) va nano-yordamli lazer desorbsiyasi/ionizatsiyasi (NALDI) ham eʼtiborni tortdi. tahlilchi olimlar. Keyinchalik bu usullar yarimoʻtkazgichlarga asoslangan SALDI tadqiqotlari uchun etalonga aylandi. SALDI ning asosiy printsipi lazerdan energiyani yutib, keyin energiyani maqsadli namunaga oʻtkazadigan vositaga tayanadi. Energiyaning asosiy qismi namuna molekulalari oʻrniga substratga tushadigan ushbu texnikalar sinfi yumshoq ionlash usullari deb nomlanadi. SALDI ning rivojlanishi matritsa yordamida lazerli desorbsiya/ionizatsiya (MALDI) modifikatsiyasi sifatida boshlangan. Ilgari texnika MALDI matritsa molekulalarining ionlanish aralashuvidan aziyat chekdi. SALDI MALDI ning organik matritsasi oʻrniga odatda noorganik komponentlardan iborat maxsus substratlarning faol yuzasini almashtirdi<ref name=":2">{{Veb manbasi|url=http://cnx.org/contents/ba27839d-5042-4a40-afcf-c0e6e39fb454@21.1|sarlavha=OpenStax CNX|ish=cnx.org|kirish sanasi=2016-04-05}}</ref>. SALDI uch bosqichli jarayondir. Birinchi bosqich asosan namunalarni substrat bilan aralashtirish bilan bogʻliq. Ikkinchi bosqichda lazer impulslari aralashmaga qoʻllanadi, bu yerda substrat lazer energiyasini oʻzlashtiradi va uni namuna molekulalariga oʻtkazadi. Yakuniy bosqichda desorbsiya va ionlanish sodir boʻladi va potentsial farq hosil boʻlgan ionlarni massa analizatoriga tezlashtiradi. === Substratlar === Substrat yuzasi analit molekulalarining adsorbsiyasi, desorbsiyasi va ionlanishida katta rol oʻynaydi. Bu rolga asosan substratning kimyoviy va fizik xususiyatlari taʼsir qiladi. Ushbu jismoniy xususiyatlar orasida optik yutilish koeffitsienti, issiqlik sigʻimi va issiqlik oʻtkazuvchanligi mavjud.<ref>{{Kitob manbasi|url=http://cnx.org/contents/uieDnVBC@21.1:uZ0soqWw@9/Introduction|title=Physical Methods in Chemistry and Nano Science.|last=Barron|first=Andrew R.|publisher=OpenStax CNX|date=May 5, 2015}}</ref> 1) Optik assimilyatsiya koeffitsienti: chunki bu substratning yutilish qobiliyatini oshiradi va energiyani yutishda koʻproq issiqlik hosil qiladi. 2) Issiqlik sigʻimi: bu pasayganda, bir xil issiqlik miqdori kattaroq harorat oshishiga olib keladi. 3) Issiqlik oʻtkazuvchanligi: bu pasayganda, substrat yuqori haroratni yaxshiroq ushlab turadi; shuning uchun analitlarning adsorbsiyasi, desorbsiyasi va ionlanishi tezroq va samaraliroq sodir boʻladi. SALDI-MS da qoʻllanadigan nanomateriallarning uchta klassi mavjud. Yaʼni, uglerodga asoslangan, yarimoʻtkazgichga asoslangan va metallga asoslangan. [[Fayl:Nanotubos_tipos.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/Nanotubos_tipos.png/220px-Nanotubos_tipos.png|thumb| Uglerod nanotubalarining shakllari: koʻp yoki bitta devorli uglerod nanotubalari]] ==== Uglerod nanotubalari va uglerodga asoslangan ==== Uglerod nanotube atamasi oʻralgan grafen varaqli silindrga ishora qiladi. CNT bitta devorli (SWNT) yoki koʻp devorli (MWNT) boʻlishi mumkin. SWNTʼlar [[Ultrabinafsha nurlanish|UVdan]] uzoq infraqizilgacha boʻlgan [[Elektromagnit nurlanish|elektromagnit nurlanishdagi]] ideal qora jismning mukammal simulyatorlaridir. Ular super qora (kimyoviy ishlangan nikel-fosfor qotishmasi) kabi avvalgi materiallarga qaraganda yaxshiroq ishlashni namoyish etadilar<ref>{{jurnal manbasi|last=Mizuno|first1=Kohei|last2=Ishii|first2=Juntaro|last3=Kishida|first3=Hideo|last4=Hayamizu|first4=Yuhei|last5=Yasuda|first5=Satoshi|last6=Futaba|first6=Don N.|last7=Yumura|first7=Motoo|last8=Hata|first8=Kenji|date=2009-04-14|title=A black body absorber from vertically aligned single-walled carbon nanotubes|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2009-04-14_106_15/page/6044|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=106|issue=15|pages=6044–6047|doi=10.1073/pnas.0900155106|issn=0027-8424|pmc=2669394|pmid=19339498|bibcode=2009PNAS..106.6044M}}</ref>. Bu CNT ni lazerli massa spektrometriya ilovalari uchun kerakli materialga aylantiradi<ref>{{jurnal manbasi|url=http://koreascience.or.kr/journal/view.jsp?kj=JCGMCS&py=2006&vnc=v27n4&sp=581|journal=Bulletin of the Korean Chemical Society|volume=27|issue=4|pages=581–583|doi=10.5012/bkcs.2006.27.4.581|year=2006|title=Matrix-free Laser Desorption/Ionization on Vertically Aligned Carbon Nanotube Arrays}}</ref>. Shuning uchun ular 1991-yilda kashf etilganidan beri tadqiqotchilarni oʻziga jalb qildi<ref>{{jurnal manbasi|last=Iijima|first1=Sumio|date=1991-11-07|title=Helical microtubules of graphitic carbon|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1991-11-07_354_6348/page/56|journal=Nature|volume=354|issue=6348|pages=56–58|doi=10.1038/354056a0|bibcode=1991Natur.354...56I}}</ref>. ===== Grafen sirt materiali sifatida ===== Grafen – 2004-yilda kashf etilgan mashhur uglerod nanomaterialining bir turi. U analit molekulalarini samarali biriktira oladigan katta sirt maydoniga ega. Boshqa tomondan, grafen qatlamidagi analitlar uchun desorbsiya/ionizatsiya samaradorligi uning oddiy mono qatlamli tuzilishi va noyob elektron xususiyatlari bilan oshirilishi mumkin. [[Aminokislotalar]], poliaminlar, saratonga qarshi dorilar va nukleozidlarni oʻz ichiga olgan qutbli birikmalar muvaffaqiyatli tahlil qilinishi mumkin. Bundan tashqari, [[Erituvchilar|qutbsiz]] molekulalar grafenning hidrofobik tabiati tufayli yuqori aniqlik va sezgirlik bilan tahlil qilinishi mumkin. Anʼanaviy matritsa bilan solishtirganda, grafen qutbsiz birikmalar uchun yuqori desorbsiya / ionlanish samaradorligini namoyish etadi. Grafen substrati analitlarni ushlab turish uchun substrat vazifasini bajaradi va lazer nurlanishida energiyani analitlarga oʻtkazadi, bu esa analitlarni osongina desorbsiyalash/ionlash va matritsaning aralashuvini bartaraf etish imkonini beradi. Substrat materiali sifatida grafendan foydalanish tahlil qiluvchi moddalarning parchalanishini oldini olishi va yaxshi takrorlanuvchanlik va yuqori tuzga chidamliligini taʼminlashi koʻrsatildi<ref>{{Veb manbasi|url=http://cnx.org/contents/ba27839d-5042-4a40-afcf-c0e6e39fb454@21.1|sarlavha=OpenStax CNX|ish=cnx.org|kirish sanasi=2016-04-05}}</ref>. ==== Nanostrukturali yarimoʻtkazgichga asoslangan SALDI ==== Gʻovakli kremniy SALDI uchun samarali substrat boʻlib xizmat qildi, uning gʻovakli tuzilishi analitlarni ushlab turishga yordam berdi va uning noyob optik faolligi lazer energiyasini adsorbatga samarali oʻtkazdi. Bu biologik kichik molekulalarning keng doirasini tahlil qilish uchun samarali boʻldi. yaqinda desorbsiya uchun portlovchi bugʻlanishni qoʻllash natijasida nanostrukturali Imaging massa spektrometriyasi (NIMS) nomli yangi texnika joriy etildi. SALDI substrati sifatida gözenekli kremniy sirtining mexanizmi uch bosqichni oʻz ichiga oladi: 1) Adsorbsiya: analit silanol guruhlari yordamida [[vodorod]] bogʻlanishi orqali gʻovakli kremniy bilan adsorbsiyalanadi. 2) Elektron qoʻzgʻalish: lazer zarbasi kremniyni qoʻzgʻatadi va sirt qatlamida erkin elektronlar va musbat zaryadlar hosil qiladi. Bu protonni tahlil qiluvchi moddalarga osonlikcha beradigan silanol guruhlarining kislotaliligini oshiradi. 3) Termal faollashtirish: analitlar termal faollashadi va sirtdan ajralib chiqadi. Asboblar[[Fayl:Schematic_illustration_of_SALDI_instrument.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Schematic_illustration_of_SALDI_instrument. JPG/220px-Schematic_illustration_of_SALDI_instrument. JPG|thumb| SALDI asbobining sxematik tasviri]] SALDI MALDI-ni takomillashtirish sifatida MALDI-ga juda oʻxshash asbobdan foydalangan. U analit va substrat materiallaridan tashkil topgan namuna aralashmasini qoʻzgʻatish uchun mas’ul boʻlgan impulsli lazer hosil qilish uchun lazer manbasidan foydalanadi. Asbobning narigi tomonida analizatorlarni massa-zaryad nisbati (m/z) boʻyicha ajratuvchi massa analizator va detektor joylashgan. Analitlar potentsial farqni qoʻllash orqali analizatorga tezlashtiriladi. === Biokimyoviy === ==== Metabolik profilni aniqlash ==== Metabolomika boʻyicha ish va tadqiqotlar ortib borishi bilan yangi oʻrganish yondashuvlarini joriy qilish uchun yangi texnikalar zarur edi. SALDI-MS va toʻgʻridan-toʻgʻri tahlilli mass-spektrometriya (DAMS) oilasi metabolomikada yangi yondashuvlar sifatida joriy etildi. Goodacre va boshqalar. xamirturushni oʻrganish uchun DIOS-MS texnikasidan foydalangan. Ular xamirturush tomonidan ajratilgan xamirturush metabolitlarini tasvirlab berdilar, bu xamirturushning metabolik „izi“ ga erishish mumkinligini koʻrsatdi. Oldingi tadqiqot ishida xuddi shu guruh elektrosprey ionizatsiyasi bilan toʻgʻridan-toʻgʻri infuzion massa spektrometriyasini (DIMS) ishlatgan. Ular koʻp sonli yovvoyi turlar va mutantlarning metabolik profillarini oʻrganishdi; va potentsial biomarkerlarni aniqlash uchun maʼlumotlarni tahlil qilish uchun matematik usullar qoʻllanilgan. Mass-spektrometriyani tasvirlash SALDI sichqonchaning yuragi va miya toʻqimalarini tasvirlash uchun ishlatilgan<ref>{{jurnal manbasi|last=Liu|first1=Qiang|last2=Xiao|first2=Yongsheng|last3=Pagan-Miranda|first3=Coral|last4=Chiu|first4=Yu Matthew|last5=He|first5=Lin|date=2011-11-22|title=Metabolite imaging using matrix-enhanced surface-assisted laser desorption/ionization mass spectrometry (ME-SALDI-MS)|journal=Journal of the American Society for Mass Spectrometry|volume=20|issue=1|pages=80–88|doi=10.1016/j.jasms.2008.09.011|pmid=18926722|issn=1044-0305}}</ref>. Bu birinchi erishilgan SALDI-MS edi. SALDIda boʻlgani kabi, lazer toʻqima orqali oʻtishi va uning ostidagi qatlam tomonidan soʻrilishi kerak, qalinligi cheklovchi omil boʻladi va tadqiqotchilar toʻqimalar boʻlimiga organik matritsani kiritish orqali bu omilni engishga muvaffaq boʻlishdi. Bu texnikada qoʻllanadigan turli jarayonlarni hisobga olish va texnikani yaxshilagan modifikatsiyani koʻrsatish uchun matritsali kengaytirilgan sirt yordamida lazer desorbsiyasi/ionlashtiruvchi massa spektrometriyasi (ME-SALDI-MS) deb nomlandi. Miya toʻqimalarida dori molekulalarining tarqalishini, keyin miya toʻqimalarida xolesterin tarqalishini va Gerbera jamesonii gul poyasida saxaroza tarqalishini tasvirlash uchun koʻproq ish olib borildi. Dori molekulalari va ularning metabolitlarini bevosita tahlil qilish uchun biosuyuqliklar ham oʻrganilgan. == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] av2ij6964b6kmoar4c2j04ap6eza5r2 0 768029 6274055 6231253 2026-09-20T17:30:29Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6274055 wikitext text/x-wiki '''Ovqatlanish buzilishi''' — bu odamning jismoniy yoki [[Ruhiy salomatlik|ruhiy]] salomatligiga salbiy taʼsir koʻrsatadigan gʻayritabiiy ovqatlanish xatti-harakatlari bilan tavsiflangan [[ruhiy kasallik]] .<ref name="DSM5" /> Bir vaqtning oʻzida faqat bitta ovqatlanish buzilishi tashxisi qoʻyilishi mumkin.<ref name="DSM5" /> Ovqatlanish buzilishlarining turlari orasida eb- ichish buzilishi, bemor qisqa vaqt ichida koʻp miqdorda ovqat isteʼmol qiladi; [[Anoreksiya|anoreksiya nervoza]], bu yerda odam kilogramm yigʻishdan kuchli qoʻrquvga ega va bu qoʻrquvni boshqarish uchun oziq-ovqatni cheklaydi va keragidan ortiqcha mashqlarga mukkasidan ketadi [[Bulimiya nevrozi|bulimiya nervoza]], bu kasallikda odamlar koʻp miqdorda ovqatlanadilar (binging), keyin ovqatdan xalos boʻlishga harakat qiladilar ([[qusish]] orqali); pika- bu holatdada bemor oziq-ovqat boʻlmagan narsalarni isteʼmol qiladi; ruminatsiya sindromi, bu yerda bemor hazm boʻlmagan yoki minimal hazm qilingan ovqatni qayt qilib yuboradi; Oziq-ovqat isteʼmol qilishning oldini oluvchi/cheklovchi buzilishi (ARFID), bunda odamlar baʼzi psixologik sabablarga koʻra kam yoki tanlab oziq-ovqat isteʼmol qiladilar (pastga qarang); va boshqa belgilangan ovqatlanish yoki ovqatlanish tartibi buzilishlari guruhi.<ref name="DSM5" /> Xotirjamlik buzilishi, [[Depressiya (tibbiyot)|depressiya]] va giyohvand moddalarni suiisteʼmol qilish ovqatlanish buzilishi boʻlgan odamlarda keng tarqalgan.<ref name="NIH2015"/> Ushbu buzilishlar [[Yogʻ bosish|semirishni]] oʻz ichiga olmaydi<ref name="DSM5"/> Ovqatlanish buzilishining sabablari aniq emas, garchi biologik va ekologik omillar ham rol oʻynaydi.<ref name="NIH2015"/><ref name="Ri2013">{{jurnal manbasi|display-authors=6|date=October 2013|title=A critique of the literature on etiology of eating disorders|journal=Annals of Neurosciences|volume=20|issue=4|pages=157–161|doi=10.5214/ans.0972.7531.200409|pmc=4117136|pmid=25206042}}</ref> Ozgʻin koʻrinishning madaniy ideallashtirilgani baʼzi ovqatlanish buzilishlariga sabab boʻladi, deb ishoniladi.<ref name="Ri2013" /> Jinsiy zoʻravonlikka duchor boʻlgan odamlarda ovqatlanish buzilishi ham koʻproq uchraydi.<ref name="Chen2010">{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Sexual abuse and lifetime diagnosis of psychiatric disorders: systematic review and meta-analysis|url=https://archive.org/details/sim_mayo-clinic-proceedings_2010-07_85_7/page/618|journal=Mayo Clinic Proceedings|volume=85|issue=7|pages=618–29|date=July 2010|pmid=20458101|pmc=2894717|doi=10.4065/mcp.2009.0583}}</ref> Pika va chaynash holati buzilishi kabi baʼzi kasalliklar [[Oligofreniya|aqliy zaifligi]] boʻlgan odamlarda tez-tez uchraydi.<ref name="DSM5"/> Davolash koʻplab ovqatlanish kasalliklari uchun samarali boʻlishi mumkin<ref name="NIH2015">{{Veb manbasi|sarlavha=What are Eating Disorders?|url=http://www.nimh.nih.gov/health/topics/eating-disorders/index.shtml|ish=NIMH|kirish sanasi=24 May 2015|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150523184510/http://www.nimh.nih.gov/health/topics/eating-disorders/index.shtml|arxivsana=23 May 2015}}</ref> Davolash tartibsizlikka qarab oʻzgaradi va [[Psixoterapiya|maslahatlar]], [[Parhez|parhez boʻyicha maslahatlar]], ortiqcha jismoniy mashqlarni koʻpaytirish va oziq-ovqat mahsulotlarini qayt qilish uchun harakatlarni oʻz ichiga olishi mumkin.<ref name="NIH2015" /> Dori-darmonlar baʼzi bogʻliq alomatlar bilan yordam berish uchun ishlatilishi mumkin.<ref name="NIH2015" /> Keyinchalik jiddiy holatlarda kasalxonaga yotqizish talab qilinishi mumkin.<ref name="NIH2015" /> Anoreksiya bilan ogʻrigan odamlarning taxminan 70 foizi va bulimiya bilan ogʻriganlarning 50 foizi besh yil ichida tuzalib ketadi.<ref name="Sm2013">{{jurnal manbasi|title=Epidemiology, course, and outcome of eating disorders|journal=Current Opinion in Psychiatry|volume=26|issue=6|pages=543–548|date=November 2013|pmid=24060914|doi=10.1097/yco.0b013e328365a24f}}</ref> Ovqatlanish buzilishi bilan ogʻrigan odamlarning atigi 10 foizi davolanadi va ularning taxminan 80 foizi toʻgʻri parvarish qilinmaydi. Koʻpchilik tavsiya etilgan muddatdan haftalar oldin uyga joʻnatiladi va kerakli davolanish bilan taʼminlanmaydi.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Eating Disorder Statistics|url=https://www.state.sc.us/dmh/anorexia/statistics.htm|kirish sanasi=2022-03-06|ish=www.state.sc.us|qaralgan sana=2022-08-05|arxivsana=2023-09-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230929033753/https://www.state.sc.us/dmh/anorexia/statistics.htm}}</ref> Ovqatlanish buzilishidan tiklanish unchalik aniq emas va 20 % dan 60 % gacha baholanadi.<ref name="Sm2013" /> Anoreksiya ham, bulimiya ham oʻlim xavfini oshiradi.<ref name="Sm2013" /> Ovqatlanish buzilishining tarqalishini baholash juda xilma-xil boʻlib, jins, yosh va madaniyatdagi farqlarni, shuningdek diagnostika va oʻlchash usullarini aks ettiradi.<ref name="Sweeting">{{jurnal manbasi|title=Prevalence of eating disorders in males: a review of rates reported in academic research and UK mass media|journal=International Journal of Men's Health|volume=14|pages=|issue=2|date=2015|pmid=26290657|pmc=4538851|doi=10.3149/jmh.1402.86|doi_brokendate=31 July 2022}}</ref><ref name="Schaumberg">{{jurnal manbasi|display-authors=6|last=Schaumberg|first1=Katherine|last2=Welch|first2=Elisabeth|last3=Breithaupt|first3=Lauren|last4=Hübel|first4=Christopher|last5=Baker|first5=Jessica H.|last6=Munn-Chernoff|first6=Melissa A.|last7=Yilmaz|first7=Zeynep|last8=Ehrlich|first8=Stefan|last9=Mustelin|first9=Linda|title=The Science Behind the Academy for Eating Disorders' Nine Truths About Eating Disorders|journal=European Eating Disorders Review|date=November 2017|volume=25|issue=6|pages=432–450|doi=10.1002/erv.2553|pmid=28967161|pmc=5711426|issn=1072-4133}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Eating Disorder Statistics|url=https://www.nationaleatingdisorders.org/toolkit/parent-toolkit/statistics|ish=National Eating Disorders Association|kirish sanasi=23 December 2021|sana=22 August 2019}}</ref> Rivojlangan dunyoda maʼlum bir yilda anoreksiya yosh ayollarning taxminan 0,4 % va bulimiya bilan taxminan 1,3 %i kasallanadi. Maʼlum bir yilda ortiqcha ovqatlanish buzilishi yaʼni ayollarning taxminan 1,6 % va erkaklarning 0,8 foizini qamrab oladi.<ref name="DSM5">{{Kitob manbasi|last=American Psychiatric Association|title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders|publisher=American Psychiatric Association|year=2013|isbn=978-0-89042-555-8|edition=5th|location=Arlington, VA|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/329 329–354]|url=https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse}}</ref> Bir tahlilga koʻra, hayotining maʼlum bir davrida anoreksiya bilan ogʻrigan ayollarning foizi 4 % gacha yoki bulimiya va ortiqcha ovqatlanish buzilishi uchun 2 % gacha boʻlishi mumkin.<ref name="Sm2013"/> Kam rivojlangan mamlakatlarda ovqatlanish buzilishi darajasi pastroq koʻrinadi.<ref name="Pike2014">{{jurnal manbasi|date=November 2014|title=Cultural trends and eating disorders|journal=Current Opinion in Psychiatry|volume=27|issue=6|pages=436–42|doi=10.1097/yco.0000000000000100|pmid=25211499}}</ref> Anoreksiya va bulimiya ayollarda erkaklarnikiga qaraganda qariyb oʻn baravar koʻproq uchraydi.<ref name="DSM5" /> Ovqatlanish buzilishining tipik boshlanishi bolalikdan erta oʻsmirlikka qadardavom etishi mumkin.<ref name="NIH2015"/> Boshqa ovqatlanish buzilishlarining davomiyligi esa aniq emas.<ref name="DSM5" /> == Tasniflash == === ICD va DSM diagnostikasi === Ushbu ovqatlanish buzilishlari standart tibbiy qoʻllanmalarda, shu jumladan ICD-10 va DSM- 5da [[ruhiy kasallik]]lar sifatida koʻrsatilgan. * [[Anoreksiya|Anoreksiya nervoza]] (AN) energiya isteʼmolini talablarga nisbatan cheklash boʻlib, yosh, jins, rivojlanish traektoriyasi va jismoniy salomatlik nuqtai nazaridan sezilarli darajada kam tana vazniga olib keladi. Bu ortiqcha vazn yigʻish yoki semirishdan kuchli qoʻrquv, shuningdek, tana vazni yoki shaklidan umuman qoniqmaslik va oʻz-oʻzini baholashning buzilishi bilan birga keladi. AN ning ikkita kichik turi mavjud: cheklovchi turi va ichib yeyish/tozalash turi. Cheklash turi vazn yoʻqotish dieta, roʻza va/yoki haddan tashqari jismoniy mashqlar orqali erishiladigan holatlarni tavsiflaydi, bunda koʻp yeyish/qayt qilish xatti-harakatlari yoʻq. Ovqatlanish/qayt qilish turi bu holatga chalingan odam oʻz-oʻzidan qusish, laksatiflarni va diuretiklarni notoʻgʻri ishlatish kabi tez-tez ovqatlanish va qayt qilish xatti-harakatlari bilan shugʻullanadigan taqdimotlarni tavsiflaydi. AN ning ogʻirligi BMI tomonidan belgilanadi, 15 dan past BMI buzilishning eng ekstremal xavfli holatlari sifatida qayd etilgan.<ref>{{Veb manbasi|sana=2012-07-25|sarlavha=Anorexia Nervosa: Symptoms, Causes, and Treatments|url=https://www.healthline.com/health/anorexia-nervosa|kirish sanasi=2020-12-09|ish=Healthline}}</ref> Anoreksiya bilan ogʻrigan balogʻat yoshidagi va balogʻat yoshidan keyingi ayollar koʻpincha [[amenoreya]] yoki hayz koʻrishning yoʻqolishi bilan duch kelishadi, bu odamlarning haddan tashqari vazn yoʻqotishiga olib keladi. Garchi amenoreya DSM-IV da anoreksiya tashxisi uchun zarur boʻlgan mezon boʻlsa-da, u oʻzining eksklyuziv tabiati tufayli DSM-5dan chiqarib tashlandi, chunki erkak, menopauzadan keyingi ayollar yoki boshqa sabablarga koʻra hayz koʻrmagan shaxslar farzand koʻrishda muvaffaqiyatsizlikka uchraydi.<ref>{{Kitob manbasi|title=Abnormal Psychology|url=https://archive.org/details/isbn_2901308211502|publisher=McGraw-Hill|year=2014|isbn=978-1-308-21150-3|edition=6th|location=US|page=[https://archive.org/details/isbn_2901308211502/page/339 339]}}</ref> Bulimiya bilan ogʻrigan ayollarda ham amenore boʻlishi mumkin, ammo sababi aniq emas.<ref name=":14">{{Kitob manbasi|year=2010|chapter=Eating Disorders and Related Conditions|chapterurl=https://books.google.com/books?id=hhvjIBUVDeYC&pg=PT415|title=Abnormal Child Psychology|pages=415–26|location=Belmont, CA: Wadsworth|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0-495-50627-0}}</ref> * [[Bulimiya nevrozi|Bulimiya nervoza]] (BN) tez-tez koʻp ovqat isteʼmol qilish, soʻngra tozalash kabi kompensatsion xatti-harakatlar (oʻz-oʻzidan qusish, qusish darajasiga qadar ovqatlanish, laksatif/diuretiklarni haddan tashqari isteʼmol qilish yoki ortiqcha jismoniy mashqlar) bilan tavsiflanadi. Roʻza, shuningdek, ichishdan keyin tozalash usuli sifatida ham qoʻllanishi mumkin. Biroq, anoreksiya nervozadan farqli oʻlaroq, tana vazni minimal darajada yoki undan yuqori darajada saqlanadi. BN ning ogʻirligi haftada notoʻgʻri kompensatsion qayt qilish xatti-harakatlar epizodlari soni bilan belgilanadi. * Binge eating buzilishi (BED) BN va AN eb-ovqat/tozalash kichik turida mavjud boʻlgan notoʻgʻri kompensatsion xatti-harakatlardan foydalanmasdan ortiqcha ovqatlanishning takroriy epizodlari bilan tavsiflanadi. Koʻp ovqat isteʼmol qilish epizodlari odatdagidan koʻra tezroq ovqatlanish, oʻzini noqulay his etgunga qadar ovqatlanish, jismoniy ochlik his qilmaganda koʻp miqdorda ovqat isteʼmol qilish, qancha ovqat isteʼmol qilishdan xijolat boʻlgani sababli yolgʻiz ovqatlanish va/yoki oʻzidan jirkanish hissi bilan bogʻliq., tushkunlikka tushgan yoki ovqatdan keyin aybdorlikni his qilish. BED tashxisini qoʻyish uchun koʻp ovqat isteʼmol qilish bilan bogʻliq sezilarli noqulaylik boʻlishi kerak va 3 oy davomida oʻrtacha haftada bir marta ortiqcha ovqatlanish sodir boʻlishi kerak. BEDning ogʻirligi haftada ortiqcha ovqatlanish epizodlari soni bilan belgilanadi.<ref name="DSM5"/> * Pika — bu oziq boʻlmagan, oziq-ovqat boʻlmagan moddalarni rivojlanishga mos kelmaydigan yoki madaniy jihatdan qoʻllab-quvvatlanmaydigan tarzda doimiy ravishda isteʼmol qilish. Isteʼmol qilinadigan moddalar yoshga va mavjudligiga qarab farq qilsa-da, qogʻoz, sovun, soch, boʻr, boʻyoq va loy pika tashxisi boʻlganlar orasida eng koʻp isteʼmol qilinadi. Pika paydo boʻlishining bir qancha sabablari bor, jumladan, temir tanqisligi kamqonligi, notoʻgʻri ovqatlanish va homiladorlik va pika koʻpincha aqliy zaiflik, autizm spektrining buzilishi va [[shizofreniya]] kabi buzilgan funksiyalar bilan bogʻliq boʻlgan boshqa ruhiy kasalliklar bilan birgalikda yuzaga keladi. Pika tashxisini kafolatlash uchun xatti-harakatlar kamida bir oy davom etishi kerak. * Qayta chaynash, yutish yoki tupurish mumkin boʻlgan oziq-ovqatning qayta-qayta remunatsiyasini yaʼni chaynashni oʻz ichiga oladi. Ushbu tashxisni tasdiqlash uchun xatti-harakatlar kamida bir oy davom etishi kerak va oziq-ovqatning remunatsiyasi boshqa tibbiy holatga bogʻliq emas. Bundan tashqari, ruminatsiya buzilishi AN, BN, BED va ARFIDdan farq qiladi va shuning uchun bu kasalliklarning birida bir vaqtda sodir boʻlishi mumkin emas. * Oziq-ovqat isteʼmol qilishning oldini oluvchi/cheklovchi buzilishi (ARFID) — ovqatlanish yoki ovqatlanishning buzilishi, masalan, oziq-ovqat yeyishga qiziqish yoʻqligi, oziq-ovqatning hissiy xususiyatlariga asoslanib qochish yoki ovqatlanishning salbiy oqibatlari haqida tashvishlanish, bu insonning ozuqaviy energiya ehtiyojlarini qondirishga toʻsqinlik qiladi. . Bu koʻpincha vazn yoʻqotish, ozuqaviy etishmovchilik yoki oʻsish traektoriyalariga mos kelmaslik bilan bogʻliq. Shunisi eʼtiborga loyiqki, ARFID AN va BN dan ajralib turadi, chunki odamning tana vazni yoki shaklini boshdan kechirish usulida buzilishlar haqida hech qanday dalil yoʻq. Buzilish oziq-ovqat etishmasligi, madaniy amaliyotlar, bir vaqtning oʻzida tibbiy holat yoki boshqa ruhiy kasalliklar bilan yaxshiroq tushuntirilmaydi.<ref>{{jurnal manbasi|display-authors=6|date=July 2014|title=Characteristics of avoidant/restrictive food intake disorder in children and adolescents: a "new disorder" in DSM-5|journal=The Journal of Adolescent Health|volume=55|issue=1|pages=49–52|doi=10.1016/j.jadohealth.2013.11.013|pmid=24506978}}</ref> * Boshqa belgilangan ovqatlanish yoki ovqatlanish buzilishi (OSFED) ovqatlanish yoki ovqatlanishning buzilishi boʻlib, AN, BN yoki BED uchun toʻliq DSM-5 mezonlariga javob bermaydi. Boshqacha koʻrsatilgan ovqatlanish buzilishlariga misollar atipik anoreksiya nervozasi boʻlgan shaxslarni oʻz ichiga oladi, ular AN uchun barcha mezonlarga javob beradi, ammo sezilarli darajada vazn yoʻqotishiga qaramay, kam vazndan tashqari; BN uchun barcha mezonlarga javob beradigan atipik bulimiya nervoza, bulimik xatti-harakatlar kamroq tez-tez uchraydi yoki etarlicha uzoq davom etmaydi; tozalash buzilishi; va tungi ovqatlanish sindromlarini oʻz ichiga oladi.<ref name="DSM5" /> * Nomaʼlum ovqatlanish yoki ovqatlanish buzilishi (USFED) faoliyatning muhim sohalarida sezilarli noqulaylik va buzilishlarni keltirib chiqaradigan, ammo boshqa tashxislar uchun toʻliq mezonlarga javob bermaydigan ovqatlanish yoki ovqatlanish buzilishlarini tavsiflaydi. Taqdimotning maʼlum bir buzilish mezonlariga javob bermasligining aniq sababi keltirilmagan. Misol uchun, USFED tashxisi aniqroq tashxis qoʻyish uchun etarli maʼlumot boʻlmasa, masalan, shoshilinch tibbiy yordam xonasi sharoitida berilishi mumkin. === Boshqa === * Majburiy ortiqcha ovqatlanish, bu oziq-ovqatni odatiy „oʻtlash“ yoki aybdorlik hissisiz koʻp ovqatlanish epizodlarini oʻz ichiga olishi mumkin<ref>{{jurnal manbasi|title="Grazing": a high-risk behavior|journal=Obesity Surgery|volume=14|issue=1|pages=98–102|date=January 2004|pmid=14980042|doi=10.1381/096089204772787374}}</ref> * Diabulimiya, diabetga chalinganlar tomonidan oʻz vaznini nazorat qilish uchun [[insulin]] darajasini ataylab manipulyatsiya qilish bilan tavsiflanadi. * Drunkoreksiya odatda oziq-ovqat kaloriyalarini alkogolli kaloriyalar uchun zaxiralash uchun oziq-ovqat isteʼmolini ataylab cheklash, ichishdan kaloriyalarni yoqish uchun haddan tashqari jismoniy mashqlar qilish va ilgari isteʼmol qilingan ovqatni tozalash uchun spirtli ichimliklarni ortiqcha ichish bilan tavsiflanadi<ref>{{jurnal manbasi|year=2012|title=Drunkorexia: understanding the co-occurrence of alcohol consumption and eating/exercise weight management behaviors|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-american-college-health_2012-04_60_3/page/236|journal=Journal of American College Health|volume=60|issue=3|pages=236–43|doi=10.1080/07448481.2011.587487|pmid=22420701}}</ref> * Homiylik ostidagi bolalarning gʻayritabiiy ovqatlanish xatti-harakatlari bilan tavsiflangan oziq-ovqat mahsulotlarini saqlash .<ref>{{jurnal manbasi|title=Mental health of children in foster and kinship care in New South Wales, Australia|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-paediatrics-and-child-health_2006-03_42_3/page/89|journal=Journal of Paediatrics and Child Health|volume=42|issue=3|pages=89–97|date=March 2006|pmid=16509906|doi=10.1111/j.1440-1754.2006.00804.x}}</ref> * Kecha ovqatlanish sindromi, tungi giperfagiya (kechki ovqatdan keyin kunlik umumiy kaloriyalarning 25 % yoki undan koʻprogʻini isteʼmol qilish) tungi ovqatlar, [[uyqusizlik]], ertalabki ishtahani yoʻqotish va depressiya bilan tavsiflanadi. * Kecha uyqusi bilan bogʻliq ovqatlanish buzilishi, bu parasomniya boʻlib, u ovqat isteʼmol qilish, odatda nazoratdan chiqib ketish, NREM uyqu holatida, ertasi kuni ertalab buni eslay olmaydi. * Gurmand sindromi, frontal lobning shikastlanishidan keyin paydo boʻladigan kam uchraydigan holat. Odamlarda ovqat va ovqatlanishga haddan ortiq mukkasidan ketish holati kuzatiladi.<ref name="Regard">{{jurnal manbasi|date=May 1997|title="Gourmand syndrome": eating passion associated with right anterior lesions|url=https://archive.org/details/sim_neurology_1997-05_48_5/page/1185|journal=Neurology|volume=48|issue=5|pages=1185–90|doi=10.1212/wnl.48.5.1185|pmid=9153440}}</ref> * Ortoreksiya nervoza, bu atama Stiven Bratman tomonidan „sof“ dietaga obsessiyani tasvirlash uchun qoʻllanadi, bunda odam nosogʻlom oziq-ovqatlardan voz kechish vasvasasini rivojlantiradi va bu odamning hayotiga xalaqit beradi. * Medial temporal lobning ikki tomonlama shikastlanishi natijasida kelib chiqqan Klüver-Busi sindromi majburiy ovqatlanish, giperseksuallik, giperorallik, vizual agnoziya va itoatkorlikni oʻz ichiga oladi. * Prader-Villi sindromi, toʻyingan ishtaha va semizlik bilan bogʻliq boʻlgan genetik kasallik. * Pregoreksiya, homiladorlikning ogʻirligini nazorat qilish uchun haddan tashqari parhez va ortiqcha jismoniy mashqlar bilan tavsiflanadi. Prenatal kam ovqatlanish kam vazn, yurak-qon tomir kasalliklari, 2-toifa diabet, qon tomirlari, gipertenziya, yurak-qon tomir kasalliklari xavfi va depressiya bilan bogʻliq.<ref>{{jurnal manbasi|title=What is pregorexia?|journal=Journal of the American Dietetic Association|volume=109|issue=6|pages=976–9|date=June 2009|pmid=19465173|doi=10.1016/j.jada.2009.04.021}}</ref> * Mushak dismorfiyasi oʻz tanasining juda kichik, juda oriq, mushaklari yetarli emas yoki etarlicha ozgʻin emasligi haqida tashqi koʻrinish bilan mashgʻul boʻlishi bilan tavsiflanadi. Mushak dismorfiyasi asosan erkaklarga taʼsir qiladi. * Tozalashning buzilishi . Ortiqcha ovqatlanish boʻlmasa, vazn yoki shaklga taʼsir qilish uchun takroriy tozalash harakati.<ref name="DSM5"/> Bu ovqatlanishning buzilishidan koʻra koʻproq uni bartaraf etishning buzilishi. == Simptomlar va uzoq muddatli taʼsir == Semptomlar va asoratlar ovqatlanish buzilishining tabiati va ogʻirligiga qarab farqlanadi:<ref>{{jurnal manbasi|title=Dermatologic signs in patients with eating disorders|journal=American Journal of Clinical Dermatology|volume=6|issue=3|pages=165–73|year=2005|pmid=15943493|doi=10.2165/00128071-200506030-00003}}</ref> {| class="wikitable" |+Mumkin boʻlgan asoratlar | [[Oqma|akne]] | kseroziya | [[amenoreya]] | [[tish]]larning yoʻqolishi, [[Tish chirishi|boʻshliqlar]] |- | [[Qabziyat|ich qotishi]] | [[Ich ketishi|diareya]] | suvni ushlab turish va / yoki shish | lanugo |- | telogen effluvium | yurak tutilishi | gipokalemiya | oʻlim |- | [[osteoporoz]]<ref>{{jurnal manbasi|title=Osteoporosis in women with eating disorders: comparison of physical parameters, exercise, and menstrual status with SPA and DPA evaluation|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-nuclear-medicine_1990-03_31_3/page/325|journal=Journal of Nuclear Medicine|volume=31|issue=3|pages=325–31|date=March 1990|pmid=2308003}}</ref> | [[elektrolitlar]] muvozanatining buzilishi | hiponatremi | miya atrofiyasi<ref>{{jurnal manbasi|title=Reversible brain atrophy and subcortical high signal on MRI in a patient with anorexia nervosa|url=https://archive.org/details/sim_neuroradiology_2001-10_43_10/page/838|journal=Neuroradiology|volume=43|issue=10|pages=838–40|date=October 2001|pmid=11688699|doi=10.1007/s002340100589}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=A case of marked cerebellar atrophy in a woman with anorexia nervosa and cerebral atrophy and a review of the literature|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-eating-disorders_1998-12_24_4/page/443|journal=The International Journal of Eating Disorders|volume=24|issue=4|pages=443–7|date=December 1998|pmid=9813771|doi=10.1002/(SICI)1098-108X(199812)24:4<443::AID-EAT13>3.0.CO;2-4}}</ref> |- | [[pellagra]]<ref>{{jurnal manbasi|title=Pellagra: a rare complication of anorexia nervosa|journal=European Child & Adolescent Psychiatry|volume=16|issue=7|pages=417–20|date=October 2007|pmid=17712518|doi=10.1007/s00787-007-0613-4}}</ref> | [[Lavsha|iskorbit]] | buyrak etishmovchiligi | [[Oʻzini oʻldirish|oʻz joniga qasd qilish]]<ref>{{jurnal manbasi|title=[Suicide and attempted suicide in anorexia nervosa and bulimia nervosa]|journal=Annali dell'Istituto Superiore di Sanità|volume=39|issue=2|pages=275–81|year=2003|pmid=14587228}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=What predicts suicide attempts in women with eating disorders?|url=https://archive.org/details/sim_psychological-medicine_2004-07_34_5/page/843|journal=Psychological Medicine|volume=34|issue=5|pages=843–53|date=July 2004|pmid=15500305|doi=10.1017/S0033291703001545}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Factors associated with suicidal behaviors in a large French sample of inpatients with eating disorders|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-eating-disorders_2007-11_40_7/page/589|journal=The International Journal of Eating Disorders|volume=40|issue=7|pages=589–95|date=November 2007|pmid=17607699|doi=10.1002/eat.20415}}</ref> |} Ovqatlanish buzilishi bilan bogʻliq jismoniy alomatlar orasida zaiflik, charchoq, sovuqqa sezgirlik, erkaklarda soqol oʻsishining pasayishi, uygʻonish erektsiyasining pasayishi, libidoning pasayishi, vazn yoʻqotish va yigʻshning buzilishi kiradi<ref name="Treasure et al 2009">{{jurnal manbasi|title=Eating disorders|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_february-13-19-2010_375_9714/page/583|journal=Lancet|volume=375|issue=9714|pages=583–593|date=February 2010|pmid=19931176|doi=10.1016/S0140-6736(09)61748-7}}</ref> Tez-tez qayt qilish, kislota oqimiga yoki kislotali oshqozon moddasining laringo-qiziloʻngach yoʻliga kirishiga olib kelishi mumkin, bu sababsiz ovozning xirillashiga olib kelishi mumkin. Shunday qilib, ovqat hazm qilish buzilishining bir qismi sifatida qusishni qoʻzgʻatadigan odamlar, masalan, anoreksiya nervoza, ortiqcha ovqatlanish yoki bulimiya nervoza bilan ogʻriganlar, kislotali reflyuksiya xavfi ostida. Polikistik tuxumdon sindromi (PCOS) ayollarga taʼsir qiladigan eng keng tarqalgan endokrin kasallikdir. Koʻpincha semirish bilan bogʻliq boʻlsa-da, u normal vaznli odamlarda paydo boʻlishi mumkin. PCOS ortiqcha ovqatlanish va bulimik xatti-harakatlar bilan bogʻliq. Boshqa mumkin boʻlgan koʻrinishlar quruq lablar, yonayotgan til, parotid bezining shishishi va temporomandibulyar kasalliklardir. === Psychopathology === Ovqatlanish buzilishlarining psixopatologiyasi tana qiyofasi buzilishiga toʻgʻri keladi<ref>{{jurnal manbasi|display-authors=6|last=Artoni|first1=P.|last2=Chierici|first2=M. L.|last3=Arnone|first3=F.|last4=Cigarini|first4=C.|last5=De Bernardis|first5=E.|last6=Galeazzi|first6=G. M.|last7=Minneci|first7=D. G.|last8=Scita|first8=F.|last9=Turrini|first9=G.|date=2021-03-01|title=Body perception treatment, a possible way to treat body image disturbance in eating disorders: a case–control efficacy study|journal=Eating and Weight Disorders - Studies on Anorexia, Bulimia and Obesity|volume=26|issue=2|pages=499–514|doi=10.1007/s40519-020-00875-x|pmid=32124409|issn=1590-1262}}</ref>, masalan, vazn va shakl bilan bogʻliq muammolar; oʻz qadr-qimmati vazn va shaklga juda bogʻliq; kam vaznda ham kilogramm olishdan qoʻrqish; alomatlar qanchalik ogʻirligini inkor etish va tanani ogʻir qiynoqlarga chidashga majbur etish<ref name="Treasure et al 2009"/> Anoreksiyaning asosiy psixopatologik xususiyatlari 1982-yilda tanani tushunish, hissiyotlarni qayta ishlash va shaxslararo munosabatlardagi muammolar sifatida tasvirlangan<ref name=":11">{{jurnal manbasi|title=Anorexia Nervosa, Theory and Treatment: Where Are We 35 Years on from Hilde Bruch's Foundation Lecture?|journal=European Eating Disorders Review|volume=25|issue=3|pages=139–147|date=May 2017|pmid=28402069|doi=10.1002/erv.2511}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Attachment and eating disorders: a review of current research|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-eating-disorders_2014-11_47_7/page/710|journal=The International Journal of Eating Disorders|volume=47|issue=7|pages=710–7|date=November 2014|pmid=24862477|doi=10.1002/eat.22302}}</ref> Ovqatlanish buzilishi boʻlgan ayollar koʻproq oʻz tanasidan qoniqmaslik hissiga ega<ref>{{jurnal manbasi|title=The nature and extent of body-image disturbances in anorexia nervosa and bulimia nervosa: a meta-analysis|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-eating-disorders_1997-09_22_2/page/107|journal=The International Journal of Eating Disorders|volume=22|issue=2|pages=107–25|date=September 1997|pmid=9261648|doi=10.1002/(SICI)1098-108X(199709)22:2<107::AID-EAT1>3.0.CO;2-J}}</ref> Tana holatining bu buzilishi koʻrish, propriosepsiya, interosepsiya va taktil idrokni oʻz ichiga oladi.<ref name=":12">{{jurnal manbasi|title=Nonvisual multisensory impairment of body perception in anorexia nervosa: a systematic review of neuropsychological studies|journal=PLOS ONE|volume=9|issue=10|pages=e110087|date=2014-10-10|pmid=25303480|pmc=4193894|doi=10.1371/journal.pone.0110087|bibcode=2014PLoSO...9k0087G}}</ref> Signallarning integratsiyalashuvida oʻzgarishlar mavjud boʻlib, unda tana aʼzolari umuman tanadan ajratilgan holda seziladi.<ref name=":12" /> Bruch bir paytlar qiyin erta munosabatlar anoreksiya sabablari va asosiy gʻamxoʻrlik qiluvchilar kasallikning boshlanishiga qanday hissa qoʻshishi bilan bogʻliqligini nazariya qilgan.<ref name=":11" /> Bulimiyaning eng koʻzga koʻringan xususiyati tana shaklidan norozilikdir.<ref name=":13">{{jurnal manbasi|title=Confusion over the core psychopathology of bulimia nervosa|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-eating-disorders_1993-05_13_4/page/385|journal=The International Journal of Eating Disorders|volume=13|issue=4|pages=385–9|date=May 1993|pmid=8490640|doi=10.1002/1098-108x(199305)13:4<385::aid-eat2260130406>3.0.co;2-w}}</ref> Biroq, tana shaklidan norozilik diagnostik ahamiyatga ega emas, chunki u baʼzida ovqatlanish buzilishi boʻlmagan shaxslarda mavjud.<ref name=":13" /> Bu juda asosli xususiyat shakli va vazni oʻzgarishiga, ovqatlanish va kayfiyatni nazorat qilish darajasiga qarab oʻzgarishi mumkin.<ref name=":13" /> Bundan farqli oʻlaroq, anoreksiya nervoza va bulimiya nervoza uchun zarur diagnostik xususiyat — tana shakli va vazni haqida haddan tashqari baholangan gʻoyalar nisbatan barqaror va qisman bemorlarning oʻzini past bahosi bilan bogʻliq.<ref name=":13" /> === Pro-ana subkulturasi === Pro-ana ovqatlanish buzilishi anoreksiya nervoza bilan bogʻliq xatti-harakatlarni targʻib qilishni anglatadi. Bir nechta veb-saytlar ovqatlanish buzilishini targʻib qiladi va ovqatlanish buzilishini saqlab qolish uchun odamlar uchun muloqot qilish uchun vositani taqdim etishi mumkin. Ushbu veb-saytlar aʼzolari, odatda, ularning ovqatlanish buzilishi tartibsiz hayotning ular nazorat qila oladigan yagona jihati ekanligini his qilishadi.<ref>{{jurnal manbasi|year=2009|title=Starving is the most fun a girl can have: The Pro-Ana subculture as edgework|journal=Critical Criminology|volume=17|issue=2|pages=93–108|doi=10.1007/s10612-009-9074-z}}</ref> Ushbu veb-saytlar koʻpincha interaktiv boʻlib, odamlar oʻz strategiyalari, gʻoyalari va tajribalarini baham koʻrishlari mumkin boʻlgan muhokama kengashlariga ega, masalan, juda kam vaznga erishish uchun parhez va mashqlar rejalari.<ref>{{jurnal manbasi|date=August 2010|title=e-Ana and e-Mia: A content analysis of pro-eating disorder Web sites|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-public-health_2010-08_100_8/page/1526|journal=American Journal of Public Health|volume=100|issue=8|pages=1526–34|doi=10.2105/AJPH.2009.172700|pmc=2901299|pmid=20558807}}</ref> Ovqatlanish buzilishini oʻrganuvchi shaxsiy veb-bloglarni tiklashga qaratilgan bloglar bilan taqqoslagan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, ovqatlanish buzilishini qoʻllab-quvvatlovchi bloglar kognitiv jarayonlarni aks ettiruvchi tilni oʻz ichiga oladi, koʻproq yopiq fikrlash uslubini qoʻllaydi, kamroq hissiy ifodani oʻz ichiga oladi va kamroq ijtimoiy. maʼlumotnomalar va psixologik bloglariga qaraganda ovqatlanish bilan bogʻliq tarkibga koʻproq eʼtibor qaratdi.<ref>{{jurnal manbasi|year=2013|title=Language Use in Eating Disorder Blogs: Psychological Implications of Social Online Activity|journal=Journal of Language and Social Psychology|volume=32|issue=2|pages=212–226|doi=10.1177/0261927x12474278}}</ref> == Sabablari == Ovqatlanish buzilishining sabablari hali aniq belgilanmagan. Ovqatlanish buzilishi bilan ogʻrigan koʻplab odamlarda tana qiyofasi buzilishi va komorbid tana dismorfik buzilishi mavjud boʻlib, ular oʻz tanalarini idrok etishning oʻzgarishiga olib keladi.<ref name="CT">{{jurnal manbasi|title=Comorbidity of body dysmorphic disorder and eating disorders: severity of psychopathology and body image disturbance|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-eating-disorders_2006-01_39_1/page/11|journal=The International Journal of Eating Disorders|volume=39|issue=1|pages=11–9|date=January 2006|pmid=16254870|doi=10.1002/eat.20219}}</ref><ref name="CT4">{{jurnal manbasi|title=Body dysmorphic disorder in patients with anorexia nervosa: prevalence, clinical features, and delusionality of body image|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-eating-disorders_2002-11_32_3/page/291|journal=The International Journal of Eating Disorders|volume=32|issue=3|pages=291–300|date=November 2002|pmid=12210643|doi=10.1002/eat.10091}}</ref> Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, tanadagi dismorfik kasallik tashxisi qoʻyilgan odamlarning katta qismi ovqatlanish buzilishining bir turiga ega, ularning 15 foizida anoreksiya nervoza yoki bulimiya nervoza mavjud.<ref name="CT" /> Tana dismorfik buzilishi va anoreksiya oʻrtasidagi bu bogʻliqlik BDD ham, anoreksiya nervoza ham jismoniy koʻrinish bilan mashgʻullik va tana qiyofasining buzilishi bilan tavsiflanganligidan kelib chiqadi.<ref name="CT4" /> Shuningdek, ushbu kasalliklarni qoʻllab-quvvatlaydigan va qoʻllab-quvvatlaydigan ekologik, ijtimoiy va shaxslararo muammolar kabi koʻplab boshqa imkoniyatlar mavjud.<ref name="CT2">{{jurnal manbasi|title=Genetic epidemiology, endophenotypes, and eating disorder classification|journal=The International Journal of Eating Disorders|volume=40|issue=Suppl|pages=S52-60|date=November 2007|pmid=17573683|doi=10.1002/eat.20398}}</ref> Shuningdek, ommaviy axborot vositalari koʻpincha ovqatlanish buzilishi holatlarining koʻpayishida ayblanadi, chunki modellar va mashhurlar kabi ideallashtirilgan nozik jismoniy shakldagi ommaviy axborot vositalaridagi tasvirlar odamlarni oʻzlari noziklikka erishishga harakat qilishga undaydi yoki hatto majbur qiladi.  . Ommaviy axborot vositalari voqelikni buzishda ayblanmoqda, yaʼni ommaviy axborot vositalarida tasvirlangan odamlar tabiiy ravishda nozik va shuning uchun normallikni ifodalamaydi yoki gʻayritabiiy tarzda nozik boʻlib, oʻzlariga maʼlum bir koʻrinishga ega boʻlish uchun oʻzlariga haddan tashqari bosim oʻtkazib, oʻz tanalarini ideal tasvirga oʻxshatishga majbur qiladilar. . Oʻtgan topilmalar ovqatlanish buzilishini birinchi navbatda psixologik, ekologik va ijtimoiy-madaniy deb taʼriflagan boʻlsa-da, keyingi tadqiqotlar genetik komponent mavjudligini isbotladi.<ref name="CT3">{{jurnal manbasi|title=A genetic link to anorexia|url=https://www.apa.org/monitor/mar02/genetic|journal=Monitor on Psychology|volume=33|issue=3|page=34|year=2002}}</ref> === Genetika === Koʻpgina tadqiqotlar ovqatlanish buzilishiga genetik moyillikni koʻrsatadi.<ref name="RB">{{jurnal manbasi|title=The evolving genetic foundations of eating disorders|url=https://archive.org/details/sim_psychiatric-clinics-of-north-america_2001-06_24_2/page/215|journal=The Psychiatric Clinics of North America|volume=24|issue=2|pages=215–25|date=June 2001|pmid=11416922|doi=10.1016/S0193-953X(05)70218-5}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Environmental and genetic risk factors for eating disorders: what the clinician needs to know|journal=Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America|volume=18|issue=1|pages=67–82|date=January 2009|pmid=19014858|pmc=2719561|doi=10.1016/j.chc.2008.07.003}}</ref> Egizak tadqiqotchilar anoreksiya nervoza va bulimiya nervozasining turli mezonlarini umuman buzilishlarga hissa qoʻshadigan endofenotiplar sifatida koʻrib chiqishda ozgina genetik tafovut holatlarini aniqladi.<ref name="CT2"/> Anoreksiya nervoza bilan ogʻrigan odamning koʻplab oila aʼzolarida 1-xromosomada genetik aloqa topilgan.<ref name="CT3"/> Ovqatlanish buzilishi boʻlgan yoki hozir boʻlgan odamning birinchi darajali qarindoshi boʻlgan odamning oʻzida ovqatlanish buzilishi boʻlish ehtimoli 7-12 baravar yuqori.<ref name="CT5">{{jurnal manbasi|title=The children of mothers with eating disorders|journal=Clinical Child and Family Psychology Review|volume=5|issue=1|pages=1–19|date=March 2002|pmid=11993543|doi=10.1023/A:1014524207660}}</ref> Egizak tadqiqotlari shuni koʻrsatadiki, ovqatlanish buzilishi rivojlanishiga zaiflikning kamida bir qismi meros boʻlib oʻtishi mumkin va anoreksiya nervoza rivojlanishiga moyillikni koʻrsatadigan genetik joy mavjudligini koʻrsatadigan dalillar mavjud.<ref name="CT5" /> Ovqatlanish buzilishi holatlarining taxminan 50 % genetika bilan bogʻliq.<ref>{{jurnal manbasi|title=The genetics of eating disorders|journal=Annual Review of Clinical Psychology|volume=9|pages=589–620|date=2013|pmid=23537489|doi=10.1146/annurev-clinpsy-050212-185546}}</ref> Boshqa holatlar tashqi sabablarga yoki rivojlanish muammolariga bogʻliq.<ref>{{Kitob manbasi|title=College of the Overwhelmed: The Campus Mental Health Crisis and What to Do About It|publisher=Jossey-Bass|year=2004|isbn=9780787981143|location=San Francisco|page=[https://archive.org/details/collegeofoverwhe0000kadi/page/132 132]|url=https://archive.org/details/collegeofoverwhe0000kadi/page/132}}</ref> Bundan tashqari, hissiy reaktivlik va impulsivlik bilan bogʻliq boʻlgan boshqa neyrobiologik omillar ham mavjud, ular tajovuzkorlik va tozalash xatti-harakatlariga olib kelishi mumkin. Epigenetik mexanizmlar — bu DNK metilasyonu kabi usullar orqali atrof-muhit taʼsirining gen ifodasini oʻzgartiradigan vositalar; bular DNK ketma-ketligiga bogʻliq emas va ularni oʻzgartirmaydi. Ular irsiydir, lekin hayot davomida paydo boʻlishi mumkin va potentsial ravishda qaytarilishi mumkin. Epigenetik mexanizmlar tufayli dopaminerjik neyrotransmissiyaning disregulyatsiyasi turli xil ovqatlanish buzilishlarida ishtirok etgan.<ref name="RC">{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Epigenetic dysregulation of dopaminergic genes in eating disorders|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-eating-disorders_2010-11_43_7/page/577|journal=The International Journal of Eating Disorders|volume=43|issue=7|pages=577–83|date=November 2010|pmid=19728374|doi=10.1002/eat.20745}}</ref> Ovqatlanish buzilishida epigenetik tadqiqotlar uchun boshqa nomzod genlar orasida [[leptin]], pro-opiomelanokortin (POMC) va miyadan olingan neyrotrofik omil (BDNF) mavjud<ref>{{jurnal manbasi|title=Eating disorders, gene-environment interactions and epigenetics|journal=Neuroscience and Biobehavioral Reviews|volume=35|issue=3|pages=784–93|date=January 2011|pmid=20888360|doi=10.1016/j.neubiorev.2010.09.012}}</ref> === Psixologik === Ovqatlanish buzilishi Amerika Psixiatriya Assotsiatsiyasi tomonidan nashr etilgan Ruhiy salomatlik buzilishlarining diagnostik va statistik qoʻllanmasida (DSM-IV) eksa I<ref>{{jurnal manbasi|title=Personality profiles in eating disorders: rethinking the distinction between axis I and axis II|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_2001-04_158_4/page/547|journal=The American Journal of Psychiatry|volume=158|issue=4|pages=547–62|date=April 2001|pmid=11282688|doi=10.1176/appi.ajp.158.4.547}}</ref> kasalliklari sifatida tasniflanadi. Ovqatlanish buzilishiga olib kelishi mumkin boʻlgan turli xil psixologik muammolar mavjud, baʼzilari alohida I oʻqi [[Diagnoz|tashxisi]] yoki II oʻq bilan kodlangan shaxsiyat buzilishi mezonlariga javob beradi va shuning uchun tashxis qoʻyilgan ovqatlanish buzilishi bilan birga keladi. Eksa II buzilishlari 3 ta „klaster“ ga boʻlinadi: A, B va C. Shaxsiyatning buzilishi va ovqatlanish buzilishi oʻrtasidagi sababiy bogʻliqlik hali toʻliq aniqlanmagan.<ref>{{jurnal manbasi|title=The comorbidity of eating disorders and personality disorders: a meta-analytic review of studies published between 1983 and 1998|journal=Eating and Weight Disorders|volume=5|issue=2|pages=52–61|date=June 2000|pmid=10941603|doi=10.1007/bf03327480}}</ref> Baʼzi odamlarda ovqatlanish buzilishining rivojlanishiga zaifligini oshirishi mumkin boʻlgan avvalgi kasallik mavjud.<ref>{{jurnal manbasi|title=Comorbidity of anxiety disorders with anorexia and bulimia nervosa|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_2004-12_161_12/page/2215|journal=The American Journal of Psychiatry|volume=161|issue=12|pages=2215–21|date=December 2004|pmid=15569892|doi=10.1176/appi.ajp.161.12.2215}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Obsessive compulsive comorbidity in the dieting disorders|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-eating-disorders_1997-01_21_1/page/83|journal=The International Journal of Eating Disorders|volume=21|issue=1|pages=83–7|date=January 1997|pmid=8986521|doi=10.1002/(SICI)1098-108X(199701)21:1<83::AID-EAT10>3.0.CO;2-P}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Personality variables and disorders in anorexia nervosa and bulimia nervosa|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-abnormal-psychology_1994-02_103_1/page/137|journal=Journal of Abnormal Psychology|volume=103|issue=1|pages=137–47|date=February 1994|pmid=8040475|doi=10.1037/0021-843X.103.1.137}}</ref> Baʼzilar ularni keyinchalik rivojlantiradilar.<ref>{{jurnal manbasi|title=Psychiatric comorbidity in patients with eating disorders|url=https://archive.org/details/sim_psychological-medicine_1994-11_24_4/page/859|journal=Psychological Medicine|volume=24|issue=4|pages=859–67|date=November 1994|pmid=7892354|doi=10.1017/S0033291700028956}}</ref> Ovqatlanish buzilishi belgilarining ogʻirligi va turi komorbiditeye taʼsir qilishi koʻrsatilgan.<ref>{{jurnal manbasi|title=Links between eating disorder symptom severity and psychiatric comorbidity|journal=Eating Behaviors|volume=8|issue=3|pages=364–73|date=August 2007|pmid=17606234|doi=10.1016/j.eatbeh.2006.11.012}}</ref> DSM diagnostika mezonlarining turli nashrlari, shu jumladan, 2013-yilning may oyida chiqarilgan soʻnggi nashri DSM-V boʻyicha bahs-munozaralar mavjud.<ref>{{jurnal manbasi|title=DSM revision surrounded by controversy|journal=CMAJ|volume=182|issue=1|pages=16–7|date=January 2010|pmid=19920166|pmc=2802599|doi=10.1503/cmaj.109-3108}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=DSM-III-R: the conflict over new psychiatric diagnoses|url=https://archive.org/details/sim_health-social-work_1989-05_14_2/page/91|journal=Health & Social Work|volume=14|issue=2|pages=91–101|date=May 1989|pmid=2714710|doi=10.1093/hsw/14.2.91}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |title=DSM-IV Diagnostic Criteria for Eating Disorders May Be Too Stringent |work=Medscape |url=http://www.medscape.com/viewarticle/557479 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120513204422/http://www.medscape.com/viewarticle/557479 |archive-date=2012-05-13}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=10 September 2009 |title=The Politics of Disease Definition: A Summer of DSM-V Controversy in Review. Stanford Center for Law and the Biosciences |url=http://lawandbiosciences.wordpress.com/2009/09/10/the-politics-of-disease-definition-a-summer-of-dsm-v-controversy-in-review/ |url-status=dead |access-date=11 January 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100915131628/http://lawandbiosciences.wordpress.com/2009/09/10/the-politics-of-disease-definition-a-summer-of-dsm-v-controversy-in-review/ |archive-date=15 September 2010}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=29 December 2008 |title=Psychiatry manual's secrecy criticized |work=Los Angeles Times |url=http://articles.latimes.com/2008/dec/29/nation/na-mental-disorders29 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100123002620/http://articles.latimes.com/2008/dec/29/nation/na-mental-disorders29 |archive-date=23 January 2010}}</ref> {| class="wikitable" |+Komorbid kasalliklar ! Oʻq I ! Eksa II |- | [[Klinik depressiya|depressiya]]<ref>{{jurnal manbasi|title=Depression and eating disorders|journal=Depression and Anxiety|volume=8|issue=Suppl 1|pages=96–104|year=1998|pmid=9809221|doi=10.1002/(SICI)1520-6394(1998)8:1+<96::AID-DA15>3.0.CO;2-4}}</ref> | obsesif-kompulsiv shaxsiyat buzilishi<ref>{{jurnal manbasi|title=Anorexia nervosa: obsessive-compulsive disorder, obsessive-compulsive personality disorder, or neither?|url=https://archive.org/details/sim_clinical-psychology-review_2002-06_22_5/page/647|journal=Clinical Psychology Review|volume=22|issue=5|pages=647–69|date=June 2002|pmid=12113200|doi=10.1016/S0272-7358(01)00112-X}}</ref> |- | giyohvandlik, alkogolizm<ref>{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Alcohol use disorder comorbidity in eating disorders: a multicenter study|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-psychiatry_2004-07_65_7/page/1000|journal=The Journal of Clinical Psychiatry|volume=65|issue=7|pages=1000–6|date=July 2004|pmid=15291691|doi=10.4088/JCP.v65n0718}}</ref> | chegaradagi shaxsiyat buzilishi<ref>{{jurnal manbasi|title=Patterns of personality disorders in women with chronic eating disorders|journal=Eating and Weight Disorders|volume=9|issue=3|pages=200–5|date=September 2004|pmid=15656014|doi=10.1007/bf03325067}}</ref> |- | Anksiyete kasalliklari<ref>{{jurnal manbasi|title=The co-morbidity of eating disorders and anxiety disorders: a review|journal=European Eating Disorders Review|volume=15|issue=4|pages=253–74|date=July 2007|pmid=17676696|doi=10.1002/erv.784}}</ref> | Narsisistik shaxsiyat buzilishi<ref>{{jurnal manbasi|title=Pathological narcissism and narcissistic personality disorder in Axis I disorders|journal=Harvard Review of Psychiatry|volume=3|issue=6|pages=326–40|year=1996|pmid=9384963|doi=10.3109/10673229609017201}}</ref> |- | obsesif kompulsiv buzuqlik<ref>{{jurnal manbasi|title=Childhood obsessive-compulsive personality traits in adult women with eating disorders: defining a broader eating disorder phenotype|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_2003-02_160_2/page/242|journal=The American Journal of Psychiatry|volume=160|issue=2|pages=242–7|date=February 2003|pmid=12562569|doi=10.1176/appi.ajp.160.2.242|author3-link=Sophia Rabe-Hesketh}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=The Brown Longitudinal Obsessive Compulsive Study: clinical features and symptoms of the sample at intake|journal=The Journal of Clinical Psychiatry|volume=67|issue=5|pages=703–11|date=May 2006|pmid=16841619|pmc=3272757|doi=10.4088/JCP.v67n0503}}</ref> | histrionik shaxsiyat buzilishi<ref>{{jurnal manbasi|title=[Characteristics of the forming personality in children suffering from anorexia nervosa]|journal=Psychiatria Polska|volume=38|issue=6|pages=1011–8|year=2004|pmid=15779665}}</ref> |- | [[Diqqat yetishmasligi va giperaktivligi sindromi|Diqqat etishmasligi giperaktivlik buzilishi]]<ref name="ADHD">{{jurnal manbasi|title=Are girls with ADHD at risk for eating disorders? Results from a controlled, five-year prospective study|journal=Journal of Developmental and Behavioral Pediatrics|volume=28|issue=4|pages=302–7|date=August 2007|pmid=17700082|doi=10.1097/DBP.0b013e3180327917}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Bulimia nervosa and attention deficit hyperactivity disorder: a possible role for stimulant medication|journal=Journal of Women's Health|volume=14|issue=4|pages=345–50|date=May 2005|pmid=15916509|doi=10.1089/jwh.2005.14.345}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Bulimia nervosa symptoms in the multimodal treatment study of children with ADHD|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-eating-disorders_2010-04_43_3/page/248|journal=The International Journal of Eating Disorders|volume=43|issue=3|pages=248–59|date=April 2010|pmid=19378318|doi=10.1002/eat.20692}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) and binge eating|url=https://archive.org/details/sim_nutrition-reviews_2007-09_65_9/page/404|journal=Nutrition Reviews|volume=65|issue=9|pages=404–11|date=September 2007|pmid=17958207|doi=10.1111/j.1753-4887.2007.tb00318.x}}</ref> | qochadigan shaxsiyat buzilishi<ref>{{jurnal manbasi|title=Bulimia nervosa with co-morbid avoidant personality disorder: behavioural characteristics and serotonergic function|url=https://archive.org/details/sim_psychological-medicine_2004-01_34_1/page/113|journal=Psychological Medicine|volume=34|issue=1|pages=113–24|date=January 2004|pmid=14971632|doi=10.1017/S003329170300864X}}</ref> |} ==== Kognitiv eʼtiborning moyilligi ==== na === Shaxsiy xususiyatlar === Ovqatlanish buzilishining rivojlanishi bilan bogʻliq turli xil bolalik shaxsiy xususiyatlari mavjud.<ref>{{jurnal manbasi|title=Personality and affectivity characteristics associated with eating disorders: a comparison of eating disordered, weight-preoccupied, and normal samples|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-personality-assessment_1999-08_73_1/page/133|journal=Journal of Personality Assessment|volume=73|issue=1|pages=133–47|date=August 1999|pmid=10497805|doi=10.1207/S15327752JPA730109}}</ref> Oʻsmirlik davrida bu xususiyatlar turli xil fiziologik va madaniy taʼsirlar, masalan, balogʻatga etishish bilan bogʻliq boʻlgan gormonal oʻzgarishlar, etuklikning yaqinlashib kelayotgan talablari bilan bogʻliq [[stress]] va ijtimoiy-madaniy taʼsirlar va idrok etilgan umidlar, ayniqsa tana qiyofasiga taalluqli sohalarda kuchayishi mumkin. Ovqatlanishning buzilishi oʻzini oʻzi his qilishning zaifligi va ruhiy holatning buzilishi bilan bogʻliq.<ref>Skårderud, F and Fonagy, P „Eating Disorders“ in Bateman, A and Fonagy, P (Eds) Handbook of mentalizing in Mental Health Practice. American Psychiatric Publishing, Washington DC, 2012. pp. 347-383</ref> Koʻpgina shaxsiy xususiyatlar genetik tarkibiy qismga ega va juda irsiydir. Anoksik yoki [[Bosh miya jarohati|travmatik miya shikastlanishi]], [[Parkinson kasalligi (qozoq tilidan)|Parkinson kasalligi]] kabi neyrodegenerativ kasalliklar, qoʻrgʻoshin taʼsiri kabi neyrotoksiklik, [[Lyme kasalligi (Shomil borreliozi)|Lyme kasalligi]] kabi bakterial infektsiya yoki Toksoplazma gondii kabi parazitar infektsiya, shuningdek gormonal taʼsirlar natijasida maʼlum xususiyatlarning mos kelmaydigan darajalari paydo boʻlishi mumkin. FMRI kabi turli xil tasvirlash usullaridan foydalanish orqali tadqiqotlar hali ham davom etayotgan boʻlsa-da; bu xususiyatlar miyaning turli hududlarida<ref>{{jurnal manbasi|title=Individual differences in personality traits reflect structural variance in specific brain regions|journal=Brain Research Bulletin|volume=79|issue=5|pages=265–70|date=June 2009|pmid=19480986|doi=10.1016/j.brainresbull.2009.03.005}}</ref>, masalan, amigdala<ref>{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Reduced amygdala response to fearful expressions in children and adolescents with callous-unemotional traits and disruptive behavior disorders|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_2008-06_165_6/page/712|journal=The American Journal of Psychiatry|volume=165|issue=6|pages=712–20|date=June 2008|pmid=18281412|doi=10.1176/appi.ajp.2007.07071145}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Volume of left amygdala subregion predicted temperamental trait of harm avoidance in female young subjects. A voxel-based morphometry study|journal=Brain Research|volume=1125|issue=1|pages=85–93|date=December 2006|pmid=17113049|doi=10.1016/j.brainres.2006.09.015}}</ref> va prefrontal korteksda paydo boʻlishi koʻrsatilgan.<ref>{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Activity in medial prefrontal cortex during cognitive evaluation of threatening stimuli as a function of personality style|journal=Brain Research Bulletin|volume=74|issue=4|pages=250–7|date=September 2007|pmid=17720547|doi=10.1016/j.brainresbull.2007.06.019}}</ref> Prefrontal korteks va ijro etuvchi tizimdagi buzilishlar ovqatlanish xatti-harakatlariga taʼsir qilishi koʻrsatilgan<ref>{{jurnal manbasi|title=Executive personality traits and eating behavior|journal=The International Journal of Neuroscience|volume=114|issue=1|pages=83–93|date=January 2004|pmid=14660070|doi=10.1080/00207450490249356}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Thyroid hormones and personality traits in attempted suicide|journal=Psychoneuroendocrinology|volume=34|issue=10|pages=1526–32|date=November 2009|pmid=19525070|doi=10.1016/j.psyneuen.2009.05.009}}</ref> === Atrof-muhit taʼsiri === ==== Bolaga yomon munosabat ==== Jismoniy, psixologik va jinsiy zoʻravonlikni, shuningdek, eʼtiborsizlikni oʻz ichiga olgan bolalarga nisbatan zoʻravonlik ovqatlanish buzilishi xavfini taxminan uch baravar oshirishi koʻrsatilgan.<ref name="Cas2016" /> Jinsiy zoʻravonlik bulimiya xavfini ikki baravar oshiradi; ammo, uyushma anoreksiya uchun unchalik aniq emas. Agar odam hissiyotlarning namoyon boʻlishi koʻpincha jazolanadigan yaroqsiz muhitda oʻsgan boʻlsa, odamlarda ovqatlanish buzilishi xavfi ortadi. Bolalikda ham sodir boʻlgan zoʻravonlik, toqat qilib boʻlmaydigan ogʻir his-tuygʻularni keltirib chiqaradi, ularni sogʻlom tarzda ifodalab boʻlmaydi. Ovqatlanishning buzilishi eng koʻp salbiy his-tuygʻular va his-tuygʻularni nazorat qilish va oldini olish vositasi sifatida qochish mexanizmi sifatida paydo boʻladi. Bolalikda jismoniy yoki jinsiy zoʻravonlik haqida xabar berganlar ovqatlanish buzilishini rivojlanish xavfi yuqori.<ref name="Cas2016">{{jurnal manbasi|title=Disentangling the Association Between Child Abuse and Eating Disorders: A Systematic Review and Meta-Analysis|journal=Psychosomatic Medicine|volume=78|issue=1|pages=79–90|date=January 2016|pmid=26461853|doi=10.1097/psy.0000000000000233}}</ref> ==== Ijtimoiy izolyatsiya ==== Ijtimoiy izolyatsiya insonning jismoniy va hissiy farovonligiga salbiy taʼsir koʻrsatishi isbotlangan. Ijtimoiy jihatdan izolyatsiya qilinganlar, ijtimoiy munosabatlar oʻrnatgan shaxslarga qaraganda, umuman olganda, oʻlim darajasi yuqori. Oʻlim darajasiga bu taʼsir oldindan tibbiy yoki psixiatrik kasalliklarga chalinganlarda sezilarli darajada oshadi va ayniqsa [[Koronar arteriya kasalligi|yurak-qon tomir kasalliklarida]] qayd etilgan. „Ijtimoiy izolyatsiya bilan bogʻliq xavfning kattaligi sigaret chekish va boshqa asosiy biomedikal va psixososyal xavf omillari bilan taqqoslanadi.“ (Brummett ''va boshqalar.'') Ijtimoiy izolyatsiya tabiatan stress, tushkunlik va kuchli depressiya uygʻotishi mumkin. Ushbu qaygʻuli his-tuygʻularni yengillashtirish uchun odam hissiy ovqatlanish bilan shugʻullanishi mumkin, bunda oziq-ovqat qulaylik manbai boʻlib xizmat qiladi. Ijtimoiy izolyatsiyaning yolgʻizligi va shu bilan bogʻliq boʻlgan oʻziga xos stress omillari, shuningdek, ortiqcha ovqatlanishni qoʻzgʻatuvchi omillar sifatida koʻrsatilgan.<ref>{{jurnal manbasi|title=Childhood social arena and cognitive sets in eating disorders|url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-clinical-psychology_2002-06_41_2/page/205|journal=British Journal of Clinical Psychology|volume=41|issue=Pt 2|pages=205–11|date=June 2002|pmid=12034006|doi=10.1348/014466502163976}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Social isolation affects the development of obesity and type 2 diabetes in mice|journal=Endocrinology|volume=148|issue=10|pages=4658–66|date=October 2007|pmid=17640995|doi=10.1210/en.2007-0296}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Relationship between self-soothing, aloneness, and evocative memory in bulimia nervosa|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-eating-disorders_2000-01_27_1/page/96|journal=The International Journal of Eating Disorders|volume=27|issue=1|pages=96–100|date=January 2000|pmid=10590454|doi=10.1002/(SICI)1098-108X(200001)27:1<96::AID-EAT11>3.0.CO;2-S}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Bulimia: disturbed patterns of solitude|journal=Addictive Behaviors|volume=10|issue=3|pages=281–90|year=1985|pmid=3866486|doi=10.1016/0306-4603(85)90009-7}}</ref> ==== Ota-ona taʼsiri ==== Ota-onalarning taʼsiri bolalarning ovqatlanish xatti-harakatlarini rivojlantirishda ichki va eng kuchli komponent ekanligi koʻrsatilgan. Bu taʼsir turli xil omillar bilan namoyon boʻladi va shakllanadi: oilaviy irsiy moyillik, madaniy yoki etnik imtiyozlarga tanlash, ota-onalarning tana shakli va ovqatlanish tartibi, ularning ishtiroki darajasi va ulardan umidlari, bolalarning ovqatlanish xatti-harakati, shuningdek, ota-ona va bolaning shaxslararo munosabatlari.  Bu uydagi umumiy psixo-ijtimoiy iqlim va barqaror muhitning mavjudligi yoki yoʻqligi bilan bir qatorda  Ota-onalarning notoʻgʻri xatti-harakatlari ovqatlanish buzilishining rivojlanishida muhim rol oʻynashi koʻrsatilgan.  Ota-onalar taʼsirining nozik jihatlariga kelsak, ovqatlanish tartibi erta bolalik davrida shakllantirilishi va bolalarga ikki yoshdayoq ishtahasi qachon qondirilishini hal qilishiga ruxsat berish kerakligi koʻrsatilgan.  Semizlik va ota-onalarning koʻproq ovqatlanish bosimi oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻliqlik koʻrsatilgan. Ratsionga nisbatan majburlash taktikasi bolaning ovqatlanish xatti-harakatlarini nazorat qilishda samarali ekanligi isbotlanmagan. Mehribonlik va [[Diqqat|eʼtibor]] bolaning tirishqoqlik darajasiga va turli xil ovqatlanish ratsionlarini qabul qilishiga taʼsir qilishi koʻrsatilgan.<ref>{{jurnal manbasi|title=Childhood adversities associated with risk for eating disorders or weight problems during adolescence or early adulthood|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_2002-03_159_3/page/394|journal=The American Journal of Psychiatry|volume=159|issue=3|pages=394–400|date=March 2002|pmid=11870002|doi=10.1176/appi.ajp.159.3.394}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Parental influences on children's eating behavior and relative weight|journal=Journal of Applied Behavior Analysis|volume=16|issue=4|pages=371–8|year=1983|pmid=6654769|pmc=1307898|doi=10.1901/jaba.1983.16-371}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Parental pressure, dietary patterns, and weight status among girls who are "picky eaters"|journal=Journal of the American Dietetic Association|volume=105|issue=4|pages=541–8|date=April 2005|pmid=15800554|pmc=2530930|doi=10.1016/j.jada.2005.01.029}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Parental rearing behaviours and eating disorders: the moderating role of core beliefs|journal=Eating Behaviors|volume=6|issue=4|pages=355–64|date=December 2005|pmid=16257809|doi=10.1016/j.eatbeh.2005.05.002}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Children's eating attitudes and behaviour: a study of the modelling and control theories of parental influence|url=https://archive.org/details/sim_health-education-research_2004-06_19_3/page/261|journal=Health Education Research|volume=19|issue=3|pages=261–71|date=June 2004|pmid=15140846|doi=10.1093/her/cyg040}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Parental influence on eating behavior: conception to adolescence|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-law-medicine-ethics_spring-2007_35_1/page/22|journal=The Journal of Law, Medicine & Ethics|volume=35|issue=1|pages=22–34|year=2007|pmid=17341215|pmc=2531152|doi=10.1111/j.1748-720X.2007.00111.x}}</ref> Adams va Kreyn (1980) ota-onalarga oʻz farzandining tanasini idrok etishiga taʼsir qiluvchi stereotiplar taʼsir qilishini koʻrsatdi. Ushbu salbiy stereotiplarni etkazish bolaning oʻz tana qiyofasiga va qoniqishiga ham taʼsir qiladi.<ref>{{jurnal manbasi|date=1980|title=An Assessment of Parents' and Teachers' Expectations of Preschool Children's Social Preference for Attractive or Unattractive Children and Adults|url=https://archive.org/details/sim_child-development_1980-03_51_1/page/224|journal=Child Development|volume=51|issue=1|pages=224–231|doi=10.2307/1129610|jstor=1129610}}</ref> Ovqatlanish buzilishlarini oʻrganish sohasidagi kashshof Hilde Bruchning taʼkidlashicha, anoreksiya nervoza koʻpincha yuqori natijalarga erishgan, itoatkor va har doim ota-onasini xursand qilishga intiladigan qizlarda uchraydi. Ularning ota-onalari haddan tashqari nazorat qilish tendentsiyasiga ega va his-tuygʻularini ifoda etishni ragʻbatlantirmaydilar, qizlarning oʻz his-tuygʻulari va istaklarini qabul qilishlariga toʻsqinlik qiladilar. Bu zoʻravon oilalardagi oʻsmir qizlar oʻz oilalaridan mustaqil boʻlish qobiliyatiga ega emaslar, lekin bu zaruratni tushunadilar va bu koʻpincha isyonga olib keladi. Oziq-ovqat isteʼmolini mustaqil nazorat qilish ularni yaxshi his qilidirishi mumkin, chunki bu ularga nazorat tuygʻusini beradi.<ref>Nolen-Hoeksema, Susan. ''Abnormal Psychology, 6e''. McGraw-Hill Education, 2014. p. 359-360.</ref> ==== Tengdoshlarning bosimi ==== The McKnight tergovchilari tomonidan oʻtkazilgan turli tadqiqotlarda tengdoshlar bosimi oʻsmirlar va yigirma yoshning boshlarida tana qiyofasi tashvishlari va ovqatlanishga boʻlgan munosabatiga sezilarli hissa qoʻshayotgani koʻrsatilgan. Eleanor Mackey va Mayami universitetidan Annet M. La Greka [[Florida]] birgalikda janubi-sharqidagi davlat oʻrta maktablarida tahsil olayotgan 236 nafar oʻsmir qizlarni oʻrganishdi. Vashingtondagi Bolalar Milliy Tibbiyot Markazi psixologi Eleanor Makki: „Oʻsmir qizlarning oʻz vazni, boshqalarga qanday koʻrinishi va tengdoshlari ularni ozgʻin boʻlishini xohlashlari haqida tashvishlanishlari vaznni nazorat qilish xatti-harakatlari bilan bogʻliq“, deydi va tadqiqotning bosh muallifi. „Bular juda muhim.“ Bir tadqiqotga koʻra, 9 va 10 yoshli qizlarning 40 foizi allaqachon vazn yoʻqotishga harakat qilmoqda.<ref>{{jurnal manbasi|title=Weight modification efforts reported by black and white preadolescent girls: National Heart, Lung, and Blood Institute Growth and Health Study|url=https://archive.org/details/sim_pediatrics_1996-07_98_1/page/63|journal=Pediatrics|volume=98|issue=1|pages=63–70|date=July 1996|doi=10.1542/peds.98.1.63|pmid=8668414}}</ref> Bunday parhezga tengdoshlarning xulq-atvori taʼsir koʻrsatishi xabar qilinadi, dietada boʻlganlarning koʻpchiligi doʻstlari ham parhez tutishganini aytishadi. Parhez qiluvchi doʻstlar soni va ularni dietaga majburlagan doʻstlar soni ham ularning tanlovida muhim rol oʻynagan.<ref>{{jurnal manbasi|title=Dieting among Thai adolescents: having friends who diet and pressure to diet|journal=Eating and Weight Disorders|volume=12|issue=3|pages=114–24|date=September 2007|pmid=17984635|doi=10.1007/bf03327638}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Risk factors for the onset of eating disorders in adolescent girls: results of the McKnight longitudinal risk factor study|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_2003-02_160_2/page/248|journal=The American Journal of Psychiatry|volume=160|issue=2|pages=248–54|date=February 2003|pmid=12562570|doi=10.1176/ajp.160.2.248|last=The Mcknight Investigators}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Friendship clique and peer influences on body image concerns, dietary restraint, extreme weight-loss behaviors, and binge eating in adolescent girls|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-abnormal-psychology_1999-05_108_2/page/255|journal=Journal of Abnormal Psychology|volume=108|issue=2|pages=255–66|date=May 1999|pmid=10369035|doi=10.1037/0021-843X.108.2.255}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Thin-ideal internalization, body dissatisfaction and symptoms of eating disorders in Croatian adolescent girls|journal=Eating and Weight Disorders|volume=11|issue=1|pages=31–7|date=March 2006|pmid=16801743|doi=10.1007/bf03327741}}</ref> Kuchli sportchilari ovqatlanish buzilishida sezilarli darajada yuqori. Gimnastika, balet, shoʻngʻish va boshqalar kabi sport turlari boʻyicha ayol sportchilar barcha sportchilar orasida eng yuqori xavf ostida ekanligi aniqlangan. 13-25 yoshda ayollar erkaklarnikiga qaraganda koʻproq ovqatlanish buzilishiga duch kelishadi. Bulimiya va anoreksiya bilan ogʻriganlarning 0-15 % erkaklardir.<ref>{{Kitob manbasi|year=2014|title=Abnormal Psychology|url=https://archive.org/details/isbn_9781308211503|location=New York|publisher=McGraw-Hill Education|page=[https://archive.org/details/isbn_9781308211503/page/323 323]|isbn=978-0-07-803538-8|edition=6th}}</ref> Anoreksiya nervoza kabi ovqatlanish buzilishiga olib kelishi mumkin boʻlgan boshqa psixologik muammolar depressiya va oʻzini past baholaydi. Depressiya — bu ruhiy holat boʻlib, unda his-tuygʻular beqaror boʻlib, qaygʻu va hech narsa qilishga qiziqish yoʻqligi sababli odamning ovqatlanish odatlarini oʻzgartiradi. PSYCOM maʼlumotlariga koʻra, "Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, ovqatlanish buzilishi boʻlgan odamlarning yuqori foizi depressiyani boshdan kechiradi.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Anorexia & Depression: When Eating Disorders Co-Exist with Depression|ish=Psycom.net|url=https://www.psycom.net/anorexia-and-depression/|kirish sanasi=2020-06-05}}</ref> Depressiya — bu ruhiy holat boʻlib, odamlar undan chiqa olmaydigan qamoqdek tuyuladi. Buning katta omili odamlarning ovqatlanishiga taʼsir qilishi mumkin va bu asosan oʻsmirlarga taʼsir qilishi mumkin. Oʻsmirlar anoreksiya uchun katta nomzodlardir, chunki oʻsmirlik davrida koʻp narsa oʻzgaradi va ular maʼlum yoʻllar bilan oʻylashni boshlaydilar. Life Works nashriga koʻra, ovqatlanish buzilishi haqidagi maqola „Har qanday yoshdagi odamlar tengdoshlari, ommaviy axborot vositalari va hatto ularning oilalari tomonidan bosim oʻtkazishi mumkin, ammo maktabda oʻspirin boʻlganingizda bu yomonroqdir“.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Peer Pressure 'Big Factor' in Teen Eating Disorders {{!}} Life Works Rehab Surrey|url=https://www.lifeworkscommunity.com/blog/peer-pressure-big-factor-in-teen-eating-disorders|kirish sanasi=2020-06-05|ish=www.lifeworkscommunity.com}}</ref> Oʻsmirlar depressiyaga olib kelishi mumkin boʻlgan tengdoshlarning bosimi tufayli anoreksiya kabi ovqatlanish buzilishini rivojlanishi mumkin. Koʻpgina oʻsmirlar bu sayohatni boshqacha boʻlish uchun bosimning maʼlum bir usulini koʻrishni xohlashlari uchun bosimni his qilishdan boshlaydilar. Bu ularni kamroq ovqatlanish natijasini topishga olib keladi va tez orada anoreksiyaga olib keladi, bu esa jismoniy holatga katta zarar etkazishi mumkin. ==== Madaniy bosim ==== Gʻarbiy jamiyatda ayniqsa keng tarqalgan ozgʻinlik va mukammal qomatga madaniy urgʻu bor. Ommaviy axborot vositalarida ifodalangan ideal tanaga erishish uchun qilayotgan harakati bolaning tashqi koʻrinishida nuqsonlarni idrok etishi bolaning tana qiyofasidan noroziligini, tana dismorfik buzilishini va ovqatlanish buzilishini keltirib chiqaradi.<ref>{{jurnal manbasi|title=Relationships amongst body dissatisfaction, internalisation of the media body ideal and perceived pressure from media in adolescent girls and boys|journal=Body Image|volume=4|issue=4|pages=353–60|date=December 2007|pmid=18089281|doi=10.1016/j.bodyim.2007.06.007}}</ref> "Erkaklar va ayollarga „mukammal“ boʻlish uchun madaniy bosim ovqatlanish buzilishining soni koʻpayib borishi uchun muhim omil hisoblanadi".<ref>{{jurnal manbasi|title=Socio-cultural factors in the development of anorexia nervosa|url=https://archive.org/details/sim_psychological-medicine_1980-11_10_4/page/647|journal=Psychological Medicine|volume=10|issue=4|pages=647–56|date=November 1980|pmid=7208724|doi=10.1017/S0033291700054945}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=The role of social norms and friends' influences on unhealthy weight-control behaviors among adolescent girls|url=https://archive.org/details/sim_social-science-medicine_2005-03_60_6/page/1165|journal=Social Science & Medicine|volume=60|issue=6|pages=1165–73|date=March 2005|pmid=15626514|doi=10.1016/j.socscimed.2004.06.055}}</ref> Bundan tashqari, har qanday irqdagi ayollar oʻzlariga baho berishda madaniy jihatdan ideal tana deb hisoblanadigan narsaga asoslansa, ovqatlanish buzilishi hollari koʻpayadi.<ref>{{jurnal manbasi|doi=10.1177/1077727X03255900|title=Body Image, Appearance Self-Schema, and Media Images|url=https://archive.org/details/sim_family-and-consumer-sciences-research-journal_2003-09_32_1/page/27|year=2003|journal=Family and Consumer Sciences Research Journal|volume=32|pages=27–51}}</ref> ===== Gʻarb nuqtai nazari ===== Ijtimoiy-iqtisodiy holat (SES) ovqatlanishning buzilishi uchun xavf omili sifatida qaraladi, chunki koʻproq resurslarga ega boʻlish odamga dietani faol ravishda tanlash va tana vaznini kamaytirish imkonini beradi.<ref>{{jurnal manbasi|title=Socio-economic variables and eating disorders: a comparison between patients and normal controls|journal=Eating and Weight Disorders|volume=9|issue=4|pages=279–84|date=December 2004|pmid=15844400|doi=10.1007/BF03325082}}</ref> Baʼzi tadqiqotlar, shuningdek, ortib borayotgan SES bilan tananing noroziligini oshirish oʻrtasidagi munosabatni koʻrsatdi.<ref>{{jurnal manbasi|title=Causes of eating disorders|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_2002_53/page/187|journal=Annual Review of Psychology|volume=53|pages=187–213|year=2002|pmid=11752484|doi=10.1146/annurev.psych.53.100901.135103}}</ref> Biroq, yuqori ijtimoiy-iqtisodiy maqomga erishilgandan soʻng, bu munosabatlar zaiflashadi va baʼzi hollarda endi mavjud emas.<ref name="Sohl, N. L. 2006">{{jurnal manbasi|year=2006|title=Eating and body image disturbances across cultures: A review|journal=European Eating Disorders Review|volume=14|issue=1|pages=54–65|doi=10.1002/erv.678}}</ref> Ommaviy axborot vositalari odamlarning oʻzlariga qarashlarida katta rol oʻynaydi. Son-sanoqsiz jurnal eʼlonlari va reklama roliklarida Lindsi Lohan, Nikol Richi, Viktoriya Bekxem va Meri Keyt Olsen kabi ozgʻin yulduzlar tasvirlangan, ular tashqi koʻrinishidan boshqa hech narsaga eʼtibor bermaydilar. Jamiyat odamlarga boshqalar tomonidan qabul qilinishi har qanday holatda ham zarur ekanligini oʻrgatdi.<ref>{{Kitob manbasi|chapter=Eating Disorders and Sexuality|chapterurl=https://books.google.com/books?id=ZaM04DMwK3gC&pg=PA276|pages=[https://archive.org/details/contemporaryyout0000unse/page/276 276–80]|year=2006|title=Contemporary Youth Culture: An International Encyclopedia|publisher=Greenwood|isbn=978-0-313-33729-1|url=https://archive.org/details/contemporaryyout0000unse/page/276}}</ref> Bu odamga mos kelish uchun maʼlum bir koʻrinishga ega boʻlish kerak degan fikrga olib keldi. Miss America Competition kabi televizion goʻzallik tanlovlari goʻzal boʻlish nimani anglatishini tushunishga yordam beradi, chunki raqobatchilar ularning fikriga koʻra baholanadi. Ijtimoiy-iqtisodiy maqomdan tashqari, sport olami ham madaniy xavf omili hisoblanadi. Sportchilar va ovqatlanish buzilishi, ayniqsa, vazn raqobat omili boʻlgan sport turlari bilan birga borishga moyildirlar. Gimnastika, ot minish, kurash, tana qurish va raqslar vaznga bogʻliq boʻlgan ushbu toifadagi sport turlaridan bir nechtasi. Raqobat faoliyati bilan shugʻullanadigan shaxslar, ayniqsa ayollar orasida ovqatlanishning buzilishi koʻpincha ularning vazni bilan bogʻliq jismoniy va biologik oʻzgarishlarga olib keladi, bu koʻpincha oʻsmirlik davriga taqlid qiladi. Koʻpincha ayollar tanasi oʻzgarganda, ular oʻzlarining raqobatbardosh ustunliklarini yoʻqotadilar, bu ularni yosh tana shaklini saqlab qolish uchun ekstremal choralar koʻrishga olib keladi. Erkaklar koʻpincha ortiqcha ovqatlanish bilan kurashadilar, shundan soʻng yogʻni yoʻqotish oʻrniga mushaklarni qurishga eʼtibor qaratishadi, ammo bu mushak toʻplash maqsadi ham vazn tashlashga berilish kabi ovqatlanishning buzilishidir. Syuzan Nolen-Xeksemaning ''(ab)normal psixologiya'' kitobidan olingan quyidagi statistik maʼlumotlar sport toifasiga asoslangan holda ovqatlanish buzilishi bilan kurashayotgan sportchilarning taxminiy foizini koʻrsatadi. * Estetik sport turlari (raqs, figurali uchish, gimnastika) — 35 % * Ogʻirlikka bogʻliq sport turlari (dzyudo, kurash) — 29 % * Chidamlilik sporti (velosiped, suzish, yugurish) — 20 % * Texnik sport turlari (golf, balandlikka sakrash) — 14 % * Toʻp oʻyinlari (voleybol, futbol) — 12 % Garchi bu sportchilarning aksariyati oʻzlarining raqobatbardosh ustunliklarini saqlab qolish uchun ovqatlanish buzilishlarini rivojlantirsalar ham, boshqalari jismoniy mashqlarni vazni va shaklini saqlab qolishning bir usuli sifatida ishlatishadi. Bu raqobat uchun oziq-ovqat isteʼmolini tartibga solish kabi muhimdir. Sportchilarning qaysi nuqtada ovqatlanish buzilishi bilan bogʻliqligini koʻrsatadigan aralash dalillar mavjud boʻlsa-da, tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, raqobat darajasidan qatʼi nazar, barcha sportchilar sportchi boʻlmaganlar, ayniqsa ozgʻinlik omili boʻlgan sport bilan shugʻullanadiganlar kabi ovqatlanish buzilishlarini rivojlanish xavfi yuqori. .<ref>{{Kitob manbasi|title=Abnormal Psychology|url=https://archive.org/details/isbn_9781308211503|year=2014|location=New York|publisher=McGraw-Hill Education|isbn=978-0-07-803538-8|pages=[https://archive.org/details/isbn_9781308211503/page/353 353]–354|edition=6th}}</ref> Jamiyat tomonidan bosim gomoseksual hamjamiyat ichida ham koʻrinadi. Geylar, heteroseksual erkaklarga qaraganda, ovqatlanish buzilishi belgilari xavfi yuqori.<ref name="Boisvert, J. A. 2009">{{jurnal manbasi|doi=10.3149/jms.1703.210|title=Homosexuality as a Risk Factor for Eating Disorder Symptomatology in Men|year=2009|journal=The Journal of Men's Studies|volume=17|issue=3|pages=210–25}}</ref> Gey madaniyatida mushaklar ham ijtimoiy, ham jinsiy istak va kuchning afzalliklarini beradi.<ref name="Siconolfi, D. 2009">{{jurnal manbasi|title=Body Dissatisfaction and Eating Disorders in a Sample of Gay and Bisexual Men|year=2009|journal=International Journal of Men's Health|volume=8|issue=3|pages=254–264|doi=10.3149/jmh.0803.254}}</ref> Boshqa bir gomoseksual erkakning ozgʻin yoki mushakli turmush oʻrtogʻini xohlashi mumkinligi haqidagi bu bosim va gʻoyalar, ehtimol, ovqatlanish buzilishiga olib kelishi mumkin. Ovqatlanish buzilishi belgilari qanchalik yuqori boʻlsa, boshqalar ularni qanday qabul qilishlari haqida qaygʻurish shunchalik koʻp boʻladi va mashgʻulotlar tez-tez va ortiqcha boʻladi.<ref name="Siconolfi, D. 2009" /> Tananing yuqori darajadagi noroziligi, shuningdek, ishlash va qarilik uchun tashqi motivatsiya bilan bogʻliq; ammo, nozik va mushak tanasi ega yosh gomoseksual erkaklarda yoshi kattaroq boʻladi.<ref name="Boisvert, J. A. 2009" /><ref name="Siconolfi, D. 2009" /> Moda olamidagi nosogʻlom tana qiyofasiga qarshi kurashish uchun 2015-yilda [[Fransiya]] moda namoyishlarida qatnashish uchun modellarni shifokor tomonidan sogʻlom deb eʼlon qilinishini talab qiluvchi qonun qabul qildi. Shuningdek, jurnallarda qayta tegilgan tasvirlarni shunday belgilashni talab qiladi. „Nozik ideal“ ijtimoiy media mazmuni va tana noroziligi va yoshi katta ayollar oʻrtasida, ayniqsa, Gʻarbiy yarim sharda ovqatlanish buzilishi oʻrtasida bogʻliqlik bor.<ref name="auto">{{jurnal manbasi|title=Bones, body parts, and sex appeal: An analysis of #thinspiration images on popular social media|journal=Body Image|volume=14|pages=54–61|date=June 2015|pmid=25880783|doi=10.1016/j.bodyim.2015.03.006}}</ref> Yangi izlanishlar internetda buzilgan tasvirlarning „ichkilashtirilishi“ ga, shuningdek, yosh ayollar oʻrtasida salbiy taqqoslashga ishora qilmoqda.<ref name="auto1">{{jurnal manbasi|date=2014-05-29|title=Social Media Effects on Young Women's Body Image Concerns: Theoretical Perspectives and an Agenda for Research|url=https://archive.org/details/sim_sex-roles_2014-12_71_11-12/page/363|journal=Sex Roles|volume=71|issue=11–12|pages=363–377|doi=10.1007/s11199-014-0384-6|issn=0360-0025}}</ref> Koʻpgina tadqiqotlar AQSh, Buyuk Britaniya va Avstraliyada oʻtkazilgan, bu ayollar orasida ozgʻinlik ideali kuchli deb topilgan, shuningdek, koʻp ayollar shu turdagi „mukammal“ tanaga intilganlar<ref name="auto1" /> ===== Afrika nuqtai nazari ===== Koʻpgina Afrika jamoalarida ozgʻinlik odatda ideal tana turi sifatida koʻrilmaydi va nozik figuraga erishish uchun koʻp bosim Gʻarb madaniyati va mafkurasi taʼsiri yoki taʼsiridan kelib chiqishi mumkin. Anʼanaviy Afrika madaniy ideallari baʼzi sogʻliqni saqlash mutaxassislarining amaliyotida aks ettirilgan; Ganada farmatsevtlar, ganaliklar aytganidek, „semirishni“ xohlaydigan ayollarga ishtahani qoʻzgʻatuvchi vositalarni sotishadi.<ref>{{jurnal manbasi|title=Are eating disorders culture-bound syndromes? Implications for conceptualizing their etiology|url=https://archive.org/details/sim_psychological-bulletin_2003-09_129_5/page/747|journal=Psychological Bulletin|volume=129|issue=5|pages=747–69|date=September 2003|pmid=12956542|doi=10.1037/0033-2909.129.5.747}}</ref> Qizlarga, agar ular juft topmoqchi boʻlsalar va farzand koʻrishni xohlasalar, semirishlari kerakligi aytiladi. Aksincha, nozik tana tasviri bilan bogʻliq maʼlum irimlar mavjud, ayniqsa Gʻarbiy Afrikada. Tana yogʻining etishmasligi qashshoqlik va [[Orttirilgan immun tanqisligi sindromi|OIV / OITS]] bilan bogʻliq.<ref name=":2">{{jurnal manbasi|title=African perceptions of female attractiveness|journal=PLOS ONE|volume=7|issue=10|page=e48116|date=2012-10-29|pmid=23144734|pmc=3483252|doi=10.1371/journal.pone.0048116|bibcode=2012PLoSO...748116C}}</ref> Biroq, Gʻarbiy va Yevropa taʼsirining paydo boʻlishi, xususan, bunday moda va modellashtirish shoulari va musobaqalarining kiritilishi bilan tanani qabul qilish oʻrtasida maʼlum qarashlarni oʻzgartiradi va shuning uchun ovqatlanish buzilishining tarqalishi ortdi.<ref name=":2"/> Bu madaniyat bir vaqtning oʻzida Janubiy Afrikada qanday tez va shiddatli urbanizatsiyani boshdan kechirayotgani bilan bogʻliq. Bunday zamonaviy rivojlanish madaniy oʻzgarishlarga olib keladi va mutaxassislar ushbu mintaqada ovqatlanish buzilishi darajasi urbanizatsiya bilan, xususan, shaxsiyat, tana qiyofasi va madaniy muammolardagi oʻzgarishlar bilan ortib borishini taʼkidlaydilar.<ref>{{jurnal manbasi|date=2005|title=Eating Disorders in South African Males: A Review of the Clinical Presentation of Hospitalised Patients|journal=South African Journal of Psychology|volume=35|issue=4|pages=601–622|doi=10.1177/008124630503500401}}</ref> Bundan tashqari, xususiy Kavkaz maktablari yoki vasiylar orqali Gʻarb qadriyatlariga taʼsir qilish ovqatlanish buzilishining boshlanishi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin boʻlgan madaniyat bilan bogʻliq boʻlgan yana bir mumkin boʻlgan omildir.<ref name=":9">{{jurnal manbasi|title=Transcultural aspects of eating disorders: a critical literature review|url=https://archive.org/details/sim_culture-medicine-and-psychiatry_1992-09_16_3/page/377|journal=Culture, Medicine and Psychiatry|volume=16|issue=3|pages=377–94|date=September 1992|pmid=1395702|doi=10.1007/BF00052156}}</ref> Afrika jamoalarida ovqatlanish buzilishining ortib borayotgan tarqalishi bilan bogʻliq boʻlgan boshqa omillar psixoseksual aybdorlik, birinchi jinsiy aloqa va homiladorlik kabi jinsiy nizolar bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Oila bilan bogʻliq boʻlgan travmatik hodisalar (yaʼni, ota-onaning ajralishi) va ovqatlanish bilan bogʻliq muammolar ham mumkin boʻlgan taʼsirlar sifatida keltirilgan.<ref name=":9"/> Diniy roʻza tutish, ayniqsa stressli paytlarda va oʻzini tuta bilish tuygʻulari ham ovqatlanish buzilishining boshlanishida hal qiluvchi omillar sifatida keltirilgan.<ref>{{jurnal manbasi|title=Prevalence of eating disorders among Blacks in the National Survey of American Life|journal=The International Journal of Eating Disorders|volume=40|issue=Suppl|pages=S10-4|date=November 2007|pmid=17879287|pmc=2882704|doi=10.1002/eat.20451}}</ref> ===== Osiyo nuqtai nazari ===== Gʻarb xorijiy sarmoyalar, ilgʻor texnologiyalarning moliyaviy bozorlarga qoʻshilishi hamda Amerika va Yevropa kompaniyalarining Osiyoga kelishi, ayniqsa, ishlab chiqarish operatsiyalarini autsorsing orqali amalga oshirish orqali Osiyoning iqtisodiy rivojlanishida rol oʻynaydi.<ref name="Pike2015"/> Gʻarb madaniyatiga, ayniqsa ommaviy axborot vositalariga taʼsir qilish, Gʻarblik deb ataladigan Osiyo jamiyatiga Gʻarb ideal qomatlarini beradi.<ref name="Pike2015" /> Qisman gʻarbiylashuv Osiyo aholisi orasida ovqatlanish buzilishini kuchaytiradi.<ref name="Pike2015" /> Biroq, Osiyoda ovqatlanish buzilishining paydo boʻlishiga mamlakatga xos taʼsirlar ham mavjud.<ref name="Pike2015" /> ====== Xitoy ====== Xitoyda va boshqa Osiyo mamlakatlarida ovqatlanish buzilishining paydo boʻlishiga gʻarbiylashuv, qishloqdan shaharga migratsiya, ijtimoiy-madaniy hodisalarning oqibatlari, ijtimoiy va hissiy yordamning uzilishi sabab boʻladi.<ref name="Pike2015"/> Xususan, ovqatlanish buzilishi uchun xavf omillari orasida yuqori ijtimoiy-iqtisodiy holat, nozik tana idealini afzal koʻrish, bolalarga nisbatan zoʻravonlik tarixi, yuqori tashvish darajasi, ota-onalarning dushmanlik munosabatlari, ommaviy axborot vositalarining „yulduzlari“ga hasad qilish va tanadagi norozilik va interoseptiv xabardorlik boʻyicha oʻrtacha yuqori ball kiradi. Ovqatlanish buzilishi inventarining boʻlimlari.<ref>{{jurnal manbasi|title=Prevalence and sociodemographic correlates of eating disorder endorsements among adolescents and young adults from China|journal=European Eating Disorders Review|volume=16|issue=5|pages=375–85|date=September 2008|pmid=17960779|doi=10.1002/erv.837}}</ref> Gʻarbga oʻxshab, tadqiqotchilar ommaviy axborot vositalarini tashqi koʻrinish bilan bogʻliq bosimning asosiy manbai sifatida aniqladilar, bu hatto erkaklar va ayollardagi tana oʻzgarishlarini bashorat qilishi mumkin.<ref name="Pike2015" /> ====== Gonkong ====== 1990-yillarning boshidan oʻrtalarigacha Gonkongda anoreksiya nervozaning oʻzgaruvchan shakli aniqlangan.<ref name=":5">{{jurnal manbasi|title=Culture and eating disorders: a historical and cross-cultural review|url=https://archive.org/details/sim_psychiatry_summer-2001_64_2/page/93|journal=Psychiatry|volume=64|issue=2|pages=93–110|date=May 2001|pmid=11495364|doi=10.1521/psyc.64.2.93.18621}}</ref> Ushbu variant shakli Gʻarbda anoreksiya xususiyatlarini, xususan, „yog 'fobiya“ va buzilgan tana qiyofasi bilan bir xil emas.<ref name=":5" /> Bemorlar oʻzlarining cheklangan oziq-ovqat isteʼmolini epigastral shishish, qorin yoki oshqozon ogʻrigʻi yoki ochlik yoki ishtahaning etishmasligi kabi somatik shikoyatlar bilan bogʻlashdi.<ref name="Pike2015">{{jurnal manbasi|title=The rise of eating disorders in Asia: a review|journal=Journal of Eating Disorders|volume=3|issue=1|page=33|date=2015-09-17|pmid=26388993|pmc=4574181|doi=10.1186/s40337-015-0070-2}}</ref> Gʻarb bemorlariga qaraganda, anoreksiyaning ushbu varianti boʻlgan odamlarda bulimik simptomlar kamroq namoyon boʻlgan va kasallikdan oldingi tana massasi indeksi pastroq boʻlgan.<ref name="Pike2015" /> Ushbu shakl anoreksiya nervoza bilan ogʻrigan odamlarning „semizlik yoki vazn ortishidan qoʻrqish“ ning belgilovchi xususiyati ekanligi haqidagi taxminni rad etadi.<ref name=":5" /> ====== Hindiston ====== Oʻtmishda mavjud boʻlgan dalillar Hindistonda nosogʻlom vazn yoʻqotish usullari va ovqatlanishning tartibsiz xatti-harakatlari keng tarqalganini koʻrsatmadi, bu klinik tashxis qoʻyilgan ovqatlanish buzilishlarining turgʻunlik darajasi bilan tasdiqlangan.<ref>{{jurnal manbasi|title=Prevalence of eating disorders and psychiatric comorbidity among children and adolescents|journal=Indian Pediatrics|volume=44|issue=5|pages=357–9|date=May 2007|pmid=17536137}}</ref> Biroq, Hindistonning shahar joylarida ovqatlanishning buzilishi darajasi oʻsib borayotgani koʻrinib turibdi, ular Hindistonda ovqatlanish buzilishini „jiddiy klinik muammo“ deb bilishlari haqida soʻragan psixiatrlarning soʻrovlari asosida.<ref name="Pike2015"/> Respondentlarning 23,5 foizi Bangalorda ovqatlanish buzilishi darajasi ortib borayotganiga ishongan, 26,5 foizi turgʻunligini taʼkidlagan va eng katta foiz 42 foizi noaniqlikni bildirgan. Urbanizatsiya va ijtimoiy-iqtisodiy holat tana vaznidan norozilik xavfi ortishi bilan bogʻliqligi taxmin qilingan.<ref name="Pike2015" /> Biroq, Hindistonning jismoniy hajmi va xilma-xilligi sababli, tendentsiyalar butun mamlakat boʻylab farq qilishi mumkin.<ref name="Pike2015" /> ===== Lotin Amerikaliklar ===== Boshqa irqiy va etnik guruhlarga nisbatan ispaniyaliklarda tartibsiz ovqatlanish va tana noroziligining nomutanosib yuqori darajasi aniqlangan. Tadqiqotlar ispaniyalik boʻlmagan oq rangli hamkasblarga qaraganda ispaniyalik deb tanilganlarda sezilarli darajada koʻproq laksatif foydalanishni aniqladi<ref>{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Eating disorder symptomatology, clinical impairment, and comorbid psychopathology in racially and ethnically diverse college women with eating disorders|journal=The International Journal of Eating Disorders|volume=53|issue=11|pages=1868–1874|date=November 2020|pmid=32918315|pmc=7669650|doi=10.1002/eat.23380}}</ref><ref name=":17">{{jurnal manbasi|title=Cross-ethnic differences in eating disorder symptoms and related distress|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-eating-disorders_2007-03_40_2/page/156|journal=The International Journal of Eating Disorders|volume=40|issue=2|pages=156–64|date=March 2007|pmid=17080449|doi=10.1002/eat.20341}}</ref>. Xususan, ispan millatiga mansub deb hisoblanganlar ortiqcha ovqat yeyishi va toʻyib ovqatlanmaslik/tozalash xulq-atvori bilan shugʻullanish xavfi yuqori boʻlishi mumkin.<ref name=":15">{{jurnal manbasi|title=Comparative prevalence, correlates of impairment, and service utilization for eating disorders across US ethnic groups: Implications for reducing ethnic disparities in health care access for eating disorders|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-eating-disorders_2011-07_44_5/page/412|journal=The International Journal of Eating Disorders|volume=44|issue=5|pages=412–20|date=July 2011|pmid=20665700|pmc=3011052|doi=10.1002/eat.20787}}</ref> Pritts va Susmanning fikriga koʻra, „Tibbiy tarix — ovqatlanish buzilishini tashxislash uchun eng kuchli vositadir“.<ref>{{jurnal manbasi|title=Diagnosis of eating disorders in primary care|url=https://archive.org/details/sim_american-family-physician_2003-01-15_67_2/page/297|journal=American Family Physician|volume=67|issue=2|pages=297–304|date=January 2003|pmid=12562151}}</ref> Ovqatlanish buzilishi va komorbid psixiatrik kasalliklarga taqlid qiluvchi koʻplab tibbiy kasalliklar mavjud. Erta aniqlash va aralashuv yaxshi tiklanishni taʼminlaydi va bu bemorlarning hayot sifatini sezilarli darajada yaxshilaydi. Soʻnggi 30 yil ichida ovqatlanishning buzilishi tobora koʻproq namoyon boʻldi va taqdimotdagi oʻzgarishlar haqiqiy oʻsishni aks ettiradimi yoki yoʻqmi nomaʼlum.<ref>{{Kitob manbasi|title=Psychiatry|date=2019|last=Rebecca McKnight|isbn=978-0-19-106883-6|edition=5th|location=Oxford|oclc=1111983163}}</ref> Anoreksiya nervoza va bulimiya nervoza kengroq ovqatlanish buzilishlarining eng aniq belgilangan kichik guruhlari. Koʻpgina bemorlar ikkita asosiy tashxisning pastki chegarasi bilan namoyon boʻladi: boshqalari turli naqsh va alomatlarga ega.<ref>Gelder, Mayou, Geddes (2005). Psychiatry: p. 161. New York, NY; Oxford University Press Inc.</ref> Ovqatlanish buzilishi, ayniqsa anoreksiya nervoza yosh, oq tanli ayollar bilan bogʻliq deb hisoblanganligi sababli, boshqa irqlarda ovqatlanish buzilishi tashxisi kamdan-kam uchraydi. Bir tadqiqotda, klinisyenlarga qora tanli, ispan va oq tanli ayollarda ovqatlanishning buzilishi belgilarini koʻrsatadigan bir xil misollar taqdim etilganida, 44 % oq ayolning xatti-harakatlarini muammoli deb taʼkidladi; 41 % ispaniyalik ayolning xulq-atvorini muammoli deb aniqladi va klinisyenlarning atigi 17 foizi qora tanli ayolning xatti-harakatlarini muammoli deb taʼkidladilar (Gordon, Brattole, Wingate va Joiner, 2006).<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.nationaleatingdisorders.org/people-color-and-eating-disorders|ish=National Eating Disorders Association|sarlavha=People of Color and Eating Disorders|sana=18 February 2018}}</ref> == Davolash == Davolash ovqatlanish buzilishining turi va ogʻirligiga qarab oʻzgaradi va koʻpincha bir nechta davolash usullari qoʻllanadi.<ref>{{jurnal manbasi|title=The multimodal treatment of eating disorders|journal=World Psychiatry|volume=4|issue=2|pages=69–73|date=June 2005|pmid=16633511|pmc=1414734}}</ref> Ovqatlanish buzilishi uchun kognitiv xulq-atvor terapiyasining turli shakllari ishlab chiqilgan va foydali deb topilgan, shuningdek, psixoterapiyaning boshqa shakllari ham foydali boʻlishi mumkin.<ref name="Agras">{{jurnal manbasi|last=Agras|first1=W. Stewart|last2=Bohon|first2=Cara|title=Cognitive Behavioral Therapy for the Eating Disorders|journal=Annual Review of Clinical Psychology|date=7 May 2021|volume=17|issue=1|pages=417–438|doi=10.1146/annurev-clinpsy-081219-110907|pmid=33962536|issn=1548-5943}}</ref> Oila shifokorlari, shuningdek, psixiatrga murojaat qilishni istamaydiganlarni ragʻbatlantirish orqali ovqatlanish buzilishi bilan ogʻrigan odamlarni erta davolashda muhim rol oʻynaydi. Davolash jamoat dasturlari, shifoxonalar, kunlik dasturlar va guruhlar kabi turli xil sharoitlarda amalga oshirilishi mumkin.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=(Downey, 2014)|url=http://sgo.sagepub.com/content/4/3/2158244014550618|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150701070114/http://sgo.sagepub.com/content/4/3/2158244014550618|arxivsana=July 1, 2015}}</ref> Amerika Psixiatriya Assotsiatsiyasi (APA) ovqatlanish buzilishlarini davolashda jamoaviy yondashuvni tavsiya qiladi. Jamoa aʼzolari odatda psixiatr, terapevt va roʻyxatdan oʻtgan diyetisyendir, ammo boshqa klinisyenlar ham kiritilishi mumkin.<ref>{{Kitob manbasi|title=American Psychiatric Association practice guidelines for the treatment of psychiatric disorders|date=2006|publisher=American Psychiatric Association|location=Arlington, Virg.|isbn=978-0890423851|edition=3rd|url=http://psychiatryonline.org/pb/assets/raw/sitewide/practice_guidelines/guidelines/eatingdisorders.pdf}}</ref> Oʻrganilishicha baʼzi davolash usullari bular: * Kognitiv xulq-atvor terapiyasi (CBT)<ref name="Agras"/><ref>{{jurnal manbasi|title=Cognitive behavior therapy in the posthospitalization treatment of anorexia nervosa|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_2003-11_160_11/page/2046|journal=The American Journal of Psychiatry|volume=160|issue=11|pages=2046–2049|date=November 2003|pmid=14594754|doi=10.1176/appi.ajp.160.11.2046}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=[Cognitive behavioral therapy for eating disorders]|journal=Hu Li Za Zhi|volume=53|issue=4|pages=65–73|date=August 2006|pmid=16874604}}</ref><ref name="trial">{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=A randomized controlled trial of family therapy and cognitive behavior therapy guided self-care for adolescents with bulimia nervosa and related disorders|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_2007-04_164_4/page/591|journal=The American Journal of Psychiatry|volume=164|issue=4|pages=591–598|date=April 2007|pmid=17403972|doi=10.1176/appi.ajp.164.4.591}}</ref>, bu shaxsning his-tuygʻulari va xatti-harakatlari boshqa odamlar, vaziyatlar yoki hodisalar kabi tashqi stimullar oʻrniga oʻz fikrlari tufayli yuzaga keladi; gʻoya, agar vaziyatning oʻzi oʻzgarmasa ham, insonning fikrlashi va vaziyatga munosabatini oʻzgartirishdir. Ovqatlanish bozukluklarının kognitiv xatti-harakatlarini davolashga qarang. ** Qabul qilish va majburiyat terapiyasi : CBT ning bir turi<ref>{{jurnal manbasi|title=A case series investigating acceptance and commitment therapy as a treatment for previously treated, unremitted patients with anorexia nervosa|journal=European Eating Disorders Review|volume=17|issue=6|pages=426–434|date=November 2009|pmid=19760625|doi=10.1002/erv.962}}</ref> ** Kengaytirilgan kognitiv xulq-atvor terapiyasi (CBT-E): ovqatlanish buzilishlariga xos boʻlgan eng keng tarqalgan kognitiv xulq-atvor psixoterapiyasi<ref name="Agras" /><ref>{{jurnal manbasi|last=Atwood|first1=Molly E.|last2=Friedman|first2=Aliza|date=2020|title=A systematic review of enhanced cognitive behavioral therapy (CBT-E) for eating disorders|journal=The International Journal of Eating Disorders|volume=53|issue=3|pages=311–330|doi=10.1002/eat.23206|issn=1098-108X|pmid=31840285}}</ref> ** Kognitiv remediatsiya terapiyasi (CRT), kognitiv faoliyatni yaxshilash uchun moʻljallangan kognitiv mashqlar yoki kompensatsion aralashuvlar toʻplami.<ref>{{jurnal manbasi|title=Effects on the brain of a psychological treatment: cognitive remediation therapy: functional magnetic resonance imaging in schizophrenia|journal=The British Journal of Psychiatry|volume=181|pages=144–152|date=August 2002|pmid=12151286|doi=10.1192/bjp.181.2.144}}</ref><ref>Cognitive Remediation Therapy for Anorexia Nervosa by Kate Tchanturia Publisher: Cambridge University Press; 1st edition (April 30, 2010) {{ISBN|0-521-74816-X}} {{ISBN|978-0-521-74816-2}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Cognitive remediation therapy for patients with anorexia nervosa: preliminary findings|journal=Annals of General Psychiatry|volume=6|issue=1|page=14|date=June 2007|pmid=17550611|pmc=1892017|doi=10.1186/1744-859X-6-14}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=[Cognitive remediation therapy in adolescent anorexia nervosa--case report]|journal=Psychiatria Polska|volume=43|issue=1|pages=115–124|year=2009|pmid=19694406}}</ref> * Kattalar uchun Maudsley anoreksiya nervoza davolash (MANTRA), bu qattiq maʼlumotni qayta ishlash uslublari, hissiy qochish, anoreksiyaga qarshi eʼtiqodlar va shaxslararo munosabatlardagi qiyinchiliklarni hal qilishga qaratilgan.<ref name="Agras" /><ref>{{jurnal manbasi|title=The Maudsley Model of Anorexia Nervosa Treatment for Adults (MANTRA): Development, Key Features, and Preliminary Evidence|journal=Journal of Cognitive Psychotherapy|volume=28|issue=1|pages=48–71|date=2014|pmid=32759130|doi=10.1891/0889-8391.28.1.48}}</ref> Davolashning ushbu toʻrtta maqsadi anoreksiya nervozaning kognitiv-shaxslararo parvarishlash modeli doirasida asosiy parvarish omillari boʻlishi taklif etiladi.<ref>{{jurnal manbasi|title=Anorexia nervosa: valued and visible. A cognitive-interpersonal maintenance model and its implications for research and practice|url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-clinical-psychology_2006-09_45_3/page/343|journal=The British Journal of Clinical Psychology|volume=45|issue=Pt 3|pages=343–366|date=September 2006|pmid=17147101|doi=10.1348/014466505X53902}}</ref> * Dialektik xulq-atvor terapiyasi<ref name="Agras" /><ref>{{jurnal manbasi|title=Dialectical behavior therapy for bulimia nervosa|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_2001-04_158_4/page/632|journal=The American Journal of Psychiatry|volume=158|issue=4|pages=632–634|date=April 2001|pmid=11282700|doi=10.1176/appi.ajp.158.4.632}}</ref> * Oila terapiyasi<ref name="Agras" /><ref>{{jurnal manbasi|title=Family therapy for adolescent anorexia nervosa: the results of a controlled comparison of two family interventions|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-child-psychology-and-psychiatry_2000-09_41_6/page/727|journal=Journal of Child Psychology and Psychiatry, and Allied Disciplines|volume=41|issue=6|pages=727–736|date=September 2000|pmid=11039685|doi=10.1111/1469-7610.00660}}</ref>, jumladan, " qoʻshma oilaviy terapiya " (CFT), „ajratilgan oila terapiyasi“ (SFT) va Maudsley oilaviy terapiyasi .<ref>{{jurnal manbasi|title=The Maudsley model of family-based treatment for anorexia nervosa: a qualitative evaluation of parent-to-parent consultation|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-marital-and-family-therapy_2009-04_35_2/page/181|journal=Journal of Marital and Family Therapy|volume=35|issue=2|pages=181–192|date=April 2009|pmid=19302516|doi=10.1111/j.1752-0606.2009.00115.x}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Five-years of family based treatment for anorexia nervosa: the Maudsley Model at the Children's Hospital at Westmead|journal=International Journal of Adolescent Medicine and Health|volume=19|issue=3|pages=277–283|year=2007|pmid=17937144|doi=10.1515/IJAMH.2007.19.3.277}}</ref> * Xulq-atvor terapiyasi : nazoratni qoʻlga kiritish va istalmagan xatti-harakatlarni oʻzgartirishga qaratilgan<ref name="Agras" /><ref>{{jurnal manbasi|title=Bulimia nervosa: group behavior therapy with exposure plus response prevention|journal=Psychological Reports|volume=66|issue=2|pages=667–674|date=April 1990|pmid=1971954|doi=10.2466/PR0.66.2.667-674}}</ref> * Shaxslararo psixoterapiya (IPT)<ref name="Agras" /><ref>{{jurnal manbasi|title=Interpersonal psychotherapy for anorexia nervosa|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-eating-disorders_2000-03_27_2/page/n6|journal=The International Journal of Eating Disorders|volume=27|issue=2|pages=125–39|date=March 2000|pmid=10657886|doi=10.1002/(SICI)1098-108X(200003)27:2<125::AID-EAT1>3.0.CO;2-4}}</ref> * Kognitiv hissiy xulq-atvor terapiyasi (CEBT)<ref>{{jurnal manbasi|year=2006|title=Cognitive Emotional Behavioural Therapy for the eating disorders; working with beliefs about emotions|journal=European Eating Disorders Review|volume=14|issue=6|pages=448–461|doi=10.1002/erv.747}}</ref> * Art terapiya<ref>{{jurnal manbasi|title=Arts-based therapies in the treatment of eating disorders|journal=Eating Disorders|volume=14|issue=2|pages=131–142|year=2006|pmid=16777810|doi=10.1080/10640260500403857}}</ref> * Oziqlantirish boʻyicha maslahat<ref>{{jurnal manbasi|title=Cognitive-behavioral therapy and nutritional counseling in the treatment of bulimia nervosa and binge eating|journal=Eating Behaviors|volume=1|issue=1|pages=3–21|date=September 2000|pmid=15001063|doi=10.1016/S1471-0153(00)00008-8|url=http://www2.hawaii.edu/~jlatner/downloads/pubs/eating_behaviors2000.pdf}}</ref> va tibbiy ovqatlanish terapiyasi<ref>{{jurnal manbasi|title=Quantitative real-time PCR for detection of monkey B virus (Cercopithecine herpesvirus 1) in clinical samples|journal=Journal of Virological Methods|volume=109|issue=2|pages=245–251|date=May 2003|pmid=12711069|doi=10.1016/S0166-0934(03)00078-8}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Eating disorders: current nutrition therapy and perceived needs in dietetics education and research|journal=Journal of the American Dietetic Association|volume=95|issue=10|pages=1109–1112|date=October 1995|pmid=7560681|doi=10.1016/S0002-8223(95)00301-0}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=American Dietetic Association|title=Position of the American Dietetic Association: Nutrition intervention in the treatment of anorexia nervosa, bulimia nervosa, and other eating disorders|journal=Journal of the American Dietetic Association|volume=106|issue=12|pages=2073–2082|date=December 2006|pmid=17186637|doi=10.1016/j.jada.2006.09.007}}</ref> * Oʻz-oʻziga yordam va boshqariladigan oʻz-oʻziga yordam AN, BN va BEDda foydali boʻlishi koʻrsatilgan;<ref name="trial" /><ref>{{jurnal manbasi|title=Self-help and guided self-help for eating disorders|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=3|issue=3|pages=CD004191|date=July 2006|pmid=16856036|doi=10.1002/14651858.CD004191.pub2}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Self-help for bulimia nervosa: a randomized controlled trial|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_2003-05_160_5/page/973|journal=The American Journal of Psychiatry|volume=160|issue=5|pages=973–978|date=May 2003|pmid=12727703|doi=10.1176/appi.ajp.160.5.973}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Four-year follow-up of guided self-change for bulimia nervosa|journal=Eating and Weight Disorders|volume=8|issue=3|pages=212–217|date=September 2003|pmid=14649785|doi=10.1007/bf03325016}}</ref> bu qoʻllab-quvvatlash guruhlari va anonim ovqatlanish buzilishi va anonim overeaters kabi oʻz-oʻziga yordam guruhlarini oʻz ichiga oladi.<ref name="Peterson2009">{{jurnal manbasi|title=The efficacy of self-help group treatment and therapist-led group treatment for binge eating disorder|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_2009-12_166_12/page/1347|journal=The American Journal of Psychiatry|volume=166|issue=12|pages=1347–1354|date=December 2009|pmid=19884223|pmc=3041988|doi=10.1176/appi.ajp.2009.09030345}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Binge eating and weight loss in a self-help behavior modification program|journal=Obesity|volume=14|issue=7|pages=1244–1249|date=July 2006|pmid=16899805|doi=10.1038/oby.2006.141}}</ref> Maʼnoli munosabatlarga ega boʻlish koʻpincha tiklanish yoʻlidir. [[Professor]] Cynthia M. Bulik fikricha, hayotingizda sherigingiz, doʻstingiz yoki boshqa yaqin odamingiz muammoli ovqatlanish usulidan uzoqlashishi mumkin.<ref>Ätstört (2022), Swedish Public Service show, Part 3 44:20</ref> * [[Psixoanaliz|psixoanalitik psixoterapiya]]<ref name="Agras" /> * Statsionar yordam Anoreksiya bilan ogʻrigan bolalar uchun yagona yaxshi tasdiqlangan davolash — bu oilaviy davolanish.<ref name="Lock">{{jurnal manbasi|title=An Update on Evidence-Based Psychosocial Treatments for Eating Disorders in Children and Adolescents|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-child-and-adolescent-psych_september-october-2015_44_5/page/707|journal=Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology|volume=44|issue=5|pages=707–721|date=2015|pmid=25580937|doi=10.1080/15374416.2014.971458}}</ref> Biroq, bolalarda ovqatlanishning boshqa buzilishlari uchun yaxshi tasdiqlangan davolash usullari mavjud emas, garchi bulimiyani davolashda oilaviy davolanish usullari qoʻllangan.<ref name="Lock" /> === Davolash uchun toʻsiqlar === Ovqatlanish buzilishini davolashda turli xil toʻsiqlar aniqlangan, ular odatda individual va tizimli toʻsiqlarga guruhlangan. Shaxsiy toʻsiqlar orasida sharmandalik, stigma qoʻrquvi, madaniy idrok, muammoning jiddiyligini minimallashtirish, ruhiy salomatlik xizmatlarini bilmaslik va ruhiy salomatlik mutaxassislariga ishonchsizlik kiradi. Tizimli toʻsiqlar orasida til farqlari, moliyaviy cheklovlar, sugʻurta qoplamasi yoʻqligi, sogʻliqni saqlash muassasalariga kirish imkoni yoʻqligi, vaqt toʻqnashuvi, uzoq kutish, transport etishmasligi va bola parvarishining etishmasligi kiradi.<ref name="jojvy" /> Bu toʻsiqlar, ayniqsa, ovqatlanish buzilishi sohasida hukmron boʻlgan oriq, oq, badavlat qiz stereotipidan tashqarida aniqlaganlar uchun yanada kuchayishi mumkin<ref>Sonneville, K. R., & Lipson, S. K. (2018). Disparities in eating disorder diagnosis and treatment according to weight status, race/ethnicity, socioeconomic background, and sex among college students. International Journal of Eating Disorders, 51(6), 518-526. 10.1002/eat.22846</ref>, shunday qilib, bu stereotip bilan tanishmaganlar davolanishga kamroq moyil boʻladi.<ref name=":18" /> [[COVID-19 pandemiyasi|COVID-19 pandemiyasi davridagi]] sharoitlar ovqatlanish buzilishi boʻlganlar duch keladigan qiyinchiliklarni va sogʻlom odamlarda ovqatlanish buzilishlarini rivojlanishi xavfini oshirishi mumkin. Pandemiya har bir inson uchun stressli hayotiy voqea boʻlib, tashvish va izolyatsiyani kuchaytirdi, oddiy tartiblarni buzdi, iqtisodiy tanglikni va oziq-ovqat xavfsizligini keltirib chiqardi va zarur resurslarni, jumladan, oziq-ovqat va tibbiy davolanishni qiyinlashtiradi va qiyinlashtiradi.<ref name="Weissman">{{jurnal manbasi|last=Weissman|first1=Ruth S.|last2=Bauer|first2=Stephanie|last3=Thomas|first3=Jennifer J.|title=Access to evidence‐based care for eating disorders during the COVID‐19 crisis|journal=The International Journal of Eating Disorders|date=2020|volume=53|issue=5|pages=369–376|doi=10.1002/eat.23279|pmid=32338400|pmc=7267278|issn=0276-3478}}</ref><ref name="Powell">{{jurnal manbasi|last=Powell|first1=Kendall|title=Searching for a better treatment for eating disorders|journal=Knowable Magazine|date=16 December 2021|doi=10.1146/knowable-121621-1|url=https://knowablemagazine.org/article/mind/2021/searching-better-treatment-eating-disorders|access-date=23 December 2021}}</ref><ref name="Miniati">{{jurnal manbasi|last=Miniati|first1=Mario|last2=Marzetti|first2=Francesca|last3=Palagini|first3=Laura|last4=Marazziti|first4=Donatella|last5=Orrù|first5=Graziella|last6=Conversano|first6=Ciro|last7=Gemignani|first7=Angelo|title=Eating Disorders Spectrum During the COVID Pandemic: A Systematic Review|journal=Frontiers in Psychology|date=2021|volume=12|pages=4161|doi=10.3389/fpsyg.2021.663376|pmid=34658992|pmc=8511307|issn=1664-1078}}</ref><ref name="Mostafavi">{{jurnal manbasi|last=Mostafavi|first1=Beata|title=Study: Hospitalizations for eating disorders spike among adolescents during COVID|journal=University of Michigan|date=July 7, 2021|url=https://labblog.uofmhealth.org/rounds/study-hospitalizations-for-eating-disorders-spike-among-adolescents-during-covid|access-date=23 December 2021}}</ref> Angliyadagi COVID-19 pandemiyasi ovqatlanish buzilishi xizmatlariga talabning keskin oʻsishiga olib keldi, uni ingliz NHS qondirishga harakat qildi. Sogʻliqni saqlash va parvarish qilish boʻyicha mukammallik instituti va NHS Angliya ikkalasi ham xizmatlar ovqatlanish buzilishini davolashni taklif qilish kerakligini aniqlash uchun tana massasi indeksi yoki kasallik davomiyligidan foydalangan holda chegaralarni qoʻymaslik kerakligini maslahat berdi, ammo bu tavsiyalarga rioya qilinmaganligi haqida xabarlar bor.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=13 April 2021 |title=Mental Health Matters: Celebrity death among cascade of concern over eating disorders |publisher=Health Service Journal |url=https://www.hsj.co.uk/mental-health-matters-celebrity-death-among-cascade-of-concern-over-eating-disorders/7029878.article |access-date=5 June 2021}}</ref> === Dori-darmonlar === Orlistat semirishni davolashda qoʻllanadi. Olanzapin kilogramm ortishiga yordam beradi, shuningdek, vazn ortishi bilan bogʻliq obsesiv xatti-harakatlarni yaxshilash qobiliyatiga ega [[Rux|sink]] qoʻshimchalari foydali ekanligi isbotlangan va [[Gidrokortizon|kortizol]] ham tekshirilmoqda.<ref>{{jurnal manbasi|title=How useful are pharmacological treatments in eating disorders?|journal=Psychopharmacology Bulletin|volume=36|issue=2|pages=88–104|year=2002|pmid=12397843}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Cyproheptadine in anorexia nervosa|journal=The British Journal of Psychiatry|volume=134|pages=67–70|date=January 1979|pmid=367480|doi=10.1192/bjp.134.1.67}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Medication and psychotherapy in the treatment of bulimia nervosa|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_1997-04_154_4/page/523|journal=The American Journal of Psychiatry|volume=154|issue=4|pages=523–31|date=April 1997|pmid=9090340|doi=10.1176/ajp.154.4.523}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Binge eating disorder: response to naltrexone|journal=International Journal of Obesity and Related Metabolic Disorders|volume=19|issue=2|pages=143–5|date=February 1995|pmid=7735342}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Pimozide combined with behavior therapy in the short-term treatment of anorexia nervosa. A double-blind placebo-controlled cross-over study|journal=Acta Psychiatrica Scandinavica|volume=66|issue=6|pages=445–50|date=December 1982|pmid=6758492|doi=10.1111/j.1600-0447.1982.tb04501.x}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=How does zinc supplementation benefit anorexia nervosa?|journal=Eating and Weight Disorders|volume=11|issue=4|pages=e109-11|date=December 2006|pmid=17272939|doi=10.1007/BF03327573}}</ref> Ikkita farmatsevtika, Prozak<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Treating bulimia nervosa|ish=Harvard Health|url=https://www.health.harvard.edu/newsletter_article/Treating-bulimia-nervosa|kirish sanasi=2020-08-19|arxivsana=2020-09-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200902111941/https://www.health.harvard.edu/newsletter_article/Treating-bulimia-nervosa}}</ref> va Vyvanse<ref>{{jurnal manbasi|title=Novel pharmacologic treatment in acute binge eating disorder - role of lisdexamfetamine|journal=Neuropsychiatric Disease and Treatment|volume=12|pages=833–41|date=2016-04-18|pmid=27143885|pmc=4841437|doi=10.2147/NDT.S80881}}</ref> FDA tomonidan mos ravishda bulimiya nervoza va eb-ichish buzilishini davolash uchun tasdiqlangan. Olanzapin anoreksiya nervozani davolash uchun ham qoʻllangan.<ref>{{Veb manbasi|muallif=Spettigue|ism=Wendy|sarlavha=How much do we really know about the effectiveness of olanzapine use in patients with anorexia nervosa?|url=http://www.jneuropsychiatry.org/peer-review/how-much-do-we-really-know-about-the-effectiveness-of-olanzapine-use-in-patients-with-anorexia-nervosa-neuropsychiatry.pdf}}</ref> Shuningdek, anoreksiya nervoza va ortiqcha ovqatlanish buzilishi uchun MDMA, psilosibin va ketamin kabi psixika va psixikaga qoʻshni dori vositalarini oʻrganish boʻyicha tadqiqotlar olib borilmoqda.<ref>{{Veb manbasi|sana=2020-08-19|sarlavha=What Psychedelics Could Mean for Eating Disorders|url=https://www.lucid.news/eating-disorders-psychedelic-therapy/|kirish sanasi=2020-08-19|ish=Lucid News}}</ref> == Natijalar == Anoreksiya nervoza, bulimiya nervoza va ortiqcha ovqatlanish buzilishi uchun umumiy kelishuv mavjud boʻlib, toʻliq tiklanish darajasi 50 % dan 85 % gacha, odamlarning katta qismi hech boʻlmaganda qisman remissiyani boshdan kechiradi.<ref name="Peterson2009"/><ref>{{jurnal manbasi|title=Prognosis of anorexia nervosa|journal=The American Journal of Psychiatry|volume=160|issue=9|page=1708; author reply 1708|date=September 2003|pmid=12944354|doi=10.1176/appi.ajp.160.9.1708}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Randomized controlled trial of a treatment for anorexia and bulimia nervosa|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2002-07-09_99_14/page/9486|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=99|issue=14|pages=9486–91|date=July 2002|pmid=12082182|pmc=123167|doi=10.1073/pnas.142284799|bibcode=2002PNAS...99.9486B}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Recovery and relapse in anorexia and bulimia nervosa: a 7.5-year follow-up study|url=https://archive.org/details/journal-american-academy-child-adolescent-psychiatry_1999-07_38_7/page/829|journal=Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry|volume=38|issue=7|pages=829–37|date=July 1999|pmid=10405500|doi=10.1097/00004583-199907000-00012}}</ref> Bu umrbod kurash boʻlishi mumkin yoki uni bir necha oy ichida engib oʻtish mumkin. * Homilador boʻlmaganlar: ortiqcha ovqatlanish buzilishi boʻlgan homilador ayollar, boshqa ovqatlanish buzilishlari boʻlgan homilador ayollarga qaraganda, koʻproq homilador boʻlish ehtimoli borligini koʻrsatdi. Oʻtkazilgan tadqiqotga koʻra, tekshirilayotgan bir guruh homilador ayollarning 46,7 foizi BED tashxisi qoʻyilgan ayollarda homiladorlikning tushishi bilan yakunlangan, 23,0 foizi nazorat ostida. Xuddi shu tadqiqotda, Bulimiya nervoza tashxisi qoʻyilgan ayollarning 21,4 foizi homiladorliklari abort bilan tugaydi va faqat 17,7 % nazorat ostida.<ref>{{jurnal manbasi|title=Reproductive health outcomes in eating disorders|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-eating-disorders_2013-12_46_8/page/826|journal=The International Journal of Eating Disorders|volume=46|issue=8|pages=826–33|date=December 2013|pmid=23996114|doi=10.1002/eat.22179}}</ref> * Relaps : BN va EDNOS (boshqa tarzda belgilanmagan ovqatlanish buzilishi) dan remissiyada boʻlgan odam oʻziga zarar etkazish odatiga qaytish xavfi yuqori. Ish bilan bogʻliq yuqori stress, jamiyatning bosimi, shuningdek, odamni stressga olib keladigan boshqa hodisalar kabi omillar odamni ogʻriqni engillashtiradigan narsaga qaytarishi mumkin. Tadqiqot 60 oy davomida BN yoki EDNOS tashxisi qoʻyilgan tanlangan odamlar guruhini kuzatdi. 60 oy tugagandan soʻng, tadqiqotchilar odamda relaps bor yoki yoʻqligini qayd etishdi. Natijalar shuni koʻrsatdiki, ilgari EDNOS tashxisi qoʻyilgan odamning ehtimoli qayta tiklanish ehtimoli 41 %; BN boʻlgan odamda 47 % imkoniyat bor edi.<ref>{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Stressful life events predict eating disorder relapse following remission: six-year prospective outcomes|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-eating-disorders_2012-03_45_2/page/185|journal=The International Journal of Eating Disorders|volume=45|issue=2|pages=185–92|date=March 2012|pmid=21448971|pmc=3275672|doi=10.1002/eat.20909}}</ref> * Ishonchsizlik : Birikish tashvish belgilarini koʻrsatadigan odamlar, ehtimol, oʻzlarining hissiy holatini bildirishda muammolarga duch kelishadi, shuningdek, samarali ijtimoiy yordam izlashda muammolarga duch kelishadi. Biror kishi ushbu alomatni qabul qilganligining belgilariga oʻz qaramogʻiga eʼtirof etmaslik yoki u ogʻriqni his qilganda kiradi. Klinik namunada aniq koʻrinib turibdiki, bemorning tiklanishining davolashdan oldingi bosqichida, ovqatlanish buzilishining yanada ogʻir belgilari toʻgʻridan-toʻgʻri yuqori bogʻlanish xavotiriga mos keladi. Ushbu alomat qanchalik kuchaysa, davolanishdan oldin ovqatlanish buzilishini kamaytirishga erishish shunchalik qiyin boʻladi.<ref>{{jurnal manbasi|title=Attachment insecurity predicts eating disorder symptoms and treatment outcomes in a clinical sample of women|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-nervous-and-mental-disease_2010-09_198_9/page/653|journal=The Journal of Nervous and Mental Disease|volume=198|issue=9|pages=653–9|date=September 2010|pmid=20823727|doi=10.1097/nmd.0b013e3181ef34b2}}</ref> * Qaror qabul qilishning buzilishi: Tadqiqotlar ovqatlanish buzilishi va qaror qabul qilish oʻrtasidagi munosabatlar boʻyicha aralash natijalarni topdi. Tadqiqotchilar doimiy ravishda anoreksiya bilan ogʻrigan bemorlarning qaror qabul qilish qobiliyatini oʻlchash uchun moʻljallangan Ayova qimor topshirigʻini bajarishda oʻz qarorlarining uzoq muddatli oqibatlari haqida kamroq oʻylash qobiliyatiga ega ekanligini aniqladilar. Binobarin, ular shoshilinch va zararli tanlov qilish xavfi yuqori edi.<ref>{{jurnal manbasi|display-authors=6|last=Tenconi|first1=Elena|last2=Degortes|first2=Daniela|last3=Clementi|first3=Maurizio|last4=Collantoni|first4=Enrico|last5=Pinato|first5=Claudia|last6=Forzan|first6=Monica|last7=Cassina|first7=Matteo|last8=Santonastaso|first8=Paolo|last9=Favaro|first9=Angela|date=March 2016|title=Clinical and genetic correlates of decision making in anorexia nervosa|journal=Journal of Clinical and Experimental Neuropsychology|volume=38|issue=3|pages=327–337|doi=10.1080/13803395.2015.1112878|pmid=26713494|issn=1380-3395}}</ref> Anoreksiya belgilari [[osteoporoz]]ga duchor boʻlish ehtimolini oshiradi. Sochlarning ingichkalashi, shuningdek, quruq sochlar va terilar ham juda keng tarqalgan. Bemorga hech qanday davolash choralari koʻrilmasa, yurak mushaklari ham oʻzgara boshlaydi. Bu yurakning past [[qon bosimi]] bilan birga gʻayritabiiy sekin yurak tezligiga olib keladi. Yurak etishmovchiligi, bu sodir boʻlganda, asosiy eʼtiborga aylanadi.<ref>{{jurnal manbasi|year=2000|title=Mortality rates and causes of death|url=https://archive.org/details/sim_european-eating-disorders-review_2000-03_8_2/page/181|journal=European Eating Disorders Review|volume=8|issue=2|pages=181–187|doi=10.1002/(SICI)1099-0968(200003)8:2<181::AID-ERV336>3.0.CO;2-#}}</ref> Butun tanadagi mushaklar kuchini yoʻqota boshlaydi. Bu odamda zaiflik, uyquchanlik va zaiflikni his qila boshlaydi. Ushbu alomatlar bilan birga tanada lanugo deb ataladigan soch qatlami oʻsishni boshlaydi. Inson tanasi buni tanadagi yogʻning past foizi tufayli issiqlik va izolyatsiya etishmasligiga javoban qiladi.<ref name=":0">{{Veb manbasi|url=https://www.nationaleatingdisorders.org/health-consequences-eating-disorders|sarlavha=Health Consequences of Eating Disorders|sana=2017-02-21|nashriyot=National Eating Disorder Association|arxivurl=https://web.archive.org/web/20151127230414/http://www.nationaleatingdisorders.org/health-consequences-eating-disorders|arxivsana=2015-11-27|kirish sanasi=2016-01-08}}</ref> Bulimiya belgilari yurak etishmovchiligi va oʻlimga olib kelishi mumkin boʻlgan tartibsiz yurak urishi kabi yurak muammolarini oʻz ichiga oladi. Bu doimiy ichish va tozalash jarayonining natijasi boʻlgan elektrolitlar muvozanati tufayli yuzaga keladi. Oshqozon yorilishi ehtimoli ortadi. Oshqozon yorilishi — bu oʻlimga olib kelishi mumkin boʻlgan oshqozon shilliq qavatining toʻsatdan yorilishi. Qusiq tarkibidagi kislotalar qiziloʻngachning yorilishiga, shuningdek, tishlarning parchalanishiga olib kelishi mumkin. Natijada, laksatiflarni soʻrilishi natijasida, ich qotishi bilan birga tartibsiz ichak harakatlari paydo boʻlishi mumkin. Oshqozon yarasi deb ataladigan [[Yara kasalligi|oshqozon shilliq qavati boʻylab yaralar]] paydo boʻla boshlaydi va [[pankreatit]] rivojlanish ehtimoli ortadi.<ref name=":0"/> Koʻp ovqatlanish belgilari yuqori qon bosimini oʻz ichiga oladi, agar u davolanmasa, yurak xastaligiga olib kelishi mumkin. Koʻpgina bemorlar [[xolesterin]] darajasining oshishini tan olishadi. [[Oʻt pufagi|Oʻt pufagi kasalligiga]] tashxis qoʻyish ehtimoli ortadi, bu esa odamning ovqat hazm qilish tizimiga taʼsir qiladi.<ref name=":0"/> === Oʻlim xavfi === [[Fayl:Death_rates_from_eating_disorders,_OWID.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/Death_rates_from_eating_disorders%2C_OWID.svg/220px-Death_rates_from_eating_disorders%2C_OWID.svg.png|thumb| Ovqatlanish buzilishidan oʻlim darajasi, OWID]] Ovqatlanishning buzilishi 2010-yil holatiga koʻra yiliga 7000 ga yaqin oʻlimga olib keladi va bu ularni oʻlim darajasi eng yuqori boʻlgan ruhiy kasalliklarga aylantiradi<ref name="Loz2012">{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010|journal=Lancet|volume=380|issue=9859|pages=2095–128|date=December 2012|pmid=23245604|doi=10.1016/S0140-6736(12)61728-0|url=https://zenodo.org/record/2557786}}</ref> Anoreksiya oʻlim xavfiga ega, bu oʻlimning 20 foizini [[Oʻzini oʻldirish|oʻz joniga qasd qilish]] natijasida 5 baravar oshiradi.<ref name="Arcelus_2011">{{jurnal manbasi|title=Mortality rates in patients with anorexia nervosa and other eating disorders. A meta-analysis of 36 studies|journal=Archives of General Psychiatry|volume=68|issue=7|pages=724–31|date=July 2011|pmid=21727255|doi=10.1001/archgenpsychiatry.2011.74}}</ref> Bulimiya va boshqa kasalliklarda oʻlim darajasi taxminan 2 baravar koʻpayadi.<ref name="Arcelus_2011" /> Anoreksiya bilan kasallanganlar uchun oʻlim darajasi yiliga 1000 kishiga 5,4 ni tashkil qiladi. Taxminan 1,3 oʻlim oʻz joniga qasd qilish tufayli sodir boʻlgan. Statsionar sharoitda boʻlgan yoki boʻlgan odam 1000 kishiga 4,6 oʻlim koʻrsatkichiga ega edi. Bulimiya bilan ogʻrigan shaxslardan yiliga 1000 kishiga 2 kishi va EDNOS bilan kasallanganlar orasida har 1000 kishiga taxminan 3,3 kishi vafot etadi.<ref name="Arcelus_2011"/> * Boshqacha belgilanmagan ovqatlanish buzilishi * [[Anoreksiya|Ogʻirlikdan fobiya]] == Manbalar == == Havolalar == {{Medical resources|ICD10={{ICD10|F|50||f|50}}|ICD9={{ICD9|307.5}}|MeshID=D001068|SNOMED CT=72366004}} * {{Curlie|Health/Mental_Health/Disorders/Eating}} {{Mental and behavioural disorders|selected=physical}}{{Borderline personality disorder}}{{Neuroscience}}{{Psychiatry}}{{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Psixologik kasalliklar]] [[Turkum:Oshqozon-ichak yoʻli kasalliklari]] gho470uqteb6elpw90mf1m1iye33gxq 0 769802 6274059 6143724 2026-09-20T17:49:58Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274059 wikitext text/x-wiki {{Qoʻshiq bilgiqutisi | nomi = Mr. Brightside | muqova = | alt = | turi = Singl | artist = [[the Killers]] | albom = [[Hot Fuss]] | B-tomon = * „[[Smile Like You Mean It]]“ * „On Top“ * „Who Let You Go?“ * „Change Your Mind“ | chiqarilgan = {{start date|2003|9|29}} | yozib_olingan = 2001-2003 | studiya = * Kill the Messenger ([[Henderson, Nevada|Henderson]], [[Nevada]]) * Cornerstone ([[Berkeley, California|Berkeley]], [[California]]) | janr = * [[Alternativ rok]]<ref>{{veb manbasi|url=https://idobi.com/editorial/uncovered-mr-brightside/|title=(Un)Covered: Mr. Brightside|last=Devotta|first=Sam|date=November 29, 2017|website=[[idobi Radio]]|access-date=June 11, 2019|arxivsana=2021-05-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210510090516/https://idobi.com/editorial/uncovered-mr-brightside/}}</ref> * {{nowrap|[[New wave music|new wave]]}} * [[synth-pop]]<ref>{{veb manbasi|url=https://www.nytimes.com/2013/05/16/arts/music/the-killers-at-madison-square-garden.html|title=Arena-Rock Masters, Unafraid to Leave the Lights On|last=Pareles|first=Jon|website=New York Times|date=May 15, 2013|access-date=June 11, 2019}}</ref> * {{nowrap|[[pop-rok]]}}<ref>{{veb manbasi|url=https://www.dailytarheel.com/article/2017/09/review-the-killers-wonderful-wonderful-is-less-than-wonderful|title=Review: The Killers' 'Wonderful Wonderful' is less than wonderful|last=Scarisbrick|first=Betsy|date=September 24, 2017|website=[[The Daily Tar Heel]]|access-date=June 11, 2019|arxivsana=2020-08-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200814144807/https://www.dailytarheel.com/article/2017/09/review-the-killers-wonderful-wonderful-is-less-than-wonderful}}</ref> * [[power pop]]<ref>{{veb manbasi|first=Bryan|last=Rolli|url=https://www.billboard.com/articles/columns/rock/7988717/the-killers-panic-at-the-disco-las-vegas-number-one-albums|title=The Killers and Panic! at the Disco: How the Two Veteran Rock Bands Took the Long Way to the Top|publisher=Billboard|date=October 4, 2017|access-date=June 8, 2019}}</ref> * [[electronic rock|synth-rock]]<ref>{{veb manbasi|url=https://music.avclub.com/with-hot-fuss-the-killers-caused-and-defined-a-scene-1798284045|title=With Hot Fuss, The Killers caused (and defined) a scene|last=Partridge|first=Kenneth|date=September 1, 2015|website=[[The A.V. Club]]|access-date=April 4, 2020|arxivsana=2020-11-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201108101535/https://music.avclub.com/with-hot-fuss-the-killers-caused-and-defined-a-scene-1798284045}}</ref> | davomiyligi = {{Davomiylik|m=3|s=43}} | leybl = * [[Island Records|Island]] * [[Lizard King Records|Lizard King]] | shoir = * [[Brandon Flowers]] * [[Dave Keuning]] | prodyuser = The Killers | prev_title = | prev_year = | next_title = [[Somebody Told Me]] | next_year = 2004 | yana = {{Extra chronology | artist = | type = single | prev_title = [[Somebody Told Me]] | prev_year = 2004 | title = Mr. Brightside (re-issue) | year = 2004 | next_title = [[All These Things That I've Done]] | next_year = 2004 }} {{External music video|{{YouTube|gGdGFtwCNBE|„Mr. Brightside“}}}} }} „'''Mr. Brightside'''“ ({{tarjima|Janob Nekbin}}) — AQShda tuzilgan „[[The Killers]]“ [[rok]] musiqa guruhining ilk eʼlon qilingan qoʻshigʻi. Guruhning debut singli boʻlib, 2004-yil chiqarilgan „[[Hot Fuss]]“ albomiga kiritilgan. Qoʻshiqni guruh aʼzolari [[Brandon Flowers]] va [[Dave Keuning]]lar yozishgan.<ref>{{veb manbasi |title=The History Of 'Mr. Brightside' By The Killers, 10 Years Later |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/07/12/mr-brightside-history_n_3586432.html |website=The Huffington Post |date=12.7.2013 |access-date=6.8.2022}}</ref> Qoʻshiq uchun ikki klip suratga olingan. Biri oq-qora boʻlib, unda guruh aʼzolari boʻsh xonada ashulani ijro etayotgani tasvirlangan. Ikkinchi klip 2001-yilda chiqarilgan „[[Moulin Rouge!]]“ filmi asosida olingan boʻlib, ashulaning qayta relizi bilan birga eʼlon qilingan. Qoʻshiq matni haqiqiy voqea asosida yozilgan boʻlib, unda solist Flowersning qiz oʻrtogʻi unga xiyonat qilganidan keyingi ahvoli tasvirlangan.<ref name="BBC News">{{Yangiliklar manbasi|date=April 1, 2021|title=Mr Brightside: The hit that just won't die|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-56601090|access-date=April 1, 2021}}</ref> Qoʻshiq ilk bor 2003-yilning 29-sentyabrida eʼlon qilingan. 2004-yilda qayta reliz qilinishi ortidan koʻproq shuhrat qozongan va AQSh va Buyuk Britaniya xit-paradlarida 10-pogʻonagacha koʻtarilgan. Tarona „The Killers“ guruhining AQSh eng koʻp sotilgan qoʻshigʻi boʻlib, mamlakat hududida 3,5 milliondan oshiq adadda sotilgan.<ref name="Yahoo Chartwatch 01-09-2013">{{yangiliklar manbasi |url=http://music.yahoo.com/blogs/chart-watch/week-ending-jan-6-2013-first-top-10-225323414.html |title=Week Ending Jan. 6, 2013: The First Top 10 Hit of 2013 |author=Paul Grein |work=Chart Watch |publisher=[[Yahoo Music]] |date=9.1.2013 |access-date=6.8.2022}}</ref> Buyuk Britaniyada ham 3,52 milliondan oshiq nusxada sotilgan. „Mr. Brightside“ [[UK Singles Chart|Buyuk Britaniya singlar xit-paradida]] eng uzoq muddat qolgan qoʻshiqdir: 2022-yilning mart holatiga koʻra, tarona 307 hafta (yaʼni, 5 yilu 10 oy) davomida xit-paraddan tushmagan.<ref>{{jurnal manbasi|url=https://www.billboard.com/articles/news/9552481/the-killers-mr-brightside-uk-chart-milestone/|title=The Killers' 'Mr Brightside' Chalks up U.K. Chart Milestone|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> Shuningdek, ashula Buyuk Britaniyada bugunga qadar eng koʻp koʻchirib olingan 15 rok qoʻshiqning biridir.<ref name="most downloaded">{{veb manbasi|url=http://www.gigwise.com/news/90725/sex-on-fire-revealed-as-the-uks-most-downloaded-rock-song-of-all-time|title='Sex On Fire' revealed as UK's most downloaded rock song ever|author=Alexandra Pollard|work=gigwise.com}}</ref> „Mr. Brightside“ qoʻshigʻini „[[Absolute Radio]]“ hamda „[[XFM]]“ radiostansiyalari „10 yillik ashulasi“ ({{lang-en|Song of the Decade}}) deb topgan. 2010-yilning aprelida „[[Last.fm]]“ musiqa sayti „Mr. Brightside“ ashulasi sayt oʻz faoliyatini boshlaganidan beri eng koʻp eshitilgan tarona ekanini, oʻsha paytga qadar 7,66 million martadan oshiq eshitilganini maʼlum qilgan.<ref>{{yangiliklar manbasi|url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/music/news/the-killers-mr-brightside-is-most-played-song-14772885.html|title=The Killers Mr Brightside is most played song|date=April 20, 2010|work=[[Belfast Telegraph]]}}</ref> 2010-yilning oktyabrida „[[Total Guitar]]“ jurnali tuzgan „<nowiki>XXI</nowiki> asrning eng buyuk gitara riflari“ ({{lang-en|Greatest Guitar Riffs of the 21st Century}}) roʻyxatida 9-oʻrinni egallagan.<ref name="spinnermusic1">{{veb manbasi |url=http://www.spinnermusic.co.uk/2010/10/07/muse-plug-in-baby-voted-top-guitar-riff/ |title=Celebrity News, Gossip and Photo Galleries – HuffPost Celebrity UK |publisher=Spinnermusic.co.uk |access-date=August 7, 2012 |arxivsana=2011-07-28 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110728101036/http://www.spinnermusic.co.uk/2010/10/07/muse-plug-in-baby-voted-top-guitar-riff/ }}</ref> Shuningdek, 2010-yilda „[[Rolling Stone]]“ jurnali qoʻshiqni <nowiki>XXI</nowiki> asrning 48-eng yaxshi qoʻshigʻi deb topgan. 2021-yilda esa [[Rolling Stone jurnalining tarixdagi 500 eng buyuk qoʻshiqlar roʻyxati|ayni jurnalning tarixdagi 500 eng buyuk qoʻshiqlar roʻyxati]]da „Mr. Brightside“ 378-oʻrinni egallagan.<ref name="RS500">{{jurnal manbasi |date=September 15, 2021 |title=500 Best Songs of All Time |url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-songs-of-all-time-1224767/the-killers-mr-brightside-2-1224960/ |access-date=April 28, 2022 |magazine=Rolling Stone}}</ref> == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{YouTube|gGdGFtwCNBE|„Mr. Brightside“}} [[Turkum:The Killers qoʻshiqlari]] [[Turkum:2003-yil qoʻshiqlari]] [[Turkum:Ingliz tilidagi qoʻshiqlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha qoʻshiqlar]] mw2jxowmslhy29krp61vuo64zhgyg8t 0 770926 6274269 6005172 2026-09-21T05:23:50Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274269 wikitext text/x-wiki {{Iqtisodiyot bilgiqutisi | country = Niderlandiya | image = Zuidas Panorama (By Guido van der Heijden).jpg | image_size = 310px | caption = [[Amsterdam]] | currency = [[Yevro]] (EUR, €) | fixed exchange = | year = Kalendar yil | organs = [[Yevropa Ittifoqi|YeI]], [[WTO|JST]] va [[Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti|OECD]] | group = {{plainlist| *[[Rivojlangan mamlakat]]<ref>{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/groups-and-aggregates |title=World Economic Outlook Database, April 2024 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org}}</ref> * [[Yuqori daromadli iqtisodiyot]]<ref>{{cite web |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519-world-bank-country-and-lending-groups |title=World Bank Country and Lending Groups |publisher=[[World Bank]] |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=29 September 2019}}</ref>}} | population = 17,589,513 (6 Janvar 2022)<ref>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tps00001&plugin=1 |title=Population on 1 January |publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu/eurostat |access-date=13 July 2020}}</ref> | gdp = {{plainlist| * 4.14 trillion (nominal; 2024)<ref name="IMFWEONL">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=138,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,PCPIPCH,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook database: April 2024|publisher=[[International Monetary Fund]]|website=imf.org}}</ref> * $1.32 trillion ([[Xarid qobiliyati|XQP]]; 2024)<ref name="IMFWEONL"/>}} | gdp rank = {{plainlist| * [[YIM (nominal) ga koʻra davlatlar roʻyxati|18-oʻrin (nominal, 2023)]] * [[Dunyo mamlakatlarining YaIM (XQP)|28-oʻrin (XQP, 2023)]]}} | growth = {{plainlist| * 4.3%&nbsp;(2022) * 0.1%&nbsp;(2023) * 0.6%&nbsp;(2024)<ref name="IMFWEONL"/> }} | per capita = {{plainlist| * $63,750 (nominal, 2024)<ref name="IMFWEONL"/> * $74,158 (XQP, 2024)<ref name="IMFWEONL"/>}} | per capita rank = {{plainlist| * [[Aholi jon boshiga YIM (nominal) ga koʻra davlatlar roʻyxati|11-oʻrin (nominal, 2023)]] * [[Aholi jon boshiga YIM (XQP) ga koʻra davlatlar roʻyxati|13-oʻrin (XQP, 2023)]]}} | cpi = 100 balldan 79 (2023)<ref name="ti_2023">{{cite web |url=https://www.transparency.org/en/cpi/2023 |date=30 January 2024 |title=Corruption Perceptions Index |website=[[Transparency International]] |access-date=15 July 2024 |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130062042/https://www.transparency.org/en/cpi/2023 |url-status=live }}</ref> ([[Corruption Perceptions Index#Ranking over Time|8-oʻrin]]) | sectors = {{plainlist| * [[Iqtisodiyotning birlamchi sektori|Qishloq xoʻjaligi]]: 1.6% * [[Iqtisodiyotning ikkinchi sektori|Sanoat]]: 17.9% * [[Iqtisodiyotning uchinchi sektori|Xizmatlar]]: 80.2% *(2017 dan beri)<ref name="CIAWFNL"/>}} | components = | inflation = 4.1% (2023)<ref name="IMFWEONL"/> | poverty = {{plainlist| *5% (2017 dan beri)<ref>{{cite journal|url=https://digitaal.scp.nl/armoedeinkaart2016/verwachte_armoede_in_2015-2017/|title=Verwachte armoede in 2015–2017|first1=Wildeboer Schut, Jean|last1=Marie|first2=Hoff|last2=Stella|date=2 March 2017|journal=Armoede in Kaart|volume=2016|issue=2016|access-date=4 January 2018|archivedate=2019-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190427185313/https://digitaal.scp.nl/armoedeinkaart2016/verwachte_armoede_in_2015-2017/}}</ref> * 17.0% kambag'allik yoqasida (AROPE 2023)<ref>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tepsr_lm410/default/table?lang=en |title=People at risk of poverty or social exclusion |publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu/eurostat}}</ref>}} | gini = 26.4 {{color|green|past}} (2023)<ref>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income - EU-SILC survey |publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu/eurostat}}</ref> | hdi = {{plainlist| * 0.946 {{color|darkgreen|juda yuqori}} (2022)<ref name="hdi">{{cite web |url=https://hdr.undp.org/data-center/specific-country-data#/countries/NLD |title=Human Development Index (HDI) |publisher=[[Inson kamoloti indeksi|HDRO (Human Development Report Office)]] [[United Nations Development Programme]] |website=hdr.undp.org |access-date=17 November 2022}}</ref> ([[List of countries by Human Development Index|10-oʻrin]]) * 0.885 {{color|darkgreen|juda yuqori}} [[List of countries by inequality-adjusted HDI|IHDI]] (2022, [[List of countries by inequality-adjusted HDI|7-oʻrin]])<ref name="hdi"/>}} | labor = {{plainlist| * 9,181,373 (2019)<ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SL.TLF.TOTL.IN?locations=NL&most_recent_value_desc=true |title=Labor force, total - Netherlands |publisher=[[World Bank]] |website=data.worldbank.org |access-date=1 November 2019 |arxivsana=2025-02-24 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250224103807/https://data.worldbank.org/indicator/SL.TLF.TOTL.IN?locations=NL&most_recent_value_desc=true }}</ref> * 83.5% bandlik darajasi (2023)<ref>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Employment_-_annual_statistics |title=Employment rate by sex, age group 20-64 |publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu/eurostat |access-date=20 July 2024}}</ref>}} | occupations = {{plainlist| * [[Iqtisodiyotning birlamchi sektori|Qishloq xoʻjaligi]]: 1.2% * [[Iqtisodiyotning ikkinchi sektori|Sanoat]]: 17.2% * [[Iqtisodiyotning uchinchi sektori|Xizmatlar]]:81.6% *(2017)<ref name="CIAWFNL"/>}} | unemployment = {{plainlist| * 2.9% (Oktyabr 2021)<ref name="cbs21">{{cite web |url=https://www.cbs.nl/en-gb/news/2021/46/unemployment-down-to-pre-pandemic-level |title=Unemployment down to pre-pandemic level |date=18 November 2021 |publisher=[[CBS]] }}</ref> * 6.9% yoshlar orasida ishsizlik darajasi (October 2021; 15 to 24 year-olds)<ref name="cbs21" />}} | average gross salary = €4,191/oy | average net salary = €3,145/oy | industries = [[Qishloq xoʻjaligi|Qishloq xoʻjaligi]], neft va tabiiy gaz, [[metal]] and [[Muhandislik|Muhandislik mahsulot]]lari, elektronika, [[mashinasozlik]] va elektr jihozlari, kimyoviy moddalar, [[neft]], [[qurilish]], [[mikroelektronika]], [[baliqchilik]] | exports = $719.78 milliard (2020)<ref name="CIAWFNL"/> | export-goods = qayta-ishlanmagan neft, efirga uzatish uskunalari, mashinalar, qadoqlangan dori-darmon, xom neft (2022) | export-partners = {{plainlist| *{{flag|Germaniya}} 19% * {{flag|Belgiya}} 14% * {{flag|Fransiya}} 9% * {{flag|Birlashgan Qirollik}} 6% * {{flag|Italiya}} 5% * (2022)<ref name="CIAWFNL"/> }} | imports = $453.8 milliard (2017)<ref name="CIAWFNL"/> | import-goods = xom neft, tozalanmagan neft, tabiiy gaz, efirga uzatish uskunalari, kompyuterlar (2022) | import-partners = {{plainlist| *{{flag|Germaniya}} 14% * {{flag|Xitoy}} 12% * {{flag|Amerika Qo'shma Shtatlari}} 9% * {{flag|Belgiya}} 9% * {{flag|Birlashgan Qirollik}} 5% * (2022)<ref name="CIAWFNL"/> }} | current account = $90.207 milliard (2019)<ref name="CIAWFNL"/> | FDI = {{plainlist| * $5.499 trillion (2017)<ref name="CIAWFNL"/> *Chet-elga: $6.579 trillion (2017)<ref name="CIAWFNL"/>}} | gross external debt = $4.345 trillion (2019)<ref name="CIAWFNL">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/netherlands/ |title=The World Factbook |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |website=CIA.gov |access-date=17 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513115307/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/netherlands/|archive-date=13 May 2022|url-status=live}}</ref> | debt = {{plainlist| * YaIMning 48.6%i (2019)<ref name="1st Notif">{{cite web |title=Euro area and EU27 government deficit both at 0.6% of GDP|url=https://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/10294648/2-22042020-AP-EN.pdf |website=ec.europa.eu/eurostat |publisher=Eurostat |access-date=28 April 2020}}</ref> * €394.630 milliard (2019)<ref name="1st Notif"/>}} | revenue = YaIMning 43.6%i (2019)<ref name="1st Notif"/> | expenses = YaIMning 41.9%i (2019)<ref name="1st Notif"/> | balance = {{plainlist| *€14.0 milliard ortiqcha (2019)<ref name="1st Notif"/> *YaIMning +1.7%i (2019)<ref name="1st Notif"/>}} | aid = {{plainlist| *€1.9 billion from [[Regional policy of the European Union|European Structural and Investment Funds]] (2007–2013)<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/informat/country2009/nl_en.pdf |title=Archived copy |access-date=25 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171225203037/https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/informat/country2009/nl_en.pdf |archive-date=25 December 2017 |url-status=live }}</ref> * €1.72 billion from [[Regional policy of the European Union|European Structural and Investment Funds]] (2014–2020)<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/policy/what/investment-policy/esif-country-factsheet/esi_funds_country_factsheet_nl_en.pdf |title=Archived copy |access-date=25 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170420135423/https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/policy/what/investment-policy/esif-country-factsheet/esi_funds_country_factsheet_nl_en.pdf |archive-date=20 April 2017 |url-status=live }}</ref>}} | credit = {{plainlist| *[[Standard & Poor's]]:<ref>{{cite web |title= Sovereigns rating list |publisher=Standard & Poor's |url=http://www.standardandpoors.com/ratings/sovereigns/ratings-list/en/eu/?subSectorCode=39}}</ref> * AAA (Domestic) * AAA (Foreign) * AAA (T&C Assessment) * Outlook: Stable<ref name=guardian>{{cite news |title=How Fitch, Moody's and S&P rate each country's credit rating |date=15 April 2011 |first1=Simon |last1=Rogers |first2=Ami |last2=Sedghi |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2010/apr/30/credit-ratings-country-fitch-moodys-standard |access-date=31 May 2011}}</ref> * [[Moody's]]:<ref name=guardian/> * Aaa * Outlook: Stable * [[Fitch Group|Fitch]]:<ref name=guardian/> * AAA * Outlook: Stable * Scope:<ref name=Scope>{{Cite web|url=https://www.scoperatings.com/ratings-and-research/rating/EN/175589|title=Scope affirms the Netherlands' credit ratings at AAA with Stable Outlook|website=Scope Ratings|access-date=5 November 2023}}</ref> * AAA * Outlook: Stable}} | reserves = $54.016 milliard(2021)<ref name="CIAWFNL"/> ([[List of countries by foreign-exchange reserves|41st]]) | spelling = Dutch }} [[File:2006Dutch exports.PNG|thumb|260px|Dutch exports in 2006]] [[File:Labour productivity levels in europe.svg|thumb|260px|The [[Workforce productivity|labour productivity]] level of the Netherlands is one of highest in [[Europe]]. [[OECD]], 2012]] [[File:Part-time employment rate in OECD.svg|thumb|right|300px|[[Part-time job|Part-time employment]] rate (%) in OECD countries.<ref name=OECDlf>{{Citation |publisher=OECD |date=2020 |doi=10.1787/23083387|isbn= 9789264687714|title= OECD Labour Force Statistics 2022 }}</ref> The Netherlands has the highest rate.]] '''[[Niderlandiya]] iqtisodiyoti''' dunyoda salohiyati boʻyicha 17-oʻrinda turadi. 1998—2000 yillar oraligʻida yillik [[Yalpi ichki mahsulot|YaIM]] oʻsishi 4% ni tashkil etdi, ammo keyin oʻsish sur’ati biroz pasaydi. [[Inflatsiya|Inflyatsiya]] yiliga oʻrtacha 2,1-2,6% ni tashkil qiladi. Iqtisodiy erkinlik boʻyicha Niderlandiya tadqiqot oʻtkazilgan 157 davlat ichida 16-oʻrinni band qilgan edi. Niderlandiya zamonaviy yuqori rivojlangan postindustrial iqtisodiyotga ega mamalakat sanaladi. Hududi boʻyicha dunyoda 134-oʻrinni va aholi soni boʻyicha 59-oʻrinni egallagan Niderlandiya umumiy yalpi ichki mahsulot hajmi boʻyicha yigirmata yetakchi davlatlar qatoridan joy olishda davom etmoqda (2010-yilda Niderlandiya Markaziy statistika byurosining hisob-kitoblariga koʻra – 677 milliard yevroni tashkil etgan), aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulot (40,7 ming yevro) va import va eksportning umumiy hajmi (650,1 milliard yevro) boʻyicha birinchi oʻnlikda, xorijdagi jahon investorlarining birinchi beshligida toʻrtta iqtisodiy yetakchi oʻrin olgan Yevro Ittifoq tarkibidag mamlakat sanaladi == Iqtisodiyotga tavsif == Niderlandiya iqtisodiyoti jahonga mashhur kompaniyalar, yirik firmalar, konsernlar tufayli yaxshi obroʻga ea davlat sanaladi masalan: Royal Dutch-Shell (neftni qazib olish va qayta ishlash, shuningdek, boshqa energiya resurslari); Unilever (oziq-ovqat mahsulotlari, maishiy kimyo, kosmetika, parfyumeriya); „Philips“ (maishiy elektrotexnika, elektr jihozlari); AKZO-Nobel (kimyoviy mahsulotlar), Hoogovens (metallurgiya), Fokker (samolyot sanoati), DAF Trucks (avtomobilsozlik), Reyn-Shelde-Verolme (kemasozlik), Ferenichde mashinenfabriken (mashinasozlik) kompaniyalari jahonga mashhur kompaniyalar sanaladi. Royal Dutch-Shell esa ushbu roʻyxatda 4-oʻrinni egallaydi. Niderlandiyada VimpelCom, [[Royal Dutch Shell|Royal Dutch/Shell]] (neft kimyosi), [[Unilever]] (maishiy kimyo va oziq-ovqat), Royal Philips Electronics (elektronika) kabi transmilliy va Yevropa kompaniyalarining bosh qarorgohi va ishlab chiqarish quvvatlari joylashgan. Jahon iqtisodiyotida yetakchi oʻrinlarni Gollandiyada joylashgan yirik Gollandiya kompaniyalari va transmilliy korporatsiyalari ham egallaydi: Gasunie (gaz ishlab chiqarish va taqsimlash), ING Group (sugʻurta, moliya), Hoogovens (metallurgiya), DAF Yuk mashinalari (avtomobil), Reyn-Shelde-Verolme (kemasozlik), DSM va Ferenigde Mashinenfabriken (mashinasozlik), Akzo-Nobel (kimyo), Aegon (sugʻurta), KPMG "(maslahat xizmatlari), „Campina“ (oziq-ovqat), „ Heineken“ (pivo tayyorlash) Niderlandiyaning eng yirik sarmoyador kompaniyalaridan biri hisoblanadi. Mamlakatda energiyani koʻp talab qiluvchi tarmoqlar yaxshi rivojlangan. Qishloq xoʻjaligida, masalan, issiqxona majmualarida ham katta ahamiyatga ega. Gollandiyaning oʻziga xos ramzi [[Lola|boʻlgan lolalar]] eksporti keng tarqalgan. Niderlandiya iqtisodiyoti eksport iqtisodiyoti deb ataladi, chunki bu mamlakat asosan tashqi bozorlarga yoʻnaltirilgan iqtisodiyotga ega davlat sanaladi.; Asosiy eksport tovarlari : kimyo mahsulotlari, [[Goʻsht|goʻsht]], [[Parnik|issiqxona]] [[Sabzavot|sabzavotlari]], [[Gulchilik|gullar]], [[Tabiiy gazlar|tabiiy gaz]], metall mahsulotlari.; Asosiy [[import]] tovarlari : [[neft]], [[Avtomobil|avtomobillar]], [[Choʻyan|temir]] – [[Poʻlat|poʻlat]], kiyim- [[Kiyim|kechak]], rangli metallar, [[Oziq-ovqat|oziq]] -ovqat mahsulotlari, turli transport uskunalari. Gollandiya bank tizimi ING Groep NV, [[ABN AMRO|ABN AMRO Bank]] kabi banklar tomonidan yirik sarmoyalar orqali boshqariladi. === Statistika === Quyidagi jadvalda 1980—2018-yillardagi asosiy iqtisodiy koʻrsatkichlar keltirilgan. [[Inflatsiya|Inflyatsiya]] 2%dan kam yashil strelka bilan belgilangan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?sy=1980&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=138&s=NGDP_RPCH,NGDP,NGDPPC,PCPIPCH,LUR,GGXWDG_NGDP&grp=0&a=&pr.x=33&pr.y=14|sarlavha=Report for Selected Countries and Subjects|ish=www.imf.org|til=inglizcha|qaralgan sana=10-sentabr 2018-yil}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=54&pr.y=7&sy=1980&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=138&s=NGDP_RPCH,NGDP,NGDPPC,PCPIPCH,LUR,GGXWDG_NGDP&grp=0&a=|sarlavha=Report for Selected Countries and Subjects|ish=www.imf.org|qaralgan sana=12-aprel 2019-yil}}</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center;" !Yil !YaIM (mlrd yevro) !YaIM aholi jon boshiga (mlrd yevro) !YaIM oʻsih !Inlyatsiya darajasi (%) !Ishszlar (%) !Davlat harajatlari (YaIMga nisbatan) |- |1980 |170,7 |12 066 | | |3,4% |44,6% |- |1981 |{{Increase}}179,0 |{{Increase}}12 566 |{{Loss}}−0,5% |{{Salbiy oʻsish}}6,8% |{{Salbiy oʻsish}}4,6% |{{Salbiy oʻsish}}48,0% |- |1982 |{{Increase}}186,3 |{{Increase}}13 015 |{{Loss}}−1,2% |{{Salbiy oʻsish}}5,8% |{{Salbiy oʻsish}}6,5% |{{Salbiy oʻsish}}53,7% |- |1983 |{{Increase}}193,5 |{{Increase}}13 471 |{{Increase}}1,8% |{{Salbiy oʻsish}}2,9% |{{Salbiy oʻsish}}8,3% |{{Salbiy oʻsish}}59,8% |- |1984 |{{Increase}}202,4 |{{Increase}}14 030 |{{Increase}}3,1% |{{Salbiy oʻsish}}3,4% |{{decreasePositive}}8,1% |{{Salbiy oʻsish}}63,4% |- |1985 |{{Increase}}211,5 |{{Increase}}14 593 |{{Increase}}2,7% |{{Salbiy oʻsish}}2,3% |{{decreasePositive}}7,3% |{{Salbiy oʻsish}}68,7% |- |1986 |{{Increase}}218,3 |{{Increase}}14 981 |{{Increase}}3,1% | |{{decreasePositive}}6,5% |{{Salbiy oʻsish}}70,6% |- |1987 |{{Increase}}221,7 |{{Increase}}15 114 |{{Increase}}1,9% |{{decreasePositive}}−1,0% |{{decreasePositive}}6,3% |{{Salbiy oʻsish}}73,0% |- |1988 |{{Increase}}231,2 |{{Increase}}15 661 |{{Increase}}4,6% |{{Increase}}0,5% |{{decreasePositive}}6,2% |{{Salbiy oʻsish}}75,5% |- |1989 |{{Increase}}244,6 |{{Increase}}16 474 |{{Increase}}4,4% |{{Increase}}1,1% |{{decreasePositive}}5,7% |{{Salbiy oʻsish}}75,6% |- |1990 |{{Increase}}258,8 |{{Increase}}17 311 |{{Increase}}4,2% |{{Salbiy oʻsish}}2,5% |{{Salbiy oʻsish}}5,1% |{{Salbiy oʻsish}}76,9% |- |1991 |{{Increase}}273,4 |{{Increase}}18 143 |{{Increase}}2,4% |{{Salbiy oʻsish}}3,2% |{{decreasePositive}}4,8% |{{decreasePositive}}76,7% |- |1992 |{{Increase}}285,0 |{{Increase}}18 771 |{{Increase}}1 7% |{{increase}}1 8% |{{Salbiy oʻsish}}4 9% |{{Salbiy oʻsish}}77,4% |- |1993 |{{Increase}}293,2 |{{Increase}}19 177 |{{Increase}}1,3% |{{increase}}1,6% |{{Salbiy oʻsish}}5,5% |{{Salbiy oʻsish}}78,5% |- |1994 |{{Increase}}308,1 |{{Increase}}20 030 |{{Increase}}3,0% |{{Salbiy oʻsish}}2,1% |{{Salbiy oʻsish}}6,2% |{{decreasePositive}}75,3% |- |1995 |{{Increase}}325,3 |{{Increase}}21 045 |{{Increase}}2,6% |{{Increase}}1,3% |{{Salbiy oʻsish}}7,1% |{{decreasePositive}}73,1% |- |1996 |{{Increase}}341,0 |{{Increase}}21 955 |{{Increase}}3,6% |{{Increase}}1,4% |{{decreasePositive}}6,4% |{{decreasePositive}}71,2% |- |1997 |{{Increase}}365,0 |{{Increase}}23 378 |{{Increase}}4,3% |{{Increase}}1,9% |{{decreasePositive}}5,5% |{{decreasePositive}}65,6% |- |1998 |{{Increase}}389,3 |{{Increase}}24 786 |{{Increase}}4,5% |{{Increase}}1,8% |{{decreasePositive}}4,3% |{{decreasePositive}}62,5% |- |1999 |{{Increase}}414,8 |{{Increase}}26 237 |{{Increase}}5,0% |{{Increase}}2,0% |{{decreasePositive}}3,5% |{{decreasePositive}}58,1% |- |2000 |{{Increase}}448,1 |{{Increase}}28 134 |{{Increase}}4,3% |{{Salbiy oʻsish}}2,3% |{{decreasePositive}}3,1% |{{decreasePositive}}51,4% |- |2001 |{{Increase}}476,7 |{{Increase}}29 708 |{{Increase}}2,1% |{{Salbiy oʻsish}}5,1% |{{Steady}}3,1% |{{decreasePositive}}48,7% |- |2002 |{{Increase}}494,5 |{{Increase}}30 621 |{{Increase}}0,1% |{{Salbiy oʻsish}}3,9% |{{Salbiy oʻsish}}3,7% |{{decreasePositive}}48,1% |- |2003 |{{Increase}}506,7 |{{Increase}}31 228 |{{Increase}}0,3% |{{Salbiy oʻsish}}2,2% |{{Salbiy oʻsish}}4,8% |{{Salbiy oʻsish}}49,3% |- |2004 |{{Increase}}523,9 |{{Increase}}32 179 |{{Increase}}2,0% |{{Increase}}1,4% |{{Salbiy oʻsish}}5,7% |{{Salbiy oʻsish}}49,6% |- |2005 |{{Increase}}545,6 |{{Increase}}33 431 |{{Increase}}2,2% |{{increase}}1,4% |{{Salbiy oʻsish}}5,9% |{{decreasePositive}}48,9% |- |2006 |{{Increase}}579,2 |{{Increase}}35 434 |{{Increase}}3,5% |{{Increase}}1,6% |{{decreasePositive}}5,0% |{{decreasePositive}}44,5% |- |2007 |{{Increase}}613,3 |{{Increase}}37 436 |{{Increase}}3,7% |{{increase}}1,6% |{{decreasePositive}}4,2% |{{decreasePositive}}42,4% |- |2008 |{{Increase}}639,2 |{{Increase}}38 864 |{{Increase}}1,7% |{{Salbiy oʻsish}}2,2% |{{decreasePositive}}3,7% |{{Salbiy oʻsish}}54,5% |- |2009 |{{Loss}}617,5 |{{Loss}}37 359 |{{Loss}}−3,8% |{{Increase}}1,0% |{{Salbiy oʻsish}}4,3% |{{Salbiy oʻsish}}56,5% |- |2010 |{{Increase}}631,5 |{{Increase}}38 008 |{{Increase}}1,3% |{{Increase}}0,9% |{{Salbiy oʻsish}}5,0% |{{Salbiy oʻsish}}59,3% |- |2011 |{{Increase}}642,9 |{{Increase}}38 515 |{{Increase}}1,6% |{{Salbiy oʻsish}}2,5% |{{Steady}}5,0% |{{Salbiy oʻsish}}61,6% |- |2012 |{{Increase}}645,2 |{{Loss}}38 506 |{{Loss}}−1,0% |{{Salbiy oʻsish}}2,8% |{{Salbiy oʻsish}}5,8% |{{Salbiy oʻsish}}66,3% |- |2013 |{{Increase}}652,7 |{{Increase}}38 844 |{{Loss}}−0,1% |{{Salbiy oʻsish}}2,6% |{{Salbiy oʻsish}}7,3% |{{Salbiy oʻsish}}67,8% |- |2014 |{{Increase}}663,0 |{{Increase}}39 313 |{{Increase}}1,4% |{{Increase}}0,3% |{{Salbiy oʻsish}}7,4% |{{Salbiy oʻsish}}68,0% |- |2015 |{{Increase}}683,5 |{{Increase}}40 353 |{{Increase}}2,0% |{{Increase}}0,2% |{{decreasePositive}}6,9% |{{decreasePositive}}64,6% |- |2016 |{{Increase}}702,6 |{{Increase}}41 259 |{{Increase}}2 2% |{{Increase}}0 1% |{{decreasePositive}}6 0% |{{decreasePositive}}61 8% |- |2017 |{{Increase}}737,0 |{{Increase}}43 001 |{{Increase}}2,9% |{{increase}}1,3% |{{decreasePositive}}4,9% |{{decreasePositive}}56,7% |- |2018 |{{Increase}}772,7 |{{Increase}}44 950 |{{Increase}}2,5% |{{Salbiy oʻsish}}2,3% |{{decreasePositive}}3,8% |{{decreasePositive}}54,4% |} == Tarixi == [[2002|2002-yilda]] Gollandiya umumiy Yevropa valyutasi y[[Yevro|evroni]] muomalaga kiritib, gulderani unga almashtirdi. 2011-yilga kelib, inqirozdan soʻng, Niderlandiya umuman inqirozdan chiqdi; Mamlakatda bosqichma-bosqich iqtisodiy oʻsish jarayoni boshlandi, lekin u juda zaifligicha qolmoqda. Mamlakat global moliyaviy reytingdagi oʻrnini asta-sekin yoʻqotishda davom etmoqda. 2014-yilda 8% ishsizlik darajas<ref>[https://web.archive.org/web/20131203003243/http://www.thestate.com/2013/11/29/3128487/netherlands-loses-sp-triple-a.html AMSTERDAM: Netherlands loses S&#x26;P triple-A credit rating] // National Business News | The State</ref> tashkil etgan. Ikkinchisi Niderlandiya aholisining deyarli bir xil sur’atlarda, baʼzan esa mamlakat yalpi ichki mahsulotidan tez oʻsib borayotgani bilan izohlanadi. == Qishloq xoʻjaligi == Niderlandiya [[Qishloq xoʻjaligi|qishloq xoʻjaligi]] iqtisodiyotning yuqori intensiv va muhim tarmogʻi hisoblanadi, garchi 2005-yilda unda atigi 1,0% kishi ishlagan boʻlsa da mamlakat aholisining, ammo YaIMning 1,6% dan koʻp boʻlmagan ishlab chiqarildi. 2005-yilda qishloq xoʻjaligi eksporti 17 milliard yevrodan oshdi, 80% ga yaqin eksportning [[Yevropa Ittifoqi|Yevropa Ittifoqi mamlakatlari]] isteʼmol qiladi (Germaniya – 25%, Buyuk Britaniya – 12%). Qishloq xoʻjaligi eksporti tarkibida sabzavot va [[Gulchilik|gullar]] (12 milliard yevro) va sut mahsulotlari (5 milliard yevro) yetakchilik qiladi. '''Yer maydonlari.''' Qishloq xoʻjaligi yerlari mamlakatning 65%ga yaqin qismini tashkil etadi. Qishloq xoʻjaligi erlarining 27% ni ekin maydonlari egallaydi, 32% – [[Tabiiy yaylov|yaylovlar]] va 9% [[Oʻrmon|oʻrmonlar]] bilan qoplangan. Yaylovlar ulushi doimiy ravishda kamayib bormoqda, 1995-yildan 2005-yilgacha bu yerlar 8,2%ga kamaydi. Tuproqlar podzolik va unumsiz boʻlishiga qaramay (Shimoliy dengizning qirgʻoq zonalari bundan mustasno), ular Niderlandiyada ehtiyotkorlik bilan parvarish qilinadi, bundan tashqari, 2005-yilda mamlakat tuproq tarkibi boʻyicha dunyoda birinchi oʻrinni egalladi. '''Oʻsimlik yetishtirish.''' Mamlakatning ayrim hududlarida gulchilik ustunlik qiladi. [[Kartoshka]], [[qand lavlagi]] va don ekinlari ham yetishtiriladi. Muhim eksport mahsuloti yuqori sifatli [[Parnik|issiqxona]] va [[sabzavot]] konservalari yetishtirish hisoblanadi. '''[[Chorvachilik]].''' [[Sariyogʻ|Yog ']] ishlab chiqarish boʻyicha Yevropada beshinchi, [[pishloq]] ishlab chiqarish boʻyicha toʻrtinchi oʻrinni egallaydi. Yaylov [[Chorvachilik|chorvachiligi]] eng keng tarqalgan boʻlib, 4,5 million boshdan ortiq qoramollar polderlarda boqiladi (Yevropa Ittifoqi chorva mollarining taxminan 3,5%). 2005-yilda mollari soni 1,4 million boshni tashkil etdi (1980-yillarning oʻrtalarida ular taxminan 2,5 million bosh edi), podaning mahsuldorligi juda yuqori – oʻrtacha sut sogʻish yiliga 9 ming litrdan ortiq tashkil etadi. '''Issiqxona iqtisodiyoti.''' [[Issiqxona|Issiqxona maydoni]] boʻyicha Gollandiya dunyoda birinchi oʻrinda turadi. 1994-yildan 2005-yilgacha issiqxonalar maydoni 13 ming gektardan 15 ming gektarga koʻpaydi, issiqxonalar odatda mahalliy [[Tabiiy gazlar|tabiiy gaz]] bilan isitiladi. == Sanoat == Eng muhim sanoat tarmoqlari: * [[Mashinasozlik sanoati|Mashinasozlik]] * Neft kimyosi * samolyot sanoati * Kemasozlik * Qora metallurgiya * [[Mato|toʻqimachilik]] sanoati * [[mebel]] sanoati * Sellyuloza va qogʻoz sanoati * [[Pivo]] ishlab chiqarish * [[Kiyim]] ishlab chiqarish. Ogʻir sanoat – neftni qayta ishlash, kimyo sanoati, qora metallurgiya va mashinasozlik qirgʻoqboʻyi hududlarida, ayniqsa [[Rotterdam|Rotterdamda]], shuningdek, IJmeiden, Dordrext, [[Arnem|Arnhem]] va Nijmegenda hududlarida toʻplangan. Bu shaharlarning barchasi kemalar yoki kanallar boʻyida joylashgan boʻlib asosiy mahsulot tashuvchanligi suv transporti orqali amalga oshiriladi. [[Shokolad]], puro, jin, pivo ishlab chiqarish ham rivojlangan. === Qazib olish sanoati === [[Tabiiy gazlar|Tabiiy gaz]] qazib olish muhim (dunyoda 10-oʻrinda egallaydi). Gʻarbiy Yevropa bozorlari uchun asos boʻlgan Groningen provinsiyasidagi gaz koni (2013-yilda Groningenda rekord darajada ishlab chiqarish 53,8 milliard kub metrni tashkil etdi); [[Truboprovod|quvurlar]] u yerdan gazni butun mamlakat boʻylab va eksport uchun tarqatadi. 2010-yillarda u yerda juda jiddiy muammolar yuzaga keldi: [[Royal Dutch Shell|Shell]] va [[ExxonMobil]] tomonidan taqdim etilgan loyiha operatorlari tomonidan yirik miqdorda ishlab chiqarish tufayli mintaqada [[Zilzila|seysmik faollik]] keskin oshdi. Natijada – ikkita jiddiy zilzila – avvaliga (2012-yilda, keyin 2018-yilda) [[Niderlandiya]] hukumati 2022-yilga kelib qazib olishni dastlab 12 milliard kub metrgacha qisqartirish, keyin esa butunlay toʻxtatish toʻgʻrisidagi qaror qabul qilgan<ref>[https://ria.ru/20190119/1549598580.html] // yanv 19</ref>. 1975-yilgacha [[Limburg]] provinsiyasida [[Koʻmir|koʻmir]] qazib olindi. == [[Energetika|Energiya]] == AQSh Energetika maʼlumotlar boshqarmasi maʼlumotlariga koʻra Gollandiyaning tasdiqlangan qayta tiklanadigan tabiiy energiya zaxiralari (2015-yil sentyabr) va EES EAEC maʼlumotlari<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.eeseaec.org/zapasy-energonositelej-energeticeskij-potencial|sarlavha=Запасы энергоносителей. Энергетический потенциал|ish=EES EAEC. Мировая энергетика|sana=Обновлено: 29 мая 2019 г.|nashriyot=eeseaec.org|qaralgan sana=2022-08-08|arxivsana=2021-05-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210521104106/http://www.eeseaec.org/zapasy-energonositelej-energeticeskij-potencial}}</ref> 1,453 milliard tse (koʻmir ekvivalenti) yoki global (179 mamlakat) 0,11% ga baholanadi. Tabiiy gaz zaxiralari (2013-yil 1-yanvar holatiga) – 1,399 mlrd. barel, bu koʻrsatilgan tasdiqlangan zaxiralarning 96,3% ni tashkil etadi. Gollandiyaning energiyaga bogʻliqligi* energiya tashuvchilarning agregat guruhlari boʻyicha va umuman Eurostat maʼlumotlariga koʻra<ref>{{Veb manbasi|url=https://ec.europa.eu/eurostat/web/main/data/database|sarlavha=Energy imports dependency|ish=Eurostat. Database|sana=27.01.2021}}</ref> quyidagi diagrammada keltirilgan<ref name=":0">{{Veb manbasi|url=http://www.eeseaec.org/energoekonomiceskaa-model-niderland|sarlavha=Энергоэкономическая модель Нидерландов|ish=EES EAEC. Мировая энергетика|sana=Обновлено: 18 февраля 2021 г.|nashriyot=eeseaec.org|qaralgan sana=2022-08-08|arxivsana=2021-04-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210420075337/http://www.eeseaec.org/energoekonomiceskaa-model-niderland}}</ref>. [[Fayl:EES_EAEC._Энергетическая_зависимость_Нидерландов,_1990-2019_гг.,_проценты.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/EES_EAEC._%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C_%D0%9D%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%B2%2C_1990-2019_%D0%B3%D0%B3.%2C_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B.svg/600px-EES_EAEC._%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C_%D0%9D%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%B2%2C_1990-2019_%D0%B3%D0%B3.%2C_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B.svg.png|center|thumb|600x600px| Niderlandiyaning energiyaga qaramligi, 1990—2019 (%)]] <blockquote><small>* <u>Izohlar</u> :</small> <small>1. Energiyaga qaramlik iqtisodiyotning energiyaga boʻlgan ehtiyojini qondirish uchun importga bogʻliqlik darajasini bildiradi. Import-sof nisbatdan (import minus eksport) birlamchi energiya tashuvchilar va bunker yoqilgʻisining yalpi ichki isteʼmoli yigʻindisiga hisoblangan.</small> <small>2.</small> <small>Salbiy qiymat sof eksportchini koʻrsatadi: isteʼmol qilganidan koʻra koʻproq yoqilgʻi eksport qiladigan mamlakat.</small></blockquote>2021-yil 24-yanvardagi Yevrostat maʼlumotlaridan<ref name=":0"/><ref>{{Veb manbasi|url=https://ec.europa.eu/eurostat/web/main/data/database|sarlavha=Simplified energy balances|ish=Eurostat. Database}}</ref> jadvalda keltirilgan, mamlakatning zamonaviy energetika iqtisodiyotining quyidagi asosiy xususiyatlari keltirilgan. Birlamchi energiya ishlab chiqarishning umumiy hajmida 72,3% tabiiy gaz ishlab chiqarishga toʻgʻri keladi. Qayta tiklanuvchi energiya manbalari (RES), jumladan, bioyoqilgʻi ulushi 18,8% ni tashkil qiladi. Gollandiya barcha energiya manbalari, shu jumladan, elektr energiyasi, RES guruhidan tashqari, bioyoqilgʻi uchun sof import qiluvchi hisoblanadi. Jami yetkazib berish tarkibida – qariyb 72 million tonna neft ekvivalentidagi tabiiy gaz va xom neft va neft mahsulotlari mos ravishda 44,5% va 36,2%ni tashkil etadi. 2019-yil uchun yakuniy energiya isteʼmoli 44,7 million bareni tashkil etadi, uning 29,9% sanoatda, 24,5% transportda va 45,6% boshqa tarmoqlarda ishlatiladi. {| class="wikitable" | colspan="9" |'''''1-jadval. Niderlandiyaning 2019-yil uchun yoqilgʻi-energetika balansining tanlangan maqolalari, ming.''''' '''''tonna neft ekvivalentini tashkil etadi''''' |- | Energiya tashuvchilar | Birlamchi energiya ishlab chiqarish | Eksport | Import | Umumiy taʼminot | Yakuniy energiya isteʼmoli | Sanoat | Transport | Boshqa tarmoqlar |- | Elektr | -- | 1681 | 1754 | 74 | 9420 | 3071 | 203 | 6146 |- | Issiqlik energiyasi | 216 | -- | -- | 216 | 2126 | 1535 | -- | 591 |- | Gazlarning hosilalari | -- | -- | -- | -- | 460 | 460 | -- | -- |- | Tabiiy gaz | 23944 | 34158 | 42489 | 32046 | 16588 | 5026 | 64 | 11498 |- | Qayta tiklanmaydigan chiqindilar | 681 | 36 | 170 | 815 | 39 | -- | -- | 39 |- | yadroviy issiqlik | 910 | -- | -- | 910 | -- | -- | -- | -- |- | Xom neft va neft mahsulotlari (biologik yoqilgʻidan tashqari) | 1146 | 105890 | 148419 | 26047 | 13977 | 3016 | 10050 | 912 |- | Slanets va smolali qum | -- | -- | -- | -- | -- | -- | -- | -- |- | Torf va torf mahsulotlari | -- | -- | -- | -- | -- | -- | -- | -- |- | Qayta tiklanadigan va bioyoqilgʻi | 6220 | 1532 | 785 | 5433 | 1989-yil | 181 | 616 | 1191 |- | Qattiq qazilma yoqilgʻi | 0 | 100 | 6657 | 6419 | 83 | 79 | | toʻrtta |- | Jami | 33116 | 143398 | 200275 | 71960 | 44683 | 13369 | 10933 | 20381 |- | Elektr energiyasining ulushi | -- | 1,17% | 0,88% | -- | 21,08% | 22,97% | 1,86% | 30,16% |} == [[Transport]] == Relyefning qulayligi [[Avtomagistral|yoʻl tarmogʻini]] rivojlantirish uchun qulay shart-sharoitlarni yaratadi, lekin daryo va kanallarning koʻpligi yoʻl qurilishida maʼlum qiyinchiliklar va xavflarni keltirib chiqaradi. * [[Temir yoʻl|Temir yoʻl tarmogʻining]] umumiy uzunligi 2753 kilometrni tashkil etadi (shundan 68% elektrlashtirilgan – 1897 km). * Avtomobil yoʻllarining umumiy uzunligi 111 891 km. * Ketiladigan daryo va kanallarning umumiy uzunligi 5052 km. [[Okean]] kemalari mamlakat iqtisodiyotida ham muhim oʻrin tutadi ([[Rotterdam]] porti Yevropadagi eng yirik transport markazi). Niderlandiya Yevropa yuk oqimlarining katta qismini qayta ishlaydi. KLM koʻplab xalqaro yoʻnalishlarda ishlaydi. Amsterdamda joylashgan [[Schiphol|Schiphol aeroporti]] yuk tashish boʻyicha Gʻarbiy Yevropaning yetakchi davlatlaridan biridir. == Aholi daromadlari == 2017-yil holatiga koʻra, Niderlandiyada oʻrtacha ish haqi oyiga 2855 [[yevro]] (3207,06 yalpi) va 2152 yevro (sof 2417,33 dollar) tashkil etdi. Niderlandiya hukumati eng kam ish haqini yiliga ikki marta, 1-yanvar va 1-iyulda Niderlandiyada oʻrtacha, jamoaviy kelishilgan ish haqining oʻzgarishiga mos ravishda oʻzgartiradi. 2020-yil 1-yanvardan Niderlandiyada 21 yoshdan oshgan shaxslar uchun eng kam ish haqi oyiga 1653,60 yevro (yalpi) va 1523 yevro (sof) ni tashkil qiladi<ref>[https://www.government.nl/topics/minimum-wage/amount-of-the-minimum-wage Amount of the minimum wage | Minimum wage | Government.nl]</ref><ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/minimumloon/bedragen-minimumloon/bedragen-minimumloon-2020 Bedragen minimumloon 2020 | Minimumloon | Rijksoverheid.nl]</ref><ref>[https://www.ondernemenmetpersoneel.nl/orienteren/personeelskosten/1757-minimumloon-2020.html Minimumloon 2020, dit zijn de bedragen | Ondernemen Met Personeel]</ref><ref>[https://www.flexnieuws.nl/nieuws/arbeidsrecht/minimumloon-2020-januari/ Minimumloon 2020 januari]</ref><ref>[https://www.werkstudent.nl/minimumloon-en-jeugdloon-2020/ Minimumloon en jeugdloon 2020]</ref><ref>[https://www.rendement.nl/minimumloon/nieuws/ook-minimumloon-per-uur-stijgt-per-1-januari-2020.html?q=Minimumloon+per+ Ook minimumloon per uur stijgt per 1 januari 2020 | Redactie Salaris Rendement]</ref><ref>[https://www.minimumloon.nl/ Overzicht van het Minimumloon 2020 & Minimum uurloon]</ref><ref>[https://thetax.nl/?year=2020&startFrom=Month&salary=1653.6&allowance=0&socialSecurity=1&retired=0&ruling=0&rulingChoice=normal Dutch Income Tax Calculator]</ref>. == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Yevropa Ittifoqiga aʼzo davlatlar iqtisodiyotlari]] [[Turkum:Niderlandiya]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] [[Turkum:Davlatlarga koʻra iqtisodiyotlar]] 9kf5l92kx0fxs1xz937gjaxabd0nqtb 0 773937 6274298 6117793 2026-09-21T07:22:08Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274298 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi |ismi=Nirupa Roy |tugʻilgan paytidagi ismi=Kokila Kishorechandra Bulsara |portret= |tavallud sanasi={{tugʻilgan sanasi|df=yes|1931|1|04}} |tavallud joyi=[[Bombay]] |vafot sanasi={{vafot sanasi va yoshi|df=yes|2004|10|13|1931|01|04}} |vafot joyi=[[Mumbay]] |kasbi=[[Aktrisa]] |faoliyat_yillari=1946—1999-yillar |turmush oʻrtogʻi=Kamal Roy (t. 1946) |bolalari=2 nafar}} '''Nirupa Roy''' ({{Qizlik familyasi|Kokila Bulsara}}; 1931-yil 4-yanvar — 2004-yil 13-oktyabr) — [[Bollywood|hind filmlarida suratga]] tushgan hind [[Aktyor|aktrisa]]<nowiki/>si. Fojia va qaygʻuli obrazlari bilan mashhur boʻlgan Roy oʻzining aktrisalik qobiliyati bilan ham tanilgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.thequint.com/entertainment/2016/10/13/nirupa-roy-amitabh-bachchan-aishwarya-rai-bachchan-tabu-kirron-kher-jaya-bachchan-suffering-motherhood-bollywood|sarlavha=Remembering Nirupa Roy, the Iconic 'Mother' of Bollywood|sana=2016-10-13|ish=The Quint|til=en|kirish sanasi=2019-11-19}}</ref> va hind filmlarida „Qaygʻu malikasi“ deb nom olgan. Roy 1946-yildan 1999-yilgacha faol va ona obrazidagi rollari ijrosi bilan mashhur edi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.newsnation.in/photos/entertainment/happy-mothers-day-2019-iconic-mothers-who-graced-screens-of-indian-cinema-3333|sarlavha=Happy Mother's Day 2019: Iconic mothers who graced screens of Indian cinema - News Nation|ish=newsnation.in|til=en|kirish sanasi=2019-11-19|sana=12 May 2019}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.filmfare.com/features/mothers-day-special-bollywoods-most-iconic-screen-mothers-33833.html|sarlavha=Mothers Day Special: Bollywood's Most Iconic Screen Mothers|ish=filmfare.com|til=en|kirish sanasi=2019-11-19}}</ref>. Roy 250 dan ortiq filmlarda rollar ijro etgan va oʻz faoliyati davomida uchta [[Filmfare]] mukofotiga sazovor boʻlgan. 2004-yilda Roy Filmfare Lifetime Achievement mukofotiga ham sazovor boʻlgan. == Faoliyati == 1946-yilda Roy va uning turmush oʻrtogʻi [[Gujarati]] films gazetasida aktyorlarni qidirayotgan eʼlonga javob berishdi. U aktyorlik faoliyatini Gujarati filmi ''Ranakdevi'' bilan boshlagan. Oʻsha yili u oʻzining birinchi hind filmi ''Amar Rajda'' ham rol ijro etgan. Uning mashhur filmlaridan biri ''[[Do Bigha Zamin]]'' (1953) edi. U asosan 1940—1950-yillar filmlarida mifologik personajlarni ijro etgan. ''[[Har Har Mahadev]]'' filmida u Shiva rolini ham ijro etgan [[Trilok Kapoor]] bilan birga Parvati Devi rolini va kino yilning eng yaxshi filmi boʻldi. Uning maʼbuda qiyofasi juda kuchli va taʼsirli boʻlib, hatto odamlar uning uyiga tashrif buyurib, undan duo soʻrashgan. Uning hamkasblari orasida Trilok Kapoor (u bilan oʻn sakkizta filmda rol ijro etgan), [[Bharat Bhushan]], [[Balraj Sahni]] va [[Ashok Kumar]]<nowiki/>dek aktorlar ham bor edi. 1970-yillarda uning [[Amitabh Bachchan]] va [[Shashi Kapoor]] ijro etgan qahramonlardagi ona roli uning ismini qaygʻuli ona sinonimiga aylantirdi. Uning ''[[Deewaar]]'' (1975) filmi ona va oʻgʻil oʻrtasidagi dialog sifatida namoyish etilgan. == Shaxsiy hayoti == Nirupa Roy 1946-yili [[Kamal Roy]] bilan turmush qurgan va ularning Yogesh va Kiran Roy ismli ikki farzandi bor<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.independent.co.uk/news/obituaries/nirupa-roy-18257.html|arxivurl=https://ghostarchive.org/archive/20220621/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/nirupa-roy-18257.html|arxivsana=21 June 2022|sarlavha=Nirupa Roy|sana=2004-11-02|ish=The Independent|til=en|kirish sanasi=2019-11-19}}</ref>. Uning oʻlimidan keyingi yillarda ular Royning mol-mulki va buyumlari boʻyicha nizoga kirishganlar, bu esa yangiliklar va ommaviy axborot vositalarida katta eʼtiborga sazovor boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/crime/battle-between-nirupa-roys-sons-gets-uglier/articleshow/62436760.cms|sarlavha=Battle between Nirupa Roy's sons gets uglier|muallif=Sayed|ism=Nazia|sana=January 10, 2018|ish=Mumbai Mirror|til=en|kirish sanasi=2019-11-19|qaralgan sana=2022-08-12|arxivsana=2020-02-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200228233144/https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/crime/battle-between-nirupa-roys-sons-gets-uglier/articleshow/62436760.cms}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.ndtv.com/entertainment/deewars-maa-nirupa-roys-sons-fight-over-her-property-1798394|sarlavha=Deewar's Maa Nirupa Roy's Sons Fight Over Her Property|ish=NDTV.com|kirish sanasi=2019-11-19}}</ref>. == Vafoti == 2004-yil 13-oktabrda Roy [[Mumbay|Mumbayda]] yurak xurujidan 73 yoshida vafot etgan<ref>{{Jurnal manbasi|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/javed-akhtar-on-nirupa-roy-87th-birth-anniversary-she-looked-like-goddess-in-mother-roles-1423406-2019-01-04|title=Javed Akhtar on Nirupa Roy 87th birth anniversary: She looked like Goddess in mother roles|date=January 4, 2019}}</ref>. Roy xotirasiga bir nechta oʻlpon va maqolalar yozilgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://archive.siasat.com/news/tribute-legendary-actress-nirupa-roy-1453187/|sarlavha=Tribute to legendary actress Nirupa Roy|ish=The Siasat Daily - Archive|til=en-US|kirish sanasi=2019-11-19|sana=5 January 2019}}</ref>. Uning „Divar“ filmidagi dialoglari ''timsolga'' aylangan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/mothers-day-2019-entertain-your-maa-with-13-famous-bollywood-mom-dialogues|sarlavha=Mother's Day 2019: Entertain your Maa with 13 famous Bollywood 'Mom Dialogues'|ish=Latest Indian news, Top Breaking headlines, Today Headlines, Top Stories at Free Press Journal|til=en|kirish sanasi=2019-11-19}}</ref> va uning filmdagi roli boshqa taniqli filmlari [[Bollywood|qatori hind kinosida]] hozirgacha muhim oʻrin tutadi<ref>{{Veb manbasi|url=https://theprint.in/features/remembering-nirupa-roy-indian-cinemas-goddess-who-became-its-most-popular-mother/172765/|sarlavha=Remembering Nirupa Roy, Indian cinema's 'Goddess' who became its most popular mother|muallif=Arora|ism=Sakshi|sana=2019-01-04|ish=ThePrint|til=en-US|kirish sanasi=2019-11-19}}</ref>. == Filmografiyasi == {| class="wikitable" !Yil !Film !Izohlar |- |1946 |''Amar Raj'' |Debyut filmi |- |1949 |''Uddhar'' | |- |1951 |''Ram Janma'' | |- | rowspan="2" |1953 |''Do Bigha Zamin'' | |- |Naulakha Haar | |- | rowspan="2" |1954 |''Chakradhari'' | |- |''Durga Puja'' | |- | rowspan="3" |1955 |''Garam Coat'' | |- |''Munimji'' | |- |''Tonga-wali'' | |- |1956 |''Bhai-Bhai'' | |- | rowspan="2" |1957 |''Mohini'' | |- |''Musafir'' | |- | rowspan="2" |1958 |''Chaalbaaz'' | |- |''Dulhan'' | |- |1960 |''Aanchal'' | |- |1961 |''Chhaya'' | |- |1962 |''Bezubaan'' | |- | rowspan="3" |1963 |''Kaun Apna Kaun Paraya'' | |- |''Mujhe Jeene Do'' | |- |''Grahasti'' | |- | rowspan="3" |1964 |''Benazir'' | |- |''Shehnai'' | |- |''Phoolon Ki Sej'' | |- |1965 |''Shaheed'' | |- | rowspan="2" |1967 |''Ram Aur Shyam'' | |- |''Jaal'' | |- | rowspan="3" |1968 |''Aabroo'' | |- |''Ek Kali Muskai'' | |- |''Raja Aur Runk'' | |- | rowspan="3" |1969 |''Aansoo Ban Gaye Phool'' | |- |''Pyar Ka Mausam'' | |- |''Rahgir'' | |- | rowspan="5" |1970 |''Abhinetri'' | |- |''Maa Aur Mamta'' | |- |''Ghar Ghar Ki Kahani'' | |- |''Maharaja (1970 film)'' | |- |''Purab Aur Paschim'' | |- |1971 |''Ganga Tera Pani Amrit'' | |- |1972 |''Jawani Diwani'' | |- |1973 |''Kuchhe Dhaage'' | |- |1975 |''Deewaar'' | |- |1976 |''Maa'' | |- | rowspan="2" |1977 |''Amar Akbar Anthony'' | |- |''Anurodh'' | |- |1978 |''Ankh Ka Tara'' | |- |1979 |''Suhaag'' | |- |1982 |''Teesri Aankh'' | |- |1983 |''Betaab'' | |- |- | rowspan="3" |1985 |''Sarfarosh'' | |- |''Geraftaar'' | |- |''Mard'' | |- |1986 |''Angaaray'' | |- | rowspan="2" |1988 |''Gangaa Jamunaa Saraswati'' | |- |''Inteqam'' | |- |1991 |''Pratikar'' | |- |1993 |''Aasoo Bane Angaarey'' | |- |1996 |''Namak'' | |- | rowspan="2" |1999 |''Jahan Tum Le Chalo'' | |- |''Lal Baadshah'' | |} == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Roy, Nirupa}} [[Turkum:Hindistonlik aktrisalar]] [[Turkum:2004-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1931-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Filmfare mukofoti sohiblari]] [[Turkum:XX asr Hindistonlik aktrisalar]] 38n9e260g2uxfpnlwmmud3m73zheq0d 0 774993 6274092 6236872 2026-09-21T00:28:07Z InternetArchiveBot 58913 2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274092 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Nancy Ajram|portret=Nancy Ajram signing ceremony.jpg|asl ismi=نانسي عجرم|tugʻilgan paytidagi ismi=Nancy Nabil Ajram نانسي نبيل عجرم|tavallud sanasi={{tugʻilgan sanasi va yoshi|1983|5|16|mf=y}}|tavallud joyi=[[Lebanon]]|kasbi={{hlist|Qoʻshiqchi|telehakam|ishbilarmon ayol}}|faoliyat_yillari=1998-hozirgacha|turmush oʻrtogʻi={{Nikoh|Fadi El Hachem|2008}}|bolalari=3 nafar|sayt={{URL|nancyajram.com}}}}Nancy Nabil Ajram ({{Talaffuz|Nensi Nabil Ajram}}; {{lang-ar|نانسي نبيل عجرم}},) 1983-yil 16-mayda tugʻilgan — [[livan]]lik qoʻshiqchi, telehakam va ishbilarmon ayol. [[Spotify]] tomonidan „arab pop qirolichasi“ deb nom olgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=23 years ago, the queen of Arab pop #NancyAjram debuted her first studio album|url=https://www.instagram.com/p/CRKo6I_FNFi/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230227132349/https://www.instagram.com/p/CRKo6I_FNFi/|arxivsana=2023-02-27|ish=Spotify|nashriyot=[[Spotify]]|qaralgan sana=11-iyul 2021-yil}}</ref>. Nancy <nowiki>XXI</nowiki> asrda arab pop musiqasining tiklanishiga taʼsir koʻrsatgan. Otasining koʻmagi bilan u bolaligida kontsert berishni boshlagan va faoliyatining birinchi yillarida bir nechta telekoʻrsatuvlarda qatnashgan. 15 yoshida Ajram EMI bilan ovoz yozish shartnomasini imzolagan va oʻzining ''Mihtagalak'' (1998) debyut studiyaviy albomini chiqargan. Qonuniy yoshga toʻlmagan boʻlishiga qaramay, Ajram Livandagi Professional ijrochilar sindikatiga alohida qabul qilingan<ref>{{Veb manbasi|url=http://nancyajram.com/en/#!/biography|sarlavha=Biography|ish=Nancy Ajram|qaralgan sana=2022-08-13|arxivsana=2012-08-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120821115258/http://nancyajram.com/en/#!/biography}}</ref>. Keyingi yili u ''Sheel Oyoonak Anni'' (2001) nomli ikkinchi albomini chiqargan. Uning yutugʻi taniqli livanlik [[produser]] Jiji Lamara bilan hamkorlikning boshlanishi bilan sodir boʻlgan, u oʻzining munozarali xit singli „Akhasmak Ah“ va uchinchi studiyaviy ''Ya Salam'' (2003) albomini chiqargan. Ajramning toʻrtinchi albomi ''Ah W Noss'' (2004) navbatdagi tijoriy muvaffaqiyat boʻlib, „Ah W Noss“, „Lawn Ouyounak“, „Oul Tani Keda“ va „Inta Eyh“ singllarini yaratgan va [[Oʻrta Sharq|Yaqin Sharqdagi]] popni qayta yangilagan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Nancy Nabil Ajram|url=http://www.coca-colacompany.com/stories/00000145-908e-d5ee-a7d7-b1de769d0001|ish=coca-colacompany.com|qaralgan sana=2022-08-13|arxivsana=2017-05-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170503151653/http://www.coca-colacompany.com/stories/00000145-908e-d5ee-a7d7-b1de769d0001}}</ref>. 2007-yilda Ajram oʻzining birinchi bolalar albomi ''[[Shaxbat Shakhabit]]''ni chiqargan, bu oʻsha paytdagi bolalar uchun eng eʼtiborli va muvaffaqiyatli ish boʻlgan. Tijorat jihatdan muvaffaqiyatli Misr hitlari boʻlgan, „Betfakkar Fi Eih“, „Min Dally Nseek“ va „Mashi Haddi“ni oʻz ichiga olgan ''[[Betfakkar Fi Eih]]'' (2008) albomi dunyoning eng yaxshi albomi sifatida Ajramning birinchi Jahon musiqa mukofotiga sazovor boʻlishiga olib kelgan. Nancy hozirgi kunga qadar eng yosh arab WMA gʻolibi hisoblanadi. 2007-yil holatiga koʻra butun dunyo boʻylab 30 milliondan ortiq yozuvlarni sotgan Ajram Yaqin Sharqdagi eng koʻp sotgan musiqa sanʼatkorlaridan biri hisoblanadi<ref name="AB2">{{Veb manbasi|sarlavha=Power 100-Nancy Ajram|url=http://www.arabianbusiness.com/power-100-nancy-ajram-88239.html|ish=Arabian Business}}</ref>. 2010-yilga kelib u Yaqin Sharqdagi oʻn yillikning eng koʻp alnom sotgan ayol qoʻshiqchisi deb eʼlon qilingan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.hitsorter.com/articles/Nancy-Hits.htm|sarlavha=Nancy Ajram Hits The Arab World By Storm!|ish=Hit Sorter|yil=2010|qaralgan sana=8-dekabr 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211208121601/http://www.hitsorter.com/articles/Nancy-Hits.htm|arxivsana=December 8, 2021}}</ref>. Faoliyati davomida Ajram hozirgi kunga qadar oʻn bitta studiya albomini (jumladan ikkitasi bolalar uchun bagʻishlangan) va „Yay“, „Ya Tabtab“, „Moegaba“, „Ehsas Jdeed“, „Ibn El Giran“, " kabi koʻplab chartlarni chiqargan. Fi Hagat, „Ya Keter“, „Ma Tegi Hena“ va „Badna Nwalee El Jaw“. Ajram [[Coca-Cola|Coka-cola]]ning [[arab dunyosi]]dagi birinchi va yagona ayol soʻzlovchisi boʻlib, u bir zumda mashhur boʻlgan „Oul Tani Keda“, „El Dounya Helwa“, „Noss El Kawn“ kabi Coka-cola madhiyalarini chiqargan. Ajram bir necha bor ''Arab'' biznesidagi eng kuchli arablar roʻyxatiga kiritilgan va xuddi shunday roʻyxatga ''Newsweek'' eng nufuzli arab qoʻshiqchilaridan biri sifatida eʼtirof etilgan<ref name="business">{{Veb manbasi|url=http://www.arabianbusiness.com/index2.php?option=com_gallery&id=514657&img=3&mment=n|sarlavha=The Most Powerful Arab Singers|ish=Arabian Business|yil=2007|qaralgan sana=15-avgust 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160413004404/http://www.arabianbusiness.com/index2.php?option=com_gallery&id=514657&img=3&mment=n|arxivsana=April 13, 2016}}</ref>. 2013 va 2017-yillar oraligʻida Ajram MBCning ''Arab Idol'' realiti-shousida hakam boʻlib ishlagan. U shuningdek, 2016-yilda ''The Voice Kids Arabia telekanalida'' murabbiy sifatida ishlay boshlagan. 2020-yilda Nancy [[Spotify|Spotify’da]] qoʻshiqlari 100 milliondan ortiq oʻynalgan, eng koʻp koʻrilgan arab ayol ijrochisi boʻlgan, ikkinchi oʻrinni esa 67 million bilan Livan sevimlisi [[Fayruz]] egallagan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.albawaba.com/entertainment/nancy-ajram-breaks-new-record-surpassing-living-and-dead-1378030|sarlavha=Nancy Ajram Breaks a New Record Surpassing the Living and the Dead!|ish=Albawaba|sana=1-sentabr 2020-yil|qaralgan sana=25-aprel 2021-yil}}</ref>. == Biografiyasi == === 1983-2001: Yoshligi va faoliyatining boshlanishi === Nancy Ajram 1983-yil 16-mayda Livanning [[Bayrut]] shahridagi Achrafieh tumanida livanlik nasroniy oilasida tugʻilgan. U Nabil Ajram va Raymonda Aunning toʻngʻich farzandi. Uning Nadin ismli singlisi va Nabil ismli bir akasi bor<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=بالصّور- تعرّف إلى شقيق نانسي عجرم وشقيقتها|url=http://www.mbc.net/ar/programs/arab-idol-s3/news/articles/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%91%D9%88%D8%B1--%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%91%D9%81-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%B4%D9%82%D9%8A%D9%82-%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%8A-%D8%B9%D8%AC%D8%B1%D9%85-%D9%88%D8%B4%D9%82%D9%8A%D9%82%D8%AA%D9%87%D8%A7-.html|ish=MBC|til=ar}}</ref>. Ajram buvisi bilan birga gastrol safarlarini boshlaganida atigi sakkiz yoshda edi. U ikkita mahalliy, TL va LBC telekanallarida bolalar tanlovlarida muvaffaqiyatli ishtirok etgan. 1995-yilda, oʻn ikki yoshida, Ajram yangi yakkaxon musiqiy isteʼdodlarni topadigan Livan realiti-shousi boʻlgan Future TV telekanalidagi „Noujoum Al-Moustakbal“ (oʻzbekcha: ''Kelajak yulduzlari'') estrada shousida ishtirok etgan. Ajram Umm Kulthum qoʻshigʻini kuylab Tarab nominatsiyasida oltin medalga sazovor boʻlgan<ref name="gold">{{Veb manbasi|sarlavha=مشوار نانسي عجرم من الطفولة الى الشهرة بالصور|url=http://mashaheeri.yasmina.com/article/%D9%85%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%8A-%D8%B9%D8%AC%D8%B1%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%A9-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1_a18885/1|ish=Mashaheeri|til=ar|qaralgan sana=2022-08-13|arxivsana=2017-05-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170527094911/http://mashaheeri.yasmina.com/article/%D9%85%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%8A-%D8%B9%D8%AC%D8%B1%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%A9-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1_a18885/1}}</ref>. Ajram taniqli livanlik musiqachilardan musiqani oʻrgangan va u 18 yoshga toʻlmagan boʻlsa-da, Livandagi professional rassomlar sindikati uni aʼzo sifatida qabul qilgan. 13 yoshida u birinchi singllarini chiqargan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=بالفيديو.. نانسي عجرم من الطفولة الى النجومية!|url=http://www.lebanondebate.com/news/183263|ish=Lebanon Debate|til=arabcha|qaralgan sana=2022-08-13|arxivsana=2019-10-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191022210621/https://www.lebanondebate.com/news/183263}}</ref>. 15 yoshida Ajram oʻzining ''Mihtagalak'' debyut albomini, uch yildan soʻng ''Sheel Oyoonak Annini'' albomini chiqargan. === 2002-2004: Yutuqlari va yangi obrazi === 2002-yil boshida Ajram Aline Xalaf bilan shartnomani bekor qilganidan soʻng toʻrt oy oʻtgach, taniqli livanlik prodyuseri va menejeri Jiji Lamara bilan shartnoma imzolagan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=نانسي عجرم: أنا 'بنوتة بـ100 راجل' عند الضرورة|url=http://www.lahamag.com/article/5446-%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%8A_%D8%B9%D8%AC%D8%B1%D9%85%3A_%D8%A3%D9%86%D8%A7_%27%D8%A8%D9%86%D9%88%D8%AA%D8%A9_%D8%A8%D9%80100_%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D9%84%27_%D8%B9%D9%86%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%A9|ish=Laha Magazine|til=arabcha|sana=27-sentabr 2013-yil}}</ref>. Ajramning „Akhasmak Ah“ singli dekabr oyida chiqqan. Qoʻshiqning musiqiy videosi tortishuvlarga sabab boʻlgan; eski [[Arab tili|arab]] filmlarini eslatib, u oʻz mijozlari bilan raqsga tushadigan va noz-karashma qiladigan kafe menejeri sifatida paydo boʻlgan. U turli nashrlarda tanqidga uchragan va jinsiy mazmuni tufayli bir qancha arab televideniyesida taqiqlanishi kerak boʻlgan. Biroq,Nancy 2003-yil boshida eng koʻp sotilgan ''Ya Salam'' nomli uchinchi studiyaviy albomining chiqishi tufayli shuhrat qozongan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=دفاعاً عن الفنانة نانسي عجرم|url=http://www.almustaqbal.com/v4/Article.aspx?Type=np&Articleid=13733|ish=Al Mustaqbal|til=arabcha|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170908200706/http://www.almustaqbal.com/v4/Article.aspx?Type=np&Articleid=13733|arxivsana=September 8, 2017}}</ref>. === 2005-2007: ''Ya Tabtab.'' ''.'' ''.'' ''Va Dallaa'' va ''Shakhbat Shakhabit'' === Uning beshinchi albomi ''Ya Tabtab.'' ''.'' ''.'' ''Va Dallaa'' 2006-yil 21-fevralda chiqarilgan. ''Ya Tabtab'' oʻsha paytda Ajramning eng yaxshi albomi hisoblanar edi, unda oltita klip chiqarilgan, sakkiztasi radio hit va beshtasi qoʻshiq reklamasi uchun ishlatilgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=نانسي عجرم: لا أريد شهرة عالمية مقابل مبلغ مالي ادفعه..|url=http://www.farfesh.com/Display.asp?catID=159&mainCatID=158&sID=14460|ish=Farfesh|til=ar}}</ref>. Sarlavhali trekning musiqiy videosi Ajramning Nadin Labaki bilan soʻnggi hamkorligi boʻlgan, chunki u oʻzining „Karamel“ filmi ustida ishlay boshlagan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha="سكّر بنات" عالم نسائي مبهج ومبسّط عائم فوق تناقضات مدينة ومجتمع|url=http://www.almustaqbal.com/v4/Article.aspx?Type=np&Articleid=245984|ish=Al Mustaqbal|til=arabcha|qaralgan sana=2022-08-13|arxivsana=2022-03-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220329152655/http://www.almustaqbal.com/v4/Article.aspx?Type=np&Articleid=245984}}</ref>. Shundan soʻng Ajram oʻzining [[Coca-Cola]] xiti „Moegaba“ (Muxlis) videosi hamda „Farfasha“ reklama rolikini eʼlon qilgan. Albom chiqarilishidan oldin targʻib qilingan „Ana Yalli“ (Men Birinchi) qoʻshigʻi ishlatilgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=اختيار نانسي عجرم سفيرة للشباب|url=http://www.almustaqbal.com/v4/article.aspx?type=NP&ArticleID=154707|ish=Almustaqbal|til=ar|qaralgan sana=2022-08-13|arxivsana=2022-03-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220329152656/http://www.almustaqbal.com/v4/article.aspx?type=NP&ArticleID=154707}}</ref>. Keyin Ajram birinchi marta taniqli livanlik rejissyor Said El Maruk bilan hamkorlik qilgan va „Ehsas Jdeed“ (Yangi tuygʻu)ni suratga olgan, bu albomning eng muvaffaqiyatli qoʻshigʻi hisoblanadi. 2006-yil dekabr oyida Ajram Misrda Lionel Richi bilan birgalikda ochilish marosimida chiqish qilgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Nancy and Lionel Richie Sing Together|url=http://waleg.com/archives/006242.html|ish=Waleg|kirish sanasi=13-avgust 2022-yil|arxivsana=29-sentabr 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190929125845/http://waleg.com/archives/006242.html}}</ref>. Keyinchalik 2007-yilda Ajram birgalikda Damasning ikkinchi kampaniyasi uchun „Elli Kan“ videosini, [[Coca-Cola]] reklamasini yangi „El Donia Helwa“ (Hayot goʻzal) singlini taqdim etgan va ''Shakhbat Shakhabit'' nomli bolalarga qaratilgan video va albomini chiqargan. „El Donia Helwa“, Ajramning yettinchi reklamasi uning uslubi va [[Coca-Cola|Coca-]] Colaʼni ranglar, baxt va musiqa bilan ifodalovchi eng muvaffaqiyatli reklamalaridan biri hisoblanadi va bu uni singl ishtirokidagi ''Live'' albomini chiqarishiga olib kelgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=نانسي عجرم تتفوق على كاظم الساهر|url=http://www.wen.co.il/%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%8A-%D8%B9%D8%AC%D8%B1%D9%85-%D8%AA%D8%AA%D9%81%D9%88%D9%82-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%83%D8%A7%D8%B8%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%A7%D9%87%D8%B1/2565.news|ish=Wen|til=ar|kirish sanasi=13-avgust 2022-yil|arxivsana=11-sentabr 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170911024617/http://www.wen.co.il/%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%8A-%D8%B9%D8%AC%D8%B1%D9%85-%D8%AA%D8%AA%D9%81%D9%88%D9%82-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%83%D8%A7%D8%B8%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%A7%D9%87%D8%B1/2565.news}}</ref>. === 2008-2010 === [[Fayl:Nancy_Ajram.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Nancy_Ajram.jpg/170px-Nancy_Ajram.jpg|right|thumb| Ajram [[Qohira]]dagi tadbirda chiqish qilmoqda, 2008-yil]] 2008-yil fevral va mart oylarida Ajram oʻzining uzoq kutilgan albomidan yangi xitni aks ettirgan uchta [[Coca-Cola]] reklamasini chiqargan. „Meen Ghairy Ana (Noss El Kawn)“ (Mendan boshqa kim?) qoʻshigʻi muvaffaqiyatli „Yay“ va „Ana Yalli“ triosi Nizar Frensis, Samir Sfeyr va Tarek Madkur tomonidan yaratilgan. Singl bir zumda hit boʻlgan va albom chiqishidan 5 oy oldin juda muvaffaqiyatli reklama boʻlib xizmat qilgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://waleg.com/commercials/archives/012638.html|sarlavha=Nancy Ajram Coca Cola TV Ad 2008|ish=Waleg|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080603013411/http://waleg.com/commercials/archives/012638.html|arxivsana=June 3, 2008}}</ref>. Ajram 2008-yil 30-iyulda bir necha kechikishlardan soʻng oltinchi studiyaviy albomini chiqargan. Bu uzoq kutilgan qaytish albomi oʻzining uslubidagi katta oʻzgarishlar bilan muxlislari uchun koʻplab kutilmagan hodisalarni taqdim etgan. [[Fayl:Nancy_Ajram_-_Bahrain_Concert_2010_-_Dec_4,_2010_(2).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Nancy_Ajram_-_Bahrain_Concert_2010_-_Dec_4%2C_2010_%282%29.jpg/170px-Nancy_Ajram_-_Bahrain_Concert_2010_-_Dec_4%2C_2010_%282%29.jpg|left|thumb| Ajram [[Bahrayn]]dagi kontsert paytida, 2010-yil]] 2009-yil 28-sentyabrda ''Opra Uinfri shousi'' „Dunyo boʻylab shon-shuhrat“ nomli epizodni namoyish etgan, unda qisqacha hisobotlarda dunyoning eng mashhur yulduzlari haqida soʻz borgan. Yaqin Sharq mintaqasi va arab dunyosini ifodalovchi Ajram shouda taqdim etilgan hisobotda paydo boʻlgan va Opra tomonidan „Yaqin Sharqdagi [[Britney Spears|Britni Spirs]]“ deb taʼriflangan. Ajram shouda tilga olingan birinchi va yagona Yaqin Sharq ijrochisidir<ref>{{Veb manbasi|url=http://waleg.com/archives/017549.html|sarlavha=The Real Deal About Nancy on Oprah|ish=Waleg|qaralgan sana=13-avgust 2022-yil|arxivsana=2-sentabr 2009-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20090902020319/http://waleg.com/archives/017549.html}}</ref>. 2010-yilning yozida Ajram Yaqin Sharqdagi [[Coca-Cola]] tomonidan K’naan bilan birgalikda oʻzining xalqaro xiti va [[FIFA Jahon chempionati 2010|2010 FIFA Jahon chempionati]] uchun qoʻshigʻi „Winʼ Flag“ qoʻshigʻini kuylash uchun nomzod qilib koʻrsatilgan. „Shaggaa Be Alamak“ deb nomlangan va Yaqin Sharq mintaqasiga qaratilgan arabcha nusxaning [[Arab tili|arabcha]] qismlari Ayman Baxgat Amar (ilgari Ajram uchun Ah W Noss, Ya Tabtab va Eftah Albak yozgan) va musiqasi Tarek Madkur tomonidan remaster qilingan. === 2011-2014 === 2011-yil avgust oyida Nissan Ajramni Yaqin Sharq va Shimoliy Afrikadagi rasmiy elchi etib tanlagan. 7-sentabr kuni Ajram Livandagi maxsus matbuot anjumanida 2012-yilda yangi Nissan Micraʼni rasman taqdim etgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.beirutnightlife.com/news/nancy-ajram-launches-nissan-micra/|sarlavha=Nancy Ajram Launches the New Nissan Micra – BNL|sana=9-sentabr 2011-yil|qaralgan sana=27-sentabr 2017-yil}}</ref>. 2012-yil 6-yanvarda Ajram 2011-yilda ''Nancy 7'' albomi sotuvi boʻyicha dunyoning eng koʻp sotilgan Yaqin Sharq ijrosi sifatida ikkinchi Jahon musiqa mukofotini qoʻlga kiritgani rasman eʼlon qilingan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.beljaw.net/?article_id=338|sarlavha=Beljaw.com -نانسي عجرم تفوز رسميّاً بجائزة الموسيقى العالميّة للعام 2011|ish=beljaw.net|qaralgan sana=27-sentabr 2017-yil}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.albawaba.com/entertainment/nancy-ajram-wins-world-music-award-408197|sarlavha=Nancy Ajram wins World Music Award|sana=9-yanvar 2012-yil|qaralgan sana=27-sentabr 2017-yil}}</ref>. 2014-yil sentabr oyida Ajram ''Arab Idolning'' uchinchi mavsumida hakam sifatida qaytgan. Toʻrt hakamdan uchtasi, shu jumladan, Ragʻib Alama ketma-ket ikki mavsumdan soʻng boshqa taniqli livanlik qoʻshiqchi Vael Kfouri tomonidan almashtirilgani bilan qaytib kelgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.emirates247.com/entertainment/arab-idol-is-back-for-a-3rd-season-2014-09-05-1.561908|sarlavha=Arab Idol is back… for a 3rd season|nashriyot=Emirates247|qaralgan sana=2022-08-13|arxivsana=2022-04-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220419193718/https://www.emirates247.com/entertainment/arab-idol-is-back-for-a-3rd-season-2014-09-05-1.561908}}</ref>. Bir oy oʻtib, 2014-yil 2-oktabrda [[Huawei]] [[Dubay]]da Ascend Mate 7 smartfonining taqdimotida Ajramni Yaqin Sharq va Shimoliy Afrika brend elchisi sifatida eʼlon qilgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://consumer.huawei.com/minisite/worldwide/sponsorships/Sponsorship18.html|sarlavha=Huawei – Huawei Announces Nancy Ajram as Brand Ambassador at Ascend Mate 7 Smartphone Launch in Dubai – Press – Sponsorships|ish=consumer.huawei.com|qaralgan sana=27-sentabr 2017-yil|arxivsana=18-iyun 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180618025612/http://consumer.huawei.com/minisite/worldwide/sponsorships/Sponsorship18.html}}</ref>. Bir kun oldin Ajramning Facebook’dagi rasmiy sahifasida livanlik rejissyor Said El Maruk bilan suratga olingan va Chiaroscuro Films prodyuserlik kompaniyasi yorligʻi ostida Oliver Ojeil tomonidan ishlab chiqarilgan ''Nancy 8'' albomidagi „Nam Bi Albi“ hiti aks etgan telereklama chiqqan. 48 soatdan keyin TVC 1 million tomoshaga yetgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.facebook.com/NancyAjram/videos/10152904533540934/|sarlavha=Nancy Ajram|ish=facebook.com|qaralgan sana=27-sentabr 2017-yil}}</ref>. === 2015 — hozirgi kun === [[Fayl:نانسي_عجرم_2.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%8A_%D8%B9%D8%AC%D8%B1%D9%85_2.jpg/170px-%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%8A_%D8%B9%D8%AC%D8%B1%D9%85_2.jpg|left|thumb| Ajram ''Arab Idol'' 2016-yil 4-mavsumida]] 2015-yil iyul oyida Ajram Kathem Al-Saher va Tamer Xosni bilan birga mashhur ''The Voice Kids'' telekoʻrsatuvining birinchi mavsumida hakam sifatida rasman tasdiqlangan<ref>{{Veb manbasi|url=http://stepfeed.com/celebrity-judges-unveiled-for-mbc-s-the-voice-spinoff-for-kids-4301|sarlavha=Celebrity judges unveiled for MBC's The Voice spinoff for kids|sana=29-iyul 2015-yil|qaralgan sana=27-sentabr 2017-yil|arxivsana=2017-09-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170927114038/http://stepfeed.com/celebrity-judges-unveiled-for-mbc-s-the-voice-spinoff-for-kids-4301}}</ref>. Shou 2016-yil 2-yanvarda MBC1 telekanalida premyerasi boʻlib oʻtgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.mbc.net/ar/programs/the-voice-kids/episodes/articles/The-Voice-Kids.html|sarlavha=The Voice Kids – الحلقة الأولى|ish=mbc.net|qaralgan sana=27-sentabr 2017-yil}}</ref>. 2020-yil holatiga koʻra, Nancy hali ham shouning uchinchi va oxirgi mavsumida hakam boʻlgan, unda uning ishtirokchisi gʻalaba qozongan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.albawaba.com/entertainment/victory-nancyteam-syrian-contestant-mohamad-islam-rmeih-wins-voice-kids-title-1343391|sarlavha=#NancyTeam 's Syrian Contestant Mohammad Islam Rmeih Wins The Voice Kids Title|ish=Albawaba|sana=8-mart 2020-yil|qaralgan sana=25-aprel 2021-yil}}</ref>. Ajram 2021-yil mart oyida „Emmi“ qoʻshigʻini chiqarish orqali onalar kunini nishonlagan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.albawaba.com/slideshow/how-did-arab-stars-celebrate-2021-mothers-day-1417751|sarlavha=How Did Arab Stars Celebrate 2021 Mother's Day?|ish=Al Bawaba|sana=21-mart 2021-yil|qaralgan sana=11-iyul 2021-yil}}</ref>. 2021-yilning may va iyul oylari orasida u yaqinlashib kelayotgan oʻninchi albomidan toʻrtta promo-singllarini chiqargan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.harpersbazaararabia.com/celebrity/heres-why-nancy-ajrams-new-hit-song-is-trending-on-social-media|sarlavha=Here's Why Nancy Ajram's New Hit Song Is Trending On Social Media|ish=Harper's Bazaar Arabia|ism=Maria|muallif=Naguib|sana=4-iyul 2021-yil|qaralgan sana=10-iyul 2021-yil}}</ref>. ''Nancy 10'' nomli albom 2021-yil 10-iyulda chiqqan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.mtv.com.lb/News/%D9%81%D9%80%D9%80%D9%86/1195824/%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%8A-%D8%B9%D8%AC%D8%B1%D9%85-%D8%AA%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D8%B1-nancy-10|sarlavha=نانسي عجرم تطرح ألبومها العاشر Nancy 10|ish=MTV Lebanon|sana=10-iyul 2021-yil|qaralgan sana=10-iyul 2021-yil}}</ref>. == Shaxsiy hayoti == Ajram 2005-yilda livanlik taniqli stomatolog Fadi El Xachem bilan munosabatlarni boshlagan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.khaleejtimes.com/article/20080917/ARTICLE/309179948/1057|sarlavha=A ring for a sweet tooth?|ish=khaleejtimes.com|qaralgan sana=13-avgust 2022-yil|arxivsana=12-iyun 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210612062735/https://www.khaleejtimes.com/article/20080917/ARTICLE/309179948/1057}}</ref>. Uch yillik munosabatlardan soʻng, er-xotin 2008-yil 1-sentyabrda [[Kipr Respublikasi|Kiprda]] yaqin qarindoshlari va doʻstlari tomonidan samimiy marosim bilan turmush qurishgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.fanoos.com/society/nancy_ajram_married_to_fadi_hashem_wedding.html|sarlavha=Nancy Ajram married to Fadi El Hashem|ish=fanoos.com}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://nancyajram.com/en/#!/biography|sarlavha=MARRIAGE AND MOTHERHOOD|qaralgan sana=27-sentabr 2017-yil|arxivsana=2012-08-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120821115258/http://nancyajram.com/en/#!/biography}}</ref>. 2009-yil 16-mayda 26 yoshga toʻlgan Nancy tugʻilgan kunida birinchi farzandi Mila ismli qizini dunyoga keltirgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=نانسي عجرم تضع مولودتها.. وتطلق عليها اسم "ميلا"|url=http://www.mbc.net/ar/arts-and-stars/celebrities/articles/%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%8A-%D8%B9%D8%AC%D8%B1%D9%85-%D8%AA%D8%B6%D8%B9-%D9%85%D9%88%D9%84%D9%88%D8%AF%D8%AA%D9%87%D8%A7---%D9%88%D8%AA%D8%B7%D9%84%D9%82-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D9%85--%D9%85%D9%8A%D9%84%D8%A7-.html|ish=MBC|til=ar}}</ref>. Ajram oʻsha kuni qizi uchun „Ya Rabi Tekbar Mila“ (Mila uchun duo qilaman) qoʻshigʻini chiqargan<ref name="Biography">{{Veb manbasi|url=http://nancyajram.com/en/#!/biography|sarlavha=Biography|kirish sanasi=27-sentabr 2017-yil|qaralgan sana=2022-08-13|arxivsana=2012-08-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120821115258/http://nancyajram.com/en/#!/biography}}</ref>. Rotana jurnali tomonidan oʻtkazilgan soʻrovda Ajram 2009-yilning „Eng goʻzal onasi“ deb topilgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=نانسي عجرم والغناء في اللهجة العراقية|url=http://nanajram.blogspot.co.il/2009/08/blog-post_2517.html|ish=المدونة الإلكترونية|til=arabcha}}</ref>. Ajram qizi Milani ikkalasi ham Prestij jurnali muqovasida eksklyuziv fotosessiyada paydo boʻlmaguncha uning yuzini oshkor qilmaslikka qaror qilgan. Keyinchalik Mila Ajramning „Ya Keter“ musiqiy videosi toʻplamida uning suratlarini eʼlon qilgan ommaviy axborot vositalari ishtirokida paydo boʻlgan. 2011-yil 23-aprelda u ikkinchi qizi Ellani dunyoga keltirdi va shu kuni u uchun „Hadri Laabek“ qoʻshigʻini chiqargan<ref name="Biography" /> 2019-yil 30-yanvarda u uchinchi qizi Lyani dunyoga keltirdi<ref>{{Veb manbasi|sana=6-oktabr 2019-yil|sarlavha=Nancy Ajram just released the most heart-warming video with her baby Lya|url=https://emirateswoman.com/nancy-ajram-lya/|kirish sanasi=15-dekabr 2020-yil|ish=Emirates Woman|til=inglizcha}}</ref>.. Toʻrt kundan soʻng Ajram unga „Lya“ nomli qoʻshigʻini chiqargan. Ajram ijtimoiy tarmoqlarda eng koʻp kuzatuvchisi boʻlgan arab yulduzidir<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.alarabiya.net/culture-and-art/2018/09/12/بالأرقام-10-فنانين-الأكثر-متابع-على-مواقع-التواصل|sarlavha=بالأرقام.. 10 فنانين الأكثر متابعة على مواقع التواصل|sana=12-sentabr 2018-yil|ish=العربية}}</ref>. == Diskografiyasi == ; Studiya albomlari * ''Mihtagalak'' (1998) * ''Sheel Oyoonak Anni'' (2001) * ''Ya Salam'' (2003) * ''Ah W Noss'' (2004) * ''Ya Tabtab…Wa Dallaa'' (2006) * ''Shakhbat Shakhabit'' (2007) * ''Betfakkar Fi Eih'' (2008) * ''Nancy 7'' (2010) * ''Super Nancy'' (2012) * ''Nancy 8'' (2014) * ''Nancy 9 (Hassa Beek)'' (2017) * ''Nancy 10'' (2021) == Videografiyasi == {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+'''Rasmiy musiqiy videolari''' ! style="width:30px;" |Yil ! style="width:200px;" |Nom ! style="width:150px;" |Albom ! style="width:150px;" |Direktor |- |1998 |"Mihtagalak" |''Mihtagalak'' |Elie Feghali |- |2001 |"Sheel Oyoonak Anni" |''Sheel Oyoonak Anni'' |Guy Zahlan |- |2002 |"Akhasmak Ah" | rowspan="3" |''Ya Salam'' | rowspan="5" |Nadine Labaki |- | rowspan="2" |2003 |"Ya Salam" |- |"Yay (Sehr Oyoono)" |- | rowspan="2" |2004 |"Ah W Noss" | rowspan="4" |''Ah W Noss'' |- |"Lawn Ouyounak" |- | rowspan="2" |2005 |"Oul Tani Keda" |Luca Tommassini |- |"Inta Eih" | rowspan="2" |Nadine Labaki |- | rowspan="4" |2006 |"Ya Tabtab…Wa Dallaa" | rowspan="6" |''Ya Tabtab…Wa Dallaa'' |- |"Moegaba" |Harry Rankin and<br /><br /> Mike Lipscombe |- |"Ana Yalli Bhebbak" |Pascale D’Ash |- |"Ehsas Jdeed" |Said El Marouk |- | rowspan="3" |2007 |"Elli Kan" |Diamantino Ferreira |- |"Mishtaga Leik" |Mirna Khayat |- |"Shakhbat Shakhabit" <br /><br /> <small> (ft. Katkouta, Shater, Eid Milad)</small> | rowspan="2" |''Shakhbat Shakhabit'' [Childrenʼs Album] |Said El Marouk |- | rowspan="3" |2008 |"Risala Ilal Aalam" |Fadi Haddad |- |"Betfakkar Fi Eih" | rowspan="5" |''Betfakkar Fi Eih'' | rowspan="2" |Said El Marouk |- |"Min Dally Nseek" |- | rowspan="3" |2009 |"Lamset Eed" |Leila Kanaan |- |"Ibn El Giran" |Mike Harris |- |"Mashi Haddi" |Leila Kanaan |- | rowspan="2" |2010 |"Fi Hagat" | rowspan="3" |''Nancy 7'' |Nadine Labaki |- |"Sheikh El Shabab" |Leila Kanaan |- |2011 |"Ya Kether" |Sophie Boutros |- |2012 |"Super Nancy" <br /><br /> <small> („Ya Banat“, „Baousi“, „Stoohi“ bilan)</small> |''Super Nancy'' [Bolalar albomi] |Leila Kanaan |- |2013 |"Aamel Aekla" | |Waleed Nassif |- | rowspan="4" |2014 |"Ma Tegi Hena" |''Nancy 8'' |Joe Bou Eid |- |"Moush Far’a Ktir" | rowspan="4" |''Nancy 8'' |Said El Marouk |- |"Ma Aw’edak Ma Ghir" |Fadi Haddad |- |"Yalla" |Angy Jammal |- |2015 |"W Bkoun Jayi Wadeʼak" |Fadi Haddad |- |2017 |"Hassa Beek" | rowspan="2" |''Nancy 9'' | rowspan="2" |Leila Kanaan |- |2018 |"W Maak" |- |2019 |"El Hob Zay El Watar" |''Nancy 9'' |Leila Kanaan |- |2020 |"Ila Beirut Al Ontha" | rowspan="2" | | rowspan="3" |Samir Syriani |- | rowspan="3" |2021 |"Emmi" |- |"Salamat" | rowspan="3" |''Nancy 10'' |- |"Miyye W Khamsin" |Leila Kanaan |- |2022 |"Ma Teʼtezer" |Samir Syriani |} == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1983-yilda tugʻilganlar]] 1mzsxfy90lcb159s2dhupxhvx6uxbw2 0 781206 6274083 6208215 2026-09-20T21:27:35Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274083 wikitext text/x-wiki {{Basketbolchi bilgiqutisi | name = Myles Turner | image = Myles Turner (39916223764) (cropped).jpg | image_size = 225 | caption = Turner Indiana Pacers jamoasida, 2018 | position = Markaziy oʻyinchi | height_ft = 6 | height_in = 11 | weight_lb = 250 | league = [[National Basketball Association|NBA]] | team = Indiana Pacers | number = 33 | nationality = Amerikalik | birth_date = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1996|3|24}} | birth_place = [[Bedford, Texas]] | high_school = Trinity ([[Euless, Texas]]) | college = [[Texas]] (2014–2015) | draft_year = 2015 | draft_round = 1 | draft_pick = 11 | draft_team = '''Indiana Pacers''' | career_start = 2015 | highlights = * '''NBA All-Rookie Second Team''' mukofoti: ({{nbay|2015|end}}) * 2× '''NBA bloklar yetakchisi''' mukofoti: 2018, 2020 | bbr = turnemy01 | medal_templates = {{MedalSport|Erkaklar [[basketbol]]i}} {{MedalCountry|{{AQSh}}}} {{MedalCompetition|[[FIBA Americas U18 Championship|FIBA U18 chempionati]]}} {{MedalGold|[[2014 FIBA Americas Under-18 Championship|2014 Colorado Springs]]|[[United States men's national under-19 basketball team|Milliy terma jamoa]]}} }} '''Myles Christian Turner''' (''talaffuzi: Mayls Kristian Turner'') (1996-yil 24-martda tugʻilgan)<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Myles Turner Stats|url=https://www.basketball-reference.com/players/t/turnemy01.html|kirish sanasi=8-noyabr 2020-yil|ish=Basketball-Reference.com|arxivsana=2018-01-11|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180111165104/https://www.basketball-reference.com/players/t/turnemy01.html}}</ref> - [[National Basketball Association|Milliy Basketbol Assotsiatsiyasining]] (NBA) [[Indiana]] Peysers jamoasi uchun [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]lik professional [[Basketbol|basketbolchi]]. Myles Turner 2015-yilgi NBA loyihasi uchun e'lon qilishdan oldin va Peysers tomonidan 11-chi umumiy tanlov bilan tanlanganidan oldin Texas Longhorns uchun bir mavsum oʻynadi. == Yoshlik yillari == Turner [[Bedford (Texas)|Bedfordda (Texas]]) ota-onasi Devid va Meri Turnerda tugʻilgan va olti yoshida basketbol oʻynay boshlagan<ref name="twentyfourseven">{{veb manbasi|muallif=Helwagen|ism=Steven|sarlavha=Schools Turning Up Heat For Turner|url=https://247sports.com/Article/Schools-Turning-Up-Heat-For-Turner-156374|ish=247sports.com|kirish sanasi=24-iyun 2015-yil|sana=22-oktabr 2013-yil}}</ref><ref name="usab">{{veb manbasi|sarlavha=USA Basketball: Myles Turner|url=http://archive.usab.com/bios/turner_myles.html|nashriyot=[[USA Basketball]]|kirish sanasi=23-iyun 2015-yil|arxivsana=2015-06-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150624090508/http://archive.usab.com/bios/turner_myles.html}}</ref>. Myles Turner Markaziy oʻrta maktabda oʻqigan. Birinchi kursda boʻyi {{Convert|6|ft|2|in|m}} boʻlgan, Myles Turner jamoasini 27ta gʻalabaga olib kelgan<ref name="dallasnews">{{veb manbasi|muallif=Smith|ism=Corbett|sarlavha=Euless Trinity's Myles Turner is nation's most sought-after recruit, yet late bloomer still developing|url=http://www.dallasnews.com/sports/high-schools/headlines/20140202-euless-trinity-s-myles-turner-most-sought-after-recruit-in-country-yet-still-developing.ece|ish=dallasnews.com|nashriyot=[[Dallas Morning News]]|kirish sanasi=24-iyun 2015-yil|sana=2-fevral 2014-yil}}</ref>. == Oliy maktab faoliyati == Oʻzining yoshligida, toʻliq tuzalganidan soʻng, Turner har bir oʻyinda oʻrtacha 15,7 ball, 12,87 ribaund va 8,64 blok toʻpladi. Bu Trinityni 17-13 rekordga olib chiqdi va 10 yil ichida birinchi marta va maktab tarixida faqat toʻqqizinchi marta davlat pley-offiga chiqdi.Bu 1968-yilda maktab tashkil etilganidan beri davom etadi. Shuningdek, Myles Turner oltita tripl-dublni ham amalga oshirdi<ref name="twentyfourseven"/>. 2013-yilgi AAU yozgi davri davomida Turner oʻzining yuqori ishlab chiqarish darajasini saqlab qoldi va oʻzining Texas Select jamoasini 2013-yilgi Jayhawk Invitational musobaqasida Big 12 maktablarining koʻpchiligidan murabbiylar oldida unvonga olib keldi<ref name="prepforce">{{veb manbasi|sarlavha=Myles Turner – The Rise Of A Star|url=http://www.prepforce.com/home/front-page/myles-turner-the-rise-of-a-star/|ish=prepforce.com|kirish sanasi=24-iyun 2015-yil|sana=5-avgust 2013-yil}}</ref><ref name="lawrence">{{yangiliklar manbasi |last=Bedore |first=Gary |date=30-aprel 2014-yil |title=Texas prep Myles Turner turning heads |work=[[Lawrence Journal-World]] |url=http://www2.ljworld.com/news/2013/apr/30/texas-prep-myles-turner-turning-heads/ |access-date=24-iyun 2015-yil}}</ref>. Turner oʻzining katta yiliga kirib, butun mamlakat boʻylab e'tiborni oʻziga jalb qila boshladi va oʻzining atletikasi, toʻp bilan muomala qilish, otish qobiliyati va balandligidagi odam uchun tabiiy zarbalarni toʻsib qoʻyish qobiliyati uchun juda talab qilinadigan ishga aylandi. Myles Turner oʻzining oʻrta maktabdagi faoliyatini 18,1 ochko, 12,2 ribaund, 3,5 assist va 6,8 blok bilan yakunlab, troyanlarni 24-7 rekordga olib chiqdi<ref>{{veb manbasi|muallif=Borzello|ism=Jeff|sarlavha=Breakdown: Top-five senior Myles Turner commits to Texas|url=http://www.cbssports.com/collegebasketball/eye-on-college-basketball/24546568/breakdown-top-five-senior-myles-turner-commits-to-texas|ish=CBS Sports|kirish sanasi=24-iyun 2015-yil}}</ref>. Turner oʻzining katta kursini tugatgandan soʻng, soʻnggi talablarga javob bermagan, eng soʻngi talablardan biri boʻldi. Myles Turner koʻplab saytlar, jumladan Rivals.com va yana bir qancha kollej basketbol tahlilchilari tomonidan besh yulduzli istiqbolga ega boʻlgan, shuningdek, Jahlil Okafor ortidagi mamlakatda 2-oʻrindagi markaz hisoblanadi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Myles Turner|url=https://247sports.com/Player/Myles-Turner-23970|ish=247Sports.com|nashriyot=CBSSports.com|kirish sanasi=30-iyun 2014-yil}}</ref><ref>{{veb manbasi|sarlavha=Myles Turner|url=https://sports.yahoo.com/footballrecruiting/basketball/recruiting/player-Myles-Turner-134245|ish=Yahoo! Sports|nashriyot=Rivals|kirish sanasi=30-iyun 2014-yil}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Dastlab 2013-yilning kuzida oʻzining katta kursiga kirgan Turner allaqachon 60 ta turli takliflarni toʻplagan edi<ref name="cbsaau">{{veb manbasi|muallif=Borzello|ism=Jeff|sarlavha=Myles Turner stakes claim as biggest riser of the summer|url=http://www.cbssports.com/collegebasketball/eye-on-college-basketball/22952279/myles-turner-stakes-claim-as-biggest-riser-of-the-summer|ish=[[CBS Sports]]|kirish sanasi=24-iyun 2015-yil|sana=31-iyul 2013-yil}}</ref>, ammo uning katta yiliga kelib, roʻyxat Texas, [[Kansas universiteti|Kanzas]], Duke, [[Arizona]], Kentukki, [[Ogayo shtati universiteti|Ogayo shtati]] va Oklaxoma shtatiga qisqartirildi<ref name="br">{{veb manbasi|muallif=King|ism=Jason|sarlavha=Kingʻs Court: Top Unsigned Recruit Myles Turner Opens Up on College Options|url=http://bleacherreport.com/articles/1957548-kings-court-top-unsigned-recruit-myles-turner-opens-up-on-college-options|ish=bleacherreport.com|nashriyot=[[Bleacher Report]]|kirish sanasi=24-iyun 2015-yil|sana=12-fevral 2015-yil}}</ref>. 2014-yil 30-aprelda ESPNU -ning ''Recruiting Insider'' -da jonli efirda Turner Texas universitetida basketbol oʻynash majburiyatini rasman e’lon qildi<ref>{{veb manbasi|muallif=Biancardi|ism=Paul|sarlavha=Myles Turner chooses Texas|url=http://espn.go.com/college-sports/recruiting/basketball/mens/story/_/id/10862976/myles-turner-nation-no-2-recruit-play-texas-longhorns|ish=espn.com|nashriyot=ESPN|kirish sanasi=24-iyun 2015-yil|sana=30-aprel 2014-yil}}</ref>. Turner 2014-yilgi McDonald's All-American Boys Gameda ishtirok etdi, unda Myles Turner yetti ochko va yetti ribaund qayd etdi<ref>{{veb manbasi|muallif=Zimmerman|ism=Kevin|sarlavha=2014 McDonald's All-American Game: Jahlil Okafor, Myles Turner lead rosters|url=https://www.sbnation.com/college-basketball/2014/1/29/5359172/2014-mcdonalds-all-american-game-jahlil-okafor|ish=SBNation.com|kirish sanasi=30-iyun 2014-yil}}</ref>. U, shuningdek, 2014-yilgi FIBA Americas Under-18 chempionatida Qoʻshma Shtatlarni himoya qilib, mamlakatga oltin medalni qoʻlga kiritishda yordam berdi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.usab.com/news-events/news/2014/06/mens-u18-national-team-claims-2014-fiba-americas-u18-championship-gold-with-victory-over-canada.aspx|sarlavha=Mens U18 National Team Claims 2014 FIBA Americas U18 Championship|ish=USAB.com|sana=24-iyun 2014-yil|kirish sanasi=2-yanvar 2022-yil}}</ref>. == Kollejdagi faoliyati == 2014—2015 yillarda Texasda birinchi kurs talabasi sifatida Turner har bir oʻyinda oʻrtacha 10,1 ochko, 6,5 ribaund va 2,6 blok toʻpladi va 2015-yilning eng yaxshi 12 nafar birinchi kurschisi unvoniga sazovor boʻldi<ref>{{veb manbasi|url=http://big12sports.com/news/2015/3/8/209934691.aspx|sarlavha=Sooners' Hield Leads All-Big 12 Men's Basketball Honors|ish=Big12sports.com|kirish sanasi=22-noyabr 2021-yil}}</ref>. 2015-yil 30-mart kuni Turner NBA loyihasiga kirishni eʼlon qildi va oʻzining soʻnggi uch yillik kollej huquqidan voz kechdi<ref>{{veb manbasi|url=http://espn.go.com/nba/draft2015/story/_/id/12586407/texas-longhorns-freshman-myles-turner-enter-nba-draft|sarlavha=Myles Turner to go pro|sana=30-mart 2015-yil|kirish sanasi=31-mart 2015-yil|muallif=Goodman|ism=Jeff|nashriyot=ESPN}}</ref>. 2015-yil iyun oyida Turner shunday dedi: "''Qaror unchalik qiyin emas edi, chunki men juda yuqori lavozimda tanlanishimni bilardim, shuning uchun bu mening borish imkoniyatim ekanligini bilardim''"<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Dwain |first=Price |date=23-iyun 2015-yil |title=Myles Turner's NBA dream will soon become reality |work=[[Fort Worth Star-Telegram]] |url=http://www.star-telegram.com/sports/nba/dallas-mavericks/article25367233.html |access-date=24-iyun 2015-yil}}</ref>. == Professional faoliyati == === Indiana Peysers (2015-yildan hozirgi kungacha) === Turner Indiana Peysers tomonidan 2015-yilgi NBA loyihasida 11-chi umumiy tanlov bilan tanlangan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.nba.com/pacers/pacers-add-turner-young-2015-draft|sarlavha=Pacers Add Turner, Young in 2015 Draft|sana=26-iyun 2015-yil|ish=NBA.com|kirish sanasi=26-iyun 2015-yil}}</ref>. Myles Turner chap bosh barmogʻidagi sinishni tiklash uchun operatsiya qilinganidan soʻng, yangi mavsumning 13-noyabridan 28-dekabriga qadar 21 oʻyinni oʻtkazib yubordi<ref>[https://sports.yahoo.com/news/sources--pacers-rookie-myles-turner-to-undergo-thumb-surgery-monday-181011440.html Sources: Pacers rookie Myles Turner to undergo thumb surgery Monday], Sports.yahoo.com</ref><ref>[http://www.nba.com/games/20151230/INDCHI/gameinfo.html Butler's tip-in gives Bulls 102-100 OT win over Pacers], Nba.com</ref>. 2016-yilning 22-yanvarida Myles Turner “[[Golden State Warriors|Golden Steyt]] Uorriors”ga 122–110 hisobida magʻlub boʻlib, oʻsha paytdagi eng yuqori 31 ochkoni qoʻlga kiritdi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.nba.com/games/20160122/INDGSW/gameinfo.html|sarlavha=Curry's triple-double leads Warriors to win in Kerr's return|kirish sanasi=23-yanvar 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160123033349/http://www.nba.com/games/20160122/INDGSW/gameinfo.html|arxivsana=23-yanvar 2016-yil}}</ref>. 3-mart kuni Myles Turner Sharqiy birinchi yil oʻyinchilari orasida oy davomida gol urish (13,4 nuqta), ribaund (6,6 zarba) va daqiqalar (29,8 mpg) boʻyicha uchinchi oʻrinni egallaganidan soʻng, fevral oyining Sharqiy konferensiya oyining eng yaxshi basketbolchisideb topildi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.nba.com/pacers/myles-turner-named-eastern-conference-rookie-month|sarlavha=Myles Turner Named Eastern Conference Rookie of the Month|ish=Indiana Pacers|kirish sanasi=22-noyabr 2021-yil}}</ref>. 24-mart kuni Myles Turner Nyu-Orlean Pelikans ustidan 92-84 hisobida gʻalaba qozonib, 24 ochko va faoliyatidagi eng yuqori 16 ribaundni qayd etdi<ref>[http://www.nba.com/games/20160324/NOPIND/gameinfo.html Pacers celebrate Turner's big birthday by beating Pelicans], Nba.com</ref>. Turner Peysersga 45-37 rekordi bilan Sharqiy konferensiyada yettinchi raqam sifatida pley- offga chiqishga yordam berdi, Myles Turner yerda birinchi turda [[Toronto Raptors|Toronto Raptorsga]] 4-3 hisobida yutqazdi. Mavsum oxirida Myles Turner NBA All-Rookie Ikkinchi jamoasi unvoniga sazovor boʻldi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.nba.com/2016/news/05/19/2015—2016-all-rookie-first-and-second-teams-karl-anthony-towns-kristaps-porzingis-devin-booker-nikola-jokic-jahlil-okafor/|sarlavha=Wolves' Towns, Knicks' Porzingis lead 2015—2016 NBA All-Rookie teams|ish=NBA.com|sana=19-may 2016-yil|kirish sanasi=19-may 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160522114420/http://www.nba.com/2016/news/05/19/2015—2016-all-rookie-first-and-second-teams-karl-anthony-towns-kristaps-porzingis-devin-booker-nikola-jokic-jahlil-okafor|arxivsana=22-may 2016-yil}}</ref>. [[Fayl:Myles_Turner_dunk.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Myles_Turner_dunk.jpg/220px-Myles_Turner_dunk.jpg|thumb| Turner 2017-yilda Peysers uchun danking]] 2016-yil 26-oktyabrda Peysersning mavsum ochilish uchrashuvida Turner Dallas Mavericks ustidan 130-121 qoʻshimcha vaqtda gʻalaba qozonib, 30 ochko va 16 ta ribaundni qayd etdi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400899379|sarlavha=Turner's opening act leads Pacers past Mavs, 130-121 in OT|ish=ESPN.com|sana=26-oktabr 2016-yil|kirish sanasi=26-oktabr 2016-yil}}</ref>. 15-dekabr kuni Myles Turner Nyu-Orlean Pelikansga 102-95 hisobida yutqazib, 26 ochko toʻpladi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400899827|sarlavha=Davis, Hield lift Pelicans past Pacers, 102-95|ish=ESPN.com|sana=15-dekabr 2016-yil|kirish sanasi=5-mart 2019-yil}}</ref>. 26-mart kuni Myles Turner 17 ochkoga ega boʻldi va [[Filadelfiya]] 76ers ustidan 107-94 hisobida gʻalaba qozonib, 16 ribaund bilan faoliyatidagi rekordini oʻrnatdi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400900487|sarlavha=Turner leads Pacers to 107-94 victory over 76ers|ish=ESPN.com|sana=26-mart 2017-yil|kirish sanasi=26-mart 2017-yil}}</ref>. 2017—2018 yilgi mavsum boshlanishidan oldin Turner jamoa sardori etib saylandi<ref name="pacers-nets">{{veb manbasi|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400974701|sarlavha=Revamped Pacers rely on new faces to cut down Nets 140-131|ish=ESPN.com|sana=18-oktabr 2017-yil|kirish sanasi=18-oktabr 2017-yil}}</ref>. 2017-yil 18-oktyabrda Peysersning mavsum ochilishida Turner [[Brooklyn Nets|Bruklin Nets]] ustidan 140–131 hisobida gʻalaba qozonib, 21 ochko va 14 ribaundga ega edi<ref name="pacers-nets" /> Myles Turner miya chayqalishi tufayli keyingi sakkizta oʻyinni oʻtkazib yubordi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400974872|sarlavha=Redick's 3s, Simmons' triple-double lead 76ers over Pacers|ish=ESPN.com|sana=3-noyabr 2017-yil|kirish sanasi=5-mart 2019-yil|iqtibos=Turner hadn't played since sustaining a concussion in Indiana's season-opening win against Brooklyn on Oct. 18.}}</ref>.. 19-noyabr kuni Myles Turner Mayami Xitga qarshi oʻyinda mavsumdagi eng yuqori 25 ochkoni qoʻlga kiritdi<ref name="br1718">{{veb manbasi|url=https://www.basketball-reference.com/players/t/turnemy01/gamelog/2018/|sarlavha=Myles Turner 2017—2018 Game Log|ish=Basketball-Reference.com|kirish sanasi=5-mart 2019-yil|arxivsana=2022-08-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220822142735/https://www.basketball-reference.com/players/t/turnemy01/gamelog/2018/}}</ref>. Turner yanvar oyida oʻng tirsagidan jarohat olib, toʻqqizta oʻyinni oʻtkazib yubordi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400975471|sarlavha=Pacers use late-game magic to rally past Orlando 114-112|ish=ESPN.com|sana=27-yanvar 2018-yil|kirish sanasi=28-yanvar 2018-yil}}</ref>. 13-mart kuni Myles Turner Filadelfiya 76ersga qarshi oʻyinda 25 ochko jamgʻarib, mavsumdagi eng yuqori natijani qayd etdi<ref name="br1718" />. 2018-yil 15-oktyabrda Turner Peysers bilan toʻrt yillik 72 million dollarlik shartnomani uzaytirdi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.nba.com/pacers/news/pacers-sign-myles-turner-contract-extension|sarlavha=Pacers Sign Myles Turner to Contract Extension|ish=NBA.com|sana=15-oktabr 2018-yil|kirish sanasi=15-oktabr 2018-yil}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Wojnarowski|ism=Adrian|url=http://www.espn.com/nba/story/_/id/24992073/myles-turner-agrees-4-year-72-million-extension-indiana-pacers|sarlavha=Myles Turner agrees to 4-year, $72M extension with Pacers|ish=ESPN.com|sana=15-oktabr 2018-yil|kirish sanasi=15-oktabr 2018-yil}}</ref>. 29-oktyabr kuni Portlend Trail Bleyzersga 103–93 hisobida magʻlub boʻlganida, Turner franchayzing NBA martaba roʻyxatida sakkizinchi oʻrinni egallagan Jeyms Edvardsni (391) bogʻlash uchun uchta blokka ega boʻldi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=401070768|sarlavha=Trail Blazers use 2nd-half charge to get past Pacers 103-93|ish=ESPN.com|sana=29-oktabr 2018-yil|kirish sanasi=29-oktabr 2018-yil}}</ref>. 10-dekabr kuni Myles Turner Vashington Wizards ustidan 109-101 hisobida gʻalaba qozongan oʻyinda 26 ochko va 12 ribaund bilan oʻsha mavsumdagi eng yuqori natijani qayd etdi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=401071072|sarlavha=Turner helps Pacers escape with 109-101 victory over Wizards|ish=ESPN.com|sana=10-dekabr 2018-yil|kirish sanasi=10-dekabr 2018-yil}}</ref>. 23-dekabr kuni Myles Turner sehrgarlar ustidan 105-89 hisobida gʻalaba qozongan oʻyinda 18 ochko va faoliyatidagi eng yuqori koʻrsatkich 17 ta ribaundga ega boʻldi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=401071168|sarlavha=Turner, Pacers beat up well-worn Wizards 105-89|ish=ESPN.com|sana=23-dekabr 2018-yil|kirish sanasi=24-dekabr 2018-yil}}</ref>. 5-mart kuni Myles Turner [[Chicago Bulls|Chikago Bullz]] ustidan 105-96 hisobida gʻalaba qozonib, oʻsha paytdagi faoliyatidagi eng yuqori yetti blokni qayd etdi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=401071632|sarlavha=Bogdanovic leads late charge to help Pacers sweep past Bulls|ish=ESPN.com|sana=5-mart 2019-yil|kirish sanasi=5-mart 2019-yil}}</ref> 18-mart kuni Myles Turner Trail Blazersga 106-98 hisobida yutqazib, mavsumdagi eng yuqori 28 ochkoni qoʻlga kiritdi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=401071731|sarlavha=Blazers prevent Pacers from clinching with 106-98 win|ish=ESPN.com|sana=18-mart 2019-yil|kirish sanasi=19-mart 2019-yil}}</ref>. 2020-yil 25-fevralda Turner “Sharlott Hornets” ustidan 119–80 hisobida gʻalaba qozonib, faoliyatidagi eng yuqori sakkiz blokni qayd etdi<ref>{{veb manbasi|url=https://abcnews.go.com/Sports/wireStory/sabonis-scores-21-points-lead-pacers-hornets-119-69219589|sarlavha=Sabonis scores 21 points to lead Pacers over Hornets, 119-80|ish=ABC News|nashriyot=Associated Press|sana=25-fevral 2020-yil|kirish sanasi=22-oktabr 2021-yil}}</ref>. 2020-yil 22-dekabrda Peysersning mavsum ochilishida Turner Nyu-York Niks ustidan 121–107 hisobida gʻalaba qozonib, faoliyatidagi eng yuqori sakkiz blokni qayd etdi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.nba.com/game/nyk-vs-ind-0022000011|sarlavha=Sabonis, Oladipo lead Pacers past Knicks on opening night|ish=NBA.com|muallif=Marot|ism=Michael|sana=22-dekabr 2020-yil|kirish sanasi=22-oktabr 2021-yil}}</ref>. 2021-yil 6-yanvarda Myles Turner [[Hyuston|Xyuston]] Rockets ustidan 114-107 hisobida gʻalaba qozongan holda yana sakkizta blokni qayd etdi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.indystar.com/story/sports/nba/pacers/2021/01/07/pacers-vs-rockets-myles-turners-value-increases-even-2-points/6577525002/|sarlavha=Insider: Myles Turner's paid $17.5 million, scored 2 points... and was worth every dollar|ish=IndyStar|muallif=Michael|ism=J.|sana=6-yanvar 2021-yil|kirish sanasi=22-oktabr 2021-yil}}</ref>. Turner mavsumni har bir oʻyinda 3,4 blok toʻplash bilan ligada yetakchilik qilgan<ref>{{veb manbasi|url=https://www.nba.com/news/upon-further-review-myles-turner-wins-blocked-shot-season-title|sarlavha=Upon further review, Myles Turner wins 2020-21 blocked-shot season title|ish=NBA.com|nashriyot=Associated Press|sana=18-may 2021-yil|kirish sanasi=22-oktabr 2021-yil}}</ref>. 2021-yil 22-oktyabrda Turner Vashington Wizardsga qoʻshimcha vaqtda 134–135 hisobida magʻlub boʻlib, beshta uch ochkolik, 10 ta ribaund va uchta blok bilan faoliyatidagi eng yuqori 40 ochkoni qayd etdi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.si.com/nba/pacers/news/nba-news-myles-turners-40-points-wasnt-enough-in-overtime-thriller-with-kyle-kuzma-and-the-wizards|sarlavha=The Washington Wizards beat the Indiana Pacers in overtime on Friday night.|ish=Sports Illustrated|muallif=Stinar|ism=Ben|sana=22-oktabr 2021-yil|kirish sanasi=22-oktabr 2021-yil}}</ref>. 4-noyabr kuni Turner Nyu-York Niksga qarshi 111-98 hisobida gʻalaba qozonib, faoliyatidagi eng yuqori 7 ta 3 ochkolik va 13 ta ribaundni qayd etib, 25 ochko toʻpladi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.nba.com/pacers/rewind-pacers-knicks-211103|sarlavha=The Pacers defeated the Knicks, 111-98. Myles Turner led the Pacers with 25 points and 13 rebounds, including a career-high 7 3PM, while Malcolm Brogdon added 17 points, eight rebounds and seven assist|ish=NBA.com|muallif=Hotchkiss|ism=Wheat|sana=4-noyabr 2021-yil|kirish sanasi=4-noyabr 2021-yil}}</ref>. 2022-yil 28-yanvarda Myles Turner chap oyogʻidagi stress reaksiyasi tufayli kamida ikki haftaga safdan chiqdi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Indiana Pacers Medical Update: 18-Jan. 2022-yil|url=https://www.nba.com/pacers/news/indiana-pacers-medical-update-jan-18-2022|kirish sanasi=21-mart 2022-yil|ish=NBA}}</ref>. 10-fevral kuni Myles Turner All-Star tanaffusida yopildi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Pacers' Myles Turner: Out through All-Star break|url=https://www.cbssports.com/fantasy/basketball/news/pacers-myles-turner-out-through-all-star-break/|kirish sanasi=21-mart 2022-yil|ish=CBS Sports}}</ref>. 23-fevral kuni Turner yana bir necha haftaga safdan chiqdi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Pacers' Myles Turner: Still 'a couple weeks away'|url=https://www.cbssports.com/fantasy/basketball/news/pacers-myles-turner-still-a-couple-weeks-away/|kirish sanasi=21-mart 2022-yil|ish=CBS Sports}}</ref>. 28-mart kuni Myles Turner mavsumning qolgan qismiga safdan chiqdi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Myles Turner injury update: Pacers big man out for rest of season with stress reaction in foot, per report|url=https://www.cbssports.com/nba/news/myles-turner-injury-update-pacers-big-man-out-for-rest-of-season-with-stress-reaction-in-foot-per-report/|kirish sanasi=28-mart 2022-yil|ish=CBS Sports}}</ref>. == Faoliyat statistikasi == {{NBA oʻyinchi statistikasi afsonasi}} === NBA === ==== Muntazam mavsum ==== {{NBA oʻyinchisi statistikasi boshlanishi}} |- | style="text-align:left;"| {{NBA yili|2015}} | style="text-align:left;"| [[2015–16 Indiana Pacers season|Indiana]] | 60 || 30 || 22.8 ||.498 ||.214 ||.727 || 5.5 ||.7 ||.4 || 1.4 || 10.3 |- | style="text-align:left;"| {{NBA yili|2016}} | style="text-align:left;"| [[2016–17 Indiana Pacers season|Indiana]] | '''81''' || '''81''' || '''31.4''' || '''.511''' ||.348 || '''.809''' || '''7.3''' || 1.3 || '''.9''' || 2.1 || '''14.5''' |- | style="text-align:left;"| {{NBA yili|2017}} | style="text-align:left;"| [[2017–18 Indiana Pacers season|Indiana]] | 65 || 62 || 28.2 ||.479 ||.357 ||.777 || 6.4 || 1.3 ||.6 || 1.8 || 12.7 |- | style="text-align:left;"| {{NBA yili|2018}} | style="text-align:left;"| [[2018–19 Indiana Pacers season|Indiana]] | 74 || 74 || 28.6 ||.487 || '''.388''' ||.736 || 7.2 || '''1.6''' ||.8 || style="background:#cfecec;" | 2.7* || 13.3 |- | style="text-align:left;"| {{NBA yili|2019}} | style="text-align:left;"| [[2019–20 Indiana Pacers season|Indiana]] | 62 || 62 || 29.6 ||.457 ||.344 ||.750 || 6.5 || 1.1 ||.8 || 2.2 || 11.8 |- | style="text-align:left;"| {{NBA yili|2020}} | style="text-align:left;"| [[2020–21 Indiana Pacers season|Indiana]] | 47 || 47 || 31.0 ||.477 ||.335 ||.782 || 6.5 || 1.0|| '''.9''' || style="background:#cfecec;" | ''' 3.4* ''' || 12.6 |- | style="text-align:left;"| {{NBA yili|2021}} | style="text-align:left;"| [[2021–22 Indiana Pacers season|Indiana]] | 42 || 42 || 29.4 ||.509 ||.333 ||.752 || 7.1 || 1.0 ||.7 || 2.8 || 12.9 |- class="sortbottom" | style="text-align:center;" colspan="2"| Career | 431 || 398 || 28.7 ||.489 ||.349 ||.768 || 6.7 || 1.2 ||.7 || 2.3 || 12.7 {{S-end}} ==== Pley-off ==== {{NBA oʻyinchisi statistikasi boshlanishi}} |- | style="text-align:left;"| [[2016 -yilgi NBA pley-offlari|2016]] | style="text-align:left;"| [[2015–16 Indiana Pacers season|Indiana]] | '''7''' || 4 || 28.1 ||.465 ||.000 ||.667 || 6.4 ||.4 ||.3 || 3.3 || 10.3 |- | style="text-align:left;"| [[2017 -yilgi NBA pley-offlari|2017]] | style="text-align:left;"| [[2016–17 Indiana Pacers season|Indiana]] | 4 || 4 || 33.3 ||.432 ||.000 ||.625 || 6.8 ||.8 || '''1.8''' || 1.3 || 10.8 |- | style="text-align:left;"| [[2018 -yilgi NBA pley-offlari|2018]] | style="text-align:left;"| [[2017–18 Indiana Pacers season|Indiana]] | '''7''' || '''7''' || 28.0 || '''.611''' || '''.462''' || '''.789''' || 5.1 ||.6 ||.3 ||.6 || 12.4 |- | style="text-align:left;"| [[2019 -yilgi NBA pley-offlari|2019]] | style="text-align:left;"| [[2018–19 Indiana Pacers season|Indiana]] | 4 || 4 || 31.5 ||.400 ||.214 ||.615 || 6.3 || '''1.5''' ||.0 || 1.8 || 9.8 |- | style="text-align:left;"| [[2020 -yilgi NBA pley-offlari|2020]] | style="text-align:left;"| [[2019–20 Indiana Pacers season|Indiana]] | 4 || 4 || '''36.5''' ||.568 ||.429 ||.438 || '''10.8''' ||.8 ||.5 ||style="background:#cfecec;" | '''4.0*''' || '''15.8''' |- class="sortbottom" | style="text-align:center;" colspan="2"| Career | 26 || 23 || 30.7 ||.500 ||.306 ||.631 || 6.8 ||.7 ||.5 || 2.1 || 11.7 {{S-end}} === Kollej === {{NBA oʻyinchisi statistikasi boshlanishi}} |- | style="text-align:left;"| [[2014–15 NCAA Division I men's basketball season|2014–15]] | style="text-align:left;"| [[2014–15 Texas Longhorns men's basketball team|Texas]] | 34 || 7 || 22.2 ||.455 ||.274 ||.839 || 6.5 ||.6 ||.3 || 2.6 || 10.1 {{S-end}} == Shaxsiy hayoti == Oʻz vaqtida Turner Lego toʻplamlarini yasashni va yoga bilan shugʻullanishni yaxshi koʻradi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.espn.com/nba/story/_/id/24276115/indiana-pacers-center-myles-turner-using-yoga-reshape-body-nba-career|sarlavha=How Myles Turner is using yoga to make himself an All-Star|sana=3-avgust 2018-yil|ish=ESPN.com|kirish sanasi=22-noyabr 2021-yil}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1996-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] [[Turkum:AQSh basketbolchilari]] [[Turkum:NBA basketbolchilari]] lgr2eu9aiy351pymy0zg9ol0avn0cll 0 781980 6274093 6218047 2026-09-21T01:02:29Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274093 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Michelangelo_Caravaggio_065.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Michelangelo_Caravaggio_065.jpg/250px-Michelangelo_Caravaggio_065.jpg|thumb|303x303px| Michelangeloning ''"Narcissus" asari'' (1597-99); oʻz aksiga maftun boʻlgan odam.]] '''Narsissizm''' oʻzi egosiga qaram boʻlgan shaxsiyat yoʻnalishi boʻlib, kishining oʻz tashqi koʻrinishi yoki qiyofasiga haddan tashqari qiziqish bildirishi va koʻpincha boshqalar hisobidan oʻz ehtiyojlari bilan haddan tashqari ovora boʻlib qolishi shaklida namoyon boʻladi<ref name="Oxford">{{veb manbasi|sarlavha=Oxford Learner's Dictionary|url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/us/definition/english/narcissism|ish=oxfordlearnersdictionaries.com|nashriyot=Oxford University Press|kirish sanasi=14-sentabr 2021-yil}}</ref><ref name="APA"/>. Oʻzi va oʻz ehtiyojlari haqida maʼlum darajada qaygʻurish har bir individga xos tabiiy jarayondir<ref name="Hume">{{kitob manbasi|last=Hume|first=David|title=A Treatise of Human Nature|page=701|date=1739|publisher=Oxford at the Clarendon Press|location=London|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.187695|quote=Still each man loves himself better than any other single person... [and there exists] a contradiction between the extensive sympathy which is the source of our sentiments of morals, and the limited generosity, which is natural to man}}</ref><ref>{{veb manbasi|sana=2021-11-04|sarlavha=3 Tips for Dealing With Self-Centered People|url=https://health.clevelandclinic.org/how-to-deal-with-selfish-people/|kirish sanasi=2022-07-29|ish=Cleveland Clinic|til=en-US}}</ref>. Narsissizm odatiylikdan gʻayritabiiy shaxsiyat ifodasigacha boʻlgan davomiylikda namoyon boʻlishi mumkin<ref name="Zlatan">{{jurnal manbasi|last=Krizan|first1=Zlatan|last2=Herlache|first2=Anne|title=The Narcissism Spectrum Model: A Synthetic View of Narcissistic Personality|journal=Personality and Social Psychology Review|date=27-yanvar 2017-yil|volume=22|issue=1|pages=3–31|doi=10.1177/1088868316685018|pmid=28132598|url=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/1088868316685018}}</ref>. Narsissizmning normal, sogʻlom darajalari va oʻz-oʻzini qabul qilishi qiyin boʻlgan yoki [[narsisistik shaxsiyat buzilishi]] kabi [[Patologik ruhiy kasallik|patologik ruhiy kasalligi]] boʻlgan odamlar oʻrtasida sezilarli farq bor<ref name="Zlatan" /><ref name="Nazario">{{veb manbasi|muallif=Nazario, MD|ism=Brunilda|sarlavha=Narcissistic Personality Disorder|url=https://www.webmd.com/mental-health/narcissistic-personality-disorder|ish=webmd.com|nashriyot=Web MD|kirish sanasi=18-iyun 2020-yil}}</ref>. == Tarixi == [[Fayl:Antonio_Zanchi_-_Sisyphus_-_335_-_Mauritshuis.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/Antonio_Zanchi_-_Sisyphus_-_335_-_Mauritshuis.jpg/250px-Antonio_Zanchi_-_Sisyphus_-_335_-_Mauritshuis.jpg|right|thumb|250x250px| [[Yunon mifologiyasi|Yunon mifologiyasida]] [[Xudo|xudolarni]] ortda qoldira olishiga ishongan [[Sisyphus]] haqida hikoya qilinadi. U manmanlikda ayblangan va abadiy toshni tepalikka dumalatib olib chiqish jazosiga hukm qilingan. Sizif har safar choʻqqiga yaqinlashganda tosh orqaga dumalab ketar va Sizif xuddi shu vazifani yana qayta takrorlashga majbur boʻlardi.]] „Narsissizm“ atamasi [[miloddan avvalgi]] 8-yilda yozilgan [[Rim]] shoiri [[Ovidiy|Ovidning]] ''"Metamorfozalar"'' asaridan kelib chiqqan. Asarning 3-sheʼriy kitobida koʻplab potensial oshiqlarning yutuqlarini rad etuvchi kelishgan yigit Narsissusning afsonaviy tarixi haqida hikoya qilinadi. Unga koʻra, boshqalar chiqargan tovushlarni akslantirishga hukm qilingan laʼnatlangan [[Echo (mifologiya)|Echo]] nimfasini rad etgan Narsissusni xudolar suv havzasidagi oʻz aksini sevib qolish bilan jazolaydi. Narcissus [[Sevgi|sevgisi]] yoʻnaltirilgan obyekt unga sevgi bilan javob qaytara olmasligini bilib qolgach, uni qargʻay-qargʻay halok boʻladi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Narcissus Greek mythology|url=https://www.britannica.com/topic/Narcissus-Greek-mythology|ish=britannica.com|nashriyot=Britanica|kirish sanasi=14-sentabr 2021-yil}}</ref>. Haddan tashqari xudbinlik tushunchasi butun tarixiy davr davomida tan olingan. [[Qadimgi Yunonistonda taʼlim|Qadimgi Yunonistonda]] bu holat [[hubris]] tushunchasi sifatida maʼlum boʻlgan. Faqat XIX asr oxirlariga kelib narsissizm psixologik nuqtai nazardan oʻrganila va tavsiflana boshladi<ref name="millon"/>. Oʻsha vaqtdan beri mazkur atama [[Psixologiya|psixologiyada]] maʼno jihatidan sezilarli farqlarga ega boʻldi. Narsissizm quyidagilarni tasvirlash uchun ishlatilgan: * jinsiy buzuqlik; * normal [sogʻlom] rivojlanish bosqichi; * [[Psixozlar|psixoz]] alomati va * obyekt munosabatlarining bir nechta xususiyatlari [kichik tiplar]<ref name="Gay">{{kitob manbasi|last=Gay|first=Peter|title=Freud: A Life for Our Time|url=https://archive.org/details/freudlifeforourt0000gayp_h8x0|date=17-may 2006-yil|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=978-0393328615|page=[https://archive.org/details/freudlifeforourt0000gayp_h8x0/page/340 340]}}</ref>. Psixiatrlar [[Pol Näcke]] va [[Havelock Ellis]] (1889) bir-biridan mustaqil tarzda birinchi marta „narsissizm“ atamasini oʻz tanasiga jinsiy sherikning tanasiga qanday munosabatda boʻlsa, xuddi shunday muomala qiladigan odamni tasvirlash uchun ishlatgan. Narsissizm, bu nuqtai nazardan, insonning butun jinsiy hayotini suiisteʼmol qiladigan buzuqlik sifatida koʻrilgan<ref name="millon">{{kitob manbasi|last=Millon|first=Theodore|publisher=Wiley|isbn=978-0471237341|page=343|url=http://leipper.org/manuals/zip-fill/Personality%20Disorders%20in%20Modern%20Life%202ND%20ED%20-%20THEODORE%20MILLON.pdf|title=Personality Disorders in Modern Life|year=2004}}</ref>. [[Psixoanaliz|Psixoanalitik]] [[Otto Rank]] 1911-yilda narsissizm haqidagi birinchi klinik maqolani nashr etdi va uni bemaʼnilik va oʻz-oʻzidan hayratlanish bilan bogʻladi<ref name="Ogrodniczuk">{{jurnal manbasi|last=Ogrodniczuk|first1=John|title=Historical overview of pathological narcissism. In: Understanding and Treating Pathological Narcissism|journal=American Psychological Association|date=2013|pages=15–26|doi=10.1037/14041-001}}</ref><ref name="millon"/>. Yana bir psixoanalitik, [[Nevrologiya|nevrolog]] [[Ernest Jones]] 1913-yilda birinchi boʻlib ekstremal narsissizmni talqin qildi va uni [[Feʼl-atvor|xarakterdagi]] nuqson sifatida „Xudo-kompleks“ deb atadi. U Xudo kompleksiga ega boʻlgan odamlarni oʻzini oʻta muhim deb hisoblovchi, haddan tashqari oʻziga ishongan, avtoerotik, oʻzini koʻz-koʻz qiladigan, oʻzidan hayratlanadigan, hamma narsani bilaman va qila olaman deb hisoblaydigan shaxs sifatida tavsiflaydi. Bunday individlarning oʻziga xoslikka muhtojligi yaqqol kuzatiladi<ref name="Jones">{{veb manbasi|muallif=Jones, M.D.|ism=Ernest|sarlavha=Essays In Applied Psychoanalysis Vol II|url=https://archive.org/stream/essaysinappliedp032204mbp/essaysinappliedp032204mbp_djvu.txt|ish=archive.org|nashriyot=Osmania University Library|kirish sanasi=14-dekabr 2021-yil}}</ref><ref>{{kitob manbasi|first=Ernest|last=Jones|title=Essays in Applied Psycho-Analysis|pages=472|url=https://books.google.com/books?id=W1OZ5NRz3egC|publisher=Lightning Source Inc|date=15-mart 2007-yil|accessdate=2012-01-22|isbn=978-1-4067-0338-2}}</ref><ref name="Evans">{{veb manbasi|muallif=Evans|ism=Naiema|sarlavha=History of Narcissism|url=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/57606/skonrath_2.pdf%20umich.edu?sequence=2|ish=deepblue.lib.umich.edu|nashriyot=University of Michigan}}</ref>. [[Sigmund Freud|Zigmund Freyd]] (1914) oʻzining „Narsissizm haqida: Kirish“ nomli risolasida narsissizm haqidagi qarashlarini bayon qildi. Uning fikricha, hamma odamlar tugʻilganidan boshlab narsisizm darajasiga ega (birlamchi narsissizm) va bu narsissizm sogʻlom xarakterga ega hamda vaqt oʻtishi bilan boshqalarga boʻlgan muhabbat sifatida namoyon boʻladi. Freyd narsisizmni [[avtoerotizm]] va obyektga muhabbat, boshqalarga muhabbat oʻrtasidagi zaruriy oraliq bosqich deb hisboblaydi. U, shuningdek, oʻz muhabbatini boshqalarga koʻrsatish darajasiga yetgan odamlar bu muhabbatni oʻzlariga yoʻnaltirganlarida narsisizm [[Nevrozlar|nevrozga]] (ikkilamchi narsissizmga) aylanadi, degan nazariyani ilgari suradi. Vaqt oʻtishi bilan bu shaxslar jamiyatdan uzilib qoladilar va boshqalarga qiziqmay qoʻyadilar<ref name="Strachey">{{veb manbasi|muallif=Strachey|ism=James|sarlavha=Standard Edition of the Complete Works of Sigmund Freud|url=https://www.sas.upenn.edu/~cavitch/pdf-library/Freud_SE_On_Narcissism_complete.pdf|ish=sas.upenn.edu|nashriyot=University of Pennsylvania|kirish sanasi=14-dekabr 2021-yil}}</ref><ref name="freud1">[http://www.english.hawaii.edu/criticalink/narc/guide1.html Freud, Sigmund, On Narcissism: An Introduction], 1914</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=SigmundFreud.net|sarlavha=On Narcissism, 1914 by Freud|url=https://www.sigmundfreud.net/on-narcissism.jsp|ish=SigmundFreud.net|nashriyot=Sigmund Freud|kirish sanasi=14-dekabr 2021-yil|qaralgan sana=2022-08-23|arxivsana=2022-08-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220809205222/https://sigmundfreud.net/on-narcissism.jsp}}</ref>. [[Robert Waelder]] 1925-yilda birinchi boʻlib narsisizmni shaxsiy xususiyat sifatida konsepsiyalashtirgan. Uning taʼrifi kamsituvchi, oʻzini boshqalardan ustun his qiladigan, tez-tez oʻzidan hayratlanadigan va boshqalarga hamdardlik koʻrsatmaydigan shaxslarni tasvirlaydi<ref name="Levy"/>. Waelderning ishi va amaliy tadqiqotlari bugungi kunda narsissizm va [[klinik buzilish]] sanalgan narsisistik shaxsiyat buzilishining taʼriflanishiga taʼsir koʻrsatdi. Uning bemori muvaffaqiyatga erishgan olim boʻlib, u oʻzini haddan ortiq darajada yaxshi koʻrar va oddiygina aybdorlik hissga ega emasdi. U odamlardan oʻta uzoq va mustaqil, boshqalarga hamdardlik bildira olmaydigan va [[Intim munosabat|intim munosabatlarda]] xudbin edi. Bundan tashqari, u haddan tashqari mantiqiy fikr yuritar va ilmiy bilimlarni amaliy qoʻllashda mavhum intellektual fikrni qadrlardi<ref name="Bergmann">{{kitob manbasi|last=Bergmann|first=Martin S.|title=''Anatomy of Loving; Man's Quest to Know what Love'' I|url=https://archive.org/details/anatomyofloving00mart_0|date=1987|publisher=Ballantine Books|isbn=978-0449905531}}</ref>. Karen Horney (1939) narsissizm oʻzini oʻzi sogʻlom baholashdan [[Patologiya|patologik]] holatgacha boʻlgan spektrdagi hodisa ekanligini taxmin qiladi<ref name="Levy">{{kitob manbasi|last=Levy|first=Kenneth|title=Personality Disorders: Toward the DSM-V; Chapter 9, Narcissistic Personality Disorder|url=https://archive.org/details/personalitydisor0000unse_q1y6|date=2007|publisher=SAGE Publications, Inc|isbn=9781412904223|page=[https://archive.org/details/personalitydisor0000unse_q1y6/page/235 235]}}</ref>. Bu atama 1979-yilda [[Christopher Lasch|Christopher Laschning]] ''"Narsissizm madaniyati"'' asari nashr etilgandan keyin kengroq ijtimoiy ong chegaralariga kirdi<ref name="Daum">{{yangiliklar manbasi |last=Daum |first=Meghan |date=6-yanvar 2011-yil |title=Narcissist -- give it a rest |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2011-jan-06-la-oe-daum-narcissism-20110106-story.html |access-date=21-dekabr 2021-yil |quote=The term has been misused and overused so flagrantly that it’s now all but meaningless when it comes to labeling truly destructive tendencies.}}</ref> Oʻshandan beri ijtimoiy tarmoqlar, bloggerlar va oʻz-oʻzini band qiluvchi mualliflar „narsissizm“ni<ref name="Pilossoph">{{veb manbasi|muallif=Pilossoph|ism=Jackie|sarlavha=So, you think your spouse is a narcissist? You might not want to be so quick with the label.|url=https://www.chicagotribune.com/suburbs/ct-wml-narcissist-reationships-love-essentially-tl-1121-20191114-7gyxff5advba7jwg2vgewwctau-story.html|ish=chicagotribune.com|nashriyot=Chicago Tribune|kirish sanasi=14-noyabr 2019-yil|iqtibos=the word is extremely overused, and I don’t think people truly understand what it means}}</ref> oʻz manfaatlari uchun harakat qiluvchilar va barcha uy zoʻravonlari uchun umumiy taʼrif sifatida qoʻllaydilar<ref name="Gay2">{{kitob manbasi|last=Gay|first=Peter|title=Freud: A Life for Our Time|url=https://archive.org/details/freudlifeforourt0000gayp_h8x0|date=17-may 2006-yil|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=978-0393328615|page=[https://archive.org/details/freudlifeforourt0000gayp_h8x0/page/340 340]|quote=Some in fact exploited it as a handy term of abuse for modern culture or as a loose synonym for bloated self-esteemed.}}</ref><ref name="Malkin">{{veb manbasi|muallif=Malkin Ph.D.|ism=Craig|sarlavha=Why We Need to Stop Throwing the "Narcissist" Label Around|url=https://www.psychologytoday.com/us/blog/romance-redux/201504/why-we-need-stop-throwing-the-narcissist-label-around|ish=psychologytoday.com|nashriyot=Psychology Today|kirish sanasi=12-aprel 2015-yil|iqtibos=The current promiscuous use of the term narcissist forevery minor instance of self-absorption, however, trivializes that very real pain.}}</ref>. == Xususiyatlari == [[Fayl:Sigmund_Freud_colorized.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Sigmund_Freud_colorized.jpg/250px-Sigmund_Freud_colorized.jpg|right|thumb|352x352px| Freyd narsissizm normal, sogʻlom va tugʻilishdan boshlab barcha odamlarda mavjud boʻlgan xususiyat degan nazariyani ilgari surdi (birlamchi narsissizm). Bu nazariyaga koʻra, vaqt oʻtishi bilan narsissizmning bu koʻrinishiga boshqalarga boʻlgan mehr xususiyati ham qoʻshiladi. Ikkilamchi narsissizm, nevroz, odamlar oʻz yoʻnalishini oʻzgartirganda va oʻz mehrini oʻzlariga yoʻnaltirganda paydo boʻladi.]] Narsissizm „yaxshi“ yoki „yomon“ boʻlishi shart degan standart mavjud emas; bu oʻlchanayotgan kontekst va natijalarga bogʻliq. Ijtimoiy munosabatlarni boshlash kabi muayyan ijtimoiy kontekstlarda va oʻzini yaxshi his qilish kabi maʼlum natijalar bilan sogʻlom narsissizm foydali boʻlishi mumkin. Biroq boshqa kontekstlarda, masalan, uzoq muddatli munosabatlarni saqlab qolish va turli holatlar, masalan, faqat oʻzini haq deb hisoblash nuqtai nazaridan narsissizm zararlidir<ref name="caf">{{kitob manbasi|last=Campbell|first=W. Keith|chapter=The Narcissistic Self: Background, an Extended Agency Model, and Ongoing Controversies|editor=Sedikides|title=The Self|url=https://archive.org/details/self0000unse_j0x4|publisher=Psychology Press|date=2007|isbn=978-1841694399|series=Frontiers of Social Psychology}}</ref>. Narsissizmning inson shaxsiyatidagi oʻziga xosligi jihatidan toʻrtta oʻlchovi aniqlangan: yetakchilik/hokimiyat, ustunlik/takabburlik, oʻzini sevish/oʻzidan hayratlanish va [[ekspluatatsiya]]/huquq<ref>{{jurnal manbasi|last=Horton|first1=R. S.|last2=Bleau|first2=G.|last3=Drwecki|first3=B.|year=2006|title=Parenting Narcissus: What Are the Links Between Parenting and Narcissism?|url=http://persweb.wabash.edu/facstaff/hortonr/pubs/Horton%20et%20al.%20(2006).pdf|journal=[[Journal of Personality]]|volume=74|number=2|pages=345–76|doi=10.1111/j.1467-6494.2005.00378.x|pmid=16529580}} See p.&nbsp;347.</ref>. === Narsissizmning normal va sogʻlom darajalari === Narsissizm yetuk oʻz-oʻzini hurmat qilish va oʻzini qadrlashning muhim tarkibiy qismidir<ref name=":5">{{jurnal manbasi|last=Federn|first1=Ernst|year=1972|title=Thirty-five years with Freud: In honour of the hundredth anniversary of Paul Federn, M.D.|url=https://psycnet.apa.org/record/1972-28038-001|journal=Journal of Clinical Psychology|volume=32|pages=18–34}}</ref><ref name=":6">{{veb manbasi|muallif=Becker|ism=Ernest|sana=1973|sarlavha=The Denial of Death|url=https://mindsplain.com/wp-content/uploads/2020/11/Denial_Of_Death_Chapter_1.pdf|kirish sanasi=2020-11-04|nashriyot=The Free Press}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Kohut|ism=Heinz|sana=1966|sarlavha=Forms and Transformation of Narcissism|url=https://www.narcissisticabuserehab.com/wp-content/uploads/2020/07/Heinz-Kohut-Forms-and-Transformation-of-Narcissism.pdf|kirish sanasi=2020-11-04|ish=Narcissistic Abuse Rehab|nashriyot=Journal of the American Psychoanalytic Association}}</ref>. Aslini olganda, narsissistik xatti-harakatlar insonning oʻz qadr-qimmatini himoya qilishga qaratilgan shaxsiy va shaxslararo strategiyalar tizimidir<ref name="Horton">{{veb manbasi|muallif=Horton|ism=Robert S|sarlavha=Parenting Narcissus: What Are the LinksBetween Parenting and Narcissism?|url=http://persweb.wabash.edu/facstaff/hortonr/pubs/Horton%20et%20al.%20(2006).pdf|kirish sanasi=15-sentabr 2021-yil|nashriyot=[[Wabash College]]|til=en}}</ref>. Sogʻlom narsissizm yetuk psixologik salomatlik bilan bogʻliqligi taxmin qilingan. Oʻz-oʻzini hurmat qilish narsisizm va psixologik salomatlik oʻrtasida vositachi vazifasini bajaradi. Shu sababli, oʻzini-oʻzi hurmat qilish, oʻzini-oʻzi idrok etish qobiliyati yoqimliligi tufayli yuqori darajali narsisslar nisbatan tashvish va gʻamginlikdan holi hisoblanadilar<ref>{{jurnal manbasi|doi=10.1037/0022-3514.87.3.400|last=Sedikides, C.|last2=Rudich, E.A.|last3=Gregg, A.P.|last4=Kumashiro, Ml|last5=Rusbult, C.|title=Are Normal Narcissists Psychologically Healthy?: self-esteem matters|journal=Journal of Personality and Social Psychology|volume=87|pages=400–16|year=2004|issue=3|pmid=15382988|url=https://research.vu.nl/ws/files/1955465/Sedikides%20Journal%20of%20Personality%20and%20Social%20Psychology%2087(3)%202004%20u.pdf}}</ref>. === Narsissizmning halokatli darajalari === Narsissizm oʻz-oʻzidan shaxsiy xususiyatdir. Biroq narsisistik xatti-harakatlarning yuqori darajasi zarar etkazishi va oʻzini oʻzi magʻlub qilishi mumkin<ref name="Kohut1971"/>. Buzgʻunchi narsissizm — bu odatda patologik narsisistik shaxs buzilishi bilan bogʻliq boʻlgan baʼzi kuchli xususiyatlarning, masalan, tanlanganlik va ustunlik tuygʻulari, takabbur xatti-harakatlar va boshqalarga nisbatan hamdardlik va gʻamxoʻrlikning umumiy yetishmasligi bilan tavsiflanadigan „kattalik namunasi“ning doimiy namoyon boʻlishi bilan izohlanadi<ref name="APA">{{veb manbasi|sarlavha=APA Dictionary of Psychology|url=https://dictionary.apa.org/narcissism|ish=dictionary.apa.org|nashriyot=American Psychological Association|kirish sanasi=14-sentabr 2021-yil}}</ref>. Spektrda buzgʻunchi narsissizm sogʻlom narsissizmdan koʻra ekstremalroq, ammo patologik holat kabi ekstremal emas<ref>Brown, Nina W., The Destructive Narcissistic Pattern, 1998</ref>. === Narsisizmning patologik darajalari === Narsisistik xatti-harakatlarning juda yuqori darajasi patologik holat sanaladi. Freyd taʼkidlaganidek, bunday narsissizm sogʻlom narsissizmning kuchaygan, ekstremal koʻrinishidir. Freydning narsisizm gʻoyasi oʻzidan boshqalarni seva olmaslik, empatiyaning yetishmasligi, hissiy boʻshliq, zerikish va kuchni izlashga tinimsiz ehtiyojda namoyon boʻladigan patologiyani tasvirlab beradi<ref name="Kohut1971">{{kitob manbasi|title=The Analysis of the Self. A systematic approach to the psychoanalytic treatment of narcissistic personality disorders|last=Kohut|publisher=The University of Chicago Press|year=1971|location=London}}</ref>. Klinik nazariyotchilar [[Otto Friedmann Kernberg|Kernberg]], [[Kohout|Kohut]] va [[Teodore Millon|Teodore Millonlarning]] barchasi patologik narsissizmni erta bolalik davridagi noaniq va mos kelmaydigan oʻzaro taʼsirlarga javob reaksiyasi sifatida koʻrdilar. Ular narsisslarga oʻzaro munosabatlarda kompensatsiya qilishga harakat qilishni taklif qiladilar<ref>{{jurnal manbasi|doi=10.1207/S15327965PLI1204_1|last=Morf, Caroline C.|last2=Rhodewalt, Frederick|author2-link=Frederick Rhodewalt|title=Unraveling the Paradoxes of Narcissism: A Dynamic Self-Regulatory Processing Model|journal=Psychological Inquiry|volume=12|issue=4|pages=177–96|year=2001|url=https://zenodo.org/record/1236233}}</ref>. Nemis psixoanalitigi [[Karen Horney]] (1885—1952) ham narsissistik shaxsiyatni erta muhit tomonidan shakllantirilgan maʼlum bir [[temperament]] xususiyati sifatida koʻradi. === Irsiyat === Egizaklar ustida oʻtkazilgan [[Irsiyat|irsiylik tadqiqotlari]] standartlashtirilgan testlar bilan oʻlchanadigan narsisistik xususiyatlar koʻpincha meros boʻlib qolganligini koʻrsatdi. Narsissizmning yuqori irsiyat koʻrsatkichi (0,64) ekanligi aniqlandi, bir xil egizaklarda bu xususiyatning muvofiqligi ekologik sabablarga qaraganda genetik jihatdan sezilarli darajada taʼsirlanganligini koʻrsatadi. Oddiy va patologik shaxsdan tortib narsissistik xususiyatlarning davomiyligi yoki spektri mavjudligi ham koʻrsatilgan<ref>{{jurnal manbasi|title=Genetic and environmental contributions to dimensions of personality disorder|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_1993-12_150_12/page/1826|journal=Am J Psychiatry|volume=150|issue=12|pages=1826–31|date=December 1993|pmid=8238637|doi=10.1176/ajp.150.12.1826}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=DeWall|first1=C. Nathan|last2=Pond|first2=Richard S.|last3=Campbell|first3=W. Keith|last4=Twenge|first4=Jean M.|date=August 2011|title=Tuning in to psychological change: Linguistic markers of psychological traits and emotions over time in popular U.S. song lyrics.|url=http://dx.doi.org/10.1037/a0023195|journal=Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts|volume=5|issue=3|pages=200–207|doi=10.1037/a0023195|issn=1931-390X}}</ref>. Bundan tashqari, dalillar shuni koʻrsatadiki, narsissizmning individual elementlari ham oʻzlarining merosxoʻrlik darajasiga ega, masalan, intrapersonal ulugʻvorlik 0,23 ballga, shaxslararo huquq esa 0,35 ballga ega<ref>{{jurnal manbasi|last=Luo|first1=Yu L. L.|last2=Cai|first2=Huajian|last3=Song|first3=Hairong|date=2014-04-02|title=A Behavioral Genetic Study of Intrapersonal and Interpersonal Dimensions of Narcissism|journal=PLOS ONE|language=en|volume=9|issue=4|pages=e93403|doi=10.1371/journal.pone.0093403|issn=1932-6203|pmc=3973692|pmid=24695616|bibcode=2014PLoSO...993403L}}</ref>. Genetik taʼsir narsissizmning namoyon boʻlishida muhim ahamiyat kasb etsa-da, bu „oʻyin“dagi yagona omil emas. == Narsissizm ifodalari == === Jinsiy narsissizm === Jinsiy narsisizm shahvoniy xulq-atvorning [[Egotsentrizm|egosentrik]] modeli sifatida tasvirlangan, bu jinsiy qobiliyat yoki jinsiy huquqni, baʼzan nikohdan tashqari munosabatlar shaklida oshib ketgan tuygʻuni oʻz ichiga oladi. Bu oʻz-oʻzini past baholaganlik uchun ortiqcha kompensatsiya yoki haqiqiy yaqinlikni davom ettira olmaslik ifodasi boʻlishi mumkin<ref>{{jurnal manbasi|last=Hurlbert, D.F.|last2=Apt, C.|title=Sexual narcissism and the abusive male|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-and-marital-therapy_winter-1991_17_4/page/279|journal=Journal of Sex and Marital Therapy|volume=17|issue=4|pages=279–92|year=1991|pmid=1815094|doi=10.1080/00926239108404352}}</ref>. Narsissistik xulq-atvor namunasi ayollarga qaraganda erkaklarda koʻproq kuzatiladi, deb hisoblansa-da<ref>{{jurnal manbasi|last=Hurlbert, D.F.|last2=Apt, C.|last3=Gasar, S.|last4=Wilson, N.E.|last5=Murphy, Y.|title=Sexual narcissism: a validation study|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-and-marital-therapy_spring-1994_20_1/page/24|journal=Journal of Sex and Marital Therapy|volume=20|pages=24–34|year=1994|doi=10.1080/00926239408403414|pmid=8169963|issue=1}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|doi=10.1007/s11199-008-9403-9|last=Ryan, K.M.|last2=Weikel, K.|last3=Sprechini, G.|title=Gender differences in narcissism and courtship violence in dating couples|url=https://archive.org/details/sim_sex-roles_2008-06_58_11-12/page/802|journal=Sex Roles|volume=58|pages=802–13|year=2008|issue=11–12}}</ref> bu jinsiy yetishmovchilik tuygʻularini haddan tashqari magʻrur boʻlish yoki oʻzlarining erkaklik yoki ayolliklariga berilib ketish orqali qoplaydigan erkaklarda ham, ayollarda ham uchraydi<ref>{{kitob manbasi|last=Schoenewolf, G.|title=Psychoanalytic Centrism: Collected Papers of a Neoclassical Psychoanalyst|publisher=Living Center Press|year=2013}}</ref>. Baʼzi ekspertlar „[[jinsiy qaramlik]]“ deb ataladigan munozarali holat aslida qaramlik holati emas, balki jinsiy narsissizm yoki jinsiy kompulsivlik deb hisoblashadi<ref>{{jurnal manbasi|doi=10.1177/1066480795032003|last=Apt, C.|last2=Hurlbert, D.F.|title=Sexual Narcissism: Addiction or Anachronism?|url=https://archive.org/details/sim_family-journal_1995-04_3_2/page/103|journal=The Family Journal|volume=3|pages=103–07|year=1995|issue=2}}</ref>. === Ota-onalarning narsissizmi === Narsissistik ota-onalar koʻpincha oʻz farzandlarini oʻzlarining kengaytmalari sifatida koʻradilar va ularni oʻzlarining hissiy va oʻzini-oʻzi hurmat qilish ehtiyojlarini qoʻllab-quvvatlaydigan tarzda harakat qilishga undaydilar<ref name="co">Rapport, Alan, Ph. D.[http://www.alanrappoport.com/pdf/Co-Narcissism%20Article.pdf Co-Narcissism: How We Adapt to Narcissistic Parents. The Therapist, 2005] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150811150356/http://alanrappoport.com/pdf/Co-Narcissism%20Article.pdf |date=2015-08-11 }}.</ref>. Zaifligi tufayli yosh bolalar bu xatti-harakatlardan sezilarli darajada taʼsirlanadilar<ref name=":02">{{jurnal manbasi|last=Wilson|first1=Sylia|last2=Durbin|first2=C. Emily|date=November 2011|title=Dyadic Parent-Child Interaction During Early Childhood: Contributions of Parental and Child Personality Traits|journal=Journal of Personality|volume=80|issue=5|pages=1313–1338|doi=10.1111/j.1467-6494.2011.00760.x|pmid=22433002|issn=0022-3506}}</ref>. Ota-onalarning ehtiyojlarini qondirish uchun bolalar oʻz istaklari va his-tuygʻularini qurbon qilishlari mumkin<ref>James I. Kepner, ''Body Process'' (1997) p. 73</ref>. Bunday ota-ona tarbiyasida voyaga etgan bola balogʻat yoshida oʻz yaqin munosabatlari bilan kurashga kirishishi mumkin. Ekstremal holatlarda bunday tarbiya uslubi bolalar bilan munosabatlarning buzilishiga olib kelishi mumkin, bu esa norozilik tuygʻusi va baʼzi hollarda oʻz-oʻzini barbod qilish tendensiyalariga olib kelishi mumkin<ref name="co"/>. === Ish joyidagi narsissizm === * '''Professionallar.''' Baʼzi mutaxassislar, hatto nohaq boʻlsalar ham, doimiy ravishda boshqalarni oʻz malakalarini eʼtirof etishga majbur qiladilar<ref name="banja1">Banja, John, Medical Errors and Medical Narcissism, 2005</ref><ref name="banja2">Banja, John, (as observed by Eric Rangus) [http://www.emory.edu/EMORY_REPORT/erarchive/2005/February/February7/sandr1.htm John Banja: Interview with the clinical ethicist] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220226155101/https://www.emory.edu/EMORY_REPORT/erarchive/2005/February/February7/sandr1.htm |date=2022-02-26 }}</ref>. Professional narsissizm boshqa qobiliyatli va hatto favqulodda mutaxassislarning narsissistik tuzoqqa tushishlariga olib kelishi mumkin. „Koʻpchilik mutaxassislar obroʻ, nazorat, bilim, malaka va hurmatga ega boʻlgan qiyofalarini shakllantirish ustida ishlaydilar. Bu barchamizning ichimizdagi narsissning xususiyatlari — biz ahmoq yoki qobiliyatsiz koʻrinishdan qoʻrqamiz“<ref name="banja1" />. * '''Rahbarlar.''' Rahbarlar koʻpincha potentsial narsissistik belgilarni oʻzlarida namoyon qiladilar: ** jonsiz — kompaniyaning ish avtomobillari, kompaniya tomonidan chiqarilgan [[smartfon]] yoki deraza bilan oʻralgan ofislarni xohlash; ** jonli — hamkasblar va qoʻl ostidagilardan doimiy xushomad va [[Diqqat|eʼtibor]] kutish<ref name="Dubrin"/{{Rp|143}}./> : Narsissizm bir qator potentsial yetakchilik muammolari bilan bogʻliq boʻlib, yomon motivatsion koʻnikmalardan xavfli qarorlar qabul qilishgacha va ekstremal holatlarda oq yoqa jinoyati bilan bogʻliq<ref name="Brunell">{{jurnal manbasi|last=Brunell|first1=A. B.|last2=Gentry|first2=W. A.|last3=Campbell|first3=W.|last4=Hoffman|first4=B. J.|last5=Kuhnert|first5=K. W.|last6=DeMarree|first6=K. G.|year=2008|title=Leader emergence: The case of the narcissistic leader|url=http://pdfs.semanticscholar.org/d9c9/4ab638f9182a79e96f7be1bcee582bab9c1c.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200605041324/http://pdfs.semanticscholar.org/d9c9/4ab638f9182a79e96f7be1bcee582bab9c1c.pdf|archivedate=2020-06-05|journal=Personality and Social Psychology Bulletin|volume=34|issue=12|pages=1663–76|doi=10.1177/0146167208324101|pmid=18794326}}</ref>. Daromadga katta eʼtibor qaratadigan yuqori darajadagi korporativ liderlar oʻz tashkilotlari uchun qisqa muddatli ijobiy [[foyda]] keltirishi mumkin, ammo oxir-oqibat bu alohida xodimlar va butun kompaniyalarni pastga tortadi<ref>Hill, Victor (2005) Corporate Narcissism in Accounting Firms Australia, Pengus Books Australia</ref>. : Narsissistik rahbarning qoʻl ostidagi xodimlar har kuni qoʻllab-quvvatlash va eʼtirof manbalarini topishlari mumkin, biroq agar ular toʻgʻri chegaralarni saqlashga juda ehtiyot boʻlmasalar, tezda faol „maqtovchi“ manbalarga aylanadilar<ref name="Dubrin">{{kitob manbasi|last=A. J. DuBrin|title=Narcissism in the Workplace|date=2012}}</ref> {{Rp|143, 181}}. : Rahbarlikka koʻtarilishda shaxsning rolini oʻrganuvchi tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, rahbarlik lavozimlariga koʻtarilgan shaxslarni shaxslararo dominant, ekstrovert va ijtimoiy qobiliyatli deb taʼriflash mumkin<ref name="Brunell"/>. Rahbarlik lavozimlariga koʻtarilishda narsissizmning oʻzaro bogʻliqligini oʻrganayotganda koʻpincha shaxslararo dominant, ekstrovert va ijtimoiy qobiliyatga ega boʻlgan narsisslar ham etakchilikka koʻtarilishlari mumkinligini koʻrish mumkin boʻladi. Lekin ular qandaydir nomaʼlum boʻlgan vaziyatlarda lider sifatida paydo boʻlishlari ehtimoli koʻproq. Ajablanarlisi shundaki, narsissizm shaxsning yetakchilik darajasiga koʻtarilishiga yordam beradigan xususiyat sifatida namoyon boʻlishi mumkin va oxir-oqibat bu odamni muvaffaqiyatsizlikka olib keladi<ref name="Brunell" />. * '''Umumiy ishchi kuchi'''. Narsissizm umumiy ishchi kuchida muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Misol uchun, narsissizm inventarlari yuqori boʻlgan shaxslar tashkilotlarga yoki ish joyidagi boshqa odamlarga zarar yetkazadigan teskari xatti-harakatlarga koʻproq moyil<ref>{{jurnal manbasi|last=Judge|first1=T. A.|last2=LePine|first2=J. A.|last3=Rich|first3=B. L.|year=2006|title=Loving Yourself Abundantly: Relationship of the Narcissistic Personality to Self- and Other Perceptions of Workplace Deviance, Leadership, and Task and Contextual Performance|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-applied-psychology_2006-07_91_4/page/762|journal=Journal of Applied Psychology|volume=91|issue=4|pages=762–76|doi=10.1037/0021-9010.91.4.762|pmid=16834504}}</ref>. Agressiv (va teskari) xatti-harakatlar, odatda, oʻz-oʻzini hurmat qilish gʻoyasi ostida yuzaga keladi<ref>{{jurnal manbasi|last=Bushman|first1=B. J.|last2=Baumeister|first2=R. F.|year=1998|title=Threatened egotism, narcissism, self-esteem, and direct and displaced aggression: Does self-love or self-hate lead to violence?|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-personality-and-social-psychology_1998-07_75_1/page/219|journal=Journal of Personality and Social Psychology|volume=75|issue=1|pages=219–29|doi=10.1037/0022-3514.75.1.219|pmid=9686460}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Penney|first1=L. M.|last2=Spector|first2=P. E.|year=2002|title=Narcissism and counterproductive work behavior: Do bigger egos mean bigger problems?|journal=International Journal of Selection and Assessment|volume=10|issue=1–2|pages=126–34|doi=10.1111/1468-2389.00199}}</ref>. Narsissizm darajasi yuqori boʻlgan odamlar oʻz-oʻzini haddan tashqari hurmat qilish qobiliyatini namoyon etadilar. Bir tadqiqot natijalari shuni koʻrsatdiki, narsissizmi yuqori boʻlgan xodimlar ish joyidagi boshqalarning xatti-harakatlarini narsissizmi past boʻlganlarga qaraganda koʻproq haqoratli va tahdidli deb bilishadi<ref>{{jurnal manbasi|last=Wislar|first1=J. S.|last2=Richman|first2=J. A.|last3=Fendrich|first3=M.|last4=Flaherty|first4=J. A.|year=2002|title=Sexual harassment, generalized workplace abuse and drinking outcomes: The role of personality vulnerability|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-drug-issues_fall-2002_32_4/page/1071|journal=Journal of Drug Issues|volume=32|issue=4|pages=1071–88|doi=10.1177/002204260203200404}}</ref>. === Mashhurlarning narsissizmi === Mashhurlarning narsissizmi (baʼzan ''orttirilgan situatsion narsissizm'' deb ataladi) — boylik, shon-shuhrat va mashhur kishilarning boshqa tuzoqlari tufayli kech oʻsmirlik yoki balogʻat yoshida rivojlanadigan narsissizm shakli. Mashhur narsissizm bolalikdan keyin rivojlanadi, mashhur odamlarga berilib ketgan jamiyat tomonidan qoʻzgʻatiladi va qoʻllab-quvvatlanadi. Muxlislar, yordamchilar va [[Tabloid jurnalistika|tabloid]] ommaviy axborot vositalari bu odam haqiqatan ham boshqa odamlardan koʻra muhimroq ekanligi haqidagi gʻoyani ilgari suradilar, bu faqat moyillik yoki yashirin boʻlishi mumkin boʻlgan narsissistik muammoni yuzaga chiqaradi va uning shaxsiyatning toʻliq buzilishiga aylanishiga yordam beradi. „[[Robert Millman|Robert Millmanning]] aytishicha, mashhurlar odamlarning ularga qarashlariga shunchalik koʻnikishadiki, oxir-oqibat oʻzlari boshqalarga qaramay qoʻyadilar“<ref>Simon Crompton, ''All about me'' (London 2007) p. 171</ref>. Oʻzining eng ekstremal koʻrinishi va alomatlarida bu turdagi narsissizm narsisistik shaxsiyat buzilishidan ajralib turmaydi, faqat kech boshlanishi va koʻplab muxlislar tomonidan qoʻllab-quvvatlanishi bilan farqlanadi. „Ijtimoiy meʼyorlar, nazorat va ularni markazlashtiruvchi odamlarning yoʻqligi bunday kishilarni daxlsiz ekanliklariga ishonishga majbur qiladi“<ref>Crompton, p. 171</ref>. Shu sababdan ham ular beqaror munosabatlar, giyohvand moddalarni isteʼmol qilish yoki tartibsiz xatti-harakatlardan aziyat chekishlari mumkin. == Kollektiv narsissizm == Kollektiv narsissizm — bu narsissizmning bir turi boʻlib, unda odam oʻz guruhiga haddan tashqari muhabbat qoʻyadi<ref name="Zavala">Golec de Zavala, A, et al. „Collective narcissism and its social consequences.“ Journal of Personality and Social Psychology 97.6 (2009): 1074-96. Psyc articles. [[EBSCO Publishing|EBSCO]]. Web. 26 Mar. 2011.</ref>. Narsissizmning klassik taʼrifi [[Individuallik|individuallikka]] qaratilgan boʻlsa-da, kollektiv narsissizm guruh haqida shunga oʻxshash haddan tashqari yuqori fikrga ega boʻlish mumkinligini va guruh narsissistik shaxs sifatida mavjud boʻla olishini taʼkidlaydi<ref name="Zavala" />. Kollektiv narsissizm [[etnosentrizm]] bilan bogʻliq; ammo etnosentrizm, birinchi navbatda, etnik yoki madaniy darajadagi oʻzini oʻzi markazlashtirishga qaratilgan boʻlsa, kollektiv narsissizm faqat madaniyatlar va [[Etnik guruh|etnik guruhlardan]] tashqari har qanday turdagi guruhga taalluqlidir<ref name="Zavala" /><ref name="Bizumic">Bizumic, Boris, and John Duckitt. „My Group Is Not Worthy of Me“: Narcissism and Ethnocentrism." ''Political Psychology'' 29.3 (2008): 437-53. Psychology and Behavioral Sciences Collection. EBSCO. Web. 9 Apr. 2011.</ref>. == Narsisistik xatti-harakatlarni normallashtirish == [[Fayl:Berbatov_selfie_2016.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c4/Berbatov_selfie_2016.jpg/220px-Berbatov_selfie_2016.jpg|left|thumb| Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, narsissizm shkalasi boʻyicha yuqori ball olgan shaxslar (oʻzi-oʻzini taʼminlash, bemaʼnilik, yetakchilik va hayratga boʻlgan talab) narsissizm darajasi past boʻlganlarga qaraganda ijtimoiy media saytlarida oʻz shaxsiy suratlarini ([[Selfi|selfilarni]]) koʻproq joylashtirganlar. Selfie joylashtirgan erkaklarda narsisizm koʻrsatkichlari ayollarga qaraganda yuqori boʻlgan<ref>{{jurnal manbasi|last=Sorokowski|first1=P|last2=Sorokowska|first2=A|last3=Oleszkiewicz|first3=A|last4=Frackowiak|first4=T|last5=Huk|first5=A|last6=Pisanski|first6=K|year=2015|title=Selfie posting behaviors are associated with narcissism among men|journal=[[Personality and Individual Differences]]|volume=85|pages=123–27|doi=10.1016/j.paid.2015.05.004}}</ref>.]] Baʼzi sharhchilarning taʼkidlashicha, Amerika aholisi [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi Jahon urushi tugaganidan]] keyin tobora narsisstik boʻlib qolgan<ref name="Lorentzenp127">{{kitob manbasi|last=Lorentzen|first=Justin|chapter=The culture(s) of narcissism: simultaneity and the psychedelic sixties|editor=Gaitanidis|title=Narcissism&nbsp;– A Critical Reader|year=2007|publisher=Karnac Books|location=London|chapterurl=https://books.google.com/books?id=AWbo2e_ujMoC&pg=PA127|isbn=978-1855754539|page=127}}</ref><ref>{{kitob manbasi|last=Lasch|first=Christopher|title=The Culture of Narcissism: American Life in an Age of Diminishing Expectations|url=https://archive.org/details/isbn_0446969443|year=1979|publisher=Warner Books|isbn=978-0446321044}}</ref><ref>{{kitob manbasi|last=Lorentzen|first=Justin|chapter=The culture(s) of narcissism: simultaneity and the psychedelic sixties|editor=Gaitanidis|title=Narcissism&nbsp;– A Critical Reader|year=2007|publisher=Karnac Books|location=London|chapterurl=https://books.google.com/books?id=AWbo2e_ujMoC&pg=PA127|isbn=978-1855754539|page=129}}</ref><ref>{{kitob manbasi|last=Nelson|first=Kristina|title=Narcissism in High Fidelity|publisher=iUniverse|year=2004|url=https://books.google.com/books?id=DoN0SXTkZdoC&pg=PA1|isbn=978-0595318049|location=Lincoln|pages=1–2}}</ref>. Odamlar eʼtibor qozonish uchun kuchli raqobatlashadilar. Ijtimoiy vaziyatlarda ular suhbatni boshqalardan uzoqlashtirishga va oʻzlariga qaratishga moyillik koʻrsatadilar. „Tinglash“ va „oʻzi haqida doimo gapiradigan odamlarni boshqarish“ haqidagi ommaviy adabiyotlarning koʻpligi bunday vaziyatlarning kundalik hayotda qanchalik keng tarqalganligini koʻrsatadi<ref name="Derber">{{kitob manbasi|last=Charles|first=Derber|title=The Pursuit of Attention: Power and Ego in Everyday Life 2nd Edition|date=15-iyun 2000-yil|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0195135497|edition=2nd}}</ref>. „Realiti-TV“ dasturlarining oʻsishi<ref name="Lorentzenp127" />, raqamli media, ijtimoiy media va shon-shuhratga intilish „ommaviy narsisizmning yangi davri“ni keltirib chiqaradigan onlayn madaniyatning oʻsishi bilan bu daʼvo tasdiqlanadi<ref>{{jurnal manbasi|last=Marshall|first1=David P.|title=Fame's Perpetual Motion|journal=M/C Journal|volume=7|issue=5|date=November 2004|url=http://journal.media-culture.org.au/0411/01-editorial.php|access-date=7-fevral 2013-yil|doi=10.5204/mcj.2401|arxiv-sana=2013-06-02|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20130602112846/http://journal.media-culture.org.au/0411/01-editorial.php|url-status=dead}}</ref>. 1987 va 2007-yillar oraligʻidagi AQShda mashhur qoʻshiq matnlarini tahlil qilish tendensiyasi ham Amerika madaniyatining narsissistik boʻlib qolgani haqidagi bahsni qoʻllab-quvvatlaydi. Qoʻshiq matnlarida birinchi shaxs birlik olmoshlaridan foydalanishning oʻsishini aniqladi, bu kishilarning oʻziga koʻproq eʼtibor berayotganini aks ettiradi, shuningdek, gʻayriijtimoiy xatti-harakatlarga murojaat qiladi; xuddi shu davrda boshqalarga eʼtiborni, ijobiy his-tuygʻularni va ijtimoiy oʻzaro taʼsirlarni aks ettiruvchi soʻzlarning qisqarishi kuzatildi<ref>{{jurnal manbasi|last=DeWall|first1=C. Nathan|last2=Pond Jr.|first2=Richard S.|last3=Campbell|first3=W. Keith|last4=Twenge|first4=Jean M.|title=Tuning in to psychological change: Linguistic markers of psychological traits and emotions over time in popular U.S. song lyrics|journal=Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts|volume=5|issue=3|date=August 2011|pages=200–07|doi=10.1037/a0023195}}</ref><ref name="Twengep203">{{kitob manbasi|last=Twenge|first=Jean M.|title=The Handbook of Narcissism and Narcissistic Personality Disorder: Theoretical Approaches, Empirical Findings, and Treatments|editor=Campbell|publisher=John Wiley & Sons|location=Hoboken NJ|isbn=9781118029268|year=2011|url=https://books.google.com/books?id=SFnMUZFqtnIC&pg=PA203|page=203}}</ref>. Amerikaning mashhur bosma nashrlarida narsissizm va oʻz-oʻziga cheksiz muhabbat haqidagi havolalar 1980-yillarning oxiridan beri katta inflyatsiyani boshdan kechirdi<ref name="Twengep203" />. 1987-yildan 2007-yilgacha AQShning yetakchi [[gazeta]] va jurnallarida nasissizm aks ettiruvchi holat toʻgʻrisidagi toʻgʻridan-toʻgʻri eslatmalar 4,540 foizga oshdi, 1970-yillardagi matbuotda bu tendensiya deyarli kuzatilmaydi<ref name="Twengep203" />. Matbuotda narsissizm atamasi 2002 va 2007-yillar orasida 5000 dan ortiq marta tilga olingan<ref name="Twengep203" />. === Individualistik va kollektivistik milliy madaniyatlar === Madaniy ishlab chiqarishdagi oʻxshash oʻzgarishlar boshqa Gʻarb davlatlarida ham kuzatilmoqda. Masalan, eng katta tirajli Norvegiya gazetasining lingvistik tahlili shuni koʻrsatdiki, 1984-yildan 2005-yilgacha oʻz-oʻziga qaratilgan va individualistik atamalardan foydalanish chastotasi 69 foizga oshgan, kollektivistik atamalar esa 32 foizga qisqargan<ref name="Twengep202"/>. Bir tadqiqot individualistik madaniyat, Amerika Qoʻshma Shtatlari va kollektivistik madaniyat, Janubiy Koreya oʻrtasidagi [[Reklama|reklamadagi]] farqlarni koʻrib chiqdi va AQShda shaxsning oʻz shaxsi va oʻziga xosligini taʼkidlashga koʻproq moyillik borligini aniqladi; Janubiy Koreyadagi reklama ijtimoiy muvofiqlik va uygʻunlikning muhimligini taʼkidlaganidek taassurot uygʻotadi<ref name="Twengep202">{{kitob manbasi|last=Twenge|first=Jean M.|title=The Handbook of Narcissism and Narcissistic Personality Disorder: Theoretical Approaches, Empirical Findings, and Treatments|editor=Campbell|publisher=John Wiley & Sons|location=Hoboken NJ|isbn=9781118029268|year=2011|url=https://books.google.com/books?id=SFnMUZFqtnIC&pg=PA202|page=202}}</ref>. Bu madaniy farqlar milliy madaniyatlar ichidagi individual farqlarning taʼsiridan koʻra koʻproq edi<ref name="Twengep202" />. == Bahslar == Soʻnggi 10 yil ichida narsissizm va narsissistik shaxsiyat buzilishi (NPD) ga qiziqish ortdi<ref name="miller"/>. Mavzu atrofida jiddiy munozaralar mavjud, jumladan: * normal va [[Patologiya|patologik]] narsissizm oʻrtasidagi farqni aniq belgilash<ref name="miller">{{jurnal manbasi|last=Miller|last2=Lynam|last3=Hyatt|last4=Campbell|title=Controversies in Narcissism|journal=Annual Review of Clinical Psychology|date=8-may 2017-yil|volume=13|pages=291–315|doi=10.1146/annurev-clinpsy-032816-045244|pmid=28301765|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28301765/}}</ref>; * narsisizmda oʻz-oʻzini hurmat qilish rolini tushunish<ref name="miller" />; * „Ulugʻvor“ va „zaif oʻlchovlar“ kabi kichik turlarning tasnifi va taʼriflari yoki ularning variantlari boʻyicha [[Konsensus|konsensusga]] erishish<ref name="miller" />; * narsisizmning markaziy va periferik, birlamchi va ikkilamchi xususiyatlari nima ekanligini tushunish; * konsensual tavsif mavjudligini aniqlash<ref name="miller" />; * [[Etiologiya|etiologik]] omillar boʻyicha kelishish<ref name="miller" />; * narsisizmni qaysi soha yoki intizom tomonidan oʻrganish kerakligini hal qilish<ref name="miller" />; * uni qanday baholash va oʻlchash kerakligi haqida kelishib olish<ref name="miller" />; * darsliklar va tasniflash qoʻllanmalarida uning ifodalanishini kelishib olish<ref name="miller" />. Ushbu qarama-qarshilik darajasi 2010—2013-yillarda Psixik kasalliklar diagnostikasi va statistik qoʻllanmasining 5-nashri (2013) uchun shaxsiyat buzilishlari qoʻmitasi narsissistik shaxsiyatni qoʻllanmadan olib tashlashni tavsiya qilganida jamoatchilik eʼtiboriga havola qilingan. Klinik hamjamiyatda uch yillik munozarali munozaralar boʻlib oʻtdi, eng keskin tanqidchilardan biri qoʻllanmaning 4-nashri uchun DSM shaxsiyat buzilishlari qoʻmitasiga rahbarlik qilgan [[professor]] John Gunderson, MD boʻlgan<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Zanor |first=Charles |title=A Fate That Narcissists Will Hate: Being Ignored |work=New York Times |url=https://www.nytimes.com/2010/11/30/health/views/30mind.html |access-date=9-noyabr 2010-yil}}</ref>. == Yana qarang == * [[Kompensatsiya]] * [[Empatiya]] * [[Huquq]] * [[Ulugʻvorlik|Ulugʻvorlik]] * [[O‘z-o‘zini hurmat qilish|Oʻz-oʻzini hurmat qilish]] == Manbalar == {{manbalar}} == Qoʻshimcha oʻqish uchun == <div class="refbegin" style=""> * [[Simon Blackburn|Blekbern, Saymon]], ''Mirror, Mirror: Oʻz-oʻzini sevishdan foydalanish va suiisteʼmol qilish'' (Princeton, NJ: [[Princeton University Press]], 2014) * Tvenge, Jan M.; Kempbell, U., ''Keyt Narsisizm epidemiyasi: huquq davrida yashash'' (2009) * Hotchkiss, Sandy; [[James F. Masterson|Masterson, Jeyms F.]], ''Nega bu har doim siz haqingizda? : Narsisizmning yetti oʻlik gunohi'' (2003) * Braun, Nina V., ''Oʻzini oʻzi soʻragan bolalar: Narsisistik ota-onalarni engish boʻyicha kattalar uchun qoʻllanma'' (2008) * MakFarlin, Dekan, ''Egolar jur’at qiladigan joyda: narsisistik liderlar haqida aytilmagan haqiqat — va ulardan qanday omon qolish kerak'' (2002) * Braun, Nina V., ''halokatli narsisistik naqsh'' (1998) * Golomb, Elan, ''koʻzguda qamalgan — oʻz-oʻzidan kurashda narsistlarning katta yoshli bolalari'' (1995) [[Turkum:Psixiatriya]] [[Turkum:Psixologiya]] p1or2lzmddjtzookn16mm0ajnkclwa0 0 782948 6274137 6115661 2026-09-21T04:41:17Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274137 wikitext text/x-wiki {{Badmintonchi bilgiqutisi|name=Ng Tsz Yau<br />吳芷柔|birth_name=|country=Gonkong|birth_date={{tugʻilgan sanasi va yoshi|df=yes|1998|4|24}}|birth_place=Gonkong|height=1.62 m|weight=|years_active=|coach=|event=Ayollar & Aralash juftliklar|highest_ranking=28 (AyJ [[Yuen Sin Ying]] bilan 6-dekabr 2018)<br /> 49 (AJ [[Lee Chun Hei]] bilan 16-avgust 2022)|date_of_highest_ranking=|current_ranking=69 (AyJ [[Yuen Sin Ying]] bilan)<br /> 73 (AyJ Tsang Hiu Yan bilan)<br /> 49 (AJ Lee Chun Hei bilan)|date_of_current_ranking=23 -avgust 2022|medaltemplates={{MedalSport | Ayollar badmintoni }} {{MedalCountry | {{HKG}} }} {{MedalCompetition | Osiyo aralash jamoa chempionatlari }} {{MedalBronze | 2019 Gonkong | Aralash jamoa }} {{MedalCountry | IOC }} {{MedalCompetition | Yoshlar Olimpiada oʻyinlari }} {{MedalGold | 2014 Nanjing | Aralash juftliklar }}}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Yoyo Ng Tsz Yau''' ({{lang-zh|吳芷柔}}; 1998-yil 24-aprelda tugʻilgan) — Gonkong [[badminton]]chisi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Players: Ng Tsz Yau|url=http://bwfbadminton.com/player/61986/ng-tsz-yau|ish=Badminton World Federation|kirish sanasi=25 December 2017}}</ref>. U 5 yoshida badminton oʻynashni boshlagan va 2013-yilda Yeung Nga Ting bilan ayollar juftlik musobaqasida qatnashgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=體壇新星(下)：球場密友|url=http://www.news.gov.hk/tc/categories/health/html/2016/03/20160304_121902.shtml|ish=[[Government of Hong Kong]]|kirish sanasi=25 December 2017|til=zh}}</ref>. 2017-yilda Tz Yau Malaysia Masters musobaqasida aralash juftlik yarim final bosqichiga chiqdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Good day for Malaysia in Victor Far East Malaysia Masters in Sibu|url=http://www.badmintonasia.org/updates/news/good-day-for-malaysia-in-victor-far-east-malaysia-masters-in-sibu|ish=[[Badminton Asia]]|kirish sanasi=25 December 2017|qaralgan sana=2022-08-25|arxivsana=2022-08-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220825133857/http://www.badmintonasia.org/updates/news/good-day-for-malaysia-in-victor-far-east-malaysia-masters-in-sibu}}</ref> va 2017-yil noyabr oyida u Yeung bilan Tata Hindiston ochiq xalqaro turnirida kattalar toifasida gʻalaba qozondi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Sitthikom Thammasin and Gadde Ruthvika Shivani win the Men's and Women's Singles title at the 10th edition of Tata Open India International Challenge 2017|url=http://www.tata.com/article/inside/sitthikom-thammasin-gadde-ruthvika-shivani-win-men-women-titles|ish=Tata|kirish sanasi=25 December 2017|arxivsana=2017-12-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171226020742/http://www.tata.com/article/inside/sitthikom-thammasin-gadde-ruthvika-shivani-win-men-women-titles}}</ref>. == Faoliyati == Tsz Yau badminton turnirlariga ayollar va aralash juftliklar toifasida qatnashadi va bir nechta turli hamkorlar bilan turnirlarda gʻolib chiqqan. U 2014-yilda Xitoyning Nankin shahrida boʻlib oʻtgan yozgi oʻsmirlar Olimpiada oʻyinlarida ishtirok etgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=运动员: 吳芷柔|url=http://athlete.nanjing2014.org/html/31219_c.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140826120535/http://athlete.nanjing2014.org/html/31219_c.html|arxivsana=26 August 2014|kirish sanasi=25 December 2017|ish=Nanjing 2014}}</ref>. Tsz Yau sherigi Cheam June Wei bilan birgalikda aralash juftliklar toifasida oltin medalni qoʻlga kiritdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Badminton star Ng Tsz-yau went from playing on weekends to playing at Youth Olympics |work=[[South China Morning Post]] |url=http://yp.scmp.com/news/sports/article/102686/badminton-star-ng-tsz-yau-went-playing-weekends-playing-youth-olympics |access-date=25 December 2017 |archive-date=2017-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170613071112/http://yp.scmp.com/news/sports/article/102686/badminton-star-ng-tsz-yau-went-playing-weekends-playing-youth-olympics |url-status=dead }}</ref>. U Yuen Sin Ying bilan 2018-yilgi Haydarobod ochiq chempionatida [[Vivian Hoo]] va malayziyalik Yap Cheng Wenni magʻlub etib, oltin medalga sazovor boʻldi. Tsz Yue, shuningdek, Tang Chun Man bilan qisqa muddat hamkorlik qilgan va 2019-yilda Lingshui China Masters musobaqasida gʻolib chiqqan. 2022-yilda u Taypey ochiq chempionatida ishtirok etdi va ayollar hamda aralash juftlik bahslarida finalga chiqdi. Tsz Yau aralash juftlikda Lee Chun Hei va ayollar juftlik bahslarida Tsang Hiu Yan bilan hamkorlikda ikkala finalda ham gʻalaba qozongan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Taipei Open: Ng Tsz Yau in Sight of Double|url=https://bwfworldtour.bwfbadminton.com/news-single/2022/07/23/taipei-open-ng-tsz-yau-in-sight-of-double|nashriyot=Badminton World Federation|sana=23 July 2022|kirish sanasi=3 August 2022|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220803182828/https://bwfworldtour.bwfbadminton.com/news-single/2022/07/23/taipei-open-ng-tsz-yau-in-sight-of-double|arxivsana=3 August 2022}}</ref>. == Yutuqlari == === Yoshlar Olimpiada oʻyinlari === ''Aralash juftliklar'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Yil ! Joy ! Hamkor ! Raqib ! Hisob ! Natija |- style="background:#FBCEB1" | align="center" | 2014 | align="left" | Nankin sport instituti,<br />[[Nankin]], Xitoy | align="left" |{{Flagicon|MAS}} [[Cheam June Wei]] | align="left" |{{Flagicon|JPN}} [[Kanta Tsuneyama]]<br /><br />{{Flagicon|TPE}} [[Lee Chia-Hsin]] | align="left" | 21-14, 23-21 | style="text-align:left; background:white" |[[Fayl:Gold_medal.svg|16x16px]] '''Oltin''' |} === BWF World Tour (4 ta gʻalaba) === 2017-yil 19-martda eʼlon qilingan va 2018-yilda amalga oshirilgan BWF World Tour<ref>{{Veb manbasi|muallif=Alleyne|ism=Gayle|sarlavha=BWF Launches New Events Structure|url=http://bwfbadminton.com/news-single/2017/03/19/bwf-launches-new-event-structure/|nashriyot=[[Badminton World Federation]]|sana=19 March 2017|kirish sanasi=29 November 2017|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171201164159/http://bwfbadminton.com/news-single/2017/03/19/bwf-launches-new-event-structure/|arxivsana=1 December 2017}}</ref> [[Butunjahon Badminton Federatsiyasi|Badminton Butunjahon Federatsiyasi]] (BWF) tomonidan ruxsat etilgan elita badminton turnirlari seriyasidir. BWF World Tour olti darajaga boʻlingan, yaʼni World Tour Finals, Super 1000, Super 750, Super 500, Super 300 (HSBC World Tour qismi) va BWF Tour Super 100<ref>{{Veb manbasi|muallif=Sukumar|ism=Dev|sarlavha=Action-Packed Season Ahead!|url=http://bwfworldtour.com/news-single/2018/01/10/action-packed-season-ahead/|nashriyot=Badminton World Federation|sana=10 January 2018|kirish sanasi=15 January 2018|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180113162925/http://bwfworldtour.com/news-single/2018/01/10/action-packed-season-ahead/|arxivsana=13 January 2018}}</ref>. ''Ayollar juftligi'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Yil ! Turnir ! Daraja ! Hamkor ! Raqib ! Hisob ! Natija |- | align="center" | 2018 | align="left" | Haydarobod ochiq turniri | align="left" | Super 100 | align="left" |{{Flagicon|HKG}} [[Yuen Sin Ying]] | align="left" |{{Flagicon|MAS}} [[Vivian Hoo]]<br /><br />{{Flagicon|MAS}} [[Yap Cheng Wen]] | align="left" | 21-18, 16-21, 21-14 | style="text-align:left; background:white" |{{Oltin1}} '''Gʻolib''' |- | align="center" | 2022 | align="left" | Taypey ochiq turniri | align="left" | Super 300 | align="left" |{{Flagicon|HKG}} [[Tsang Xiu Yan|Tsang Hiu Yan]] | align="left" |{{Flagicon|JPN}} [[Rui Xirokami]]<br /><br />{{Flagicon|JPN}} [[Yuna Kato]] | align="left" | 21-15, 18-21, 21-19 | style="text-align:left; background:white" |{{Oltin1}} '''Gʻolib''' |} ''Aralash juftliklar'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Yil ! Turnir ! Daraja ! Hamkor ! Raqib ! Hisob ! Natija |- | align="center" | 2019 | align="left" | Lingshui China Masters | align="left" | Super 100 | align="left" |{{Flagicon|HKG}} [[Tang Chun Man]] | align="left" |{{Flagicon|CHN}} [[Guo Xinwa|Guo Sinva]]<br /><br />{{Flagicon|CHN}} [[Liu Xuanxuan|Lyu Syuanxuan]] | align="left" | 16-21, 21-14, 21-13 | style="text-align:left; background:white" |{{Oltin1}} '''Gʻolib''' |- | align="center" | 2022 | align="left" | Taypey ochiq turniri | align="left" | Super 300 | align="left" |{{Flagicon|HKG}} [[Lee Chun Hei]] | align="left" |{{Flagicon|THA}} [[Ruttanapak Oupthong]]<br /><br />{{Flagicon|THA}} [[Chasinee Korepap]] | align="left" | 21-8, 21-9 | style="text-align:left; background:white" |{{Oltin1}} '''Gʻolib''' |} === BWF xalqaro musobaqalari/seriyalari (6 ta gʻalaba, 3 ta ikkinchi oʻrin) === ''Ayollar juftligi'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Yil ! Turnir ! Hamkor ! Raqib ! Hisob ! Natija |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2017 | align="left" | Tata Hindiston ochiq xalqaro turniri | align="left" |{{Flagicon|HKG}} [[Yeung Nga Ting]] | align="left" |{{Flagicon|HKG}} [[Ng Wing Yung]]<br /><br />{{Flagicon|HKG}} [[Yuen Sin Ying]] | align="left" | 23-25, 21-14, 21-19 | style="text-align:left; background:white" |{{Oltin1}} '''Gʻolib''' |- |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2018 | align="left" | Singapur xalqaro turniri | align="left" |{{Flagicon|HKG}} Yuen Sin Ying | align="left" |{{Flagicon|HKG}} Ng Wing Yung<br /><br />{{Flagicon|HKG}} Yeung Nga Ting | align="left" | 21-17, 21-17 | style="text-align:left; background:white" |{{Oltin1}} '''Gʻolib''' |- |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2021 | align="left" | Bahrayn xalqaro Seriyasi | align="left" |{{Flagicon|HKG}} [[Tsang Xiu Yan|Tsang Hiu Yan]] | align="left" |{{Flagicon|HKG}} Yeung Nga Ting<br /><br />{{Flagicon|HKG}} [[Yeung Pui Lam]] | align="left" | 13-21, 18-21 | style="text-align:left; background:white" |{{Kumush2}} '''Ikkinchi oʻrin''' |- |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2021 | align="left" | Bahrayn xalqaro turniri | align="left" |{{Flagicon|HKG}} Tsang Hiu Yan | align="left" |{{Flagicon|HKG}} Yeung Nga Ting<br /><br />{{Flagicon|HKG}} Yeung Pui Lam | align="left" | 12-21, 18-21 | style="text-align:left; background:white" |{{Kumush2}} '''Ikkinchi oʻrin''' |- |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2022 | align="left" | Gollandiya xalqaro turniri | align="left" |{{Flagicon|HKG}} Tsang Hiu Yan | align="left" |{{Flagicon|HKG}} Yeung Nga Ting<br /><br />{{Flagicon|HKG}} Yeung Pui Lam | align="left" | 22-20, 14-21, 23-21 | style="text-align:left; background:white" |{{Oltin1}} '''Gʻolib''' |} ''Aralash juftliklar'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Yil ! Turnir ! Hamkor ! Raqib ! Hisob ! Natija |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2018 | align="left" | Singapur xalqaro turniri | align="left" |{{Flagicon|HKG}} [[Yeung Ming Nok]] | align="left" |{{Flagicon|Indoneziya}} [[Adnan Maulana]]<br /><br />{{Flagicon|Indoneziya}} [[Masita Mahmudin]] | align="left" | 19-21, 21-7, 21-18 | style="text-align:left; background:white" |{{Oltin1}} '''Gʻolib''' |- |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2021 | align="left" | Bahrayn xalqaro Seriyasi | align="left" |{{Flagicon|HKG}} [[Lee Chun Hei]] | align="left" |{{Flagicon|HKG}} [[Law Cheuk Him|Law Cheuk Un]]<br /><br />{{Flagicon|HKG}} [[Yeung Nga Ting]] | align="left" | 23-21, 21-12 | style="text-align:left; background:white" |{{Oltin1}} '''Gʻolib''' |- |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2022 | align="left" | Gollandiya xalqaro turniri | align="left" |{{Flagicon|HKG}} Lee Chun Hei | align="left" |{{Flagicon|DEN}} [[Jesper Toft]]<br /><br />{{Flagicon|DEN}} [[Klara Graversen]] | align="left" | 21-9, 21-14 | style="text-align:left; background:white" |{{Oltin1}} '''Gʻolib''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2022 | align="left" | Denmark Masters | align="left" |{{Flagicon|HKG}} Lee Chun Hei | align="left" |{{Flagicon|Indoneziya}} [[Deyan Ferdinansyah]]<br /><br />{{Flagicon|Indoneziya}} [[Gloria Emanuelle Widjaja|Gloriya Emanuel Vidjaja]] | align="left" | 16-21, 19-21 | style="text-align:left; background:white" |{{Kumush2}} '''Ikkinchi oʻrin''' |} : {{Color box|#D8CEF6}} [[BWF xalqaro tanlovi|BWF xalqaro musobaqasi]] turnirlari : {{Color box|#D5D5D5}} [[BWF xalqaro seriyasi]]/Yevropa davriy turnirlari == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1998-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Gonkong badmintonchilari]] snk1gd9w95chp3myagkm3qlfydhooso 0 785434 6273899 6217124 2026-09-20T12:17:26Z InternetArchiveBot 58913 Add 2 books for verifiability (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6273899 wikitext text/x-wiki {{AT}} [[Fayl:British_19th_Century,_East_Indian_Lotus_(Nelumbo_nucifera),_late_19th_century,_NGA_52325.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/British_19th_Century%2C_East_Indian_Lotus_%28Nelumbo_nucifera%29%2C_late_19th_century%2C_NGA_52325.jpg/220px-British_19th_Century%2C_East_Indian_Lotus_%28Nelumbo_nucifera%29%2C_late_19th_century%2C_NGA_52325.jpg|alt=drawing of the east Indian lotus, gouache on oriental paper|thumb| Britaniya <nowiki>XIX</nowiki> asr, Sharqiy Hindiston Lotus (Nelumbo nucifera), <nowiki>XIX</nowiki> asr oxiri, [[Milliy sanʼat galereyasi]], NGA 52325]] '''''Nelumbo nucifera''''', shuningdek, '''muqaddas lotus''', '''Laxmi lotus''', '''hind lotus'''<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Sacred Lotus|url=https://www.britannica.com/plant/sacred-lotus|ish=Encyclopædia Britannica|nashriyot=Encyclopædia Britannica}}</ref>, yoki oddiygina '''''lotus''''' sifatida ham tanilgan, Nelumbonaceae [[Oila (biologiya)|oilasida]] mavjud boʻlgan ikki suv oʻsimlik turidan biridir. Baʼzan uni xalq tilida ''suv nilufari'' deb atashadi, lekin bu koʻpincha Nymphaeaceae oilasining aʼzolariga tegishli<ref>Janice Glimn-Lacy, Peter B. Kaufman, ''Botany Illustrated: Introduction to Plants, Major Groups, Flowering Plant Families'', p. 79, 2006, Springer, [https://www.google.co.uk/books/edition/Botany_Illustrated/oGCsQhPbLGYC?hl=en&gbpv=1&dq=nelumbo+water+lily±planner&pg=PT170 google books]</ref>. Lotus oʻsimliklari sekin oqadigan daryolar va delta hududlaridagi suv toshqini tekisliklarida oʻsishga moslashgan. Lotus stendlari har yili hovuz tubiga yuz minglab urugʻlarni tashlaydi. Baʼzilari darhol unib chiqadi va koʻpchiligi yovvoyi tabiat tomonidan isteʼmol qilinsa-da, qolgan urugʻlar uzoq vaqt davomida harakatsiz boʻlib qolishi mumkin, chunki hovuz loyqalanib quriydi. Toʻfon sharoitida bu urugʻlarni oʻz ichiga olgan choʻkindilar ochiladi va uxlab yotgan urugʻlar suvni qayta tiklaydi va yangi lotus koloniyasini boshlaydi. Qulay sharoitlarda suvda o`sadigan koʻp yillik oʻsimlikning urugʻlari koʻp yillar davomida yashovchan boʻlib qolishi mumkin. Yosh urugʻlar Xitoy shimoli-sharqidagi quruq koʻl tubidan tiklandi<ref>{{jurnal manbasi|doi=10.3732/ajb.89.2.236|title=Long-living lotus: Germination and soil -irradiation of centuries-old fruits, and cultivation, growth, and phenotypic abnormalities of offspring|url=https://archive.org/details/american-journal-of-botany_2002-02_89_2/page/236|year=2002|last=Shen-Miller|first1=J.|last2=Schopf|first2=J. W.|last3=Harbottle|first3=G.|last4=Cao|first4=R.-j.|last5=Ouyang|first5=S.|last6=Zhou|first6=K.-s.|last7=Southon|first7=J. R.|last8=Liu|first8=G.-h.|journal=American Journal of Botany|volume=89|issue=2|pages=236–47|pmid=21669732}}</ref>. Shu sababli, xitoyliklar oʻsimlikni [[Yosh|uzoq umr koʻrish]] ramzi deb bilishadi. U [[Hindiston]] va [[Shri Lanka|Shri-Lankadan]] boshlab ({{Convert|1400|m|ft}} balandlikda) juda keng mahalliy tarqalishga ega. Janubiy Himoloyda<ref name="Mukherjee2010">{{jurnal manbasi|last=Pulok K. Mukherjee|last2=Debajyoti Mukherjee|last3=Amal K. Maji|last4=S. Rai|last5=Michael Heinrich|year=2010|title=The sacred lotus (Nelumbo nucifera)– phytochemical and therapeutic profile|journal=Journal of Pharmacy and Pharmacology|volume=61|issue=4|pages=407–422|doi=10.1211/jpp.61.04.0001|pmid=19298686}}</ref>), Shimoliy [[Hindixitoy|Indochina]] va [[Sharqiy Osiyo]] orqali (shimolda [[Amur viloyati]]ga; rus aholisi baʼzan "''Nelumbo komarovii'' " deb ataladi), [[Kaspiy dengizi]]da alohida joylar bilan, shuningdek, deyarli butun oroli [[Janubi-Sharqiy Osiyo]], [[Yangi gvineya|Yangi Gvineya]] va shimoliy va sharqiy [[Avstraliya]]. Ushbu diapazonning bir qismi (masalan, Janubiy Hindiston, Shri-Lanka, Janubi-Sharqiy Osiyo orollari va Avstraliya) insonning tarixiy tanishuvlari natijasi boʻlishi mumkin, ammo taksonomik maʼmurlar turlarni ushbu hududlarga xos deb hisoblashadi<ref name="Zhang2015">{{jurnal manbasi|last=Yi Zhang|last2=Xu Lu|last3=Shaoxiao Zeng|last4=Xuhui Huang|last5=Zebin Guo|last6=Yafeng Zheng|last7=Yuting Tian|last8=Baodong Zheng|year=2015|title=Nutritional composition, physiological functions and processing of lotus (Nelumbo nucifera Gaertn.) seeds: a review|journal=Phytochem Rev|volume=14|issue=3|pages=321–334|doi=10.1007/s11101-015-9401-9}}</ref><ref name=":20">{{jurnal manbasi|last=<not recorded>|date=13-yanvar 1934-yil|title=<not recorded>|journal=Gardener's Chronicle|volume=95 (third series)|issue=<not recorded>|pages=28–29}}</ref>. U juda uzoq tarixga ega ({{Circa}} 3000yil) oʻzining qutulish mumkin boʻlgan urugʻlari uchun y[[Qishloq xoʻjaligi|etishtiriladi]]<ref name="Zhang2015" /> va u odatda suv bogʻlarida yetishtiriladi<ref name="Mukherjee2010" />. Bu Hindiston va Vetnamning milliy gulidir. ''Nelumbo nucifera'' Misr fasoli sifatida ham tanilgan<ref>{{jurnal manbasi|last=Hémardinquer|first1=Jean-Jacques|date=1974-yil avgust|title=Hakon Hjelmqvist, « A find of Nelumbo nucifera from old Cyprus with some notes on the history of the species », reprint from Botaniska Notiser, Lund, vol. 125, 1972, pp. 383–388.|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0395264900165321/type/journal_article|journal=Annales. Histoire, Sciences Sociales|language=inglizcha|volume=29|issue=4|pages=968|doi=10.1017/S0395264900165321|issn=0395-2649}}</ref><ref>{{Kitob manbasi|last=Coneè.|first=Kiple, Kenneth F., 1939-2016. Ornelas, Kriemhild|url=http://worldcat.org/oclc/852391634|title=The Cambridge world history of food.|date=2000|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-511-46868-7|pages=277|oclc=852391634}}</ref>. Lotus koʻpincha ''[[Nilfiya|Nymphaea]]'' jinsining haqiqiy suv zambaklari ''N. caerulea'', „koʻk lotus“ bilan aralashtiriladi. Bentham va Hooker tizimi (Hindiston yarimorolida keng qoʻllaniladigan) kabi bir qancha eski tizimlar lotusni eski ''Nymphaea nelumbo'' sinonimi bilan ifodalaydi. Barcha zamonaviy oʻsimliklar taksonomiyasi tizimlari ushbu turning ''[[Nilufar|Nelumbo]]'' jinsiga tegishli ekanligiga rozi boʻlsa-da, tizimlar ''Nelumbo'' qaysi oilaga joylashtirilishi kerakligi yoki bu jinsning oʻziga xos oilasi va tartibiga tegishli boʻlishi kerakligi haqida kelishmaydi. APG IV tizimiga koʻra, ''N. nucifera'', ''N. lutea'' va ularning yoʻq boʻlib ketgan qarindoshlari irsiy taqqoslash tufayli protea gullari<ref name="APGIV">{{jurnal manbasi|last=Angiosperm Phylogeny Group|year=2016|title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=181|issue=1|pages=1–20|issn=0024-4074|doi=10.1111/boj.12385}}</ref> bilan Proteallarga tegishli. Cronquist tizimi kabi eski tizimlar ''N. nucifera'' va uning qarindoshlarini anatomik oʻxshashliklarga asoslangan Nymphaeles tartibiga joylashtiradi<ref name="cronquist">{{Veb manbasi |sarlavha=Texas A and M University Bioinformatics Working Group : Cronquist System |url=http://botany.csdl.tamu.edu/FLORA/newgate/cron1ang.htm |qaralgan sana=31-avgust 2022-yil |arxivsana=11-dekabr 2014-yil |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141211040510/http://botany.csdl.tamu.edu/FLORA/newgate/cron1ang.htm }}</ref>. APG IV tasnifiga koʻra, Nelumboning eng yaqin qarindoshlari orasida chinorlar (Platanaceae'')'' mavjud. [[Fayl:Nelumbo_nucifera1romainguy.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Nelumbo_nucifera1romainguy.jpg/220px-Nelumbo_nucifera1romainguy.jpg|alt=|thumb| Lotus oʻsimligi]] [[Fayl:Lotus_flower_core_-_carpellary_receptacle_09.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Lotus_flower_core_-_carpellary_receptacle_09.jpg/220px-Lotus_flower_core_-_carpellary_receptacle_09.jpg|thumb| [[Urugʻchibarg|Lotusning karpelyar]] idishi]] Lotusning ildizlari hovuz yoki daryo tubidagi tuproqqa ekilgan, barglari esa suv yuzasida suzadi yoki uning ustida yaxshi saqlanadi. Gullar odatda barglar ustida bir necha santimetr koʻtarilgan qalin poyalarda topiladi. Barg poyalari (petioles) {{Convert|200|cm|ftin}} boʻlishi mumkin, oʻsimlik shu chuqurlikdagi suvda oʻsishiga imkon beradi<ref name="Kew">{{Veb manbasi|sarlavha=Nelumbo nucifera|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:605422-1|nashriyot=[[Royal Botanic Gardens, Kew]]|qaralgan sana=11-iyun 2019-yil}}</ref>, peltat barg plastinkasi yoki lamina gorizontal ravishda {{Convert|1|m|ftin}} ga yoyilishi mumkin<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Nelumbo nucifera - Gaertn.|url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Nelumbo+nucifera|nashriyot=[[Plants for a Future]]|qaralgan sana=11-iyun 2019-yil}}</ref><ref>Cook, Water Plants of the World (see below) loc. cit.</ref>. Barglari {{Convert|80|cm}} katta boʻlishi mumkin diametrida, yorqin gullar esa {{Convert|30|cm}} boʻlishi mumkin<ref name=":20"/><ref name="RHS">{{Veb manbasi|sarlavha=Nelumbo nucifera {{!}} sacred lotus|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/11438/Nelumbo-nucifera/Details|nashriyot=[[Royal Horticultural Society]]|qaralgan sana=11-iyun 2019-yil|sana=1999}}</ref><ref>{{Kitob manbasi|last=Cook|first=Christopher D. K.|date=1974|title=Water Plants of the World|url=https://archive.org/details/waterplantsofwor0000unse|location=The Hague, Netherlands|publisher=W. Junk Publisher|page=[https://archive.org/details/waterplantsofwor0000unse/page/332 332]}}</ref><ref>{{Kitob manbasi|last=Hurley|first=Captain Frank|date=1924|title=Pearls and Savages|url=https://archive.org/details/PearlsAndSavages|location=New York|publisher=G.P. Putnam's Sons|page=[https://archive.org/details/PearlsAndSavages/page/n408 385] plus photo and caption p. 368}}</ref>. Baʼzi yetishtiriladigan [[nav]]lar juda koʻp barglarga ega. Masalan, Xitoyning Qian Ban Lian („Ming gulbargli lotus“) navi bitta gulda 3000 dan 4000 tagacha gulbargga ega boʻlishi mumkin<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.victoria-adventure.org/more_than_links/eigi_thousand_petals.html|sarlavha=Thousand Petals|muallif=Nitasaka|ism=Eiji|sana=n.d.|qaralgan sana=1-sentabr 2021-yil}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> va yapon navi Ohmi Myoren („gʻaroyib lotus“) 2000 dan 5000 tagacha gulbargli boʻlishi mumkin<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.flickr.com/photos/nobuflickr/893593415/|sarlavha=Ohmi-Myoren/ Rare Lotus- Flicker|muallif=<not stated>|sana=25-iyul 2007-yil|qaralgan sana=1-sentabr 2021-yil}}</ref>. Tadqiqotchilarning taʼkidlashicha, lotus oʻz [[gul]]larining [[harorat]]ini odamlar va boshqa issiq qonli [[hayvonlar]] kabi tor doirada tartibga solishning ajoyib qobiliyatiga ega<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Yoon, Carol Kaesuk |date=1-oktabr 1996-yil |title=Heat of Lotus Attracts Insects And Scientists |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E04E4D7113CF932A35753C1A960958260 |access-date=14-noyabr 2012-yil}}</ref>. Avstraliyadagi Adelaida universiteti fiziologlari Rojer S. Seymur va Pol Shultse-Motel Adelaida [[botanika]] bogʻida ochilgan lotus gullari {{Convert|30|–|35|°C|°F}} daraja haroratni saqlab turishini aniqlagan.{{Convert|10|°C|°F}} Ular gullarning sovuq qonli [[hasharotlar]] changlatuvchilarini jalb qilish uchun shunday qilishlari mumkinligiga shubha qilishadi. ''Nature'' va ''Philosophical Transactions: Biological Sciences'' jurnallarida chop etilgan tadqiqotlar 1996—1998-yillarda oʻsimliklarda termoregulyatsiya, issiqlik ishlab chiqarish sohasida muhim hissa qoʻshgan. Haroratni tartibga solishga qodir boʻlgan yana ikkita turga Symplocarpus ''foetidus''<ref name="thorington">{{jurnal manbasi|last=Thorington|first1=Katherine K.|title=Pollination and Fruiting Success in the Eastern Skunk Cabbage|journal=The Journal of Biospheric Science|volume=1|issue=1|date=1999-yil aprel|url=http://www.mtholyoke.edu/courses/mmcmenam/journal.html|access-date=2022-08-31|archivedate=2016-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160224021947/https://www.mtholyoke.edu/courses/mmcmenam/journal.html}}</ref> va ''Philodendron selloum kiradi''. Lotus urugʻlari uzoq vaqt uyqu holatidan keyin hayotiy boʻlib qolishi mumkin. 1994-yilda taxminan 1300-yil 270-yil boʻlgan muqaddas lotus urugʻi muvaffaqiyatli unib chiqgan<ref>{{jurnal manbasi|doi=10.2307/2445863|last=Shen-Miller|year=1995|last2=Mudgett|first2=M. B.|last3=William Schopf|first3=J.|last4=Clarke|first4=S.|last5=Berger|first5=R.|title=Exceptional seed longevity and robust growth: Ancient sacred lotus from China|url=https://archive.org/details/american-journal-of-botany_1995-11_82_11/page/1367|journal=[[American Journal of Botany]]|issue=11|volume=82|pages=1367–1380|jstor=2445863|display-authors=etal}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Shen-Miller, J.|volume=89|issue=2|pages=236–247|title=Long-living lotus: germination and soil gamma-irradiation of centuries-old fruits, and cultivation, growth, and phenotypic abnormalities of offspring|url=https://archive.org/details/american-journal-of-botany_2002-02_89_2/page/236|doi=10.3732/ajb.89.2.236|quote=Sacred lotus (''Nelumbo nucifera'') has been cultivated as a crop in Asia for thousands of years. An ≈1300-yr-old lotus fruit, recovered from an originally cultivated but now dry lakebed in northeastern China, is the oldest germinated and directly 14C-dated fruit known. In 1996, we traveled to the dry lake at Xipaozi Village, China, the source of the old viable fruits.|journal=[[American Journal of Botany]]|year=2002|pmid=21669732}}</ref>. Anʼanaviy muqaddas lotus ''Nymphaea caerulea'' bilan uzoqdan bogʻliq, ammo shunga oʻxshash kimyoga ega. ''Nymphaea caerulea'' ham, ''Nelumbo nucifera'' ham nusiferin va aporfin alkaloidlarini oʻz ichiga oladi.  Muqaddas lotus suvda {{Convert|2.5|m|ft}} gacha oʻsadi. Minimal suv chuqurligi taxminan {{Convert|30|cm}} ga teng. Sovuqroq iqlim sharoitida tez qizib ketadigan bunday past suv darajasi yaxshi oʻsish va [[gul]]lash uchun foydalidir. Lotus {{Convert|13|C}} dan yuqori haroratlarda unib chiqadi<ref name=":7">{{jurnal manbasi|last=Sou|first1=S. Y.|last2=Fujishige|first2=N.|date=1995|title=Cultivation comparison of lotus (Nelumbo nucifera) between China and Japan|journal=Journal of Zhejiang Agricultural Sciences|volume=4|pages=187–189}}</ref>. Koʻpgina navlar sovuqqa chidamli emas<ref name=":8">{{Kitob manbasi|title=Dictionary of Gardening|url=https://archive.org/details/dictionaryofgard0001unse|date=1992|publisher=Macmillan Press|others=Huxley, Anthony, 1920-1992., Griffiths, Mark, 1963-, Royal Horticultural Society|isbn=978-0333474945|location=London|oclc=25202760}}</ref>. Apreldan sentyabrgacha ([[shimoliy yarimshar]]da) vegetatsiya davrida oʻrtacha kunduzgi harorat {{Convert|23|to|27|C}}<ref>{{Kitob manbasi|title=Vegetables|last=Phillips|first=Roger|date=1995|publisher=Macmillan|others=Rix, Martyn|isbn=978-0333626405|location=London|oclc=32465255|url=https://archive.org/details/vegetables0000phil}}</ref>. Qishda yorugʻlik darajasi past boʻlgan hududlarda muqaddas lotus uyqusizlik davriga ega. [[Tuganak|Ildizlar sovuqqa]] chidamli emas, lekin {{Convert|0|C}} dan past haroratlarga bardosh bera oladi agar ular suv yoki tuproqning izolyatsion qoplamasi bilan qoplangan boʻlsa<ref name=":5">{{Kitob manbasi|title=Container production and post-harvest handling of Lotus (Nelumbo) and Micropropagation of herbaceous Peony (Paeonia)|last=Tian|first=Daike|publisher=Auburn University|year=2008|location=Auburn}}</ref>. Qishda, [[Ildiz (oʻsimlik)|ildizlar]] sovuq boʻlmagan joyda saqlanishi kerak<ref name=":9">{{jurnal manbasi|last=Masuda|first1=Junichiro|last2=Urakawa|first2=Toshihiro|last3=Ozaki|first3=Yukio|last4=Okubo|first4=Hiroshi|date=1-yanvar 2006-yil|title=Short Photoperiod Induces Dormancy in Lotus (Nelumbo nucifera)|journal=Annals of Botany|volume=97|issue=1|pages=39–45|doi=10.1093/aob/mcj008|pmid=16287906|pmc=2000761}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:605422-1|sarlavha=Nelumbo nucifera Gaertn. {{!}} Plants of the World Online|nashriyot=Kew Science|qaralgan sana=19-noyabr 2017-yil}}</ref>. Muqaddas lotus ozuqa moddalariga boy qumloq tuproqni talab qiladi<ref name=":8" />.[[Yoz]] davrining boshida (martdan maygacha shimoliy yarimsharda)<ref>{{jurnal manbasi|last=Tian|first1=Daike|last2=Tilt|first2=Ken M.|last3=Sibley|first3=Jeff L.|last4=Woods|first4=Floyd M.|last5=Dane|first5=Fenny|date=1-iyun 2009-yil|title=Response of Lotus (''Nelumbo nucifera'' Gaertn.) to Planting Time and Disbudding|journal=HortScience|volume=44|issue=3|pages=656–659|doi=10.21273/HORTSCI.44.3.656}}</ref> kamida bitta koʻzli ildizpoyaning kichik bir qismi suv havzalariga<ref>{{Kitob manbasi|title=Flowering plants, dicotyledons : magnoliid, hamamelid, and caryophyllid families|others=Kubitzki, Klaus, 1933-, Rohwer, J. G. (Jens G.), 1958-, Bittrich, V. (Volker), 1954-|isbn=9783642081415|location=Berlin|oclc=861705944|last=Kubitzki|first=Klaus|date=28-yanvar 2011-yil}}</ref> yoki toʻgʻridan-toʻgʻri suv bosgan dalaga ekilgan<ref>{{Kitob manbasi|title=Edible Medicinal and Non-Medicinal Plants|last=Lim|first=T. K.|date=2016|publisher=Springer, Cham|isbn=978-3319260617|pages=55–109|doi=10.1007/978-3-319-26062-4_5|chapter=''Nelumbo nucifera''}}</ref><ref name=":10">{{jurnal manbasi|last=La-ongsri|first1=Woranuch|last2=Trisonthi|first2=Chusie|last3=Balslev|first3=Henrik|date=1-avgust 2009-yil|title=Management and use of ''Nelumbo nucifera'' Gaertn. in Thai wetlands|journal=Wetlands Ecology and Management|volume=17|issue=4|pages=279–289|doi=10.1007/s11273-008-9106-6|issn=0923-4861}}</ref>. [[Urugʻlik|Urugʻlar]] yoki [[kurtak]]lar orqali koʻpaytirishning yana bir qancha usullari mavjud<ref name=":5" />. Bundan tashqari, toʻqima madaniyati kelajakda yuqori hajmdagi bir xil, haqiqiy turdagi, kasalliksiz materiallarni ishlab chiqarish uchun istiqbolli koʻpaytirish usuli hisoblanadi<ref name=":11">{{Kitob manbasi|title=Exporting lotus to Asia : An agronomic and physiological study : a report for the Rural Industries Research and Development Corporation|last=Nguyen|first=Q.V.|archivedate=Rural Industries Research and Development Corporation|date=2001|publisher=RIRDC|isbn=978-0642582546|location=[[Barton, Australian Capital Territory|Barton, A.C.T.]]|oclc=52647644}}</ref>. [[Plug|Ekishning]] birinchi bosqichi quruq dalani haydashdir. Bir dumaloq [[goʻng]] oʻn kundan keyin, dalaga suv bosishdan oldin yuboriladi. Tez boshlangʻich oʻsishni qoʻllab-quvvatlash uchun suv darajasi nisbatan past boʻladi<ref name=":10" /> va oʻsimliklar oʻsganda koʻtariladi. Keyin maksimal taxminan {{Convert|4,000|/ha|/acre}} panjara oraligʻi {{Convert|1.2x2|m|ftin|0}}<ref name=":11" /> toʻgʻridan-toʻgʻri loyga ekish uchun ishlatiladi{{Convert|10–15|cm|in}} [[Chirindili gorizont|tuproq yuzasi]] ostida<ref name=":12">{{Kitob manbasi|title=Root crops|last=Kay|first=Daisy E.|year=1987|publisher=Tropical Development and Research Institute|isbn=978-0859542005|edition=2nd|location=London|oclc=19298279}}</ref>. [[Fayl:LotusBud0048a.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/LotusBud0048a.jpg/200px-LotusBud0048a.jpg|thumb|200x200px| Lotus kurtaklari]] [[Fayl:A_budding_lotus_flower.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/A_budding_lotus_flower.jpg/200px-A_budding_lotus_flower.jpg|thumb|278x278px| Lotus kurtaklari gullashning ilgʻor bosqichida]] Stolon ekishdan ikki-uch oy oʻtgach hosil olishga tayyor boʻladi. Gullashdan oldin uni yigʻib olish kerak. Stolonni yigʻish qoʻl mehnati bilan amalga oshiriladi. Ushbu bosqich uchun maydon drenajlanmaydi. Sayoz suvda yosh barglarni tortib, silkitib, stolon suvdan chiqariladi<ref name=":10"/>. Ekishdan uch oy oʻtgach, birinchi [[barg]]lar va gullarni yigʻib olish mumkin. Gullarni yozda har ikki kunda, sovuq mavsumda esa har uch kunda olish mumkin. Ekishdan toʻrt oy oʻtgach, gullarni ishlab chiqarish oʻzining eng yuqori nuqtasiga ega. Gullarni yigʻish odatda uch oydan toʻrt oygacha qoʻlda amalga oshiriladi<ref name=":10" />. Urugʻlar va urugʻlik urugʻlari ekishdan keyin toʻrt-sakkiz oy qorayganda yigʻib olinishi mumkin. Ikki-uch kun quyoshda quritilganidan soʻng, ular urugʻlik poʻstlogʻi va embrionlarni ajratish uchun mexanik asboblar bilan ishlov beriladi<ref name=":5" /><ref name=":10" />. Rizomlar taxminan olti oydan toʻqqiz oygacha ovqatlanish uchun mos bosqichga yetadi<ref name=":12"/>. Erta navlar iyuldan sentyabrgacha, kech navlar esa oktyabrdan martgacha, hovuzlar yoki dalalar quritilganidan keyin yigʻib olinadi<ref name=":5"/><ref name=":9"/><ref name=":10"/><ref name=":12" /><ref>{{Kitob manbasi|title=Encyclopedia of herbs & their uses|last=Deni.|first=Bown|date=1995|publisher=Dorling Kindersley|others=Herb Society of America.|isbn=978-0789401847|edition=1st American|location=London|oclc=32166152|url=https://archive.org/details/encyclopediaofhe00bown}}</ref> Katta [[kraxmal]]ga boy ildizpoyalarni quritilgan tuproqdan qazib olish oson<ref name=":10" />.Kichik ishlab chiqarishda ular vilkalar kabi asboblar yordamida qoʻlda yigʻib olinadi<ref name=":5" />. [[Yaponiya]]da va yirik fermer xoʻjaliklarida qoʻl mehnati toʻliq mashinalar bilan almashtiriladi<ref name=":7"/>. === Turlari va navlari === Lotus navlari foydalanishga koʻra uch turga boʻlingan: [[ildizpoya]]li lotus, urugʻli lotus va gulli lotus. Ushbu xususiyatlarning bir nechtasini koʻrsatadigan navlar eng kuchli xususiyat boʻyicha tasniflanadi<ref name=":11"/>. Xitoyda ishlab chiqarish maydoniga kelsak, rizomli lotus {{Convert|200000|ha}} maydon bilan eng katta maydonga ega, undan keyin {{Convert|20000|ha}} urugʻli lotus<ref name=":6">{{jurnal manbasi|last=Guo|first1=H. B.|date=1-may 2009-yil|title=Cultivation of lotus (Nelumbo nucifera Gaertn. ssp. nucifera) and its utilization in China|journal=Genetic Resources and Crop Evolution|language=inglizcha|volume=56|issue=3|pages=323–330|doi=10.1007/s10722-008-9366-2|issn=0925-9864}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] [[Turkum:Ildizmevalar]] [[Turkum:Bog‘ o‘simliklari]] [[Turkum:Dorivor oʻsimliklar]] [[Turkum:Botanika]] [[Turkum:Oʻsimliklar]] ann39f8tngvgn7wjxs40g67m718wtws 0 789246 6274299 5768937 2026-09-21T07:27:06Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274299 wikitext text/x-wiki {{ism+familiya|Nishon (ism)|Nishon|Bozorov}} {{Davlat arbobi bilgiqutisi |ismi=Nishon Bozorov Bozorovich |lavozimi=Buxoro viloyati Ijroiya qoʻmitasi raisi |boshlanish davri=[[1963]] |tugash davri=[[1970]] |oʻtmishdoshi=[[Sergey Tashkulov]] |vorisi=[[Sharif Xayrullayev]] |tavallud sanasi= {{Tugʻilgan sanasi|1924|11|13}} |tavallud joyi=[[Buxoro viloyati]] {{TavalludJoyi|Romitan tumani}} |vafot sanasi= {{Vafot sanasi va yoshi|1985|4|24|1924|11|13}} |vafot joyi= [[Buxoro viloyati]] {{VafotJoyi|Buxoro}} |partiyasi=[[KPSS]] |mukofotlari={{Oktabr Inqilobi ordeni}} {{Vatan urushi ordeni (1)}} {{Mehnat Qizil Bayroq ordeni}} {{Shon-sharaf belgisi (SSSR)}} {{Jasorat uchun medali (SSSR)}} {{Yaponiya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun}} }} '''Bozorov Nishon Bozorovich''' — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet]] iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi. == Tarjimai holi == 1922-yil 13-noyabrda Sandaxotin qishlogʻida tugʻilgan. [[KPSS]] aʼzosi. [[Ulugʻ Vatan urushi]] qatnashchisi, [[Tinch okeani]] flotining 355-dengiz piyodalari korpusining pulemyotchisi. [[1947]]-yildan iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda faoliyat boshlagan. [[1947]]—[[1985]]-yillarda [[Buxoro viloyati|Buxoro viloyatidagi]] xoʻjalik-partiya xodimi, [[Oʻzbekiston Kompartiyasi]] birinchi kotibi, Buxoro viloyat ijroiya qoʻmitasi raisi, Oʻzbekiston Kompartiyasi [[Qorakoʻl tumani|Qorakoʻl tuman]] qoʻmitasi birinchi kotibi, Buxoro viloyati qishloq xoʻjalik tovarlari mahsulotlar taʼminoti va sifati boʻyicha bosh davlat inspektori. Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashining 5, 6, 7 va 8-chaqiriqlari deputati etib saylangan. 1985-yil 24-aprelda Buxoroda vafot etgan. == Havolalar == * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer5758872/ Память народа] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220908065313/https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer5758872/ |date=2022-09-08 }} * [https://books.google.ru/books?id=2FUfAQAAMAAJ&q=%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2,+%D0%9D%D0%B5%D1%88%D0%B0%D0%BD&dq=%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2,+%D0%9D%D0%B5%D1%88%D0%B0%D0%BD&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=1&printsec=frontcover&sa=X&ved=2ahUKEwiSpp2jkMbvAhVli8MKHRctDt0Q6AEwAXoECAAQAg ООР77] {{Oʻzbekiston viloyatlari hokimlari}} {{Buxoro viloyat ijroiya qoʻmitasi raislari}} {{DEFAULTSORT:Bozorov, Nishon}} [[Turkum:Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashining 5-chaqiriq deputatlari]] [[Turkum:Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetining 6-chaqiriq deputatlari]] [[Turkum:Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetining 7-chaqiriq deputatlari]] [[Turkum:Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetining 8-chaqiriq deputatlari]] [[Turkum:KPSS XXIII syezdi delegatlari]] llshhpccm96fw8xi9csj9fenlpu7twf 0 789259 6274014 6234301 2026-09-20T14:26:47Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6274014 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |Non mevasi |- | colspan="2" style="text-align: center" |[[File:Artocarpus_altilis_(fruit).jpg|frameless]] |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 88%" | |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |lmiy tasniflash |- | |Oʻsimlik |- | |Yuksak oʻsimliklar |- | |Gulli oʻsimliklar |- | |Ikki urugʻpallalilar |- | |[[Rosids]] |- | |[[Rosales]] |- | |Tutdoshlar |- | |''[[Artocarpus]]'' |- | |<div class="species" style="display:inline">'''''A.&nbsp;altilis'''''</div> |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |Binar nomi |- | colspan="2" style="text-align: center" |'''<span class="binomial">''Artocarpus altilis''</span>'''<br /><br /><div style="font-size: 85%;">([[Sydney Parkinson|Parkinson]]) [[Francis Raymond Fosberg|Fosberg]]</div> |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |Sinonimlar |- | colspan="2" style="text-align: left" | * ''Artocarpus altilis var. non-seminiferus'' <small>(Duss) Fournet</small>) * ''Artocarpus altilis var. seminiferus'' <small>(Duss) Fournet</small> * ''Artocarpus communis'' <small>J.R.Forst.</small> <small>& G.Forst.</small> * ''Artocarpus incisifolius'' <small>Stokes [Illegitimate]</small> * ''Artocarpus incisus'' <small>(Thunb.) L.f.</small> * ''Artocarpus incisus var. non-seminiferus'' <small>Duss</small> * ''Artocarpus incisus var. seminiferus'' <small>Duss</small> * ''Artocarpus laevis'' <small>Hassk.</small> * ''Artocarpus papuanus'' <small>Diels [Illegitimate]</small> * ''Artocarpus rima'' <small>Blanco</small> * ''Radermachia incisa'' <small>Thunb.</small> <small>[Unplaced]</small> * ''Saccus laevis'' <small>Kuntze</small> * ''Sitodium altile'' <small>Parkinson ex F.A.Zorn</small> <ref><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="751">[http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2653919 „Artocarpus altilis (Parkinson ex F.A.Zorn) Fosberg — The Plant List“]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="752">''The Plant List''<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="753"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">2016-01-12</span></span>.</span></cite></ref> |} Non mevasi (''Artocarpus altilis'')—[[tut]]doshlar oilasiga mansub [[Gulli oʻsimliklar|gulli daraxt]] turi ([[Tutdoshlar|Moraceae]])<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Jackfruit, Breadfruit, Osage Orange, Mulberry, Soursop, Sugar Apple, Cherimoya|url=https://www2.palomar.edu/users/warmstrong/jackfr1.htm|kirish sanasi=2020-10-12|ish=www2.palomar.edu|qaralgan sana=2022-09-08|arxivsana=2021-04-11|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210411104203/https://www2.palomar.edu/users/warmstrong/jackfr1.htm}}</ref><ref>{{Veb manbasi|muallif=creator|ism=Craig Hepworth This hCard created with the hCard|sana=2017-09-12|sarlavha=Moraceae – The Mulberry Family|url=https://floridafruitgeek.com/moraceae-the-mulberry-family/|kirish sanasi=2020-10-12|ish=Florida Fruit Geek|til=en}}</ref> [[Yangi gvineya|Yangi Gvineya]], [[Molukka orollari|Maluku orollari]] va [[Filippin]]dan kelib chiqqan ''Artocarpus camansi'' ning xonakilashtirilgan avlodi. Dastlab u Okeaniyada tarqalgan. Mustamlaka davrida dunyoning boshqa tropik mintaqalariga tarqaldi<ref name="Matisoo-Smith2015"/><ref name="morton"/>. Ingliz va fransuz sayyohlari <nowiki>XVIII</nowiki> asr oxirida Karib dengizi orollariga bir nechta urugʻsiz non mevasining navlarini olib keldilar. Bugungi kunda u Janubiy va [[Janubi-Sharqiy Osiyo]], Tinch okeani, Karib dengizi, Markaziy Amerika va Afrikaning 90 ga yaqin mamlakatlarida etishtiriladi<ref name="ntbg">{{Veb manbasi|url=https://ntbg.org/breadfruit/about/species|sarlavha=Breadfruit Species|nashriyot=National Tropical Botanical Garden - Tropical Plant Research, Education, and Conservation|sana=2017|kirish sanasi=17 January 2017|qaralgan sana=2022-09-08|arxivsana=2022-11-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221108051939/https://ntbg.org/breadfruit/about/species/}}</ref>. Uning nomi tuzilishi yangi pishirilgan nonga oʻxshash va kartoshka taʼmiga ega boʻlgan mevalaridan olingan<ref name="ntbg" /><ref name="kew"/>. Daraxtlar tropik mintaqalarda, jumladan, [[Markaziy Amerika]]ning pasttekisliklarida, [[Janubiy Amerika]]ning shimolida va Karib dengizida keng tarqalgan<ref name="morton"/><ref name="ntbg"/>. Koʻpgina madaniyatlarda asosiy oziq -ovqat boʻlib xizmat qiladigan mevalardan tashqari, draxtning yengil va mustahkam yogʻochlari ustunlar, kemalar va uylar uchun ishlatilgan. ''Non mevasi'' Yangi Gvineya, [[Molukka orollari|Maluku orollari]] va [[Filippin]]dagi Artocarpus camansi (non yoki urug‘li non mevasi), Filippindagi ''Artocarpus blancoi'' (''tipolo'' yoki ''antipolo'') va [[Mikroneziya (orollar)|Mikroneziyadagi]] ''Artocarpus mariannensis'' (''dugdug'') bilan chambarchas bog‘liq<ref name="Diane Ragone- Breadfruit">{{Jurnal manbasi|last=Ragone|first1=Diane|title=''Artocarpus camansi'' (breadfruit), ver.2.1|journal=Species Profiles for Pacific Island Agroforestry|date=April 2006|access-date=18 April 2012|publisher=Permanent Agriculture Resources (PAR)|place=[[Hōlualoa, Hawai‘i]]|editor-last=Elevitch|editor-first=C.R.|url=http://www.agroforestry.net/tti/A.camansi-breadnut.pdf}}</ref>. == Tavsif == Non mevasi daraxtlarining boʻyi 26 metrga yetadi<ref name="morton">{{Veb manbasi|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/breadfruit.html|ism=Julia F|muallif=Morton|yil=1987|sarlavha=Breadfruit; In: Fruits of Warm Climates|sahifalar=50–58|nashriyot=NewCROP, the New Crop Resource Online Program, Center for New Crops and Plant Products, Department of Horticulture and Landscape Architecture, Purdue University, West Lafayette, IN|kirish sanasi=17 January 2017|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150105073957/http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/breadfruit.html|arxivsana=5 January 2015}}</ref>. [[Barg]]lari katta va qalin. Daraxtning barcha qismlari [[lateks]] hosil qiladi<ref name="morton" />, bu qayiqni yasash uchun foydalidir<ref name="kew"/>. Daraxtlar bir jinsli boʻlib, bir daraxtda erkak va urgʻochi gullar oʻsadi. Avval erkak [[gul]]lar, keyin esa urgʻochi gullar paydo boʻladi. Ikkinchisi faqat uch kundan keyin [[changlanish]]ga qodir boʻladi. Changlanish asosan meva koʻrshapalaklar tomonidan amalga oshiriladi, ammo madaniy navlar changlamasdan meva beradi<ref name="kew">{{Veb manbasi|sana=2017|sarlavha=''Artocarpus altilis'' (breadfruit)|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:582598-1|kirish sanasi=17 January 2017|nashriyot=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew Gardens, Richmond, Surrey, UK}}</ref>. Soxta meva yuzasida olti burchakli disklar shaklida koʻrinadigan 1500 dan 2000 gacha guldan hosil boʻladi. Non mevasi eng yuqori mahsuldor oziq-ovqat oʻsimliklaridan biri boʻlib, bir daraxt mavsumda 200 tagacha yoki undan koʻp meva beradi. Tinch okeanining janubida daraxtlar yiliga 50 dan 150 gacha meva beradi, mevalar odatda yumaloq, tasvirlar yoki choʻzinchoq &ndash; ogʻirligi 0,25–6&nbsp;kg<ref name="ntbg"/>. Hosildorlik nam va quruq joylarda farq qiladi<ref name="morton"/>. Tuxumsimon mevaning yuzasi qoʻpol boʻlib, har bir meva koʻplab kataklarga boʻlinadi. Koʻpgina tanlab olingan [[nav]]lar urugʻsiz mevalarga ega<ref name="kew"/>. Non mevasi odatda ildiz kurtaklari yordamida koʻpaytiriladi<ref name="ntbg" />. Non mevasi non yongʻogʻi bilan chambarchas bogʻliq<ref name="ntbg"/>. Tashqi koʻrinishiga koʻra, u oʻzining bir [[Urugʻ (zoologiya)|turkumdagi]] qarindoshi — jakfruitga oʻxshaydi. Non mevasining yuzlab navlari va minglab umumiy nomlari bor va 90 ga yaqin mamlakatlarda yetishtiriladi<ref name="morton"/><ref name="ntbg"/>. Bir-biriga yaqin boʻlgan ''Artocarpus camansi'' ''A.'' altilisdan koʻp urugʻli tikanli mevalarga ega boʻlgani bilan farqlanadi. ''Artocarpus mariannensis'' toʻq sariq rang etli quyuq yashil choʻzilgan mevalari, shuningdek, boʻlakli barglari bilan ajralib turishi mumkin<ref name="Diane Ragone- Breadfruit"/>. === Tarqalish === Non mevasi asosan urugʻlar bilan koʻpaytiriladi, ammo urugʻsiz non mevasi daraxtning sirt ildizlaridan oʻsadigan kurtaklarni koʻchirib oʻtkazish orqali koʻpaytirilishi mumkin<ref name="morton"/>. Ildizlar kurtajlarning oʻsishini qoʻzgʻatish uchun shikastlangan boʻlishi mumkin, ular keyinchalik ildizdan ajratiladi va idishga ekiladi yoki toʻgʻridan-toʻgʻri yerga koʻchiriladi<ref name="morton" />. Azizillo ham kurtajning oʻsishiga olib keladi<ref name="morton" />. Kurtak qalamchalari tuproq, [[torf]] va qum aralashmasi boʻlgan plastik qoplarga joylashtiriladi va suyuq [[oʻgʻit]] bilan namlangan holda saqlanadi<ref name="morton" />. == Taksonomiya == DNK izlari tadqiqotlariga koʻra, non mevasining yovvoyi urugʻli ajdodi — [[Yangi gvineya|Yangi Gvineya]], [[Molukka orollari|Maluku orollari]] va [[Filippin]]da oʻsgab non yongʻogʻi (''Artocarpus camansi''). Bu taxminan 3000 yil oldin avstroneziya sayohatchilari tomonidan [[Mikroneziya (orollar)|Mikroneziya]], [[Melaneziya]] va [[Polineziya]]ga tarqatilgan kanoe oʻsimliklaridan biri boʻlib, u mahalliy boʻlmagan<ref name="Matisoo-Smith2015"/><ref name="Diane Ragone- Breadfruit"/><ref name="zerega">{{Jurnal manbasi|last=Zerega, N. J. C.|last2=Ragone, D.|last3=Motley, T.J.|year=2004|title=The complex origins of breadfruit (''Artocarpus altilis'', Moraceae): Implications for human migrations in Oceania|url=https://archive.org/details/american-journal-of-botany_2004-05_91_5/page/760|journal=American Journal of Botany|volume=91|issue=5|pages=760–766|doi=10.3732/ajb.91.5.760|pmid=21653430}}</ref><ref name="ragone2">{{Kitob manbasi|last=Ragone|first=Diane|editor=Elevitch|title=Specialty Crops for Pacific Island Agroforestry|chapter=Farm and Forestry Production and Marketing Profile for Breadfruit (''Artocarpus altilis'')|publisher=Permanent Agriculture Resources|location=[[Hōlualoa, Hawai‘i]]|year=2011|isbn=978-0970254481|chapterurl=https://www.researchgate.net/publication/237250411}}</ref>. ''A. camansi'' Polineziyada xonakilashtirilgan va [[Chatishtirish|tanlab koʻpaytirilib]], asosan urugʻsiz ''Artocarpus altilis'' navi olingab. Mikroneziya non mevasi ham mahalliy ''Artocarpus mariannensis'' bilan chatishtirilgan. Bu shuni koʻrsatadiki, Mikroneziya dastlab Polineziya va Melaneziyadan ikki xil migratsiya hodisasi orqali alohida mustamlaka qilingan, keyinchalik ular sharqiy Mikroneziyada bir-biri bilan aloqa qilgan<ref name="Matisoo-Smith2015">{{Jurnal manbasi|last=Matisoo-Smith|first1=Elizabeth A.|title=Tracking Austronesian expansion into the Pacific via the paper mulberry plant|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=3 November 2015|volume=112|issue=44|pages=13432–13433|doi=10.1073/pnas.1518576112|pmid=26499243|pmc=4640783|bibcode=2015PNAS..11213432M}}</ref><ref name="ntbg"/><ref name="kew"/><ref name="Diane Ragone- Breadfruit"/><ref name="zerega"/><ref name="ragone2"/>. == Tarqalishi va yashash joyi == [[Fayl:Chronological_dispersal_of_Austronesian_people_across_the_Pacific.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/Chronological_dispersal_of_Austronesian_people_across_the_Pacific.svg/290px-Chronological_dispersal_of_Austronesian_people_across_the_Pacific.svg.png|thumb| [[Hind-Tinch ummoni mintaqasi|Hindiston-Tinch okeani]] orollari boʻylab non, banan va hindiston yongʻogʻi kabi ekinlarni olib yurgan avstroneziya ekspansiyasining koʻlami]] Non mevasi ekvatorial pasttekisliklarda oʻsuvchi tur hisoblanadi. U Tinch okeanidagi koʻplab tropik mintaqalarga tarqalgan<ref name="Matisoo-Smith2015"/><ref name="morton"/>. 1769-yilda Jozef Banks [[James Cook|kapitan Jeyms Kuk]] boshchiligidagi Endeavour ekspeditsiyasi tarkibida boʻlganida bir muddat [[Taiti]]da yashagan edi<ref name="kew"/><ref name="Anne">{{Kitob manbasi|last=Salmond|first=Anne|url={{google books |plainurl=y |id=Kad7vgAACAAJ|page=190}}|title=Aphroditeʼs Island|date=2010|publisher=University of California Press|isbn=9780520261143|location=Berkeley|pages=190, 197, 307-308}}</ref>. <nowiki>XVIII</nowiki> asr oxirida Britaniya koloniyalarida [[Qullik|qullar]] uchun arzon, yuqori energiyali oziq-ovqat manbalarini izlash mustamlaka maʼmurlari va plantatsiya egalarini Karib dengiziga non mevasini olib kelishga undadi. [[London qirollik jamiyati|Qirollik jamiyati]] prezidenti sifatida Banks ushbu ishdagi muvaffaqiyati uchun pul mukofoti va oltin medal bilan taqdirlandi. HMS qoʻmondoni sifatida oʻsimliklarni yigʻish uchun Janubiy [[Tinch okeani|Tinch okeaniga]] muvaffaqiyatsiz sayohatdan soʻng, 1791-yilda, Uilyam Bligh Providence va Assistant bilan ikkinchi ekspeditsiyaga qoʻmondonlik qildi, u Taitidagi urugʻsiz non mevali oʻsimliklarni yigʻib ularni Angliyaga olib keldi<ref name="ntbg"/><ref name="kew" />. Non mevasi tarkibi 71 % suv, 27 % [[uglevodlar]], 1 % [[Proteinlar|oqsil]] va kam miqdordagi yogʻlardan iborat . 100 gramm miqdorida xom non mevasi tarkibida [[Askorbin kislota|C vitamini]], (kunlik qiymatining 35 %) tiamin va [[kaliy]] (har biri 10 % DV) boʻlib, tarkibida boshqa ozuqa moddalari yoʻq. == Foydalanish == [[Fayl:Fried_Bread_Fruit.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Fried_Bread_Fruit.jpg/170px-Fried_Bread_Fruit.jpg|thumb| Dilimlangan va qovurilgan non mevasi]] Non mevasi koʻplab tropik mintaqalarda asosiy oziq -ovqat hisoblanadi. Non mevasining koʻp navlari yil davomida meva beradi. Ham pishgan, ham pishmagan mevalardab oshxonada foydalaniladi; pishmagan non mevasi isteʼmol qilishdan oldin pishiriladi<ref name="janick">{{Kitob manbasi|url={{google books |plainurl=y |id=cjHCoMQNkcgC |page=476}}|title=The Encyclopedia of Fruit and Nuts|last=Janick|first=Jules|publisher=CABI|year=2008|isbn=978-0-85199-638-7|pages=476}}</ref>. Yeyishdan oldin mevalar qovuriladi, pishiriladi yoki qaynatiladi. Pishirganda, oʻrtacha pishgan non mevasining taʼmi [[kartoshka]] yoki yangi pishirilgan nonga oʻxshaydi. Bitta non mevasi daraxti har mavsumda 200&nbsp;kg meva beradi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=November 1, 2011 |title='Food of the Future' Has One Hitch: It's All But Inedible |work=Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970203752604576645242121126386 |access-date=6 August 2019}}</ref>. Non mevasi daraxtlari odatda yilning maʼlum vaqtlarida katta hosil beradi, shuning uchun hosilni saqlab qolish muammo hisoblanadi. Anʼanaviy saqlash usullaridan biri tozalangan va yuvilgan mevalarni barg bilan qoplangan chuqurga koʻmishdir, ular bir necha hafta davomida nordon, yopishqoq xamirni hosil qiladi. Shu usulda, saqlangan mahsulot bir yil yoki undan koʻproq vaqtni saqlab turishi mumkin. Baʼzi chuqurlarda<ref>{{Kitob manbasi|url={{google books |plainurl=y |id=4SdXGwAACAAJ}}|title=Plants, People, and Culture: The Science of Ethnobotany|last=Balick|first=Michael J.|publisher=Scientific American Library|year=1997|isbn=978-0-7167-6027-6}}</ref>. Fermentlangan non mevasi pyuresi ''mahr'', ''ma'', ''masi'', ''furo'' va ''bwiru'' kabi koʻplab nomlarga ega. Non mevasini pishirgandan keyin isteʼmol qilish mumkin yoki boshqa turli xil ovqatlarga qayta ishlatishi mumkin. ==== Janubi-Sharqiy Osiyo va Tinch okeani orollari ==== [[Fayl:Kolo_(breadfruit)_slices,_Philippines.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Kolo_%28breadfruit%29_slices%2C_Philippines.jpg/220px-Kolo_%28breadfruit%29_slices%2C_Philippines.jpg|thumb| Filippin oshxonasida pishirish uchun ishlatiladigan non (''kolo'') boʻlaklari]] Urugʻsiz non mevasi [[Bruney]], [[Indoneziya]] va [[Malayziya]]da uchraydi, bu yerda u {{Lang|ms|sukun}} deb ataladi. Non mevasi odatda [[fritterlar]] shaklida va gazak sifatida isteʼmol qilinadi. Non mevasi pishiriqlari mahalliy koʻcha taomlari sifatida sotiladi. [[Filippin]]da non {{Lang|tl|rimas}} sifatida tanilgan. U {{Lang|ceb|kamansi}} deb ham ataladi. Pishmagan mevalar koʻpincha {{Lang|ceb|[[Ginataang langka|ginataang rimas]]}} sifatida isteʼmol qilinadi (kokos suti bilan pishirilgan)<ref name="Diane Ragone- Breadfruit"/><ref name="ragone2"/><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Kamansi|url=https://www.specialtyproduce.com/produce/Kamansi_13742.php|ish=Specialty Produce|kirish sanasi=13 January 2019}}</ref>. ==== Janubiy Osiyo ==== [[Shri Lanka|Shri-Lankada]] u hindiston yongʻogʻi suti va ziravorlar yordamida kori shaklida pishiriladi yoki qaynatiladi. Qaynatilgan non mevasi mashhur taomdir. Hindiston yongʻogʻi yogʻida qovurilgan va qizdirilgan smetana yoki shakar siropiga botirilgan mayda toʻgʻralgan, quyoshda quritilgan non meva chipslaridan tayyorlangan anʼanaviy shirin gazak ''rata del petti'' deb nomlanadi<ref>Apé Lamā Lōkaya:1950, Chapter 31 (Vijitha Yapa Publications) {{ISBN|978-955-665-250-5}}</ref>. [[Hindiston]]da [[Fritterlar|konkani]] ''tilida jeev kadge phodi'' yoki [[malayalam]]da ''kadachakka'' varuthat deb ataladigan non mevasi pishiriqlari [[Karnataka]] va [[Kerala]] qirgʻoqlarida mahalliy taom hisoblanadi. [[Seyshell orollari|Seyshel orollarida]] u anʼanaviy ravishda guruch oʻrnini bosuvchi mahsulot hisoblanafi. U qaynatilgan (''friyapen bwi'') yoki qovurilgan (''friyapen griye'') shaklda isteʼmol qilinadi. Bundan tashqari, u kokos suti, shakar, vanil, doljin va bir chimdim tuzda qaynatilgan ''ladob friyapen'' deb ataladigan shirinlik sifatida isteʼmol qilinadi. ==== Karib dengizi va Lotin Amerikasi ==== [[Beliz]]da mayya xalqi uni ''masapan'' deb ataydi. [[Puerto-Riko]]da non ''mevasi panapen'' yoki ''pana'' deb ataladi, urugʻlaridan anʼanaviy ravishda qaynatib tozalanadi va isteʼmol qilinadi. Baʼzi ichki hududlarda u ''mapén'' deb ham ataladi. Non mevasi koʻpincha qovurilgan ''bakalao'' (tuzlangan baliq), [[zaytun moyi]] va [[piyoz]] aralashmasi bilan qaynatiladi. Pishgan non mevasi shirinliklarda ishlatiladi: ''flan de pana'' (non muhallabi). ''Cazuela'', pishgan non, ziravorlar, mayiz, hindiston yongʻogʻi suti va [[Batat|shirin kartoshka]] bilan qobiqsiz pirog. Non mevasi butun Puerto-Riko boʻylab sotiladi va non, xamir ovqatlar, pechene, krep, vafli, krep va ''almojabana tayyorlash'' uchun ishlatiladi. [[Dominika Respublikasi|Dominikan Respublikasida]] meva ''buen pan'' yoki „yaxshi non“ deb ataladi. Non mevasi Dominikan pazandachiligida taniqli emas va mevalar koʻpincha choʻchqalarni boqish uchun ishlatiladi. [[Barbados]]da non mevasi shoʻr [[goʻsht]] bilan qaynatiladi va kuku tayyorlash uchun sariyogʻli pyure qilinadi. [[Trinidad va Tobago]]da non mevasi qaynatilib, soʻngra qovuriladi va oʻrdak kabi goʻshtli taomlar bilan sous sifatida isteʼmol qilinadi. [[Yamayka]]da non mevasidan shoʻrva tayyorlashadi yoki pechda qovuriladi. U milliy taom akke va tuzli baliq bilan isteʼmol qilinadi. Pishgan mevalardan salatlar va gazak tayyorlanadi. === Yogʻoch va boshqa maqsadlarda foydalanish === Non mevasi Tinch okeani orollarida turli xil maqsadlarda keng qoʻllangan. Uning yengil yogʻochi (oʻziga xos ogʻirligi 0,27)<ref name="CFTH">{{Jurnal manbasi|url=http://www.ctahr.hawaii.edu/forestry/trees/CommonTreesHI/CFT_Artocarpus_altilis.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141030071228/http://www2.ctahr.hawaii.edu/forestry/trees/CommonTreesHI/CFT_Artocarpus_altilis.pdf|archivedate=30 October 2014|title=ʻUlu, breadfruit|first1=Elbert L.|last=Little Jr.|last2=Roger G. Skolmen|publisher=[[United States Forest Service]]|year=1989}}</ref> [[termitlar]] va kema qurtlariga chidamli, shuning uchun u binolar va kanolar uchun yogʻoch sifatida ishlatiladi<ref name="ntbg"/>. Uning [[defibrer]]i "tapa" deb ataladigan [[qogʻoz]] tayyorlash uchun ham ishlatilishi mumkin<ref name="ntbg" />. Non daraxtining yogʻochi Samoa meʼmorchiligida anʼanaviy uylarni qurishda eng qimmatli yogʻochlardan biri edi. Non mevasi tarkibida hasharotlarni haydovchi xususiyatga ega fitokimyoviy moddalar mavjud<ref>{{Jurnal manbasi|last=A. Maxwell P. Jones|last2=Jerome A. Klun|last3=Charles L. Cantrell|last4=Diane Ragone|last5=Kamlesh R. Chauhan|last6=Paula N. Brown|last7=Susan J. Murch|year=2012|title=Isolation and Identification of Mosquito (Aedes aegypti) Biting Deterrent Fatty Acids from Male Inflorescences of Breadfruit (Artocarpus altilis (Parkinson) Fosberg)|volume=60|issue=15|pages=3867–3873|doi=10.1021/jf300101w|journal=Journal of Agricultural and Food Chemistry|pmid=22420541}}</ref><ref name="Agricultural-Research-Service">{{Veb manbasi|url=https://www.ars.usda.gov/is/pr/2013/131115.htm|sarlavha=Studies Confirm Breadfruit's Ability to Repel Insects|nashriyot=US Department of Agriculture|muallif=Avant, Susan|sana=15 November 2013|kirish sanasi=14 June 2016}}</ref>. Mevalarning tashlab yuborilgan qismlari chorva mollarini boqish uchun ishlatilishi mumkin. Non mevasi daraxtlarning barglarini qoramollar ham isteʼmol qilishi mumkin<ref>{{Veb manbasi|muallif=Heuzé|ism=V.|yil=2017|sarlavha=Breadfruit (Artocarpus altilis)|ish=Feedipedia, a programme by INRA, CIRAD, AFZ and FAO|url=https://www.feedipedia.org/node/523}}</ref>. == Madaniyatda == [[Karolina orollari|Karolin orollaridagi]] Puluvatda, muqaddas ''yitang ilmlari'' kontekstida non mevasi (''poi'') nutqni rivojlantiruvchi ilm vositasi ekanligi aytilgan. Bu ilm besh toifaga boʻlingan: urush, sehr, uchrashuvlar, navigatsiya va ''non mevasi''<ref>{{Jurnal manbasi|url=http://www.jps.auckland.ac.nz/document/Volume_80_1971/Volume_80%2C_No._2/The_Poi_of_the_meeting%2C_by_Saul_H._Riesenberg%2C_p_217_-_227/p1?page=0&action=searchresult&target=|title=The Poi of the Meeting|publisher=[[Journal of the Polynesian Society]], [[Auckland University]]|year=1971|first1=Saul H.|last=Riesenberg|first2=Samuel H.|last2=Elbert|quote=''Kkónen'', although literally meaning pounded breadfruit, refers in these bowls of knowledge to work, skills, and stores of information of any kind having to do with secret words and meanings—that is to say, ''yitang'' lore. Breadfruit is used here as a figure of speech for knowledge. And the breadfruit of knowledge is contained in all five bowls, even though the names of only three of them include the word for pounded breadfruit, and even though only the last contains knowledge about breadfruit in that word's literal meaning. Thus, the Puluwat people classify ''yitang'' information into five categories: war, magic, meetings, navigation, and breadfruit.|access-date=2022-09-08|archivedate=2020-09-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200928144105/http://www.jps.auckland.ac.nz/document/Volume_80_1971/Volume_80%2C_No._2/The_Poi_of_the_meeting%2C_by_Saul_H._Riesenberg%2C_p_217_-_227/p1?page=0&action=searchresult&target=}}</ref>. Hawaiian afsonasiga koʻra, non mevasi urush xudosi Kū qurbonligidan kelib chiqqan. Dehqon sifatida odamlar orasida yashirincha yashashga qaror qilgandan soʻng, Ku turmushga chiqdi va farzand koʻrdi. U va uning oilasi ularning orolda ocharchilik boshlangunga qadar yaxshi yashashdi. Farzandlarining azoblanishiga chiday olmay qolganda, Ku xotiniga ularni ochlikdan qutqara olishini, ammo buning uchun oilasini tashlab ketishi kerakligini aytdi. Ayol istar-istamas rozi boʻldi va Ku boshining tepasi koʻringuncha turgan joyida yerga kirib ketdi. Uning oilasi u oxirgi boʻlgan joyda kechayu kunduz kutib, yerni koʻz yoshlari bilan sugʻorishdi, toʻsatdan Ku yoʻqolgan joyda kichik yashil kurtak paydo boʻldi. Tezda, kurtaklar baland va bargli daraxtga aylandi, Kūning oilasi va qoʻshnilari ochlikdan darxt mevasini tufayli ochlikdan qutildilar<ref>{{Veb manbasi|url=http://mauimagazine.net/breadfruit/|sarlavha=Breadfruit|nashriyot=Maui Nō Ka ʻOi Magazine, Haynes Publishing Group|muallif=Shannon Wianecki|sana=May–June 2013|kirish sanasi=17 January 2017}}</ref>. Tur Tinch okeani boʻylab keng tarqalgan boʻlsa-da, non mevasining koʻplab [[nav]]lari urugʻsiz yoki biologik jihatdan uzoq masofalarga tabiiy ravishda tarqala olmaydi. Shu sababli, odamlar oʻsimlikni Tinch okeanida tarqalishiga yordam bergani aniq. Tinch okeani boʻylab odamlarning migratsiya usullarini oʻrganish uchun olimlar antropologik maʼlumotlar bilan birgalikda non mevasi duragaylari va navlarini molekulyar tekshirishdan foydalanganlar. Natijalar gʻarbdan sharqqa migratsiya gipotezasini qoʻllab-quvvatlaydi, unda Lapita xalqi [[Melaneziya]]dan [[Polineziya]] orollariga koʻchib kelgan deb taxmin qilinadi.<ref name="zerega"/> Non mevasi navlarining dunyodagi eng katta bogʻi botanik Dayan Ragone tomonidan 20 yildan ortiq vaqt davomida yaratilgan<ref name="StelleWolfordHanaHou">{{Veb manbasi|url=http://www.hanahou.com/pages/Magazine.asp?Action=DrawArticle&ArticleID=801&MagazineID=51|sarlavha=Tree of Plenty|muallif=Julia Steele|ish=[[Hana Hou!]]|sana=August–September 2009}}</ref>. == Galereya == <gallery> Fayl:Breadfruit Tree.jpg|Gavayi orollaridagi [[Honolulu|Gonolulu]] shahridagi non mevasi daraxti Fayl:Artocarpus altilis 麵包樹 20210412100900 01.jpg|Erkak jinsli gullar Fayl:Artocarpus altilis.jpg|Gavayidagi ''Artocarpus altilis'' Fayl:Breadfruit 4.jpg|alt=Artocarpus altilis|[[Mangalore|Mangalordagi]] non mevasi Fayl:Breadfruit-kadachakka.jpg|[[Kasaragod|Kasaragoddagi non mevasi]] Fayl:ARS breadfruit49.jpg|Non mevasi butun, uzunligi bo'ylab kesilgan va {{nowrap|cross-section}} Fayl:Characteres generum plantarum plate 51.a Artocarpus.jpg|''[[Characteres generum plantarum]]da'' nom berilgan non mevasi(1776) Fayl:Breadfruit drawing.jpg|[[John Frederick Miller|Jon Frederik Miller]] tomonidan chizilgan non mevasining rasmi Fayl:Breadfruit pounder, French Polynesia, Tahitian people, polished basalt, HAA.JPG|Sayqallangan [[Basalt|bazalt]] non mevasi pounder </gallery> == Manbalar == <references responsive="1"></references> [[Turkum:Mevali daraxtlar]] [[Turkum:Tropik mevalar]] h8xe60uywlkt881kel5p7z4ns80kpsv 0 798216 6274022 6273099 2026-09-20T15:16:26Z Vol71193 44886 /* 1970–1980 yillar */ 6274022 wikitext text/x-wiki [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSRI]] mavjud boʻlgan davrda [[Rossiya]]da yaratilgan [[yengil avtomobillar]]ning keng roʻyxati. == 1920–1930 yillar == {| class="wikitable" |- style="background:#FF8C00;color:white;font-weight:bold" align="center" | width="10%" |Asosiy kuzov | width="10%" |Rasm | width="15%" |Chiqarilish boshlangan yili | width="17%" |Sinf | width="15%" |Kuzov turlari | width="15%" |Sport | width="18%" |Yangilangan |- align="center" |NAMI-1 (NATI-2) |[[Fayl:NAMI1.jpg|173x173px]] |1928 |kichik | | | |- align="center" |GAZ-A |[[Fayl:Retrocars parade Nizhny 800 02.jpg|150x150px]] |1927 — kelib chiqqan [[mamlakat]]da. 1932 |oʻrta |GAZ-6 / GAZ-4 |GAZ-A Aero | |- align="center" |L-1 |[[Fayl:20251213 Museum "Automobiles of the World" 19 (16375).jpg|130x130px]] |1932 — kelib chiqqan mamlakatda. 1933 |oliy | | | |- align="center" |ZIS-101 |[[Fayl:Зис-101.jpg|130x130px]] |1936 |oliy | rowspan="1" |ZIS-102 |ZIS-Sport | |- align="center" |M-1 |[[Fayl:ГАЗ-М-1.JPG|130x130px]] |1933 — kelib chiqqan mamlakatda. 1936 |oʻrta |M-415 |GL-1 | |- align="center" |KIM-10-50, 10-52 |[[Fayl:Ким-10-52.JPG|130x130px]] |1940 |kichik |KIM-10-51 | | |- align="center" |ZMA-400 |[[Fayl:Moskvich_401_in_Museum_of_technique_2016-08-16.JPG|130x130px]] |1936 — kelib chiqqan mamlakatda. 1946 |kichik |ZMA-400-422 |ZMA-401-423 |ZMA-401-424 (ishlab chiqarilmagan) |- align="center" |GAZ-64 (67) |[[Fayl:GAZ-67 in Moscow 3.jpg|130x130px]] |1941 |oʻrta | | | |} == 1940–1950 yillar == {| class="wikitable" |- style="background:#FFD700;color:black;font-weight:bold" align="center" | width="15%" |Asosiy kuzov | width="15%" |Chiqarilish boshlangan yili | width="15%" |Sinf | width="7%" |Rasm | width="7%" |Kuzov turlari | width="7%" |Sport |- align="center" |ZIS-110 |1945 |oliy | rowspan="1" |[[Fayl:MGON_1_ZiS-110_(cropped).jpg|130x130px]] |ZIS-110B | |- align="center" |M-20 |1946 |oʻrta |[[Fayl:GAZ_M_20_Pobjeda_típusú_személygépkocsi._Fortepan_5290.jpg|130x130px]] |M-20B |SG-1, „''Pobeda Sport''“ |- align="center" |ZIM (GAZ-12) |1948 — tajribali. 1950 |katta |[[Fayl:GAZ-12 ZIM (Tashkent) 03.jpg|130x130px]] | | |- align="center" |GAZ-69 |1947 — tajribali. 1953 |oʻrta |[[Fayl:GAZ-69_(UAZ).jpg|130x130px]] | | |- align="center" |S-1L (3A) |1952 |ayniqsa kichik, motorli aravachasi |[[Fayl:С-1А.jpg|frameless|130x130px]] | | |} {| class="wikitable" |- style="background:#87CEEB;color:white;font-weight:bold" align="center" | width="8%" |Asosiy kuzov | width="15%" |Rasm | width="15%" |Chiqarilish boshlangan yili | width="17%" |Sinf | width="10%" |Kuzov turlari | width="15%" |Sport | width="18%" |Yangilangan |- align="center" |UAZ-469 (3151) |[[Fayl:UAZ-469, 12. Internationales Maritimes-Fahrzeugtreffen, Ribnitz-Damgarten ( 1060475).jpg|130x130px]] |1958 — tajribali (UAZ-460). 1972 |oʻrta | | | |- align="center" |ZAZ-965 |[[Fayl:Saporoshez_ZAZ_965_A.JPG|130x130px]] |1957 — tajribali (MZMA-444). 1960 |ayniqsa kichik | | | |- align="center" |MZMA-402 (407) |[[Fayl:Moskvitch-402_Moscow_museum_of_transport_cropped.jpg|130x130px]] |1956 |kichik |MZMA-423 |MZMA-407 (Kupe) | |- align="center" |M-21 (GAZ-21) |[[Fayl:Hammond_Slides_Russia_20.jpg|130x130px]] |1956 |oʻrta |GAZ-22 | | |- align="center" |GAZ-13 |[[Fayl:Tschaika_(7911936676).jpg|130x130px]] |1959 |katta |GAZ-13S | | |- align="center" |ZIL-111 |[[Fayl:Зил-111А.jpg|130x130px]] |1958 | rowspan="1" |oliy |ZIL-111V | |ZIL-111G |} == 1960–1970 yillar == {| class="wikitable" |- style="background:#90EE90;color:black;font-weight:bold" align="center" | width="13%" |Asosiy kuzov | width="15%" |Kuzov turlari | width="15%" |Chiqarilish boshlangan yili | width="15%" |Sinf | width="10%" |Rasm | width="10%" |Sport | width="13%" |Tugatish turlari va yangilangan |- align="center" |MZMA-408 (412) Ij-408 (412) |MZMA-426 (427) Ij-2125 / 2715 |1964 | rowspan="1" |kichik |[[Fayl:Moskvich-412 (AZLK) IMG 5461.jpg|130x130px]] |AZLK-412R |AZLK-2140 (2138) / 2137 AZLK-2140-117 |- align="center" |VAZ-2101 |VAZ-2102 |1966 — kelib chiqqan mamlakatda. 1970 |kichik |[[Fayl:VAZ_2101_BW_2016-09-03_13-51-58.jpg|130x130px]] |VAZ-2105-LSGA, VAZ-2105 (VFTS) |VAZ-2103 (2106) VAZ-2105 (2107) / 2104 |- align="center" |ZAZ-966 (968) | |1966 |ayniqsa kichik |[[Fayl:ZAZ-968_front.jpg|130x130px]] | |ZAZ-968M |- align="center" |GAZ-24 |GAZ-24-02 |1965 — shakllanish. 1966 — tajribali ishlab chiqarishni boshlash. 1970 |oʻrta |[[Fayl:Wolga_(7907455638).jpg|130x130px]] | |GAZ-3102 GAZ-31029 ([[GAZ-3110|3110 (31105)]]) / 31022 |- align="center" |GAZ-14 |GAZ-14-05 / GAZ-RAF-3920 |1967/1971 – shakllanish. 1977 | rowspan="1" |katta |[[Fayl:Чайка_Humo_Arena.jpg|130x130px]] | | |- align="center" |ZIL-114, 117 |ZIL-114A / 117V |1967 |oliy |[[Fayl:20150506 Sochi automobile museum 05.jpg|130x130px]] | |ZIL-115 (4104) / 115A (41042) / 115V (41044) ZIL-41045 (41047, 41041) |- align="center" |S-3D | |1964 — shakllanish. 1970 |ayniqsa kichik, motorli aravachasi |[[Fayl:SMZ Minicar, Odessa, Ukraine - panoramio (64).jpg|130x130px]] | | |- align="center" |LuAZ-969 | |1966 |kichik |[[Fayl:LuAZ-969_in_Moscow_museum_of_transport.jpg|130x130px]] | |LuAZ-969М (1302) |- align="center" |VAZ-2121 | |1972 – shakllanish. 1977 |kichik | [[Fayl:Moscow car show 2025-08-03 VAZ-2121 green 01.jpg|130x130px]] | rowspan="1" | |VAZ-21213 |} == 1970–1980 yillar == {| class="wikitable" |- style="background:#00FFFF;color:black;font-weight:bold" align="center" | width="9%" |Asosiy kuzov | width="15%" |Rasm | width="15%" |Chiqarilish boshlangan yili | width="17%" |Sinf | width="10%" |Kuzov turlari | width="15%" |Sport | width="18%" |Yangilangan |- align="center" |AZLK-2141 |[[Fayl:AZLK-2141 green colored (front view).jpg|130x130px]] |1975 – qisman kelib chiqqan mamlakatda. 1986 |kichik |AZLK-2142 / 2335 |AZLK-2141KR („''Aleko 141CR''“) |Moskvich-2141-02 |- align="center" |Ij-2126 |[[Fayl:Старая заправка на улице Черняховского - panoramio (8).jpg|130x130px]] |1984 — shakllanish. 1990 |kichik |Ij-2717 / 21261 |Ij-2126 ''Ij Ralli'' | |- align="center" |ZAZ-1102 |[[Fayl:ЗАЗ-1102_Таврия_Посёлок_Измайлово_М140ТН750.jpg|130x130px]] |1978 — shakllanish. 1987 |kichik |ZAZ-1103 / 1105 |„''ERF Mobile''“, NAMI-0290 | |- align="center" |LuAZ-1301 | |1988 — shakllanish. 2004 — yarim seriyali ishlab chiqarish. Chiqarish bekor qilindi. |kichik | | | |- align="center" |VAZ-2108 / 2109 |[[Fayl:VAZ-2108_Riga_2017_(35129274611).jpg|130x130px]] |1978 — shakllanish. 1984 |kichik |VAZ-21099 |VAZ-2908-LSGA, „''Lada EVA''“ (VFTS) |VAZ-2115 / 2114 / 2113 |- align="center" |VAZ-2123 | |1980 — shakllanish. Rivojlanish bekor qilindi. |kichik | | | |- align="center" |VAZ-1111 |[[Fayl:SeAZ-11116_(red_colored).jpg|130x130px]] |1983 — shakllanish. 1988 | rowspan="1" |ayniqsa kichik |SeAZ-11116-010-50 / 11116-60 | | |- align="center" |UAZ-3172 |[[Fayl:UAZ-3172-01.jpg|130x130px]] |1976, 1981 — qisman shakllanish (UAZ-3170; 3171). 1990 — tajribali. Chiqarish bekor qilindi. |oʻrta | | | |- align="center" |ZIL-4102 | rowspan="1" | |1988 — tajribali. Chiqarish bekor qilindi. |oliy | rowspan="1" | | | |} == 1980–1990 yillar == {| class="wikitable" |- style="background:#87CEFA;color:black;font-weight:bold" align="center" | width="15%" |Asosiy kuzov | width="15%" |Kuzov turlari | width="15%" |Chiqarilish boshlangan yili | width="17%" |Sinf | width="10%" |Rasm | width="9%" |Sport | width="16%" |Yangilangan |- align="center" |GAZ-3103, 3105 | |1987 — tajribali. 1992 — tajribali ishlab chiqarishni boshlash. Chiqarish bekor qilindi. | rowspan="1" |oʻrta |[[Fayl:GAZ-3105 during "ProDvizhanie 2025".jpg|130x130px]] |GAZ-3105 (Sport) | |- align="center" |VAZ-2123 |VAZ-2323 |1988 — shakllanish. Chiqarish amalga oshmadi. |kichik | | | |- align="center" |UAZ-3160, 3162 |UAZ-236021 |1990 — shakllanish. 1993 — tajribali. 1997 |oʻrta |[[Fayl:Ташкент, УАЗ Симбир на территории Узгидромета.jpg|130x130px]] | |UAZ-3163 |- align="center" |VAZ-2110 |VAZ-2111 / 2112 (21123) |1987 — shakllanish. 1989 — tajribali. 1995 |kichik |[[Fayl:LADA-110.jpg|130x130px]] |VAZ-21106 (WTCC), ''„Lada Priora“'' (WTCC) |[[LADA Priora|VAZ-2170 / 2171 / 2172 (21728 (2173))]] |- align="center" |ZAZ-1106 | |1988 — maket. Chiqarish amalga oshmadi. |kichik | | | |- align="center" |VAZ-2120 |VAZ-2920 |1989 — birinchi maket (VAZ-2114). 1992 — shakllanish. 1998 — tajribali ishlab chiqarishni boshlash. Chiqarish bekor qilindi. | rowspan="1" |kichik |[[Fayl:VAZ-2120 blue colored (front view).jpg|130x130px]] | | |- align="center" |AZLK-2139 | |1990 — shakllanish. Chiqarish amalga oshmadi. |kichik |[[Fayl:20190415 Collections of Moscow Retro Cars museum 52.jpg|130x130px]] | | |- align="center" |AZLK-2143 | |1991 — tajribali. Chiqarish amalga oshmadi. |kichik |[[Fayl:АЗЛК-2143 Яуза.jpg|130x130px]] | | |} == Yana qarang == * [[Sovet va Rossiya mikroavtobuslari|Sovet va Rossiya mikroavtobuslari (20 asr)]] * [[Rossiya yengil avtomobillari (21 asr)]] {{manbalar}} [[Turkum:Avtomobillar]] [[Turkum:Avtomobilsozlik]] [[Turkum:Rossiya avtomobillari]] 64atbx3tvy0y1mth8rx2j8zw1wuwnij 0 798732 6273928 5879902 2026-09-20T13:43:33Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6273928 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi|ism=Mitchell Weiser|tasvir=Mitchell-Weiser-2018-08-19.jpg|izoh=Weiser 2018-yilda|toʻliqism=Mitchell-Elijah Weiser<ref name="FIFA Club World Cup Morocco 2013: List of Players">{{Yangiliklar manbasi| title = FIFA Club World Cup Morocco 2013: List of Players| url = http://www.fifadata.com/document/FCWC/2013/pdf/FCWC_2013_SquadLists.pdf| publisher = FIFA| page = 5| date = 7 December 2013| access-date = 8 December 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131228130120/http://www.fifadata.com/document/FCWC/2013/pdf/FCWC_2013_SquadLists.pdf | archive-date = 28 December 2013 | url-status =dead}}</ref>|tavallud_sana={{birth date and age|1994|4|21|df=yes}}|tavallud_joyi=[[Troisdorf]], Germaniya|boʻyi=1.77 m<ref>{{veb manbasi | url = https://www.werder.de/teams/profis/spieler/mitchell-weiser/ | title = Mitchell Weiser | language = de | website = SV Werder Bremen | access-date = 1 September 2022 | arxivsana = 2022-09-25 | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220925095919/https://www.werder.de/teams/profis/spieler/mitchell-weiser/ }}</ref>|pozitsiya=Himoyachi, yarim himoyachi|joriyklub=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|klubraqami=8|yoshlikyillari1=2000-2005|yoshlikklublari1=TV Eintracht Veltenhof|yoshlikyillari2=2005-2011|yoshlikklublari2=[[1. FC Köln]]|yillar1=2011-2012|isht1=2|gollar1=0|klublar1=[[1. FC Köln II]]|yillar2=2011-2012|isht2=1|gollar2=0|klublar2=[[1. FC Köln]]|yillar3=2012-2014|isht3=35|gollar3=3|klublar3=[[FC Bayern Munich II|Bayern Munich II]]|yillar4=2012-2015|isht4=16|gollar4=1|klublar4=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|yillar5=2013|isht5=13|gollar5=2|klublar5=→ [[1. FC Kaiserslautern]] (ijara)|yillar6=2015-2018|isht6=70|gollar6=5|klublar6=[[Hertha BSC]]|yillar7=2018-2022|isht7=53|gollar7=3|klublar7=[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|yillar8=2021-2022|isht8=24|gollar8=2|klublar8=→ [[SV Werder Bremen|Werder Bremen]] (ijara)|yillar9=2022-|isht9=0|gollar9=0|klublar9=[[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]|milliyyillar1=2010|milliyisht1=3|milliygollar1=0|milliyjamoa1=Germaniya U16|milliyyillar2=2010-2011|milliyisht2=22|milliygollar2=4|milliyjamoa2=Germaniya U17|milliyyillar3=2012|milliyisht3=1|milliygollar3=0|milliyjamoa3=Germaniya U18|milliyyillar4=2013-2014|milliyisht4=5|milliygollar4=0|milliyjamoa4=Germaniya U20|milliyyillar5=2015-2017|milliyisht5=12|milliygollar5=1|milliyjamoa5=Germaniya U21|club-update=1 June 2022}} '''Mitchell-Elijah Weiser''' ({{Talaffuz|Mishell Veyzer}}; 1994-yil 21-aprelda tugʻilgan) — [[nemis]] professional [[Futbol|futbolchisi]], [[Bundesliga|Bundesliganing]] Werder Bremen klubida [[Himoyachi (futbol)|oʻng qanot]] himoyachisi sifatida oʻynaydi. == Klublardagi faoliyati == === Yoshligida === Sobiq nemis futbolchisi [[Patrick Weiser]]<nowiki/>ning oʻgʻli Weiser bolaligini [[Braunschweig|Braunschweigda]] oʻtkazgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://fck.de/de/1-fc-kaiserslautern/aktuell/news/news/detail/News/nicht-abgehoben-mitch-weiser-im-portrait.html|sarlavha=Nicht abgehoben - Mitch Weiser im Portrait|til=German|nashriyot=fck.de|sana=7 May 2013|kirish sanasi=7 October 2015}}{{Oʻlikhavola|date=avgust 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. U yerda Eintracht Veltenhof klubi yoshlar jamoasida oʻynagan. === 1. FK Köln === Weiser faoliyatini 2005-2006-yilgi mavsumda 1. FC Kölnda boshlagan. 2011-yilda U17 jamoasi bilan ilk kubokni qoʻlga kiritgan. [[Bundesliga|Bundesligadagi]] debyutini 2012-yilning 25-fevralida Bayerga qarshi o‘yinda klubning eng yosh futbolchisi sifatida o‘tkazdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/mitchell-weiser-10-things-on-hertha-berlin-s-germany-under-21-hero-454038.jsp|sarlavha=Mitchell Weiser: 10 things on Hertha Berlin's Germany Under-21 hero|nashriyot=Bundesliga|kirish sanasi=14 May 2018}}{{Oʻlikhavola|date=dekabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Bu uning „Bayern Munich“ga oʻtishdan oldin jamoadagi yagona oʻyinidir<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Mitchell Weiser » Club matches|url=http://www.worldfootball.net/player_summary/mitchell-weiser/2/|nashriyot=World Football|kirish sanasi=25 July 2015}}</ref>. === Bayern Munich === 2012-yilning 1-iyunida Weiser [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]<nowiki/>ga oʻtib, 2015-yilgacha shartnoma imzoladi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=1 June 2012 |title=Vollzug: Weiser landet bei den Bayern |language=German |publisher=kicker.de |url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/startseite/569911/artikel_vollzug_weiser-landet-bei-den-bayern.html |access-date=1 August 2013}}</ref>. 2013-2014-yilgi mavsumda Bayern Munichga qaytganida, Weiser Bayern Munich safidagi ilk golini 2013-yilgi Audi Cup musobaqasida [[San Paulu FK|San-Paulu]] darvozasiga kiritdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=31 July 2013 |title=Mandzukic bringt die Bayern in die Spur |language=German |publisher=kicker.de |url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/startseite/audi-cup-fb-1/2013/1/1967664/spielbericht_bayern-muenchen-14_fc-sao-paulo.html |access-date=1 August 2013}}</ref>. 2013-yilning 5-noyabrida [[UEFA Chempionlar Ligasi|UEFA Chempionlar Ligasidagi]] debyutini Bayern Munich bilan guruh bosqichida FC Viktoria Plzeňga 1:0 hisobida g‘alaba qozonganida oʻtkazdi, 87-daqiqada [[Mario Götze|Mario Götse]] o‘rniga maydonga tushgandi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=5 November 2013 |title=Viktoria Plzeň vs. Bayern München 0 - 1 |publisher=Soccerway |url=https://int.soccerway.com/matches/2013/11/05/europe/uefa-champions-league/fc-viktoria-plzen/fc-bayern-munchen/1584528/?ICID=HP_MS_01_08 |access-date=6 November 2013}}</ref>. 2014-yilning 5-aprelida Bayern Munich safida Bundesligadagi ilk uchrashuvini o‘tkazdi. Chempionlik allaqachon qoʻlga kiritilganidan soʻng, Weiser asosiy tarkibga tanlandi<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Bayern focus shifts quickly to United |work=Bundesliga |url=http://www.bundesliga.com/en/liga/news/2013/0000290617.php |url-status=dead |access-date=8 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408224645/http://www.bundesliga.com/en/liga/news/2013/0000290617.php |archive-date=8 April 2014}}</ref>. 2015-yilning 21-fevralida SC Paderborn 07ga qarshi 6:0 hisobida g‘alaba qozongan<ref name="6:0! Lewandowski und Robben düpieren den SCP">{{Yangiliklar manbasi |date=21 February 2015 |title=6:0! Lewandowski und Robben düpieren den SCP |language=German |publisher=kicker |url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/spieltag/1-bundesliga/2014-15/22/2407424/spielanalyse_sc-paderborn-07-109_bayern-muenchen-14.html |access-date=23 February 2015}}</ref>. Weiser o‘zining Bundesligadagi ilk golini<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Lovell |first=Mark |date=23 February 2015 |title=Bayern Munich awakening from winter-break hibernation |publisher=ESPN FC |url=http://www.espnfc.com/club/bayern-munich/132/blog/post/2313384/bayern-munich-awakening-from-winter-break-hibernation |access-date=23 February 2015}}</ref> 78-daqiqada kiritdi<ref name="6:0! Lewandowski und Robben düpieren den SCP" />. === Gerta BSC === Weiser 2015-yil 17-iyun kuni Herta BSC bilan uch yillik shartnoma imzoladi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=17 June 2015 |title=Alles klar mit Weiser: Vertrag bei Hertha bis 2018 |language=German |work=kicker |url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/startseite/629169/artikel_alles-klar-mit-weiser_vertrag-bei-hertha-bis-2018.html |access-date=17 June 2015}}</ref>. 2015-2016-yilgi mavsumning boshlanishini oʻtkazib yubordi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Rohr |first=Steffan |date=25 July 2015 |title=Weiser verpasst den Saisonstart |language=German |publisher=kicker |url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/startseite/631620/artikel_weiser-verpasst-den-saisonstart.html |access-date=25 July 2015}}</ref>. Gerta safida Werderga qarshi ikkinchi oʻyinda oʻynadi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=21 August 2015 |title=Ujah antwortet Stocker und Vestergaard hat Pech |language=German |publisher=kicker |url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/spieltag/1-bundesliga/2015-16/2/2854948/spielanalyse_hertha-bsc-29_werder-bremen-4.html |access-date=8 November 2015}}</ref>. 2015-2016-yilgi mavsumni 33 oʻyinda ikkita gol bilan yakunlagan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Mitchell Weiser|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/1-bundesliga/2015-16/hertha-bsc-29/58003/spieler_weiser-mitchell58003.html|ish=kicker.de|nashriyot=kicker|kirish sanasi=25 July 2015|til=German}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.bz-berlin.de/berlin-sport/hertha-bsc/perfekt-mitchell-weiser-verlaengert-bei-hertha-bsc-bis-2020|sarlavha=Perfekt! Mitchell Weiser verlängert bei Hertha BSC bis 2020|til=de|ish=BZ|sana=27 August 2016|kirish sanasi=27 August 2016|qaralgan sana=2022-09-25|arxivsana=2025-01-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250126053109/https://www.bz-berlin.de/berlin-sport/hertha-bsc/perfekt-mitchell-weiser-verlaengert-bei-hertha-bsc-bis-2020}}</ref>. 2016-yilning 18-sentyabrida Schalkega qarshi o‘yinda (2:0) birinchi golni kiritdi<ref>{{Veb manbasi|muallif=Bienkowski|ism=Stefan|sarlavha=Bundesliga: Weiser downs Schalke in Berlin, Mainz win first of the season|url=http://www.dw.com/en/bundesliga-weiser-downs-schalke-in-berlin-mainz-win-first-of-the-season/a-19560201|nashriyot=Deutsche Welle|kirish sanasi=18 September 2016|sana=18 September 2016}}</ref>. 2016-2017-yilgi mavsumda 21 oʻyinda 4 ta<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Mitchell Weiser|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2016-17/58003/vereinsspieler_weiser-mitchell58003.html|ish=kicker.de|nashriyot=kicker|kirish sanasi=18 September 2016|til=German}}</ref> 2017-18-yilgi mavsumda 31 oʻyinda ikkita gol bilan yakunlagan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Mitchell Weiser|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2017-18/58003/vereinsspieler_weiser-mitchell58003.html|ish=kicker.de|nashriyot=kicker|kirish sanasi=7 December 2017|til=German}}</ref>. === Bayer Leverkusen === 2018-yilning may oyida [[Leverkusen]] Gertadan Mitchell Weiserni 2023-yilgacha sotib olgani va shartnoma imzolaganini eʼlon qildi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.bayer04.de/de-de/news/bayer04/23-bayer-04-verpflichtet-mitchell-weiser|sarlavha=BAYER 04 VERPFLICHTET MITCHELL WEISER|nashriyot=bayer04.de|til=German|sana=8 May 2018}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.goal.com/de/meldungen/bayer-leverkusen-verpflichtet-mitchell-weiser-von-hertha-bsc/h5e9zkvozktm1qsi9vhgwj25n|sarlavha=Bayer Leverkusen sign Mitchell Weiser from Hertha BSC|nashriyot=Goal.com|kirish sanasi=14 May 2018}}</ref>. 2018-yilning 29-noyabrida Yevropa musobaqalaridagi ilk golini 2018-2019-yilgi UEFA Yevropa Ligasi doirasidagi Ludogorets Razgrad ga qarshi o‘yinda (1:1) kiritdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.goal.com/de/spiel/bayer-leverkusen-ludogorets/6hhqy8wzci48bi0giupw2jbe2|sarlavha=Gruppensieg vertagt: Ludogorets Rasgrad trotzt Bayer Leverkusen in der Europa League Remis ab|ish=goal.com|til=German|sana=30 November 2018}}</ref>. === Werder Bremen === Weiser 2. Bundesliga klubi Werder Bremenga 2021-yil 31-avgustda qoʻshildi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Werder Bremen leiht MItchell Weiser von Bayer Leverkusen aus|url=https://www.kicker.de/werder-leiht-weiser-von-leverkusen-aus-870128/artikel|ish=kicker|kirish sanasi=31 August 2021|til=de|sana=31 August 2021}}</ref>. 11-sentabr kuni Ingolshtadtga qarshi o‘yinda 3:0 hisobida g‘alaba qozongan uchrashuvda ikkinchi gol urdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=12 September 2021 |title=Werder Bremen gewinnt in Ingolstadt: Mitchell Weiser trifft bei Debüt |language=de |work=NWZ |url=https://www.nwzonline.de/sport/werder-bremen-gewinnt-in-ingolstadt-mitchell-weiser-trifft-bei-debuet_a_51,3,2022234985.html |access-date=13 September 2021}}</ref>. Iyul oyida Werder bilan doimiy shartnoma imzolagan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Weiser-Wechsel kommt doch noch zustande|url=https://www.kicker.de/weiser-wechsel-kommt-doch-noch-zustande-909292/artikel|ish=kicker|kirish sanasi=15 July 2022|til=de|sana=15 July 2022}}</ref>. == Xalqaro faoliyati == 2010-yil 10-yanvarda Weiser [[Germaniya]] U16 terma jamoasida Kiprga qarshi 6:0 hisobidagi oʻyinda debyut qildi. U 2010-yilning 4-sentyabrida Ozarbayjonga qarshi oʻyinda (2:0) U-17 terma jamoasidagi ilk golini kiritdi. Uning birinchi xalqaro turniri 2011-yilda Serbiyada bo‘lib o‘tgan 17 yoshgacha bo‘lgan o‘smirlar o‘rtasidagi futbol bo‘yicha Yevropa chempionati bo‘lib, unda jamoa Gollandiyaga qarshi finalda oʻynashdi va 2:5 hisobida mag‘lub bo‘ldi. 2011-yilda Meksikada boʻlib oʻtgan [[FIFA U-17 Jahon chempionati]] uning navbatdagi turniri boʻlib, jamoa uchinchi oʻrinni egalladi va Weiser oltita oʻyinda uchta gol bilan turnirni yakunladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.caughtoffside.com/2012/01/16/chelsea-scout-new-dani-alves-as-long-term-bosingwa-replacement/|sarlavha=Chelsea Scout 'New Dani Alves' As Long Term Bosingwa Replacement|nashriyot=caughtoffside.com|sana=16 January 2012|kirish sanasi=4 January 2013|ism=Steven|muallif=Constable|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131109194717/http://www.caughtoffside.com/2012/01/16/chelsea-scout-new-dani-alves-as-long-term-bosingwa-replacement/|arxivsana=9 November 2013}}</ref>. Uning oʻyin uslubi va qobiliyati [[Dani Alves]] bilan taqqoslangan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2012/01/16/2845134/the-german-dani-alves-the-austrian-nuri-sahin-more-the|sarlavha=The German Dani Alves, the Austrian Nuri Sahin & more - the Bundesliga starlets to watch this spring|nashriyot=goal.com|sana=16 January 2012|kirish sanasi=6 January 2013}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.caughtoffside.com/2012/01/16/chelsea-scout-new-dani-alves-as-long-term-bosingwa-replacement/|sarlavha=Chelsea Scout 'New Dani Alves' As Long Term Bosingwa Replacement|nashriyot=caughtoffside|sana=16 January 2012|kirish sanasi=6 January 2013|ism=Steven|muallif=Constable|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131109194717/http://www.caughtoffside.com/2012/01/16/chelsea-scout-new-dani-alves-as-long-term-bosingwa-replacement/|arxivsana=9 November 2013}}</ref>. 2017-yilgi UEFA U-21 Yevropa chempionati finalida 21 yoshgacha bo‘lgan Ispaniya terma jamoasiga qarshi o‘yinda yagona gol muallifi bo‘ldi va jamoaga 21 yoshgacha bo‘lgan futbolchilar o‘rtasidagi Yevropa chempionatining ikkinchi umumiy chempionligini qo‘lga kiritishiga yordam berdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.theguardian.com/football/2017/jun/30/germany-spain-european-under-21-champ-match-report|sarlavha=Germany stun Spain to claim Under-21 title after Mitchell Weiser header|ish=The Guardian|kirish sanasi=30 May 2018}}</ref>. == Faoliyat statistikasi == === Klublarda === {{Updated|1-iyun, 2022-yil}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ! rowspan="2" |Klub ! rowspan="2" |Mavsum ! colspan="3" |Liga ! colspan="2" |Kubok ! colspan="2" |Qirʼa ! colspan="2" |Boshqa ! colspan="2" |Jami ! rowspan="2" |{{Tooltip|Manba|Manba}} |- !Liga !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar |- |1. FC Köln II |2011-12 |Regionalliga West |2 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |2 |0 |<ref name="Mitchell Weiser » Club matches">{{Veb manbasi|sarlavha=Mitchell Weiser » Club matches|url=http://www.worldfootball.net/player_summary/mitchell-weiser/2/|nashriyot=World Football|kirish sanasi=25 July 2015}}</ref> |- |1. FC Köln |2011-12 |[[Bundesliga]] |1 |0 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |1 |0 |<ref name="Mitchell Weiser » Club matches" /> |- | rowspan="4" |[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |2012-13 |Bundesliga |0 |0 |1 |0 |0 |0 |0 |0 |1 |0 |<ref name="Mitchell Weiser » Club matches" /> |- |2013-14 |Bundesliga |3 |0 |0 |0 |1 |0 |0 |0 |4 |0 |<ref name="Mitchell Weiser » Club matches" /> |- |2014-15 |Bundesliga |13 |1 |1 |0 |2 |0 |0 |0 |16 |1 |<ref name="Mitchell Weiser » Club matches" /> |- ! colspan="2" |Jami !16 !1 !2 !0 !3 !0 !0 !0 !21 !1 !— |- | rowspan="4" |Bayern Munich II |2012-13 |Regionalliga Bayern |9 |1 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |9 |1 |<ref name="Mitchell Weiser » Club matches" /> |- |2013-14 |Regionalliga Bayern |19 |3 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |19 |3 |<ref name="Mitchell Weiser » Club matches" /> |- |2014-15 |Regionalliga Bayern |7 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |7 |0 |<ref name="Mitchell Weiser » Club matches" /> |- ! colspan="2" |Jami !35 !4 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !35 !4 !— |- |1. FC Kaiserslautern (ijara) |2012-13 |2. Bundesliga |13 |2 |0 |0 | colspan="2" |— |2 |0 |15 |2 |<ref name="Mitchell Weiser » Club matches" /> |- | rowspan="4" |Hertha BSC |2015-16 |Bundesliga |29 |2 |4 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |33 |2 |<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Mitchell Weiser|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/1-bundesliga/2015-16/hertha-bsc-29/58003/spieler_weiser-mitchell58003.html|ish=kicker.de|nashriyot=kicker|kirish sanasi=25 July 2015|til=German}}</ref> |- |2016-17 |Bundesliga |17 |2 |2 |2 |2 |0 | colspan="2" |— |21 |4 |<ref name="2016–17 season">{{Veb manbasi|sarlavha=Mitchell Weiser|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2016-17/58003/vereinsspieler_weiser-mitchell58003.html|ish=kicker.de|nashriyot=kicker|kirish sanasi=18 September 2016|til=German}}</ref> |- |2017-18 |Bundesliga |24 |1 |2 |1 |5 |0 | colspan="2" |— |31 |2 |<ref name="2017–18 season">{{Veb manbasi|sarlavha=Mitchell Weiser|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2017-18/58003/vereinsspieler_weiser-mitchell58003.html|ish=kicker.de|nashriyot=kicker|kirish sanasi=7 December 2017|til=German}}</ref> |- ! colspan="2" |Jami !70 !5 !8 !3 !7 !0 ! colspan="2" |— !85 !8 !— |- | rowspan="5" |Bayer Leverkusen |2018-19 |Bundesliga |30 |1 |3 |0 |8 |1 | colspan="2" |— |41 |2 |<ref name="Mitchell Weiser » Club matches" /> |- |2019-20 |Bundesliga |18 |1 |5 |0 |5 |0 | colspan="2" |— |28 |1 |<ref name="Mitchell Weiser » Club matches" /> |- |2020-21 |Bundesliga |5 |1 |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |5 |1 |<ref name="Mitchell Weiser » Club matches" /> |- |2021-22 |Bundesliga |0 |0 |1 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |1 |0 |<ref name="Mitchell Weiser » Club matches" /> |- ! colspan="2" |Jami !53 !3 !9 !0 !13 !1 ! colspan="2" |— !75 !4 !— |- |Werder Bremen |2021-22 |2. Bundesliga |24 |2 |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |24 |2 |<ref name="Mitchell Weiser » Club matches" /> |- ! colspan="3" |Jami faoliyati !214 !17 !19 !3 !23 !1 !2 !0 !258 !21 !— |} === Terma jamoada === {| class="wikitable" |+ !Yil !Terma jamoa !Ishtirok !Gollar |- !2010 |Germaniya U16 |3 |0 |- !2010-2011 |Germaniya U17 |22 |4 |- !2012 |Germaniya U18 |1 |0 |- !2013-2014 |Germaniya U20 |5 |0 |- !2015-2017 |Germaniya U21 |12 |0 |} == Yutuqlari == '''Bayern Munich'''<ref name="Soccerway">{{Veb manbasi|url=https://int.soccerway.com/players/mitchell-weiser/159866/|sarlavha=M. Weiser|nashriyot=Soccerway|kirish sanasi=18 July 2014}}</ref> * [[Bundesliga]]: 2013-2014, 2014-2015 * DFB-Pokal: 2013-2014 * DFL-Superkubogi: 2012-yil * [[Klublar o'rtasida jahon chempionati|FIFA klublar oʻrtasidagi jahon chempionati]]: [[FIFA 2013 Klublar oʻrtasida jahon chempionati|2013-yil]] '''Germaniya''' * 21 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasidagi Yevropa chempionati: 2017<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.kicker.de/news/fussball/u21emspielplan/u-21-europameisterschaft/2017/5/3796218/spielbericht_deutschland-3096_spanien-3492.html|sarlavha=Weisers Kopfball macht den EM-Traum wahr|til=de|ish=kicker.de|sana=30 June 2017|kirish sanasi=30 June 2017}}</ref> * DFB-Pokal eng yaxshi yordamchi: 2015-2016<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.espnfc.com/german-dfb-pokal/2061/statistics/assists?season=2015|sarlavha=German DFB Pokal Statistics - ESPN FC|nashriyot=ESPN FC|kirish sanasi=12 November 2017}}</ref> == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://futbolandiadreamin.blogspot.it/2011/09/mitchell-weiser-1994-germania.html Mitchell Weiser — scouting report] {{Navbox SV Werder Bremen}} {{DEFAULTSORT:Weiser, Mitchell}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Germaniyalik erkak futbolchilar]] mjxwb0c8ky8mf47rv844305o2fq8d96 3 811008 6274079 3089194 2026-09-20T20:24:48Z İmmortalance 111387 İmmortalance [[Foydalanuvchi munozarasi:EfeD25]] sahifasini [[Foydalanuvchi munozarasi:İForst]]ga koʻchirdi: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/EfeD25|EfeD25]]" to "[[Special:CentralAuth/İForst|İForst]]" 3089194 wikitext text/x-wiki {{hello|[[User:Husniddin Rasulov|<font face="Georgia"><span style="color:#00008B">Dark</span><span style="color:#800000">Horse</span></font>]][[User talk:Husniddin Rasulov|^(munozara)]] 15:06, 10-Oktabr 2022 (UTC)}} [[User:Husniddin Rasulov|<font face="Georgia"><span style="color:#00008B">Dark</span><span style="color:#800000">Horse</span></font>]][[User talk:Husniddin Rasulov|^(munozara)]] 15:06, 10-Oktabr 2022 (UTC) gmgpoahp49c9vtv96837tgw4xdbpkd0 0 812774 6274122 5880423 2026-09-21T04:20:36Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274122 wikitext text/x-wiki {| class="infobox hproduct" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:New_Times_magazine_cover.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:New_Times_magazine_cover.png|frameless]] |- ! scope="row" class="infobox-label" |Sikli | class="infobox-data" |Ikki haftalik |- ! scope="row" class="infobox-label" |Nashr soni | class="infobox-data" |350,000 |- ! scope="row" class="infobox-label" |Noshir | class="infobox-data" |George A. Hirsch |- ! scope="row" class="infobox-label" |ISSN | class="infobox-data" |[https://www.worldcat.org/search?fq=x0:jrnl&q=n2:0092-2463 0092-2463] |} '''''"New Times"''''' Amerikada 1973-yildan 1979-yilgacha George A.Hirsch rahbarligida nashr qilingan ikki haftalik jurnal edi<ref>{{Veb manbasi|url=http://pastpaper.com/List-MiscMagsNewsNewTimes.htm|sarlavha=List - New Times|ish=pastpaper.com|qaralgan sana=2022-10-15|arxivsana=2022-10-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221015131820/http://pastpaper.com/List-MiscMagsNewsNewTimes.htm}}</ref><ref>{{Kitob manbasi|last=David Armstrong|title=A Trumpet to Arms: Alternative Media in America|url=https://books.google.com/books?id=1cmwpp439GcC&pg=PA309|accessdate=August 11, 2016|year=1981|publisher=South End Press|isbn=978-0-89608-193-2|page=309}}</ref>. == Tarixi == Hirsch dastlab „''New York“'' jurnalida noshir boʻlib ishlagan, ammo keyinchalik u „''New York“'' jurnalining asoschisi va muharriri Clay Felker bilan ziddiyatga borib qoladi va ishni tashlab ketadi. Hirsch keyin oʻzi mustaqil jurnal chiqara boshlaydi va uni „''New Times“ deb nomlaydi. „New Times“ jurnali dastlab'' „''Harper“'' va ''"The Atlantic" jurnallari'' oʻrtasida koʻprik vazifasini bajaruvchi kichik jurnal vazifasini bajargan. ''"New Times" jurnalining'' birinchi soni 1972-yil oktyabr oyida chiqarilgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=May 30, 2013 |title=New Times magazine / selected pages |work=Past Print |url=http://westread.blogspot.com.tr/2013/05/new-times-magazine-selected-pages.html |access-date=August 11, 2016}}</ref>. Dastlab, jurnalda davrning eng mashhur „yangi jurnalistlari“, jumladan Jimmy Breslin, Pete Hamill, Jack Newfield, Mike Royko va Dick Schaap haqidagi maqolalar bor edi. Biroq, jurnalning reklama daromadlari orqada qolganligi sababli, katta nomlar haqida maqolalar yozish tez orada toʻxtatildi. Jonatan Z. Larsenning muharrirligi ostida „''New Times“ jurnali'' maqolalar mavzusini tergov va [[Markaziy Razvedka Boshqarmasi|Markaziy razvedka boshqarmasiga]] faoliyatiga qaratdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.browndailyherald.com/2004/09/22/electric-keeney-acid-test/|sarlavha=Electric Keeney Acid Test|ism=Danielle|muallif=Cerny|sana=22 September 2004|nashriyot=}}</ref>. Shundan soʻng jurnal Kongress qoʻmitalar, siyosiy josuslik,Mary Pinchot Meyerning oʻldirilishi, diniy taʼlim yoki psixologik taʼlim tizimi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Haldeman |first=Peter |date=28 November 2015 |title=The Return of Werner Erhard, Father of Self-Help |work=The New York Times |publisher= |url=https://www.nytimes.com/2015/11/29/fashion/the-return-of-werner-erhard-father-of-self-help.html}}</ref> va John F. Kennedy suiqasdi kabi mavzulardagi maqolar chiqara boshladi. „''New Times“ jurnali noshirlari hali yosh mualliflar va media arboblari boʻlishgan. Ular orasida [[:en:Geoffrey_Wolff|Geoffrey Wolff]], [[:en:Frank_Rich|Frank Rich]], [[:en:Nina_Totenberg|Nina Totenberg]], [[:en:Harry_Stein_(author)|Harry Stein]], [[:en:Roger_Rapaport|Roger Rapaport]], Sam Merrill, David Black, Robert Ward, Tony Schwartz, Marshall Frady, J. Anthony Lukas, Joe McGinniss, Mike Royko, Studs Terkel, Nicholas von Hoffman kabilar bor edi''<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.thecrimson.com/article/1973/12/10/new-times-journalists-in-bars-pbab/|sarlavha=New Times: Journalists in Bars - News - The Harvard Crimson|ish=www.thecrimson.com}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.robert-ward.com/bio/|sarlavha=Bio - Robert Ward|ish=www.robert-ward.com|qaralgan sana=2022-10-15|arxivsana=2019-04-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190418033657/http://www.robert-ward.com/bio/}}</ref>. Jurnalning keyingi sonlarida Prezidentlik minbari ortidagi „Bozo the Clown“, oʻsha paytdagi Prezidenti [[Gerald Ford|Gerald Fordning]] siyosiy xatolari va omadsizliklari haqida keng sharhlar berilgan. ''"New Times" jurnali'' faoliyati davomida deyarli moliyaviy jihatdan yetarlicha foyda keltirmagan. Shuning uchun Hirsch jurnalni yopishga qaror qilgan. Jurnalning oxirgi nashri 1979-yil 8-yanvarda chop etilgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=May 30, 2013 |title=New Times magazine / selected pages |work=Past Print |url=http://westread.blogspot.com.tr/2013/05/new-times-magazine-selected-pages.html |access-date=August 11, 2016}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://westread.blogspot.com.tr/2013/05/new-times-magazine-selected-pages.html „New Times magazine / selected pages“]. ''Past Print''. May 30, 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">August 11,</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Egan |first=Jack |last2=Kramer |first2=Larry |date=16 November 1978 |title=New Times Magazine Going Under This Year |work=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1978/11/16/new-times-magazine-going-under-this-year/86214b78-2e32-4f62-b496-ea4e41579b07}}</ref>. Hirsch ''"New Times" jurnalining davomchisi sifatida'' „''The Runner“'' jurnalini<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Jerry Knight |date=March 2, 1978 |title=Firms Stumble After The Runner |work=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1978/03/02/firms-stumble-after-the-runner/674be5b4-a961-4871-b1d1-f8e42e806980/ |access-date=August 11, 2016}}</ref> nashr eta boshlagan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * Phillip Nobile va Ron Rosenbaum, [https://www.scribd.com/doc/49060982/The-Curious-Aftermath-of-JFK-s-Best-and-Brightest-Affair ""The Curious Aftermath of JFK’s Best and Brightest Affair,,] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221015131826/https://www.scribd.com/doc/49060982/The-Curious-Aftermath-of-JFK-s-Best-and-Brightest-Affair |date=2022-10-15 }} ''New Times'', 7-iyul, 1976, bet.&nbsp;22-33. pfw4w1eskbzksri66it5fwjb86qzvso 0 814312 6274170 6154454 2026-09-21T04:50:10Z Sherzod11W 273619 6274170 wikitext text/x-wiki '''Yahudiylar mahallasi (''„Mahallai koʻhna“'')''' — XVI asrdan boshlab [[Yahudiylar|yahudiy]]<nowiki/>larning Oʻzbekiston Respublikasi Buxoro viloyati Buxoro shahridagi markazi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI|sana=06.03.2022|qaralgan sana=2022-10-20|arxivsana=2022-10-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221020154947/https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/}}</ref> == Buxoro yahudiylari == Buxoro yahudiylarining Oʻrta Osiyoda qachon paydo boʻlganlari munozarali. Baʼzi olimlar (M. Zand)ning fikricha, yahudiylar Oʻrta Osiyoda milloddan avvalgi <nowiki>VI</nowiki> asrda paydo boʻlganlar. Yahudiylar ensiklopediyasida Buxoro hududi Bibliyadagi Xabar bilan, iyeroilliklarning oʻn pushti surgun qilingan joylardan biri sifatida tenglashtirilgan (milloddan avvalgi 722-yil). Arxeologik tadqiqotlarga koʻra, yahudiylar Oʻrta Osiyo (Marv, Samarqand) ga <nowiki>II—V</nowiki> asrlar va <nowiki>VIII</nowiki> asrlarda kelganlar. Yozma manbalarga koʻra esa milloddan avvalgi <nowiki>I</nowiki> asr —millodiy <nowiki>I</nowiki> asrda Marvga, 6 — 8 asrlarda Xorazmga kelganlar. V.V.Bartoldning yozishicha, <nowiki>X</nowiki> asrda Movarounnahrda yahudiylar xristianlarga nisbatan ko'pchilikni tashkil qilgan. Tudellik sayyoh Veniamin (<nowiki>XII</nowiki> asr)ning maʼlumoticha, Samarqand shahrida 30 ming yahudiy yashagan. Yahudiylarning Buxoroda boʻlishlari toʻgʻrisida ilk maʼlumot <nowiki>XIII</nowiki> asrga toʻgʻri keladi. Buxoro yahudiylarining oilaviy afsonalariga koʻra, <nowiki>XIV</nowiki> asr oxiri — <nowiki>XV</nowiki> asr boshlarida yahudiy toʻquvchilar Amir Temur tomonidan Sabzavor, Sheroz va Bagʻdoddan Movarounnahrga olib kelingan. Ular keyinchalik mahalliy yahudiy jamoalari bilan aralashib ketishgan. <nowiki>XVI</nowiki> asrda Buxoro yahudiylarning bosh markaziga aylangan, shu yerda shaharda yahudiylar mahallasi — „Mahallai koʻhna“ tashkil topgan. Buxoro yahudiylari iudaizm diniga eʼtiqod qilishadi. Barcha shaharlarda, yahudiylar gʻuj boʻlib yashagan mahallalarda sinagogalar boʻlgan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/b/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Yahudiylar mahallasi == [[Buyuk Ipak yoʻli|Buyuk Ipak yo‘li]] bo‘ylab va bir qancha sobiq imperiyalar chekkasida joylashgan [[Oʻzbeklar|o‘zbek]]<nowiki/>larning [[Buxoro|Buxoro shahri]] ming yildan ortiq vaqt davomida yahudiy diasporasining alohida bir qismi bo‘lib kelgan. Baʼzilari V asrda [[Fors]]<nowiki/>dan surgun qilinganliklarini daʼvo qiladigan buxorolik yahudiylar oʻzlarining yahudiy madaniyatini rivojlantirish orqali bir necha taʼqib va ​​assimilyatsiya toʻlqinlariga qarshilik koʻrsatdilar. [[XVI asr]]<nowiki/>da Buxoro [[Markaziy Osiyo]]<nowiki/>dagi yahudiylar hayotining markaziga aylandi, chunki yahudiylar bu yerga joylashishda davom etib, boshqa etnik diniy koʻpchilik tomonidan nazorat qilinadigan hududlarga boʻlingan. [[XX asr]]<nowiki/>ning oxiriga kelib, Buxoro yahudiy jamoasi 8000 ga yaqin, yaʼni shahar aholisining oʻn ikki foizini tashkil etdi va Oʻzbekistonning [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Qoʻqon]], [[Andijon viloyati|Andijo]]<nowiki/>n, [[Margʻilon]] va [[Navoiy viloyati|Navoiy]] shaharlaridagi yahudiy ozchiliklar tarmogʻi ichida eng kattasi edi. Buxoro yahudiylari [[Rossiya imperiyasi]] bilan savdo aloqalarini oʻrnatishda faol ishtirok etib, huquq, tibbiyot va mahalliy davlat hokimiyati sohalarida lavozimlarni egallaganlar. Buxoro yahudiylarining bir qismi ham taniqli musiqachilar, aktyorlar va raqqosalar bo‘lib, ular birgalikda xalq og‘zaki ijodini saqlashga hissa qo‘shgan. Rossiya inqilobidan keyin va butun [[Holokost]] Etnolingvistik jihatdan ajralib turadigan Buxoro yahudiylari fors tilining tojik lahjasida gaplashadi va savdo va hunarmandchilik, shu jumladan toʻqimachilik va yogʻochga ishlov berish orqali uzoq vaqt chidamlilik anʼanasini saqlab qolishadi. Ushbu yogʻochga ishlov berish anʼanasining eng yorqin namunasi Buxoro uylari orqali saqlanib qolgan boʻlib, ular oʻrta asrlardagi tor koʻchalar va mahallalar yoki mahallalarning shahar dizayni doirasida xalq meʼmorchiligining jonli, noyob namunasi hisoblanadi. Jamiyatni ifodalashning bir shakli boʻlishdan tashqari, ular atrof-muhit bilan yaqin aloqani koʻrsatadi, chunki sopol materiallardan foydalanish qattiq choʻl iqlimiga javobdir. Anʼanaviy uylar 1993-yilda Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan Buxoroning tarixiy markazida joylashgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://uz.wikipedia.org/wiki/UNESCOning_O%E2%80%98zbekistondagi_Butunjahon_merosi_ro%E2%80%98yxati|sarlavha=UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati}}</ref>. Biroq, yahudiy jamiyatining ommaviy emigratsiyasi bu uylarning yaroqsiz holga kelishiga olib keldi. Eski mahallada atigi 200 ga yaqin buxorolik yahudiylar qolgan, chunki 1991-yilda [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi]] parchalanganidan keyin buxorolik yahudiylarning katta qismi Isroil va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]<nowiki/>ga jo‘nab ketgan, eng katta diaspora hamjamiyati [[Forest Hills (Pennsylvania)|Forest Hills]], [[Queens]] mahallasida istiqomat qilgan. Ushbu ommaviy qochqin tufayli anʼanaviy uylar endi tarixiy ahamiyatiga befarq boʻlgan oʻzgarishlarga duchor boʻlib, yoʻq boʻlib ketish xavfi ostida.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/magazine-traditional-houses-old-jewish-mahalla-bukhara|sarlavha=From the Magazine: Traditional Houses in the Old Jewish Mahalla of Bukhara|sana=29.10.2019}}</ref> [https://www.wmf.org/ Jahon yodgorliklarni muhofaza qilish jamg‘armasi] (World Monumens Fund, WMF) yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan 25 diqqatga sazovor maskan nomini eʼlon qildi. Bu haqda [[The New York Times]] xabar bermoqda.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/2020Watch|sarlavha=2020 Watch Sites}}</ref> Tashkilot ikki yilda bir marta yo‘q bo‘lib ketish xavfi ostida bo‘lgan madaniy meros obyektlari ro‘yxatini tuzadi. Sabablari esa turlicha: tabiiy ofatlar, harbiy nizolar yoki insonlar loqaydligi bo‘lishi mumkin. Ushbu ro‘yxatga Buxorodagi yahudiylar mahallasi ham kiritildi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://kun.uz/uz/61456525?q=%2Fuz%2F61456525|sarlavha=Buxorodagi yahudiylar mahallasi yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan tarixiy yodgorliklar ro‘yxatiga kiritildi|sana=31.10.2019}}</ref> == Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi == 2022-yil 30-mart kuni O‘zbekistonning Buxoro shahrida shaharning tarixiy markazidagi anʼanaviy buxorolik yahudiylarning uylarini saqlab qolish maqsadida „Qo‘riqchilar kuni“ bo‘lib o‘tdi . Tadbir 120 dan ortiq ishtirokchilarni, jumladan, mahalliy bolalar, tadqiqotchilar, merosxoʻrlar va ustalar (anʼanaviy tarixiy hunarmandlar)ni kutib oldi. Shuningdek, viloyat va shahar hokimliklari hamda milliy hamkorlar, jumladan [[UNESCO|YUNESKO]]<nowiki/>ning Toshkentdagi vakolatxonasi, [[Buxoro davlat universiteti]], Madaniy meros departamenti Buxoro filiali va Buxoro shahri vakillari ishtirok etdi. Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi Butunjahon yodgorliklari jamgʻarmasi (WMF) 2020-yilda Butunjahon yodgorliklarini kuzatish dasturiga kiritganidan soʻng ishga tushirildi. — Bu uylar haqiqatan ham Ipak yo‘li va Buxoro shahridagi madaniy muloqotni ifodalaydi. Garchi anʼanaviy Buxoro yahudiylarining uylari 1990-yillarda O‘zbekistondan buxorolik yahudiylarning keng ko‘lamli ko‘chishi natijasida yuzaga kelgan turli omillar taʼsirida xavf ostida qolgan bo‘lsa-da, buxorolik yahudiylarning xalq tili merosi buxorliklar tomonidan hamon yuksak qadrlanadi", — deydi London Universitet kolleji va Markaziy Osiyo tadqiqotlari xalqaro instituti ([https://www.unesco-iicas.org/ IICAS]) tadqiqotchi doktor Ona Vileikis<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.academia.edu/9813830/2014_Strengthening_the_Role_of_Community_in_the_Protection_and_Management_of_the_Historic_Centre_of_Bukhara|sarlavha=2014. Strengthening the Role of Community in the Protection and Management of the Historic Centre of Bukhara}}</ref>. Buxorodagi loyiha rahbari Suxrob Boboyev anʼanaviy buxorolik yahudiy uylarining umumiy tabiatini tasdiqladi: "Buxoro yahudiylarining mahallalarisiz shaharni tasavvur etib bo‘lmaydi. „Bugungi kunda Buxoroda oʻtkazilayotgan jonli jamoat tadbirlari muhim ahamiyatga ega. Bu loyihada Buxoro hamjamiyatining ishtiroki barcha uchun umumiy merosni saqlashning eng mazmunli va inklyuziv usulini aniqlash uchun juda muhim“, dedi WMF dasturi menejeri Javier Ors Ausín. "Jamiyat bilan birgalikda tadbirlarni amalga oshirish va jamoatchilik fikrini tinglash „Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari“ loyihasining asosi hisoblanadi".<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/exploring-shared-heritage-traditional-bukharian-jewish-houses-watch-day-bukhara-uzbekistan|sarlavha=Exploring the Shared Heritage of Traditional Bukharian Jewish Houses: Watch Day in Bukhara, Uzbekistan|sana=25.05.2022}}</ref> Qayd etish joizki, O‘zbekiston tomonidan Buxoro shahri bo‘yicha Butunjahon merosi markazi va IKOMOS (ICOMOS — International Council on Monumens and Sites — yodgorliklar va diqqatga sazovor joylarni saqlash bo‘yicha xalqaro kengash) tavsiyalariga rioya qilish bo‘yicha katta ishlar amalga oshirilgan. Xususan, xalqaro ekspertlar bilan birgalikda shaharni saqlab qolish uchun kerakli hujjatlar tuzilgan, u yaqin orada YUNESKOga taqdim etiladi, — deydi [[Aziz Abduhakimov]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.kun.uz/uz/news/2019/07/05/yuneskoning-butunjahon-merosi-qomitasi-buxoro-va-samarqand-boyicha-hisobotlarni-organib-chiqqan|sarlavha=YuNeSKOning Butunjahon merosi qo‘mitasi Buxoro va Samarqand bo‘yicha hisobotlarni o‘rganib chiqqan}}</ref>. == Havolalar == # https://www.youtube.com/watch?v=8atuJDGCQmQ # https://www.unesco-iicas.org/ # [[UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati]] # https://www.wmf.org/ == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Oʻzbekistondagi mahallalar]] [[Turkum:Buxoro geografiyasi]] [[Turkum:Buxoro yahudiylari]] e37clda59e2gz15bmb2ntkrijjyb8nv 6274171 6274170 2026-09-21T04:50:18Z Sherzod11W 273619 6274171 wikitext text/x-wiki '''Yahudiylar mahallasi (''„Mahallai koʻhna“'')''' — XVI asrdan boshlab [[Yahudiylar|yahudiy]]larning Oʻzbekiston Respublikasi Buxoro viloyati Buxoro shahridagi markazi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI|sana=06.03.2022|qaralgan sana=2022-10-20|arxivsana=2022-10-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221020154947/https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/}}</ref> == Buxoro yahudiylari == Buxoro yahudiylarining Oʻrta Osiyoda qachon paydo boʻlganlari munozarali. Baʼzi olimlar (M. Zand)ning fikricha, yahudiylar Oʻrta Osiyoda milloddan avvalgi <nowiki>VI</nowiki> asrda paydo boʻlganlar. Yahudiylar ensiklopediyasida Buxoro hududi Bibliyadagi Xabar bilan, iyeroilliklarning oʻn pushti surgun qilingan joylardan biri sifatida tenglashtirilgan (milloddan avvalgi 722-yil). Arxeologik tadqiqotlarga koʻra, yahudiylar Oʻrta Osiyo (Marv, Samarqand) ga <nowiki>II—V</nowiki> asrlar va <nowiki>VIII</nowiki> asrlarda kelganlar. Yozma manbalarga koʻra esa milloddan avvalgi <nowiki>I</nowiki> asr —millodiy <nowiki>I</nowiki> asrda Marvga, 6 — 8 asrlarda Xorazmga kelganlar. V.V.Bartoldning yozishicha, <nowiki>X</nowiki> asrda Movarounnahrda yahudiylar xristianlarga nisbatan ko'pchilikni tashkil qilgan. Tudellik sayyoh Veniamin (<nowiki>XII</nowiki> asr)ning maʼlumoticha, Samarqand shahrida 30 ming yahudiy yashagan. Yahudiylarning Buxoroda boʻlishlari toʻgʻrisida ilk maʼlumot <nowiki>XIII</nowiki> asrga toʻgʻri keladi. Buxoro yahudiylarining oilaviy afsonalariga koʻra, <nowiki>XIV</nowiki> asr oxiri — <nowiki>XV</nowiki> asr boshlarida yahudiy toʻquvchilar Amir Temur tomonidan Sabzavor, Sheroz va Bagʻdoddan Movarounnahrga olib kelingan. Ular keyinchalik mahalliy yahudiy jamoalari bilan aralashib ketishgan. <nowiki>XVI</nowiki> asrda Buxoro yahudiylarning bosh markaziga aylangan, shu yerda shaharda yahudiylar mahallasi — „Mahallai koʻhna“ tashkil topgan. Buxoro yahudiylari iudaizm diniga eʼtiqod qilishadi. Barcha shaharlarda, yahudiylar gʻuj boʻlib yashagan mahallalarda sinagogalar boʻlgan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/b/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Yahudiylar mahallasi == [[Buyuk Ipak yoʻli|Buyuk Ipak yo‘li]] bo‘ylab va bir qancha sobiq imperiyalar chekkasida joylashgan [[Oʻzbeklar|o‘zbek]]<nowiki/>larning [[Buxoro|Buxoro shahri]] ming yildan ortiq vaqt davomida yahudiy diasporasining alohida bir qismi bo‘lib kelgan. Baʼzilari V asrda [[Fors]]<nowiki/>dan surgun qilinganliklarini daʼvo qiladigan buxorolik yahudiylar oʻzlarining yahudiy madaniyatini rivojlantirish orqali bir necha taʼqib va ​​assimilyatsiya toʻlqinlariga qarshilik koʻrsatdilar. [[XVI asr]]<nowiki/>da Buxoro [[Markaziy Osiyo]]<nowiki/>dagi yahudiylar hayotining markaziga aylandi, chunki yahudiylar bu yerga joylashishda davom etib, boshqa etnik diniy koʻpchilik tomonidan nazorat qilinadigan hududlarga boʻlingan. [[XX asr]]<nowiki/>ning oxiriga kelib, Buxoro yahudiy jamoasi 8000 ga yaqin, yaʼni shahar aholisining oʻn ikki foizini tashkil etdi va Oʻzbekistonning [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Qoʻqon]], [[Andijon viloyati|Andijo]]<nowiki/>n, [[Margʻilon]] va [[Navoiy viloyati|Navoiy]] shaharlaridagi yahudiy ozchiliklar tarmogʻi ichida eng kattasi edi. Buxoro yahudiylari [[Rossiya imperiyasi]] bilan savdo aloqalarini oʻrnatishda faol ishtirok etib, huquq, tibbiyot va mahalliy davlat hokimiyati sohalarida lavozimlarni egallaganlar. Buxoro yahudiylarining bir qismi ham taniqli musiqachilar, aktyorlar va raqqosalar bo‘lib, ular birgalikda xalq og‘zaki ijodini saqlashga hissa qo‘shgan. Rossiya inqilobidan keyin va butun [[Holokost]] Etnolingvistik jihatdan ajralib turadigan Buxoro yahudiylari fors tilining tojik lahjasida gaplashadi va savdo va hunarmandchilik, shu jumladan toʻqimachilik va yogʻochga ishlov berish orqali uzoq vaqt chidamlilik anʼanasini saqlab qolishadi. Ushbu yogʻochga ishlov berish anʼanasining eng yorqin namunasi Buxoro uylari orqali saqlanib qolgan boʻlib, ular oʻrta asrlardagi tor koʻchalar va mahallalar yoki mahallalarning shahar dizayni doirasida xalq meʼmorchiligining jonli, noyob namunasi hisoblanadi. Jamiyatni ifodalashning bir shakli boʻlishdan tashqari, ular atrof-muhit bilan yaqin aloqani koʻrsatadi, chunki sopol materiallardan foydalanish qattiq choʻl iqlimiga javobdir. Anʼanaviy uylar 1993-yilda Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan Buxoroning tarixiy markazida joylashgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://uz.wikipedia.org/wiki/UNESCOning_O%E2%80%98zbekistondagi_Butunjahon_merosi_ro%E2%80%98yxati|sarlavha=UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati}}</ref>. Biroq, yahudiy jamiyatining ommaviy emigratsiyasi bu uylarning yaroqsiz holga kelishiga olib keldi. Eski mahallada atigi 200 ga yaqin buxorolik yahudiylar qolgan, chunki 1991-yilda [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi]] parchalanganidan keyin buxorolik yahudiylarning katta qismi Isroil va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]<nowiki/>ga jo‘nab ketgan, eng katta diaspora hamjamiyati [[Forest Hills (Pennsylvania)|Forest Hills]], [[Queens]] mahallasida istiqomat qilgan. Ushbu ommaviy qochqin tufayli anʼanaviy uylar endi tarixiy ahamiyatiga befarq boʻlgan oʻzgarishlarga duchor boʻlib, yoʻq boʻlib ketish xavfi ostida.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/magazine-traditional-houses-old-jewish-mahalla-bukhara|sarlavha=From the Magazine: Traditional Houses in the Old Jewish Mahalla of Bukhara|sana=29.10.2019}}</ref> [https://www.wmf.org/ Jahon yodgorliklarni muhofaza qilish jamg‘armasi] (World Monumens Fund, WMF) yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan 25 diqqatga sazovor maskan nomini eʼlon qildi. Bu haqda [[The New York Times]] xabar bermoqda.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/2020Watch|sarlavha=2020 Watch Sites}}</ref> Tashkilot ikki yilda bir marta yo‘q bo‘lib ketish xavfi ostida bo‘lgan madaniy meros obyektlari ro‘yxatini tuzadi. Sabablari esa turlicha: tabiiy ofatlar, harbiy nizolar yoki insonlar loqaydligi bo‘lishi mumkin. Ushbu ro‘yxatga Buxorodagi yahudiylar mahallasi ham kiritildi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://kun.uz/uz/61456525?q=%2Fuz%2F61456525|sarlavha=Buxorodagi yahudiylar mahallasi yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan tarixiy yodgorliklar ro‘yxatiga kiritildi|sana=31.10.2019}}</ref> == Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi == 2022-yil 30-mart kuni O‘zbekistonning Buxoro shahrida shaharning tarixiy markazidagi anʼanaviy buxorolik yahudiylarning uylarini saqlab qolish maqsadida „Qo‘riqchilar kuni“ bo‘lib o‘tdi . Tadbir 120 dan ortiq ishtirokchilarni, jumladan, mahalliy bolalar, tadqiqotchilar, merosxoʻrlar va ustalar (anʼanaviy tarixiy hunarmandlar)ni kutib oldi. Shuningdek, viloyat va shahar hokimliklari hamda milliy hamkorlar, jumladan [[UNESCO|YUNESKO]]<nowiki/>ning Toshkentdagi vakolatxonasi, [[Buxoro davlat universiteti]], Madaniy meros departamenti Buxoro filiali va Buxoro shahri vakillari ishtirok etdi. Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi Butunjahon yodgorliklari jamgʻarmasi (WMF) 2020-yilda Butunjahon yodgorliklarini kuzatish dasturiga kiritganidan soʻng ishga tushirildi. — Bu uylar haqiqatan ham Ipak yo‘li va Buxoro shahridagi madaniy muloqotni ifodalaydi. Garchi anʼanaviy Buxoro yahudiylarining uylari 1990-yillarda O‘zbekistondan buxorolik yahudiylarning keng ko‘lamli ko‘chishi natijasida yuzaga kelgan turli omillar taʼsirida xavf ostida qolgan bo‘lsa-da, buxorolik yahudiylarning xalq tili merosi buxorliklar tomonidan hamon yuksak qadrlanadi", — deydi London Universitet kolleji va Markaziy Osiyo tadqiqotlari xalqaro instituti ([https://www.unesco-iicas.org/ IICAS]) tadqiqotchi doktor Ona Vileikis<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.academia.edu/9813830/2014_Strengthening_the_Role_of_Community_in_the_Protection_and_Management_of_the_Historic_Centre_of_Bukhara|sarlavha=2014. Strengthening the Role of Community in the Protection and Management of the Historic Centre of Bukhara}}</ref>. Buxorodagi loyiha rahbari Suxrob Boboyev anʼanaviy buxorolik yahudiy uylarining umumiy tabiatini tasdiqladi: "Buxoro yahudiylarining mahallalarisiz shaharni tasavvur etib bo‘lmaydi. „Bugungi kunda Buxoroda oʻtkazilayotgan jonli jamoat tadbirlari muhim ahamiyatga ega. Bu loyihada Buxoro hamjamiyatining ishtiroki barcha uchun umumiy merosni saqlashning eng mazmunli va inklyuziv usulini aniqlash uchun juda muhim“, dedi WMF dasturi menejeri Javier Ors Ausín. "Jamiyat bilan birgalikda tadbirlarni amalga oshirish va jamoatchilik fikrini tinglash „Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari“ loyihasining asosi hisoblanadi".<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/exploring-shared-heritage-traditional-bukharian-jewish-houses-watch-day-bukhara-uzbekistan|sarlavha=Exploring the Shared Heritage of Traditional Bukharian Jewish Houses: Watch Day in Bukhara, Uzbekistan|sana=25.05.2022}}</ref> Qayd etish joizki, O‘zbekiston tomonidan Buxoro shahri bo‘yicha Butunjahon merosi markazi va IKOMOS (ICOMOS — International Council on Monumens and Sites — yodgorliklar va diqqatga sazovor joylarni saqlash bo‘yicha xalqaro kengash) tavsiyalariga rioya qilish bo‘yicha katta ishlar amalga oshirilgan. Xususan, xalqaro ekspertlar bilan birgalikda shaharni saqlab qolish uchun kerakli hujjatlar tuzilgan, u yaqin orada YUNESKOga taqdim etiladi, — deydi [[Aziz Abduhakimov]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.kun.uz/uz/news/2019/07/05/yuneskoning-butunjahon-merosi-qomitasi-buxoro-va-samarqand-boyicha-hisobotlarni-organib-chiqqan|sarlavha=YuNeSKOning Butunjahon merosi qo‘mitasi Buxoro va Samarqand bo‘yicha hisobotlarni o‘rganib chiqqan}}</ref>. == Havolalar == # https://www.youtube.com/watch?v=8atuJDGCQmQ # https://www.unesco-iicas.org/ # [[UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati]] # https://www.wmf.org/ == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Oʻzbekistondagi mahallalar]] [[Turkum:Buxoro geografiyasi]] [[Turkum:Buxoro yahudiylari]] p8di9fz1r2cs7axf5rfzseltvwz72ny 6274172 6274171 2026-09-21T04:51:28Z Sherzod11W 273619 /* Buxoro yahudiylari */ 6274172 wikitext text/x-wiki '''Yahudiylar mahallasi (''„Mahallai koʻhna“'')''' — XVI asrdan boshlab [[Yahudiylar|yahudiy]]larning Oʻzbekiston Respublikasi Buxoro viloyati Buxoro shahridagi markazi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI|sana=06.03.2022|qaralgan sana=2022-10-20|arxivsana=2022-10-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221020154947/https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/}}</ref> == Buxoro yahudiylari == Buxoro yahudiylarining Oʻrta Osiyoda qachon paydo boʻlganlari munozarali. Baʼzi olimlar (M. Zand)ning fikricha, yahudiylar Oʻrta Osiyoda milloddan avvalgi VI asrda paydo boʻlganlar. Yahudiylar ensiklopediyasida Buxoro hududi Bibliyadagi Xabar bilan, iyeroilliklarning oʻn pushti surgun qilingan joylardan biri sifatida tenglashtirilgan (milloddan avvalgi 722-yil). Arxeologik tadqiqotlarga koʻra, yahudiylar Oʻrta Osiyo (Marv, Samarqand) ga II-V asrlar va VIII asrlarda kelganlar. Yozma manbalarga koʻra esa milloddan avvalgi I asr —millodiy I asrda Marvga, 6 — 8 asrlarda Xorazmga kelganlar. V.V.Bartoldning yozishicha, X asrda Movarounnahrda yahudiylar xristianlarga nisbatan ko'pchilikni tashkil qilgan. Tudellik sayyoh Veniamin (XII asr)ning maʼlumoticha, Samarqand shahrida 30 ming yahudiy yashagan. Yahudiylarning Buxoroda boʻlishlari toʻgʻrisida ilk maʼlumot <nowiki>XIII asrga toʻgʻri keladi. Buxoro yahudiylarining oilaviy afsonalariga koʻra, <nowiki>XIV</nowiki> asr oxiri — <nowiki>XV</nowiki> asr boshlarida yahudiy toʻquvchilar Amir Temur tomonidan Sabzavor, Sheroz va Bagʻdoddan Movarounnahrga olib kelingan. Ular keyinchalik mahalliy yahudiy jamoalari bilan aralashib ketishgan. <nowiki>XVI</nowiki> asrda Buxoro yahudiylarning bosh markaziga aylangan, shu yerda shaharda yahudiylar mahallasi — „Mahallai koʻhna“ tashkil topgan. Buxoro yahudiylari iudaizm diniga eʼtiqod qilishadi. Barcha shaharlarda, yahudiylar gʻuj boʻlib yashagan mahallalarda sinagogalar boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/b/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Yahudiylar mahallasi == [[Buyuk Ipak yoʻli|Buyuk Ipak yo‘li]] bo‘ylab va bir qancha sobiq imperiyalar chekkasida joylashgan [[Oʻzbeklar|o‘zbek]]<nowiki/>larning [[Buxoro|Buxoro shahri]] ming yildan ortiq vaqt davomida yahudiy diasporasining alohida bir qismi bo‘lib kelgan. Baʼzilari V asrda [[Fors]]<nowiki/>dan surgun qilinganliklarini daʼvo qiladigan buxorolik yahudiylar oʻzlarining yahudiy madaniyatini rivojlantirish orqali bir necha taʼqib va ​​assimilyatsiya toʻlqinlariga qarshilik koʻrsatdilar. [[XVI asr]]<nowiki/>da Buxoro [[Markaziy Osiyo]]<nowiki/>dagi yahudiylar hayotining markaziga aylandi, chunki yahudiylar bu yerga joylashishda davom etib, boshqa etnik diniy koʻpchilik tomonidan nazorat qilinadigan hududlarga boʻlingan. [[XX asr]]<nowiki/>ning oxiriga kelib, Buxoro yahudiy jamoasi 8000 ga yaqin, yaʼni shahar aholisining oʻn ikki foizini tashkil etdi va Oʻzbekistonning [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Qoʻqon]], [[Andijon viloyati|Andijo]]<nowiki/>n, [[Margʻilon]] va [[Navoiy viloyati|Navoiy]] shaharlaridagi yahudiy ozchiliklar tarmogʻi ichida eng kattasi edi. Buxoro yahudiylari [[Rossiya imperiyasi]] bilan savdo aloqalarini oʻrnatishda faol ishtirok etib, huquq, tibbiyot va mahalliy davlat hokimiyati sohalarida lavozimlarni egallaganlar. Buxoro yahudiylarining bir qismi ham taniqli musiqachilar, aktyorlar va raqqosalar bo‘lib, ular birgalikda xalq og‘zaki ijodini saqlashga hissa qo‘shgan. Rossiya inqilobidan keyin va butun [[Holokost]] Etnolingvistik jihatdan ajralib turadigan Buxoro yahudiylari fors tilining tojik lahjasida gaplashadi va savdo va hunarmandchilik, shu jumladan toʻqimachilik va yogʻochga ishlov berish orqali uzoq vaqt chidamlilik anʼanasini saqlab qolishadi. Ushbu yogʻochga ishlov berish anʼanasining eng yorqin namunasi Buxoro uylari orqali saqlanib qolgan boʻlib, ular oʻrta asrlardagi tor koʻchalar va mahallalar yoki mahallalarning shahar dizayni doirasida xalq meʼmorchiligining jonli, noyob namunasi hisoblanadi. Jamiyatni ifodalashning bir shakli boʻlishdan tashqari, ular atrof-muhit bilan yaqin aloqani koʻrsatadi, chunki sopol materiallardan foydalanish qattiq choʻl iqlimiga javobdir. Anʼanaviy uylar 1993-yilda Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan Buxoroning tarixiy markazida joylashgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://uz.wikipedia.org/wiki/UNESCOning_O%E2%80%98zbekistondagi_Butunjahon_merosi_ro%E2%80%98yxati|sarlavha=UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati}}</ref>. Biroq, yahudiy jamiyatining ommaviy emigratsiyasi bu uylarning yaroqsiz holga kelishiga olib keldi. Eski mahallada atigi 200 ga yaqin buxorolik yahudiylar qolgan, chunki 1991-yilda [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi]] parchalanganidan keyin buxorolik yahudiylarning katta qismi Isroil va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]<nowiki/>ga jo‘nab ketgan, eng katta diaspora hamjamiyati [[Forest Hills (Pennsylvania)|Forest Hills]], [[Queens]] mahallasida istiqomat qilgan. Ushbu ommaviy qochqin tufayli anʼanaviy uylar endi tarixiy ahamiyatiga befarq boʻlgan oʻzgarishlarga duchor boʻlib, yoʻq boʻlib ketish xavfi ostida.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/magazine-traditional-houses-old-jewish-mahalla-bukhara|sarlavha=From the Magazine: Traditional Houses in the Old Jewish Mahalla of Bukhara|sana=29.10.2019}}</ref> [https://www.wmf.org/ Jahon yodgorliklarni muhofaza qilish jamg‘armasi] (World Monumens Fund, WMF) yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan 25 diqqatga sazovor maskan nomini eʼlon qildi. Bu haqda [[The New York Times]] xabar bermoqda.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/2020Watch|sarlavha=2020 Watch Sites}}</ref> Tashkilot ikki yilda bir marta yo‘q bo‘lib ketish xavfi ostida bo‘lgan madaniy meros obyektlari ro‘yxatini tuzadi. Sabablari esa turlicha: tabiiy ofatlar, harbiy nizolar yoki insonlar loqaydligi bo‘lishi mumkin. Ushbu ro‘yxatga Buxorodagi yahudiylar mahallasi ham kiritildi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://kun.uz/uz/61456525?q=%2Fuz%2F61456525|sarlavha=Buxorodagi yahudiylar mahallasi yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan tarixiy yodgorliklar ro‘yxatiga kiritildi|sana=31.10.2019}}</ref> == Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi == 2022-yil 30-mart kuni O‘zbekistonning Buxoro shahrida shaharning tarixiy markazidagi anʼanaviy buxorolik yahudiylarning uylarini saqlab qolish maqsadida „Qo‘riqchilar kuni“ bo‘lib o‘tdi . Tadbir 120 dan ortiq ishtirokchilarni, jumladan, mahalliy bolalar, tadqiqotchilar, merosxoʻrlar va ustalar (anʼanaviy tarixiy hunarmandlar)ni kutib oldi. Shuningdek, viloyat va shahar hokimliklari hamda milliy hamkorlar, jumladan [[UNESCO|YUNESKO]]<nowiki/>ning Toshkentdagi vakolatxonasi, [[Buxoro davlat universiteti]], Madaniy meros departamenti Buxoro filiali va Buxoro shahri vakillari ishtirok etdi. Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi Butunjahon yodgorliklari jamgʻarmasi (WMF) 2020-yilda Butunjahon yodgorliklarini kuzatish dasturiga kiritganidan soʻng ishga tushirildi. — Bu uylar haqiqatan ham Ipak yo‘li va Buxoro shahridagi madaniy muloqotni ifodalaydi. Garchi anʼanaviy Buxoro yahudiylarining uylari 1990-yillarda O‘zbekistondan buxorolik yahudiylarning keng ko‘lamli ko‘chishi natijasida yuzaga kelgan turli omillar taʼsirida xavf ostida qolgan bo‘lsa-da, buxorolik yahudiylarning xalq tili merosi buxorliklar tomonidan hamon yuksak qadrlanadi", — deydi London Universitet kolleji va Markaziy Osiyo tadqiqotlari xalqaro instituti ([https://www.unesco-iicas.org/ IICAS]) tadqiqotchi doktor Ona Vileikis<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.academia.edu/9813830/2014_Strengthening_the_Role_of_Community_in_the_Protection_and_Management_of_the_Historic_Centre_of_Bukhara|sarlavha=2014. Strengthening the Role of Community in the Protection and Management of the Historic Centre of Bukhara}}</ref>. Buxorodagi loyiha rahbari Suxrob Boboyev anʼanaviy buxorolik yahudiy uylarining umumiy tabiatini tasdiqladi: "Buxoro yahudiylarining mahallalarisiz shaharni tasavvur etib bo‘lmaydi. „Bugungi kunda Buxoroda oʻtkazilayotgan jonli jamoat tadbirlari muhim ahamiyatga ega. Bu loyihada Buxoro hamjamiyatining ishtiroki barcha uchun umumiy merosni saqlashning eng mazmunli va inklyuziv usulini aniqlash uchun juda muhim“, dedi WMF dasturi menejeri Javier Ors Ausín. "Jamiyat bilan birgalikda tadbirlarni amalga oshirish va jamoatchilik fikrini tinglash „Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari“ loyihasining asosi hisoblanadi".<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/exploring-shared-heritage-traditional-bukharian-jewish-houses-watch-day-bukhara-uzbekistan|sarlavha=Exploring the Shared Heritage of Traditional Bukharian Jewish Houses: Watch Day in Bukhara, Uzbekistan|sana=25.05.2022}}</ref> Qayd etish joizki, O‘zbekiston tomonidan Buxoro shahri bo‘yicha Butunjahon merosi markazi va IKOMOS (ICOMOS — International Council on Monumens and Sites — yodgorliklar va diqqatga sazovor joylarni saqlash bo‘yicha xalqaro kengash) tavsiyalariga rioya qilish bo‘yicha katta ishlar amalga oshirilgan. Xususan, xalqaro ekspertlar bilan birgalikda shaharni saqlab qolish uchun kerakli hujjatlar tuzilgan, u yaqin orada YUNESKOga taqdim etiladi, — deydi [[Aziz Abduhakimov]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.kun.uz/uz/news/2019/07/05/yuneskoning-butunjahon-merosi-qomitasi-buxoro-va-samarqand-boyicha-hisobotlarni-organib-chiqqan|sarlavha=YuNeSKOning Butunjahon merosi qo‘mitasi Buxoro va Samarqand bo‘yicha hisobotlarni o‘rganib chiqqan}}</ref>. == Havolalar == # https://www.youtube.com/watch?v=8atuJDGCQmQ # https://www.unesco-iicas.org/ # [[UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati]] # https://www.wmf.org/ == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Oʻzbekistondagi mahallalar]] [[Turkum:Buxoro geografiyasi]] [[Turkum:Buxoro yahudiylari]] in2ewjeho0eyr68phipd7vujejjx0f0 6274174 6274172 2026-09-21T04:52:01Z Sherzod11W 273619 6274174 wikitext text/x-wiki '''Yahudiylar mahallasi (''„Mahallai koʻhna“'')''' — XVI asrdan boshlab [[Yahudiylar|yahudiy]]larning Oʻzbekiston Respublikasi Buxoro viloyati Buxoro shahridagi markazi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI|sana=06.03.2022|qaralgan sana=2022-10-20|arxivsana=2022-10-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221020154947/https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/}}</ref> == Buxoro yahudiylari == Buxoro yahudiylarining Oʻrta Osiyoda qachon paydo boʻlganlari munozarali. Baʼzi olimlar (M. Zand)ning fikricha, yahudiylar Oʻrta Osiyoda milloddan avvalgi VI asrda paydo boʻlganlar. Yahudiylar ensiklopediyasida Buxoro hududi Bibliyadagi Xabar bilan, iyeroilliklarning oʻn pushti surgun qilingan joylardan biri sifatida tenglashtirilgan (milloddan avvalgi 722-yil). Arxeologik tadqiqotlarga koʻra, yahudiylar Oʻrta Osiyo (Marv, Samarqand) ga II-V asrlar va VIII asrlarda kelganlar. Yozma manbalarga koʻra esa milloddan avvalgi I asr —millodiy I asrda Marvga, 6 — 8 asrlarda Xorazmga kelganlar. V.V.Bartoldning yozishicha, X asrda Movarounnahrda yahudiylar xristianlarga nisbatan ko'pchilikni tashkil qilgan. Tudellik sayyoh Veniamin (XII asr)ning maʼlumoticha, Samarqand shahrida 30 ming yahudiy yashagan. Yahudiylarning Buxoroda boʻlishlari toʻgʻrisida ilk maʼlumot XIII asrga toʻgʻri keladi. Buxoro yahudiylarining oilaviy afsonalariga koʻra, XIV asr oxiri — XV asr boshlarida yahudiy toʻquvchilar Amir Temur tomonidan Sabzavor, Sheroz va Bagʻdoddan Movarounnahrga olib kelingan. Ular keyinchalik mahalliy yahudiy jamoalari bilan aralashib ketishgan. XVI asrda Buxoro yahudiylarning bosh markaziga aylangan, shu yerda shaharda yahudiylar mahallasi — „Mahallai koʻhna“ tashkil topgan. Buxoro yahudiylari iudaizm diniga eʼtiqod qilishadi. Barcha shaharlarda, yahudiylar gʻuj boʻlib yashagan mahallalarda sinagogalar boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/b/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Yahudiylar mahallasi == [[Buyuk Ipak yoʻli|Buyuk Ipak yo‘li]] bo‘ylab va bir qancha sobiq imperiyalar chekkasida joylashgan [[Oʻzbeklar|o‘zbek]]<nowiki/>larning [[Buxoro|Buxoro shahri]] ming yildan ortiq vaqt davomida yahudiy diasporasining alohida bir qismi bo‘lib kelgan. Baʼzilari V asrda [[Fors]]<nowiki/>dan surgun qilinganliklarini daʼvo qiladigan buxorolik yahudiylar oʻzlarining yahudiy madaniyatini rivojlantirish orqali bir necha taʼqib va ​​assimilyatsiya toʻlqinlariga qarshilik koʻrsatdilar. [[XVI asr]]<nowiki/>da Buxoro [[Markaziy Osiyo]]<nowiki/>dagi yahudiylar hayotining markaziga aylandi, chunki yahudiylar bu yerga joylashishda davom etib, boshqa etnik diniy koʻpchilik tomonidan nazorat qilinadigan hududlarga boʻlingan. [[XX asr]]<nowiki/>ning oxiriga kelib, Buxoro yahudiy jamoasi 8000 ga yaqin, yaʼni shahar aholisining oʻn ikki foizini tashkil etdi va Oʻzbekistonning [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Qoʻqon]], [[Andijon viloyati|Andijo]]<nowiki/>n, [[Margʻilon]] va [[Navoiy viloyati|Navoiy]] shaharlaridagi yahudiy ozchiliklar tarmogʻi ichida eng kattasi edi. Buxoro yahudiylari [[Rossiya imperiyasi]] bilan savdo aloqalarini oʻrnatishda faol ishtirok etib, huquq, tibbiyot va mahalliy davlat hokimiyati sohalarida lavozimlarni egallaganlar. Buxoro yahudiylarining bir qismi ham taniqli musiqachilar, aktyorlar va raqqosalar bo‘lib, ular birgalikda xalq og‘zaki ijodini saqlashga hissa qo‘shgan. Rossiya inqilobidan keyin va butun [[Holokost]] Etnolingvistik jihatdan ajralib turadigan Buxoro yahudiylari fors tilining tojik lahjasida gaplashadi va savdo va hunarmandchilik, shu jumladan toʻqimachilik va yogʻochga ishlov berish orqali uzoq vaqt chidamlilik anʼanasini saqlab qolishadi. Ushbu yogʻochga ishlov berish anʼanasining eng yorqin namunasi Buxoro uylari orqali saqlanib qolgan boʻlib, ular oʻrta asrlardagi tor koʻchalar va mahallalar yoki mahallalarning shahar dizayni doirasida xalq meʼmorchiligining jonli, noyob namunasi hisoblanadi. Jamiyatni ifodalashning bir shakli boʻlishdan tashqari, ular atrof-muhit bilan yaqin aloqani koʻrsatadi, chunki sopol materiallardan foydalanish qattiq choʻl iqlimiga javobdir. Anʼanaviy uylar 1993-yilda Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan Buxoroning tarixiy markazida joylashgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://uz.wikipedia.org/wiki/UNESCOning_O%E2%80%98zbekistondagi_Butunjahon_merosi_ro%E2%80%98yxati|sarlavha=UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati}}</ref>. Biroq, yahudiy jamiyatining ommaviy emigratsiyasi bu uylarning yaroqsiz holga kelishiga olib keldi. Eski mahallada atigi 200 ga yaqin buxorolik yahudiylar qolgan, chunki 1991-yilda [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi]] parchalanganidan keyin buxorolik yahudiylarning katta qismi Isroil va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]<nowiki/>ga jo‘nab ketgan, eng katta diaspora hamjamiyati [[Forest Hills (Pennsylvania)|Forest Hills]], [[Queens]] mahallasida istiqomat qilgan. Ushbu ommaviy qochqin tufayli anʼanaviy uylar endi tarixiy ahamiyatiga befarq boʻlgan oʻzgarishlarga duchor boʻlib, yoʻq boʻlib ketish xavfi ostida.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/magazine-traditional-houses-old-jewish-mahalla-bukhara|sarlavha=From the Magazine: Traditional Houses in the Old Jewish Mahalla of Bukhara|sana=29.10.2019}}</ref> [https://www.wmf.org/ Jahon yodgorliklarni muhofaza qilish jamg‘armasi] (World Monumens Fund, WMF) yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan 25 diqqatga sazovor maskan nomini eʼlon qildi. Bu haqda [[The New York Times]] xabar bermoqda.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/2020Watch|sarlavha=2020 Watch Sites}}</ref> Tashkilot ikki yilda bir marta yo‘q bo‘lib ketish xavfi ostida bo‘lgan madaniy meros obyektlari ro‘yxatini tuzadi. Sabablari esa turlicha: tabiiy ofatlar, harbiy nizolar yoki insonlar loqaydligi bo‘lishi mumkin. Ushbu ro‘yxatga Buxorodagi yahudiylar mahallasi ham kiritildi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://kun.uz/uz/61456525?q=%2Fuz%2F61456525|sarlavha=Buxorodagi yahudiylar mahallasi yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan tarixiy yodgorliklar ro‘yxatiga kiritildi|sana=31.10.2019}}</ref> == Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi == 2022-yil 30-mart kuni O‘zbekistonning Buxoro shahrida shaharning tarixiy markazidagi anʼanaviy buxorolik yahudiylarning uylarini saqlab qolish maqsadida „Qo‘riqchilar kuni“ bo‘lib o‘tdi . Tadbir 120 dan ortiq ishtirokchilarni, jumladan, mahalliy bolalar, tadqiqotchilar, merosxoʻrlar va ustalar (anʼanaviy tarixiy hunarmandlar)ni kutib oldi. Shuningdek, viloyat va shahar hokimliklari hamda milliy hamkorlar, jumladan [[UNESCO|YUNESKO]]<nowiki/>ning Toshkentdagi vakolatxonasi, [[Buxoro davlat universiteti]], Madaniy meros departamenti Buxoro filiali va Buxoro shahri vakillari ishtirok etdi. Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi Butunjahon yodgorliklari jamgʻarmasi (WMF) 2020-yilda Butunjahon yodgorliklarini kuzatish dasturiga kiritganidan soʻng ishga tushirildi. — Bu uylar haqiqatan ham Ipak yo‘li va Buxoro shahridagi madaniy muloqotni ifodalaydi. Garchi anʼanaviy Buxoro yahudiylarining uylari 1990-yillarda O‘zbekistondan buxorolik yahudiylarning keng ko‘lamli ko‘chishi natijasida yuzaga kelgan turli omillar taʼsirida xavf ostida qolgan bo‘lsa-da, buxorolik yahudiylarning xalq tili merosi buxorliklar tomonidan hamon yuksak qadrlanadi", — deydi London Universitet kolleji va Markaziy Osiyo tadqiqotlari xalqaro instituti ([https://www.unesco-iicas.org/ IICAS]) tadqiqotchi doktor Ona Vileikis<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.academia.edu/9813830/2014_Strengthening_the_Role_of_Community_in_the_Protection_and_Management_of_the_Historic_Centre_of_Bukhara|sarlavha=2014. Strengthening the Role of Community in the Protection and Management of the Historic Centre of Bukhara}}</ref>. Buxorodagi loyiha rahbari Suxrob Boboyev anʼanaviy buxorolik yahudiy uylarining umumiy tabiatini tasdiqladi: "Buxoro yahudiylarining mahallalarisiz shaharni tasavvur etib bo‘lmaydi. „Bugungi kunda Buxoroda oʻtkazilayotgan jonli jamoat tadbirlari muhim ahamiyatga ega. Bu loyihada Buxoro hamjamiyatining ishtiroki barcha uchun umumiy merosni saqlashning eng mazmunli va inklyuziv usulini aniqlash uchun juda muhim“, dedi WMF dasturi menejeri Javier Ors Ausín. "Jamiyat bilan birgalikda tadbirlarni amalga oshirish va jamoatchilik fikrini tinglash „Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari“ loyihasining asosi hisoblanadi".<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/exploring-shared-heritage-traditional-bukharian-jewish-houses-watch-day-bukhara-uzbekistan|sarlavha=Exploring the Shared Heritage of Traditional Bukharian Jewish Houses: Watch Day in Bukhara, Uzbekistan|sana=25.05.2022}}</ref> Qayd etish joizki, O‘zbekiston tomonidan Buxoro shahri bo‘yicha Butunjahon merosi markazi va IKOMOS (ICOMOS — International Council on Monumens and Sites — yodgorliklar va diqqatga sazovor joylarni saqlash bo‘yicha xalqaro kengash) tavsiyalariga rioya qilish bo‘yicha katta ishlar amalga oshirilgan. Xususan, xalqaro ekspertlar bilan birgalikda shaharni saqlab qolish uchun kerakli hujjatlar tuzilgan, u yaqin orada YUNESKOga taqdim etiladi, — deydi [[Aziz Abduhakimov]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.kun.uz/uz/news/2019/07/05/yuneskoning-butunjahon-merosi-qomitasi-buxoro-va-samarqand-boyicha-hisobotlarni-organib-chiqqan|sarlavha=YuNeSKOning Butunjahon merosi qo‘mitasi Buxoro va Samarqand bo‘yicha hisobotlarni o‘rganib chiqqan}}</ref>. == Havolalar == # https://www.youtube.com/watch?v=8atuJDGCQmQ # https://www.unesco-iicas.org/ # [[UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati]] # https://www.wmf.org/ == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Oʻzbekistondagi mahallalar]] [[Turkum:Buxoro geografiyasi]] [[Turkum:Buxoro yahudiylari]] 9g9b39a5xx5zjy3krtloi68e5wwbmoo 6274175 6274174 2026-09-21T04:52:10Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274175 wikitext text/x-wiki '''Yahudiylar mahallasi (''„Mahallai koʻhna“'')''' — XVI asrdan boshlab [[Yahudiylar|yahudiy]]larning Oʻzbekiston Respublikasi Buxoro viloyati Buxoro shahridagi markazi<ref>{{Veb manbasi|url=https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI|sana=06.03.2022|qaralgan sana=2022-10-20|arxivsana=2022-10-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221020154947/https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/}}</ref>. == Buxoro yahudiylari == Buxoro yahudiylarining Oʻrta Osiyoda qachon paydo boʻlganlari munozarali. Baʼzi olimlar (M. Zand)ning fikricha, yahudiylar Oʻrta Osiyoda milloddan avvalgi VI asrda paydo boʻlganlar. Yahudiylar ensiklopediyasida Buxoro hududi Bibliyadagi Xabar bilan, iyeroilliklarning oʻn pushti surgun qilingan joylardan biri sifatida tenglashtirilgan (milloddan avvalgi 722-yil). Arxeologik tadqiqotlarga koʻra, yahudiylar Oʻrta Osiyo (Marv, Samarqand) ga II-V asrlar va VIII asrlarda kelganlar. Yozma manbalarga koʻra esa milloddan avvalgi I asr —millodiy I asrda Marvga, 6 — 8 asrlarda Xorazmga kelganlar. V.V.Bartoldning yozishicha, X asrda Movarounnahrda yahudiylar xristianlarga nisbatan ko'pchilikni tashkil qilgan. Tudellik sayyoh Veniamin (XII asr)ning maʼlumoticha, Samarqand shahrida 30 ming yahudiy yashagan. Yahudiylarning Buxoroda boʻlishlari toʻgʻrisida ilk maʼlumot XIII asrga toʻgʻri keladi. Buxoro yahudiylarining oilaviy afsonalariga koʻra, XIV asr oxiri — XV asr boshlarida yahudiy toʻquvchilar Amir Temur tomonidan Sabzavor, Sheroz va Bagʻdoddan Movarounnahrga olib kelingan. Ular keyinchalik mahalliy yahudiy jamoalari bilan aralashib ketishgan. XVI asrda Buxoro yahudiylarning bosh markaziga aylangan, shu yerda shaharda yahudiylar mahallasi — „Mahallai koʻhna“ tashkil topgan. Buxoro yahudiylari iudaizm diniga eʼtiqod qilishadi. Barcha shaharlarda, yahudiylar gʻuj boʻlib yashagan mahallalarda sinagogalar boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/b/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Yahudiylar mahallasi == [[Buyuk Ipak yoʻli|Buyuk Ipak yo‘li]] bo‘ylab va bir qancha sobiq imperiyalar chekkasida joylashgan [[Oʻzbeklar|o‘zbek]]<nowiki/>larning [[Buxoro|Buxoro shahri]] ming yildan ortiq vaqt davomida yahudiy diasporasining alohida bir qismi bo‘lib kelgan. Baʼzilari V asrda [[Fors]]<nowiki/>dan surgun qilinganliklarini daʼvo qiladigan buxorolik yahudiylar oʻzlarining yahudiy madaniyatini rivojlantirish orqali bir necha taʼqib va ​​assimilyatsiya toʻlqinlariga qarshilik koʻrsatdilar. [[XVI asr]]<nowiki/>da Buxoro [[Markaziy Osiyo]]<nowiki/>dagi yahudiylar hayotining markaziga aylandi, chunki yahudiylar bu yerga joylashishda davom etib, boshqa etnik diniy koʻpchilik tomonidan nazorat qilinadigan hududlarga boʻlingan. [[XX asr]]<nowiki/>ning oxiriga kelib, Buxoro yahudiy jamoasi 8000 ga yaqin, yaʼni shahar aholisining oʻn ikki foizini tashkil etdi va Oʻzbekistonning [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Qoʻqon]], [[Andijon viloyati|Andijo]]<nowiki/>n, [[Margʻilon]] va [[Navoiy viloyati|Navoiy]] shaharlaridagi yahudiy ozchiliklar tarmogʻi ichida eng kattasi edi. Buxoro yahudiylari [[Rossiya imperiyasi]] bilan savdo aloqalarini oʻrnatishda faol ishtirok etib, huquq, tibbiyot va mahalliy davlat hokimiyati sohalarida lavozimlarni egallaganlar. Buxoro yahudiylarining bir qismi ham taniqli musiqachilar, aktyorlar va raqqosalar bo‘lib, ular birgalikda xalq og‘zaki ijodini saqlashga hissa qo‘shgan. Rossiya inqilobidan keyin va butun [[Holokost]] Etnolingvistik jihatdan ajralib turadigan Buxoro yahudiylari fors tilining tojik lahjasida gaplashadi va savdo va hunarmandchilik, shu jumladan toʻqimachilik va yogʻochga ishlov berish orqali uzoq vaqt chidamlilik anʼanasini saqlab qolishadi. Ushbu yogʻochga ishlov berish anʼanasining eng yorqin namunasi Buxoro uylari orqali saqlanib qolgan boʻlib, ular oʻrta asrlardagi tor koʻchalar va mahallalar yoki mahallalarning shahar dizayni doirasida xalq meʼmorchiligining jonli, noyob namunasi hisoblanadi. Jamiyatni ifodalashning bir shakli boʻlishdan tashqari, ular atrof-muhit bilan yaqin aloqani koʻrsatadi, chunki sopol materiallardan foydalanish qattiq choʻl iqlimiga javobdir. Anʼanaviy uylar 1993-yilda Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan Buxoroning tarixiy markazida joylashgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://uz.wikipedia.org/wiki/UNESCOning_O%E2%80%98zbekistondagi_Butunjahon_merosi_ro%E2%80%98yxati|sarlavha=UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati}}</ref>. Biroq, yahudiy jamiyatining ommaviy emigratsiyasi bu uylarning yaroqsiz holga kelishiga olib keldi. Eski mahallada atigi 200 ga yaqin buxorolik yahudiylar qolgan, chunki 1991-yilda [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi]] parchalanganidan keyin buxorolik yahudiylarning katta qismi Isroil va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]<nowiki/>ga jo‘nab ketgan, eng katta diaspora hamjamiyati [[Forest Hills (Pennsylvania)|Forest Hills]], [[Queens]] mahallasida istiqomat qilgan. Ushbu ommaviy qochqin tufayli anʼanaviy uylar endi tarixiy ahamiyatiga befarq boʻlgan oʻzgarishlarga duchor boʻlib, yoʻq boʻlib ketish xavfi ostida.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/magazine-traditional-houses-old-jewish-mahalla-bukhara|sarlavha=From the Magazine: Traditional Houses in the Old Jewish Mahalla of Bukhara|sana=29.10.2019}}</ref> [https://www.wmf.org/ Jahon yodgorliklarni muhofaza qilish jamg‘armasi] (World Monumens Fund, WMF) yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan 25 diqqatga sazovor maskan nomini eʼlon qildi. Bu haqda [[The New York Times]] xabar bermoqda.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/2020Watch|sarlavha=2020 Watch Sites}}</ref> Tashkilot ikki yilda bir marta yo‘q bo‘lib ketish xavfi ostida bo‘lgan madaniy meros obyektlari ro‘yxatini tuzadi. Sabablari esa turlicha: tabiiy ofatlar, harbiy nizolar yoki insonlar loqaydligi bo‘lishi mumkin. Ushbu ro‘yxatga Buxorodagi yahudiylar mahallasi ham kiritildi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://kun.uz/uz/61456525?q=%2Fuz%2F61456525|sarlavha=Buxorodagi yahudiylar mahallasi yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan tarixiy yodgorliklar ro‘yxatiga kiritildi|sana=31.10.2019}}</ref> == Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi == 2022-yil 30-mart kuni O‘zbekistonning Buxoro shahrida shaharning tarixiy markazidagi anʼanaviy buxorolik yahudiylarning uylarini saqlab qolish maqsadida „Qo‘riqchilar kuni“ bo‘lib o‘tdi . Tadbir 120 dan ortiq ishtirokchilarni, jumladan, mahalliy bolalar, tadqiqotchilar, merosxoʻrlar va ustalar (anʼanaviy tarixiy hunarmandlar)ni kutib oldi. Shuningdek, viloyat va shahar hokimliklari hamda milliy hamkorlar, jumladan [[UNESCO|YUNESKO]]<nowiki/>ning Toshkentdagi vakolatxonasi, [[Buxoro davlat universiteti]], Madaniy meros departamenti Buxoro filiali va Buxoro shahri vakillari ishtirok etdi. Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi Butunjahon yodgorliklari jamgʻarmasi (WMF) 2020-yilda Butunjahon yodgorliklarini kuzatish dasturiga kiritganidan soʻng ishga tushirildi. — Bu uylar haqiqatan ham Ipak yo‘li va Buxoro shahridagi madaniy muloqotni ifodalaydi. Garchi anʼanaviy Buxoro yahudiylarining uylari 1990-yillarda O‘zbekistondan buxorolik yahudiylarning keng ko‘lamli ko‘chishi natijasida yuzaga kelgan turli omillar taʼsirida xavf ostida qolgan bo‘lsa-da, buxorolik yahudiylarning xalq tili merosi buxorliklar tomonidan hamon yuksak qadrlanadi", — deydi London Universitet kolleji va Markaziy Osiyo tadqiqotlari xalqaro instituti ([https://www.unesco-iicas.org/ IICAS]) tadqiqotchi doktor Ona Vileikis<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.academia.edu/9813830/2014_Strengthening_the_Role_of_Community_in_the_Protection_and_Management_of_the_Historic_Centre_of_Bukhara|sarlavha=2014. Strengthening the Role of Community in the Protection and Management of the Historic Centre of Bukhara}}</ref>. Buxorodagi loyiha rahbari Suxrob Boboyev anʼanaviy buxorolik yahudiy uylarining umumiy tabiatini tasdiqladi: "Buxoro yahudiylarining mahallalarisiz shaharni tasavvur etib bo‘lmaydi. „Bugungi kunda Buxoroda oʻtkazilayotgan jonli jamoat tadbirlari muhim ahamiyatga ega. Bu loyihada Buxoro hamjamiyatining ishtiroki barcha uchun umumiy merosni saqlashning eng mazmunli va inklyuziv usulini aniqlash uchun juda muhim“, dedi WMF dasturi menejeri Javier Ors Ausín. "Jamiyat bilan birgalikda tadbirlarni amalga oshirish va jamoatchilik fikrini tinglash „Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari“ loyihasining asosi hisoblanadi".<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/exploring-shared-heritage-traditional-bukharian-jewish-houses-watch-day-bukhara-uzbekistan|sarlavha=Exploring the Shared Heritage of Traditional Bukharian Jewish Houses: Watch Day in Bukhara, Uzbekistan|sana=25.05.2022}}</ref> Qayd etish joizki, O‘zbekiston tomonidan Buxoro shahri bo‘yicha Butunjahon merosi markazi va IKOMOS (ICOMOS — International Council on Monumens and Sites — yodgorliklar va diqqatga sazovor joylarni saqlash bo‘yicha xalqaro kengash) tavsiyalariga rioya qilish bo‘yicha katta ishlar amalga oshirilgan. Xususan, xalqaro ekspertlar bilan birgalikda shaharni saqlab qolish uchun kerakli hujjatlar tuzilgan, u yaqin orada YUNESKOga taqdim etiladi, — deydi [[Aziz Abduhakimov]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.kun.uz/uz/news/2019/07/05/yuneskoning-butunjahon-merosi-qomitasi-buxoro-va-samarqand-boyicha-hisobotlarni-organib-chiqqan|sarlavha=YuNeSKOning Butunjahon merosi qo‘mitasi Buxoro va Samarqand bo‘yicha hisobotlarni o‘rganib chiqqan}}</ref>. == Havolalar == # https://www.youtube.com/watch?v=8atuJDGCQmQ # https://www.unesco-iicas.org/ # [[UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati]] # https://www.wmf.org/ == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Oʻzbekistondagi mahallalar]] [[Turkum:Buxoro geografiyasi]] [[Turkum:Buxoro yahudiylari]] by0x63vzv18iumw7vsdv93pn9fxw7s7 6274176 6274175 2026-09-21T04:52:27Z Sherzod11W 273619 6274176 wikitext text/x-wiki '''Yahudiylar mahallasi (''„Mahallai koʻhna“'')''' — XVI asrdan boshlab [[Yahudiylar|yahudiy]]larning Oʻzbekiston Respublikasi Buxoro viloyati Buxoro shahridagi markazi<ref>{{Veb manbasi|url=https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI|sana=06.03.2022|qaralgan sana=2022-10-20|arxivsana=2022-10-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221020154947/https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/}}</ref>. == Buxoro yahudiylari == Buxoro yahudiylarining Oʻrta Osiyoda qachon paydo boʻlganlari munozarali. Baʼzi olimlar (M. Zand)ning fikricha, yahudiylar Oʻrta Osiyoda milloddan avvalgi VI asrda paydo boʻlganlar. Yahudiylar ensiklopediyasida Buxoro hududi Bibliyadagi Xabar bilan, iyeroilliklarning oʻn pushti surgun qilingan joylardan biri sifatida tenglashtirilgan (milloddan avvalgi 722-yil). Arxeologik tadqiqotlarga koʻra, yahudiylar Oʻrta Osiyo (Marv, Samarqand) ga II-V asrlar va VIII asrlarda kelganlar. Yozma manbalarga koʻra esa milloddan avvalgi I asr —millodiy I asrda Marvga, 6 — 8 asrlarda Xorazmga kelganlar. V.V.Bartoldning yozishicha, X asrda Movarounnahrda yahudiylar xristianlarga nisbatan ko'pchilikni tashkil qilgan. Tudellik sayyoh Veniamin (XII asr)ning maʼlumoticha, Samarqand shahrida 30 ming yahudiy yashagan. Yahudiylarning Buxoroda boʻlishlari toʻgʻrisida ilk maʼlumot XIII asrga toʻgʻri keladi. Buxoro yahudiylarining oilaviy afsonalariga koʻra, XIV asr oxiri — XV asr boshlarida yahudiy toʻquvchilar Amir Temur tomonidan Sabzavor, Sheroz va Bagʻdoddan Movarounnahrga olib kelingan. Ular keyinchalik mahalliy yahudiy jamoalari bilan aralashib ketishgan. XVI asrda Buxoro yahudiylarning bosh markaziga aylangan, shu yerda shaharda yahudiylar mahallasi — „Mahallai koʻhna“ tashkil topgan. Buxoro yahudiylari iudaizm diniga eʼtiqod qilishadi. Barcha shaharlarda, yahudiylar gʻuj boʻlib yashagan mahallalarda sinagogalar boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/b/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Yahudiylar mahallasi == [[Buyuk Ipak yoʻli|Buyuk Ipak yo‘li]] bo‘ylab va bir qancha sobiq imperiyalar chekkasida joylashgan [[Oʻzbeklar|o‘zbek]]<nowiki/>larning [[Buxoro|Buxoro shahri]] ming yildan ortiq vaqt davomida yahudiy diasporasining alohida bir qismi bo‘lib kelgan. Baʼzilari V asrda [[Fors]]<nowiki/>dan surgun qilinganliklarini daʼvo qiladigan buxorolik yahudiylar oʻzlarining yahudiy madaniyatini rivojlantirish orqali bir necha taʼqib va ​​assimilyatsiya toʻlqinlariga qarshilik koʻrsatdilar. [[XVI asr]]<nowiki/>da Buxoro [[Markaziy Osiyo]]<nowiki/>dagi yahudiylar hayotining markaziga aylandi, chunki yahudiylar bu yerga joylashishda davom etib, boshqa etnik diniy koʻpchilik tomonidan nazorat qilinadigan hududlarga boʻlingan. [[XX asr]]<nowiki/>ning oxiriga kelib, Buxoro yahudiy jamoasi 8000 ga yaqin, yaʼni shahar aholisining oʻn ikki foizini tashkil etdi va Oʻzbekistonning [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Qoʻqon]], [[Andijon viloyati|Andijo]]<nowiki/>n, [[Margʻilon]] va [[Navoiy viloyati|Navoiy]] shaharlaridagi yahudiy ozchiliklar tarmogʻi ichida eng kattasi edi. Buxoro yahudiylari [[Rossiya imperiyasi]] bilan savdo aloqalarini oʻrnatishda faol ishtirok etib, huquq, tibbiyot va mahalliy davlat hokimiyati sohalarida lavozimlarni egallaganlar. Buxoro yahudiylarining bir qismi ham taniqli musiqachilar, aktyorlar va raqqosalar bo‘lib, ular birgalikda xalq og‘zaki ijodini saqlashga hissa qo‘shgan. Rossiya inqilobidan keyin va butun [[Holokost]] Etnolingvistik jihatdan ajralib turadigan Buxoro yahudiylari fors tilining tojik lahjasida gaplashadi va savdo va hunarmandchilik, shu jumladan toʻqimachilik va yogʻochga ishlov berish orqali uzoq vaqt chidamlilik anʼanasini saqlab qolishadi. Ushbu yogʻochga ishlov berish anʼanasining eng yorqin namunasi Buxoro uylari orqali saqlanib qolgan boʻlib, ular oʻrta asrlardagi tor koʻchalar va mahallalar yoki mahallalarning shahar dizayni doirasida xalq meʼmorchiligining jonli, noyob namunasi hisoblanadi. Jamiyatni ifodalashning bir shakli boʻlishdan tashqari, ular atrof-muhit bilan yaqin aloqani koʻrsatadi, chunki sopol materiallardan foydalanish qattiq choʻl iqlimiga javobdir. Anʼanaviy uylar 1993-yilda Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan Buxoroning tarixiy markazida joylashgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://uz.wikipedia.org/wiki/UNESCOning_O%E2%80%98zbekistondagi_Butunjahon_merosi_ro%E2%80%98yxati|sarlavha=UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati}}</ref>. Biroq, yahudiy jamiyatining ommaviy emigratsiyasi bu uylarning yaroqsiz holga kelishiga olib keldi. Eski mahallada atigi 200 ga yaqin buxorolik yahudiylar qolgan, chunki 1991-yilda [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi]] parchalanganidan keyin buxorolik yahudiylarning katta qismi Isroil va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]<nowiki/>ga jo‘nab ketgan, eng katta diaspora hamjamiyati [[Forest Hills (Pennsylvania)|Forest Hills]], [[Queens]] mahallasida istiqomat qilgan. Ushbu ommaviy qochqin tufayli anʼanaviy uylar endi tarixiy ahamiyatiga befarq boʻlgan oʻzgarishlarga duchor boʻlib, yoʻq boʻlib ketish xavfi ostida.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/magazine-traditional-houses-old-jewish-mahalla-bukhara|sarlavha=From the Magazine: Traditional Houses in the Old Jewish Mahalla of Bukhara|sana=29.10.2019}}</ref> [https://www.wmf.org/ Jahon yodgorliklarni muhofaza qilish jamg‘armasi] (World Monumens Fund, WMF) yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan 25 diqqatga sazovor maskan nomini eʼlon qildi. Bu haqda [[The New York Times]] xabar bermoqda.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/2020Watch|sarlavha=2020 Watch Sites}}</ref> Tashkilot ikki yilda bir marta yo‘q bo‘lib ketish xavfi ostida bo‘lgan madaniy meros obyektlari ro‘yxatini tuzadi. Sabablari esa turlicha: tabiiy ofatlar, harbiy nizolar yoki insonlar loqaydligi bo‘lishi mumkin. Ushbu ro‘yxatga Buxorodagi yahudiylar mahallasi ham kiritildi<ref>{{Veb manbasi|url=https://kun.uz/uz/61456525?q=%2Fuz%2F61456525|sarlavha=Buxorodagi yahudiylar mahallasi yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan tarixiy yodgorliklar ro‘yxatiga kiritildi|sana=31.10.2019}}</ref>. == Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi == 2022-yil 30-mart kuni O‘zbekistonning Buxoro shahrida shaharning tarixiy markazidagi anʼanaviy buxorolik yahudiylarning uylarini saqlab qolish maqsadida „Qo‘riqchilar kuni“ bo‘lib o‘tdi . Tadbir 120 dan ortiq ishtirokchilarni, jumladan, mahalliy bolalar, tadqiqotchilar, merosxoʻrlar va ustalar (anʼanaviy tarixiy hunarmandlar)ni kutib oldi. Shuningdek, viloyat va shahar hokimliklari hamda milliy hamkorlar, jumladan [[UNESCO|YUNESKO]]<nowiki/>ning Toshkentdagi vakolatxonasi, [[Buxoro davlat universiteti]], Madaniy meros departamenti Buxoro filiali va Buxoro shahri vakillari ishtirok etdi. Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi Butunjahon yodgorliklari jamgʻarmasi (WMF) 2020-yilda Butunjahon yodgorliklarini kuzatish dasturiga kiritganidan soʻng ishga tushirildi. — Bu uylar haqiqatan ham Ipak yo‘li va Buxoro shahridagi madaniy muloqotni ifodalaydi. Garchi anʼanaviy Buxoro yahudiylarining uylari 1990-yillarda O‘zbekistondan buxorolik yahudiylarning keng ko‘lamli ko‘chishi natijasida yuzaga kelgan turli omillar taʼsirida xavf ostida qolgan bo‘lsa-da, buxorolik yahudiylarning xalq tili merosi buxorliklar tomonidan hamon yuksak qadrlanadi", — deydi London Universitet kolleji va Markaziy Osiyo tadqiqotlari xalqaro instituti ([https://www.unesco-iicas.org/ IICAS]) tadqiqotchi doktor Ona Vileikis<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.academia.edu/9813830/2014_Strengthening_the_Role_of_Community_in_the_Protection_and_Management_of_the_Historic_Centre_of_Bukhara|sarlavha=2014. Strengthening the Role of Community in the Protection and Management of the Historic Centre of Bukhara}}</ref>. Buxorodagi loyiha rahbari Suxrob Boboyev anʼanaviy buxorolik yahudiy uylarining umumiy tabiatini tasdiqladi: "Buxoro yahudiylarining mahallalarisiz shaharni tasavvur etib bo‘lmaydi. „Bugungi kunda Buxoroda oʻtkazilayotgan jonli jamoat tadbirlari muhim ahamiyatga ega. Bu loyihada Buxoro hamjamiyatining ishtiroki barcha uchun umumiy merosni saqlashning eng mazmunli va inklyuziv usulini aniqlash uchun juda muhim“, dedi WMF dasturi menejeri Javier Ors Ausín. "Jamiyat bilan birgalikda tadbirlarni amalga oshirish va jamoatchilik fikrini tinglash „Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari“ loyihasining asosi hisoblanadi".<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/exploring-shared-heritage-traditional-bukharian-jewish-houses-watch-day-bukhara-uzbekistan|sarlavha=Exploring the Shared Heritage of Traditional Bukharian Jewish Houses: Watch Day in Bukhara, Uzbekistan|sana=25.05.2022}}</ref> Qayd etish joizki, O‘zbekiston tomonidan Buxoro shahri bo‘yicha Butunjahon merosi markazi va IKOMOS (ICOMOS — International Council on Monumens and Sites — yodgorliklar va diqqatga sazovor joylarni saqlash bo‘yicha xalqaro kengash) tavsiyalariga rioya qilish bo‘yicha katta ishlar amalga oshirilgan. Xususan, xalqaro ekspertlar bilan birgalikda shaharni saqlab qolish uchun kerakli hujjatlar tuzilgan, u yaqin orada YUNESKOga taqdim etiladi, — deydi [[Aziz Abduhakimov]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.kun.uz/uz/news/2019/07/05/yuneskoning-butunjahon-merosi-qomitasi-buxoro-va-samarqand-boyicha-hisobotlarni-organib-chiqqan|sarlavha=YuNeSKOning Butunjahon merosi qo‘mitasi Buxoro va Samarqand bo‘yicha hisobotlarni o‘rganib chiqqan}}</ref>. == Havolalar == # https://www.youtube.com/watch?v=8atuJDGCQmQ # https://www.unesco-iicas.org/ # [[UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati]] # https://www.wmf.org/ == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Oʻzbekistondagi mahallalar]] [[Turkum:Buxoro geografiyasi]] [[Turkum:Buxoro yahudiylari]] 1ntoue8yl3no7kijrsf0e6b7yxzqgis 6274177 6274176 2026-09-21T04:52:34Z Sherzod11W 273619 /* Yahudiylar mahallasi */ 6274177 wikitext text/x-wiki '''Yahudiylar mahallasi (''„Mahallai koʻhna“'')''' — XVI asrdan boshlab [[Yahudiylar|yahudiy]]larning Oʻzbekiston Respublikasi Buxoro viloyati Buxoro shahridagi markazi<ref>{{Veb manbasi|url=https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI|sana=06.03.2022|qaralgan sana=2022-10-20|arxivsana=2022-10-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221020154947/https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/}}</ref>. == Buxoro yahudiylari == Buxoro yahudiylarining Oʻrta Osiyoda qachon paydo boʻlganlari munozarali. Baʼzi olimlar (M. Zand)ning fikricha, yahudiylar Oʻrta Osiyoda milloddan avvalgi VI asrda paydo boʻlganlar. Yahudiylar ensiklopediyasida Buxoro hududi Bibliyadagi Xabar bilan, iyeroilliklarning oʻn pushti surgun qilingan joylardan biri sifatida tenglashtirilgan (milloddan avvalgi 722-yil). Arxeologik tadqiqotlarga koʻra, yahudiylar Oʻrta Osiyo (Marv, Samarqand) ga II-V asrlar va VIII asrlarda kelganlar. Yozma manbalarga koʻra esa milloddan avvalgi I asr —millodiy I asrda Marvga, 6 — 8 asrlarda Xorazmga kelganlar. V.V.Bartoldning yozishicha, X asrda Movarounnahrda yahudiylar xristianlarga nisbatan ko'pchilikni tashkil qilgan. Tudellik sayyoh Veniamin (XII asr)ning maʼlumoticha, Samarqand shahrida 30 ming yahudiy yashagan. Yahudiylarning Buxoroda boʻlishlari toʻgʻrisida ilk maʼlumot XIII asrga toʻgʻri keladi. Buxoro yahudiylarining oilaviy afsonalariga koʻra, XIV asr oxiri — XV asr boshlarida yahudiy toʻquvchilar Amir Temur tomonidan Sabzavor, Sheroz va Bagʻdoddan Movarounnahrga olib kelingan. Ular keyinchalik mahalliy yahudiy jamoalari bilan aralashib ketishgan. XVI asrda Buxoro yahudiylarning bosh markaziga aylangan, shu yerda shaharda yahudiylar mahallasi — „Mahallai koʻhna“ tashkil topgan. Buxoro yahudiylari iudaizm diniga eʼtiqod qilishadi. Barcha shaharlarda, yahudiylar gʻuj boʻlib yashagan mahallalarda sinagogalar boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/b/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Yahudiylar mahallasi == [[Buyuk Ipak yoʻli|Buyuk Ipak yo‘li]] bo‘ylab va bir qancha sobiq imperiyalar chekkasida joylashgan [[Oʻzbeklar|o‘zbek]]larning [[Buxoro|Buxoro shahri]] ming yildan ortiq vaqt davomida yahudiy diasporasining alohida bir qismi bo‘lib kelgan. Baʼzilari V asrda [[Fors]]<nowiki/>dan surgun qilinganliklarini daʼvo qiladigan buxorolik yahudiylar oʻzlarining yahudiy madaniyatini rivojlantirish orqali bir necha taʼqib va ​​assimilyatsiya toʻlqinlariga qarshilik koʻrsatdilar. [[XVI asr]]<nowiki/>da Buxoro [[Markaziy Osiyo]]<nowiki/>dagi yahudiylar hayotining markaziga aylandi, chunki yahudiylar bu yerga joylashishda davom etib, boshqa etnik diniy koʻpchilik tomonidan nazorat qilinadigan hududlarga boʻlingan. [[XX asr]]<nowiki/>ning oxiriga kelib, Buxoro yahudiy jamoasi 8000 ga yaqin, yaʼni shahar aholisining oʻn ikki foizini tashkil etdi va Oʻzbekistonning [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Qoʻqon]], [[Andijon viloyati|Andijo]]<nowiki/>n, [[Margʻilon]] va [[Navoiy viloyati|Navoiy]] shaharlaridagi yahudiy ozchiliklar tarmogʻi ichida eng kattasi edi. Buxoro yahudiylari [[Rossiya imperiyasi]] bilan savdo aloqalarini oʻrnatishda faol ishtirok etib, huquq, tibbiyot va mahalliy davlat hokimiyati sohalarida lavozimlarni egallaganlar. Buxoro yahudiylarining bir qismi ham taniqli musiqachilar, aktyorlar va raqqosalar bo‘lib, ular birgalikda xalq og‘zaki ijodini saqlashga hissa qo‘shgan. Rossiya inqilobidan keyin va butun [[Holokost]] Etnolingvistik jihatdan ajralib turadigan Buxoro yahudiylari fors tilining tojik lahjasida gaplashadi va savdo va hunarmandchilik, shu jumladan toʻqimachilik va yogʻochga ishlov berish orqali uzoq vaqt chidamlilik anʼanasini saqlab qolishadi. Ushbu yogʻochga ishlov berish anʼanasining eng yorqin namunasi Buxoro uylari orqali saqlanib qolgan boʻlib, ular oʻrta asrlardagi tor koʻchalar va mahallalar yoki mahallalarning shahar dizayni doirasida xalq meʼmorchiligining jonli, noyob namunasi hisoblanadi. Jamiyatni ifodalashning bir shakli boʻlishdan tashqari, ular atrof-muhit bilan yaqin aloqani koʻrsatadi, chunki sopol materiallardan foydalanish qattiq choʻl iqlimiga javobdir. Anʼanaviy uylar 1993-yilda Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan Buxoroning tarixiy markazida joylashgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://uz.wikipedia.org/wiki/UNESCOning_O%E2%80%98zbekistondagi_Butunjahon_merosi_ro%E2%80%98yxati|sarlavha=UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati}}</ref>. Biroq, yahudiy jamiyatining ommaviy emigratsiyasi bu uylarning yaroqsiz holga kelishiga olib keldi. Eski mahallada atigi 200 ga yaqin buxorolik yahudiylar qolgan, chunki 1991-yilda [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi]] parchalanganidan keyin buxorolik yahudiylarning katta qismi Isroil va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]<nowiki/>ga jo‘nab ketgan, eng katta diaspora hamjamiyati [[Forest Hills (Pennsylvania)|Forest Hills]], [[Queens]] mahallasida istiqomat qilgan. Ushbu ommaviy qochqin tufayli anʼanaviy uylar endi tarixiy ahamiyatiga befarq boʻlgan oʻzgarishlarga duchor boʻlib, yoʻq boʻlib ketish xavfi ostida.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/magazine-traditional-houses-old-jewish-mahalla-bukhara|sarlavha=From the Magazine: Traditional Houses in the Old Jewish Mahalla of Bukhara|sana=29.10.2019}}</ref> [https://www.wmf.org/ Jahon yodgorliklarni muhofaza qilish jamg‘armasi] (World Monumens Fund, WMF) yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan 25 diqqatga sazovor maskan nomini eʼlon qildi. Bu haqda [[The New York Times]] xabar bermoqda.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/2020Watch|sarlavha=2020 Watch Sites}}</ref> Tashkilot ikki yilda bir marta yo‘q bo‘lib ketish xavfi ostida bo‘lgan madaniy meros obyektlari ro‘yxatini tuzadi. Sabablari esa turlicha: tabiiy ofatlar, harbiy nizolar yoki insonlar loqaydligi bo‘lishi mumkin. Ushbu ro‘yxatga Buxorodagi yahudiylar mahallasi ham kiritildi<ref>{{Veb manbasi|url=https://kun.uz/uz/61456525?q=%2Fuz%2F61456525|sarlavha=Buxorodagi yahudiylar mahallasi yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan tarixiy yodgorliklar ro‘yxatiga kiritildi|sana=31.10.2019}}</ref>. == Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi == 2022-yil 30-mart kuni O‘zbekistonning Buxoro shahrida shaharning tarixiy markazidagi anʼanaviy buxorolik yahudiylarning uylarini saqlab qolish maqsadida „Qo‘riqchilar kuni“ bo‘lib o‘tdi . Tadbir 120 dan ortiq ishtirokchilarni, jumladan, mahalliy bolalar, tadqiqotchilar, merosxoʻrlar va ustalar (anʼanaviy tarixiy hunarmandlar)ni kutib oldi. Shuningdek, viloyat va shahar hokimliklari hamda milliy hamkorlar, jumladan [[UNESCO|YUNESKO]]<nowiki/>ning Toshkentdagi vakolatxonasi, [[Buxoro davlat universiteti]], Madaniy meros departamenti Buxoro filiali va Buxoro shahri vakillari ishtirok etdi. Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi Butunjahon yodgorliklari jamgʻarmasi (WMF) 2020-yilda Butunjahon yodgorliklarini kuzatish dasturiga kiritganidan soʻng ishga tushirildi. — Bu uylar haqiqatan ham Ipak yo‘li va Buxoro shahridagi madaniy muloqotni ifodalaydi. Garchi anʼanaviy Buxoro yahudiylarining uylari 1990-yillarda O‘zbekistondan buxorolik yahudiylarning keng ko‘lamli ko‘chishi natijasida yuzaga kelgan turli omillar taʼsirida xavf ostida qolgan bo‘lsa-da, buxorolik yahudiylarning xalq tili merosi buxorliklar tomonidan hamon yuksak qadrlanadi", — deydi London Universitet kolleji va Markaziy Osiyo tadqiqotlari xalqaro instituti ([https://www.unesco-iicas.org/ IICAS]) tadqiqotchi doktor Ona Vileikis<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.academia.edu/9813830/2014_Strengthening_the_Role_of_Community_in_the_Protection_and_Management_of_the_Historic_Centre_of_Bukhara|sarlavha=2014. Strengthening the Role of Community in the Protection and Management of the Historic Centre of Bukhara}}</ref>. Buxorodagi loyiha rahbari Suxrob Boboyev anʼanaviy buxorolik yahudiy uylarining umumiy tabiatini tasdiqladi: "Buxoro yahudiylarining mahallalarisiz shaharni tasavvur etib bo‘lmaydi. „Bugungi kunda Buxoroda oʻtkazilayotgan jonli jamoat tadbirlari muhim ahamiyatga ega. Bu loyihada Buxoro hamjamiyatining ishtiroki barcha uchun umumiy merosni saqlashning eng mazmunli va inklyuziv usulini aniqlash uchun juda muhim“, dedi WMF dasturi menejeri Javier Ors Ausín. "Jamiyat bilan birgalikda tadbirlarni amalga oshirish va jamoatchilik fikrini tinglash „Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari“ loyihasining asosi hisoblanadi".<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/exploring-shared-heritage-traditional-bukharian-jewish-houses-watch-day-bukhara-uzbekistan|sarlavha=Exploring the Shared Heritage of Traditional Bukharian Jewish Houses: Watch Day in Bukhara, Uzbekistan|sana=25.05.2022}}</ref> Qayd etish joizki, O‘zbekiston tomonidan Buxoro shahri bo‘yicha Butunjahon merosi markazi va IKOMOS (ICOMOS — International Council on Monumens and Sites — yodgorliklar va diqqatga sazovor joylarni saqlash bo‘yicha xalqaro kengash) tavsiyalariga rioya qilish bo‘yicha katta ishlar amalga oshirilgan. Xususan, xalqaro ekspertlar bilan birgalikda shaharni saqlab qolish uchun kerakli hujjatlar tuzilgan, u yaqin orada YUNESKOga taqdim etiladi, — deydi [[Aziz Abduhakimov]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.kun.uz/uz/news/2019/07/05/yuneskoning-butunjahon-merosi-qomitasi-buxoro-va-samarqand-boyicha-hisobotlarni-organib-chiqqan|sarlavha=YuNeSKOning Butunjahon merosi qo‘mitasi Buxoro va Samarqand bo‘yicha hisobotlarni o‘rganib chiqqan}}</ref>. == Havolalar == # https://www.youtube.com/watch?v=8atuJDGCQmQ # https://www.unesco-iicas.org/ # [[UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati]] # https://www.wmf.org/ == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Oʻzbekistondagi mahallalar]] [[Turkum:Buxoro geografiyasi]] [[Turkum:Buxoro yahudiylari]] 7ahm0dhkwiw2f74zuq6x5h3fq7cbcdj 6274178 6274177 2026-09-21T04:53:29Z Sherzod11W 273619 6274178 wikitext text/x-wiki '''Yahudiylar mahallasi (''„Mahallai koʻhna“'')''' — XVI asrdan boshlab [[Yahudiylar|yahudiy]]larning Oʻzbekiston Respublikasi Buxoro viloyati Buxoro shahridagi markazi<ref>{{Veb manbasi|url=https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI|sana=06.03.2022|qaralgan sana=2022-10-20|arxivsana=2022-10-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221020154947/https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/}}</ref>. == Buxoro yahudiylari == Buxoro yahudiylarining Oʻrta Osiyoda qachon paydo boʻlganlari munozarali. Baʼzi olimlar (M. Zand)ning fikricha, yahudiylar Oʻrta Osiyoda milloddan avvalgi VI asrda paydo boʻlganlar. Yahudiylar ensiklopediyasida Buxoro hududi Bibliyadagi Xabar bilan, iyeroilliklarning oʻn pushti surgun qilingan joylardan biri sifatida tenglashtirilgan (milloddan avvalgi 722-yil). Arxeologik tadqiqotlarga koʻra, yahudiylar Oʻrta Osiyo (Marv, Samarqand) ga II-V asrlar va VIII asrlarda kelganlar. Yozma manbalarga koʻra esa milloddan avvalgi I asr —millodiy I asrda Marvga, 6 — 8 asrlarda Xorazmga kelganlar. V.V.Bartoldning yozishicha, X asrda Movarounnahrda yahudiylar xristianlarga nisbatan ko'pchilikni tashkil qilgan. Tudellik sayyoh Veniamin (XII asr)ning maʼlumoticha, Samarqand shahrida 30 ming yahudiy yashagan. Yahudiylarning Buxoroda boʻlishlari toʻgʻrisida ilk maʼlumot XIII asrga toʻgʻri keladi. Buxoro yahudiylarining oilaviy afsonalariga koʻra, XIV asr oxiri — XV asr boshlarida yahudiy toʻquvchilar Amir Temur tomonidan Sabzavor, Sheroz va Bagʻdoddan Movarounnahrga olib kelingan. Ular keyinchalik mahalliy yahudiy jamoalari bilan aralashib ketishgan. XVI asrda Buxoro yahudiylarning bosh markaziga aylangan, shu yerda shaharda yahudiylar mahallasi — „Mahallai koʻhna“ tashkil topgan. Buxoro yahudiylari iudaizm diniga eʼtiqod qilishadi. Barcha shaharlarda, yahudiylar gʻuj boʻlib yashagan mahallalarda sinagogalar boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/b/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Yahudiylar mahallasi == [[Buyuk Ipak yoʻli|Buyuk Ipak yo‘li]] bo‘ylab va bir qancha sobiq imperiyalar chekkasida joylashgan [[Oʻzbeklar|o‘zbek]]larning [[Buxoro|Buxoro shahri]] ming yildan ortiq vaqt davomida yahudiy diasporasining alohida bir qismi bo‘lib kelgan. Baʼzilari V asrda [[Fors]]<nowiki/>dan surgun qilinganliklarini daʼvo qiladigan buxorolik yahudiylar oʻzlarining yahudiy madaniyatini rivojlantirish orqali bir necha taʼqib va ​​assimilyatsiya toʻlqinlariga qarshilik koʻrsatdilar. [[XVI asr]]<nowiki/>da Buxoro [[Markaziy Osiyo]]>dagi yahudiylar hayotining markaziga aylandi, chunki yahudiylar bu yerga joylashishda davom etib, boshqa etnik diniy koʻpchilik tomonidan nazorat qilinadigan hududlarga boʻlingan. [[XX asr]]ning oxiriga kelib, Buxoro yahudiy jamoasi 8000 ga yaqin, yaʼni shahar aholisining oʻn ikki foizini tashkil etdi va Oʻzbekistonning [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Qoʻqon]], [[Andijon viloyati|Andijon]] [[Margʻilon]] va [[Navoiy viloyati|Navoiy]] shaharlaridagi yahudiy ozchiliklar tarmogʻi ichida eng kattasi edi. Buxoro yahudiylari [[Rossiya imperiyasi]] bilan savdo aloqalarini oʻrnatishda faol ishtirok etib, huquq, tibbiyot va mahalliy davlat hokimiyati sohalarida lavozimlarni egallaganlar. Buxoro yahudiylarining bir qismi ham taniqli musiqachilar, aktyorlar va raqqosalar bo‘lib, ular birgalikda xalq og‘zaki ijodini saqlashga hissa qo‘shgan. Rossiya inqilobidan keyin va butun [[Holokost]] Etnolingvistik jihatdan ajralib turadigan Buxoro yahudiylari fors tilining tojik lahjasida gaplashadi va savdo va hunarmandchilik, shu jumladan toʻqimachilik va yogʻochga ishlov berish orqali uzoq vaqt chidamlilik anʼanasini saqlab qolishadi. Ushbu yogʻochga ishlov berish anʼanasining eng yorqin namunasi Buxoro uylari orqali saqlanib qolgan boʻlib, ular oʻrta asrlardagi tor koʻchalar va mahallalar yoki mahallalarning shahar dizayni doirasida xalq meʼmorchiligining jonli, noyob namunasi hisoblanadi. Jamiyatni ifodalashning bir shakli boʻlishdan tashqari, ular atrof-muhit bilan yaqin aloqani koʻrsatadi, chunki sopol materiallardan foydalanish qattiq choʻl iqlimiga javobdir. Anʼanaviy uylar 1993-yilda Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan Buxoroning tarixiy markazida joylashgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://uz.wikipedia.org/wiki/UNESCOning_O%E2%80%98zbekistondagi_Butunjahon_merosi_ro%E2%80%98yxati|sarlavha=UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati}}</ref>. Biroq, yahudiy jamiyatining ommaviy emigratsiyasi bu uylarning yaroqsiz holga kelishiga olib keldi. Eski mahallada atigi 200 ga yaqin buxorolik yahudiylar qolgan, chunki 1991-yilda [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi]] parchalanganidan keyin buxorolik yahudiylarning katta qismi Isroil va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]ga jo‘nab ketgan, eng katta diaspora hamjamiyati [[Forest Hills (Pennsylvania)|Forest Hills]], [[Queens]] mahallasida istiqomat qilgan. Ushbu ommaviy qochqin tufayli anʼanaviy uylar endi tarixiy ahamiyatiga befarq boʻlgan oʻzgarishlarga duchor boʻlib, yoʻq boʻlib ketish xavfi ostida<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/magazine-traditional-houses-old-jewish-mahalla-bukhara|sarlavha=From the Magazine: Traditional Houses in the Old Jewish Mahalla of Bukhara|sana=29.10.2019}}</ref>. [https://www.wmf.org/ Jahon yodgorliklarni muhofaza qilish jamg‘armasi] (World Monumens Fund, WMF) yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan 25 diqqatga sazovor maskan nomini eʼlon qildi. Bu haqda [[The New York Times]] xabar bermoqda<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/2020Watch|sarlavha=2020 Watch Sites}}</ref>. Tashkilot ikki yilda bir marta yo‘q bo‘lib ketish xavfi ostida bo‘lgan madaniy meros obyektlari ro‘yxatini tuzadi. Sabablari esa turlicha: tabiiy ofatlar, harbiy nizolar yoki insonlar loqaydligi bo‘lishi mumkin. Ushbu ro‘yxatga Buxorodagi yahudiylar mahallasi ham kiritildi<ref>{{Veb manbasi|url=https://kun.uz/uz/61456525?q=%2Fuz%2F61456525|sarlavha=Buxorodagi yahudiylar mahallasi yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan tarixiy yodgorliklar ro‘yxatiga kiritildi|sana=31.10.2019}}</ref>. == Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi == 2022-yil 30-mart kuni O‘zbekistonning Buxoro shahrida shaharning tarixiy markazidagi anʼanaviy buxorolik yahudiylarning uylarini saqlab qolish maqsadida „Qo‘riqchilar kuni“ bo‘lib o‘tdi . Tadbir 120 dan ortiq ishtirokchilarni, jumladan, mahalliy bolalar, tadqiqotchilar, merosxoʻrlar va ustalar (anʼanaviy tarixiy hunarmandlar)ni kutib oldi. Shuningdek, viloyat va shahar hokimliklari hamda milliy hamkorlar, jumladan [[UNESCO|YUNESKO]]<nowiki/>ning Toshkentdagi vakolatxonasi, [[Buxoro davlat universiteti]], Madaniy meros departamenti Buxoro filiali va Buxoro shahri vakillari ishtirok etdi. Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi Butunjahon yodgorliklari jamgʻarmasi (WMF) 2020-yilda Butunjahon yodgorliklarini kuzatish dasturiga kiritganidan soʻng ishga tushirildi. — Bu uylar haqiqatan ham Ipak yo‘li va Buxoro shahridagi madaniy muloqotni ifodalaydi. Garchi anʼanaviy Buxoro yahudiylarining uylari 1990-yillarda O‘zbekistondan buxorolik yahudiylarning keng ko‘lamli ko‘chishi natijasida yuzaga kelgan turli omillar taʼsirida xavf ostida qolgan bo‘lsa-da, buxorolik yahudiylarning xalq tili merosi buxorliklar tomonidan hamon yuksak qadrlanadi", — deydi London Universitet kolleji va Markaziy Osiyo tadqiqotlari xalqaro instituti ([https://www.unesco-iicas.org/ IICAS]) tadqiqotchi doktor Ona Vileikis<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.academia.edu/9813830/2014_Strengthening_the_Role_of_Community_in_the_Protection_and_Management_of_the_Historic_Centre_of_Bukhara|sarlavha=2014. Strengthening the Role of Community in the Protection and Management of the Historic Centre of Bukhara}}</ref>. Buxorodagi loyiha rahbari Suxrob Boboyev anʼanaviy buxorolik yahudiy uylarining umumiy tabiatini tasdiqladi: "Buxoro yahudiylarining mahallalarisiz shaharni tasavvur etib bo‘lmaydi. „Bugungi kunda Buxoroda oʻtkazilayotgan jonli jamoat tadbirlari muhim ahamiyatga ega. Bu loyihada Buxoro hamjamiyatining ishtiroki barcha uchun umumiy merosni saqlashning eng mazmunli va inklyuziv usulini aniqlash uchun juda muhim“, dedi WMF dasturi menejeri Javier Ors Ausín. "Jamiyat bilan birgalikda tadbirlarni amalga oshirish va jamoatchilik fikrini tinglash „Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari“ loyihasining asosi hisoblanadi".<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/exploring-shared-heritage-traditional-bukharian-jewish-houses-watch-day-bukhara-uzbekistan|sarlavha=Exploring the Shared Heritage of Traditional Bukharian Jewish Houses: Watch Day in Bukhara, Uzbekistan|sana=25.05.2022}}</ref> Qayd etish joizki, O‘zbekiston tomonidan Buxoro shahri bo‘yicha Butunjahon merosi markazi va IKOMOS (ICOMOS — International Council on Monumens and Sites — yodgorliklar va diqqatga sazovor joylarni saqlash bo‘yicha xalqaro kengash) tavsiyalariga rioya qilish bo‘yicha katta ishlar amalga oshirilgan. Xususan, xalqaro ekspertlar bilan birgalikda shaharni saqlab qolish uchun kerakli hujjatlar tuzilgan, u yaqin orada YUNESKOga taqdim etiladi, — deydi [[Aziz Abduhakimov]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.kun.uz/uz/news/2019/07/05/yuneskoning-butunjahon-merosi-qomitasi-buxoro-va-samarqand-boyicha-hisobotlarni-organib-chiqqan|sarlavha=YuNeSKOning Butunjahon merosi qo‘mitasi Buxoro va Samarqand bo‘yicha hisobotlarni o‘rganib chiqqan}}</ref>. == Havolalar == # https://www.youtube.com/watch?v=8atuJDGCQmQ # https://www.unesco-iicas.org/ # [[UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati]] # https://www.wmf.org/ == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Oʻzbekistondagi mahallalar]] [[Turkum:Buxoro geografiyasi]] [[Turkum:Buxoro yahudiylari]] 09orjdcqvgeyyf94nv1c5g4h4i77kfa 6274179 6274178 2026-09-21T04:53:40Z Sherzod11W 273619 6274179 wikitext text/x-wiki '''Yahudiylar mahallasi (''„Mahallai koʻhna“'')''' — XVI asrdan boshlab [[Yahudiylar|yahudiy]]larning Oʻzbekiston Respublikasi Buxoro viloyati Buxoro shahridagi markazi<ref>{{Veb manbasi|url=https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI|sana=06.03.2022|qaralgan sana=2022-10-20|arxivsana=2022-10-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221020154947/https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/}}</ref>. == Buxoro yahudiylari == Buxoro yahudiylarining Oʻrta Osiyoda qachon paydo boʻlganlari munozarali. Baʼzi olimlar (M. Zand)ning fikricha, yahudiylar Oʻrta Osiyoda milloddan avvalgi VI asrda paydo boʻlganlar. Yahudiylar ensiklopediyasida Buxoro hududi Bibliyadagi Xabar bilan, iyeroilliklarning oʻn pushti surgun qilingan joylardan biri sifatida tenglashtirilgan (milloddan avvalgi 722-yil). Arxeologik tadqiqotlarga koʻra, yahudiylar Oʻrta Osiyo (Marv, Samarqand) ga II-V asrlar va VIII asrlarda kelganlar. Yozma manbalarga koʻra esa milloddan avvalgi I asr —millodiy I asrda Marvga, 6 — 8 asrlarda Xorazmga kelganlar. V.V.Bartoldning yozishicha, X asrda Movarounnahrda yahudiylar xristianlarga nisbatan ko'pchilikni tashkil qilgan. Tudellik sayyoh Veniamin (XII asr)ning maʼlumoticha, Samarqand shahrida 30 ming yahudiy yashagan. Yahudiylarning Buxoroda boʻlishlari toʻgʻrisida ilk maʼlumot XIII asrga toʻgʻri keladi. Buxoro yahudiylarining oilaviy afsonalariga koʻra, XIV asr oxiri — XV asr boshlarida yahudiy toʻquvchilar Amir Temur tomonidan Sabzavor, Sheroz va Bagʻdoddan Movarounnahrga olib kelingan. Ular keyinchalik mahalliy yahudiy jamoalari bilan aralashib ketishgan. XVI asrda Buxoro yahudiylarning bosh markaziga aylangan, shu yerda shaharda yahudiylar mahallasi — „Mahallai koʻhna“ tashkil topgan. Buxoro yahudiylari iudaizm diniga eʼtiqod qilishadi. Barcha shaharlarda, yahudiylar gʻuj boʻlib yashagan mahallalarda sinagogalar boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/b/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Yahudiylar mahallasi == [[Buyuk Ipak yoʻli|Buyuk Ipak yo‘li]] bo‘ylab va bir qancha sobiq imperiyalar chekkasida joylashgan [[Oʻzbeklar|o‘zbek]]larning [[Buxoro|Buxoro shahri]] ming yildan ortiq vaqt davomida yahudiy diasporasining alohida bir qismi bo‘lib kelgan. Baʼzilari V asrda [[Fors]]<nowiki/>dan surgun qilinganliklarini daʼvo qiladigan buxorolik yahudiylar oʻzlarining yahudiy madaniyatini rivojlantirish orqali bir necha taʼqib va ​​assimilyatsiya toʻlqinlariga qarshilik koʻrsatdilar. [[XVI asr]]da Buxoro [[Markaziy Osiyo]]dagi yahudiylar hayotining markaziga aylandi, chunki yahudiylar bu yerga joylashishda davom etib, boshqa etnik diniy koʻpchilik tomonidan nazorat qilinadigan hududlarga boʻlingan. [[XX asr]]ning oxiriga kelib, Buxoro yahudiy jamoasi 8000 ga yaqin, yaʼni shahar aholisining oʻn ikki foizini tashkil etdi va Oʻzbekistonning [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Qoʻqon]], [[Andijon viloyati|Andijon]] [[Margʻilon]] va [[Navoiy viloyati|Navoiy]] shaharlaridagi yahudiy ozchiliklar tarmogʻi ichida eng kattasi edi. Buxoro yahudiylari [[Rossiya imperiyasi]] bilan savdo aloqalarini oʻrnatishda faol ishtirok etib, huquq, tibbiyot va mahalliy davlat hokimiyati sohalarida lavozimlarni egallaganlar. Buxoro yahudiylarining bir qismi ham taniqli musiqachilar, aktyorlar va raqqosalar bo‘lib, ular birgalikda xalq og‘zaki ijodini saqlashga hissa qo‘shgan. Rossiya inqilobidan keyin va butun [[Holokost]] Etnolingvistik jihatdan ajralib turadigan Buxoro yahudiylari fors tilining tojik lahjasida gaplashadi va savdo va hunarmandchilik, shu jumladan toʻqimachilik va yogʻochga ishlov berish orqali uzoq vaqt chidamlilik anʼanasini saqlab qolishadi. Ushbu yogʻochga ishlov berish anʼanasining eng yorqin namunasi Buxoro uylari orqali saqlanib qolgan boʻlib, ular oʻrta asrlardagi tor koʻchalar va mahallalar yoki mahallalarning shahar dizayni doirasida xalq meʼmorchiligining jonli, noyob namunasi hisoblanadi. Jamiyatni ifodalashning bir shakli boʻlishdan tashqari, ular atrof-muhit bilan yaqin aloqani koʻrsatadi, chunki sopol materiallardan foydalanish qattiq choʻl iqlimiga javobdir. Anʼanaviy uylar 1993-yilda Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan Buxoroning tarixiy markazida joylashgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://uz.wikipedia.org/wiki/UNESCOning_O%E2%80%98zbekistondagi_Butunjahon_merosi_ro%E2%80%98yxati|sarlavha=UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati}}</ref>. Biroq, yahudiy jamiyatining ommaviy emigratsiyasi bu uylarning yaroqsiz holga kelishiga olib keldi. Eski mahallada atigi 200 ga yaqin buxorolik yahudiylar qolgan, chunki 1991-yilda [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi]] parchalanganidan keyin buxorolik yahudiylarning katta qismi Isroil va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]ga jo‘nab ketgan, eng katta diaspora hamjamiyati [[Forest Hills (Pennsylvania)|Forest Hills]], [[Queens]] mahallasida istiqomat qilgan. Ushbu ommaviy qochqin tufayli anʼanaviy uylar endi tarixiy ahamiyatiga befarq boʻlgan oʻzgarishlarga duchor boʻlib, yoʻq boʻlib ketish xavfi ostida<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/magazine-traditional-houses-old-jewish-mahalla-bukhara|sarlavha=From the Magazine: Traditional Houses in the Old Jewish Mahalla of Bukhara|sana=29.10.2019}}</ref>. [https://www.wmf.org/ Jahon yodgorliklarni muhofaza qilish jamg‘armasi] (World Monumens Fund, WMF) yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan 25 diqqatga sazovor maskan nomini eʼlon qildi. Bu haqda [[The New York Times]] xabar bermoqda<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/2020Watch|sarlavha=2020 Watch Sites}}</ref>. Tashkilot ikki yilda bir marta yo‘q bo‘lib ketish xavfi ostida bo‘lgan madaniy meros obyektlari ro‘yxatini tuzadi. Sabablari esa turlicha: tabiiy ofatlar, harbiy nizolar yoki insonlar loqaydligi bo‘lishi mumkin. Ushbu ro‘yxatga Buxorodagi yahudiylar mahallasi ham kiritildi<ref>{{Veb manbasi|url=https://kun.uz/uz/61456525?q=%2Fuz%2F61456525|sarlavha=Buxorodagi yahudiylar mahallasi yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan tarixiy yodgorliklar ro‘yxatiga kiritildi|sana=31.10.2019}}</ref>. == Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi == 2022-yil 30-mart kuni O‘zbekistonning Buxoro shahrida shaharning tarixiy markazidagi anʼanaviy buxorolik yahudiylarning uylarini saqlab qolish maqsadida „Qo‘riqchilar kuni“ bo‘lib o‘tdi . Tadbir 120 dan ortiq ishtirokchilarni, jumladan, mahalliy bolalar, tadqiqotchilar, merosxoʻrlar va ustalar (anʼanaviy tarixiy hunarmandlar)ni kutib oldi. Shuningdek, viloyat va shahar hokimliklari hamda milliy hamkorlar, jumladan [[UNESCO|YUNESKO]]<nowiki/>ning Toshkentdagi vakolatxonasi, [[Buxoro davlat universiteti]], Madaniy meros departamenti Buxoro filiali va Buxoro shahri vakillari ishtirok etdi. Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi Butunjahon yodgorliklari jamgʻarmasi (WMF) 2020-yilda Butunjahon yodgorliklarini kuzatish dasturiga kiritganidan soʻng ishga tushirildi. — Bu uylar haqiqatan ham Ipak yo‘li va Buxoro shahridagi madaniy muloqotni ifodalaydi. Garchi anʼanaviy Buxoro yahudiylarining uylari 1990-yillarda O‘zbekistondan buxorolik yahudiylarning keng ko‘lamli ko‘chishi natijasida yuzaga kelgan turli omillar taʼsirida xavf ostida qolgan bo‘lsa-da, buxorolik yahudiylarning xalq tili merosi buxorliklar tomonidan hamon yuksak qadrlanadi", — deydi London Universitet kolleji va Markaziy Osiyo tadqiqotlari xalqaro instituti ([https://www.unesco-iicas.org/ IICAS]) tadqiqotchi doktor Ona Vileikis<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.academia.edu/9813830/2014_Strengthening_the_Role_of_Community_in_the_Protection_and_Management_of_the_Historic_Centre_of_Bukhara|sarlavha=2014. Strengthening the Role of Community in the Protection and Management of the Historic Centre of Bukhara}}</ref>. Buxorodagi loyiha rahbari Suxrob Boboyev anʼanaviy buxorolik yahudiy uylarining umumiy tabiatini tasdiqladi: "Buxoro yahudiylarining mahallalarisiz shaharni tasavvur etib bo‘lmaydi. „Bugungi kunda Buxoroda oʻtkazilayotgan jonli jamoat tadbirlari muhim ahamiyatga ega. Bu loyihada Buxoro hamjamiyatining ishtiroki barcha uchun umumiy merosni saqlashning eng mazmunli va inklyuziv usulini aniqlash uchun juda muhim“, dedi WMF dasturi menejeri Javier Ors Ausín. "Jamiyat bilan birgalikda tadbirlarni amalga oshirish va jamoatchilik fikrini tinglash „Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari“ loyihasining asosi hisoblanadi".<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/exploring-shared-heritage-traditional-bukharian-jewish-houses-watch-day-bukhara-uzbekistan|sarlavha=Exploring the Shared Heritage of Traditional Bukharian Jewish Houses: Watch Day in Bukhara, Uzbekistan|sana=25.05.2022}}</ref> Qayd etish joizki, O‘zbekiston tomonidan Buxoro shahri bo‘yicha Butunjahon merosi markazi va IKOMOS (ICOMOS — International Council on Monumens and Sites — yodgorliklar va diqqatga sazovor joylarni saqlash bo‘yicha xalqaro kengash) tavsiyalariga rioya qilish bo‘yicha katta ishlar amalga oshirilgan. Xususan, xalqaro ekspertlar bilan birgalikda shaharni saqlab qolish uchun kerakli hujjatlar tuzilgan, u yaqin orada YUNESKOga taqdim etiladi, — deydi [[Aziz Abduhakimov]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.kun.uz/uz/news/2019/07/05/yuneskoning-butunjahon-merosi-qomitasi-buxoro-va-samarqand-boyicha-hisobotlarni-organib-chiqqan|sarlavha=YuNeSKOning Butunjahon merosi qo‘mitasi Buxoro va Samarqand bo‘yicha hisobotlarni o‘rganib chiqqan}}</ref>. == Havolalar == # https://www.youtube.com/watch?v=8atuJDGCQmQ # https://www.unesco-iicas.org/ # [[UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati]] # https://www.wmf.org/ == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Oʻzbekistondagi mahallalar]] [[Turkum:Buxoro geografiyasi]] [[Turkum:Buxoro yahudiylari]] h4twsnuc6qgy90kd6tb584ucinasgrd 6274180 6274179 2026-09-21T04:54:04Z Sherzod11W 273619 6274180 wikitext text/x-wiki '''Yahudiylar mahallasi (''„Mahallai koʻhna“'')''' — XVI asrdan boshlab [[Yahudiylar|yahudiy]]larning Oʻzbekiston Respublikasi Buxoro viloyati Buxoro shahridagi markazi<ref>{{Veb manbasi|url=https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI|sana=06.03.2022|qaralgan sana=2022-10-20|arxivsana=2022-10-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221020154947/https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/}}</ref>. == Buxoro yahudiylari == Buxoro yahudiylarining Oʻrta Osiyoda qachon paydo boʻlganlari munozarali. Baʼzi olimlar (M. Zand)ning fikricha, yahudiylar Oʻrta Osiyoda milloddan avvalgi VI asrda paydo boʻlganlar. Yahudiylar ensiklopediyasida Buxoro hududi Bibliyadagi Xabar bilan, iyeroilliklarning oʻn pushti surgun qilingan joylardan biri sifatida tenglashtirilgan (milloddan avvalgi 722-yil). Arxeologik tadqiqotlarga koʻra, yahudiylar Oʻrta Osiyo (Marv, Samarqand) ga II-V asrlar va VIII asrlarda kelganlar. Yozma manbalarga koʻra esa milloddan avvalgi I asr —millodiy I asrda Marvga, 6 — 8 asrlarda Xorazmga kelganlar. V.V.Bartoldning yozishicha, X asrda Movarounnahrda yahudiylar xristianlarga nisbatan ko'pchilikni tashkil qilgan. Tudellik sayyoh Veniamin (XII asr)ning maʼlumoticha, Samarqand shahrida 30 ming yahudiy yashagan. Yahudiylarning Buxoroda boʻlishlari toʻgʻrisida ilk maʼlumot XIII asrga toʻgʻri keladi. Buxoro yahudiylarining oilaviy afsonalariga koʻra, XIV asr oxiri — XV asr boshlarida yahudiy toʻquvchilar Amir Temur tomonidan Sabzavor, Sheroz va Bagʻdoddan Movarounnahrga olib kelingan. Ular keyinchalik mahalliy yahudiy jamoalari bilan aralashib ketishgan. XVI asrda Buxoro yahudiylarning bosh markaziga aylangan, shu yerda shaharda yahudiylar mahallasi — „Mahallai koʻhna“ tashkil topgan. Buxoro yahudiylari iudaizm diniga eʼtiqod qilishadi. Barcha shaharlarda, yahudiylar gʻuj boʻlib yashagan mahallalarda sinagogalar boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/b/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Yahudiylar mahallasi == [[Buyuk Ipak yoʻli|Buyuk Ipak yo‘li]] bo‘ylab va bir qancha sobiq imperiyalar chekkasida joylashgan [[Oʻzbeklar|o‘zbek]]larning [[Buxoro|Buxoro shahri]] ming yildan ortiq vaqt davomida yahudiy diasporasining alohida bir qismi bo‘lib kelgan. Baʼzilari V asrda [[Fors]]<nowiki/>dan surgun qilinganliklarini daʼvo qiladigan buxorolik yahudiylar oʻzlarining yahudiy madaniyatini rivojlantirish orqali bir necha taʼqib va ​​assimilyatsiya toʻlqinlariga qarshilik koʻrsatdilar. [[XVI asr]]da Buxoro [[Markaziy Osiyo]]dagi yahudiylar hayotining markaziga aylandi, chunki yahudiylar bu yerga joylashishda davom etib, boshqa etnik diniy koʻpchilik tomonidan nazorat qilinadigan hududlarga boʻlingan. [[XX asr]]ning oxiriga kelib, Buxoro yahudiy jamoasi 8000 ga yaqin, yaʼni shahar aholisining oʻn ikki foizini tashkil etdi va Oʻzbekistonning [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Qoʻqon]], [[Andijon viloyati|Andijon]] [[Margʻilon]] va [[Navoiy viloyati|Navoiy]] shaharlaridagi yahudiy ozchiliklar tarmogʻi ichida eng kattasi edi. Buxoro yahudiylari [[Rossiya imperiyasi]] bilan savdo aloqalarini oʻrnatishda faol ishtirok etib, huquq, tibbiyot va mahalliy davlat hokimiyati sohalarida lavozimlarni egallaganlar. Buxoro yahudiylarining bir qismi ham taniqli musiqachilar, aktyorlar va raqqosalar bo‘lib, ular birgalikda xalq og‘zaki ijodini saqlashga hissa qo‘shgan. Rossiya inqilobidan keyin va butun [[Holokost]] Etnolingvistik jihatdan ajralib turadigan Buxoro yahudiylari fors tilining tojik lahjasida gaplashadi va savdo va hunarmandchilik, shu jumladan toʻqimachilik va yogʻochga ishlov berish orqali uzoq vaqt chidamlilik anʼanasini saqlab qolishadi. Ushbu yogʻochga ishlov berish anʼanasining eng yorqin namunasi Buxoro uylari orqali saqlanib qolgan boʻlib, ular oʻrta asrlardagi tor koʻchalar va mahallalar yoki mahallalarning shahar dizayni doirasida xalq meʼmorchiligining jonli, noyob namunasi hisoblanadi. Jamiyatni ifodalashning bir shakli boʻlishdan tashqari, ular atrof-muhit bilan yaqin aloqani koʻrsatadi, chunki sopol materiallardan foydalanish qattiq choʻl iqlimiga javobdir. Anʼanaviy uylar 1993-yilda Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan Buxoroning tarixiy markazida joylashgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://uz.wikipedia.org/wiki/UNESCOning_O%E2%80%98zbekistondagi_Butunjahon_merosi_ro%E2%80%98yxati|sarlavha=UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati}}</ref>. Biroq, yahudiy jamiyatining ommaviy emigratsiyasi bu uylarning yaroqsiz holga kelishiga olib keldi. Eski mahallada atigi 200 ga yaqin buxorolik yahudiylar qolgan, chunki 1991-yilda [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi]] parchalanganidan keyin buxorolik yahudiylarning katta qismi Isroil va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]ga jo‘nab ketgan, eng katta diaspora hamjamiyati [[Forest Hills (Pennsylvania)|Forest Hills]], [[Queens]] mahallasida istiqomat qilgan. Ushbu ommaviy qochqin tufayli anʼanaviy uylar endi tarixiy ahamiyatiga befarq boʻlgan oʻzgarishlarga duchor boʻlib, yoʻq boʻlib ketish xavfi ostida<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/magazine-traditional-houses-old-jewish-mahalla-bukhara|sarlavha=From the Magazine: Traditional Houses in the Old Jewish Mahalla of Bukhara|sana=29.10.2019}}</ref>. [https://www.wmf.org/ Jahon yodgorliklarni muhofaza qilish jamg‘armasi] (World Monumens Fund, WMF) yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan 25 diqqatga sazovor maskan nomini eʼlon qildi. Bu haqda [[The New York Times]] xabar bermoqda<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/2020Watch|sarlavha=2020 Watch Sites}}</ref>. Tashkilot ikki yilda bir marta yo‘q bo‘lib ketish xavfi ostida bo‘lgan madaniy meros obyektlari ro‘yxatini tuzadi. Sabablari esa turlicha: tabiiy ofatlar, harbiy nizolar yoki insonlar loqaydligi bo‘lishi mumkin. Ushbu ro‘yxatga Buxorodagi yahudiylar mahallasi ham kiritildi<ref>{{Veb manbasi|url=https://kun.uz/uz/61456525?q=%2Fuz%2F61456525|sarlavha=Buxorodagi yahudiylar mahallasi yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan tarixiy yodgorliklar ro‘yxatiga kiritildi|sana=31.10.2019}}</ref>. == Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi == 2022-yil 30-mart kuni O‘zbekistonning Buxoro shahrida shaharning tarixiy markazidagi anʼanaviy buxorolik yahudiylarning uylarini saqlab qolish maqsadida „Qo‘riqchilar kuni“ bo‘lib o‘tdi . Tadbir 120 dan ortiq ishtirokchilarni, jumladan, mahalliy bolalar, tadqiqotchilar, merosxoʻrlar va ustalar (anʼanaviy tarixiy hunarmandlar)ni kutib oldi. Shuningdek, viloyat va shahar hokimliklari hamda milliy hamkorlar, jumladan [[UNESCO|YUNESKO]]ning Toshkentdagi vakolatxonasi, [[Buxoro davlat universiteti]], Madaniy meros departamenti Buxoro filiali va Buxoro shahri vakillari ishtirok etdi. Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi Butunjahon yodgorliklari jamgʻarmasi (WMF) 2020-yilda Butunjahon yodgorliklarini kuzatish dasturiga kiritganidan soʻng ishga tushirildi. — Bu uylar haqiqatan ham Ipak yo‘li va Buxoro shahridagi madaniy muloqotni ifodalaydi. Garchi anʼanaviy Buxoro yahudiylarining uylari 1990-yillarda O‘zbekistondan buxorolik yahudiylarning keng ko‘lamli ko‘chishi natijasida yuzaga kelgan turli omillar taʼsirida xavf ostida qolgan bo‘lsa-da, buxorolik yahudiylarning xalq tili merosi buxorliklar tomonidan hamon yuksak qadrlanadi", — deydi London Universitet kolleji va Markaziy Osiyo tadqiqotlari xalqaro instituti ([https://www.unesco-iicas.org/ IICAS]) tadqiqotchi doktor Ona Vileikis<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.academia.edu/9813830/2014_Strengthening_the_Role_of_Community_in_the_Protection_and_Management_of_the_Historic_Centre_of_Bukhara|sarlavha=2014. Strengthening the Role of Community in the Protection and Management of the Historic Centre of Bukhara}}</ref>. Buxorodagi loyiha rahbari Suxrob Boboyev anʼanaviy buxorolik yahudiy uylarining umumiy tabiatini tasdiqladi: "Buxoro yahudiylarining mahallalarisiz shaharni tasavvur etib bo‘lmaydi. „Bugungi kunda Buxoroda oʻtkazilayotgan jonli jamoat tadbirlari muhim ahamiyatga ega. Bu loyihada Buxoro hamjamiyatining ishtiroki barcha uchun umumiy merosni saqlashning eng mazmunli va inklyuziv usulini aniqlash uchun juda muhim“, dedi WMF dasturi menejeri Javier Ors Ausín. "Jamiyat bilan birgalikda tadbirlarni amalga oshirish va jamoatchilik fikrini tinglash „Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari“ loyihasining asosi hisoblanadi"<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/exploring-shared-heritage-traditional-bukharian-jewish-houses-watch-day-bukhara-uzbekistan|sarlavha=Exploring the Shared Heritage of Traditional Bukharian Jewish Houses: Watch Day in Bukhara, Uzbekistan|sana=25.05.2022}}</ref>. Qayd etish joizki, O‘zbekiston tomonidan Buxoro shahri bo‘yicha Butunjahon merosi markazi va IKOMOS (ICOMOS — International Council on Monumens and Sites — yodgorliklar va diqqatga sazovor joylarni saqlash bo‘yicha xalqaro kengash) tavsiyalariga rioya qilish bo‘yicha katta ishlar amalga oshirilgan. Xususan, xalqaro ekspertlar bilan birgalikda shaharni saqlab qolish uchun kerakli hujjatlar tuzilgan, u yaqin orada YUNESKOga taqdim etiladi, — deydi [[Aziz Abduhakimov]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.kun.uz/uz/news/2019/07/05/yuneskoning-butunjahon-merosi-qomitasi-buxoro-va-samarqand-boyicha-hisobotlarni-organib-chiqqan|sarlavha=YuNeSKOning Butunjahon merosi qo‘mitasi Buxoro va Samarqand bo‘yicha hisobotlarni o‘rganib chiqqan}}</ref>. == Havolalar == # https://www.youtube.com/watch?v=8atuJDGCQmQ # https://www.unesco-iicas.org/ # [[UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati]] # https://www.wmf.org/ == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Oʻzbekistondagi mahallalar]] [[Turkum:Buxoro geografiyasi]] [[Turkum:Buxoro yahudiylari]] 887l7kfzsvhjjmiph2etwl0t8yu1e5z 6274181 6274180 2026-09-21T04:54:13Z Sherzod11W 273619 6274181 wikitext text/x-wiki '''Yahudiylar mahallasi (''„Mahallai koʻhna“'')''' — XVI asrdan boshlab [[Yahudiylar|yahudiy]]larning Oʻzbekiston Respublikasi Buxoro viloyati Buxoro shahridagi markazi<ref>{{Veb manbasi|url=https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI|sana=06.03.2022|qaralgan sana=2022-10-20|arxivsana=2022-10-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221020154947/https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/}}</ref>. == Buxoro yahudiylari == Buxoro yahudiylarining Oʻrta Osiyoda qachon paydo boʻlganlari munozarali. Baʼzi olimlar (M. Zand)ning fikricha, yahudiylar Oʻrta Osiyoda milloddan avvalgi VI asrda paydo boʻlganlar. Yahudiylar ensiklopediyasida Buxoro hududi Bibliyadagi Xabar bilan, iyeroilliklarning oʻn pushti surgun qilingan joylardan biri sifatida tenglashtirilgan (milloddan avvalgi 722-yil). Arxeologik tadqiqotlarga koʻra, yahudiylar Oʻrta Osiyo (Marv, Samarqand) ga II-V asrlar va VIII asrlarda kelganlar. Yozma manbalarga koʻra esa milloddan avvalgi I asr —millodiy I asrda Marvga, 6 — 8 asrlarda Xorazmga kelganlar. V.V.Bartoldning yozishicha, X asrda Movarounnahrda yahudiylar xristianlarga nisbatan ko'pchilikni tashkil qilgan. Tudellik sayyoh Veniamin (XII asr)ning maʼlumoticha, Samarqand shahrida 30 ming yahudiy yashagan. Yahudiylarning Buxoroda boʻlishlari toʻgʻrisida ilk maʼlumot XIII asrga toʻgʻri keladi. Buxoro yahudiylarining oilaviy afsonalariga koʻra, XIV asr oxiri — XV asr boshlarida yahudiy toʻquvchilar Amir Temur tomonidan Sabzavor, Sheroz va Bagʻdoddan Movarounnahrga olib kelingan. Ular keyinchalik mahalliy yahudiy jamoalari bilan aralashib ketishgan. XVI asrda Buxoro yahudiylarning bosh markaziga aylangan, shu yerda shaharda yahudiylar mahallasi — „Mahallai koʻhna“ tashkil topgan. Buxoro yahudiylari iudaizm diniga eʼtiqod qilishadi. Barcha shaharlarda, yahudiylar gʻuj boʻlib yashagan mahallalarda sinagogalar boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/b/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Yahudiylar mahallasi == [[Buyuk Ipak yoʻli|Buyuk Ipak yo‘li]] bo‘ylab va bir qancha sobiq imperiyalar chekkasida joylashgan [[Oʻzbeklar|o‘zbek]]larning [[Buxoro|Buxoro shahri]] ming yildan ortiq vaqt davomida yahudiy diasporasining alohida bir qismi bo‘lib kelgan. Baʼzilari V asrda [[Fors]]<nowiki/>dan surgun qilinganliklarini daʼvo qiladigan buxorolik yahudiylar oʻzlarining yahudiy madaniyatini rivojlantirish orqali bir necha taʼqib va ​​assimilyatsiya toʻlqinlariga qarshilik koʻrsatdilar. [[XVI asr]]da Buxoro [[Markaziy Osiyo]]dagi yahudiylar hayotining markaziga aylandi, chunki yahudiylar bu yerga joylashishda davom etib, boshqa etnik diniy koʻpchilik tomonidan nazorat qilinadigan hududlarga boʻlingan. [[XX asr]]ning oxiriga kelib, Buxoro yahudiy jamoasi 8000 ga yaqin, yaʼni shahar aholisining oʻn ikki foizini tashkil etdi va Oʻzbekistonning [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Qoʻqon]], [[Andijon viloyati|Andijon]] [[Margʻilon]] va [[Navoiy viloyati|Navoiy]] shaharlaridagi yahudiy ozchiliklar tarmogʻi ichida eng kattasi edi. Buxoro yahudiylari [[Rossiya imperiyasi]] bilan savdo aloqalarini oʻrnatishda faol ishtirok etib, huquq, tibbiyot va mahalliy davlat hokimiyati sohalarida lavozimlarni egallaganlar. Buxoro yahudiylarining bir qismi ham taniqli musiqachilar, aktyorlar va raqqosalar bo‘lib, ular birgalikda xalq og‘zaki ijodini saqlashga hissa qo‘shgan. Rossiya inqilobidan keyin va butun [[Holokost]] Etnolingvistik jihatdan ajralib turadigan Buxoro yahudiylari fors tilining tojik lahjasida gaplashadi va savdo va hunarmandchilik, shu jumladan toʻqimachilik va yogʻochga ishlov berish orqali uzoq vaqt chidamlilik anʼanasini saqlab qolishadi. Ushbu yogʻochga ishlov berish anʼanasining eng yorqin namunasi Buxoro uylari orqali saqlanib qolgan boʻlib, ular oʻrta asrlardagi tor koʻchalar va mahallalar yoki mahallalarning shahar dizayni doirasida xalq meʼmorchiligining jonli, noyob namunasi hisoblanadi. Jamiyatni ifodalashning bir shakli boʻlishdan tashqari, ular atrof-muhit bilan yaqin aloqani koʻrsatadi, chunki sopol materiallardan foydalanish qattiq choʻl iqlimiga javobdir. Anʼanaviy uylar 1993-yilda Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan Buxoroning tarixiy markazida joylashgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://uz.wikipedia.org/wiki/UNESCOning_O%E2%80%98zbekistondagi_Butunjahon_merosi_ro%E2%80%98yxati|sarlavha=UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati}}</ref>. Biroq, yahudiy jamiyatining ommaviy emigratsiyasi bu uylarning yaroqsiz holga kelishiga olib keldi. Eski mahallada atigi 200 ga yaqin buxorolik yahudiylar qolgan, chunki 1991-yilda [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi]] parchalanganidan keyin buxorolik yahudiylarning katta qismi Isroil va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]ga jo‘nab ketgan, eng katta diaspora hamjamiyati [[Forest Hills (Pennsylvania)|Forest Hills]], [[Queens]] mahallasida istiqomat qilgan. Ushbu ommaviy qochqin tufayli anʼanaviy uylar endi tarixiy ahamiyatiga befarq boʻlgan oʻzgarishlarga duchor boʻlib, yoʻq boʻlib ketish xavfi ostida<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/magazine-traditional-houses-old-jewish-mahalla-bukhara|sarlavha=From the Magazine: Traditional Houses in the Old Jewish Mahalla of Bukhara|sana=29.10.2019}}</ref>. [https://www.wmf.org/ Jahon yodgorliklarni muhofaza qilish jamg‘armasi] (World Monumens Fund, WMF) yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan 25 diqqatga sazovor maskan nomini eʼlon qildi. Bu haqda [[The New York Times]] xabar bermoqda<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/2020Watch|sarlavha=2020 Watch Sites}}</ref>. Tashkilot ikki yilda bir marta yo‘q bo‘lib ketish xavfi ostida bo‘lgan madaniy meros obyektlari ro‘yxatini tuzadi. Sabablari esa turlicha: tabiiy ofatlar, harbiy nizolar yoki insonlar loqaydligi bo‘lishi mumkin. Ushbu ro‘yxatga Buxorodagi yahudiylar mahallasi ham kiritildi<ref>{{Veb manbasi|url=https://kun.uz/uz/61456525?q=%2Fuz%2F61456525|sarlavha=Buxorodagi yahudiylar mahallasi yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan tarixiy yodgorliklar ro‘yxatiga kiritildi|sana=31.10.2019}}</ref>. == Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi == 2022-yil 30-mart kuni O‘zbekistonning Buxoro shahrida shaharning tarixiy markazidagi anʼanaviy buxorolik yahudiylarning uylarini saqlab qolish maqsadida „Qo‘riqchilar kuni“ bo‘lib o‘tdi . Tadbir 120 dan ortiq ishtirokchilarni, jumladan, mahalliy bolalar, tadqiqotchilar, merosxoʻrlar va ustalar (anʼanaviy tarixiy hunarmandlar)ni kutib oldi. Shuningdek, viloyat va shahar hokimliklari hamda milliy hamkorlar, jumladan [[UNESCO|YUNESKO]]ning Toshkentdagi vakolatxonasi, [[Buxoro davlat universiteti]], Madaniy meros departamenti Buxoro filiali va Buxoro shahri vakillari ishtirok etdi. Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi Butunjahon yodgorliklari jamgʻarmasi (WMF) 2020-yilda Butunjahon yodgorliklarini kuzatish dasturiga kiritganidan soʻng ishga tushirildi. — Bu uylar haqiqatan ham Ipak yo‘li va Buxoro shahridagi madaniy muloqotni ifodalaydi. Garchi anʼanaviy Buxoro yahudiylarining uylari 1990-yillarda O‘zbekistondan buxorolik yahudiylarning keng ko‘lamli ko‘chishi natijasida yuzaga kelgan turli omillar taʼsirida xavf ostida qolgan bo‘lsa-da, buxorolik yahudiylarning xalq tili merosi buxorliklar tomonidan hamon yuksak qadrlanadi", — deydi London Universitet kolleji va Markaziy Osiyo tadqiqotlari xalqaro instituti ([https://www.unesco-iicas.org/ IICAS]) tadqiqotchi doktor Ona Vileikis<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.academia.edu/9813830/2014_Strengthening_the_Role_of_Community_in_the_Protection_and_Management_of_the_Historic_Centre_of_Bukhara|sarlavha=2014. Strengthening the Role of Community in the Protection and Management of the Historic Centre of Bukhara}}</ref>. Buxorodagi loyiha rahbari Suxrob Boboyev anʼanaviy buxorolik yahudiy uylarining umumiy tabiatini tasdiqladi: "Buxoro yahudiylarining mahallalarisiz shaharni tasavvur etib bo‘lmaydi. „Bugungi kunda Buxoroda oʻtkazilayotgan jonli jamoat tadbirlari muhim ahamiyatga ega. Bu loyihada Buxoro hamjamiyatining ishtiroki barcha uchun umumiy merosni saqlashning eng mazmunli va inklyuziv usulini aniqlash uchun juda muhim“, dedi WMF dasturi menejeri Javier Ors Ausín. "Jamiyat bilan birgalikda tadbirlarni amalga oshirish va jamoatchilik fikrini tinglash „Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari“ loyihasining asosi hisoblanadi"<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/exploring-shared-heritage-traditional-bukharian-jewish-houses-watch-day-bukhara-uzbekistan|sarlavha=Exploring the Shared Heritage of Traditional Bukharian Jewish Houses: Watch Day in Bukhara, Uzbekistan|sana=25.05.2022}}</ref>. Qayd etish joizki, O‘zbekiston tomonidan Buxoro shahri bo‘yicha Butunjahon merosi markazi va IKOMOS (ICOMOS — International Council on Monumens and Sites — yodgorliklar va diqqatga sazovor joylarni saqlash bo‘yicha xalqaro kengash) tavsiyalariga rioya qilish bo‘yicha katta ishlar amalga oshirilgan. Xususan, xalqaro ekspertlar bilan birgalikda shaharni saqlab qolish uchun kerakli hujjatlar tuzilgan, u yaqin orada YUNESKOga taqdim etiladi, — deydi [[Aziz Abduhakimov]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.kun.uz/uz/news/2019/07/05/yuneskoning-butunjahon-merosi-qomitasi-buxoro-va-samarqand-boyicha-hisobotlarni-organib-chiqqan|sarlavha=YuNeSKOning Butunjahon merosi qo‘mitasi Buxoro va Samarqand bo‘yicha hisobotlarni o‘rganib chiqqan}}</ref>. == Havolalar == # https://www.youtube.com/watch?v=8atuJDGCQmQ # https://www.unesco-iicas.org/ # [[UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati]] # https://www.wmf.org/. == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Oʻzbekistondagi mahallalar]] [[Turkum:Buxoro geografiyasi]] [[Turkum:Buxoro yahudiylari]] ofhxut4soz147i4i7il5hd006mt91qh 6274182 6274181 2026-09-21T04:54:18Z Sherzod11W 273619 6274182 wikitext text/x-wiki '''Yahudiylar mahallasi (''„Mahallai koʻhna“'')''' — XVI asrdan boshlab [[Yahudiylar|yahudiy]]larning Oʻzbekiston Respublikasi Buxoro viloyati Buxoro shahridagi markazi<ref>{{Veb manbasi|url=https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI|sana=06.03.2022|qaralgan sana=2022-10-20|arxivsana=2022-10-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221020154947/https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/}}</ref>. == Buxoro yahudiylari == Buxoro yahudiylarining Oʻrta Osiyoda qachon paydo boʻlganlari munozarali. Baʼzi olimlar (M. Zand)ning fikricha, yahudiylar Oʻrta Osiyoda milloddan avvalgi VI asrda paydo boʻlganlar. Yahudiylar ensiklopediyasida Buxoro hududi Bibliyadagi Xabar bilan, iyeroilliklarning oʻn pushti surgun qilingan joylardan biri sifatida tenglashtirilgan (milloddan avvalgi 722-yil). Arxeologik tadqiqotlarga koʻra, yahudiylar Oʻrta Osiyo (Marv, Samarqand) ga II-V asrlar va VIII asrlarda kelganlar. Yozma manbalarga koʻra esa milloddan avvalgi I asr —millodiy I asrda Marvga, 6 — 8 asrlarda Xorazmga kelganlar. V.V.Bartoldning yozishicha, X asrda Movarounnahrda yahudiylar xristianlarga nisbatan ko'pchilikni tashkil qilgan. Tudellik sayyoh Veniamin (XII asr)ning maʼlumoticha, Samarqand shahrida 30 ming yahudiy yashagan. Yahudiylarning Buxoroda boʻlishlari toʻgʻrisida ilk maʼlumot XIII asrga toʻgʻri keladi. Buxoro yahudiylarining oilaviy afsonalariga koʻra, XIV asr oxiri — XV asr boshlarida yahudiy toʻquvchilar Amir Temur tomonidan Sabzavor, Sheroz va Bagʻdoddan Movarounnahrga olib kelingan. Ular keyinchalik mahalliy yahudiy jamoalari bilan aralashib ketishgan. XVI asrda Buxoro yahudiylarning bosh markaziga aylangan, shu yerda shaharda yahudiylar mahallasi — „Mahallai koʻhna“ tashkil topgan. Buxoro yahudiylari iudaizm diniga eʼtiqod qilishadi. Barcha shaharlarda, yahudiylar gʻuj boʻlib yashagan mahallalarda sinagogalar boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/b/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Yahudiylar mahallasi == [[Buyuk Ipak yoʻli|Buyuk Ipak yo‘li]] bo‘ylab va bir qancha sobiq imperiyalar chekkasida joylashgan [[Oʻzbeklar|o‘zbek]]larning [[Buxoro|Buxoro shahri]] ming yildan ortiq vaqt davomida yahudiy diasporasining alohida bir qismi bo‘lib kelgan. Baʼzilari V asrda [[Fors]]<nowiki/>dan surgun qilinganliklarini daʼvo qiladigan buxorolik yahudiylar oʻzlarining yahudiy madaniyatini rivojlantirish orqali bir necha taʼqib va ​​assimilyatsiya toʻlqinlariga qarshilik koʻrsatdilar. [[XVI asr]]da Buxoro [[Markaziy Osiyo]]dagi yahudiylar hayotining markaziga aylandi, chunki yahudiylar bu yerga joylashishda davom etib, boshqa etnik diniy koʻpchilik tomonidan nazorat qilinadigan hududlarga boʻlingan. [[XX asr]]ning oxiriga kelib, Buxoro yahudiy jamoasi 8000 ga yaqin, yaʼni shahar aholisining oʻn ikki foizini tashkil etdi va Oʻzbekistonning [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Qoʻqon]], [[Andijon viloyati|Andijon]] [[Margʻilon]] va [[Navoiy viloyati|Navoiy]] shaharlaridagi yahudiy ozchiliklar tarmogʻi ichida eng kattasi edi. Buxoro yahudiylari [[Rossiya imperiyasi]] bilan savdo aloqalarini oʻrnatishda faol ishtirok etib, huquq, tibbiyot va mahalliy davlat hokimiyati sohalarida lavozimlarni egallaganlar. Buxoro yahudiylarining bir qismi ham taniqli musiqachilar, aktyorlar va raqqosalar bo‘lib, ular birgalikda xalq og‘zaki ijodini saqlashga hissa qo‘shgan. Rossiya inqilobidan keyin va butun [[Holokost]] Etnolingvistik jihatdan ajralib turadigan Buxoro yahudiylari fors tilining tojik lahjasida gaplashadi va savdo va hunarmandchilik, shu jumladan toʻqimachilik va yogʻochga ishlov berish orqali uzoq vaqt chidamlilik anʼanasini saqlab qolishadi. Ushbu yogʻochga ishlov berish anʼanasining eng yorqin namunasi Buxoro uylari orqali saqlanib qolgan boʻlib, ular oʻrta asrlardagi tor koʻchalar va mahallalar yoki mahallalarning shahar dizayni doirasida xalq meʼmorchiligining jonli, noyob namunasi hisoblanadi. Jamiyatni ifodalashning bir shakli boʻlishdan tashqari, ular atrof-muhit bilan yaqin aloqani koʻrsatadi, chunki sopol materiallardan foydalanish qattiq choʻl iqlimiga javobdir. Anʼanaviy uylar 1993-yilda Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan Buxoroning tarixiy markazida joylashgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://uz.wikipedia.org/wiki/UNESCOning_O%E2%80%98zbekistondagi_Butunjahon_merosi_ro%E2%80%98yxati|sarlavha=UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati}}</ref>. Biroq, yahudiy jamiyatining ommaviy emigratsiyasi bu uylarning yaroqsiz holga kelishiga olib keldi. Eski mahallada atigi 200 ga yaqin buxorolik yahudiylar qolgan, chunki 1991-yilda [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi]] parchalanganidan keyin buxorolik yahudiylarning katta qismi Isroil va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]ga jo‘nab ketgan, eng katta diaspora hamjamiyati [[Forest Hills (Pennsylvania)|Forest Hills]], [[Queens]] mahallasida istiqomat qilgan. Ushbu ommaviy qochqin tufayli anʼanaviy uylar endi tarixiy ahamiyatiga befarq boʻlgan oʻzgarishlarga duchor boʻlib, yoʻq boʻlib ketish xavfi ostida<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/magazine-traditional-houses-old-jewish-mahalla-bukhara|sarlavha=From the Magazine: Traditional Houses in the Old Jewish Mahalla of Bukhara|sana=29.10.2019}}</ref>. [https://www.wmf.org/ Jahon yodgorliklarni muhofaza qilish jamg‘armasi] (World Monumens Fund, WMF) yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan 25 diqqatga sazovor maskan nomini eʼlon qildi. Bu haqda [[The New York Times]] xabar bermoqda<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/2020Watch|sarlavha=2020 Watch Sites}}</ref>. Tashkilot ikki yilda bir marta yo‘q bo‘lib ketish xavfi ostida bo‘lgan madaniy meros obyektlari ro‘yxatini tuzadi. Sabablari esa turlicha: tabiiy ofatlar, harbiy nizolar yoki insonlar loqaydligi bo‘lishi mumkin. Ushbu ro‘yxatga Buxorodagi yahudiylar mahallasi ham kiritildi<ref>{{Veb manbasi|url=https://kun.uz/uz/61456525?q=%2Fuz%2F61456525|sarlavha=Buxorodagi yahudiylar mahallasi yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan tarixiy yodgorliklar ro‘yxatiga kiritildi|sana=31.10.2019}}</ref>. == Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi == 2022-yil 30-mart kuni O‘zbekistonning Buxoro shahrida shaharning tarixiy markazidagi anʼanaviy buxorolik yahudiylarning uylarini saqlab qolish maqsadida „Qo‘riqchilar kuni“ bo‘lib o‘tdi . Tadbir 120 dan ortiq ishtirokchilarni, jumladan, mahalliy bolalar, tadqiqotchilar, merosxoʻrlar va ustalar (anʼanaviy tarixiy hunarmandlar)ni kutib oldi. Shuningdek, viloyat va shahar hokimliklari hamda milliy hamkorlar, jumladan [[UNESCO|YUNESKO]]ning Toshkentdagi vakolatxonasi, [[Buxoro davlat universiteti]], Madaniy meros departamenti Buxoro filiali va Buxoro shahri vakillari ishtirok etdi. Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi Butunjahon yodgorliklari jamgʻarmasi (WMF) 2020-yilda Butunjahon yodgorliklarini kuzatish dasturiga kiritganidan soʻng ishga tushirildi. — Bu uylar haqiqatan ham Ipak yo‘li va Buxoro shahridagi madaniy muloqotni ifodalaydi. Garchi anʼanaviy Buxoro yahudiylarining uylari 1990-yillarda O‘zbekistondan buxorolik yahudiylarning keng ko‘lamli ko‘chishi natijasida yuzaga kelgan turli omillar taʼsirida xavf ostida qolgan bo‘lsa-da, buxorolik yahudiylarning xalq tili merosi buxorliklar tomonidan hamon yuksak qadrlanadi", — deydi London Universitet kolleji va Markaziy Osiyo tadqiqotlari xalqaro instituti ([https://www.unesco-iicas.org/ IICAS]) tadqiqotchi doktor Ona Vileikis<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.academia.edu/9813830/2014_Strengthening_the_Role_of_Community_in_the_Protection_and_Management_of_the_Historic_Centre_of_Bukhara|sarlavha=2014. Strengthening the Role of Community in the Protection and Management of the Historic Centre of Bukhara}}</ref>. Buxorodagi loyiha rahbari Suxrob Boboyev anʼanaviy buxorolik yahudiy uylarining umumiy tabiatini tasdiqladi: "Buxoro yahudiylarining mahallalarisiz shaharni tasavvur etib bo‘lmaydi. „Bugungi kunda Buxoroda oʻtkazilayotgan jonli jamoat tadbirlari muhim ahamiyatga ega. Bu loyihada Buxoro hamjamiyatining ishtiroki barcha uchun umumiy merosni saqlashning eng mazmunli va inklyuziv usulini aniqlash uchun juda muhim“, dedi WMF dasturi menejeri Javier Ors Ausín. "Jamiyat bilan birgalikda tadbirlarni amalga oshirish va jamoatchilik fikrini tinglash „Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari“ loyihasining asosi hisoblanadi"<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/exploring-shared-heritage-traditional-bukharian-jewish-houses-watch-day-bukhara-uzbekistan|sarlavha=Exploring the Shared Heritage of Traditional Bukharian Jewish Houses: Watch Day in Bukhara, Uzbekistan|sana=25.05.2022}}</ref>. Qayd etish joizki, O‘zbekiston tomonidan Buxoro shahri bo‘yicha Butunjahon merosi markazi va IKOMOS (ICOMOS — International Council on Monumens and Sites — yodgorliklar va diqqatga sazovor joylarni saqlash bo‘yicha xalqaro kengash) tavsiyalariga rioya qilish bo‘yicha katta ishlar amalga oshirilgan. Xususan, xalqaro ekspertlar bilan birgalikda shaharni saqlab qolish uchun kerakli hujjatlar tuzilgan, u yaqin orada YUNESKOga taqdim etiladi, — deydi [[Aziz Abduhakimov]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.kun.uz/uz/news/2019/07/05/yuneskoning-butunjahon-merosi-qomitasi-buxoro-va-samarqand-boyicha-hisobotlarni-organib-chiqqan|sarlavha=YuNeSKOning Butunjahon merosi qo‘mitasi Buxoro va Samarqand bo‘yicha hisobotlarni o‘rganib chiqqan}}</ref>. == Havolalar == # https://www.youtube.com/watch?v=8atuJDGCQmQ # https://www.unesco-iicas.org/ # [[UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati]] # https://www.wmf.org/. == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Oʻzbekistondagi mahallalar]] [[Turkum:Buxoro geografiyasi]] [[Turkum:Buxoro yahudiylari]] rc5aqf12sjc55yjyh96to9iummj27rz 6274183 6274182 2026-09-21T04:54:26Z Sherzod11W 273619 6274183 wikitext text/x-wiki '''Yahudiylar mahallasi (''„Mahallai koʻhna“'')''' — XVI asrdan boshlab [[Yahudiylar|yahudiy]]larning Oʻzbekiston Respublikasi Buxoro viloyati Buxoro shahridagi markazi<ref>{{Veb manbasi|url=https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI|sana=06.03.2022|qaralgan sana=2022-10-20|arxivsana=2022-10-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221020154947/https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/}}</ref>. == Buxoro yahudiylari == Buxoro yahudiylarining Oʻrta Osiyoda qachon paydo boʻlganlari munozarali. Baʼzi olimlar (M. Zand)ning fikricha, yahudiylar Oʻrta Osiyoda milloddan avvalgi VI asrda paydo boʻlganlar. Yahudiylar ensiklopediyasida Buxoro hududi Bibliyadagi Xabar bilan, iyeroilliklarning oʻn pushti surgun qilingan joylardan biri sifatida tenglashtirilgan (milloddan avvalgi 722-yil). Arxeologik tadqiqotlarga koʻra, yahudiylar Oʻrta Osiyo (Marv, Samarqand) ga II-V asrlar va VIII asrlarda kelganlar. Yozma manbalarga koʻra esa milloddan avvalgi I asr —millodiy I asrda Marvga, 6 — 8 asrlarda Xorazmga kelganlar. V.V.Bartoldning yozishicha, X asrda Movarounnahrda yahudiylar xristianlarga nisbatan ko'pchilikni tashkil qilgan. Tudellik sayyoh Veniamin (XII asr)ning maʼlumoticha, Samarqand shahrida 30 ming yahudiy yashagan. Yahudiylarning Buxoroda boʻlishlari toʻgʻrisida ilk maʼlumot XIII asrga toʻgʻri keladi. Buxoro yahudiylarining oilaviy afsonalariga koʻra, XIV asr oxiri — XV asr boshlarida yahudiy toʻquvchilar Amir Temur tomonidan Sabzavor, Sheroz va Bagʻdoddan Movarounnahrga olib kelingan. Ular keyinchalik mahalliy yahudiy jamoalari bilan aralashib ketishgan. XVI asrda Buxoro yahudiylarning bosh markaziga aylangan, shu yerda shaharda yahudiylar mahallasi — „Mahallai koʻhna“ tashkil topgan. Buxoro yahudiylari iudaizm diniga eʼtiqod qilishadi. Barcha shaharlarda, yahudiylar gʻuj boʻlib yashagan mahallalarda sinagogalar boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/b/buxoro-yahudiylari/|sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Yahudiylar mahallasi == [[Buyuk Ipak yoʻli|Buyuk Ipak yo‘li]] bo‘ylab va bir qancha sobiq imperiyalar chekkasida joylashgan [[Oʻzbeklar|o‘zbek]]larning [[Buxoro|Buxoro shahri]] ming yildan ortiq vaqt davomida yahudiy diasporasining alohida bir qismi bo‘lib kelgan. Baʼzilari V asrda [[Fors]]<nowiki/>dan surgun qilinganliklarini daʼvo qiladigan buxorolik yahudiylar oʻzlarining yahudiy madaniyatini rivojlantirish orqali bir necha taʼqib va ​​assimilyatsiya toʻlqinlariga qarshilik koʻrsatdilar. [[XVI asr]]da Buxoro [[Markaziy Osiyo]]dagi yahudiylar hayotining markaziga aylandi, chunki yahudiylar bu yerga joylashishda davom etib, boshqa etnik diniy koʻpchilik tomonidan nazorat qilinadigan hududlarga boʻlingan. [[XX asr]]ning oxiriga kelib, Buxoro yahudiy jamoasi 8000 ga yaqin, yaʼni shahar aholisining oʻn ikki foizini tashkil etdi va Oʻzbekistonning [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Qoʻqon]], [[Andijon viloyati|Andijon]] [[Margʻilon]] va [[Navoiy viloyati|Navoiy]] shaharlaridagi yahudiy ozchiliklar tarmogʻi ichida eng kattasi edi. Buxoro yahudiylari [[Rossiya imperiyasi]] bilan savdo aloqalarini oʻrnatishda faol ishtirok etib, huquq, tibbiyot va mahalliy davlat hokimiyati sohalarida lavozimlarni egallaganlar. Buxoro yahudiylarining bir qismi ham taniqli musiqachilar, aktyorlar va raqqosalar bo‘lib, ular birgalikda xalq og‘zaki ijodini saqlashga hissa qo‘shgan. Rossiya inqilobidan keyin va butun [[Holokost]] Etnolingvistik jihatdan ajralib turadigan Buxoro yahudiylari fors tilining tojik lahjasida gaplashadi va savdo va hunarmandchilik, shu jumladan toʻqimachilik va yogʻochga ishlov berish orqali uzoq vaqt chidamlilik anʼanasini saqlab qolishadi. Ushbu yogʻochga ishlov berish anʼanasining eng yorqin namunasi Buxoro uylari orqali saqlanib qolgan boʻlib, ular oʻrta asrlardagi tor koʻchalar va mahallalar yoki mahallalarning shahar dizayni doirasida xalq meʼmorchiligining jonli, noyob namunasi hisoblanadi. Jamiyatni ifodalashning bir shakli boʻlishdan tashqari, ular atrof-muhit bilan yaqin aloqani koʻrsatadi, chunki sopol materiallardan foydalanish qattiq choʻl iqlimiga javobdir. Anʼanaviy uylar 1993-yilda Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan Buxoroning tarixiy markazida joylashgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://uz.wikipedia.org/wiki/UNESCOning_O%E2%80%98zbekistondagi_Butunjahon_merosi_ro%E2%80%98yxati|sarlavha=UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati}}</ref>. Biroq, yahudiy jamiyatining ommaviy emigratsiyasi bu uylarning yaroqsiz holga kelishiga olib keldi. Eski mahallada atigi 200 ga yaqin buxorolik yahudiylar qolgan, chunki 1991-yilda [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi]] parchalanganidan keyin buxorolik yahudiylarning katta qismi Isroil va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]ga jo‘nab ketgan, eng katta diaspora hamjamiyati [[Forest Hills (Pennsylvania)|Forest Hills]], [[Queens]] mahallasida istiqomat qilgan. Ushbu ommaviy qochqin tufayli anʼanaviy uylar endi tarixiy ahamiyatiga befarq boʻlgan oʻzgarishlarga duchor boʻlib, yoʻq boʻlib ketish xavfi ostida<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/magazine-traditional-houses-old-jewish-mahalla-bukhara|sarlavha=From the Magazine: Traditional Houses in the Old Jewish Mahalla of Bukhara|sana=29.10.2019}}</ref>. [https://www.wmf.org/ Jahon yodgorliklarni muhofaza qilish jamg‘armasi] (World Monumens Fund, WMF) yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan 25 diqqatga sazovor maskan nomini eʼlon qildi. Bu haqda [[The New York Times]] xabar bermoqda<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/2020Watch|sarlavha=2020 Watch Sites}}</ref>. Tashkilot ikki yilda bir marta yo‘q bo‘lib ketish xavfi ostida bo‘lgan madaniy meros obyektlari ro‘yxatini tuzadi. Sabablari esa turlicha: tabiiy ofatlar, harbiy nizolar yoki insonlar loqaydligi bo‘lishi mumkin. Ushbu ro‘yxatga Buxorodagi yahudiylar mahallasi ham kiritildi<ref>{{Veb manbasi|url=https://kun.uz/uz/61456525?q=%2Fuz%2F61456525|sarlavha=Buxorodagi yahudiylar mahallasi yaqin vaqt ichida yo‘q bo‘lib ketishi mumkin bo‘lgan tarixiy yodgorliklar ro‘yxatiga kiritildi|sana=31.10.2019}}</ref>. == Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi == 2022-yil 30-mart kuni O‘zbekistonning Buxoro shahrida shaharning tarixiy markazidagi anʼanaviy buxorolik yahudiylarning uylarini saqlab qolish maqsadida „Qo‘riqchilar kuni“ bo‘lib o‘tdi . Tadbir 120 dan ortiq ishtirokchilarni, jumladan, mahalliy bolalar, tadqiqotchilar, merosxoʻrlar va ustalar (anʼanaviy tarixiy hunarmandlar)ni kutib oldi. Shuningdek, viloyat va shahar hokimliklari hamda milliy hamkorlar, jumladan [[UNESCO|YUNESKO]]ning Toshkentdagi vakolatxonasi, [[Buxoro davlat universiteti]], Madaniy meros departamenti Buxoro filiali va Buxoro shahri vakillari ishtirok etdi. Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari loyihasi Butunjahon yodgorliklari jamgʻarmasi (WMF) 2020-yilda Butunjahon yodgorliklarini kuzatish dasturiga kiritganidan soʻng ishga tushirildi. — Bu uylar haqiqatan ham Ipak yo‘li va Buxoro shahridagi madaniy muloqotni ifodalaydi. Garchi anʼanaviy Buxoro yahudiylarining uylari 1990-yillarda O‘zbekistondan buxorolik yahudiylarning keng ko‘lamli ko‘chishi natijasida yuzaga kelgan turli omillar taʼsirida xavf ostida qolgan bo‘lsa-da, buxorolik yahudiylarning xalq tili merosi buxorliklar tomonidan hamon yuksak qadrlanadi", — deydi London Universitet kolleji va Markaziy Osiyo tadqiqotlari xalqaro instituti ([https://www.unesco-iicas.org/ IICAS]) tadqiqotchi doktor Ona Vileikis<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.academia.edu/9813830/2014_Strengthening_the_Role_of_Community_in_the_Protection_and_Management_of_the_Historic_Centre_of_Bukhara|sarlavha=2014. Strengthening the Role of Community in the Protection and Management of the Historic Centre of Bukhara}}</ref>. Buxorodagi loyiha rahbari Suxrob Boboyev anʼanaviy buxorolik yahudiy uylarining umumiy tabiatini tasdiqladi: "Buxoro yahudiylarining mahallalarisiz shaharni tasavvur etib bo‘lmaydi. „Bugungi kunda Buxoroda oʻtkazilayotgan jonli jamoat tadbirlari muhim ahamiyatga ega. Bu loyihada Buxoro hamjamiyatining ishtiroki barcha uchun umumiy merosni saqlashning eng mazmunli va inklyuziv usulini aniqlash uchun juda muhim“, dedi WMF dasturi menejeri Javier Ors Ausín. "Jamiyat bilan birgalikda tadbirlarni amalga oshirish va jamoatchilik fikrini tinglash „Anʼanaviy Buxoro yahudiy uylari“ loyihasining asosi hisoblanadi"<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.wmf.org/blog/exploring-shared-heritage-traditional-bukharian-jewish-houses-watch-day-bukhara-uzbekistan|sarlavha=Exploring the Shared Heritage of Traditional Bukharian Jewish Houses: Watch Day in Bukhara, Uzbekistan|sana=25.05.2022}}</ref>. Qayd etish joizki, O‘zbekiston tomonidan Buxoro shahri bo‘yicha Butunjahon merosi markazi va IKOMOS (ICOMOS — International Council on Monumens and Sites — yodgorliklar va diqqatga sazovor joylarni saqlash bo‘yicha xalqaro kengash) tavsiyalariga rioya qilish bo‘yicha katta ishlar amalga oshirilgan. Xususan, xalqaro ekspertlar bilan birgalikda shaharni saqlab qolish uchun kerakli hujjatlar tuzilgan, u yaqin orada YUNESKOga taqdim etiladi, — deydi [[Aziz Abduhakimov]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://m.kun.uz/uz/news/2019/07/05/yuneskoning-butunjahon-merosi-qomitasi-buxoro-va-samarqand-boyicha-hisobotlarni-organib-chiqqan|sarlavha=YuNeSKOning Butunjahon merosi qo‘mitasi Buxoro va Samarqand bo‘yicha hisobotlarni o‘rganib chiqqan}}</ref>. == Havolalar == # https://www.youtube.com/watch?v=8atuJDGCQmQ # https://www.unesco-iicas.org/ # [[UNESCOning O‘zbekistondagi Butunjahon merosi ro‘yxati]] # https://www.wmf.org/. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Oʻzbekistondagi mahallalar]] [[Turkum:Buxoro geografiyasi]] [[Turkum:Buxoro yahudiylari]] 05i6o76xxzo0u1iznpqlfbr52w2ag6b 0 819192 6274076 6236803 2026-09-20T20:12:39Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274076 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Alte_Bürgermeisterei_Hähnlein,_Straßenansicht_2011.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Alte_B%C3%BCrgermeisterei_H%C3%A4hnlein%2C_Stra%C3%9Fenansicht_2011.jpg/220px-Alte_B%C3%BCrgermeisterei_H%C3%A4hnlein%2C_Stra%C3%9Fenansicht_2011.jpg|thumb| Eski meriya Hähnlein, Gernsheimer Straße 36, koʻcha koʻrinishi 2011]] Muassasadagi '''muzey''' ''[[Alsbach-Hähnlein]]'' (Gessian Bergstrasse va Hessisches Ried mintaqasi) [[Munitsipalitet|munitsipaliteti]] uchun Alsbach, Hanlein va Sandwiese tumanlari bilan mintaqaviy [[Muzey|muzeydir]] . U Gernsheimer koʻchasi 36, Hanlein shahridagi ''eski meriyasining'' madaniy yodgorligida joylashgan va ''Alsbach-Hähnlein e tomonidan boshqariladi.'' ''V.'' Hähnlein shahri ''[[1983|1983-yilda]] o'''zining 650 [[Yubiley|yilligini nishonladi]] . Shu maqsadda ''Hähnleiner tarixi boʻyicha ishchi guruhi'' [[XIX asr|19-asrning oʻrtalarida kundalik qishloq hayoti va ish hayotidan eksponatlar bilan tarixiy koʻrgazma tashkil etish tashabbusi bilan chiqdi.]] Shuningdek, [[Mintaqa|hududdagi]] tarixdan oldingi va ilk tarixiy topilmalar ham namoyish etildi. Yubileydan soʻng koʻrgazma doimiy ravishda ''eski meriya'' binosining yuqori qavatida joylashgan boʻlib, asta-sekin kengayib bordi. Doimiy koʻrgazmadan tashqari, dastlab har yili [[Koʻrgazma|maxsus koʻrgazmalar]] boʻlib oʻtdi va mahalliy tarixga oid mavzuli bukletlar tuzildi. [[2006-yil]]da Alsbach-Hähnlein muzey uyushmasi tashkil etildi. Muzey faoliyatini ilmiy va tashkiliy nazorat qilish, muzey fondini saqlash va toʻldirish, shuningdek, koʻrgazmalar, hujjatlar, maʼruzalar<ref>[https://www.melibokus-rundblick.de/hausnummern-in-europa] ''Hausnummern in Europa'' in Melibokusrundblick online, 21. August 2018</ref> va ekskursiyalarni<ref>[https://www.bergstraesser-anzeiger.de/orte/zwingenberg_artikel,-zwingenberg-luftbaeder-auf-der-loggia-der-metzendorf-villa-_arid,855643.html] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221030075516/https://www.bergstraesser-anzeiger.de/orte/zwingenberg_artikel,-zwingenberg-luftbaeder-auf-der-loggia-der-metzendorf-villa-_arid,855643.html |date=2022-10-30 }} ''Luftbäder auf der Loggia der Metzendorf-Villa'' in Bergsträßer Anzeiger, 13. April 2016</ref> amalga oshirish birlashmaning maqsadlari sifatida belgilangan. Uy [[2007-yil]]da Hessian qishlogʻini yangilash dasturi doirasida ''eski meriyasini'' taʼmirlash vaqtida yopilgan. Qayta ochilishi bilan 22. [[2009-yil]] mart oyida har uch tumanning mintaqaviy va ijtimoiy tarixi birinchi marta taqdim etildi. Maxsus koʻrgazmalar [[Sanʼat|sanʼat]] va [[Karikatura|karikaturalarni]] oʻz ichiga olgan holda kengaytirildi. 2021-yildan boshlab ''institutsional post'' maxsus mavzularda chop etiladi.<ref>[https://www.echo-online.de/lokales/darmstadt-dieburg/alsbach-haehnlein/alsbach-hahnleiner-museumsverein-widmet-sich-raritaten_23281922] Claudia Stehle: ''Alsbach-Hähnleiner Museumsverein widmet sich Raritäten'' in Echo online, 8. März 2021</ref> [[Fayl:Museum_Die_Anstalt,_Blick_in_die_Ausstellung_2011.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d7/Museum_Die_Anstalt%2C_Blick_in_die_Ausstellung_2011.jpg/220px-Museum_Die_Anstalt%2C_Blick_in_die_Ausstellung_2011.jpg|thumb| Eski meriya Hähnlein, Gernsheimer koʻchasi 36, 2011-yilda muzeydagi koʻrgazmaning bir qismi]] Doimiy koʻrgazmaning bir boʻlimi muzey binosi bilan bogʻliq boʻlib, unda 1851-yildan 1939-yilgacha yetim va qarovsiz erkak yoshlar uchun Evangelist Davlat ichki va tashqi missiyalari assotsiatsiyasi oʻgʻil bolalarni qutqarish markazi deb ataladigan sobiq fermani qoʻllab-quvvatlagan. ''Qishloqdan kelib, sanoatda ishlash, mayda hayvonlarni boqish'' Hähnleindagi ijtimoiy oʻzgarishlarni hujjatlashtiradi, u yerda kichik fermerlar [[Sanoat|sanoat ishchilariga]] aylandi. Yarim kunlik fermerlar muvaffaqiyatli echki fermasini qurdilar. Koʻpchilik 1896-yilda [[Offenbach am Main|''Offenbax'']] -Maynda tashkil etilgan ''"Birdamlik" ishchilar velosipedchilar uyushmasida'' ishtirok etadi. Odenvaldning tashqi yonbagʻirlarida joylashgan [[Villa|villalari]] bilan Alsbax butunlay boshqacha tarixga ega. Muzey burjua madaniyati, shuningdek, [[Sanatoriy|nevrolog]] va [[Nevrologiya|psixiatr]] [[Psixiatr|Dr.]] Rudolf Laudenheimer Reyn vodiysi manzarasi bilan asos solgan. Karl Wolfskehl, Countess Fanny zu Reventlow yoki Edith Geheeb, islohot oʻqituvchisi va Odenvald maktabi asoschisining ikkinchi xotini kabi taniqli bemorlar haqida hikoyalar aytiladi. 400 yildan ortiq vaqtdan beri mavjud boʻlgan Sandwiese tumanidagi Gessen shahridagi eng yirik yahudiy qabristonidagi<ref>[https://info-nibelungenland.de/downloads/110_als_j%C3%BCdischer_friedhof.pdf] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230602062112/http://info-nibelungenland.de/downloads/110_als_j%C3%BCdischer_friedhof.pdf |date=2023-06-02 }} in Lernlandschft Nibelungenland online</ref> qabr toshlari mintaqadagi [[Yahudiylar|yahudiy]] qishloq aholisi haqida gapiradi. Muzey boʻlim bilan mavzuga bagʻishlangan, shuningdek, maʼruzalar va ekskursiyalar<ref>[https://www.melibokus-rundblick.de/woechnerinnen-und-kinder] ''Wöchnerinnen und Kinde'' in Melibokusrundblick online, 3. November 2018</ref><ref>[https://www.melibokus-rundblick.de/neues-fuehrungsprogramm-auf-dem-juedischen-friedhof-alsbach] ''Neues Führungsprogramm auf dem jüdischen Friedhof Alsbach'' Melibokusrundblick online, 12. Februar 2019</ref> [[Qabriston|qabristonda oʻtgan]] . [[Arxeologiya]] kabinetida tumandan olingan qazishma topilmalari va mamont tishi koʻrgazmaga qoʻyilgan. Minora tepaligidagi Vayler Xyugel qal’asidagi<ref>[http://terraplana.de/Neu/04_unsere%20Aktivitaeten/04_07_Forschungsprojekt%20Niederungsburgen/Weilerhuegel/ergebnisse%20weilerhuegel.html] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221030075523/https://terraplana.de/Neu/04_unsere%20Aktivitaeten/04_07_Forschungsprojekt%20Niederungsburgen/Weilerhuegel/ergebnisse%20weilerhuegel.html |date=2022-10-30 }} Homepage ''terraplana''</ref> va Bikkenbaxlar oilasi [[Qalʼa|qal’asi]] boʻlgan Alsbax qal’asidagi koʻrgazmalar oʻrta asr istehkomlari va ulardan Bergstrasseda erta rivojlangan [[Turizm|turizmda]] foydalanish haqida hikoya qiladi. [[Diorama|Dioramada]] mahalliy yovvoyi hayvonlar tasvirlangan. Shuningdek, hayvonlar uchun tinglash stantsiyasi mavjud.<ref>[https://www.echo-online.de/lokales/darmstadt-dieburg/alsbach-haehnlein/heimat-im-museum-in-hahnlein-neu-erleben_20536735] Claudia Stehle: ''Heimat im Museum in Hähnlein neu erleben'' in Echo online, 18. Oktober 2019</ref> == Maxsus koʻrgazmalar (Tanlanma) == * Feuerwehrausstellung * Hähnleiner Musikanten<ref name="test" /> * Ziegenzucht in Hähnlein (mit lebendiger Ziege)<ref name="test" /> * Historische [[Kofe qaynatgich|Kaffeemaschinen]]<ref name="test" /> * Konfirmation – gestern und heute<ref name="test" /> * Hähnleiner Kerb<ref name="test" /> * Kartoffelbrei und Stampes<ref name="test" /> * Geschichte des Knabenrettungshauses<ref name="test" /> * Hähnlein, Tor zur Welt<ref name="test" /> * Zum Eisenbahnhaltepunkt Hähnlein-Alsbach<ref name="test" /> * Jubiläum – 20 Jahre Museum in Hähnlein<ref name="test" /> * Lange Nacht des Hähnleiner Museums<ref name="test" /> * Blick nach Alsbach – Fotoausstellung<ref name="test" /> * Sonderschau ''Marie Krüger''<ref name="test" /> * Peter Gaymann<ref name="test" /> * Janosch * Uli Stein * Geschichte des Radsportvereins ''Solidarität'' * Greser &amp;amp; Lenz * Straßennamen in Alsbach-Hähnlein * Horst Haizinger * Prof. Hans Flauaus (1914—1989) – Bleibende Spuren des Künstlers in Hähnlein * Die frühe römische Okkupation des Hessischen Rieds<ref name="test" /> * Til Mette<ref name="test" /> == Mukofotlari == * Lyudvig Metsger mukofoti 2013<ref>[https://www.museum-alsbach-haehnlein.de/ludwig_metzger_preis.htm] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221030075539/https://www.museum-alsbach-haehnlein.de/ludwig_metzger_preis.htm |date=2022-10-30 }} Homepage des Museums in der Anstalt</ref> * Oy muzeyi 2019-yil dekabr<ref>[https://www.frankfurt-live.com/ziegenzucht-und-harte-arbeit--bdquomuseum-in-der-anstalt-ldquo-in-alsbach-h-aumlhnlein-ausgezeichnet-118331.html] Ilse Romahn: ''Ziegenzucht und harte Arbeit: „Museum in der Anstalt“ in Alsbach-Hähnlein ausgezeichnet'' in Frankfurt live, 30. Dezember 2019</ref><ref>[https://wissenschaft.hessen.de/kultur/auszeichnungen/museum-und-denkmal-des-monats/museum-der-anstalt-alsbach-haehnlein] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210507223957/https://wissenschaft.hessen.de/kultur/auszeichnungen/museum-und-denkmal-des-monats/museum-der-anstalt-alsbach-haehnlein |date=2021-05-07 }} ''Museum des Monats Dezember 2019, „Museum in der Anstalt“ in Alsbach-Hähnlein'' in Hessisches Ministerium für Wissenschaft und Kunst online</ref> == Yana qarang == * A<nowiki><i>lsbach-Hähnleindagi madaniy yodgorliklar ro'yxati</i></nowiki> == veb havolalar == * [https://www.museum-alsbach-haehnlein.de/ ''Muassasadagi muzey veb-'' sayti] * [https://museen-in-hessen.de/de/museen/museum-in-der-anstalt Hessendagi muzeylarga havola] * Oʻlkashunoslik muzeylari va oʻlkashunoslik xonalari roʻyxati == Taʼriflar == {{manbalar}} efgd02d7ov7tjf8u3828mm3a18npfv2 0 822856 6274084 5470486 2026-09-20T21:33:25Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274084 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi|ism=Myron Boadu|toʻliqism=Myron Boadu|tavallud_sana={{tugʻilgan sanasi va yoshi|df=yes|2001|01|14}}|tavallud_joyi=Amsterdam, {{NED}}|boʻyi=1.83 sm|pozitsiya=Hujumchi|joriyklub=AS Monaco|klubraqami=9|yoshlikyillari1=|yoshlikklublari1=SC Buitenveldert|yoshlikyillari2=2013—2017|yoshlikklublari2=AZ Alkmaar|yillar1=2016—2019|klublar1=Jong AZ|isht1=10|gollar1=6|yillar2=2017—2021|klublar2=AZ Alkmaar|isht2=64|gollar2=32|yillar3=2021-|klublar3=AS Monaco|isht3=32|gollar3=5|milliyyillar1=2015—2016|milliyjamoa1=Niderlandiya U15|milliyisht1=5|milliygollar1=0|milliyyillar2=2016|milliyjamoa2=Niderlandiya U16|milliyisht2=2|milliygollar2=0|milliyyillar3=2016—2018|milliyjamoa3=Niderlandiya U17|milliyisht3=9|milliygollar3=2|milliyyillar4=2018—2019|milliyjamoa4=Niderlandiya U19|milliyisht4=2|milliygollar4=0|milliyyillar5=2019-|milliyjamoa5=Niderlandiya U21|milliyisht5=17|milliygollar5=12|milliyyillar6=2019-|milliyjamoa6=Niderlandiya milliy futbol terma jamoasi|milliyisht6=1|milliygollar6=1|club-update=10:42, 14 October 2022 (UTC)|ntupdate=11-iyun 2022-yil}} '''Myron Boadu''' (talaffuzi: ''Myron Boadu;'' 2001-yil 14-yanvarda tugʻilgan) — gollandiyalik professional [[Futbol|futbolchi]], [[Liga 1]] ning „Monaco“ klubi va [[Niderlandlar milliy futbol terma jamoasi|Gollandiya milliy futbol terma jamoasida]] [[Hujumchi (futbol)|hujumchi]] sifatida oʻynaydi. Gollandiyaning [[Amsterdam]] shahrida tugʻilgan Boadu asli [[Gana|ganalik]] hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi|url=https://ghanasoccernet.com/ghanaian-youngster-myron-boadu-scores-for-az-alkmaar-in-victory-over-panathinaikos|sarlavha=Ghanaian youngster Myron Boadu scores for AZ Alkmaar in victory over Panathinaikos|ish=GhanaSoccernet}}</ref>. Myron Boadu 2013-yilda AZ akademiyasiga qoʻshilgan. 2018-yilda u Eredivizi PEC Zvollega qarshi oʻyinda klub uchun raqobatbardosh debyut qildi. Myron Boaduzoq muddatli jarohatlar bilan kurashgandan soʻng, Boadu 2019-20-yilgi mavsumdan boshlab „AZ“da muntazam oʻyinchi sifatida harakat qildi. Xalqaro maydonda Boadu [[Niderlandlar milliy futbol terma jamoasi]]ni yoshlar toifasida himoya qilgan. == Klubdagi faoliyati == === AZ Alkmaar === Boadu 2013-yilda „AZ“ akademiyasiga qoʻshilishdan oldin SC Buitenveldertda oʻynay boshladi. Myron Boadu 2016-17-yilgi mavsum oldidan oʻrinbosarlar jamoasiga kiritilgunga qadar yoshlar safidan oʻtgan. 2016-yil 3-sentabrda u „AZ“ zaxiralari uchun debyutini Excelsior Maassluisga qarshi oʻyinda oʻtkazdi va 23-daqiqada gol urdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://int.soccerway.com/matches/2016/09/03/netherlands/tweede-divisie/jong-az/excelsior-maassluis/2260961/|sarlavha=Jong AZ - Excelsior Maassluis|ish=Soccerway}}</ref>. Zahirachilar uchinchi divizion mavsumi yakunida chempion boʻlishdi va Gollandiya ikkinchi divizioniga koʻtarilishdi. 2017-yilda Boadu AZ ning asosiy jamoasiga kiritildi, ammo tizzasidan olgan jarohati tufayli deyarli butun 2017—2018-yil mavsumida btunlay safdan chiqdi. 2018-yil 6-may kuni u Erediviziya mavsumining soʻnggi oʻyinida PEC Zvollega qarshi oʻyinda „AZ“ uchun professional debyut qildi. Myron Boadu 67-daqiqada zaxiradan maydonga tushib, oʻz uyida 6:0 hisobida gʻalaba qozongan Mats Seuntyens oʻrniga maydonga tushdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/05/06/netherlands/eredivisie/stichting-az/bvo-fc-zwolle/2462638/|sarlavha=AZ - PEC Zwolle|ish=Soccerway}}</ref>. 2018-yil 12-avgustda Boadu oʻzining birinchi professional golini „NAC Breda“ klubiga qarshi oʻyinda kiritdi. Shunday qilib, u Erediviziyada 17 yoshu 212 kunligida AZ uchun gol urgan eng yosh futbolchiga aylandi<ref>{{Veb manbasi|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/08/12/netherlands/eredivisie/stichting-az/nac-bv/2793935/|sarlavha=AZ - NAC Breda|ish=Soccerway}}</ref>. Keyingi hafta u „FC Emmen“ klubiga qarshi oʻyinda yana gol urdi. 2018-yilning 16-sentabr kuni „Feyenoord“ klubiga qarshi uy uchrashuvida Boadu Erik Bottegin bilan toʻqnashuvdan soʻng toʻpigʻini sindirib oldi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=16-sentabr 2018-yil |title=Zware enkelblessure AZ-spits Boadu |language=niderlandcha |work=telegraaf.nl |publisher=Telegraaf |url=https://www.telegraaf.nl/sport/2562176/zware-enkelblessure-az-spits-boadu |access-date=6-noyabr 2019-yil}}</ref>. Keyin u yetti oyga safdan chiqdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=20-aprel 2019-yil |title=Boadu baalt van verlies, maar is blij met rentree na 7 maanden blessureleed |language=niderlandcha |work=nos.nl |publisher=NOS |url=https://nos.nl/video/2281371-boadu-baalt-van-verlies-maar-is-blij-met-rentree-na-7-maanden-blessureleed.html |access-date=6-noyabr 2019-yil}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=20-aprel 2019-yil |title=Boadu: 'Waren zware maanden' |language=niderlandcha |work=az.nl |publisher=AZ |url=https://www.az.nl/nl/nieuws/boadu-waren-zware-maanden |access-date=6-noyabr 2019-yil |archive-date=2019-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106124136/https://www.az.nl/nl/nieuws/boadu-waren-zware-maanden |url-status=dead }}</ref>. Myron Boadu 2019-yilning 20-aprelida mehmonda „Feyenoord“ga qarshi oʻyinda „AZ“ jamoasiga qaytdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=19-aprel 2019-yil |title=Herstelde Boadu terug in selectie voor duel met Feyenoord |language=niderlandcha |work=foxsports.nl |publisher=FOX Sports |url=https://www.foxsports.nl/nieuws/artikel/3054300/herstelde-boadu-terug-selectie-voor-duel-met-feyenoord |access-date=6-noyabr 2019-yil |archive-date=2020-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807040928/https://www.foxsports.nl/nieuws/artikel/3054300/herstelde-boadu-terug-selectie-voor-duel-met-feyenoord |url-status=dead }}</ref>. 2019—2020-yilgi mavsumda Boadu oʻzini „AZ“ jamoasining asosiy yetakchisi sifatida koʻrsatdi va Erediviziyada, shuningdek, klubning Yevropa Ligasi doirasida muhim gollarni urdi. Myron Boaduning saralash bosqichida „BK Hacken“ va „Royal Antverpen“ga urgan gollari „AZ“ning turnirning guruh bosqichidan joy olishiga yordam berdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2-avgust 2019-yil |title=Ghanaian youngster Myron Boadu nets as AZ Alkmaar knock out BK Hacken in Europa League qualifiers |work=footballghana.com |publisher=Football Ghana |url=https://footballghana.com/ghanaian-youngster-myron-boadu-nets-as-az-alkmaar-knock-out-bk-hacken-in-europa-league-qualifiers |access-date=6-noyabr 2019-yil}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=23-avgust 2019-yil |title=Myron Boadu: Ghana wonderkid helps AZ Alkmaar hold Mbokani's Royal Antwerp |work=goal.com |publisher=GOAL |url=https://www.goal.com/en-ug/news/myron-boadu-ghana-wonderkid-helps-az-alkmaar-hold-mbokanis-royal-/azvqbu77yr2h106kfam9mpau4 |access-date=6-noyabr 2019-yil}}</ref>. === Monaco AS === 2021-yil 4-avgust kuni „Monako“ Boadu bilan 5 yillik shartnoma imzolaganini eʼlon qildi<ref>{{Veb manbasi|sana=4-avgust 2021-yil|sarlavha=Myron Boadu joins AS Monaco on a long term contract|url=https://www.asmonaco.com/en/myron-boadu-joins-as-monaco/|kirish sanasi=4-avgust 2021-yil|ish=AS Monaco|til=inglizcha}}</ref>. Maʼlum qilinishicha, kelishuv 17 000 000 yevroga tushgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Official {{!}} Monaco sign Dutch striker Myron Boadu {{!}} Get French Football News|url=https://www.getfootballnewsfrance.com/2021/official-monaco-sign-dutch-striker-myron-boadu/|kirish sanasi=4-avgust 2021-yil|ish=www.getfootballnewsfrance.com}}</ref>. 2021-yil 26-sentabrda u Klermont -Futda 3:1 hisobida gʻalaba qozongan oʻyinda assistentlik amalga oshirdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Match|url=https://www.ligue1.com/match|kirish sanasi=21-noyabr 2021-yil|ish=Ligue1|til=inglizcha}}</ref>. Myron Boadu „Monako“ safidagi ilk golini 21-oktyabr kuni [[UEFA Yevropa Ligasi|Yevropa ligasida]] „PSV Eyndxoven“ga qarshi oʻyinda (1:2) kiritdi<ref>{{Veb manbasi|sana=21-oktabr 2021-yil|sarlavha=Myron Boadu : "Très heureux de marquer pour ce magnifique club"|url=https://www.asmonaco.com/myron-boadu-tres-heureux-de-marquer-pour-ce-magnifique-club/|kirish sanasi=22-oktabr 2021-yil|ish=AS Monaco|til=fr-FR}}</ref>. Myron Boadu oʻzining uchinchi golini „Sent-Eten“ klubiga qarshi oʻyinda „Monako“ safida ketma-ket uchta oʻyinda kiritdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=FRANCE, Ligue 1 St Etienne-Monaco: 1 à 4 - Football - MAXIFOOT|url=https://www.maxifoot.fr/match/etienne-monaco-20220423.htm|kirish sanasi=28-aprel 2022-yil|ish=www.maxifoot.fr|til=fransuzcha}}</ref>. == Xalqaro darajadagi faoliyati == 2019-yil 19-noyabr kuni Boadu [[Niderlandlar milliy futbol terma jamoasi|Gollandiya terma jamoasi safida]] Estoniyaga qarshi Yevro-2020 saralash oʻyinida debyut qildi va 5:0 hisobida gʻalaba qozonib, beshinchi va yakuniy golini kiritdi. Myron Boadu shuningdek, 21-asrda tugʻilgan Gollandiya terma jamoasi safida maydonga tushgan va gol urgan birinchi futbolchiga aylandi. == Oʻyin uslubi == Boaduga „zamonaviy brakoner“ yaʼni, gol urishga aniq eʼtibor qaratadigan hujumchi sifatida baho beriladi. Myron Boadu butun Niderlandiya futbolini yoyishga eʼtibor qaratadigan AZ Alkmaar maktabining tarbiyalanuvchisi hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi|muallif=|ism=|sana=12-yanvar 2021-yil|sarlavha=Wonderkids: Myron Boadu|url=https://soccerment.com/wonderkids-myron-boadu/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210113183015/https://soccerment.com/wonderkids-myron-boadu/|arxivsana=2021-01-13|kirish sanasi=|ish=Soccerment|qaralgan sana=2022-11-05}}</ref>. == Faoliyat statistikasi == === Klubdagi natijalari === {{Updated|2022-yil 21-may holatiga ko`ra}}<ref name="SW">{{veb manbasi|title=M. Boadu|url=https://int.soccerway.com/players/myron-boadu/458658/|website=Soccerway|access-date=6 November 2019}}</ref> ==== Klub, mavsum va musobaqalar boʻyicha ishtiroki va gollari ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |Klub ! rowspan="2" |Mavsum ! colspan="3" |Liga ! colspan="2" |Milliy kubok ! colspan="2" |Liga kubogi ! colspan="2" |Yevropa ! colspan="2" |Boshqa ! ! |- !Diviziya !Oʻyinlar !Gollar !Oʻyinlar !Gollar !Oʻyinlar !Gollar !Oʻyinlar !Gollar !Oʻyinlar !Gollar !Oʻyinlar !Gollar |- | rowspan="4" |Jong AZ |2016-17 |Tweede Diviziyasi |9 |6 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |9 |6 | | |- |2017-18 |Eerste Divisie |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |0 |0 | | |- |2018-19 |Eerste Divisie |1 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |1 |0 | | |- ! colspan="2" |Jami !10 !6 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !10 !6 ! ! |- | rowspan="5" |AZ |2017-18 |Eredivisie |1 |0 |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |1 |0 | | |- |2018-19 |Eredivisie |8 |3 |0 |0 |2 |0 | colspan="2" |— |10 |3 | | |- |2019-20 |Eredivisie |24 |14 |2 |0 |13 |6 | colspan="2" |— |39 |20 | | |- |2020-21 |Eredivisie |31 |15 |1 |0 |6 |0 | colspan="2" |— |38 |15 | | |- ! colspan="2" |Jami !64 !32 !3 !0 !21 !6 ! colspan="2" |— !88 !38 ! ! |- |Monaco |2021-22 |[[Liga 1|Ligue 1]] |31 |4 |3 |1 |8 |1 | colspan="2" |— |42 |6 | | |- ! colspan="3" |Jami faoliyati !105 !42 !6 !1 !29 !7 !0 !0 !140 !50 ! ! |} === Xalqaro maydonda === : ''Gollandiyaning gollari soni va natijalari birinchi boʻlib''. {| class="wikitable" !Raq. ! Sana ! Joy ! Raqib ! Hisob ! Natija ! Musobaqa |- | 1. | 2019-yil 19-noyabr | Yoxan Kroyff Arena, [[Amsterdam]], Gollandiya |{{Fb|EST}} | align="center" | '''5''' — 0 | align="center" | 5-0 | UEFA Yevro-2020 saralashi |} == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * {{WorldFootball.net|myron-boadu}} * Myron Boadu at Soccerway [[Turkum:Niderlandiyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Futbol assotsiatsiyasi hujumchilari]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:2001-yilda tugʻilganlar]] 9ivcgfna98re72leiaoy6frojov15oq 0 828628 6274130 6123332 2026-09-21T04:39:34Z Sherzod11W 273619 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 6274130 wikitext text/x-wiki {{Olim bilgiqutisi | ismi = Vladimir Alekseyevich Abazarov | tasvir = | tasvir eni = | tugʻilgan_sanasi = 1930-yil 6-may | tugʻilgan joyi = Tixovskiy xutor, Krasnodar oʻlkasi, Rossiya | vafot_sanasi = 2003-yil 13-may (73 yosh) | vafot etgan joyi = Tyumen, Rossiya | fuqaroligi = | Kasbi = geolog | sohasi = | Ilmiy unvoni = | mukofotlari = * [[Lenin ordeni]] (1966) * [[Dala kashfiyotchisi]] (1976, [[Samotlor neft koni|Samotlor]]) | Turmush oʻrtogʻi = Lenina Vasilyevna Abazarova | imzo = }} '''Vladimir Alekseyevich Abazarov''' — (1930-yil 6-may — 2003-yil 13-may) — taniqli sovet geologi. Gʻarbiy Sibirda yirik va noyob neft konlarini ochishda ishtirok etgan. V.A Abazarov Rossiyaning eng yirik Samotlor neft konining kashfiyotchisi. == Hayoti == 1930-yil 6-mayda Tixovskiy fermasida (hozirgi [[Krasnoarmeyskiy tumani (Krasnodar oʻlkasi)|Krasnodar oʻlkasining Krasnoarmeyskiy tumani]]) tugʻilgan. 1948-yilda u oʻrta maktabni tugatdi va „Krasnoarmeiskiy“ sholi sovxoziga hisobchi boʻlib ishga ketdi, xoʻjalik komsomol tashkilotiga rahbarlik qildi. Dastlab u 1948-yilda MAIga kirishni va akasi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.8oapvo.su/history-logs/152-62-iap|sarlavha=Абазаров Б. А.|format=html|nashriyot=Сайт ветеранов 8-й отдельной армии ПВО|qaralgan sana=11-aprel 2011-yil|til=ruscha|arxivurl=https://www.webcitation.org/696z7r1Ep?url=http://www.8oapvo.su/history-logs/152-62-iap|arxivsana=2012-07-12}}</ref> kabi uchuvchi boʻlishni xohladi (keyinchalik u 62-qiruvchi aviatsiya polkining komandiri boʻldi). 1949-yilda [[Grozniy davlat neft texnika universiteti|Grozniy neft institutiga]] oʻqishga kirdi va 1954-yilda uni tugatib, kon burgʻulash muhandisi mutaxassisligini oldi. 1959-yilgacha [[Krasnodar oʻlkasi]] va Stalingrad viloyatidagi burgʻulash korxonalarida muhandis, burgʻulash ustasi, burgʻulash boshligʻi, chuqur quduqlarni sinash ustaxonasi boshligʻi boʻlib ishlagan. 1960-yil mart oyida [[Ervi, Raul-Yuriy Georgievich|Yu. G. Ervining]] taklifiga binoan V. A. Abazarov Tyumenga keldi. 1960—1962-yillarda Xanti-Mansiysk, keyin esa Berezovskaya geologiya-qidiruv ekspeditsiyasi bosh muhandisi boʻlib ishlagan. 1962-yilda Megion neft qidiruv ekspeditsiyasi boshligʻi etib tayinlandi. U birinchi navbatda Megion konida neft zaxiralarini qidirish va tayyorlash sur’atlarini oshirishni ustuvor vazifa qilib qoʻydi. Oʻsha yilning iyun oyida Abazarov Megionga kelganida, [[Norkin, Grigoriy Ivanovich|G]]' [[Norkin, Grigoriy Ivanovich|VA.]] [[Norkin, Grigoriy Ivanovich|Norkin]] Ekspeditsiya doirasida faqat bitta Megion neft koni topildi, u yerda uchta quduq qazildi. Abazarov qurilish boʻlimi tashkil etib, aniq dastur — shinam yogʻoch uy-joylar, ijtimoiy-madaniy ob’ektlar va sanoat bazasini qurish boʻyicha ish olib bordi va buning natijasi uzoq kutilmadi. Har yili Megion neft-qidiruv ekspeditsiyasi burgʻulash hajmini oshirdi. Vatinskoye, Severo-Pokurskoye, Aganskoye va Nijnevartovskoye neft konlari, keyin 1965-yilda Samotlor va Sorominskoye neft konlari ochildi. 1967-yilda Varyoganskoye yirik neft va gaz koni, 1968-yilda Malo-Chernogorskoye, 1970-yilda Bolshe-Chernogorskoye ochildi. Tyumenskoe va Severo-Varioganskoe, Megion geologlari tomonidan 135 dan ortiq neft va gaz konlari topilgan. 1970-yilda Megion neft-qidiruv ekspeditsiyasi xodimlari „Shon-sharaf belgisi“ ordeni bilan taqdirlandi. 1971—1974-yillarda „Megionneft“ neft va gaz qazib chiqarish boshqarmasi boshligʻi. 1975—1976-yillarda Qora neft va gaz qidiruv ekspeditsiyasi boshligʻi, 1976—1977-yillarda „Obneftgazgeologiya“ [[ishlab chiqarish birlashmasi]] texnologik boʻlimi boshligʻi. 1977—1980-yillarda „Nijnevartovskneftegaz“ ishlab chiqarish birlashmasi burgʻulash boʻlimi boshligʻining oʻrinbosari, 1980—1981-yillarda „Belozerneft“ neft va gaz qazib olish boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari. 1983—1992-yillarda Yujno-Tarkosalinsk va Yamal neft qidiruv ekspeditsiyalarining boshligʻi boʻlib ishlagan. Abazarovni odamlar juda qattiqqoʻl, lekin nihoyatda adolatli inson sifatida eslab qolishgan. „U fidokorona mehnat qildi, vaqtini ham kuchini ham ayamadi. Qanchalik qiyin boʻlmasin u oʻz lavozimida qoldi. Vladimir Alekseevich qaroqchilarni yoqtirmaslikni, odamlarga nisbatan ishonchli, doʻstona munosabatda boʻlishni bilardi“<ref>{{Книга|автор=[[Токарев, Владимир Дмитриевич|В. Д. Токарев]], [[Лидов, Алексей Петрович|А. П. Лидов]].|заглавие=Эпоха Эрвье|место=Москва|издательство=[[Сибургео]]|год=2009|страницы=150|страниц=366}}</ref>. 1992-yilda nafaqaga chiqqanidan keyin ham V. A. Abazarov astoydil mehnat qilishda davom etdi. Uning tashabbusi bilan „Tyumen neft-gaz kompleksi yaratuvchilarning turmush sharoitini yaxshilash boʻyicha aniq chora-tadbirlar koʻrish, maʼnaviy-axloqiy, madaniy qadriyatlar va anʼanalarni asrash va rivojlantirish boʻldi“<ref>{{Статья|title=Помогите тем, кто создавал и защищал страну|url=http://www.promved.ru/articles/article.phtml?id=382&nomer=15}}</ref>. 2003-yil 13-mayda vafot etgan. U [[Tyumen|Tyumendagi]] Chervishevskiy qabristoniga dafn etilgan. == Oila azolari == * otasi — Abazarov Aleksey Nikolaevich * onasi — Abazarova Mariya Vasilevna * birinchi xotini — Abazarova Raisa Ivanovna * ikkinchi xotini — Abazarova Lenina Vasilevna * qizi — Abazarova Tatyana Vladimirovna == Mukofotlar == * [[Lenin ordeni]] (1966) * Lenin mukofoti (1970) — Oʻrta Ob mintaqasida yirik neft konlarini kashf etgani va sanoat zahiralarini jadal tayyorlash uchun. * [[Dala kashfiyotchisi]] (1976, [[Samotlor neft koni|Samotlor]]) * [[Tyumen viloyati]] Nijnevartovskiy tumanining faxriy fuqarosi (1997) == Xotira == * Vladimir Abazarov nomi — Nijnevartovsk neft va gaz mintaqasida, [[Nijnevartovsk|Nijnevartovskdan]] 43 km sharqda joylashgan neft koni. * [[Megion|Megiondagi]] koʻcha ham uning nomi bilan atalgan. Bu yerda, „Slavneft-Megionneftegazgeologiya“ korxonasi binosida afsonaviy Megion kashshof geologi xotirasiga yodgorlik lavhasi oʻrnatildi. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Книга|автор=[[Токарев, Владимир Дмитриевич|В. Д. Токарев]], [[Лидов, Алексей Петрович|А. П. Лидов]].|часть=|заглавие=Эпоха Эрвье|оригинал=|ссылка=|ответственный=|издание=|место=Москва|издательство=[[Сибургео]]|год=2009|том=|страницы=|страниц=366|серия=|isbn=|тираж=}} * {{Книга|автор=|часть=|заглавие=Биография Великого подвига: Тюменская геология: Годы. Люди. События (1953—2003)|оригинал=|ссылка=|ответственный=|издание=|место=[[Екатеринбург]]|издательство=[[Средне-Уральское книжное издательство]]|год=2003|том=|страницы=|страниц=688|серия=|isbn=|тираж=}} * {{Статья|title=Память — категория духовная…|url=http://www.t-i.ru/article/15353/|archive-date=2012-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321161044/http://www.t-i.ru/article/15353/}} * {{Книга|автор=|часть=|заглавие=Человек эпохи: Владимир Абазаров|оригинал=|ссылка=https://admhmao.ru/culture/raznoe/2007/12_09_07.htm|ответственный=ред.-сост. Л. В. Цареградская|издание=|место=[[Ханты-Мансийск]]|издательство=[[Полиграфист (издательство)|Полиграфист]]|год=2007|том=|страницы=|страниц=79|серия=Именные месторождения Югры|isbn=978-5-89846-622-0|тираж=1000}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110718173053/https://admhmao.ru/culture/raznoe/2007/12_09_07.htm |date=2011-07-18 }} Arxivnaya kopiya ot 18-iyulya 2011 na Wayback Machine * {{Статья|title=Помогите тем, кто создавал и защищал страну|url=http://www.promved.ru/articles/article.phtml?id=382&nomer=15}} {{DEFAULTSORT:Abazrov, Vladimir}} [[Turkum:2003-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:13-mayda vafot etganlar]] [[Turkum:1930-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:6-mayda tugʻilganlar]] [[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]] 4lbrtg5xt44cotlgbdq6ieqls30ivzy 6274131 6274130 2026-09-21T04:39:45Z Sherzod11W 273619 6274131 wikitext text/x-wiki {{Olim bilgiqutisi | ismi = Vladimir Alekseyevich Abazarov | tasvir = | tasvir eni = | tugʻilgan_sanasi = 1930-yil 6-may | tugʻilgan joyi = Tixovskiy xutor, Krasnodar oʻlkasi, Rossiya | vafot_sanasi = 2003-yil 13-may (73 yosh) | vafot etgan joyi = Tyumen, Rossiya | fuqaroligi = | Kasbi = geolog | sohasi = | Ilmiy unvoni = | mukofotlari = * [[Lenin ordeni]] (1966) * [[Dala kashfiyotchisi]] (1976, [[Samotlor neft koni|Samotlor]]) | Turmush oʻrtogʻi = Lenina Vasilyevna Abazarova | imzo = }} '''Vladimir Alekseyevich Abazarov''' — (1930-yil 6-may — 2003-yil 13-may) — taniqli [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|sovet]] geologi. Gʻarbiy Sibirda yirik va noyob neft konlarini ochishda ishtirok etgan. V.A Abazarov Rossiyaning eng yirik Samotlor neft konining kashfiyotchisi. == Hayoti == 1930-yil 6-mayda Tixovskiy fermasida (hozirgi [[Krasnoarmeyskiy tumani (Krasnodar oʻlkasi)|Krasnodar oʻlkasining Krasnoarmeyskiy tumani]]) tugʻilgan. 1948-yilda u oʻrta maktabni tugatdi va „Krasnoarmeiskiy“ sholi sovxoziga hisobchi boʻlib ishga ketdi, xoʻjalik komsomol tashkilotiga rahbarlik qildi. Dastlab u 1948-yilda MAIga kirishni va akasi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.8oapvo.su/history-logs/152-62-iap|sarlavha=Абазаров Б. А.|format=html|nashriyot=Сайт ветеранов 8-й отдельной армии ПВО|qaralgan sana=11-aprel 2011-yil|til=ruscha|arxivurl=https://www.webcitation.org/696z7r1Ep?url=http://www.8oapvo.su/history-logs/152-62-iap|arxivsana=2012-07-12}}</ref> kabi uchuvchi boʻlishni xohladi (keyinchalik u 62-qiruvchi aviatsiya polkining komandiri boʻldi). 1949-yilda [[Grozniy davlat neft texnika universiteti|Grozniy neft institutiga]] oʻqishga kirdi va 1954-yilda uni tugatib, kon burgʻulash muhandisi mutaxassisligini oldi. 1959-yilgacha [[Krasnodar oʻlkasi]] va Stalingrad viloyatidagi burgʻulash korxonalarida muhandis, burgʻulash ustasi, burgʻulash boshligʻi, chuqur quduqlarni sinash ustaxonasi boshligʻi boʻlib ishlagan. 1960-yil mart oyida [[Ervi, Raul-Yuriy Georgievich|Yu. G. Ervining]] taklifiga binoan V. A. Abazarov Tyumenga keldi. 1960—1962-yillarda Xanti-Mansiysk, keyin esa Berezovskaya geologiya-qidiruv ekspeditsiyasi bosh muhandisi boʻlib ishlagan. 1962-yilda Megion neft qidiruv ekspeditsiyasi boshligʻi etib tayinlandi. U birinchi navbatda Megion konida neft zaxiralarini qidirish va tayyorlash sur’atlarini oshirishni ustuvor vazifa qilib qoʻydi. Oʻsha yilning iyun oyida Abazarov Megionga kelganida, [[Norkin, Grigoriy Ivanovich|G]]' [[Norkin, Grigoriy Ivanovich|VA.]] [[Norkin, Grigoriy Ivanovich|Norkin]] Ekspeditsiya doirasida faqat bitta Megion neft koni topildi, u yerda uchta quduq qazildi. Abazarov qurilish boʻlimi tashkil etib, aniq dastur — shinam yogʻoch uy-joylar, ijtimoiy-madaniy ob’ektlar va sanoat bazasini qurish boʻyicha ish olib bordi va buning natijasi uzoq kutilmadi. Har yili Megion neft-qidiruv ekspeditsiyasi burgʻulash hajmini oshirdi. Vatinskoye, Severo-Pokurskoye, Aganskoye va Nijnevartovskoye neft konlari, keyin 1965-yilda Samotlor va Sorominskoye neft konlari ochildi. 1967-yilda Varyoganskoye yirik neft va gaz koni, 1968-yilda Malo-Chernogorskoye, 1970-yilda Bolshe-Chernogorskoye ochildi. Tyumenskoe va Severo-Varioganskoe, Megion geologlari tomonidan 135 dan ortiq neft va gaz konlari topilgan. 1970-yilda Megion neft-qidiruv ekspeditsiyasi xodimlari „Shon-sharaf belgisi“ ordeni bilan taqdirlandi. 1971—1974-yillarda „Megionneft“ neft va gaz qazib chiqarish boshqarmasi boshligʻi. 1975—1976-yillarda Qora neft va gaz qidiruv ekspeditsiyasi boshligʻi, 1976—1977-yillarda „Obneftgazgeologiya“ [[ishlab chiqarish birlashmasi]] texnologik boʻlimi boshligʻi. 1977—1980-yillarda „Nijnevartovskneftegaz“ ishlab chiqarish birlashmasi burgʻulash boʻlimi boshligʻining oʻrinbosari, 1980—1981-yillarda „Belozerneft“ neft va gaz qazib olish boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari. 1983—1992-yillarda Yujno-Tarkosalinsk va Yamal neft qidiruv ekspeditsiyalarining boshligʻi boʻlib ishlagan. Abazarovni odamlar juda qattiqqoʻl, lekin nihoyatda adolatli inson sifatida eslab qolishgan. „U fidokorona mehnat qildi, vaqtini ham kuchini ham ayamadi. Qanchalik qiyin boʻlmasin u oʻz lavozimida qoldi. Vladimir Alekseevich qaroqchilarni yoqtirmaslikni, odamlarga nisbatan ishonchli, doʻstona munosabatda boʻlishni bilardi“<ref>{{Книга|автор=[[Токарев, Владимир Дмитриевич|В. Д. Токарев]], [[Лидов, Алексей Петрович|А. П. Лидов]].|заглавие=Эпоха Эрвье|место=Москва|издательство=[[Сибургео]]|год=2009|страницы=150|страниц=366}}</ref>. 1992-yilda nafaqaga chiqqanidan keyin ham V. A. Abazarov astoydil mehnat qilishda davom etdi. Uning tashabbusi bilan „Tyumen neft-gaz kompleksi yaratuvchilarning turmush sharoitini yaxshilash boʻyicha aniq chora-tadbirlar koʻrish, maʼnaviy-axloqiy, madaniy qadriyatlar va anʼanalarni asrash va rivojlantirish boʻldi“<ref>{{Статья|title=Помогите тем, кто создавал и защищал страну|url=http://www.promved.ru/articles/article.phtml?id=382&nomer=15}}</ref>. 2003-yil 13-mayda vafot etgan. U [[Tyumen|Tyumendagi]] Chervishevskiy qabristoniga dafn etilgan. == Oila azolari == * otasi — Abazarov Aleksey Nikolaevich * onasi — Abazarova Mariya Vasilevna * birinchi xotini — Abazarova Raisa Ivanovna * ikkinchi xotini — Abazarova Lenina Vasilevna * qizi — Abazarova Tatyana Vladimirovna == Mukofotlar == * [[Lenin ordeni]] (1966) * Lenin mukofoti (1970) — Oʻrta Ob mintaqasida yirik neft konlarini kashf etgani va sanoat zahiralarini jadal tayyorlash uchun. * [[Dala kashfiyotchisi]] (1976, [[Samotlor neft koni|Samotlor]]) * [[Tyumen viloyati]] Nijnevartovskiy tumanining faxriy fuqarosi (1997) == Xotira == * Vladimir Abazarov nomi — Nijnevartovsk neft va gaz mintaqasida, [[Nijnevartovsk|Nijnevartovskdan]] 43 km sharqda joylashgan neft koni. * [[Megion|Megiondagi]] koʻcha ham uning nomi bilan atalgan. Bu yerda, „Slavneft-Megionneftegazgeologiya“ korxonasi binosida afsonaviy Megion kashshof geologi xotirasiga yodgorlik lavhasi oʻrnatildi. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Книга|автор=[[Токарев, Владимир Дмитриевич|В. Д. Токарев]], [[Лидов, Алексей Петрович|А. П. Лидов]].|часть=|заглавие=Эпоха Эрвье|оригинал=|ссылка=|ответственный=|издание=|место=Москва|издательство=[[Сибургео]]|год=2009|том=|страницы=|страниц=366|серия=|isbn=|тираж=}} * {{Книга|автор=|часть=|заглавие=Биография Великого подвига: Тюменская геология: Годы. Люди. События (1953—2003)|оригинал=|ссылка=|ответственный=|издание=|место=[[Екатеринбург]]|издательство=[[Средне-Уральское книжное издательство]]|год=2003|том=|страницы=|страниц=688|серия=|isbn=|тираж=}} * {{Статья|title=Память — категория духовная…|url=http://www.t-i.ru/article/15353/|archive-date=2012-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321161044/http://www.t-i.ru/article/15353/}} * {{Книга|автор=|часть=|заглавие=Человек эпохи: Владимир Абазаров|оригинал=|ссылка=https://admhmao.ru/culture/raznoe/2007/12_09_07.htm|ответственный=ред.-сост. Л. В. Цареградская|издание=|место=[[Ханты-Мансийск]]|издательство=[[Полиграфист (издательство)|Полиграфист]]|год=2007|том=|страницы=|страниц=79|серия=Именные месторождения Югры|isbn=978-5-89846-622-0|тираж=1000}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110718173053/https://admhmao.ru/culture/raznoe/2007/12_09_07.htm |date=2011-07-18 }} Arxivnaya kopiya ot 18-iyulya 2011 na Wayback Machine * {{Статья|title=Помогите тем, кто создавал и защищал страну|url=http://www.promved.ru/articles/article.phtml?id=382&nomer=15}} {{DEFAULTSORT:Abazrov, Vladimir}} [[Turkum:2003-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:13-mayda vafot etganlar]] [[Turkum:1930-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:6-mayda tugʻilganlar]] [[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]] bopwvp076d79124cgzukj6t7hz2t516 6274132 6274131 2026-09-21T04:39:52Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274132 wikitext text/x-wiki {{Olim bilgiqutisi | ismi = Vladimir Alekseyevich Abazarov | tasvir = | tasvir eni = | tugʻilgan_sanasi = 1930-yil 6-may | tugʻilgan joyi = Tixovskiy xutor, Krasnodar oʻlkasi, Rossiya | vafot_sanasi = 2003-yil 13-may (73 yosh) | vafot etgan joyi = Tyumen, Rossiya | fuqaroligi = | Kasbi = geolog | sohasi = | Ilmiy unvoni = | mukofotlari = * [[Lenin ordeni]] (1966) * [[Dala kashfiyotchisi]] (1976, [[Samotlor neft koni|Samotlor]]) | Turmush oʻrtogʻi = Lenina Vasilyevna Abazarova | imzo = }} '''Vladimir Alekseyevich Abazarov''' — (1930-yil 6-may — 2003-yil 13-may) — taniqli [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|sovet]] geologi. Gʻarbiy Sibirda yirik va noyob neft konlarini ochishda ishtirok etgan. V.A Abazarov Rossiyaning eng yirik Samotlor neft konining kashfiyotchisi. == Hayoti == 1930-yil 6-mayda Tixovskiy fermasida (hozirgi [[Krasnoarmeyskiy tumani (Krasnodar oʻlkasi)|Krasnodar oʻlkasining Krasnoarmeyskiy tumani]]) tugʻilgan. 1948-yilda u oʻrta maktabni tugatdi va „Krasnoarmeiskiy“ sholi sovxoziga hisobchi boʻlib ishga ketdi, xoʻjalik komsomol tashkilotiga rahbarlik qildi. Dastlab u 1948-yilda MAIga kirishni va akasi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.8oapvo.su/history-logs/152-62-iap|sarlavha=Абазаров Б. А.|format=html|nashriyot=Сайт ветеранов 8-й отдельной армии ПВО|qaralgan sana=11-aprel 2011-yil|til=ruscha|arxivurl=https://www.webcitation.org/696z7r1Ep?url=http://www.8oapvo.su/history-logs/152-62-iap|arxivsana=2012-07-12}}</ref> kabi uchuvchi boʻlishni xohladi (keyinchalik u 62-qiruvchi aviatsiya polkining komandiri boʻldi). 1949-yilda [[Grozniy davlat neft texnika universiteti|Grozniy neft institutiga]] oʻqishga kirdi va 1954-yilda uni tugatib, kon burgʻulash muhandisi mutaxassisligini oldi. 1959-yilgacha [[Krasnodar oʻlkasi]] va Stalingrad viloyatidagi burgʻulash korxonalarida muhandis, burgʻulash ustasi, burgʻulash boshligʻi, chuqur quduqlarni sinash ustaxonasi boshligʻi boʻlib ishlagan. 1960-yil mart oyida [[Ervi, Raul-Yuriy Georgievich|Yu. G. Ervining]] taklifiga binoan V. A. Abazarov Tyumenga keldi. 1960—1962-yillarda Xanti-Mansiysk, keyin esa Berezovskaya geologiya-qidiruv ekspeditsiyasi bosh muhandisi boʻlib ishlagan. 1962-yilda Megion neft qidiruv ekspeditsiyasi boshligʻi etib tayinlandi. U birinchi navbatda Megion konida neft zaxiralarini qidirish va tayyorlash sur’atlarini oshirishni ustuvor vazifa qilib qoʻydi. Oʻsha yilning iyun oyida Abazarov Megionga kelganida, [[Norkin, Grigoriy Ivanovich|G]]' [[Norkin, Grigoriy Ivanovich|VA.]] [[Norkin, Grigoriy Ivanovich|Norkin]] Ekspeditsiya doirasida faqat bitta Megion neft koni topildi, u yerda uchta quduq qazildi. Abazarov qurilish boʻlimi tashkil etib, aniq dastur — shinam yogʻoch uy-joylar, ijtimoiy-madaniy ob’ektlar va sanoat bazasini qurish boʻyicha ish olib bordi va buning natijasi uzoq kutilmadi. Har yili Megion neft-qidiruv ekspeditsiyasi burgʻulash hajmini oshirdi. Vatinskoye, Severo-Pokurskoye, Aganskoye va Nijnevartovskoye neft konlari, keyin 1965-yilda Samotlor va Sorominskoye neft konlari ochildi. 1967-yilda Varyoganskoye yirik neft va gaz koni, 1968-yilda Malo-Chernogorskoye, 1970-yilda Bolshe-Chernogorskoye ochildi. Tyumenskoe va Severo-Varioganskoe, Megion geologlari tomonidan 135 dan ortiq neft va gaz konlari topilgan. 1970-yilda Megion neft-qidiruv ekspeditsiyasi xodimlari „Shon-sharaf belgisi“ ordeni bilan taqdirlandi. 1971—1974-yillarda „Megionneft“ neft va gaz qazib chiqarish boshqarmasi boshligʻi. 1975—1976-yillarda Qora neft va gaz qidiruv ekspeditsiyasi boshligʻi, 1976—1977-yillarda „Obneftgazgeologiya“ [[ishlab chiqarish birlashmasi]] texnologik boʻlimi boshligʻi. 1977—1980-yillarda „Nijnevartovskneftegaz“ ishlab chiqarish birlashmasi burgʻulash boʻlimi boshligʻining oʻrinbosari, 1980—1981-yillarda „Belozerneft“ neft va gaz qazib olish boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari. 1983—1992-yillarda Yujno-Tarkosalinsk va Yamal neft qidiruv ekspeditsiyalarining boshligʻi boʻlib ishlagan. Abazarovni odamlar juda qattiqqoʻl, lekin nihoyatda adolatli inson sifatida eslab qolishgan. „U fidokorona mehnat qildi, vaqtini ham kuchini ham ayamadi. Qanchalik qiyin boʻlmasin u oʻz lavozimida qoldi. Vladimir Alekseevich qaroqchilarni yoqtirmaslikni, odamlarga nisbatan ishonchli, doʻstona munosabatda boʻlishni bilardi“<ref>{{Книга|автор=[[Токарев, Владимир Дмитриевич|В. Д. Токарев]], [[Лидов, Алексей Петрович|А. П. Лидов]].|заглавие=Эпоха Эрвье|место=Москва|издательство=[[Сибургео]]|год=2009|страницы=150|страниц=366}}</ref>. 1992-yilda nafaqaga chiqqanidan keyin ham V. A. Abazarov astoydil mehnat qilishda davom etdi. Uning tashabbusi bilan „Tyumen neft-gaz kompleksi yaratuvchilarning turmush sharoitini yaxshilash boʻyicha aniq chora-tadbirlar koʻrish, maʼnaviy-axloqiy, madaniy qadriyatlar va anʼanalarni asrash va rivojlantirish boʻldi“<ref>{{Статья|title=Помогите тем, кто создавал и защищал страну|url=http://www.promved.ru/articles/article.phtml?id=382&nomer=15}}</ref>. 2003-yil 13-mayda vafot etgan. U [[Tyumen|Tyumendagi]] Chervishevskiy qabristoniga dafn etilgan. == Oila azolari == * otasi — Abazarov Aleksey Nikolaevich * onasi — Abazarova Mariya Vasilevna * birinchi xotini — Abazarova Raisa Ivanovna * ikkinchi xotini — Abazarova Lenina Vasilevna * qizi — Abazarova Tatyana Vladimirovna == Mukofotlar == * [[Lenin ordeni]] (1966) * Lenin mukofoti (1970) — Oʻrta Ob mintaqasida yirik neft konlarini kashf etgani va sanoat zahiralarini jadal tayyorlash uchun. * [[Dala kashfiyotchisi]] (1976, [[Samotlor neft koni|Samotlor]]) * [[Tyumen viloyati]] Nijnevartovskiy tumanining faxriy fuqarosi (1997) == Xotira == * Vladimir Abazarov nomi — Nijnevartovsk neft va gaz mintaqasida, [[Nijnevartovsk|Nijnevartovskdan]] 43 km sharqda joylashgan neft koni. * [[Megion|Megiondagi]] koʻcha ham uning nomi bilan atalgan. Bu yerda, „Slavneft-Megionneftegazgeologiya“ korxonasi binosida afsonaviy Megion kashshof geologi xotirasiga yodgorlik lavhasi oʻrnatildi. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Книга|автор=[[Токарев, Владимир Дмитриевич|В. Д. Токарев]], [[Лидов, Алексей Петрович|А. П. Лидов]].|часть=|заглавие=Эпоха Эрвье|оригинал=|ссылка=|ответственный=|издание=|место=Москва|издательство=[[Сибургео]]|год=2009|том=|страницы=|страниц=366|серия=|isbn=|тираж=}} * {{Книга|автор=|часть=|заглавие=Биография Великого подвига: Тюменская геология: Годы. Люди. События (1953—2003)|оригинал=|ссылка=|ответственный=|издание=|место=[[Екатеринбург]]|издательство=[[Средне-Уральское книжное издательство]]|год=2003|том=|страницы=|страниц=688|серия=|isbn=|тираж=}} * {{Статья|title=Память — категория духовная…|url=http://www.t-i.ru/article/15353/|archive-date=2012-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321161044/http://www.t-i.ru/article/15353/}} * {{Книга|автор=|часть=|заглавие=Человек эпохи: Владимир Абазаров|оригинал=|ссылка=https://admhmao.ru/culture/raznoe/2007/12_09_07.htm|ответственный=ред.-сост. Л. В. Цареградская|издание=|место=[[Ханты-Мансийск]]|издательство=[[Полиграфист (издательство)|Полиграфист]]|год=2007|том=|страницы=|страниц=79|серия=Именные месторождения Югры|isbn=978-5-89846-622-0|тираж=1000}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110718173053/https://admhmao.ru/culture/raznoe/2007/12_09_07.htm |date=2011-07-18 }} Arxivnaya kopiya ot 18-iyulya 2011 na Wayback Machine * {{Статья|title=Помогите тем, кто создавал и защищал страну|url=http://www.promved.ru/articles/article.phtml?id=382&nomer=15}} {{DEFAULTSORT:Abazrov, Vladimir}} [[Turkum:2003-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:13-mayda vafot etganlar]] [[Turkum:1930-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:6-mayda tugʻilganlar]] [[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]] sbnbf9q7t5g5uqa39hd8ilrfs57l6y0 6274133 6274132 2026-09-21T04:40:27Z Sherzod11W 273619 6274133 wikitext text/x-wiki {{Olim bilgiqutisi | ismi = Vladimir Alekseyevich Abazarov | tasvir = | tasvir eni = | tugʻilgan_sanasi = 1930-yil 6-may | tugʻilgan joyi = Tixovskiy xutor, Krasnodar oʻlkasi, Rossiya | vafot_sanasi = 2003-yil 13-may (73 yosh) | vafot etgan joyi = Tyumen, Rossiya | fuqaroligi = | Kasbi = geolog | sohasi = | Ilmiy unvoni = | mukofotlari = * [[Lenin ordeni]] (1966) * [[Dala kashfiyotchisi]] (1976, [[Samotlor neft koni|Samotlor]]) | Turmush oʻrtogʻi = Lenina Vasilyevna Abazarova | imzo = }} '''Vladimir Alekseyevich Abazarov''' — (1930-yil 6-may — 2003-yil 13-may) — taniqli [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|sovet]] geologi. Gʻarbiy Sibirda yirik va noyob neft konlarini ochishda ishtirok etgan. V.A Abazarov Rossiyaning eng yirik Samotlor neft konining kashfiyotchisi. == Hayoti == 1930-yil 6-mayda Tixovskiy fermasida (hozirgi [[Krasnoarmeyskiy tumani (Krasnodar oʻlkasi)|Krasnodar oʻlkasining Krasnoarmeyskiy tumani]]) tugʻilgan. 1948-yilda u oʻrta maktabni tugatdi va „Krasnoarmeiskiy“ sholi sovxoziga hisobchi boʻlib ishga ketdi, xoʻjalik komsomol tashkilotiga rahbarlik qildi. Dastlab u 1948-yilda MAIga kirishni va akasi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.8oapvo.su/history-logs/152-62-iap|sarlavha=Абазаров Б. А.|format=html|nashriyot=Сайт ветеранов 8-й отдельной армии ПВО|qaralgan sana=11-aprel 2011-yil|til=ruscha|arxivurl=https://www.webcitation.org/696z7r1Ep?url=http://www.8oapvo.su/history-logs/152-62-iap|arxivsana=2012-07-12}}</ref> kabi uchuvchi boʻlishni xohladi (keyinchalik u 62-qiruvchi aviatsiya polkining komandiri boʻldi). 1949-yilda [[Grozniy davlat neft texnika universiteti|Grozniy neft institutiga]] oʻqishga kirdi va 1954-yilda uni tugatib, kon burgʻulash muhandisi mutaxassisligini oldi. 1959-yilgacha [[Krasnodar oʻlkasi]] va Stalingrad viloyatidagi burgʻulash korxonalarida muhandis, burgʻulash ustasi, burgʻulash boshligʻi, chuqur quduqlarni sinash ustaxonasi boshligʻi boʻlib ishlagan. 1960-yil mart oyida [[Ervi, Raul-Yuriy Georgievich|Yu. G. Ervining]] taklifiga binoan V. A. Abazarov Tyumenga keldi. 1960—1962-yillarda Xanti-Mansiysk, keyin esa Berezovskaya geologiya-qidiruv ekspeditsiyasi bosh muhandisi boʻlib ishlagan. 1962-yilda Megion neft qidiruv ekspeditsiyasi boshligʻi etib tayinlandi. U birinchi navbatda Megion konida neft zaxiralarini qidirish va tayyorlash sur’atlarini oshirishni ustuvor vazifa qilib qoʻydi. Oʻsha yilning iyun oyida Abazarov Megionga kelganida, [[Norkin, Grigoriy Ivanovich|G]]' [[Norkin, Grigoriy Ivanovich|VA.]] [[Norkin, Grigoriy Ivanovich|Norkin]] Ekspeditsiya doirasida faqat bitta Megion neft koni topildi, u yerda uchta quduq qazildi. Abazarov qurilish boʻlimi tashkil etib, aniq dastur — shinam yogʻoch uy-joylar, ijtimoiy-madaniy ob’ektlar va sanoat bazasini qurish boʻyicha ish olib bordi va buning natijasi uzoq kutilmadi. Har yili Megion neft-qidiruv ekspeditsiyasi burgʻulash hajmini oshirdi. Vatinskoye, Severo-Pokurskoye, Aganskoye va Nijnevartovskoye neft konlari, keyin 1965-yilda Samotlor va Sorominskoye neft konlari ochildi. 1967-yilda Varyoganskoye yirik neft va gaz koni, 1968-yilda Malo-Chernogorskoye, 1970-yilda Bolshe-Chernogorskoye ochildi. Tyumenskoe va Severo-Varioganskoe, Megion geologlari tomonidan 135 dan ortiq neft va gaz konlari topilgan. 1970-yilda Megion neft-qidiruv ekspeditsiyasi xodimlari „Shon-sharaf belgisi“ ordeni bilan taqdirlandi. 1971—1974-yillarda „Megionneft“ neft va gaz qazib chiqarish boshqarmasi boshligʻi. 1975—1976-yillarda Qora neft va gaz qidiruv ekspeditsiyasi boshligʻi, 1976—1977-yillarda „Obneftgazgeologiya“ [[ishlab chiqarish birlashmasi]] texnologik boʻlimi boshligʻi. 1977—1980-yillarda „Nijnevartovskneftegaz“ ishlab chiqarish birlashmasi burgʻulash boʻlimi boshligʻining oʻrinbosari, 1980—1981-yillarda „Belozerneft“ neft va gaz qazib olish boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari. 1983—1992-yillarda Yujno-Tarkosalinsk va Yamal neft qidiruv ekspeditsiyalarining boshligʻi boʻlib ishlagan. Abazarovni odamlar juda qattiqqoʻl, lekin nihoyatda adolatli inson sifatida eslab qolishgan. „U fidokorona mehnat qildi, vaqtini ham kuchini ham ayamadi. Qanchalik qiyin boʻlmasin u oʻz lavozimida qoldi. Vladimir Alekseevich qaroqchilarni yoqtirmaslikni, odamlarga nisbatan ishonchli, doʻstona munosabatda boʻlishni bilardi“<ref>{{Книга|автор=[[Токарев, Владимир Дмитриевич|В. Д. Токарев]], [[Лидов, Алексей Петрович|А. П. Лидов]].|заглавие=Эпоха Эрвье|место=Москва|издательство=[[Сибургео]]|год=2009|страницы=150|страниц=366}}</ref>. 1992-yilda nafaqaga chiqqanidan keyin ham V. A. Abazarov astoydil mehnat qilishda davom etdi. Uning tashabbusi bilan „Tyumen neft-gaz kompleksi yaratuvchilarning turmush sharoitini yaxshilash boʻyicha aniq chora-tadbirlar koʻrish, maʼnaviy-axloqiy, madaniy qadriyatlar va anʼanalarni asrash va rivojlantirish boʻldi“<ref>{{Статья|title=Помогите тем, кто создавал и защищал страну|url=http://www.promved.ru/articles/article.phtml?id=382&nomer=15}}</ref>. 2003-yil 13-mayda vafot etgan. U [[Tyumen|Tyumendagi]] Chervishevskiy qabristoniga dafn etilgan. == Oila azolari == * otasi — Abazarov Aleksey Nikolaevich * onasi — Abazarova Mariya Vasilevna * birinchi xotini — Abazarova Raisa Ivanovna * ikkinchi xotini — Abazarova Lenina Vasilevna * qizi — Abazarova Tatyana Vladimirovna == Mukofotlar == * [[Lenin ordeni]] (1966) * Lenin mukofoti (1970) — Oʻrta Ob mintaqasida yirik neft konlarini kashf etgani va sanoat zahiralarini jadal tayyorlash uchun. * [[Dala kashfiyotchisi]] (1976, [[Samotlor neft koni|Samotlor]]) * [[Tyumen viloyati]] Nijnevartovskiy tumanining faxriy fuqarosi (1997) == Xotira == * Vladimir Abazarov nomi — Nijnevartovsk neft va gaz mintaqasida, [[Nijnevartovsk|Nijnevartovskdan]] 43 km sharqda joylashgan neft koni. * [[Megion|Megiondagi]] koʻcha ham uning nomi bilan atalgan. Bu yerda, „Slavneft-Megionneftegazgeologiya“ korxonasi binosida afsonaviy Megion kashshof geologi xotirasiga yodgorlik lavhasi oʻrnatildi. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Книга|автор=[[Токарев, Владимир Дмитриевич|В. Д. Токарев]], [[Лидов, Алексей Петрович|А. П. Лидов]].|часть=|заглавие=Эпоха Эрвье|оригинал=|ссылка=|ответственный=|издание=|место=Москва|издательство=[[Сибургео]]|год=2009|том=|страницы=|страниц=366|серия=|isbn=|тираж=}} * {{Книга|автор=|часть=|заглавие=Биография Великого подвига: Тюменская геология: Годы. Люди. События (1953—2003)|оригинал=|ссылка=|ответственный=|издание=|место=[[Екатеринбург]]|издательство=[[Средне-Уральское книжное издательство]]|год=2003|том=|страницы=|страниц=688|серия=|isbn=|тираж=}} * {{Статья|title=Память — категория духовная…|url=http://www.t-i.ru/article/15353/|archive-date=2012-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321161044/http://www.t-i.ru/article/15353/}} * {{Книга|автор=|часть=|заглавие=Человек эпохи: Владимир Абазаров|оригинал=|ссылка=https://admhmao.ru/culture/raznoe/2007/12_09_07.htm|ответственный=ред.-сост. Л. В. Цареградская|издание=|место=[[Ханты-Мансийск]]|издательство=[[Полиграфист (издательство)|Полиграфист]]|год=2007|том=|страницы=|страниц=79|серия=Именные месторождения Югры|isbn=978-5-89846-622-0|тираж=1000}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110718173053/https://admhmao.ru/culture/raznoe/2007/12_09_07.htm |date=2011-07-18 }} Arxivnaya kopiya ot 18-iyulya 2011 na Wayback Machine * {{Статья|title=Помогите тем, кто создавал и защищал страну|url=http://www.promved.ru/articles/article.phtml?id=382&nomer=15}} {{DEFAULTSORT:Abazrov, Vladimir}} [[Turkum:2003-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:13-mayda vafot etganlar]] [[Turkum:1930-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:6-mayda tugʻilganlar]] [[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]] 324krimd69mik1u2fhgvhyiufg8chcr 6274134 6274133 2026-09-21T04:40:37Z Sherzod11W 273619 6274134 wikitext text/x-wiki {{Olim bilgiqutisi | ismi = Vladimir Alekseyevich Abazarov | tasvir = | tasvir eni = | tugʻilgan_sanasi = 1930-yil 6-may | tugʻilgan joyi = Tixovskiy xutor, Krasnodar oʻlkasi, Rossiya | vafot_sanasi = 2003-yil 13-may (73 yosh) | vafot etgan joyi = Tyumen, Rossiya | fuqaroligi = | Kasbi = geolog | sohasi = | Ilmiy unvoni = | mukofotlari = * [[Lenin ordeni]] (1966) * [[Dala kashfiyotchisi]] (1976, [[Samotlor neft koni|Samotlor]]) | Turmush oʻrtogʻi = Lenina Vasilyevna Abazarova | imzo = }} '''Vladimir Alekseyevich Abazarov''' — (1930-yil 6-may — 2003-yil 13-may) — taniqli [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|sovet]] geologi. Gʻarbiy Sibirda yirik va noyob neft konlarini ochishda ishtirok etgan. V.A Abazarov Rossiyaning eng yirik Samotlor neft konining kashfiyotchisi. == Hayoti == 1930-yil 6-mayda Tixovskiy fermasida (hozirgi [[Krasnoarmeyskiy tumani (Krasnodar oʻlkasi)|Krasnodar oʻlkasining Krasnoarmeyskiy tumani]]) tugʻilgan. 1948-yilda u oʻrta maktabni tugatdi va „Krasnoarmeiskiy“ sholi sovxoziga hisobchi boʻlib ishga ketdi, xoʻjalik komsomol tashkilotiga rahbarlik qildi. Dastlab u 1948-yilda MAIga kirishni va akasi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.8oapvo.su/history-logs/152-62-iap|sarlavha=Абазаров Б. А.|format=html|nashriyot=Сайт ветеранов 8-й отдельной армии ПВО|qaralgan sana=11-aprel 2011-yil|til=ruscha|arxivurl=https://www.webcitation.org/696z7r1Ep?url=http://www.8oapvo.su/history-logs/152-62-iap|arxivsana=2012-07-12}}</ref> kabi uchuvchi boʻlishni xohladi (keyinchalik u 62-qiruvchi aviatsiya polkining komandiri boʻldi). 1949-yilda [[Grozniy davlat neft texnika universiteti|Grozniy neft institutiga]] oʻqishga kirdi va 1954-yilda uni tugatib, kon burgʻulash muhandisi mutaxassisligini oldi. 1959-yilgacha [[Krasnodar oʻlkasi]] va Stalingrad viloyatidagi burgʻulash korxonalarida muhandis, burgʻulash ustasi, burgʻulash boshligʻi, chuqur quduqlarni sinash ustaxonasi boshligʻi boʻlib ishlagan. 1960-yil mart oyida [[Ervi, Raul-Yuriy Georgievich|Yu. G. Ervining]] taklifiga binoan V. A. Abazarov Tyumenga keldi. 1960—1962-yillarda Xanti-Mansiysk, keyin esa Berezovskaya geologiya-qidiruv ekspeditsiyasi bosh muhandisi boʻlib ishlagan. 1962-yilda Megion neft qidiruv ekspeditsiyasi boshligʻi etib tayinlandi. U birinchi navbatda Megion konida neft zaxiralarini qidirish va tayyorlash sur’atlarini oshirishni ustuvor vazifa qilib qoʻydi. Oʻsha yilning iyun oyida Abazarov Megionga kelganida, [[Norkin, Grigoriy Ivanovich|G]]' [[Norkin, Grigoriy Ivanovich|VA.]] [[Norkin, Grigoriy Ivanovich|Norkin]] Ekspeditsiya doirasida faqat bitta Megion neft koni topildi, u yerda uchta quduq qazildi. Abazarov qurilish boʻlimi tashkil etib, aniq dastur — shinam yogʻoch uy-joylar, ijtimoiy-madaniy ob’ektlar va sanoat bazasini qurish boʻyicha ish olib bordi va buning natijasi uzoq kutilmadi. Har yili Megion neft-qidiruv ekspeditsiyasi burgʻulash hajmini oshirdi. Vatinskoye, Severo-Pokurskoye, Aganskoye va Nijnevartovskoye neft konlari, keyin 1965-yilda Samotlor va Sorominskoye neft konlari ochildi. 1967-yilda Varyoganskoye yirik neft va gaz koni, 1968-yilda Malo-Chernogorskoye, 1970-yilda Bolshe-Chernogorskoye ochildi. Tyumenskoe va Severo-Varioganskoe, Megion geologlari tomonidan 135 dan ortiq neft va gaz konlari topilgan. 1970-yilda Megion neft-qidiruv ekspeditsiyasi xodimlari „Shon-sharaf belgisi“ ordeni bilan taqdirlandi. 1971—1974-yillarda „Megionneft“ neft va gaz qazib chiqarish boshqarmasi boshligʻi. 1975—1976-yillarda Qora neft va gaz qidiruv ekspeditsiyasi boshligʻi, 1976—1977-yillarda „Obneftgazgeologiya“ [[ishlab chiqarish birlashmasi]] texnologik boʻlimi boshligʻi. 1977—1980-yillarda „Nijnevartovskneftegaz“ ishlab chiqarish birlashmasi burgʻulash boʻlimi boshligʻining oʻrinbosari, 1980—1981-yillarda „Belozerneft“ neft va gaz qazib olish boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari. 1983—1992-yillarda Yujno-Tarkosalinsk va Yamal neft qidiruv ekspeditsiyalarining boshligʻi boʻlib ishlagan. Abazarovni odamlar juda qattiqqoʻl, lekin nihoyatda adolatli inson sifatida eslab qolishgan. „U fidokorona mehnat qildi, vaqtini ham kuchini ham ayamadi. Qanchalik qiyin boʻlmasin u oʻz lavozimida qoldi. Vladimir Alekseevich qaroqchilarni yoqtirmaslikni, odamlarga nisbatan ishonchli, doʻstona munosabatda boʻlishni bilardi“<ref>{{Книга|автор=[[Токарев, Владимир Дмитриевич|В. Д. Токарев]], [[Лидов, Алексей Петрович|А. П. Лидов]].|заглавие=Эпоха Эрвье|место=Москва|издательство=[[Сибургео]]|год=2009|страницы=150|страниц=366}}</ref>. 1992-yilda nafaqaga chiqqanidan keyin ham V. A. Abazarov astoydil mehnat qilishda davom etdi. Uning tashabbusi bilan „Tyumen neft-gaz kompleksi yaratuvchilarning turmush sharoitini yaxshilash boʻyicha aniq chora-tadbirlar koʻrish, maʼnaviy-axloqiy, madaniy qadriyatlar va anʼanalarni asrash va rivojlantirish boʻldi“<ref>{{Статья|title=Помогите тем, кто создавал и защищал страну|url=http://www.promved.ru/articles/article.phtml?id=382&nomer=15}}</ref>. 2003-yil 13-mayda vafot etgan. U [[Tyumen|Tyumendagi]] Chervishevskiy qabristoniga dafn etilgan. == Oila azolari == * otasi — Abazarov Aleksey Nikolaevich * onasi — Abazarova Mariya Vasilevna * birinchi xotini — Abazarova Raisa Ivanovna * ikkinchi xotini — Abazarova Lenina Vasilevna * qizi — Abazarova Tatyana Vladimirovna == Mukofotlar == * [[Lenin ordeni]] (1966) * Lenin mukofoti (1970) — Oʻrta Ob mintaqasida yirik neft konlarini kashf etgani va sanoat zahiralarini jadal tayyorlash uchun. * [[Dala kashfiyotchisi]] (1976, [[Samotlor neft koni|Samotlor]]) * [[Tyumen viloyati]] Nijnevartovskiy tumanining faxriy fuqarosi (1997) == Xotira == * Vladimir Abazarov nomi — Nijnevartovsk neft va gaz mintaqasida, [[Nijnevartovsk|Nijnevartovskdan]] 43 km sharqda joylashgan neft koni. * [[Megion|Megiondagi]] koʻcha ham uning nomi bilan atalgan. Bu yerda, „Slavneft-Megionneftegazgeologiya“ korxonasi binosida afsonaviy Megion kashshof geologi xotirasiga yodgorlik lavhasi oʻrnatildi. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Книга|автор=[[Токарев, Владимир Дмитриевич|В. Д. Токарев]], [[Лидов, Алексей Петрович|А. П. Лидов]].|часть=|заглавие=Эпоха Эрвье|оригинал=|ссылка=|ответственный=|издание=|место=Москва|издательство=[[Сибургео]]|год=2009|том=|страницы=|страниц=366|серия=|isbn=|тираж=}} * {{Книга|автор=|часть=|заглавие=Биография Великого подвига: Тюменская геология: Годы. Люди. События (1953—2003)|оригинал=|ссылка=|ответственный=|издание=|место=[[Екатеринбург]]|издательство=[[Средне-Уральское книжное издательство]]|год=2003|том=|страницы=|страниц=688|серия=|isbn=|тираж=}} * {{Статья|title=Память — категория духовная…|url=http://www.t-i.ru/article/15353/|archive-date=2012-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321161044/http://www.t-i.ru/article/15353/}} * {{Книга|автор=|часть=|заглавие=Человек эпохи: Владимир Абазаров|оригинал=|ссылка=https://admhmao.ru/culture/raznoe/2007/12_09_07.htm|ответственный=ред.-сост. Л. В. Цареградская|издание=|место=[[Ханты-Мансийск]]|издательство=[[Полиграфист (издательство)|Полиграфист]]|год=2007|том=|страницы=|страниц=79|серия=Именные месторождения Югры|isbn=978-5-89846-622-0|тираж=1000}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110718173053/https://admhmao.ru/culture/raznoe/2007/12_09_07.htm |date=2011-07-18 }} Arxivnaya kopiya ot 18-iyulya 2011 na Wayback Machine * {{Статья|title=Помогите тем, кто создавал и защищал страну|url=http://www.promved.ru/articles/article.phtml?id=382&nomer=15}} {{DEFAULTSORT:Abazrov, Vladimir}} [[Turkum:2003-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:13-mayda vafot etganlar]] [[Turkum:1930-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:6-mayda tugʻilganlar]] [[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]] eg4q1tj3d9gtrp2hfxqsd9t3v8wouux 0 833091 6274240 5826110 2026-09-21T05:06:39Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274240 wikitext text/x-wiki {{Xokkeychi bilgiqutisi | name = Nick Ebert | image = Hartford Wolf Pack - Nick Ebert.jpg | image_size = | caption = Ebert [[Hartford Wolf Pack]] klubida 2019-yil | birth_date = {{birth date and age|1994|5|11}} | birth_place = [[Livingston, New Jersey]], [[AQSH]] | death_date = | death_place = | height_ft = 6 | height_in = 1 | weight_lb = 205 | position = [[himoyachi]] | shoots = oʻng qanot | league = [[Kontinental Hockey League|KHL]] | team = [[Avtomobilist Yekaterinburg]] | prospect_league = | prospect_team = | former_teams = [[HC Slovan Bratislava]]<br />[[Örebro HK]] | ntl_team = | draft = 211-oʻrindagi tanlov | draft_year = 2012 | draft_team = [[Los Angeles Kings]] | career_start = 2013 | career_end = }} '''Nick Ebert''' ('''{{talaffuz|Nik Ebert}})''' (1994-yil 11-mayda tugʻilgan) — [[Amerikaliklar|amerikalik]] professional xokkeychi. Nick Ebert hozirda [[Kontinental Xokkey Ligasi]] (KHL) vakili „[[Avtomobilist Yekaterinburg]]“ xokkey klubi safida oʻynaydi. == Oʻyin faoliyati == Nick Ebert 2010-yilda „[[Windsor Spitfires]]“ xokkey klubi safiga qoʻshildi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=First Round Pick Nick Ebert Commits to the Windsor Spitfires|url=http://ontariohockeyleague.com/first-round-pick-nick-ebert-commits-to-the-windsor-spitfires/|ish=ontariohockeyleague.com|qaralgan sana=November 8, 2018|sana=August 30, 2010}}</ref>. Nick Ebert 2010—2011-yilgi mavsum yakunida klubning birinchi jamoasi safiga tayinlandi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=OHL All-Rookie Teams for 2010-11|url=http://ontariohockeyleague.com/ohl-all-rookie-teams-for-2010-11/|ish=ontariohockeyleague.com|qaralgan sana=November 8, 2018|sana=April 8, 2011}}</ref>. Nick Ebert 2012-yilgi NHL kirish loyihasi doirasida 211-oʻrindagi tanlov asosida „[[Los Angeles Kings]]“ xokkey klubi safiga qoʻshildi<ref>{{Veb manbasi|muallif=Benneian|ism=Rob|sarlavha=Ebert eager to prove teams wrong|url=http://themediaplex.com/ebert-eager-to-prove-teams-wrong/|ish=themediaplex.com|qaralgan sana=November 8, 2018|sana=June 5, 2012}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Nick Ebert 2014-yilning 28-mayida „Los Angeles Kings“ xokkey klubi bilan uch yillik boshlang‘ich darajadagi shartnoma imzoladi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=KINGS SIGN EBERT|url=https://www.manchestermonarchs.com/en/news/2014/5/kings-sign-ebert-357|ish=manchestermonarchs.com|qaralgan sana=November 8, 2018|sana=May 28, 2014|arxivsana=2018-11-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181109070704/https://www.manchestermonarchs.com/en/news/2014/5/kings-sign-ebert-357}}</ref>. Keyingi mavsumda Nick Ebert „[[Manchester Monarchs]]“ xokkey klubi bilan Calder kubogini qoʻlga kiritdi<ref name="Calder">{{Veb manbasi|sarlavha=Former Storm win Calder Cup with Monarchs|url=http://guelphstorm.com/former-storm-win-calder-cup-with-monarchs|ish=guelphstorm.com|qaralgan sana=November 8, 2018|sana=June 17, 2015}}</ref>. 2016-yil iyun oyida Nick Ebert „Los Angeles Kings“ xokkey klubi tomonidan [[Jack Campbell]] evaziga „Dallas Stars“ xokkey klubiga almashtirildi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.nhl.com/stars/news/dallas-stars-acquire-defenseman-nick-ebert-from-the-los-angeles-kings-in-exchange-for-goaltender-jack-campbell/c-887306/|sarlavha=Dallas Stars Acquire Defenseman Nick Ebert From The Los Angeles Kings In Exchange For Goaltender Jack Campbell|ish=NHL.com}}</ref>. Nick Ebert 2016—2017-yilgi mavsumda „Dallas Stars“ xokkey klubining oʻquv-mashgʻulot yigʻinida qatnashdi. Nick Ebert 2017-yil 7-avgustda [[Kontinental Xokkey Ligasi]] (KHL) vakili „[[HC Slovan Bratislava]]“ xokkey klubi bilan shartnoma imzolashga rozi boʻldi. Shu bilan Nick Ebert Shimoliy Amerikadagi xokkeychilik faoliyatini toʻxtatdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Nick Ebert: Signs with KHL team|url=https://www.cbssports.com/fantasy/hockey/news/nick-ebert-signs-with-khl-team/|ish=cbssports.com|qaralgan sana=November 8, 2018|sana=August 7, 2017}}</ref><ref>{{Tweet manbasi|number=892654109660258304|user=hcslovanba|title=Dman Nick Ebert signed one year contract with #hcslovan. @khl #VerniSlovanu.|date=August 2, 2017}}</ref>. 2018-yil fevral oyida Nick Ebert Shvetsiya Xokkey Ligasi (SHL) vakili „[[Örebro HK]]“ jamoasi bilan shartnoma imzoladi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Nick Ebert klar för Örebro Hockey|url=https://www.orebrohockey.se/artikel/qq2fajdc5-3afc1/nick-ebert-klar-for-orebro-hockey|ish=orebrohockey.se|qaralgan sana=November 7, 2018|til=Swedish}}</ref><ref>{{Tweet manbasi|number=961296060416233474|user=StevenEllisNHL|title=Former #LAKings prospect Nick Ebert has signed with Örebro HK in Sweden after playing in 44 games with the KHL's HC Slovan Bratislava.|date=February 7, 2018}}</ref>. Nick Ebert 2018—2019-yillarda „Örebro HK“ xokkey klubi bilan birinchi toʻliq mavsumini oʻtkazdi. 2019-yil iyun oyida Ebert Shimoliy Amerikaga qaytdi va NHLning „Ottawa Senators“ xokkey klubi bilan bir yillik ikki tomonlama shartnoma imzoladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.nhl.com/senators/news/senators-sign-defenceman-nick-ebert-to-a-one-year-two-way-contract/c-307784750|sarlavha=Senators sign defenceman Nick Ebert|nashriyot=Ottawa Senators|sana=June 10, 2019|qaralgan sana=June 10, 2019}}</ref>. Keyin, Nick Ebert 2019—2020-yilgi mavsumni „[[Belleville Senators]]“ xokkey klubi safida oʻtkazdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Senators acquire forward Vladislav Namestnikov from the N.Y. Rangers|url=https://www.nhl.com/senators/news/senators-acquire-forward-vladislav-namestnikov-from-the-ny-rangers/c-309863944|ish=NHL.com|qaralgan sana=8 October 2019|sana=7 October 2019}}</ref>. Ushbu mavsum [[COVID-19 pandemiyasi]] tufayli bekor qilinishidan oldin Nick Ebert 46 oʻyinda klub safida maydonga tushdi. Shundan soʻng, Nick Ebert faoliyatini xorijda davom ettirishni maʼqul koʻrdi va 2022-yilning 5-iyulida Rossiyaning KHL vakili „[[Avtomobilist Yekaterinburg]]“ klubi bilan ikki yillik shartnoma imzoladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.hc-avto.ru/news/7011/|sarlavha=Defenseman Nick Ebert joins Avtomobilist|nashriyot=[[Avtomobilist Yekaterinburg]]|sana=July 5, 2022|qaralgan sana=July 5, 2022|til=Russian|arxivsana=2022-11-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221123123605/https://www.hc-avto.ru/news/7011/}}</ref>. == Faoliyat statistikasi == {| border="0" cellpadding="1" cellspacing="0" style="text-align:center; width:60em" ! colspan="3" bgcolor="#ffffff" | ! rowspan="99" bgcolor="#ffffff" | ! colspan="5" |Muntazam mavsum ! rowspan="99" bgcolor="#ffffff" | ! colspan="5" |Pley-off oʻyinlari |- bgcolor="#e0e0e0" !Mavsum !Klub !Liga !Oʻyin !Gol !Golli uzatma !Ochko !Penalti !Oʻyin !Gol !Golli uzatma !Ochko !Penalti |- |2009—2010 |Waterloo Black Hawks |USHL |53 |6 |12 |18 |26 |3 |1 |0 |1 |0 |- bgcolor="#f0f0f0" |2010—2011 |Windsor Spitfires |OHL |64 |11 |30 |41 |44 |18 |1 |2 |3 |6 |- |2011—2012 |Windsor Spitfires |OHL |66 |6 |33 |39 |58 |4 |0 |2 |2 |8 |- bgcolor="#f0f0f0" |2012—2013 |Windsor Spitfires |OHL |68 |11 |27 |38 |58 |— |— |— |— |— |- |2012—2013 |Ontario Reign |ECHL |4 |0 |3 |3 |2 |10 |2 |5 |7 |0 |- bgcolor="#f0f0f0" |2013—2014 |Windsor Spitfires |OHL |27 |4 |16 |20 |18 |— |— |— |— |— |- |2013—2014 |Guelph Storm |OHL |38 |9 |24 |33 |31 |20 |5 |11 |16 |8 |- bgcolor="#f0f0f0" |2014—2015 |Manchester Monarchs |AHL |45 |8 |6 |14 |18 |2 |0 |0 |0 |0 |- |2015—2016 |Ontario Reign |AHL |44 |2 |10 |12 |28 |4 |0 |0 |0 |2 |- bgcolor="#f0f0f0" |2016—2017 |Texas Stars |AHL |68 |9 |16 |25 |40 |— |— |— |— |— |- |2017—2018 |HC Slovan Bratislava |[[Kontinental Xokkey Ligasi|KHL]] |44 |7 |12 |19 |34 |— |— |— |— |— |- bgcolor="#f0f0f0" |2017—2018 |Örebro HK |SHL |7 |2 |1 |3 |8 |— |— |— |— |— |- |2018—2019 |Örebro HK |SHL |49 |11 |22 |33 |46 |2 |1 |0 |1 |2 |- bgcolor="#f0f0f0" |2019—2020 |Belleville Senators |AHL |1 |0 |0 |0 |0 |— |— |— |— |— |- |2019—2020 |Hartford Wolf Pack |AHL |46 |5 |11 |16 |27 |— |— |— |— |— |- bgcolor="#f0f0f0" |2020—2021 |Örebro HK |SHL |19 |4 |7 |11 |10 |9 |3 |2 |5 |2 |- |2021—2022 |Örebro HK |SHL |49 |9 |23 |32 |32 |6 |0 |1 |1 |9 |- bgcolor="#e0e0e0" ! colspan="3" |KHL (jami) !44 !7 !12 !19 !34 !— !— !— !— !— |- bgcolor="#e0e0e0" ! colspan="3" |SHL (jami) !124 !26 !53 !79 !96 !17 !4 !3 !7 !13 |} == Mukofot va unvonlar == {| class="wikitable" !Mukofot ! Yil ! |- ! colspan="3" | OHL |- | Birinchi yangi jamoa | 2011-yil | |- | CHL eng yaxshi istiqbollari | 2012-yil | |- | J. Ross Robertson kubogi | 2014-yil | |- ! colspan="3" | AHL |- | Calder kubogi chempioni | 2015-yil | <ref>{{Veb manbasi|url=http://www.nhl.com/ice/news.htm?id=770813|sarlavha=Manchester defeats Utica to win Calder Cup|nashriyot=[[National Hockey League]]|sana=2015-06-19|qaralgan sana=2015-06-19}}</ref> |} == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1994-yilda tugʻilganlar]] 134oh3duwf0aqw7vynw7ftg20xat320 0 838746 6274333 6134949 2026-09-21T10:44:38Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274333 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | mavqe = | nomi = | asl nomi = | tasvir = | qaram = | mamlakat = Ukraina | gerb = | bayroq = | gerb tarifi = | bayroq tarifi = | gerb eni = | bayroq eni = | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mintaqa turi = | mintaqa = | jadvalda mintaqa = | tuman turi = | tuman = | tuman 2 = | tuman 3 = | tuman 4 = | tuman 5 = | jadvalda tuman = | jadvalda tuman 2 = | jadvalda tuman 3 = | jadvalda tuman 4 = | jadvalda tuman 5 = | jamoat turi = | jamoat = | jadvalda jamoat = | ichki bolinishi = | rahbar turi = | rahbar = | asos solingan = | ilk eslatilishi = | avvalgi nomlari = | qachondan beri = | maydon = | balandlik turi = | AP markazi balandligi = | iqlim = | rasmiy til = | aholi = | sanalgan yil = | zichlik = | aglomeratsiya = | milliy tarkib = | konfessiyaviy tarkib = | etnoxoronim = | vaqt mintaqasi = | DST = | telefon kodi = | pochta indekslari = | avtomobil kodi = | identifikator turi = | raqamli identifikator = | vebsayt = | sayt tili = }} '''Novgorod-Siversskiy''' ({{Lang-uk|Новгород-Сіверський}} [ˈnɔu̯ɦorod ˈs⁽ʲ⁾iwersʲkɪj]) — [[Ukraina]]ning [[Chernigov viloyati]]dagi tarixiy shahar. Novgorod-Sivers tumanining [[Poytaxt|maʼmuriy markazi]], garchi 2020-yil 18-iyulgacha u viloyat ahamiyatiga ega boʻlgan shahar sifatida qabul qilingan boʻlsada, tuman tarkibiga kirmagan. Novgorod-Siversskiy [[Desna (daryo)|Desna daryosi boʻyida joylashgan]], 330&nbsp;km poytaxt [[Kiyev]]dan. Unda Ukrainaning romadalaridan biri boʻlgan Novgorod-Siversskiy shahar aholi punkiti maʼmuriyati joylashgan<ref name="admreform_2020_nsiverska">{{Veb manbasi|sarlavha=Новгород-Северская городская громада|url=https://gromada.info/ru/obschina/nsiverska/|nashriyot=Портал об'єднаних громад України|til=Russian}}</ref>. 2021-yil holatiga koʻra, uning aholisi 12,647 kishi. == Tarixi == Shahar birinchi marta 1044-yilda yozilgan. 1098-yildan Siveriya knyazligining poytaxti boʻlib, u [[Qipchoqlar|Kumanlar]] (Polovtsy) va boshqa [[dasht]] xalqlarining bosqinlariga qarshi bufer zonasi boʻlib xizmat qilgan. Mahalliy knyazlarning Kumanlarga qarshi koʻplab yurishlaridan biri erta Sharqiy slavyan adabiyotining buyuk yodgorligi — [[Igor polki jangnomasi|"Igorning yurishi haqidagi ertak" ni yaratgan]]. 1239-yilda moʻgʻullar tomonidan shahar vayron qilinganidan keyin u [[Bryansk]] knyazlari, keyin esa [[Buyuk Litva knyazligi|Litva Buyuk Gertsoglari qoʻliga oʻtgan]] . Uni [[Olgerd|Algirdasning]] oʻgʻli Dymitr Korybut boshqargan. [[Moskva buyuk knyazligi|Muskoviya]] bu hududni 1503-yilda Vedrosha jangidan keyin qoʻlga kiritgan, ammo Novgorod-Siverskiy jangida soxta Dmitriy I ga boʻysunib, qiyinchilik davridan keyin uni [[Polsha]]ga yoʻqotgan. ''Nowogród Siewierski'' 1620-yilda Polsha qiroli Sigismund III Vasa tomonidan Magdeburg shahar huquqini bergan. Bu Polshaning eng sharqiy powiat markazi boʻlgan. Shahar Rossiya-Polsha urushi (1654-1667) natijasida [[Rus qirolligi|Rossiyaga]] oʻtgan. Kazaklar davrida u harbiy kompaniya shaharchasi (''sotenne misto'') va keyinchalik polk shaharchasi (''polkove misto'') maqomini olgan. Bular kazak armiyasi va mamlakatidagi harbiy va maʼmuriy boʻlinmalar boʻlgan. Shuningdek, Novgorod-Siversskiy Ukrainaning chap qirgʻogʻining madaniy markaziga aylandi. 1782-1797 yillarda u alohida nomli davlat markaziga aylandi. Keyinchalik uning ahamiyati doimiy ravishda kamaydi. Ikkinchi [[Ikkinchi jahon urushi|jahon urushi paytida]] Novgorod-Siversskiy [[Vermaxt|nemis armiyasi]] tomonidan 1941-yil 26-avgustdan 1943-yil 16-sentyabrgacha bosib olingan. 2020-yil 18-iyulgacha Novgorod-Siverskiy viloyat ahamiyatiga ega boʻlgan shahar sifatida belgilangan va u tuman markazi boʻlsa ham Novgorod-Sivers tumaniga tegishli emas edi. Ukrainaning maʼmuriy islohoti doirasida Chernigov viloyatining tumanlari soni toʻrttaga qisqartirildi, shahar Novgorod-Siversskiy tumaniga birlashtirildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2020-07-18 |title=Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ. |language=uk |work=Голос України |url=http://www.golos.com.ua/article/333466 |access-date=2020-10-03}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Нові райони: карти + склад|url=https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/|nashriyot=Міністерство розвитку громад та територій України|til=uk}}</ref>. 2022-yil 24-fevralda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi paytida u rus kuchlari tomonidan bosib olingan. == Arxitekturasi == Tarixiy ofatlarga qaramay, shaharchada ko‘plab meʼmoriy yodgorliklar saqlanib qolgan, Chernigov davlat tarixiy-arxitektura qo‘riqxonasi filiali tashkil etilgan. Shahar oʻz landshaftida tasodifiy rejalashtirishni saqlab qolishga muvaffaq boʻlgan. Shaharning tarixiy markazining chegarasi noaniqligicha qolmoqda. Turistik diqqatga sazovor joylar jarliklar bilan boʻlingan ikkita baland tepaliklarda joylashgan: Bizning Qutqaruvchimiz va Transfiguratsiya monastiri ansambli va shahar markazi. Davlat ahamiyatiga molik meʼmoriy yodgorliklar qoʻriqxona hududini tashkil etuvchi beshta alohida hududga tarqalgan. Eng katta hudud — Bizning Qutqaruvchimiz va Transfiguratsiya monastirining hududi. Boshqa hududlar — Uspenskiy (Dormition) sobori, yogʻoch Avliyo Nikolay cherkovi, zafarli kamar va savdo arkadalari. Shahar markazida <nowiki>XVIII—XIX</nowiki> asrlarga oid inshootlar va turar-joy binolari mavjud. Shaharning asosiy diqqatga sazovor joyi [[Chernigov]] [[Mitropolit|metropolitenlarining]] sobiq qarorgohi, Qutqaruvchining oʻzgarishi monastiri. Unda [[Neoklassitsizm|neoklassik]] sobori (1791-1796-yillar Djakomo Kuarengi tomonidan ishlab chiqilgan), <nowiki>XVII</nowiki> asrga oid tosh devorlar va <nowiki>XVI</nowiki> asrga oid bir qancha cherkov poydevorlari mavjud. Boshqa diqqatga sazovor joylarga kazaklar barokkosidagi Assotsiatsiya sobori, zafarli arch (1787) va yogʻochdan yasalgan Aziz Nikolay cherkovi (1760) kirgan. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://cult.gov.ua/blog/2008-05-19-205 Novgorod-Siversskiy Chernigov viloyatining rasmiy turizm veb-saytida] (Ukraina tilida, chiroyli fotosuratlar) * [http://podorozh.info/?view=ob&kod=454 Podoroj Ukraïnoyudagi baʼzi saytlar] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110721231509/http://podorozh.info/?view=ob&kod=454 |date=2011-07-21 }} ([[Ukrain tili|ukrain]] tilida, rasmlar bilan) * [http://www.novgorod.com.ua Forum]{{Oʻlikhavola|date=dekabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  (rus tilida, shahar maʼlumotlari asosan rus tilidagi Vikipediyadan koʻchirilgan) * Ikkinchi [[Ikkinchi jahon urushi|Jahon urushi]] paytida [http://www.yadvashem.org/untoldstories/database/index.asp?cid=518 Novgorod-Siversskiy yahudiylarining oʻldirilishi,] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210916104154/https://www.yadvashem.org/untoldstories/database/index.asp?cid=518 |date=2021-09-16 }} Yad Vashem veb-saytida. {{Ukraina viloyatlarining hududiy bo`linmalari}} [[Turkum:Ukraina shaharlari]] [[Turkum:Ukraina viloyatlari]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] qbt3kcwrvqp5qnajk04zpu73ql474vm 0 852512 6273901 4720572 2026-09-20T12:27:43Z Heitor100YT 248368 Adicionada a Bandeira e o Brasão de Nova Cantu - PR. 6273901 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | mavqe = | nomi = | asl nomi = | tasvir = | qaram = | mamlakat = Braziliya | gerb = Brasão do município de Nova Cantu.png | bayroq = Bandeira Nova Cantu.png | gerb tarifi = | bayroq tarifi = | gerb eni = | bayroq eni = | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mintaqa turi = Shtat | mintaqa = Parana (shtat) | jadvalda mintaqa = | tuman turi = | tuman = | tuman 2 = | tuman 3 = | tuman 4 = | tuman 5 = | jadvalda tuman = | jadvalda tuman 2 = | jadvalda tuman 3 = | jadvalda tuman 4 = | jadvalda tuman 5 = | jamoat turi = | jamoat = | jadvalda jamoat = | ichki bolinishi = | rahbar turi = | rahbar = | asos solingan = | ilk eslatilishi = | avvalgi nomlari = | qachondan beri = | maydon = | balandlik turi = | AP markazi balandligi = | iqlim = | rasmiy til = | aholi = | sanalgan yil = | zichlik = | aglomeratsiya = | milliy tarkib = | konfessiyaviy tarkib = | etnoxoronim = | vaqt mintaqasi = | DST = | telefon kodi = | pochta indekslari = | avtomobil kodi = | identifikator turi = | raqamli identifikator = | vebsayt = | sayt tili = }} '''Nova Cantu''' - Braziliyaning Paraná shtatida joylashgan kommunadir.<ref name="IBGE_DTB_2008">{{Veb manbasi|url=https://geoftp.ibge.gov.br/organizacao_do_territorio/estrutura_territorial/divisao_territorial/2008/dtb_2008.zip|sarlavha=Divisão Territorial do Brasil|sana=July 1, 2008|nashriyot=Divisão Territorial do Brasil e Limites Territoriais, Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)|qaralgan sana=December 17, 2009|til=pt}}</ref><ref name="IBGE_Pop_2009">{{Veb manbasi|url=http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/estimativa2009/POP2009_DOU.pdf|sarlavha=Estimativas da população para 1º de julho de 2009|nashriyot=Estimativas de População, Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)|sana=August 14, 2009|qaralgan sana=December 17, 2009|format=[[PDF]]|til=pt}}</ref><ref name="PNUD_IDH_2000">{{Veb manbasi|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20(pelos%20dados%20de%202000).htm|sarlavha=Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil|sana=2000|nashriyot=Atlas do Desenvolvimento Humano, Programa das Nações Unidas para o Desenvolvimento (PNUD)|qaralgan sana=December 17, 2009|til=pt|arxivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arxivsana=October 3, 2009}}</ref><ref name="IBGE_PIB_2005">{{Veb manbasi|url=http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/economia/pibmunicipios/2005/tab01.pdf|sarlavha=Produto Interno Bruto dos Municípios 2002-2005|sana=December 19, 2007|nashriyot=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)|qaralgan sana=December 17, 2009|til=pt}}</ref> == Yana qarang == * Paranadagi munitsipalitetlar ro'yxati == Manbalar == {{Manbalar}}{{Paraná tumani qishloqlari}}{{Municipalities of Paraná}} em42vjgw788s85e119efq4vxryz404t 0 855565 6274025 5137910 2026-09-20T15:34:49Z Heitor100YT 248368 Adicionada a Bandeira e o Brasão de Goioxim - PR. 6274025 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | mavqe = | nomi = | asl nomi = | tasvir = | qaram = | mamlakat = Braziliya | gerb = Brasão de Goioxim - PR.png | bayroq = Bandeira Goioxim.jpg | gerb tarifi = | bayroq tarifi = | gerb eni = | bayroq eni = | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mintaqa turi = Shtat | mintaqa = Parana (shtat) | jadvalda mintaqa = | tuman turi = | tuman = | tuman 2 = | tuman 3 = | tuman 4 = | tuman 5 = | jadvalda tuman = | jadvalda tuman 2 = | jadvalda tuman 3 = | jadvalda tuman 4 = | jadvalda tuman 5 = | jamoat turi = | jamoat = | jadvalda jamoat = | ichki bolinishi = | rahbar turi = | rahbar = | asos solingan = | ilk eslatilishi = | avvalgi nomlari = | qachondan beri = | maydon = | balandlik turi = | AP markazi balandligi = | iqlim = | rasmiy til = | aholi = | sanalgan yil = | zichlik = | aglomeratsiya = | milliy tarkib = | konfessiyaviy tarkib = | etnoxoronim = | vaqt mintaqasi = | DST = | telefon kodi = | pochta indekslari = | avtomobil kodi = | identifikator turi = | raqamli identifikator = | vebsayt = | sayt tili = }} '''Goioxim''' - Braziliyaning [[Parana (shtat)|Paraná]] [[Braziliya hududiy bo'linishi|shtatida]] joylashgan kommunadir . <ref name="IBGE_DTB_2008">{{Veb manbasi|url=https://geoftp.ibge.gov.br/organizacao_do_territorio/estrutura_territorial/divisao_territorial/2008/dtb_2008.zip|sarlavha=Divisão Territorial do Brasil|sana=July 1, 2008|nashriyot=Divisão Territorial do Brasil e Limites Territoriais, Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)|qaralgan sana=December 17, 2009|til=pt}}</ref><ref name="IBGE_Pop_2009">{{Veb manbasi|url=http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/estimativa2009/POP2009_DOU.pdf|sarlavha=Estimativas da população para 1º de julho de 2009|nashriyot=Estimativas de População, Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)|sana=August 14, 2009|qaralgan sana=December 17, 2009|format=[[PDF]]|til=pt}}</ref><ref name="PNUD_IDH_2000">{{Veb manbasi|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20(pelos%20dados%20de%202000).htm|sarlavha=Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil|sana=2000|nashriyot=Atlas do Desenvolvimento Humano, Programa das Nações Unidas para o Desenvolvimento (PNUD)|qaralgan sana=December 17, 2009|til=pt|arxivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arxivsana=October 3, 2009}}</ref><ref name="IBGE_PIB_2005">{{Veb manbasi|url=http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/economia/pibmunicipios/2005/tab01.pdf|sarlavha=Produto Interno Bruto dos Municípios 2002-2005|sana=December 19, 2007|nashriyot=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)|qaralgan sana=December 17, 2009|til=pt|arxivurl=https://web.archive.org/web/20081002024524/http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/economia/pibmunicipios/2005/tab01.pdf|arxivsana=October 2, 2008}}</ref> == Yana qarang == * Paranadagi munitsipalitetlar ro'yxati == Manbalar == {{Manbalar}}{{Paraná tumani qishloqlari}} dv5j3mvw79ba8gplr1gutxx3gqbn8py 0 857722 6274090 6266928 2026-09-21T00:05:24Z CitationAuditor 145149 6274090 wikitext text/x-wiki {{Adib | Ism = Yusuf Bolat | Ism (oz tilida) = {{Lang-crh|Yusuf Memet oğlu Bolat, Юсуф Мемет огълу Болат}} | Surat = | To`liq ismi = | Taxallus = | Tavallud sanasi = {{tugʻilgan sanasi|1909|3|16}} | Tavallud joyi = [[Alushta]] [[Rossiya imperiyasi]] | Vafot sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|1986|10|22|1909|3|16}} | Vafot joyi = [[Toshkent]] [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi]] | Fuqarolik = {{flagicon|SSSR}} | Kasb = yozuvchisi, dramaturg va publitsist | Faoliyat = | Yonalish = | Janr = | Magnum opus = | Mukofot = | Sayt = }} '''Yusuf Bolat''' ( {{Lang-crh|Yusuf Memet oğlu Bolat, Юсуф Мемет огълу Болат}}; [[1909]]-[[16-mart|yil 16-mart]], [[Alushta]] - [[1986]]- [[22-oktabr|yil 22-oktabr]], [[Toshkent]] ) — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|sovet]] [[Qrim tatarlari|qrim-tatar]] [[yozuvchi]]si, [[dramaturg]] va publitsist, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat arbobi (1969). == Biografiyasi == Yusuf Bolat [[Alushta]] shahrida tavallud topadi. So‘ng qishloq maktabini bitiradi. Yalta tatar pedagogika texnikumida tahsil olib, [[Yalta]] tuman komsomol qo‘mitasida ishlaydi. [[1931]]-yilda u [[Qrim]] pedagogika institutining qrimtatar tili va adabiyoti fakultetiga o‘qishga kiradi, keyinchali bu oliygohni aspiranturasini bitirib chiqadi<ref name="bolat">{{Книга|автор=Абдульвапов Н.|часть=Дом специалистов, в котором в 1930–1940-е гг. жил ряд выдающихся крымскотатарских государственных и культурных деятелей|заглавие=Свод памятников истории, архитектуры и культуры крымских татар|ответственный=гл. ред. Р. С. Хакимов|место=Белгород|издательство=КОНСТАНТА|год=2018|том=III. г. Симферополь|страницы=358|страниц=392|isbn=978-5-906952-68-4}}</ref> . Urushlararo davrda Qrim davlat tatar drama teatri sahnasida Bolatning yettita pesasi qo‘yiladi. [[1937]]-yilda u SSSR Yozuvchilar uyushmasi a’zosiga aylanadi. [[1937]]-yilda Qrim Yozuvchilar uyushmasining yig‘ilishida u o‘z ma’ruzasida, jumladan, Qrim yozuvchilarining keksa avlodi Sovet mamlakati manfaatlariga xiyonat qilib, kitobxonlarni sovet tuzumiga nisbatan nafrat ruhida tarbiyalayotganini aytadi. Keyinchalik bir qator yozuvchilar, jumladan Irgat Qodir hibsga olinadi.   Yusuf Bolat [[1937]]—[[1939]]-yillarda Qrim ASSR Yozuvchilar uyushmasining mas’ul kotibi<ref name="bolat"/>, so‘ng [[1939]]—[[1941]]-yillarda “Sovet edebiyati” (“Sovet adabiyoti”) jurnali muharriri, [[1941]]-yildan “ [[Yangi dunyo (gazeta)|Qizil qirim]] ” gazetasi muharriri o‘rinbosari, [[1942]]-yildan [[Moskva|Moskvadagi]] radio qo‘mitasida qrimtatar radioeshittirishlarida mas’ul muharriri lavozimlarida faoliyat yuritadi. U [[1944]]-yilda [[Oʻzbekiston|O‘zbekistonga]] surgun qilinib, u yerda o‘qituvchi, so‘ngra jurnalist bo‘lib ishlaydi. Bolat [[1961]]—[[1984]]-yillarda [[Yangi dunyo (gazeta)|"Lenin bayrog‘i"]] gazetasida bo‘lim mudiri, keyin mas’ul kotib, so‘ngra muharrir o‘rinbosari bo‘ladi<ref name="bolat"/> . Bundan tashqari, O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat arbobi unvonini oladi. Yozuvchi Yusuf Bolat [[1986]]-yilda [[Toshkent|Toshkentda]] vafot etadi.   == Mukofotlari == * [[Mehnat Qizil Bayrogʻi Ordeni|Mehnat Qizil]] Bayroq ordeni (1979-yil 16-mart) == Ijod faoliyati   == Ayrim asarlari: * “Qo‘ng‘iroqlar chalinganda” (“Çañlar qaqılğanda ”)  * “Men yashashni xohlayman” (“Yaşamaq isteyim”)  * "So‘nggi tun" ("Soñki gece")  * "Alim" ("Alim")  * "Arza qizi" ("Arzı qız")  * "To‘y davom etmoqda" ("Toy devam ete")  * Sof yuraklar (“Saf Yürekler”)  * "Anifa" ("Anife") == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://medeniye.org/en/taxonomy/term/212 Yusuf Bolatning ayrim asarlari asl tilda] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220405034535/http://medeniye.org/en/taxonomy/term/212 |date=2022-04-05 }} (cr. <small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на крымскотатарском языке">tat.</small> <small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на крымскотатарском языке">)</small> * [https://web.archive.org/web/20110317202534/http://crimean.org/crimea/crim_news.asp?NewsID=16349 Yu.ning 100 yilligiga bagʻishlangan koʻrgazma.] [https://web.archive.org/web/20110317202534/http://crimean.org/crimea/crim_news.asp?NewsID=16349 Bolat] * [https://web.archive.org/web/20101206131132/http://www.vestnik.alushta.org/w/index.php?title=%E2%84%9611_%28941%29_%D0%BE%D1%82_20.03.2009 Yusuf Bolatning mehnati bebahodir]. [[Turkum:Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari]] [[Turkum:Toshkentda vafot etganlar]] [[Turkum:1986-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:22-oktyabrda vafot etganlar]] [[Turkum:1909-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:16-martda tugʻilganlar]] qthmfm46004fdwpovf7eo0x3vn0xdxy 0 864000 6274020 6195212 2026-09-20T14:45:40Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6274020 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Terraced_Coffee_Plants_in_Vietnam.jpg|alt=|thumb| Vyetnamdagi terasli qahva zavodlari]] Qahva ishlab chiqarish 20-asr boshidan beri [[Vyetnam]] uchun asosiy daromad manbai hisoblanadi. Birinchi marta [[Fransiya|fransuzlar]] tomonidan 1857 — yilda joriy etilgan Vyetnam qahva sanoati [[plantatsiya]] tizimi orqali rivojlanib, mamlakatda asosiy iqtisodiy kuchga aylangan. [[Vyetnam urushi]] paytida va undan keyin darhol toʻxtab, Doi moi iqtisodiy islohotlaridan soʻng ishlab chiqarish yana koʻtarilib, Vyetnamdan eksport qilinadigan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari qiymati boʻyicha qahvani guruchdan keyin ikkinchi oʻrinda turadi<ref name="reuters09">{{Yangiliklar manbasi |date=September 9, 2009 |title=Vietnam's 2008/2009 Coffee Exports up 15.8 pct |publisher=Flexnews |agency=Reuters |url=http://www.flex-news-food.com/pages/26109/Coffee/Vietnam/vietnams-20082009-coffee-exports-158-pct.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091001023719/http://www.flex-news-food.com/pages/26109/Coffee/Vietnam/vietnams-20082009-coffee-exports-158-pct.html |archive-date=2009-10-01}}</ref>. == Tarixi == [[Fayl:Cafe_Tonkin.jpg|left|thumb| Kécheu yaqinidagi Cressonnière plantatsiyasidagi qahva daraxtlari. 1898 — yil]] Kofe zavodi Vyetnamga ilk marotaba 1857 — yilda fransuz missionerlari tomonidan kiritilgan deb ishoniladi, lekin birinchi kofe plantatsiyalari faqat 1888 — yilda Tonkinning Ninh Binh va Quang Binh viloyatlarida tashkil etilgan<ref>{{Cite journal|last=Trinh|first1=Phap Q.|last2=de la Peña|first2=Eduardo|last3=Nguyen|first3=Chau N.|last4=Nguyen|first4=Hoa X.|last5=Moens|first5=Maurice|date=2009|title=Plant-parasitic nematodes associated with coffee in Vietnam|url=https://www.academia.edu/34847719|journal=Russian Journal of Nematology|language=en|volume=17|issue=1|pages=73–82}}</ref>. Qahvaning dastlabki ishlab chiqarilishi asosan [[Coffea arabica|Arabica]] navidan iborat edi<ref name=":13">{{Kitob manbasi|last=Goscha|first=Christopher E.|title=Vietnam: a new history|url=https://archive.org/details/vietnamnewhistor0000gosc|publisher=[[Basic Books]]|year=2016|isbn=978-0-465-09436-3|location=New York|pages=[https://archive.org/details/vietnamnewhistor0000gosc/page/157 157]–158|authorlink=Christopher Goscha}}</ref>. Kichik ishlab chiqarish tobora koʻproq tijorat plantatsiyalariga oʻtdi, bu esa kofe ishlab chiqarishning oʻsishi 20-asrning boshlarida borib natija berdi. 1920-yillarda fransuzlar Markaziy togʻlarning baʼzi qismlarida, asosan Dak Lak viloyatida qahva ishlab chiqarish zonalarini ochishga qaror qilishdi<ref name=":9">Doutriaux, S., Geisler, C. and [[Gerald Shively|Shively, G.]] 2009. Competing for Coffee Space: Development-Induced Displacement in the Central Highlands of Vietnam. Rural Sociology. 73(4):528 — 554.</ref>. 1930- yilga kelib har yili eksport uchun jami 1500 tonna qahva ishlab chiqarilgan; bu miqdor 1940 yilga kelib yiliga 2000 tonnagacha oshgan<ref name=":13"/>. Birinchi eriydigan qahva zavodi Coronel Coffee Plant 1969 yilda Dang Nai provintsiyasining Bien Hoa shahrida tashkil etilgan boʻlib, uning ishlab chiqarish quvvati yiliga 80 tonnani tashkil etadi. [[Vyetnam urushi]] kofe sanoatiga katta taʼsir koʻrsatdi, yaʼni sanoat markazi joylashgan plato Buon Ma Thuot hududida kofe ishlab chiqarishni toʻxtatdi<ref name=":10">Fortunel Frederic, Le café au Vietnam, harmattan, paris, 2000</ref>. Garchi mojarolarda kamdan-kam ishtirok etsa-da, bu hudud shimol va janub oʻrtasidagi chorraha boʻlib, asosan aholi punkti edi. Shimoliy Vyetnam gʻalabasidan soʻng, sanoat, aksariyat qishloq xoʻjaligi kabi, kollektivlashtirildi, xususiy tadbirkorlikni cheklab qoʻydi va natijada ishlab chiqarish past boʻldi<ref name=":10" />. 1986 — yildagi yirik islohotlaridan soʻng (Doi moi), xususiy tadbirkorlikka yana bir bor ruxsat berildi, bu sanoatda oʻsish sur’atlariga olib keldi<ref name=":11">{{Cite journal|last=D’haezea|first1=J. Deckersa|display-authors=et al|date=2005|title=Environmental and socio-economic impacts of institutional reforms on the agricultural sector of Vietnam Land suitability assessment for Robusta coffee in the Dak Gan region.|url=https://archive.org/details/agriculture-ecosystems-environment_2005-01_105_1-2/page/59|journal=Agriculture, Ecosystems and Environment|volume=105|issue=1–2|pages=59–76|doi=10.1016/j.agee.2004.05.009}}</ref>. Ishlab chiqaruvchilar va hukumat oʻrtasidagi hamkorlik natijasida tayyor kofe brendi va [[chakana savdo]] uchun mahsulotlar eksport qiladi. Ammo, 1970-yillarning oxiriga kelib, iqtisodiy va ijtimoiy islohotlar Markaziy togʻli hududlarda ishchi kuchi juda ham kamligiga olib kelgan va shu bilan pasttekislikdagi aholi soni koʻp boʻlgan va qashshoqlik bilan solishtirganda, bu kamroq aholi yashaydigan mintaqalarga migratsiya imkoniyatlarini yaratdi. 1975 — yildan keyin toʻrt milliondan besh milliongacha odam Markaziy togʻliklarga koʻchib kelgan boʻlishi mumkin<ref name=":9">Doutriaux, S., Geisler, C. and [[Gerald Shively|Shively, G.]] 2009. Competing for Coffee Space: Development-Induced Displacement in the Central Highlands of Vietnam. Rural Sociology. 73(4):528 — 554.</ref>. == Qahva ishlab chiqarishning taʼsiri == === Kofe iqtisodiyotidagi oʻsishlar === [[Fayl:Coffee_tree_arabica.jpg|right|thumb| Vyetnamdagi ''Arabica'']] Vyetnam Braziliyadan keyin dunyodagi ikkinchi yirik ishlab chiqaruvchi hisoblanadi, [[Coffea canephora|Robusta kofesi]] Vyetnamning umumiy ishlab chiqarishining 97 foizini tashkil qiladi.gʻ<ref name="world coffee production">{{Yangiliklar manbasi |title=FAOSTAT |agency=FAO |url=http://faostat3.fao.org/browse/rankings/countries_by_commodity/E |url-status=dead |access-date=2014-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160728060615/http://faostat3.fao.org/browse/rankings/countries_by_commodity/E |archive-date=2016-07-28}}</ref>. Lekin, Vyetnamdagi qahva dehqonlari 1980-yillardan beri har doim bum va inqiroz davrlarini boshdan kechirdilar, bu esa sanoatni juda oʻzgaruvchan holga keltirdi. Butun dunyo boʻylab qahva narxlarining oʻzgarishiga qaramay, import qiluvchi mamlakatlar barqaror narxni toʻlashda davom etmoqda, eksport qiluvchi mamlakatlarning qahvaxonlari esa kunlik narxlarini koʻtarishadi<ref name=":11"/>m Vyetnamda 2017 — yilda 29,3 million sumkada qahva ishlab chiqarishni koʻrsatdi, bu oʻsha yil uchun USDA hisob-kitobidan deyarli 600 000 paketga past, kech yomgʻir tufayli yoʻqotishlar tufayli<ref name=":0">{{Citation|last=Bean|first1=S. R.|title=Structure and chemistry of sorghum grain|date=2018-04-16|journal=Burleigh Dodds Series in Agricultural Science|pages=3–29|publisher=Burleigh Dodds Science Publishing|isbn=9781786761248|last2=Ioerger|first2=B. P.|last3=Wilson|first3=J. D.|last4=Tilley|first4=M.|last5=Rhodes|first5=D.|last6=Herald|first6=T. J.|doi=10.19103/as.2017.0015.21}}</ref>. USDA Tashqi qishloq xoʻjaligi xizmati Bloomberg hisobotida koʻrsatilganidek, 2018 — yilda ishlab chiqarishning oʻsishini toʻgʻri bashorat qildi va 2019 — yilda yerni yaxshiroq boshqarish, koʻproq ekish stavkalari, yanada samarali saqlash va xususiy sektorning muhim ishtiroki tufayli yanada oʻsishini prognoz qilgan<ref name=":0" />. Bosh vazir o‘rinbosari Vuong Dinh Xyuning so‘zlariga ko‘ra, Vyetnam 2018-yilda bu o‘sish 2017-yildagi 6,8 foizlik iqtisodiy o‘sishga mos keladigan hukumatning 6,7 foizlik ko‘rsatkichidan oshib ketishini kutmoqda<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-02-12/vietnam-s-coffee-exports-may-climb-9-on-rising-production|sarlavha=Vietnam's Coffee Exports May Climb 9% on Rising Production|muallif=Nguyen|ism=Dieu Tu Uyen|sana=13 February 2018|ish=Bloomberg|qaralgan sana=11 November 2018}}</ref>. Shu bilan birga, hukumat ijtimoiy tengsizliklar va atrof-muhitning degradatsiyasi darajasida oʻsishni ragʻbatlantirish darajasini ham koʻrib chiqish kerak. Tadqiqotlarga koʻra, 2001 — yilda kofening global narxi pasayganda, koʻplab fermer xoʻjaliklari kunlik ovqatlanishini kamaytirishga, dietalarini oʻzgartirishga yoki hukumatning oziq-ovqat xayriyalariga tayanishga majbur boʻldi<ref name=":9">Doutriaux, S., Geisler, C. and [[Gerald Shively|Shively, G.]] 2009. Competing for Coffee Space: Development-Induced Displacement in the Central Highlands of Vietnam. Rural Sociology. 73(4):528 — 554.</ref>. Aytish lozimki, oʻrta va kam taʼminlangan uy xoʻjaliklari bolalariga maktabga borishga va oilalarga televizor kabi uy-roʻzgʻor buyumlarini sotib olishga imkon bergan boʻlsa-da, qahva narxining pasayishi buni oʻzgartirdi; bolalar maktabni tashlab, oʻz-oʻzini ish bilan taʼminlashga majbur boʻldi, oʻzboshimchalik bilan ishlaydigan dehqonlar maoshli ish topishga majbur boʻldilar<ref name=":9" />. Yomon boshqaruv 2013-2014 yillardagi kofe bumini esga olishi mumkin, o‘shanda 29,5 million qop (o‘tgan yili 17 million donadan) ko‘p hosil yig‘ish loviya yetkazib berishning global ko‘payishiga va qahva narxining keskin tushib ketishiga sabab bo‘lgan. Bu 127 mahalliy qahva eksport qiluvchi firmalarning deyarli yarmi kreditlarini toʻlay olmagani uchun savdoni toʻxtatishiga olib keldi. Qahva sektoridagi toʻlanmagan kreditlar yoki qarzlar miqdori 8 trillion [[Dong|donni]] (379 million AQSh dollari) tashkil etadi, bu Vetnamdagi qahva sanoati uchun berilgan barcha kreditlarning 60 foizini tashkil qiladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.voanews.com/a/reu-debt-bankruptcies-vietnam-coffee-crisis/1730013.html|sarlavha=Crippling Debts, Bankruptcies Brew Vietnam Coffee Crisis|sana=August 14, 2013|nashriyot=Voice of America/Reuters|qaralgan sana=2013-08-18}}</ref>. === Ijtimoiy tengsizlik haqida === ==== Koʻpchilik King VS kamchilik etnoslari ==== Qarz tufayli korxonalar yopilishi bilan birga, kichik fermerlar ham narxlarning tushishi uchun javobgarlikni oʻz zimmalariga olishadi. Ammo, taʼsir ishlab chiqaruvchilar boʻylab bir hil emas; mavjud ijtimoiy tengsizliklarni kuchaytirish. Etnik tengsizlik haqidagi hikoya 2003 — yildan 2013 — yilgacha yozilgan adabiyotlarda juda keng tarqalgan boʻlib, kofe sanoatining xavf-xatarlarini juda haqiqiy, tajriba darajasida joylashtirgan etnik tarixiy va rivojlanish tahlillarini ishlab chiqaradi. [[Vyetlar|Kinx]] va ozchilikdagi [http://www.vietnam-culture.com/anak-ede-ethnic-group.aspx Ede] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221202073412/https://www.vietnam-culture.com/anak-ede-ethnic-group.aspx |date=2022-12-02 }} kofe dehqonlarining uy xoʻjaliklari daromadlarini oʻrganishda, dastlab qarama-qarshi boʻlib tuyulgan narsa aniqlandi: kattaroq fermalarga ega boʻlishlariga va King hamkasblariga qaraganda koʻproq kofe ekishlariga qaramay, Ede fermerlari hali ham uy xoʻjaliklarining daromadi past edi<ref name=":1">{{Cite journal|last=Doutriaux|first1=Sylvie|display-authors=et al|date=2008|title=Competing for Coffee Space: Development‐Induced Displacement in the Central Highlands of Vietnam|url=https://archive.org/details/sim_rural-sociology_2008-12_73_4/page/528|journal=Rural Sociology|volume=73|issue=4|pages=528–554|doi=10.1526/003601108786471422}}</ref>. Dastlab, 2003 — yilda 209 ta kichik qahva dehqonlari oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrov maʼlumotlari shuni koʻrsatdiki, uy xoʻjaliklarining koʻproq qaramligi va qahva plantatsiyalarida oilaviy mehnatdan foydalanish Edening kam uy xoʻjaligi daromadiga sabab boʻlishi mumkin, chunki bu haq toʻlanmagan mehnat turlari (odatda oʻqimagan ayollar va bolalar tomonidan) kamroq texnika va unumdorlik natijasida past hosildorlik kam boʻlgan<ref name=":1"/>. Qoʻshimcha qilib aytish kerakki, Kinglar kichik oilalari tufayli ishchi kuchi yetishmaydi va kofe yetishtirish bilan allaqachon tanish boʻlishi mumkin boʻlgan ishchilarni (odatda boshqa Kinglar) yollaganlar. ''Tadqiqotchilar ogohlantirishicha, bu ishga yollanish „uy xoʻjaliklarining yuqori daromadlari bilan bir qatorda bu daromadning sababidir'' ''“''<ref>Doutriaux 2008, p 545</ref>. Tepadagiga oʻxshash tadqiqotda 1999 va 2003 yillarda Ea Tul, Ea Kpal, Ea Pok va Quang Funing toʻrtta kommunalarining kichik fermerlari oʻrganildi. Ushbu tadqiqot King va Ede oʻrtasidagi kofe narxining tushishiga uy xoʻjaliklarining turlicha munosabatini va bu ularning daromadlariga qanday taʼsir qilganini oʻrganish orqali davom etdi. King uy xoʻjaliklari Ededan koʻra koʻproq qarz olish yoki qishloq xoʻjaligidan tashqari ishlar bilan shugʻullanishgan. Kattaroq fermer xoʻjaliklariga ega boʻlgan Ede aslida kofega boʻlgan ishonchdan qutulgan, chunki ular ekinlarni oʻzgartirishi yoki etishtirishni oʻzgartirishi mumkin edi<ref name=":5">{{Cite journal|last=Ha|first1=Dang Thanh|last2=Shively|first2=Gerald|date=2008|title=Coffee Boom, Coffee Bust and Smallholder Response in Vietnam's Central Highlands.|journal=Review of Development Economics|volume=12|issue=2|pages=312–326|doi=10.1111/j.1467-9361.2007.00391.x}}</ref>. Ammo, bu Edening ahvoli yaxshiroq boʻlishini anglatmaydi va aslida ular qisqa muddatli kreditlarga ega boʻlolmasliklari yoki boshqa joylarda ish qidirish uchun oʻzlarining oilaviy fermalarini uzoq vaqt tark etishlari tufayli yomonlashdilar<ref name=":1"/>. Tadqiqotchilar, mavjud soʻl siyosatlar, Ede bilan boʻlgani kabi, ekinlarni diversifikatsiya qilishga asoslanmasdan, daromadlarni diversifikatsiya qilishga yordam berishni tavsiya qilganlar. ==== Migrant tarmoqlari haqida ==== Garchi bu ikkala tadqiqot ham inson dislokatsiyasi makro-darajadagi siyosatning notoʻgʻriligi bilan bogʻliqligini aniqlasada, bu muammoni hal qilish mas’uliyatini faqat hukumat zimmasiga yuklaydi va ular bu boradi ishlashadi. Hayratlanarlisi shundaki, bu tadqiqotlar qahva iqtisodiyotini oʻsishini mikro yaʼni eng past darajadagi taʼsiriga qaratilgan boʻlsada, bu fermerlar oʻrtasida muqobil ish joylarini taklif qilishda yoki hatto bir-birlarini kredit manbalariga yoʻnaltirishda motivatsiyalar yoki qoʻllab-quvvatlash tizimlari haqida kamroq maʼlumot beradi. Kinx fermerlari oʻzlarining etnik oʻzchilikdagi hamkasblariga qaraganda yaxshiroq istiqbolga ega boʻlishsa-da, bu guruh ichida tengsizliklar ham mavjud. Umumiy aytganda, migrantlar tarmoqlari qahva dehqonlarining ishchi kuchi, moliyaviy yetukligi va ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash kabi resurslardan foydalanish usullarini ochish uchun mintaqalararo istiqbolni tashkil qiladi<ref name=":2">{{Cite journal|last=Winkels|first1=Alexandra|date=2008|title=Rural In-migration and Global Trade: Managing the risks of coffee farming in the Central Highlands of Vietnam|journal=Mountain Research and Development|volume=28|issue=1|pages=32–40|doi=10.1659/mrd.0841}}</ref>. Misol uchun, King savdogarlari oʻz farzandlariga va uydagi yer — uchastkalariga qarash uchun oilaga ishonadilar, bu esa tuman va shahar maʼmurlari yerni qayta taqsimlamasligini taʼminlaydi va bular bir-biri bilan uzviy bogʻliq sanaladi. Baʼzida migrantlarning ota-onalari va turmush oʻrtoqlari togʻli hududlarda dehqonchilik investitsiyalarini qoʻllab-quvvatlash uchun ushbu yerlardan foydalangan holda kredit olishlari mumkin. Xullas, togʻlar va past tekisliklar oʻrtasidagi bu aloqalar, asosan, kelajakdagi xavflarni boshqarish mavzusida Markaziy togʻlarni tushunish uchun juda muhimdir<ref name=":2" />. === Atrof-muhitning buzilishi === Markaziy togʻlarda qahva ishlab chiqarishning kengayishi asosan Dak Lak mintaqasida sodir boʻldi<ref>Agergaard, Jytte, Fold, Niels and Gough, Katherine V. 2009. Global-local interactions: socioeconomic and spatial dynamics in Vietnam’s coffee frontier. ''The Geographical Journal.'' 175 (2), 133-145</ref><ref name=":4">Havemann, Tanja, Nair, Samiksha, Cassou, Emilie and Jaffee, Steven (2015). Coffee in Dak Lak, Vietnam. In Scherr, Sara J., Mankad, Kedar, Jaffee, Steven and Negra, Christine, ''Steps Toward Green: Policy Responses to the Environmental Footprint of Commodity Agriculture in East and Southeast Asia'' (99-122). Washington, DC: EcoAgriculture Partners and the World Bank.</ref>. Baʼzi etnik kamchilik jamoalarining koʻchirilishiga qoʻshimcha ravishda, kofe ishlab chiqarish uchun yaroqsiz yerlarning doimiy ravishda kengayishi va konvertatsiyasi oʻrmonlarning sezilarli darajada kesilishiga va biologik xilma-xillikning yoʻqolishiga olib keladi<ref name=":4" />. Muvaffaqiyat tarixi sifatida qahva yetishtirishning jozibadorligi yer usti va yer osti boyliklaridan barqaror foydalanishga olib keldi, chunki maqsad yuqori iqtisodiy oʻsishga erishish, ekologik xarajatlar va xavflarni ikkinchi darajali eʼtiborga olish boʻldi. Oʻgʻitlardan intensiv foydalanish va keng tarqalgan ekin ham tuproq unumdorligining pasayishiga va zararkunandalarning koʻpayishiga olib keladi<ref name=":4" />. [[Jahon banki]] va EcoAgriculturepartners yaʼni Eko Qishloq xoʻjaligi tomonidan moliyalashtirilgan tadqiqotda aniqlashtirilishicha, bugungi yarim million fermer xoʻjaliklari tirikchiliklari bogʻliq boʻlgan jismoniy muhit bilan jamoaviy bogʻliqlikda; daraxtlarning qarishi, mehnat xarajatlarining koʻtarilishi, iqlim oʻzgarishi va tabiiy resurslar uchun raqobat ular uchun noqulay imkoniyatlar yaratadi. Kofe etishtirish uchun yaroqsiz yerlar koʻpincha statistikaga kiritilmaganda, bunday haqiqatlarni kam ifodalash rasmiy hisobotlar uchun samarasiz boʻlishi mumkin<ref name=":4" />. Lekin, atrof-muhitning buzilishi sodir boʻlsa-da, u bir hil emas va mintaqaga qarab oʻzgarib turadi, bu koʻpincha yuqorida aytib oʻtilgan ijtimoiy-iqtisodiy tengsizlikning natijasidir. Oʻrganilishlarga qarasak, bu kapitalga boy Kinx uy xoʻjaliklari qishloq xoʻjaligi erlarini sotib olib, tashqi bozorlar uchun koʻp yillik ekinlarga aylantirganda sodir boʻladi, bu esa oʻrmon chekkasi yaqinida ekin ekishga tayanadigan kambagʻal etnik ozchiliklarning koʻchishiga olib keladi<ref name=":6">Meyfroidt, Patrick, Vu, Tan Phuong and Hoang, Viet Anh. (2013). Trajectories of deforestation, coffee expansion and displacement of shifting cultivation in the Central Highlands of Vietnam. ''Global Environment Change.'' 23, 1187-1198</ref>. Xullas, oʻzgaruvchan qahva iqtisodiyoti, ijtimoiy tengsizlik va atrof-muhit degradatsiyasini alohida ob’ektlar sifatida emas, balki bir-biri bilan munosabatlarda joylashtirish toʻgʻriroq boʻladi. == Barqaror ishlab chiqarish sari qadamlar == 2010 — yilda Qishloq xoʻjaligi va qishloq xoʻjaligi vaziri rahbarligida Qishloq xoʻjaligiga yangi qarash (NVA) asoslari yaratildi. Ushbu 10 yillik strategiya milliy oziq-ovqat xavfsizligi va barqaror [[Oʻsish|iqtisodiy oʻsishga]] erishish uchun barqaror, keng koʻlamli qishloq xoʻjaligi mahsuldorligi, sifati va raqobatbardoshligini oshirishga qaratilgan. NVA asosi 2011 — yil noyabr oyida Vyetnam hukumati tomonidan milliy qishloq xoʻjaligi strategiyasiga kiritilgan<ref>''Grow Asia Singapore (Oct 2016)."[http://exchange.growasia.org/system/files/1747_GA_CS_vietnam_coffee_model_06.pdf Partnership for Sustainable Agriculture in Vietnam]{{Oʻlikhavola|date=aprel 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}"(PDF). Retrieved 2016-07-07''</ref>. Qahva boʻyicha ishchi guruh Vyetnamdagi Barqaror qishloq xoʻjaligi boʻyicha hamkorlikning birinchi tashabbuslaridan biri edi. Bir qator taniqli qahva kompaniyalari qarigan qahva daraxtlarini almashtirish, kengaytirish va moliyalashtirish xizmatlarini koʻrsatish boʻyicha raqobatdan oldingi harakatlar doirasida hukumat, fuqarolik jamiyati tashkilotlari va fermerlar bilan hamkorlik qildi<ref name=":4">Havemann, Tanja, Nair, Samiksha, Cassou, Emilie and Jaffee, Steven (2015). Coffee in Dak Lak, Vietnam. In Scherr, Sara J., Mankad, Kedar, Jaffee, Steven and Negra, Christine, ''Steps Toward Green: Policy Responses to the Environmental Footprint of Commodity Agriculture in East and Southeast Asia'' (99-122). Washington, DC: EcoAgriculture Partners and the World Bank.</ref><ref>''"[https://www.growafrica.com/sites/default/files/NVAReport.pdf Tackling Global Challenges] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210329201320/https://www.growafrica.com/sites/default/files/NVAReport.pdf |date=2021-03-29 }}"(PDF). Harvard Kennedy School CSR Initiative. January 2016. Retrieved 2016-07-07''</ref>. == Global bozor == [[Fayl:Coffee_cup_in_Hanoi,_Vietnam.jpg|right|thumb| Hanoyda bir chashka qahva.]] [[Starbucks]] 2013 — yilda Vyetnamda oʻzining birinchi doʻkonini ochdi va bu global chakana sotuvchilar uchun shunga oʻxshash tendentsiyani oʻrnatdi<ref name=":7">Grant, S. G. (2014). On Culprits and Crisis: Branding Vietnam in the Global Coffee Industry. ''UC Riverside''. Retrieved from https://escholarship.org/uc/item/4sj9r50x</ref>. 2017 — yilda Yevropadagi koʻzga koʻringan kofelar ishlab chiqaruvchisi Boncafé oʻzining birinchi koʻrgazma zalini Ho Shi Min va Bin Duong shahridagi qahva ishlab chiqaradigan va eksport qiladigan yuqori texnologiyali zavod bilan birga ochdi. 2002-yildagi Fermer xo‘jaligi xavfsizligi va qishloq investitsiyalari to‘g‘risidagi qonundan (7 USC 1638-1638d ning qabul qilingan 10816-bo‘limiga qarang) kelib chiqqan mamlakat yorlig‘i (COOL) qonunchiligiga ko‘ra, mahsulot shakli o‘zgarganda baʼzi tovarlar kelib chiqqan mamlakatni markalash talablaridan ozod qilingan. Kofe bilan boʻlgani kabi, qayta ishlash jarayonida xarakter. Shunday qilib, Vyetnam kofesini „Vyetnamning oʻzida ishlab chiqarilgan“ deb aniqlash shart emas<ref name=":7"/>. AQShda Vyetnam uslubidagi kofe baʼzan [[Luiziana|Luizianada]] pishirilgan fransuz qovurilgan hindiba bilan qahva bilan aralashtiriladi. 20-asr oxirida shtatga kelgan vetnamlik muhojirlar Vyetnamda yetishtirilgan qahvani ololmagani uchun [[Yangi Orlean|Nyu-Orlean]] uslubidagi qahvani qabul qilishdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.ineedcoffee.com/07/true/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070318113027/http://www.ineedcoffee.com/07/true/|arxivsana=2007-03-18|sarlavha=True Vietnamese Coffee|muallif=Brault|ism=Len|yil=1999|nashriyot=INeedCoffee.com|qaralgan sana=2007-10-09}}</ref>. Luizianada mashhur boʻlgan fransuz qovurish uslubi oʻzining nisbatan qoʻpol tortilishida Vyetnam qahvasiga oʻxshardi, bu esa uni bir martalik filtr/pivo qaynatgichda anʼanaviy pivo tayyorlashning ajoyib oʻrnini bosdi. Biroq, Vyetnamda mahalliy ishlab chiqarilgan qahvalarda oʻrtacha qovurish bilan ajralib turadi va hindibo oʻz ichiga olmaydi<ref>{{Veb manbasi|url=https://ineedcoffee.com/vietnam-silent-global-coffee-power/|sarlavha=Vietnam: Silent Global Coffee Power|muallif=Scofield|ism=Alex|sana=April 2002|nashriyot=INeedCoffee.com|qaralgan sana=2006-10-14}}</ref>. Vyetnam qahvasining oʻsishi bilan (Đổi mới) ostida iqtisodiy liberalizatsiya qilinganligi sababli, ushbu mahsulot endi turli qonunlar, madaniyatlar, didlar va biznes amaliyotlari bilan xalqaro muhitda raqobatlashmoqda<ref name=":12">{{Cite journal|last=Larimer|first1=Tiim|date=Spring 2003|title=Chasing Starbucks Dreams: Trung Nguyen and its Global Expansion|url=https://www0.gsb.columbia.edu/mygsb/faculty/research/pubfiles/192/Trung_Nguyen.pdf|journal=Chazen Web Journal of International Business|pages=1–17}}</ref>. == Uslub == [[Fayl:Saigon_cafe_filtre_01.jpg|thumb| Vyetnam kofesi barcha metall bir stakan filtrlarda qaynatiladi, bu fin deb nomlanadi. Vyetnamda bir chashka qahva koʻpincha bir chashka issiq yoki sovuq choy bilan birga keladi.]] Vyetnam (Buôn Mê Thuột mintaqasi) uslubidagi kofe uni boshqa qahva va pishirish usullaridan ajratib turadigan xususiyatlarga ega: # (Buôn Mê Thuột)ning oʻsib borayotgan hududlari xususiy sanoat tomonidan tuzilgan evropalik olimlar tomonidan mikro-iqlimlarga tasniflangan. Ushbu turli mintaqalarda kofening bir nechta turlari, jumladan ''[[Coffea arabica|Arabica]]'', ''[[Coffea canephora|Robusta]]'', ''Chari'' (Excelsa), Arabica navlari, jumladan ''Catimor'' va baʼzilari Arabica SE kabi mahalliy nasl-nasabga ega. Vyetnam qahva ishlab chiqaruvchilari turli xil lazzat xususiyatlari va muvozanati yoki ishlab chiqarish tannarxini kamaytirish uchun bir nechta navli loviyalarni aralashtiradilar. # Odatda kofe ''{{Lang|vi|phin}}'' deb nomlanuvchi bir stakan filtr/pivo qaynatgichlarda bitta porsiyada tayyorlanadi. Odatda qahva qaynayotganda stol yonida beriladi. Yangi sutdan koʻra shakarlangan quyultirilgan sutdan foydalanish birinchi navbatda uning mavjudligi va tropik iqlimda saqlashning qulayligi bilan bogʻliq edi. Quyultirilgan sut qahvani shirin qilish va qahvaning qalin taʼmini qoldirish uchun xizmat qiladi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Why is Vietnamese Coffee So Strong?|url=https://www.bensbeans.org/why-is-vietnamese-coffee-so-strong|qaralgan sana=2022-07-08|ish=Bens Beans|til=en|arxivsana=2022-07-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708233650/https://www.bensbeans.org/why-is-vietnamese-coffee-so-strong/}}</ref>. Uzoq amaliyot bu Vyetnam hamjamiyatida taʼmni afzal koʻrishga olib keldi. # Qahvani (''{{Lang|vi|cà phê đá}}'')uchun muzga tayyorlash mumkin, yoki (''{{Lang|vi|cà phê sữa đá}}'') uchun quyultirilgan sut bilan boʻlganida. == Yana qarang == {{Portal|Coffee|Vietnam}} * [[Sharqiy Germaniya qahva inqirozi]] * [[Vyetnam muzli qahvasi]] == Manbalar == {{manbalar}} <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span><span class="mw-linkback-text">3 </span><span class="mw-linkback-text">4 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span><span class="mw-linkback-text">3 </span><span class="mw-linkback-text">4 </span></span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span><span class="mw-linkback-text">3 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span><span class="mw-linkback-text">3 </span></span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span><span class="mw-linkback-text">3 </span><span class="mw-linkback-text">4 </span><span class="mw-linkback-text">5 </span><span class="mw-linkback-text">6 </span><span class="mw-linkback-text">7 </span><span class="mw-linkback-text">8 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span><span class="mw-linkback-text">3 </span><span class="mw-linkback-text">4 </span><span class="mw-linkback-text">5 </span><span class="mw-linkback-text">6 </span><span class="mw-linkback-text">7 </span><span class="mw-linkback-text">8 </span></span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span><span class="mw-linkback-text">3 </span><span class="mw-linkback-text">4 </span><span class="mw-linkback-text">5 </span><span class="mw-linkback-text">6 </span><span class="mw-linkback-text">7 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span><span class="mw-linkback-text">3 </span><span class="mw-linkback-text">4 </span><span class="mw-linkback-text">5 </span><span class="mw-linkback-text">6 </span><span class="mw-linkback-text">7 </span></span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span><span class="mw-linkback-text">3 </span><span class="mw-linkback-text">4 </span><span class="mw-linkback-text">5 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span><span class="mw-linkback-text">3 </span><span class="mw-linkback-text">4 </span><span class="mw-linkback-text">5 </span></span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="reference-text"><span class="ve-ce-branchNode ve-ce-internalItemNode"><span class="ve-ce-branchNode-slug ve-ce-branchNode-inlineSlug"></span>{{Veb manbasi|sarlavha=Why is Vietnamese Coffee So Strong?|url=https://www.bensbeans.org/why-is-vietnamese-coffee-so-strong|qaralgan sana=2022-07-08|ish=Bens Beans|til=en|arxivsana=2022-07-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708233650/https://www.bensbeans.org/why-is-vietnamese-coffee-so-strong/}}<span class="ve-ce-branchNode-slug ve-ce-branchNode-inlineSlug"></span></span></span> </div> 5lhvswix2hstngsct09ji8u0vlinc72 0 864012 6274015 6266943 2026-09-20T14:29:48Z CitationAuditor 145149 6274015 wikitext text/x-wiki '''Edem Useinovich Nalbandov''' ( {{Lang-crh|Edem Nalbandov}}, [[1926]]-yil [[25-dekabr]], Kapsixor qishlog‘i, Qrim ASSR — 1999-yil 22-may, [[Simferopol]] ) — [[bastakor]], opera ustasi, [[Ukraina]] Bastakorlar uyushmasi a’zosi (1992), SSSR Bastakorlar uyushmasi a’zosi (1977), [[Oʻzbekiston|O‘zbekistonda]] xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi (1977), [[Ukraina|Ukrainada]] xizmat ko‘rsatgan [[artist]] (1996), [[Qrim]] Avtonom Respublikasi Davlat mukofoti laureati. == Biografiyasi == Qorasubozordagi musiqa maktabining skripka maktabini bitirgan. Deportasiyada u [[Leninobod]] musiqa bilim yurtini, [[1962]]-yilda esa [[Oʻzbekiston konservatoriyasi|Toshkent konservatoriyasining]] dirijyorlik va xor fakultetini tamomlaydi. U taniqli bastakor [[Boris Zeydman|B.Zeydmandan]] bastakorlik saboqlarini o‘rganadi. Nalbandov [[1964]]—[[1965]]-yillarda Qrim-tatar ashula va raqs ansambli “Xaytarma”ga boshchilik qiladi. U [[1977]]-yilda [[Jizzax (shahar)|Jizzax]] musiqa bilim yurti direktori, [[1980]]—[[1993]]-yillarda [[Oʻzbekiston davlat sanʼat va madaniyat instituti|Toshkent Madaniyat institutida]] pedagog sifatida faoliyat yuritadi. Shuningdek, u [[1986]]-yilda “Faxriy nishon” ordeni bilan taqdirlanadi. Nalbandov [[1990]]-yilda [[Olmaota]] konservatoriyasida nomzodlik dissertasiyasini himoya qilib, dosent ilmiy unvonini oladi. O‘zbekiston Bastakorlar uyushmasida uning tashabbusi bilan tashkil etilgan qrim-tatar musiqasi seksiyasiga rahbarlik qiladi. U [[1993]]-yilda u Qrimga qaytib keldi. Edem Nalbandov loyihasi bilan Qrim davlat sanoat pedagogika institutida musiqa ta’limi bo‘limi ochiladi. O‘sha yillarda u [[Simferopol]] musiqa bilim yurtida dars beradi. [[1998|1998-]]<nowiki/>yilda Amerika bibliografiya instituti (Nyu-York) Edem Nalbandovni "Yil odami" deb atashadi. [[2000]]-yilda jahon san’ati xazinasiga qo‘shgan bebaho hissasi uchun "Hurmat belgisi" unvoni bilan taqdirlanadi. == Ijod faoliyati == Asosiy asarlari: bir pardali “Katta to‘y” baleti, [[Yusuf Bolat|Yu.Bolatning]] “Dubarali to‘y”(Kamsuqumli to‘y) musiqali komediyasi, jo‘r uchun xalq qo‘shiqlarini qayta ishlash, rapsodiya, uvertyura, konsertino uchun nay va fortepiano, adajio, so‘zsiz ijro uchun violonchel va fortepiano, karnay va orkestr variasiyasi uchun qo‘shiq va romanslarni o‘z ichiga oladi.   Shuningdek, Nalbandov “Musiqada basamachiqlar” (“Musiqiy odimlar”) musiqiy qo‘llanma muallifi. [[1977]]-yilda [[Toshkent|Toshkentda]] bastakor [[Ilyos Baxshish]] bilan birgalikda “Сабанынъ саарь” (“Subhidamda”) qrim-tatar xalq qo‘shiqlari to‘plamini nashr ettiriladi, [[1996]]-yilda esa Simferopolda uning 348 ta qo‘shiq matni qayta nashr etiladi. == Manbalar == {{manbalar}} * Mambetova G. [http://dspace.nbuv.gov.ua/handle/123456789/39419 Qrim-tatar musiqasi] // Musiqiy ukrainshunoslik: zamonaviy oʻlchov. - K .: Ularni IIFE. M. T Rylskiy, 2009. - Nashr. 3. == Havolalar == * Olga Gumenyuk [http://www-ki-old.rada.crimea.ua/kd/2006/37/water.html Toza suvning tiniq oqimi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140714170110/http://www-ki-old.rada.crimea.ua/kd/2006/37/water.html |date=2014-07-14 }} // Qrim dialogi - No 37 (122) 4 noyabr, 2006-yil * Gulnora USEINOVA [https://web.archive.org/web/20140301220505/http://www.goloskrima.com/?p=6817 Edem Nalbandov - avlodlari faxrlanadigan xalq tarixidan bir parcha] // Qrim ovozi - 16 dekabr 2011-yil (rus. <small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на русском языке">).</small> [[Turkum:1999-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:22-mayda vafot etganlar]] [[Turkum:1926-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:25-dekabrda tugʻilganlar]] [[Turkum:Oʻzbekiston konservatoriyasi bitiruvchilari]] 7iza1bd8l9fwewxnn3bx4udim5bz2nl 0 868785 6273931 6135478 2026-09-20T13:45:20Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6273931 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = Mithun Chakraborti | tasvir = File:Mithun Chakraborty (5.26.2013) (cropped).jpg | tasvir_eni = | izoh = Chakraborti 2013-yil | tugʻilgan paytidagi ismi = Gouranga Chakraborti | tavallud sanasi = {{Birth date and age|1950|06|16|df=y}} | tavallud joyi = [[Kalkutta]], [[Gʻarbiy Bengaliya]], [[Hindiston]] | vafot sanasi = | vafot joyi = | turmush oʻrtogʻi = {{unbulleted list|{{marriage|Helena Luke|1979|1979|end=divorced}}|{{marriage|[[Yogeeta Bali]]|1979}}}} | taʼlimi = | fuqaroligi = | millati = | dini = | kasbi = {{hlist|Aktyor|prodyuser|yozuvchi|qoʻshiqchi|tadbirkor|televidenie boshlovchisi|siyosatchi}} | mukofotlari = | unvoni = | faoliyat_yillari = 1976-bugungi kun | boʻyi = | otasi = | onasi = | bolalari = 4, [[Mahakshay Chakraborti]] va [[Ushmey Chakraborti]] | bilimi = [[Shotlandiya cherkov kolleji]] ([[Fan bakalavriati|BS]])|[[Hindiston kino va televideniye instituti]] | partiyasi = * [[Parlament a'zosi, Rajya Sabha]] * [[Bharatiya Janata partiyasi]] (2021-hozirgi) * [[Hindiston Kommunistik partiyasi (marksistik-leninchi)]] * [[Butun Hindiston Trinamool Kongressi]] (2014—2016) * Saylov okrugi = [[Gʻarbiy Bengal]] * Boshlanishi = 2014-yil 3-aprel * Tugashi= 2016-yil 29-dekabr<ref>{{cite news |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/rs-chairman-accepts-mithun-chakraborty-s-resignation-116122900798_1.html |title=RS Chairman accepts Mithun Chakraborty's resignation |agency=Press Trust of India |newspaper=Business Standard India |date=29 December 2016 }}</ref> | sayt = | imzo = }} '''Mithun Chakraborti''' ('''Gouranga Chakraborti'''; {{lang-hi|मिथुन चक्रवर्ती}}, {{lang-ru|Митхун Чакраборти}} 1950-yil 16-iyun) — hind aktyori, prodyuseri va siyosatchisi boʻlib, asosan [[Hind tili|hind]] va [[Bengal tili|bengal]] tillaridagi filmlarda faoliyat olib borgan. Mithun sobiq [[Rajya Sabha]] [[Parlament a'zosi|parlamenti aʼzosi]]<ref>{{Veb manbasi|url=http://archive.financialexpress.com/news/actor-mithun-chakraborty-elected-in-rajya-sabha-elections/1224287|sarlavha=Actor Mithun Chakraborty elected in Rajya Sabha elections|ish=The Financial Express|sana=8 February 2014|qaralgan sana=4 July 2015|arxivsana=2014-11-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141106171124/http://archive.financialexpress.com/news/actor-mithun-chakraborty-elected-in-rajya-sabha-elections/1224287}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://indianexpress.com/article/india/mithun-chakraborty-resigns-from-rajya-sabha/|sarlavha=Mithun Chakraborty resigns from Rajya Sabha citing health reasons|ish=[[The Indian Express]]|sana=26 December 2016|qaralgan sana=26 December 2016}}</ref>. Mithun aktyorlik faoliyati davomida uchta Milliy kino mukofoti va ikkita Filmfare mukofoti sohibi boʻlgan. Chakraborti oʻzining aktyorlik debyuti ''[[Mrigayaa]]''(1976) artxaus dramasida boʻlib, u uchun „Eng yaxshi aktyor“ uchun birinchi Milliy kino mukofotini qoʻlga kiritdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://movies.ndtv.com/photos/mithunda-disco-dancer-is-67-today-15373/slide/5|sarlavha=Mithunda, Disco Dancer, is 67 Today|nashriyot=ndtv|qaralgan sana=24 December 2014|arxivsana=2014-12-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141224165015/http://movies.ndtv.com/photos/mithunda-disco-dancer-is-67-today-15373/slide/5}}</ref>. Chakraborti Jimmi rolini 1982-yilda Hindiston va [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqida]] tijoriy jihatdan muvaffaqiyatli boʻlgan ''[[Disko raqqosi]]'' filmida rol ijro etdi, bu Hindistonda 100 million rupiy daromad olgan birinchi film boʻlgan. ''Disko raqqosi'' bilan bir qatorda Chakraborti ''[[Surakksha]]'', ''[[Sahhas]]'', ''[[Vardat|Wardat]]'', ''[[Wanted: Dead or Alive (film, 1984)|Wanted]]'', ''[[Bokschi (film, 1984)|Boxer]]'', ''[[Pyar Jukta Nahin|Pyar Jhukta Nahin]]'', ''[[Pyari Behna]]'', ''[[Avinash (film)|Avinash]]'', ''[[Raqs raqsi (film)|Dance Dance]]'', ''[[Prem Pratigyaa]]'' '','' ''[[Mujrim]]'', ''[[Don (film, 1995)|The Yuganehar]], [[Jallaad]]'' ''va'' boshqa filmlardagi ijrosi bilan ham yodda qolgan. 1991-yilda u ''[[Agneepath]]'' filmidagi Krishnan Iyer Nariyal Panivala roli uchun „Eng yaxshi ikkinchi plandagi aktyor“ nominatsiyasida Filmfare mukofotini qoʻlga kiritgan. ''[[Tahader Katha]]'' (1992) va ''[[Swami Vivekananda (film, 1998)|Swami Vivekananda]]'' (1998) filmidagi ijrosi uchun yana ikkita Milliy kino mukofotini qoʻlga kiritdi<ref>{{Veb manbasi |url=http://movies.ndtv.com/photos/mithunda-disco-dancer-is-67-today-15373/slide/5 |sarlavha=Mithunda, Disco Dancer, is 67 Today |nashriyot=ndtv |qaralgan sana=24 December 2014 |arxivsana=2014-12-24 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141224165015/http://movies.ndtv.com/photos/mithunda-disco-dancer-is-67-today-15373/slide/5 }}</ref>. Chakraborti 350 dan ortiq filmlarda, jumladan, [[Bengal tili|Bengal]], [[Hind tili|Hind]], [[Oriya tili|Odia]], [[Bxojpuri tili|Bxojpuri]], [[Tamil tili|Tamil]], [[Telugu tili|Telugu]], [[Kannada tili|Kannada]] va [[Panjob tili|Panjobi]]<ref>[[Maujaan Dubai Diyaan]]</ref> tilidagi filmlarda suratga tushgan. Mithun 1989-yilda bosh rol ijrochisi sifatida 19 ta film suratga olish boʻyicha [[Limca rekordlar kitobi|Limca Rekordlar kitobida]] rekordchi boʻlib, 2022-yilning iyulida Bollywoodda rekord hali ham buzilmagan<ref>{{Veb manbasi|url=http://actor-hemushetty.blogspot.com/2017/07/mithun-chakraborty-disco-hero-limca-world-record-19films-1989.html|sarlavha=Record for maximum film released in one year}}</ref>. Chakraborti mehmondoʻstlik va taʼlim sohalarida manfaatlarga ega boʻlgan Monarch guruhiga egalik qiladi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=TNN |date=19 September 2006 |title=Times of India article |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/2008345.cms |access-date=22 June 2010}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=12 September 2011 |title=International pre-school inaugurated |work=The Hindu |location=Chennai, India |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/article2446373.ece |access-date=12 September 2011}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/preview/15797.html|sarlavha=Enemmy Preview|ish=indiaglitz.com|qaralgan sana=4 July 2015|arxivsana=2013-06-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130627082737/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/preview/15797.html}}</ref>. 1992-yilda u [[Dilip Kumar]] va [[Sunil Dutt]] bilan birgalikda muhtoj aktyorlarga yordam berish uchun Cine & TV Artistes Association (CINTAA) deb nomlangan trestni tashkil qilgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Shrivallabh-Vyas-Paralysed-and-penurious/articleshow/19356055.cms?referral=PM|sarlavha=Shrivallabh Vyas: Paralysed and penurious|ish=The Times of India|qaralgan sana=4 July 2015}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=30 December 2014 |title=Why did Mithun Chakraborty resign as chairman of workers' union a year ago |publisher=mid-day |url=http://www.mid-day.com/articles/why-did-mithun-chakraborty-resign-as-chairman-of-workers-union-a-year-ago/15875189 |access-date=5 February 2015}}</ref>.Mithun kino xodimlarining farovonligi haqida qaygʻuradigan va ularning talab va muammolarini hal qiluvchi [[Kinostudiyalar sozlamalari va Ittifoqdosh Mazdoor Ittifoqi|Film Studios Setting & Allied Mazdoor Union]] raisi boʻlgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=13 July 2011 |title=Kin of dead film worker get 12 lakh from firm |work=[[The Times of India]] |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-13/mumbai/29768468_1_daily-wage-workers-compensation-cheque |url-status=dead |access-date=19 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203011239/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-13/mumbai/29768468_1_daily-wage-workers-compensation-cheque |archive-date=2013-12-03 }}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Mithun's Concern For Cine Workers|url=http://www.boxofficeindia.co.in/mithun%E2%80%99s-concern-for-cine-workers/|arxivurl=https://archive.today/20130108095322/http://www.boxofficeindia.co.in/mithun’s-concern-for-cine-workers/|arxivsana=2013-01-08|nashriyot=boxofficeindia.co.in|qaralgan sana=19 August 2012|sana=28 January 2012}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Mithun Chakraborty Eyes Concern For Cine Workers|url=http://in.movies.yahoo.com/news/mithun-chakraborty-eyes-concern-cine-workers-183000312.html|nashriyot=boxofficeindia.co.in|qaralgan sana=19 August 2012|sana=27 January 2012|arxivsana=2013-12-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131203030858/http://in.movies.yahoo.com/news/mithun-chakraborty-eyes-concern-cine-workers-183000312.html}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Mithun Chakraborty Eyes Concern For Cine Workers|url=http://in.movies.yahoo.com/news/mithun-chakraborty-eyes-concern-cine-workers-183000312.html|nashriyot=Yahoo!|qaralgan sana=19 August 2012|sana=27 January 2012|arxivsana=2013-12-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131203030858/http://in.movies.yahoo.com/news/mithun-chakraborty-eyes-concern-cine-workers-183000312.html}}</ref>. Chakraborti Buyuk Usta boʻlgan ''[[Raqs Hindiston raqsi|Dance India Dance]]'' [[Televizion koʻrsatuv|telekoʻrsatuvi]] allaqachon Limca Rekordlar kitobiga va [[Guinness rekordlar kitobi|Ginnesning rekordlar kitobiga]] kiritilgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=9 March 2012 |title=Dance India Dance sets Guinness World Record |work=Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Television/Dance-India-Dance-sets-Guinness-World-Record/Article1-822865.aspx |url-status=dead |access-date=27 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120311120347/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Television/Dance-India-Dance-sets-Guinness-World-Record/Article1-822865.aspx |archive-date=11 March 2012}}</ref>. Chakraborti [[Hindiston Milliy Kongressi]] vakili [[Pranab Mukerji|Pranab Mukherji]] va [[Mamata Banerji]] oʻrtasida vositachi sifatida muhim rol oʻynadi va 2012 yilgi Hindiston prezidentlik saylovlarida Mukerjini Banerji partiyasi, [[Butun Hindiston Trinamool Kongressi]] qoʻllab-quvvatlashini qoʻlga kiritdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Ruchi Kaushal |date=15 June 2016 |title=Mithun Chakraborty: What makes him so special |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Mithun-Chakraborty-What-makes-him-so-special/photostory/52764630.cms |access-date=23 August 2016}}</ref>. U [[Bharatiya Janata partiyasi|Bharatiya Janata partiyasiga]] (BJP) 2021-yil 7-martda, 2021-yilgi G‘arbiy Bengaliya Qonunchilik Assambleyasiga saylov oldidan qo‘shildi. == Erta hayoti va taʼlimi == Chakraborti 1950-yil 16-iyunda Hindistonning [[Kalkutta]] (hozirgi Kalkutta), [[Gʻarbiy Bengaliya|G‘arbiy Bengaliya]] shahrida [[Bengal hindu]] oilasida Basanta Kumar Chakraborti va Shanti Rani Chakraborti oilasida tug‘ilgan<ref name="rajya">{{Veb manbasi|sarlavha=Rajya Sabha Former Members Search|url=https://rajyasabha.nic.in/Members/FormerMemberSearch|ish=Rajya Sabha Secretariat|qaralgan sana=10 July 2022|iqtibos=The website doesn't provide a direct link. So it can be navigated to the biography page by typing "Mithun Chakraborty" in the search bar}}</ref><ref name="Realname">{{Veb manbasi|url=https://www.timesnownews.com/real-name-of/article/what-is-mithun-chakrabortys-real-name/226669|sarlavha=What is Mithun Chakraborty's real name?|nashriyot=Times Now|sana=11 May 2018|qaralgan sana=21 August 2020}}</ref><ref name="prs">{{Veb manbasi|sarlavha=Mithun Chakraborty|url=http://www.prsindia.org/mptrack/mithunchakraborty|ish=[[PRS Legislative Research]]|qaralgan sana=4 July 2020|til=en|sana=25 October 2016}}</ref>. U [[Sharq seminariyasi|Sharq seminariyasida]] tahsil oldi, keyin esa bakalavr darajasini oldi. Kolkatadagi Shotlandiya cherkov kollejining [[kimyo]] boʻyicha darajasi olgan<ref name="rajya" />. Hindistonning [[Puna|Pune shahridagi]] Kino va televidenie institutiga oʻqishga kirgan va uni tamomlagan<ref>{{Veb manbasi |url=http://movies.ndtv.com/photos/mithunda-disco-dancer-is-67-today-15373/slide/5 |sarlavha=Mithunda, Disco Dancer, is 67 Today |nashriyot=ndtv |qaralgan sana=24 December 2014 |arxivsana=2014-12-24 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141224165015/http://movies.ndtv.com/photos/mithunda-disco-dancer-is-67-today-15373/slide/5 }}</ref>. Mithun filmga kirishdan oldin [[Hindiston maochilar isyoni|naxalit]] boʻlgan, ammo uning yagona akasi elektr toki urishi va dahshatli baxtsiz hodisada halok boʻlgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Ruchi Kaushal |date=15 June 2016 |title=Mithun Chakraborty: What makes him so special |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Mithun-Chakraborty-What-makes-him-so-special/photostory/52764630.cms |access-date=23 August 2016}}</ref>. Mithun oʻz oilasiga qaytib, Naxalitni tark etdi, garchi bu uning hayoti uchun katta xavf tugʻdirsa ham<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=25 July 2012 |title=Filmstar Mithun Chakraborty attends Pranab Mukherjee's swearing in |publisher=movies.ndtv.com |url=http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?ID=ENTEN20120210398&subcatg=MOVIESINDIA&keyword=bollywood&nid=247357 |url-status=dead |access-date=25 July 2012 |archive-url=https://archive.today/20130208124434/http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?ID=ENTEN20120210398&subcatg=MOVIESINDIA&keyword=bollywood&nid=247357 |archive-date=2013-02-08 }}</ref>. Naxalitlik davrida u doʻstlari orasida „Bhaa“ (yakuniy qutqaruvchi) nomi bilan tanilgan mashhur Naxal arbobi Ravi Ranjan bilan doʻstlashdi. Bhaa oʻzining manipulyatsiya qobiliyati va notiqlik qobiliyati bilan mashhur edi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=23 March 2012 |title=Filmstar Mithun reveals ties with Bhaa during his Naxal days |publisher=Zee News |url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/i-still-get-jitters-before-my-first-shot-mithun_108135.html |access-date=23 March 2013}}</ref>. === 2020 — hozirgi kungacha === Rejissyor [[Ram Gopal Varma]] tomonidan suratga olingan ''[[12 "soat" (film)|12 'Oʻ soat]]'' (12 'Oʻ Clock) kechiktirilgan qoʻrqinchli film 2021-yil yanvar oyida chiqdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=23 December 2020 |title=Ram Gopal Varma's horror film 12 'oʻ Clock to release on Jan 8 |language=en |work=Indulge Express |url=https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2020/dec/23/ram-gopal-varmas-horror-film-12-o-clock-torelease-on-jan-8-30427.html |access-date=14 January 2021}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=24 April 2017 |title=Mithun Chakraborty to play a Psychiatrist in Ram Gopal Varma's next Geher |work=[[Mumbai Mirror]] |url=http://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/mithun-chakraborty-to-play-a-psychiatrist-in-ram-gopal-varmas-next-geher/articleshow/58336934.cms |access-date=5 May 2017}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=10 April 2017 |title=Mithun Chakraborty to feature in Ram Gopal Varma's horror film |publisher=[[Bollywood Hungama]] |url=http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/mithun-chakraborty-feature-ram-gopal-varmas-horror-film/ |access-date=5 May 2017}}</ref>. Chakarabortining OTT platformasi Amazon Prime uchun eng koʻp sotilgan birinchi veb-seriyasi 2022-yil 18-fevralda chiqdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=14 January 2021 |title=Mithun Chakraborty gears up for a digital debut with Amazon Prime web series |language=en |work=Free Press Journal |url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/mithun-chakraborty-gears-up-for-a-digital-debut-with-amazon-prime-web-series |access-date=14 January 2021}}</ref>. Uning soʻnggi filmi ''[[Kashmir fayllari]] (The Kashmir Files)'' 2022-yil 11-martda butun dunyo boʻylab chiqdi va kassada blokbaster boʻldi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=21 December 2020 |title=Mithun Chakraborty suffers serious infection on The Kashmir Files sets, continues to shoot for action sequence |language=en |work=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/mithun-chakraborty-suffers-serious-infection-on-the-kashmir-files-sets-continues-to-shoot-for-action-sequence/story-zclVoRRUB78U7SX3crNoyI.html |access-date=21 December 2020}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=19 March 2022 |title=The Kashmir Files box office collection: Anupam Kher film outperforms Aamir Khan's Dangal, collects Rs 19.15 crore on day 8 |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/box-office-collection/the-kashmir-files-box-office-collection-day-8-aamir-khan-dangal-behind-7826616/ |access-date=20 March 2022}}</ref>. == Televideniyadagi faoliyati == [[Fayl:Mitun-chakraborty_(cropped).jpg|thumb| Chakraborty 2009-yil]] [[Bengal tili|Bengal]] raqobatbardosh raqs realiti-shousi ''[[Raqs Bangla Dance|Dance Bangla Dance]]'' muvaffaqiyatidan soʻng, Chakraborti UTV Software Communications tomonidan ishlab chiqarilgan Hindistonning [[Zee TV]] telekanalida efirga uzatiladigan [[Raqs Hindiston raqsi|Dance India Dance]] kontseptsiyasini ishlab chiqdi va Hindistonning eng yirik raqsga asoslangan [[Realiti-shou|realiti shousi]] boʻldi. Tanlov ishtirokchilari [[Terens Lyuis (xoreograf)|Terrens Lyuis]], [[Remo D'Souza]] va [[Gita Kapur|Gita Kapurdan]] iborat hakamlar hay’ati oldida chiqish qilish imkoniyatiga ega boʻladilar. Mavsumning eng yaxshi 18 jonli shou finalchisini tanlash bosh hakam Chakraborti tomonidan nazorat qilinadi. Shou eng mashhur raqs realiti-shousi uchun bir nechta televizion mukofotlarga sazovor boʻldi<ref>{{Veb manbasi|muallif=Smitha|url=http://entertainment.oneindia.in/television/news/2012/akshay-kumar-dance-india-dance-3-five-finalists-160412.html|sarlavha=Akshay Kumar gifts Rs 1 lakh to Dance India Dance Season 3 finalists|nashriyot=Entertainment.oneindia.in|sana=16 April 2012|qaralgan sana=18 April 2012|arxivsana=2014-04-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140426201124/http://entertainment.oneindia.in/television/news/2012/akshay-kumar-dance-india-dance-3-five-finalists-160412.html}}</ref>. Chakraborti, ''[[Dance India Dance Li'l Masters|Hindiston Dance Li’l Masters raqsining]]'' grossmeysteri, Zee Bangla kanalidagi ''Dadagiri Unlimited'' realiti-shousining boshlovchisi edi. U ko‘rsatuv boshlovchisi sifatida [[Surav Ganguli|Sourav Gangulini]] almashtirdi. Chakraborty ETV Bangla-da ''[[Katta xoʻjayin|Bigg Boss]]'' va ''Rannaghore Rockstar-'' ning bengal tilidagi versiyasini oʻtkazdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=10 May 2013 |title=Salman wishes Mithun for Bigg Boss Bangla |work=[[The Times of India]] |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-10/tv/39168511_1_bigg-boss-mithun-da-salman |url-status=dead |access-date=30 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130621081859/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-10/tv/39168511_1_bigg-boss-mithun-da-salman |archive-date=2013-06-21 }}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Mithun Chakbraborty To Make A Comeback With 'The Drama Company' |work=[[Mid-Day]] |url=http://www.mid-day.com/articles/mithun-chakraborty-the-drama-company-comeback-television-news-mumbai/18414161 |access-date=12 July 2017 |archive-date=2017-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712055117/http://www.mid-day.com/articles/mithun-chakraborty-the-drama-company-comeback-television-news-mumbai/18414161 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.indiawest.com/entertainment/television/mithun-chakraborty-makes-his-acting-debut-on-tv-with-comedy/article_4d2d6066-577e-11e7-a370-3f4d44ebb58d.html|sarlavha=Mithun Chakraborty Makes His Acting Debut on TV with Comedy Show 'The Drama Company'|nashriyot=IndiaWest|qaralgan sana=22 June 2017|arxivsana=2017-06-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170623052759/http://www.indiawest.com/entertainment/television/mithun-chakraborty-makes-his-acting-debut-on-tv-with-comedy/article_4d2d6066-577e-11e7-a370-3f4d44ebb58d.html}}</ref>. Chakraborti „Yulduzli Jalshaning ''Dance Dance Junior“'' filmida hakam sifatida ishtirok etdi, shuningdek, Tollywood aktyorlari [[Soham Chakraborti (aktyor)|Soham]] va [[Srabanti Chatterji]] ham hakamlik qildi<ref>{{Veb manbasi|muallif=Mukherjee|ism=Upali|url=https://movies.ndtv.com/bengali/the-hunt-for-bengal-s-next-dancing-superstar-begins-with-dance-dance-junior-2096120|sarlavha=Dance Dance Junior: নাচবে জুনিয়ার সুপারস্টার, নাচাবেন 'ডিস্কো ড্যান্সার'!|ish=NDTVMovies.com|sana=5 September 2019|til=bn|qaralgan sana=15 October 2019}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Baddhan |first=Raj |date=4 September 2019 |title=Mithun Chakraborty confirmed for Star Jalsha's 'Dance Dance Junior' |work=Bizasia |url=https://www.bizasialive.com/mithun-chakraborty-confirmed-for-star-jalshas-dance-dance-junior/ |access-date=15 October 2019}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://bengali.indianexpress.com/entertainment/mithun-chakraborty-to-burn-the-dance-floor-of-star-jalsha-super-singer-junior-super-finale-140024/|sarlavha=বয়স সত্তর ছুঁইছুঁই, তবু সুপার ফিনালে-তে নাচলেন 'গুরু'|sana=11 September 2019|ish=Indian Express Bangla|til=bn-IN|qaralgan sana=15 October 2019}}</ref>. Endi u [[Karan Johar]] va [[Parineeti Chopra]] bilan 2022-yil yanvar oyidan boshlab [[Rangli televizor|Colors TVda]] premyerasi bo‘lib o‘tadigan ''[[Hunarbaaz: Desh Ki Shaan]]'' realiti-shousida hakam sifatida faoliyat olib bormoqda<ref>{{Veb manbasi|sana=17 November 2021|sarlavha=Hunarbaaz - Desh Ki Shaan: Karan Johar, Mithun Chakraborty turn judges of the reality show|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/tv/hunarbaaz-desh-ki-shaan-karan-johar-mithun-chakraborty-turn-judges-of-the-reality-show-745396|ish=India TV News}}</ref>. == Siyosiy martabasi == Chakraborti Gʻarbiy Bengaliya [[Rajya Sabha]] Assambleyasi soʻrovlarida Butun Hindiston Trinamool Kongressi (TMC) uchun [[Gʻarbiy Bengaliya|Gʻarbiy Bengal]] bosh vaziri Mamata Banerji tomonidan Rajya Sabha parlament aʼzoligiga nomzod sifatida koʻrsatilganidan keyin<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=19 January 2014 |title=Coming up: MP Mithun - Mamata picks actor for Rajya Sabha |work=[[The Telegraph (Calcutta)]] |url=http://www.telegraphindia.com/1140119/jsp/frontpage/story_17840475.jsp#.V_Tb5eV95dg |access-date=5 October 2016}}</ref> parlament aʼzosi sifatida 2014-yil 7-fevralda qoʻshildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=19 January 2014 |title=Mamata Banerjee nominates Mithun Chakraborty for Rajya Sabha seat |work=The Times of India |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/mamata-banerjee-nominates-mithun-chakraborty-for-rajya-sabha-seat/articleshow/29003870.cms}}</ref>. 2016-yil 26-dekabrda u Rajya Sabha deputati lavozimini tark etdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.anandabazar.com/national/mithun-chakraborty-resigns-from-rajya-sabha-dgtl-1.538223|sarlavha=রাজ্যসভা থেকে ইস্তফা দিলেন তৃণমূল সাংসদ মিঠুন চক্রবর্তী|ish=anandabazar.com}}</ref>. Chakraborti Bharatiya Janata partiyasiga (BJP) 2021-yil 7-martda, 2021-yilgi G‘arbiy Bengaliya qonunchilik assambleyasiga saylovlar oldidan, Bosh vazir [[Narendra Modi]] va [[Kailash Vijayvargiya]] ishtirokida qo‘shildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=7 March 2021 |title=Actor Mithun Chakraborty joins BJP ahead of PM Modi's rally in Kolkata |work=The Hindu |agency=Press Trust Of India |location=Kolkata |url=https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/mithun-chakraborty-participates-in-pm-narendra-modis-brigade-rally-in-west-bengal/article34011299.ece |access-date=7 March 2021}}</ref><ref name="BJP">{{Yangiliklar manbasi |last=Ghosh |first=Deepshikha |date=7 March 2021 |title="I'm A Pure Cobra": What Actor Mithun Chakraborty Said After Joining BJP |publisher=NDTV |url=https://www.ndtv.com/india-news/west-bengal-election-2021-what-actor-mithun-chakraborty-said-after-joining-bjp-im-a-pure-cobra-2385516 |access-date=7 March 2021}}</ref>. == Brend elchisi == Chakraborti 1980-yillarning oxirida [[Panasonic]] [[elektronika]] kompaniyasining Hindistondagi elchisi boʻlgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=National Advt |date=3 March 1989 |title=State of the art car audio |pages=13 |work=[[The Indian Express]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=P9oYG7HA76QC&dat=19910222&printsec=frontpage |access-date=3 October 2016}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Indian faces adorn foreign spaces|url=http://www.dnaindia.com/money/report-indian-faces-adorn-foreign-spaces-1068259|ish=Daily News and Analysis|qaralgan sana=12 May 2014|sana=8 December 2006}}</ref>. Endi u GoDaddy internet domenini roʻyxatga oluvchi va veb-xosting kompaniyasining va Bengal Media Pvt kompaniyasining 10-kanalining yuzi edi. Ltd. kompaniyasi Saradha Media Groupga tegishli<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Latest News-Saradha Group of Companies|url=http://www.saradhagroup.biz/latestnews.html|nashriyot=saradhagroup|qaralgan sana=12 May 2014|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140512225746/http://www.saradhagroup.biz/latestnews.html|arxivsana=12 May 2014}}</ref> va keyinchalik uning filiali Saradha Chit fondi qulagani sababli „Saradha mening toʻlovlarimni toʻlamadi“, dedi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Saradha didn't pay my dues, alleges actor Mithun Chakraborty|url=http://news.oneindia.in/2013/04/25/saradha-didnot-pay-my-dues-alleges-mithun-chakraborty-1201842.html|ish=Oneindia|qaralgan sana=12 May 2014|sana=25 April 2013|arxivsana=2014-05-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140512220031/http://news.oneindia.in/2013/04/25/saradha-didnot-pay-my-dues-alleges-mithun-chakraborty-1201842.html}}</ref>. Chakraborti, shuningdek, [[Gʻarbiy Bengaliya|Gʻarbiy Bengaliya]] shtati uchun Manappuram oltin kreditining yuzidir<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Manappuram Milestones|url=http://www.manappuram.com/php/milestones.php|arxivurl=https://web.archive.org/web/20111008002954/http://manappuram.com/php/milestones.php|arxivsana=8 October 2011|nashriyot=manappuram|qaralgan sana=12 May 2014}}</ref>. == Shaxsiy hayoti == Chakraborti birinchi marta 1979-yilda aktrisa [[Helena Luke|Helena Luqo]] bilan turmush qurgan, ammo 4 oylik nikohdan keyin er-xotin ajralishdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.hindirush.com/features/mithun-chakraborty-first-wife-helena-luke-story-about-her-marriage-134848/|sarlavha=मिथुन चक्रवर्ती की पहली पत्नी थी बेहद खूबसूरत लेकिन हो गया था उनका दर्दनाक हाल, पढ़ें अभिनेता की कहानी|ish=Hindi Rush|muallif=Tanya Verma|sana=26 November 2019|qaralgan sana=2022-12-05|arxivsana=2023-09-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230925172858/https://www.hindirush.com/features/mithun-chakraborty-first-wife-helena-luke-story-about-her-marriage-134848/}}</ref>. Keyin u 1979-yilda aktrisa [[Yogeeta Bali|Yogeeta Baliga]] uylandi<ref name="thebridalbox">{{Veb manbasi|url=https://www.thebridalbox.com/articles/mithun-chakraborty-marriage_0053172/|sarlavha=Mithun Chakraborty Marriage: A Disco Dancer's Riveting Love Life|ism=Rohit|muallif=Garoo|sana=29 August 2016}}</ref>. Chakraborti va Yogeetaning toʻrt nafar farzandi bor — [[Maxakshay Chakraborti|Mimoh]], [[Ushmey Chakraborti]], [[Namashi Chakraborti]] va asrab olingan qizi [[Dishani Chakraborty|Dishani Chakraborti]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/My-kids-call-me-Mithun/articleshow/5560506.cms|sarlavha='My kids call me Mithun!' - Times of India|ish=The Times of India}}</ref>. 1980-yillarda u ''[[Jaag Utha Insan]]'' toʻplamida tanishgan aktrisa [[Sridevi]] bilan ishqiy munosabatda boʻlgan va ikkalasi turmush qurganligi haqida mish-mishlar tarqalgan edi. Biroq, Chakraborti rafiqasi Yogeeta Balini tark etishdan bosh tortganida, Sridevi romantikani tugatdi va Chakraborti xotini bilan qoladi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=7 December 2020 |title=Was Sridevi secretly married to Mithun Chakraborty? Here's the truth |language=en |work=Asianet News |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/entertainment/was-sridevi-secretly-married-to-mithun-chakraborty-here-s-the-truth-rcb-qkyedk |access-date=18 June 2022}}</ref><ref name="Guardian">{{Yangiliklar manbasi |last=Habib |first=Shanhaz |date=27 February 2018 |title=Sridevi obituary |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/film/2018/feb/27/sridevi-obituary-star-indian-cinema |url-status=live |access-date=1 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180228214706/https://www.theguardian.com/film/2018/feb/27/sridevi-obituary-star-indian-cinema |archive-date=28 February 2018}}</ref>. == Filmografiyasi == Chakraborti oʻzining [[Bollywood|Bollywooddagi]] debyutini [[Mrinal Sen|Mrinal Senning]] [[Milliy kino mukofoti|Milliy mukofotiga]] sazovor boʻlgan ''[[Mrigayaa]]'' (1976) filmida qilgan, bu film uchun u [[Eng yaxshi erkak roli uchun Milliy kino mukofoti|"Eng yaxshi aktyor" nominatsiyasida Milliy kino mukofotiga]] sazovor boʻlgan<ref name="actormithunda2">{{Veb manbasi|url=http://movies.ndtv.com/photos/mithunda-disco-dancer-is-67-today-15373/slide/5|sarlavha=Mithunda, Disco Dancer, is 67 Today|nashriyot=ndtv|qaralgan sana=24 December 2014|arxivsana=2014-12-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141224165015/http://movies.ndtv.com/photos/mithunda-disco-dancer-is-67-today-15373/slide/5}}</ref>. ''[[Do Anjaane]]'' (1976) va ''[[Phool Khile Hain Gulshan Gulshan (film)|Phool Khile Hain Gulshan Gulshan]]'' (1978) kabi filmlarda bir nechta kichik rollarni ijro etganidan soʻng, uning birinchi yirik muvaffaqiyatli filmi 1978-yilda ''[[Mera Rakshak]]'' filmi boʻldi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Kaushal |first=Ruchi |date=15 June 2016 |title=Mithun Chakraborty: What makes him so special |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Mithun-Chakraborty-What-makes-him-so-special/Busiest-superstar-and-highest-taxpayer/photostory/52764403.cms |access-date=11 December 2016}}</ref>. Chakrabortini ''[[Nadi Theke Sagare]]'' hamkasbi [[Debashree Roy|Debashri Roy]] qoʻllab-quvvatlaydi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.thestatesman.com/entertainment/bollywood/mithuns-special-bond-rani-mukherji-1502582106.html|sarlavha=Mithun's special bond with Rani Mukherji|sana=8 February 2018|ish=The Statesman|til=en-US|qaralgan sana=10 March 2020}}</ref>. [[Ravikant Nagaich]] rejissyori boʻlgan, kam byudjetli ''[[Surakshaa]]'' (1979) aygʻoqchi filmi bilan mashhurlikka erishdi<ref name="Mithunforever2">{{Yangiliklar manbasi |last=Ruchi Kaushal |date=15 June 2016 |title=Mithun Chakraborty: What makes him so special |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Mithun-Chakraborty-What-makes-him-so-special/photostory/52764630.cms |access-date=23 August 2016}}</ref>. Mithunning [[Dipak Bahri|Dipak Baxri]] bilan kombinatsiyasi birinchi marta 1979-yilda ''[[Tarana (film, 1979)|Tarana]]'' filmi bilan sodir boʻlgan va ular 1980-yillarda ''[[Humse Badxkar Kaun]]'', ''[[Hum Se Hai Zamana]]'' va ''[[Voy Jo Hasina|Vo Jo Hasina]]'' kabi koʻplab mashhur filmlarda hamkorlik qilishgan. 1970-yillarning oxirida Chakraborti uchun yana bir muhim film Rejissyor [[Basu Chatterji|Basu Chatterjee]] ''[[Prem Vivah]]'' edi. 1982-yilda u ''[[Disko raqqosi|Disko raqqosasi]]'' musiqiy filmidagi eng taniqli bosh roli bilan super yulduzlikka erishdi, bu Chakrabortining butun Hindiston va Rossiyada mashhurligini kengaytirdi<ref name="actormithunda3">{{Veb manbasi|url=http://movies.ndtv.com/photos/mithunda-disco-dancer-is-67-today-15373/slide/5|sarlavha=Mithunda, Disco Dancer, is 67 Today|nashriyot=ndtv|qaralgan sana=24 December 2014|arxivsana=2014-12-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141224165015/http://movies.ndtv.com/photos/mithunda-disco-dancer-is-67-today-15373/slide/5}}</ref> va uni raqs yulduzi sifatida tanitdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Mohamed |first=Khalid |date=16 June 2016 |title=When 'Disco Dancer' Rocked Russia: A Birthday Tribute to Mithun Da |work=The Quint \access-date=6 April 2022 |url=https://www.thequint.com/entertainment/2016/06/15/mithun-chakraborty-russia-disco-dancer-b-subhash-birthday}}</ref>. Film rejissyori [[Babbar Subhash]] yana Chakraborti bilan ''[[Kasam Paida Karne Vale Ki|Kasam Paida Karne Ueyl Ki]]'' (1984), ''[[Raqs raqsi (film, 1987)|Raqs raqsi"]]'' (Dance Dance1987) va ''[[Komando (film, 1988)|Komando]]'' (1988) nomli musiqiy filmlari bilan hamkorlik qildi, ular ham muvaffaqiyatli boʻldi. 1985-yilgi superxit filmi ''[[Pyar Jukta Nahin|Pyar Jhukta Nahin]]'' oʻzining eng yaxshi yulduz maqomini yana bir bor tasdiqladi. Oʻsha yili u [[JP Dutta]] ''[[Gʻulomiy]] (Ghulami)'' filmidagi Javar roli uchun ham qadrlandi. Chakraborti 1986-yilda Hindistonning eng koʻp soliq toʻlovchisi boʻldi<ref name="Man, Monarch, Messiah">{{Veb manbasi|sarlavha=Man, Monarch, Messiah|ish=screenindia.com|url=http://www.screenindia.com/old/feb12/cover.htm|qaralgan sana=18 November 2010}}{{Oʻlikhavola|date=dekabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Chakrabortining eng muvaffaqiyatli oilaviy dramalari orasida ''[[Mujhe Insaaf Chahiye]]'' (1983), ''[[Ghar Ek Mandir (film, 1984)|Ghar Ek Mandir]]'' (1984), ''[[Swarag Se Sunder]]'' (1986) va ''[[Pyaar Ka Mandir]]'' (1988), komediyalari orasida ''[[Shaukin|Shaukeen]]'' (1982), ''[[Pasand Apni Apni]]'' (1983) va ''[[Baat Ban Jaye]]'' (1986) va ''[[Jagir (film, 1984)|Jagir]]'' (1984), ''[[Jaal]]'' (1986), ''[[Dilwala]]'' (1986), ''[[Muddat]]'' (1986), ''[[Vatan Ke Rakhwale]]'' (1987), ''[[Jeete Xain Shaan Se|Jeete Hain Shaan Se]]'' (1988), ''[[Vaqt Ki Avaz]]'' (1988), ''Ilaaka'' (1989), ''Daata'' (1989) va ''[[Guru (film 1989)|Guru]]'' (1989) kabi jangovar filmlar bor edi. Ushbu filmlar uning bugungi kungacha eng muvaffaqiyatli tijorat filmlari boʻlib qolmoqda<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=boxofficeindia.com|ish=Career's biggest hits|url=http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=top_actors|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080117065629/http://boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=top_actors|arxivsana=17 January 2008|qaralgan sana=7 July 2008}}</ref>. 1986-yil va 1987-yillarda uning chiqishlari hech qachon mukofotga sazovor boʻlmagan, chunki ''[[Filmfare mukofotlari]]'' texnik sabablarga koʻra eʼlon qilinmagan. Chakraborti har doim juda koʻp relizlar boʻlganligi sababli, 1989-yilda boʻlgani kabi, baʼzida bu uning shaxsiy filmlari biznesiga taʼsir qildi, u yerda rekord darajadagi 19 film, jumladan ''Ilaaka'', ''Mujrim'', ''Prem Pratigya'' va ''Daata'' kabi super xitlar va ''Ladaai, Guru va Bees Saal Baad'' kabi mashhur filmlari edi. == Filmlari == {| class="wikitable sortable" |- ! Yil ! Sarlavha ! Rol ! Til ! class="unsortable"|Izohlar ! class="unsortable"|Ref. |- | rowspan="2" | 1976 || ''[[Mrigayaa]]'' ||Ghinua||[[Bengali language|Bengali]] ||Gʻolib boʻldi- [[Eng yaxshi erkak roli uchun Milliy kino mukofoti]]<br /> Gʻolib chiqdi- [[Bengal kino jurnalistlari uyushmasi mukofotlari|Eng yaxshi aktyor uchun BFJA mukofoti]] |<ref>{{Cite web |title=Mithun Chakraborty Awards: List of awards and nominations received by Mithun Chakraborty {{!}} Times of India Entertainment |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Mithun-Chakraborty/awards |access-date=2022-05-17 |website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> |- |''[[Do Anjaane]]'' ||Ghanti||[[Hindi language|Hindi]] || | |- |1977 |''[[Mukti (1977 film)|Mukti]]'' ||Stage Artist||Hindi | | |- | rowspan="5" | 1978 || ''[[Hamara Sansar]]'' ||Prem Kumar||Hindi|| | |- |''[[Mera Rakshak]]'' ||Vijay||Hindi|| | |- |''[[Phool Khile Hain Gulshan Gulshan (film)|Phool Khile Hain Gulshan Gulshan]]'' ||Vishal’s Friend||Hindi|| | |- |''[[Bansari (1978 film)|Bansari]]'' |||[[Bengali language|Bengali]]|| | |- |''[[Nadi Theke Sagare (1978 film)|Nadi Theke Sagare]]'' |||Bengali|| | |- | rowspan="7" | 1979 || ''[[Tere Pyar Mein (1979 film)|Tere Pyar Mein]]'' ||Shekhar|| [[Hindi language|Hindi]] || | |- |''[[Amar Deep (1979 film)|Amar Deep]]'' ||Sajan|| Hindi || Mehmon koʻrinishi | |- |''[[Surakshaa]]'' ||CBI Officer Gopi / Gunmaster G-9||Hindi|| | |- |''[[Prem Vivah]]'' ||Ajay|| Hindi || | |- |''[[Bhayaanak]]'' ||Inspector Vijay||Hindi || | |- |''[[Taraana]]'' ||Shyam|| Hindi || | |- |''[[Habari]]'' ||| Hindi || | |- | rowspan="11" | 1980 || ''[[The Naxalites (1980 film)|The Naxalites]]'' ||||Hindi || Rejissyorlik uchun oltin mukofot: Naxalitlar<br />1980-yilda Kann kinofestivalida namoyish etilgan | |- |''[[Aakhri Insaaf]]'' |||Hindi || | |- |''[[Khwab]]'' ||Pratap Kumar Shrivastav||Hindi || | |- |''[[Kasturi (1980 film)|Kasturi]]'' |||Hindi || Hind tilidagi eng yaxshi badiiy film uchun Milliy kino mukofoti | |- |''[[Sitara (1980 film)|Sitara]]'' ||Kundan||Hindi || | |- |''Unees-Bees'' ||Jai||Hindi || | |- |''[[Taxi Chor]]'' ||Rajesh / Ritesh||Hindi || Ikki rolli | |- |''[[Kismat Ki Baazi]]'' |||Hindi || | |- |''[[Patita (1980 film)|Patita]]'' ||Jain||Hindi || | |- |''[[Hum Paanch (film)|Hum Paanch]]'' ||Bheema||Hindi || | |- |''[[Kismet (1980 film)|Kismet]]'' ||Moti||Hindi || | |- | rowspan="11" | 1981 || ''[[Sameera (film)|Sameera]]'' ||Nakul||Hindi || | |- |''[[Ghamandee]]'' ||Kamlesh||Hindi || | |- |''[[Main Aur Mera Haathi]]'' ||Ram / Raj||Hindi || Ikki rolli | |- |''[[Kalankini Kankabati]]'' ||Raj Shekhar||[[Bengali language|Bengali]] || | |- |''[[Jeene Ki Arzoo]]'' ||Naagraj 'Naagi'||[[Hindi language|Hindi]] || | |- |''[[Hum Se Badkar Kaun|Hum Se Badhkar Kaun]]'' ||Pappu / Tony||Hindi || | |- |''[[Dhuan]]'' ||Sunil Verma||Hindi || | |- |''[[Laparwah]]'' ||Shera / Suraj||Hindi || | |- |''[[Wardat]]'' ||CBI Officer Gopinath / Gunmaster G-9||Hindi || [[Surakshaa]] | |- |''[[Sahhas]]'' ||Kishanchand||Hindi || | |- |''[[Be-Shaque]]'' ||Prakash||Hindi || | |- | rowspan="11" | 1982 || |''[[Aamne Samne (1982 film)|Amne Samne]]'' ||Gopi / Johny||Hindi || Ikki rolli | |- |''[[Ustadi Ustad Se]]'' ||Rajesh 'Raju'||Hindi || | |- |''[[Shaukeen]]'' ||Ravi Anand / Sakharam||Hindi || | |- |''[[Ashanti (1982 film)|Ashanti]]'' ||Shankar Dada||Hindi || | |- |''[[Troyee]]'' ||Avik||[[Bengali language|Bengali]] || | |- |''[[Heeron Ka Chor]]'' ||Mohan Khanna||[[Hindi language|Hindi]] || | |- |''[[Aadat Se Majboor (film)|Adat Se Majboor]]'' ||Shankar Shastri||[[Hindi language|Hindi]] || | |- |''[[Sun Sajna]]'' ||Raj Kumar||Hindi || | |- |''[[Taqdeer Ka Badshah]]'' ||Ratan||Hindi || | |- |''[[Swami Dada]]'' ||Suresh||Hindi || | |- |''[[Disco Dancer]]'' ||Anil / Jimmy||Hindi || | |- | rowspan="9" | 1983 || ''[[Taqdeer (1983 film)|Taqdeer]]'' |||Hindi || | |- |''[[Kaun? Kaisey?]]'' |||Hindi || | |- |''[[Lal Chunariya (film)|Lal Chunariya]]'' |||Hindi || | |- |''[[Woh Jo Hasina]]'' |||Hindi || | |- |''[[Karate (film)|Karate]]'' ||Vijay||Hindi || | |- |''[[Faraib]]'' ||Vikas 'Vicky'||Hindi || | |- |''[[Hum Se Hai Zamana]]'' ||Shiva||Hindi || | |- |''[[Mujhe Insaaf Chahiye]]'' ||Suresh Rai||Hindi || | |- |''[[Pasand Apni Apni]]'' ||Sandeep Anand||Hindi || | |- | rowspan="12" | 1984 || |''[[Wanted: Dead or Alive (1984 film)|Wanted]]'' ||Vikram||Hindi || | |- |''[[Boxer (1984 film)|Boxer]]'' ||Shankar Dharma||Hindi || | |- |''[[Sharara (film)|Sharara]]'' |||Hindi || | |- |''[[Teri Baahon Mein]]'' ||Mehmon koʻrinishi||Hindi || | |- |''[[Hanste Khelte (1984 film)|Hanste Khelte]]'' ||Mithun||Hindi || | |- |''[[Ghar Ek Mandir (film)|Ghar Ek Mandir]]'' ||Ravi||Hindi || | |- |''[[Tarkeeb]]'' ||Dinesh||Hindi || | |- |''[[Baazi (1984 film)|Baazi]]'' ||Salim Khan||Hindi || | |- |''[[Rakta Bandhan]]'' ||Chandan / Daku Trishul Singh (Kundan)||Hindi || Ikki rolli | |- |''[[Jaag Utha Insan]]'' ||Harimohan 'Hari' ||Hindi || | |- |''[[Jagir (1984 film)|Jagir]]'' ||Sanga||Hindi || | |- |''[[Kasam Paida Karne Wale Ki|Kasam Paida Karnewale Ki]]'' ||Satish Kumar / Avinash Kumar||Hindi ||Ikki rolli | |- | rowspan="14" | 1985 || ''[[Maujaan Dubai Diyaan]]'' ||Sher Singh||[[Punjabi language|Punjabi]] || | |- |''Anyay Abichar'' ||Ghanshyam 'Ghanaʼ||[[Bengali language|Bengali]] ||[[Aar Paar (1985 yilgi film)|Aar Paar]] ning bengal tilidagi versiyasi | |- |''[[Aar Paar (1985 film)|Aar Paar]]'' ||Ghanshyam 'Ghanaʼ||[[Hindi language|Hindi]] || | |- |''[[Pyar Jhukta Nahin]]'' ||Ajay Khanna||Hindi || | |- |''[[Aandhi-Toofan]]'' ||Balwant Yadav 'Ballu'||Hindi || | |- |''[[Chaar Maharathi]]'' ||Raju||Hindi || | |- |''[[Karm Yudh|Karmyudh]]'' ||Inspector Vijay Kumar||Hindi || | |- |''[[Yaadon Ki Kasam]]'' ||Ravi Kapoor||Hindi || | |- |''[[Ghulami]]'' ||Jabhar||Hindi || | |- |''[[Pyari Behna]]'' ||Kalicharan 'Kaali'||Hindi || | |- |''[[Bepanaah]]'' ||Bajrang||Hindi || | |- |''[[Maa Kasam (1985 film)|Maa Kasam]]'' ||Dharma||Hindi || | |- |''[[Karishma Kudrat Kaa]]'' ||Sub-inspector Raj||Hindi || | |- |''[[Baadal (1985 film)|Baadal]]'' ||Baadal||Hindi || | |- | rowspan="16" | 1986 || ''[[Jaal (1986 film)|Jaal]]'' ||Shankar Verma||Hindi || | |- |''[[Dilwaala]]'' ||Ravi Kumar||Hindi || | |- |''[[Swarag Se Sunder]]'' ||Ravi Choudhary||Hindi || | |- |''[[Muddat]]'' ||Ravi Shankar Singh||Hindi || | |- |''[[Baat Ban Jaye]]'' ||Prakash||Hindi || | |- |''[[Amma (1986 film)|Amma]]'' ||Navin||Hindi || | |- |''Karamdaata'' ||Govinda||Hindi || | |- |''[[Kismetwala]]'' ||Raja||Hindi || | |- |''[[Nasihat]]'' |||Hindi || | |- |''[[Pyaar Ke Do Pal|Pyar Ke Do Pal]]'' ||Ashok Choudhary||Hindi || | |- |''[[Sheesha (1986 film)|Sheesha]]'' ||Dinesh Prakash||Hindi || | |- |''[[Ek Aur Sikander]]'' ||Sikander||Hindi || | |- |''[[Zindagani]]'' ||Anand||Hindi || | |- |''[[Aisa Pyaar Kahan|Aisa Pyar Kahan]]'' ||Suraj||Hindi || | |- |''[[Main Balwaan]]'' ||Tony||Hindi || | |- |''[[Avinash (film)|Avinash]]'' ||Avinash||Hindi || | |- | rowspan="9" | 1987 || ''[[Deewana Tere Naam Ka]]'' ||Shankar||Hindi || | |- |''[[Mera Yaar Mera Dushman]]'' ||Vinod Kumar||Hindi || | |- |''[[Dance Dance (film)|Dance Dance]]'' ||Ramu / Romeo||Hindi || | |- |''[[Parivaar (1987 film)|Parivaar]]'' ||Birju Madari||Hindi || | |- |''[[Hawalaat]]'' ||Mangal Dada||Hindi || | |- |''[[Hiraasat]]'' ||Rajesh 'Raju' Saxena||Hindi || | |- |''[[Watan Ke Rakhwale]]'' ||Arun Prakash||Hindi || | |- |''[[Param Dharam]]'' ||Vijay / Ravi||Hindi || Ikki rolli | |- |''[[Jeete Hain Shaan Se]]'' ||Johny / Himself in Title Song||Hindi || Ikki rolli | |- | rowspan="11" | 1988 || ''[[Sagar Sangam]]'' ||Gopal / Gopi||Hindi || | |- |''[[Pyaar Ka Mandir|Pyar Ka Mandir]]'' ||Vijay Kumar||Hindi || | |- |''[[Charnon Ki Saugandh]]'' ||Ravi||Hindi || | |- |''[[Rukhsat]]'' ||Arjun Rai||Hindi || | |- |''[[Commando (1988 film)|Commando]]'' ||Chander||Hindi || | |- |''[[Waqt Ki Awaz]]'' ||Vishwa Pratap||Hindi || | |- |''[[Saazish (1988 film)|Saazish]]'' ||Anand Kumar||Hindi || | |- |''[[Mar Mitenge]]'' ||Laxman||Hindi || | |- |''[[Agnee (1988 film)|Agnee]]'' ||Amit||Hindi || | |- |''[[Bees Saal Baad (1988 film)|Bees Saal Baad]]'' ||Suraj||Hindi || | |- |''[[Gangaa Jamunaa Saraswathi]]'' ||Shankar Qawaal||Hindi || | |- | rowspan="17" | 1989 || ''[[Meri Zabaan]]'' ||Krishna||Hindi || | |- |''[[Mil Gayee Manzil Mujhe]]'' ||Vijay Kumar Malhotra||Hindi || | |- |''[[Guru (1989 film)|Guru]]'' ||Guru Shankar Shrivastav 'Guru'||Hindi || | |- |''[[Galiyon Ka Badshah]]'' ||Sikander||Hindi || | |- |''[[Aakhri Badla]]'' ||Himadri Choudhary||Hindi || | |- |''[[Hum Intezaar Karenge]]'' ||Ajay||Hindi || | |- |''[[Prem Pratigyaa]]'' ||Raja||Hindi || | |- |''[[Ilaaka]]'' ||Raja||Hindi || | |- |''[[Dost (1989 film)|Dost]]'' ||Raja||Hindi || | |- |''[[Garibon Ka Daata]]'' ||Gopi||Hindi || | |- |''[[Daata]]'' ||Kundan Singh||Hindi || | |- |''[[Mujrim]]'' ||Shankar Bose||Hindi || | |- |''[[Aakhri Ghulam]]'' ||Bheema||Hindi || | |- |''[[Hisaab Khoon Ka]]'' ||Suraj||Hindi || | |- |''[[Daana Paani (1989 film)|Dana Paani]]'' ||Satyaprakash Tripathi||Hindi || | |- |''[[Ladaai]]'' ||Dindayal Sharma / Shera||Hindi || Ikki rolli | |- |''[[Bhrashtachar]]'' ||Inspector Ashutosh Das||Hindi || | |- | rowspan="13" | 1990 || ''Lahu Ka Balidan'' |||Hindi|| | |- |''[[Pyar Ke Naam Qurbaan]]'' |||Hindi|| | |- |''[[Agneepath (1990 film)|Agneepath]]'' ||Krishnan Iyer M. A.||Hindi||'''Gʻolib''', [[Filmfare eng yaxshi yordamchi aktyor mukofoti]]| |- |''[[Pyar Ka Karz]]'' ||Ravi Shankar||Hindi|| | |- |''[[Pati Patni Aur Tawaif]]'' ||Vijay Saxena||Hindi|| | |- |''[[Hum Se Na Takrana]]'' ||Inspector Vijay||Hindi|| | |- |''[[Andha Bichar]]'' ||Rakesh / Bullet||[[Bengali language|Bengali]]|| Bengalcha versiyasi [[Dushman (1990 film)|Dushman]] | |- |''[[Dushman (1990 film)|Dushman]]'' ||Rakesh / Bullet||[[Hindi language|Hindi]]|| | |- |''[[Gunahon Ka Devta (1990 film)|Gunahon Ka Devta]]'' ||Inspector Baldev Raj Sharma / Advocate Suraj Sharma||Hindi|| Ikki rolli | |- |''[[Swarna Trishna|Swarna Trisha]]'' ||Himadri Choudhary||[[Bengali language|Bengali]]|| Bengalcha versiyasi''[[Aakhri Badla]]'' | |- |''[[Paap Ki Kamaee]]'' ||Inspector Ashwini/Deva||[[Hindi language|Hindi]]||Ikki rolli | |- |''[[Roti Ki Keemat|Roti Kee Keemat]]'' ||Shankar||Hindi|| | |- |''[[Shandaar|Shandar]]'' ||Shankar||Hindi|| | |- | rowspan="8" | 1991 |''[[Numbri Aadmi]]'' ||Shankar / Dildaar Khan||Hindi|| | |- |''[[Shikari (1991 film)|Shikari]]'' ||Shankar||Hindi|| | |- |''[[Pratigyabadh]]'' ||Shankar Yadav||Hindi|| | |- |''[[Trinetra]]'' ||Shiva / Tony Fernandes||Hindi|| | |- |''[[Pyar Hua Chori Chori]]'' ||Vijay Kumar||Hindi|| | |- |''[[Pyar Ka Devta]]'' ||Vijay Kumar||Hindi|| | |- |''[[Swarg Yahan Narak Yahan]]'' ||Police Commissioner Vijay Kumar / Suraj Kumar||Hindi|| Ikki rolli | |- |''[[Jhoothi Shaan]]'' ||Prakash||Hindi|| | |- | rowspan="6" | 1992|| ''[[Rajoo Dada]]'' ||Rajesh / Raju Dada||Hindi|| | |- |''[[Mere Sajana Saath Nibhana]]'' ||Kanhaiya||Hindi|| | |- |''[[Tahader Katha]]'' |||[[Bengali language|Bengali]]||'''Gʻolib''', [[National Film Award for Best Actor]] '''Gʻolib''', [[Bengal kinojurnalistlari uyushmasi mukofotlari|BFJA mukofotlari]] eng yaxshi aktyor uchun | |- |''[[Ghar Jamai (1992 film)|Ghar Jamai]]'' |||[[Hindi language|Hindi]]|| | |- |''[[Dil Aashna Hai]]'' |||Hindi|| | |- |''[[Pitambar]]'' |||Hindi|| | |- | rowspan="10" | 1993||''Yugandhar'' |||Hindi|| | |- |''[[Aadmi (1993 film)|Aadmi]]'' ||Vijay Shrivastav||Hindi|| | |- |''[[Phool Aur Angaar]]'' ||Professor Vijay Omkarnath Saxena||Hindi|| | |- |''[[Jeevan Ki Shatranj]]'' ||C. I. D. Inspector Vijay Sharma||Hindi|| | |- |''[[Shatranj (1993 film)|Shatranj]]'' ||Dinky Verma||Hindi|| | |- |''[[Krishan Avtaar]]'' ||Krishan||Hindi|| | |- |''[[Meherbaan]]'' ||Ravi Kumar||Hindi|| | |- |''[[Pardesi (1993 film)|Pardesi]]'' ||Shiva / Shankar||Hindi|| Ikki rolli | |- |''[[Tadipaar]]'' ||Shankar||Hindi|| | |- |''[[Dalaal]]'' ||Bhola||Hindi|| | |- | rowspan="8" | 1994||''[[Paramaatma (1994 film)|Paramaatma]]'' ||Madhav Acharya / Gopal „Chhotu“||Hindi|| Ikki rolli | |- |''[[Kranti Kshetra]]'' ||Major Barkat Ali||Hindi|| | |- |''[[Cheetah (1994 film)|Cheetah]]'' ||Inspector Amar||Hindi|| | |- |''[[Janta Ki Adalat (1994 film)|Janta Ki Adalat]]'' ||Shankar||Hindi|| | |- |''[[Yaar Gaddar]]'' ||Shankar Verma||Hindi|| | |- |''[[Naaraaz (1994 film)|Naaraaz]]'' ||Deva||Hindi|| | |- |''[[Teesra Kaun]]'' ||Himself||Hindi|| Mehmon koʻrinishi | |- |''[[Rakhwale (1994 film)|Rakhwale]]'' ||Special Appearance||Hindi|| | |- | rowspan="10" | 1995||''[[Ravan Raaj: A True Story]]'' ||ACP Arjun Verma||Hindi|| | |- |''[[Zakhmi Sipahi]]'' ||D. H. C. P. Shakti||Hindi|| | |- |''[[Nishana (1995 film)|Nishana]]'' ||Inspector Suraj||Hindi|| | |- |''[[Jallaad]]'' ||Vijay Bahadur Kunwar / Amavas / Inspector Kranti Kumar||Hindi||'''Gʻolib''', [[Filmfare Eng yaxshi yovuz qahramon mukofoti]]; Ikki rolli '''Gʻolib''', [[Ekran mukofotlari]] uchun [[Eng yaxshi jinoyatchi uchun ekran mukofoti|Eng yaxshi yovuz odam]] | |- |''[[Ahankaar (1995 film)|Ahankaar]]'' ||Prabhat||Hindi||Dublyaj qilingan [[Bengali language|Bengali]] | |- |''[[Ab Insaf Hoga]]'' ||Gauri Shankar||Hindi|| | |- |''[[Gunehgar (1995 film)|Gunehgar]]'' ||D. I. G. Ajay Thakur||Hindi|| | |- |''[[The Don (1995 film)|The Don]]'' ||Devendra 'Devenʼ (Don)||Hindi|| | |- |''[[Bhagya Debata]]'' ||Jagdish / Alfred||[[Bengali language|Bengali]]||Dublyaj qilinganto [[Hindi]] as ''[[Krantikari]]'' | |- |''[[Diya Aur Toofan (1995 film)|Diya Aur Toofan]]'' ||Amar||[[Hindi language|Hindi]]|| | |- | rowspan="9" | 1996||''[[Nirbhay (1996 film)|Nirbhay]]'' |||Hindi|| | |- |''[[Muqadar]]'' ||Shiva||Hindi|| | |- |''[[Jurmana (1996 film)|Jurmana]]'' ||Police inspector Vijay Saxena||Hindi|| | |- |''[[Bhishma (1996 film)|Bhishma]]'' ||Bhola / Inspector Bhishma||Hindi|| | |- |''Daanveer'' ||Vijay Shrivastav||Hindi|| | |- |''[[Apne Dam Par]]'' ||Ram||Hindi|| | |- |''[[Angaara]]'' ||Sagar||Hindi|| | |- |''[[Jung (1996 film)|Jung]]'' ||ACP Arjun Saxena||Hindi|| | |- |''Rangbaaz'' ||Kundan / Kanhaiya / Banarasi||Hindi|| Uch tomonlama rol | |- | rowspan="8" |1997||''[[Shapath]]'' ||Commando Arjun / Surya||Hindi|| | |- |''[[Jodidar]] '' ||Munna 'Captainʼ||Hindi|| | |- |''[[Loha (1997 film)|Loha]]'' ||Arjun||Hindi|| | |- |''[[Kaalia (1997 film)|Kaalia]]'' ||Kalicharan 'Kaaliaʼ||Hindi|| | |- |''[[Gudia (1997 film)|Gudia]]'' ||John Mendez||Hindi||[[1997-yil Kann kinofestivalida]]<br />Hind tilidagi eng yaxshi badiiy film uchun Milliy kino mukofoti | |- |''[[Daadagiri]]'' ||Ajay Saxena||Hindi|| | |- |''Suraj'' ||Suraj||Hindi|| | |- |''[[Jeevan Yudh]]'' ||Inspector Deva Prakash||Hindi|| | |- | rowspan="17" |1998||''[[Swami Vivekananda (1998 film)|Swami Vivekananda]]'' ||Ramakrishna||Hindi||'''Gʻolib''', [[Ikkinchi plandagi eng yaxshi erkak roli uchun Milliy kino mukofoti]] | |- |''[[Sher-E-Hindustan (1998 film)|Sher-E-Hindustan]]'' ||Politsiya inspektori Kranti Kumar||Hindi|| | |- |''[[Saazish (1998 film)|Saazish]]'' ||David||Hindi|| | |- |''[[Military Raaj]]'' ||Major Anand||Hindi|| | |- |''[[Chandaal]]'' ||Inspector Indrajeet / Chandaal||Hindi|| | |- |''[[Hatyara (1998 film)|Hatyara]]'' ||Advocate Mahendra / Surya||Hindi|| Ikki rolli | |- |''[[Ustadon Ke Ustad (1998 film)|Ustadon Ke Ustad]]'' ||Vishawnath||Hindi|| | |- |''Hitler'' ||Jailor Siddhant Kumar Sharma||Hindi||Dublyaj qilinganto Bhojpuri as ''Oh Sipaiya Hai Hamre Badke Bhaiya'' | |- |''[[Devta (1998 film)|Devta]]'' ||Balram / Ballu Tiger||Hindi|| | |- |''[[Mard (1998 film)|Mard]]'' ||ACP Arjun||Hindi|| | |- |''[[Do Numbri (1998 film)|Do Numbri]]'' ||Raju||Hindi|| | |- |''[[Yamraaj (film)|Yamraaj]]'' ||Birju||Hindi|| | |- |''[[Pyasi Aatma (1998 film)|Pyasi Aatma]]'' ||Himself||Hindi||Mehmon koʻrinishi | |- |''[[Himmatwala (1998 film)|Himmatwala]]'' ||Kishan||Hindi|| | |- |''[[Gunda (1998 film)|Gunda]]'' ||Shankar||Hindi|| | |- |''[[Mafia Raaj]]'' ||Inspector Suraj||Hindi|| | |- |''[[Sahara Jaluchi]]'' ||Biju||[[Oriya language|Oriya]]|| | |- | rowspan="14" |1999|| ''[[Heeralal Pannalal (1999 film)|Heeralal Pannalal]]'' ||Heeralal||[[Hindi language|Hindi]]|| Ikki rolli | |- |''[[Sikandar Sadak Ka (1999 film)|Sikandar Sadak Ka]]'' ||Sikandar||Hindi|| | |- |''Kahani Kismat Ki'' ||||Hindi|| | |- |''[[Ganga Ki Kasam (1999 film)|Ganga Ki Kasam]]'' ||Shankar||Hindi|| | |- |''[[Sanyasi Mera Naam]]'' ||||Hindi|| | |- |''[[Benaam (1999 film)|Benaam]]'' ||Prakash / Kipi||Hindi|| | |- |''Aaya Toofan'' ||Arjun Singh Toofan||Hindi|| | |- |''[[Aaag Hi Aag]]'' ||Inspector Ajay Singh||Hindi|| | |- |''[[Shera (1999 film)|Shera]]'' ||Jai Khurana / Shera||Hindi|| | |- |''[[Phool Aur Aag]]'' ||Zimandar Deva||Hindi|| | |- |''Tabaahi'' ||||Hindi|| | |- |''[[Maa Kasam (1999 film)|Maa Kasam]]'' ||Inspector Ajay Shastri||Hindi|| | |- |''[[Sautela]]'' ||Arjun||Hindi|| | |- |''Dada'' | Inspector Devraj / Dada Thakur | Hindi | | |- | rowspan="11"| 2000|| ''[[Sultaan (2000 Hindi film)|Sultaan]]'' | Abhimanyu — Sultan ('Kabiraʼ) | Hindi | | |- |''[[Jwalamukhi (2000 film)|Jwalamukhi]]'' | Jwala Singh | Hindi | | |- |''[[Billa No. 786]]'' | Shankar | Hindi | | |- |''[[Aaj Ka Ravan]]'' | | Hind | | |- |''Qurbaniyaan'' | | Hindi | | |- |''Kaali Topi Laal Rumaal'' | | Hindi | | |- |''Sabse Bada Beiman'' | | Hindi | | |- |''[[Justice Chowdhary (2000 film)|Justice Chowdhary]]'' | | Hindi | | |- |''[[Agniputra]]'' | | Hindi | | |- |''Babu Badshah'' | | Hindi | | |- |''[[Chaka (2000)|Chaka]]'' | | [[Cinema of West Bengal|Bengal]] | | |- | rowspan="9"| 2001 |''Bhairav'' | Rakesh / Bhairav | [[Hindi cinema|Hindi]] | | |- |''[[Khatron Ke Khiladi (2001 film)|Khatron Ke Khiladi]]'' | | Hindi | | |- |''Zahreela'' | Dusyanti Kumar | Hindi | | |- |''Bengal Tiger'' |Politsiya inspektori Prashant Verma | Hindi | | |- |''[[Meri Pyaari Bahania Banegi Dulhania]]'' | | Hindi | | |- |''[[Baghaawat – Ek Jung]]'' | | Hindi | | |- |''Banih Bahaniya Hamar'' | |[[Bhojpuri cinema|Bhojpuri]] | | |- |''Arjun Devaa'' | | [[Hindi cinema|Hindi]] | | |- |''Meri Adalat'' | | Hindi | | |- | rowspan="9"| 2002 |''[[Titli (2002 film)|Titli]]'' | | [[Cinema of West Bengal|Bengali]] |Eng yaxshi erkak roli uchun Milliy mukofotga nomzod | |- |''[[Marshal (2002 film)|Marshal]]'' | Manohar Singh/Marshal | [[Hindi cinema|Hindi]] | | |- |''[[Mawali No.1 (2002 film)|Mawali No.1]]'' | | [[Hindi cinema|Hindi]] | | |- |''Bangali Babu'' | | [[Cinema of West Bengal|Bengali]] | | |- |''[[Ferari Fauj]]'' | | Bengali | | |- |''[[Hindustani Sipahi]]'' | |Hindi | | |- |''Qaidi'' | | Hindi |Ikki rolli | |- |''Sabse Badkar Hum'' | | Hindi | | |- |''Gautam Govinda'' | | Hindi |[[Bengal tili|Bengal]] tiliga ''Ghat Pratighat'' deb atalgan, | |- | rowspan="5"| 2003 |''Chaalbaaz'' | | Hindi | | |- |''[[Guru (2003 film)|Guru]]'' |Raja/Guru |[[Cinema of West Bengal|Bengali]] | | |- |''[[Santrash]]'' |Montu |Bengali | | |- |''[[Ae Jugara Krushna Sudama]]'' | | [[Oriya cinema|Oriya]] | | |- |''[[Rasta (2003 film)|Rasta]]'' | |[[Cinema of West Bengal|Bengali]] | | |- | rowspan="3"| 2004 |''Swapne Dekha Rajkanya'' | |Bengali | Mehmon koʻrinishi | |- |''Barood'' |DSP Barunoday Basak aka Barood |Bengali | | |- |''[[Coolie (2004 Bengali Film)|Coolie]]'' |Shibnath Roy alias Shiba |Bengali | | |- | rowspan="11"| 2005 |''[[Elaan (2005 film)|Elaan]]'' | Baba Sikander |[[Hindi cinema|Hindi]] | | |- |''[[Devdoot (1995 film)|Devdoot]]'' | |[[Cinema of West Bengal|Bengali]] | | |- |''Arjun Rickshawala'' | |Bengali | | |- |''Qatal-E-Aam'' | |Hindi | | |- |''[[Chita (film)|Chita]]'' |Rudranil Banerjee aka Chita |Bengali | | |- |''[[Chore Chore Mastuto Bhai]]'' |Manik |Bengali | | |- |''Shaktimaan'' | |Bengali | | |- |''Classic Dance of Love'' | | [[Hindi cinema|Hindi]] | | |- |''Dada'' |Krishna Shankar aka Dada |[[Cinema of West Bengal|Bengali]] | | |- |''[[Lucky: No Time for Love]]'' | | Hindi | | |- |''[[Yuddho]]'' |DSP Agnishwar Roy |[[Cinema of West Bengal|Bengali]] | | |- | rowspan="9"| 2006 |''[[Chingaari]]'' | | [[Hindi cinema|Hindi]] | | |- |''[[Golapi Ekhon Bilatey]]'' | |Bengali |Bangladesh' Production | |- |''Insaaf Ki Jung'' | | Hindi | | |- |''[[Kachchi Sadak]]'' | | Hindi |Special Appearance | |- |''Hungama'' |Ajoy/Hanuman Prasad Bandwala |[[Cinema of West Bengal|Bengali]] | | |- |''[[Dil Diya Hai]]'' | | [[Hindi cinema|Hindi]] | | |- |''[[MLA Fatakeshto]]'' |Krishno Deb Chatterjee alias Fatakeshto |Bengali |'''Gʻolib''', [[Anandalok Puraskar|Anandalok mukofotlari]] uchun [[Anandalok eng yaxshi erkak roli|Eng yaxshi aktyor]] | |- |''[[Sun Zarra (2006 film)|Sun Zarra]]'' | | Hindi | | |- |''[[Abhimanyu (2006 film)|Abhimanyu]]'' |Abhimanyu Nag | Bengali | | |- | rowspan="6"| 2007 |''[[Guru (2007 film)|Guru]]'' | Manik „Nanaji“ Dasgupta | Hindi |[[Filmfare Awards]] nominatsiyasida [[Eng yaxshi yordamchi aktyor uchun Filmfare mukofoti|Eng yaxshi ikkinchi plandagi aktyor]] Nominatsiya, [[IIFA Awards]] uchun [[International Indian Film Academy Awards|Eng yaxshi yordamchi aktyor]] Nominatsiya, [[Prodyuserlar Gildiyasi Film mukofotlari]] [[Ikkinchi plandagi eng yaxshi erkak roli uchun Prodyuserlar gildiyasi film mukofoti|Ikkinchi plandagi eng yaxshi aktyor]] Nominatsiya, [[Screen Awards]] [[Ikkinchi plandagi eng yaxshi erkak roli uchun ekran mukofoti|Eng yaxshi yordamchi aktyor]] Nominatsiya, [[Stardust Awards]] uchun [[Ikkinchi plandagi eng yaxshi aktyor uchun Stardust mukofoti|Eng yaxshi ikkinchi plandagi aktyor]] [[Zee Cine Awards]] nominatsiyasida [[Ikkinchi plandagi eng yaxshi erkak roli uchun Zee Cine mukofoti – Erkak|Ikkinchi plandagi eng yaxshi aktyor — Erkak]] | |- |''[[Tulkalam]]'' |CBI officer Tanmay Sanyal aka Toofan |Bengali | | |- |''[[Minister Fatakeshto]]'' |Krishno Deb Chatterjee alias Fatakeshto |Bengali |Davomi ''[[MLA Fatakeshto]]'' | |- |''[[Tiger (2007 film)|Tiger]]'' |Professor Indrajeet Sen a.k.a. Tiger |Bengali | | |- |''[[Om Shanti Om]]'' | | [[Hindi cinema|Hindi]] |Maxsus koʻrinish, | |- |''[[Mahaguru (2007 film)|Mahaguru]]'' |Inspector Rudra Sen/Guru |[[Cinema of West Bengal|Bengali]] |Ikki rolli | |- | rowspan="9"| 2008 |''[[My Name Is Anthony Gonsalves (film)|My Name Is Anthony Gonsalves]]'' | | Hindi | | |- |''[[Tolly Lights]]'' | |Bengali |Maxsus koʻrinish | |- |''[[Satyameba Jayate]]'' | |Bengali | | |- |''[[Kaalpurush (2005 film)|Kaalpurush]]'' |Father |[[Cinema of West Bengal|Bengali]] |Eng yaxshi erkak roli uchun Milliy mukofotga nomzod | |- |''[[Don Muthu Swami]]'' | Don Muthuswami | Hindi | | |- |''[[Bhole Shankar (film)|Bhole Shankar]]'' | Shankar |[[Bhojpuri cinema|Bhojpuri]] | | |- |''[[C Kkompany]]'' | Dattubhai |Hindi | | |- |''[[Heroes (2008 film)|Heroes]]'' | Dr. Maqbool | Hindi | | |- |''[[Yuvvraaj]]'' | Sikander Mirza | Hindi | | |- | rowspan="6"| 2009 |''[[Chandni Chowk to China]]'' | Dada | Hindi | | |- |''[[Zor Lagaa Ke...Haiya!]]'' | | Hindi | | |- |''[[Luck (2009 film)|Luck]]'' | Major Jawar Pratap Singh | Hindi | | |- |''[[Chal Chalein]]'' | Prosecuting Lawyer | Hindi | Maestro musiqasi [[Illayaraja]], | |- |''[[Baabarr]]'' | S. P. Dwivedi | Hindi | | |- |''[[Phir Kabhi]]'' | Hari Singh | Hindi | Filmning DTH premyerasi bor edi | |- | rowspan="8"| 2010 |''[[Veer (2010 film)|Veer]]'' |Prithvi Singh |Hindi | | |- |''[[Rehmat Ali]]'' |Rehmat Ali |[[Cinema of West Bengal|Bengali]] | ''Musthafa'' (Tamil) va ''Ghulom-e-Musthafa'' (Hind) ning remeyki | |- |''[[Handa And Bhonda (2010 film)|Handa And Bhonda]]'' |Mridul Roy aka Handa |Bengali | | |- |''[[Raakh (2010 film)|Raakh]]'' | |Hindi | | |- |''[[Shukno Lanka]]'' |Chinu Nandi |Bengali |'''Gʻolib''', Tanqidchilar nominatsiyasida eng yaxshi erkak roli uchun Star Jahlsa mukofoti | |- |''[[Target: The Final Mission]]'' |Anthony |Bengali | | |- |''[[Golmaal 3]]'' |Pritam (Pappu) |Hindi |[[Zee Cine Awards]] nominatsiyasida [[Ikkinchi plandagi eng yaxshi erkak roli uchun Zee Cine mukofoti – Erkak|Ikkinchi plandagi eng yaxshi aktyor — Erkak]] Nominatsiya, [[IIFA Awards]] uchun [[International Indian Film Academy Awards|Eng yaxshi yordamchi aktyor]] | |- |''[[Golapi Ekhon Bilatey]]'' | |Bengali | | |- | rowspan="2"| 2011 |''[[F.A.L.T.U]]'' |Himself (special appearance) |Hindi | Kameo | |- |''[[Ami Shubhash Bolchi]]'' |Debabrata Bose |Bengali | Marathi tilidagi remeyk ''[[Me Shivajiraje Bhosale Boltoy]]'' | |- | rowspan="7"| 2012 |''Mahasangram'' | |Bhojpuri | |<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movie-details/mahasangram/movieshow/61218513.cms</ref> |- |''[[Nobel Chor]]'' |Bhanu |[[Cinema of West Bengal|Bengali]] | | |- |''[[Zindagi Tere Naam]]'' |Siddharth Singh |[[Hindi language|Hindi]] | | |- |''[[Housefull 2]]'' |JD / Jagga Dacoit |Hindi | Malayalam tilidagi remeyki ''[[Mattupetti Machan]]'' | |- |''[[Le Halwa Le]]'' |Harshabardhan Banerjee |Bengali |Malayalam tilidagi remeyki ''[[Poochakkoru Mookkuthi]]'' | |- |''[[OMG – Oh My God!]]'' |Leeladhar Maharaj |Hindi |Nominatsiya qilindi, [[Ekran mukofotlari]] [[Eng yaxshi yovuz odam uchun ekran mukofoti|Eng yaxshi yovuz odam]] uchun Nominatsiya, [[IIFA Awards]] uchun [[International Indian Film Academy Awards|Eng yaxshi yordamchi aktyor]] | |- |''[[Khiladi 786]]'' |Tatya Tukaram Tendulkar |Hindi | | |- | rowspan="3"| 2013 |''[[Rocky (2013 film)|Rocky]]'' |Rocky’s Father/Special Appearance in Song „Rocky Bhai“ |Bengali | Telugu tilidagi remeyki ''[[Oosaravelli]]'' | |- |''[[Enemmy]]'' |Yugandhar Vishnoi, a CBI officer |Hindi | Mithunʼs Home Production | |- |''[[Boss (2013 Hindi film)|Boss]]'' |Satyakant Shastri |Hindi | Malayalam tilidagi remeyki ''[[Pokkiri Raja (2010 film)|Pokkiri Raja]]'' | |- | rowspan="3"| 2014 |''[[Kaanchi: The Unbreakable]]'' |Shyam Kakra |Hindi | | |- |[[Ishtiyoq (film)|''Ishtiyoq'']] |Ratan Lal Singh |Hindi | Telugu tilidagi remeyki ''[[Kick (2009 film)|Kick]]'' | |- |''[[Entertainment (2014 film)|Entertainment]]'' |Saakshi’s father |Hindi | | |- | rowspan="7" | 2015 |''[[Gopala Gopala (2015 film)|Gopala Gopala]]'' |Leeladhar |[[Cinema of Andhra Pradesh|Telugu]] | Remake of Hindi ''[[OMG – Oh My God!]]'' | |- |''[[Herogiri]]'' |Dibakar Barman / Kaka, Nandini’s Father |[[Cinema of West Bengal|Bengali]] | Remake of Telugu ''[[Balupu]]'' | |- |''[[Hawaizaada]]'' |Pandit Subbaraya Shastri | [[Bollywood|Hindi]] | | |- |''[[Naxal (2015 film)|Naxal]]'' |Anirban Sen |Bengali | | |- |''[[Yagavarayinum Naa Kaakka]]'' |Mudhaliyar |[[Tamil Cinema|Tamil]] | Tamil debut film | |- |''[[Yagavarayinum Naa Kaakka|Malupu]]'' |Mudhaliyar |[[Telugu Cinema|Telugu]] | | |- |''[[Ek Nadir Galpo: Tale of a River]]'' |Darakeshwar | Bengali | | |- | rowspan="2" |2017 | ''[[Hason Raja (2017 film)|Hason Raja]]'' |Hason Raja |Bengali |Buyuk Britaniya, Hindiston, Bangladesh | |- | ''[[Golmaal (2017 film)|Golmaal]]'' |Buddhuram Dhol |Bengali | |<ref>{{cite web|title=Audience has evolved to connect with comedy: Mithun Chakraborty|url=http://www.indianexpress.com/news/audience-has-evolved-to-connect-with-comedy-mithun-chakraborty/1061281|publisher=indianexpress|accessdate=2013-02-28|date=18 Jan 2013}}</ref> |- | rowspan="3"| 2018 |''[[Jole Jongole]]'' | |Bengali | | |- |''[[The Villain (2018 film)|The Villain]]'' |[[Assistant commissioner (police)|ACP]] Brahmavar |[[Cinema of Karnataka|Kannada]] | Kannada debyut filmi | |- |''[[Genius (2018 film)|Genius]]'' |NSA Chief Jaishankar Prasad | Hindi | | <ref>{{cite web|title=Tolly's tryst with a croc|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-04/news-interviews/30474321_1_bengali-film-hindi-version-film-city|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528084511/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-04/news-interviews/30474321_1_bengali-film-hindi-version-film-city|url-status=dead|archive-date=28 May 2013|accessdate=2011-04-12|work=[[The Times of India]]|date=4 Dec 2011}}</ref> |- | rowspan="1"| 2019 |''[[The Tashkent Files]]'' |Shyam Sunder Tripathi |Hindi | | <ref>{{cite news|title=Naseeruddin Shah and Mithun Chakraborty to feature in Vivek Agnihotri's film on Lal Bahadur Shastri|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-feature/most-talked-about-biopics-you-just-cannot-miss/Naseeruddin-Shah-and-Mithun-Chakraborty-to-feature-in-Vivek-Agnihotris-film-on-Lal-Bahadur-Shastri/photostory/62457000.cms|accessdate=22 January 2018|work=[[The Times of India]]|date=17 January 2018}}</ref> |- |2021 |''[[12 'Oʻ Clock (film)|12 'Oʻ Clock]]'' | Debu | Hindi | | <ref>{{cite news|title=Mithun Chakraborty to feature in Ram Gopal Varma's horror film|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/mithun-chakraborty-feature-ram-gopal-varmas-horror-film/|accessdate=22 January 2018|publisher=[[Bollywood Hungama]]|date=10 April 2017}}</ref> |- | rowspan="3" |2022 | ''[[The Kashmir Files]]'' | Brahma Bhatt |Hindi | | <ref>{{cite web|title=Anupam Kher, Mithun Chakraborty's 'The Kashmir Files' to release on Republic Day 2022|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2021/nov/19/anupam-kher-mithun-chakrabortys-the-kashmir-files-to-release-on-republic-day-2022-2385617|date=19 November 2021|work=The New Indian Express|access-date=19 November 2021}}{{Oʻlikhavola|date=dekabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | scope="row" align="left" style="background:#ffc;"| '''''Projapoti''''' {{dagger|alt=The film has not yet been released}} |Projapoti |Bengali | | |- | scope="row" align="left" style="background:#ffc;"| '''''Baap''''' {{dagger|alt=The film has not yet been released}} | |Hindi | Eʼlon qilingan | <ref>{{cite news |title=SCOOP: Sunny Deol, Sanjay Dutt & Jackie Shroff’s next titled Baap; touted to be father of action films |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/scoop-sunny-deol-sanjay-dutt-touted-father-action-films/ |access-date=11 June 2022 |publisher=[[Bollywood Hungama]] |date=11 June 2022}}</ref> |} == Televideniya faoliyati == [[File:Sonakshi_Sinha_promotes_%27Rowdy_Rathore%27_on_DID_L%27il_Masters_(6).jpg|thumb|Mithun [[Sonakshi Sinha]] bilan 2012-yilda ''[[Dance India Dance]]'' toʻplamida]] {| class="wikitable" |- ! Yil ! Koʻrsatuv ! Rol ! Til ! Kanal |- |2009—2015 |''[[Dance Bangla Dance]]'' | rowspan=2|Grossmeyster (sudya) |[[Bengali language|Bengali]] |[[Zee Bangla]] |- |2009—2018 |''[[Dance India Dance]]'' |[[Hindi language|Hindi]] |[[Zee TV]] |- |2010 |''[[Dadagiri Unlimited]]'' |Mezbon |[[Bengali language|Bengali]] |[[Zee Bangla]] |- |2013 |''[[Bigg Boss Bangla]]'' |Mezbon |[[Bengali language|Bengali]] |[[ETV Bangla]] |- |2017—2018 |''[[The Drama Company]]'' |Mezbon |rowspan=2|[[Hindi language|Hindi]] |[[SONY]] |- |2020 |''[[Dance Plus (season 5)]]'' |Mehmon |[[Star Plus]] |- |rowspan=2|2021 |''Dance Dance Junior'' |Mezbon |[[Bengali language|Bengali]] |[[Star Jalsa]] |- |''[[Dance Plus (season 6)]]'' |Mehmon |rowspan=3|[[Hindi language|Hindi]] |[[Star Plus]] |- | rowspan=2|2022 | ''[[Hunarbaaz: Desh Ki Shaan]]'' | Hakam | [[Colors TV]] |- | ''Bestseller'' | Lokesh Pramanik | [[Amazon Prime Video]]<ref>{{cite news |last1=Lohana |first1=Avinash |title=EXCLUSIVE: Shruti Haasan talks about reuniting with Mithun Chakraborty for a web show & writing a Tamil film |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusive-shruti-haasan-talks-about-reuniting-mithun-chakraborty-web-show-writing-tamil-film-655796 |access-date=17 July 2021 |publisher=[[Pinkvilla]] |date=21 March 2021}}</ref><ref>{{cite news |last1=Dedhia |first1=Sonil |title=Arjan Bajwa on Web Series with Mithun Chakraborty: Love Being in Same Frame with a Superstar |url=https://www.news18.com/news/movies/arjan-bajwa-on-web-series-with-mithun-chakraborty-love-being-in-same-frame-with-a-superstar-3926873.html |access-date=17 July 2021 |publisher=[[News 18]] |date=5 July 2021}}</ref> |} == Musiqiy video chiqishlari == {|class= "wikitable" style="text-align:center;" |- ! Yil ! Sarlavha ! Kanal ! Rol !{{abbr|Mnb.|Manba(lar)}} |- | 2002 |''[[Mile Sur Mera Tumhara]]'' |[[Doordarshan]] |Oʻzi |<ref name="FEAnthem07">{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/imile-suri-the-unofficial-indian-anthem/105370/|title=Mile sur: The unofficial Indian anthem|date=26 April 2007|website=The Financial Express|access-date=28 March 2020}}</ref> |} == Nashr qilinmagan filmlar == Quyida [[Mithun Chakraborty]] '''aks ettirilgan''' filmlar roʻyxati tegishli xronologik tartibda keltirilgan. Oʻzining uzoq faoliyati davomida Mithun bir qancha filmlar ustida ishlagan, ular hech qachon chiqarilmagan. {| class="wikitable" |- ! Yil ! Sarlavha ! Til ! Direktor ! {{abbr|Mnb.|Manba(lar)}} |- |1976 |''[[Sarhad (unreleased film)|Sarhad]]'' |[[Hindi language|Hindi]] | [[J. P. Dutta]] | <ref>{{cite web|url=http://www.santabanta.com/bollywood/70506/films-that-saw-a-release-after-a-long-wait/|title=Films that saw a release after a long wait|date=6 August 2013|publisher=santabanta|accessdate=3 June 2014|arxivsana=2018-02-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180209002851/http://www.santabanta.com/bollywood/70506/films-that-saw-a-release-after-a-long-wait/}}</ref> |- | rowspan="2"| 1984 |''Chabi Chor Ke Haath'' |[[Hindi language|Hindi]] | [[Mohan Choti]] | |- |''Rishte Ke Deewar'' |Hindi |Datta Keshav | |- |1985 |''Sada Suhaagan'' |Hindi |?? | |- |1988 |''Khwaaish'' |Hindi |?? | |- |1990 |''Ahsaanmand'' |Hindi |[[Biswajeet]] | <ref>{{cite web|url=http://explore.bfi.org.uk/4ce2b7f834d9f|archive-url=https://archive.today/20140702075328/http://explore.bfi.org.uk/4ce2b7f834d9f|url-status=dead|archive-date=2 July 2014|title=AHSAANMAND (1990)|publisher=bfi.org.uk|accessdate=30 June 2014}}</ref> |- | rowspan="3"| 1991 |''Soochna'' |Hindi |[[Ravikant Nagaich]] | |- |''[[Parakrami]]'' |Hindi |Vijay Deep | |- |''Jab Pyar Hua'' |Hindi |?? | |- | rowspan="3"| 1992 |''Chor Lutere'' |Hindi |Rajeev Kumar | |- |''Magroor'' |Hindi |[[Abbas-Mustan]] | |- |''Maha Paap'' |Hindi |Surendra Mohan Ahuja | <ref>{{cite web|url=http://anandmilind.blogspot.in/p/unreleased-shelved-films.html|title=Anand Milind-Unreleased/Shelved Films|publisher=anandmilind.blogspot|accessdate=30 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150309033007/http://anandmilind.blogspot.in/p/unreleased-shelved-films.html|archive-date=9 March 2015|url-status=dead}}</ref> |- |1993 |''[[Jai Devaa]]'' |Hindi |[[Lawrence D'Souza]] | |- | rowspan="2"| 1995 |''Police Mujrim'' |Hindi |Rajesh Vakil | |- |''Warrant'' |[[Hindi language|Hindi]] |Lawrence D’souza | |- | rowspan="2"| 1996 |''Maang Le Tu Maang Le'' |Hindi |K. R. Reddy | |- |''War'' |Hindi |Saroj Chaudhari | <ref>{{cite journal|title=Trade Guide, Production News|journal=Dharmendra, Mithun, Jackie Teams up|date=17 April 1999}}</ref> |- | rowspan="2"| 1998 | ''Vachan'' |Hindi |Sikander Bharti | |- |''Babu Badshah'' |Hindi |T. L. V. Prasad | |- | rowspan="2"| 1999 |''Balidaan'' |Hindi |T. L. V. Prasad | |- |''[[Dushmani (film)|Dushmani]]'' |Hindi |Imran Khalid | |- | rowspan="2"| 2000 |''Sazaa'' |Hindi |?? | |- |''Kaaldev'' |Hindi |[[T. L. V. Prasad]] | |- |2001 |''[[Phandebaaz]]'' |Hindi |T. L. V. Prasad | |- |2005 |''[[Mother Teresa]]'' |[[English language|English]] & [[Malayalam language|Malayalam]] |[[Rajeevnath]] | |- |2007 |''[[Lal Pahare'r Katha]]'' |[[Cinema of West Bengal|Bengali]] |[[Remo D'Souza]] | |- |2009 |''Namurd'' |[[Hindi language|Hindi]] |Rajeev Kumar | |- |2010 |''[[Yeh Sunday Kyun Aata Hai]]'' |Hindi |Rabinder Parasher | |- |2012 |''[[Maqsad]]'' |Hindi |Anoop Jalota | |} == Mukofotlari va unvonlari == == [[Milliy kino mukofotlari]] == {|class= "wikitable" style="text-align:center;" !Yil !Kategoriya !Ish !Natija !{{abbr|Mnb.|Manba(lar)}} |- |'''[[24-Milliy kino mukofotlari|1977]]''' |rowspan="2"|[[Eng yaxshi erkak roli uchun Milliy kino mukofoti|Eng yaxshi erkak roli]] |''[[Mrigayaa]]'' |{{won}} | <ref>{{Veb manbasi |sarlavha=National Film Awards — 1977<!-- Bot generated title --> |url=http://www.hindilyrics.net/awards/national-film-awards-1977.html |qaralgan sana=2022-12-05 |arxivsana=2012-03-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20120320045829/http://www.hindilyrics.net/awards/national-film-awards-1977.html }}</ref> |- | '''[[40-Milliy kino mukofotlari|1993]] ''' |''[[Tahader Katha]]'' |{{won}} | <ref name="40thaward">{{cite web |url=http://dff.nic.in/images/Documents/77_40thNfacatalogue.pdf |title=40th National Film Awards |publisher=Directorate of Film Festivals |access-date=2 September 2020 |archive-date=25 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200725214037/http://dff.nic.in/images/Documents/77_40thNfacatalogue.pdf |url-status=live}}</ref> |- | '''[[43-Milliy kino mukofotlari|1996]] ''' |[[Ikkinchi plandagi eng yaxshi erkak roli uchun Milliy kino mukofoti|Eng yaxshi ikkinchi plandagi erkak roli]] |''[[Svami Vivekananda (1998 yilgi film)|Svami Vivekananda]]'' |{{won}} | <ref name="43rdaward">{{cite web |url=http://dff.nic.in/images/Documents/74_43rdNfacatalogue.pdf |title=43rd National Film Awards |publisher=Directorate of Film Festivals |access-date=3 September 2020 |archive-date=16 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200116081834/https://dff.nic.in/images/Documents/74_43rdNfacatalogue.pdf |url-status=live}}</ref> |} == [[Filmfare mukofotlari]] == {|class= "wikitable" style="text-align:center;" !Yil !Kategoriya !Ish !Natija !{{abbr|Mnb.|Manba(lar)}} |- | '''[[36-Filmfare mukofotlari|1991]] ''' |[[Ikkinchi plandagi eng yaxshi aktyor uchun Filmfare mukofoti|Eng yaxshi ikkinchi plandagi aktyor]] |''[[Agnipat (1990 yilgi film)|Agnipat]]'' |{{won}} | <ref>{{cite news |title=Filmfare Awards Winners From 1953 to 2019 |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards/winners |access-date=14 February 2020 |work=filmfare.com |language=en}}</ref> |- | '''[[41-Filmfare mukofotlari|1996]] ''' |[[Salbiy roldagi eng yaxshi ijro uchun Filmfare mukofoti|Salbiy roldagi eng yaxshi ijro]] |''[[Jallaad]]'' |{{won}} | <ref>{{cite news |url=http://www.filmfare.com/site/jan97/update.htm |title=The day we were |date=January 1997 |work=[[Filmfare]] |publisher=The Times Group |access-date=23 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/19970204103953/http://www.filmfare.com/site/jan97/update.htm |archive-date=4 February 1997 |url-status=dead}}</ref> |- | '''[[53-Filmfare mukofotlari|2008]] ''' |[[Ikkinchi plandagi eng yaxshi aktyor uchun Filmfare mukofoti|Eng yaxshi ikkinchi plandagi aktyor]] |''[[Guru (2007 yilgi film)|Guru]]'' |{{nom}} | <ref>{{cite news |url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2008/02/06/3548/index.html |title=Nominees - 53rd Annual Filmfare Awards |date=6 February 2008 |work=Bollywood Hungama |access-date=11 September 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111023075708/http://www.bollywoodhungama.com/features/2008/02/06/3548/index.html |archivedate=23 October 2011 |agency=Bollywood Hungama News Network}}</ref> |} == [[Ekran mukofotlari]] == {|class = "wikitable" style="text-align:center;" !Yil !Kategoriya !Ish !Natija !{{abbr|Mnb.|Manba(lar)}} |- | '''[[Ekran mukofotlari|1996]] ''' | [[Eng yaxshi jinoyatchi uchun ekran mukofoti|Eng yaxshi yovuz odam]] |''[[Jallaad]]'' |{{won}} |<ref>[[Screen Award for Best Villain]]</ref> |- | '''[[Screen Awards|2008]] ''' | [[Ikkinchi plandagi eng yaxshi erkak roli uchun ekran mukofoti|Eng yaxshi ikkinchi plandagi aktyor]] | ''[[Guru (2007 yilgi film)|Guru]]'' |{{nom}} | <ref>{{cite news |url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2008/01/02/3422/index.html |title=Nominees for 14th Annual Screen Awards |date=2 January 2008 |work=Bollywood Hungama |access-date=11 September 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090429081517/http://www.bollywoodhungama.com/features/2008/01/02/3422/index.html |archivedate=29 April 2009 |agency=IndiaFM News Bureau}}</ref> |- | ''' [[19-chi Screen Awards|2013]] ''' | [[Salbiy roldagi eng yaxshi aktyor uchun ekran mukofoti|Salbiy roldagi eng yaxshi aktyor]] | ''[[OMG – Ey Xudoyim!]]'' | {{nom}} | <ref>{{Cite web |url=http://archive.indianexpress.com/news/screen-awards-2013-hall-of-fame/1060726/0 |title=Screen Awards 2013: Hall Of Fame |website=The Indian Express |date=18 January 2013 |access-date=1 August 2021}}</ref> |} == [[Xalqaro Hindiston kino akademiyasi mukofotlari|IIFA mukofotlari]] == {|class= "wikitable" style="text-align:center;" !Yil !Kategoriya !Ish !Natija !{{abbr|Mnb.|Manba(lar)}} |- | '''[[9-IIFA mukofotlari|2008]] ''' | rowspan="3"| [[Xalqaro Hindiston kino akademiyasi mukofotlari|Eng yaxshi yordamchi aktyor]] | ''[[Guru (2007 film)|Guru]]'' |{{nom}} | <ref>{{cite web |url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/iifa-awards-2008-winners/ |publisher=indicine.com |title=IIFA Awards 2008 winners |date=10 June 2008 |access-date=12 June 2012 |arxivsana=2012-08-23 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20120823080832/http://www.indicine.com/movies/bollywood/iifa-awards-2008-winners/ }}</ref> |- | '''[[12-IIFA mukofotlari|2011]] ''' | ''[[Golmaal 3]]'' |{{nom}} | <ref>{{cite web |url=http://starplus.startv.in/iifa-2011/shownews.aspx?sid=131 |title=IIFA Awards 2011 |publisher=Star Plus |access-date=19 July 2011 |archive-date=18 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718143819/http://starplus.startv.in/iifa-2011/shownews.aspx?sid=131 |url-status=dead}}</ref> |- | '''[[14-IIFA mukofotlari|2013]] ''' |''[[OMG – Oh My God!]]'' |{{nom}} | <ref>{{cite web |title=IIFA 2013 Technical Awards Winners |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/5020/IIFA%202013%20Technical%20Awards%20Winners |publisher=[[Bollywood Hungama]] |accessdate=21 May 2013}}</ref> |} == [[Bengal kino jurnalistlari uyushmasi mukofotlari|BFJA mukofotlari]] == {|class= "wikitable" style="text-align:center;" !Yil !Kategoriya !Ish !Natija !{{abbr|Mnb.|Manba(lar)}} |- | '''[[Bengal kinojurnalistlari uyushmasi mukofotlari|1977]] ''' |rowspan="2"|[[Bengal kinojurnalistlari assotsiatsiyasi – Eng yaxshi aktyor mukofoti|Eng yaxshi aktyor]] | ''[[Mrigayaa]]'' |{{won}} |rowspan="2"| <ref>{{cite web |title=BJFA Awards - Official Listings, 1938 onwards |publisher=Bengal Film Journalists' Association |url=http://www.bfjaaward.com/award-winners.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141112143810/http://www.bfjaaward.com/award-winners.php |archive-date=12 November 2014 |access-date=22 May 2014}}</ref> |- | '''[[Bengal kino jurnalistlari uyushmasi mukofotlari|1995]] ''' |''[[Tahader Katha]]'' |{{won}} |} == [[Zee Cine mukofotlari]] == {|class= "wikitable" style="text-align:center;" !Yil !Kategoriya !Ish !Natija !{{abbr|Mnb.|Manba(lar)}} |- | '''[[2011-yil Zee Cine Awards|2011]] ''' | [[Ikkinchi plandagi eng yaxshi erkak roli uchun Zee Cine mukofoti – Erkak|Ikkinchi plandagi eng yaxshi erkak roli — Erkak]] |''[[Golmaal 3]]'' |{{nom}} | <ref>{{cite news |author1=Bollywood Hungama News Network |title=Nominations for Zee Cine Awards 2011 |url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2011/01/01/6977/index.html |accessdate=16 February 2015 |publisher=[[Bollywood Hungama]] |date=1 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105041016/http://www.bollywoodhungama.com/features/2011/01/01/6977/index.html |archive-date=5 January 2011}}</ref> |- |''' [[2013-yil Zee Cine Awards|2013]] ''' | [[Hajviy roldagi eng yaxshi aktyor uchun Zee Cine mukofoti|Komiksdagi eng yaxshi aktyor]] | ''[[OMG – Oh My God!]]'' |{{nom}} | <ref>{{Cite web |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/winners-of-zee-cine-awards-2013/ |title=Winners of Zee Cine Awards 2013 |website=Bollywood Hungama |date=7 January 2013 |access-date=12 September 2020}}</ref> |} == [[Anandalok Puraskar|Anandalok mukofotlari]] == {|class= "wikitable" style="text-align:center;" !Yil !Kategoriya !Ish !Natija !{{abbr|Mnb.|Manba(lar)}} |- | ''' 2001 ''' |[[Anandalok eng yaxshi aktyor mukofoti|Eng yaxshi aktyor]] | ''[[Chaka (film)|Chaka]]'' |{{won}} | <ref>{{cite web |url=http://gomolo.in/Awards/Awards.aspx?AwardCode=6&YearCode=2007 |title=Anandalok Purashkar |publisher=gomolo.in |access-date=14 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219144847/http://www.gomolo.in/Awards/Awards.aspx?AwardCode=6&YearCode=2007 |archive-date=19 December 2008 |url-status=dead}}</ref> |- | ''' 2007 ''' | [[Anandalok eng yaxshi aktyor mukofoti|Eng yaxshi aktyor]] | ''[[Minister Fatakeshto]]'' |{{won}} | <ref name=abpin>{{cite web |url=http://www.abp.in/index.php?show=11002 |title=Anandalok Purashkar 2007 |publisher=abp.in |access-date=14 November 2008}}</ref> |} == [[Stardust mukofotlari]] == {|class= "wikitable" style="text-align:center;" !Yil !Kategoriya !Ish !Natija !{{abbr|Mnb.|Manba(lar)}} |- |rowspan="3"| ''' 2007 ''' |colspan=2|[[Stardust Lifetime Achievement Award|Umr boʻyi muvaffaqiyat]] |{{won}} |<ref>[[Stardust Lifetime Achievement Award|Lifetime Achievement]]</ref> |- |colspan=2|Yilning namunasi |{{won}} | <ref name="koimoi.com">{{cite web |url=https://www.koimoi.com/actor/mithun-chakraborty/ |title=Mithun Chakraborty Archives}}</ref> |- | [[Ikkinchi plandagi eng yaxshi aktyor uchun Stardust mukofoti|Eng yaxshi ikkinchi plandagi aktyor]] | ''[[Guru (2007 film)|Guru]]'' | {{nom}} | <ref>{{cite web|publisher=indiaFM|title=Winners of Max Stardust Awards 2008|date=26 January 2008|url=http://indiafm.com/features/2008/01/26/3514/index.html|access-date=2007-01-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081010233452/http://indiafm.com/features/2008/01/26/3514/index.html|archive-date=10 October 2008|df=}}</Ref> |- | '''2013''' | [[Stardust eng yaxshi salbiy roldagi aktyor mukofoti|Salbiy roldagi eng yaxshi aktyor]] | ''[[OMG – Oh My God!]]'' | {{nom}} | <ref>{{cite web|title=Nominations for Stardust Awards 2013 |url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/4437 |publisher=Bollywood Hungama |date=21 January 2013 |access-date=22 January 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123203049/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/4437 |archive-date=23 January 2013 }}</ref> |} == Yillik Markaziy Yevropa Bollywood mukofotlari == {|class= "wikitable" style="text-align:center;" !Yil !Kategoriya !Ish !Natija !{{abbr|Mnb.|Manba(lar)}} |- |''' 2008 ''' | Eng yaxshi ikkinchi plandagi aktyor | ''[[Guru (2007 film)|Guru]]'' |{{won}} | <ref>{{cite web |url=http://www.bollywoodforum.ch/aceba/aceba-english.htm |title=Annual Central European Bollywood Awards (ACEBA) |website=Bollywood Forum |qaralgan sana=2022-12-05 |arxivsana=2007-03-23 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070323030521/http://www.bollywoodforum.ch/aceba/aceba-english.htm }}</ref> |} == [[Apsara mukofotlari]] == {|class= "wikitable" style="text-align:center;" !Yil !Kategoriya !Ish !Natija !{{abbr|Mnb.|Manba(lar)}} |- | ''' 2008 ''' | [[Ikkinchi plandagi eng yaxshi erkak roli uchun Prodyuserlar gildiyasining kino mukofoti|Ikkinchi plandagi eng yaxshi erkak roli]] | ''[[Guru (2007 film)|Guru]]'' |{{nom}} | <ref name="Apsara">{{cite web |title=Apsara Awards |url=http://www.bollywoodhungama.com/awards/apsara_award/index.html |work=[[Bollywood Hungama]] |access-date=28 January 2011 |archive-date=14 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111214153646/http://www.bollywoodhungama.com/awards/apsara_award/index.html |url-status=dead }}</ref> |} == [[Yulduzli mukofotlar|Yulduzli Jalsha mukofotlari]] == {|class= "wikitable" style="text-align:center;" !Yil !Kategoriya !Ish !Natija !{{abbr|Mnb.|Manba(lar)}} |- | ''' 2011 ''' | Eng yaxshi aktyor |''[[Shukno Lanka]]'' |{{won}} | <ref>{{cite web |title=Star Jalsa Awards |url=http://calcuttatube.com/autograph-and-other-databazar-aquired-films-sweep-star-jalsa-awards-2011/152819/ |publisher=Calcutta Tube |accessdate=15 July 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716025212/http://calcuttatube.com/autograph-and-other-databazar-aquired-films-sweep-star-jalsa-awards-2011/152819/ |archivedate=16 July 2011 }}</ref> |} == [[Ghanta mukofotlari]] == {|class= "wikitable" style="text-align:center;" !Yil !Kategoriya !Ish !Natija !{{abbr|Mnb.|Manba(lar)}} |- | ''' 2013 ''' | Ikkinchi plandagi eng yomon aktyor | ''[[Zindagi Tere Naam]]'', ''[[Housefull 2]]'', ''[[Khiladi 786]]'' va ''[[Enemmy]]'' | {{won}} | <ref>{{cite web |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/feb/030213-award-ceremonies-bollywood-annual-ghanta-awards.htm |title=Toasting the worst of Bollywood |publisher= |accessdate=8 October 2014}}</ref> |} == Ommaviy madaniyatda == * Komiksning bosh qahramoni [[Jimmi Jingchak]] — Mithun Chakrabortining parodiyasi<ref>[[Jimmy Zhingchak (comics)]]</ref><ref name="MithunJimmy">{{Veb manbasi|muallif=Sen|ism=Sen|sana=3 June 2008|url=http://www.rediff.com/movies/2008/jun/03look.htm|sarlavha=Now, Mithunda's got his own comic!|ish=Rediff.com|qaralgan sana=4 July 2015}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://mohaps.com/comics/jimmy-zhingchak/|sarlavha=Jimmy Zhingchak|ish=mohaps.com|qaralgan sana=4 July 2015}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.ibnlive.com/videos/india/disco-dancer-graphic-novel-291259.html|sarlavha=Superhero Jimmy says it's time to disco, again|nashriyot=CNN-IBN|qaralgan sana=4 July 2015|arxivsana=2015-09-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150924050921/http://www.ibnlive.com/videos/india/disco-dancer-graphic-novel-291259.html}}</ref>. * 2010-yilgi ''[[Golmaal 3]]'' filmi ham Chakrabortining raqsga tushayotgan yulduz sifatidagi kino faoliyatiga parodiya qiladi. Filmda hatto ''[[Disko raqqosi]]'' filmidagi „Yaad Aa Raha Xay“ qoʻshiqlari ham bor<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=25 October 2010 |title=Golmaal 3 |work=[[The Times of India]] |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-25/bollywood/28270237 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120710031456/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-25/bollywood/28270237 |archive-date=2012-07-10 |access-date=2022-12-05 }}</ref>. * 2011-yilda ''Dehli qorini'' filmida [[Amir Khan (hind aktyori)|Aamir Xon]] „Diskobo jangchisi“ libosida „Men seni yomon koʻraman (Seni sevganim kabi)“ qoʻshigʻida Chakrabortyga parodiya qiladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.bbfc.co.uk/release/delhi-belly-q29sbgvjdglvbjpwwc00mjc2ote|sarlavha=DELHI BELLY|nashriyot=[[British Board of Film Classification]]}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.filmcompanion.in/fc-lists/best-action-comedies-on-netflix-dwayne-johnson-guy-ritchie/|sarlavha=7 Great Action Comedies Streaming On Netflix|ish=Film Companion|sana=16 September 2020|qaralgan sana=16 September 2020}}</ref>. * 2010-yilda [[Gvineya-Bisau]] Mithun Chakraborti sharafiga pochta markasini chiqardi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.indianphilately.net/mithunchakraborty.html|sarlavha=Philatelic issues related to Mithun Chakraborty issued by Foreign Countries|ish=www.indianphilately.net}}</ref>. === Mithun Chakraborty haqida kitoblar === {| class="wikitable sortable" !Kitob ! Til ! Muallif ! Izohlar |- | ''Amar Nayikara'' | bengal | Sumit Dey | Mithun Chakraborty kino aktyori va uning qahramonlari. |- | ''Ananya Mithun'' | bengal | Suman Gupta | Mithun Chakraborty tarjimai holi |- | ''Mithuner Katha'' | bengal | Jayanta Ghosh | |- | ''Cinemay Naamte Hole'' | bengal | Mithun Chakraborty | Mithun Chakraborti muxlislariga savollarga javob bermoqda |- | ''Marbo Ekhane Lash Porbe Shoshane'' | bengal | Ashishtaru Mukhaphadya | Mithun Chakraborti hayotiy hikoyasi |- | ''Arun Kumar Rav'' | [[Hind tili|Hind]] / Bxojpuri | Oʻzi | Mithun Chakraborti muxlislarining savollariga javob bermoqda |- | ''Disko raqqosasini yolgʻiz qoldiring'' | Ingliz | Sudha Rajagopalan | Mithun Chakraborty va Sovet Ittifoqi kinosi haqida kitob. |- | ''Mithun Chakrabortyga hurmat'' | Ingliz | Sara Jonson | Mithun Chakraborty uchun hurmat. Kitob amerikalik yozuvchi Sara Jonson tomonidan mustaqil nashr etilgan. |} == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * {{Facebook|mithunchakrabortyofficial}} * {{IMDbda kishi|0149822}} * {{AllMovieda kishi|134126}} {{DEFAULTSORT:Chakraborti, Mithun}} [[Turkum:Hindiston teleboshlovchilari]] [[Turkum:Filmfare mukofoti sohiblari]] [[Turkum:Screen Awards gʻoliblari]] [[Turkum:Bengal kino rejissyorlari]] [[Turkum:Hindistonlik kino aktyorlari]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Mumbayda yashovchi aktyorlar]] [[Turkum:Hind kino aktyorlari]] [[Turkum:Eng yaxshi erkak roli uchun Milliy kino mukofoti sovrindorlari]] [[Turkum:1950-yilda tugʻilganlar]] cn49fx4wgcmtqtlsc62ntj689ygn3qu 0 872145 6274095 5825475 2026-09-21T01:33:55Z InternetArchiveBot 58913 2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274095 wikitext text/x-wiki {{Figurali uchuvchi bilgiqutisi|ismi=Natalia Kaliszek|tasvir=2018 EC Natalia Kaliszek Maksym Spodyriev 2018-01-19 15-34-05 (4).jpg|eni=|izoh=Kaliszek va Spodyriyev|mamlakat={{POL}}|tavallud_sanasi={{Birth date and age|1996|5|17|df=yes}}|tavallud_joyi=[[Toruń]], Polsha|boʻyi={{height|m=1.60}}|sherigi=[[Maksim Spodyriyev]]|oldingi_sherigi=Yaroslav Kurbakov|murabbiyi=[[Sylwia Nowak-Trębacka]]|jamoasi=MKS Axel Toruń|mashgʻulot_joyi=Toruń|uchishni_boshlagan=2000|yakunlagan=2022|QR natija=74.19|ER natija=112.48}} '''Natalia Kaliszek''' (talaffuzi: ''Natalya Kalishek;'' 1996-yil 17-mayda tugʻilgan) — Polsha vakili sifatida muz ustida raqs musobaqalarida qatnashgan sobiq muz raqqosasi. Konkida uchish boʻyicha sherigi [[Maksim Spodiriyev]] bilan birga Xalqaro konkida uchish ittifoqi tomonidan oʻtkazilgan Challenger musobaqalarida medallarni qoʻlga kiritgan, shu jumladan [[2017 CS Tallinn Trophy]] musobaqasida oltin medal sohibi boʻlgan va sakkiz marta Polshaning milliy chempioni unvonini qoʻlga kiritgan. Juftlik Polsha vakili sifatida [[Qishki Olimpiya o‘yinlari 2018|2018]] va [[2022-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari|2022-yilgi qishki Olimpiya oʻyinlarida]], shuningdek, Yevropa va Jahon chempionatlarida ishtirok etishgan. Juftlik oʻsmirlar darajasida 2015-yilgi Oʻsmirlar Jahon chempionatida kuchli oʻntalikka kirishgan. == Shaxsiy hayoti == Natalia Kaliszek 1996-yil 17-mayda Polshaning Torun shahrida tugʻilgan. Uning Michał ismli ukasi va Anna ismli singlisi bor, ikkalasi ham figurali uchish boʻyicha musobaqalarda qatnashgan. == Faoliyati == === 2014 — 2015-yilgi mavsum === Natalia Polsha vakili sifatida Silviya Novak-Trębacka murabbiyligida mashgʻulot oʻtab yurgan paytlarida [[Maksim Spodiriyev|Spodyriyev]] bilan juftlikda musobaqalarda qatnasha boshlagan<ref name="TM180219">{{cite news |last=McCluskey |first=Megan |date=February 19, 2018 |title='Despacito' Is the Clear Winner of the 2018 Olympic Ice Dancing Competition |website=[[Time (magazine)|Time]] |url=http://time.com/5165228/olympics-2018-ice-dancing-despacito/ |access-date=2022-12-07 |archive-date=2022-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207110243/https://time.com/5165228/olympics-2018-ice-dancing-despacito/ |url-status=dead }}</ref>. Juftlik oʻzining xalqaro debyutini Volvo Open Cup musobasida oʻtkazgan va oʻsmirlar oʻrtasida kumush medalni qoʻlga kiritgan. Kattalar darajasiga koʻtarilib, [[Santa Claus Cup]] musobaqasinda oltin medalni qoʻlga kritishdan oldin Challenger Series (CS) turnirida ishtirok etib, oltinchi oʻrinni egallagan. Juftlik 2014-yilning dekabr oyida [[Four Nationals]] musobaqasida Polsha milliy chempionligini qoʻlga kiritgan va keyingi oy boʻlib oʻtgan Toruń Cup turnirida bronza medali bilan taqdirlangan<ref name="GS190125">{{cite news |last=Slater |first=Paula |date=January 25, 2019 |title=Papadakis and Cizeron first after Rhythm Dance; new record |work=Golden Skate |url=https://goldenskate.com/2019/01/papadakis-and-cizeron-first-after-rhythm-dance-new-record/ |access-date=2022-12-07 |archive-date=2022-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207110143/https://www.goldenskate.com/2019/01/papadakis-and-cizeron-first-after-rhythm-dance-new-record/ |url-status=dead }}</ref>. === 2015 — 2016-yilgi mavsum === Kaliszek / Spodyriyev juftligi 2015 — 2016-yillarda oʻtkazilgan Challenger seriyasining uchta musobaqasida qatnashgan. Birinchi Nebelhorn Trophy musobaqasida yettinchi oʻrinni egallaganidan soʻng, Mordovian Ornament turnirida bronza medalni qoʻlga kiritgan. Juftlik Warsaw Cup musobaqasida ham qatnashib, kumush medal bilan taqdirlangan. Juftlik Challenger seriyasining umumiy reytingida uchinchi oʻrinni egallagan<ref name="GS190126">{{cite news |last=Slater |first=Paula |date=January 26, 2019 |title=Papadakis and Cizeron defend European title; pockets fifth consecutive gold |work=Golden Skate |url=https://goldenskate.com/2019/01/papadakis-and-cizeron-defend-european-title-pockets-fifth-consecutive-gold/ |access-date=2022-12-07 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044218/https://goldenskate.com/2019/01/papadakis-and-cizeron-defend-european-title-pockets-fifth-consecutive-gold/ |url-status=dead }}</ref>. === 2020 — 2021-yilgi mavsum === Kaliszek / Spodyriyev juftligi [[Stokgolm|Stokgolmda]] boʻlib oʻtgan 2021-yilgi Jahon chempionatida ishtirok etishdan oldin yana toʻrtta milliy chempionatda gʻolib chiqqan va Jahon chempionatida oʻn ikkinchi oʻrinni egallagan. Bu natija juftlikka Polsha vakili sifatida [[2022-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari|2022-yilgi Qishki Olimpiya oʻyinlarida]] ishtirok etish uchun yoʻllanma bergan. Juftlik 2022-yil 16-iyul kuni musobaqalarni tark etishlarini eʼlon qilishgan<ref name="retirement">{{Veb manbasi|url=https://www.facebook.com/KaliszekSpodyriev/posts/pfbid024FaxAqFy3jJ2qAHEpmB3faREGbMMFv98X4JU3GySuPUfg8Rj4pvMZvVf4rLLjahol|sarlavha=Kochani!|sana=July 16, 2022|nashriyot=Natalia Kaliszek & Maksym Spodyriev's Facebook}}</ref>. == Dasturlari == === [[Maksim Spodiriyev|Spodyriyev]] bilan === {| class="wikitable" style="text-align:center" !'''Mavsum''' !'''Qisqa raqs''' !'''Erkin raqs''' |- !2021 — 2022 <br /><br /> | * {{Small|Blues:}} Quick Musical Doodles <br /><br /> {{Small|[[Two Feet]]}} * {{Small|Hip Hop:}} Glory <br /><br /> {{Small|[[The Score]]}} | * Heart Cry <br /><br /> {{Small|Perpetual Emotions}} * [[Natural (Imagine Dragons)|Natural]] <br /><br /> {{Small| [[Imagine Dragons]]}} |- !2020 — 2021 <br /><br /> | * {{Small|Quickstep:}} Everybody Say Yeah * {{Small|Foxtrot:}} Everybody Say Yeah <br /><br /> {{Small| [[Cyndi Lauper]]}} | * Heart Cry <br /><br /> {{Small|by Perpetual Emotions}} * [[Natural (Imagine Dragons)|Natural]] <br /><br /> {{Small|by [[Imagine Dragons]]}} |- !2019 — 2020 <br /><br /> | * {{Small|Quickstep:}} Everybody Say Yeah * {{Small|Foxtrot:}} Everybody Say Yeah <br /><br /> {{Small|[[Billy Porter]], [[Stark Sands]]}} | * (I’ve Had) The Time of My Life <br /><br /> {{Small|[[Bill Medley]] & [[Jennifer Warnes]] }} * [[Do You Love Me]] <br /><br /> {{Small|[[The Contours]]}} |} == Natijalari == ''GP: Gran-pri ; CS: Challenger seriyasi ; JGP: Oʻsmirlar oʻrtasidagi Gran-pri'' === Spodyriyev bilan Polsha vakili sifatida === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="9" align="center" style="background-color: #ffdead; " |'''Xalqaro''' |- !'''Musobaqa''' !14 — 15 !15 — 16 !16 — 17 !17 — 18 !18 — 19 !19 — 20 !20 — 21 !21 — 22 |- | align="left" |Olimpiada | | | |14 | | | |17 |- | align="left" |Jahon chempionatlari |24 |16 |14 |17 |11 |C |12 |WD |- | align="left" |Yevropa chempionati |14 |11 |8 |10 |5 |9 | |14 |- | align="left" |{{Small|GP}} Cup of China | | |5 | | | | | |- | align="left" |{{Small|GP}} NHK Trophy | | |7 | | | | | |- | align="left" |{{Small|GP}} Rostelecom | | | | |5 |4 | |WD |- | align="left" |{{Small|GP}} Skate America | | | | |6 | | |8 |- | align="left" |{{Small|GP}} [[Skate Canada International|Skate Canada]] | | | |9 | | | | |- | align="left" |{{Small|CS}} Cup of Austria | | | | | | | |WD |- | align="left" |{{Small|CS}} Finlandia | | |5 |10 | | | | |- | align="left" |{{Small|CS}} Golden Spin | | | | | bgcolor="silver" |2 | | | |- | align="left" |{{Small|CS}} Ice Star | | | | | | bgcolor="silver" |2 | | |- | align="left" |{{Small|CS}} Mordovian | | bgcolor="cc9966" |3 | | | | | | |- | align="left" |{{Small|CS}} [[Nebelhorn Trophy|Nebelhorn]] | |7 | | |8 | | | |- | align="left" |{{Small|CS}} [[Ondrej Nepela Trophy|Nepela]] | | |4 | | | | | |- | align="left" |{{Small|CS}} Tallinn Trophy | | | | bgcolor="gold" |1 | bgcolor="cc9966" |3 | | | |- | align="left" |{{Small|CS}} Warsaw Cup |6 | bgcolor="silver" |2 | | | | |WD |WD |- | align="left" |Bosphorus Cup | | | | | | bgcolor="gold" |1 | | |- | align="left" |Open d’Andorra | | bgcolor="silver" |2 | | | | | | |- | align="left" |Santa Claus Cup | bgcolor="gold" |1 | | | bgcolor="cc9966" |3 | | | | |- | align="left" |Shanghai Trophy | | | | | | bgcolor="cc9966" |3 | | |- | align="left" |Toruń Cup | bgcolor="cc9966" |3 | bgcolor="gold" |1 | bgcolor="gold" |1 | bgcolor="gold" |1 | bgcolor="silver" |2 | bgcolor="gold" |1 | | |- | align="left" |Warsaw Cup | | | | | bgcolor="silver" |2 | | | |- ! colspan="9" align="center" style="background-color: #ffdead; " |Xalqaro: Oʻsmirlar |- | align="left" |Jahon chempionatlari |7 | | | | | | | |- | align="left" |Volvo Open Cup | bgcolor="silver" |2 | | | | | | | |- ! colspan="9" align="center" style="background-color: #ffdead; " |Milliy |- | align="left" |Polsha chempionati | bgcolor="gold" |1 | bgcolor="gold" |1 | bgcolor="gold" |1 | bgcolor="gold" |1 | bgcolor="gold" |1 | bgcolor="gold" |1 | bgcolor="gold" |1 | bgcolor="gold" |1 |- | align="left" |Four Nationals | bgcolor="silver" |2 | bgcolor="silver" |2 | bgcolor="gold" |1 | bgcolor="gold" |1 | bgcolor="gold" |1 | bgcolor="gold" |1 | bgcolor="gold" |1 | bgcolor="gold" |1 |- | colspan="9" align="center" |<small> WD = musobaqani tark etgan; C = musobaqa bekor qilingan</small> |} == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Polshalik figurali uchuvchilar]] [[Turkum:Figurali uchuvchilar]] bb8jbn7fdcp2py4fxbpkdk6dqi0oxjf 0 873638 6274101 3762209 2026-09-21T02:25:52Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274101 wikitext text/x-wiki '''''Navāḍir ʾal-ʾAyk fi Maʿrifat an-Nayk''''' ( {{Lang-ar|نواضر الأيك في معرفة النيك}} 0 "The Thicket's Blooms of nafisness on the Art of Fleshly Embrace")<ref>{{Kitob manbasi|url=https://www.worldcat.org/oclc/956351174|title=Al-Suyūṭī, a Polymath of the Mamlūk Period: Proceedings of the Themed Day of the First Conference of the School of Mamlūk Studies (Ca' Foscari University, Venice, June 23, 2014)|publisher=|others=Ghersetti, Antonella|year=2017|isbn=9789004334502|location=Leiden|pages=256|oclc=956351174}}</ref> arabcha qoʻlyozma boʻlib, XIV asr oxirida islom olimi Al-Suyutiyga tegishli, avvalroq yozuvchi Al-Vishah fi Favoid an-Nikoh ismli yozuvchi tomonidan yozilgan qoʻlyozmaning qisqacha mazmuni hisoblanadi. <ref>{{Kitob manbasi|title=Sexuality in Islam|last=Bouhdiba|first=Abdelwahab|publisher=Routledge|year=2013|isbn=9781135030377|location=|page=144}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://mamluk.lib.uchicago.edu/mamluk-primary.php?caller=3&start=1&op=AND&searchauthor0=&searchauthor1=&searchauthor2=&searchtitle0=&searchtitle1=&searchtitle2=&searchsubject=Erotica&limit=50&searchlanguage=|sarlavha=Bibliography of Erotic Mamluk Books|sana=|ish=lib.uchicago.edu|arxivurl=|arxivsana=|qaralgan sana=}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://catalog.princeton.edu/catalog/SCSB-4820317|sarlavha=Nawāḍir al-ayk fī maʻrifat al-nayk / taʾlīf Jalāl al-Dīn ʻAbd al-Raḥmān ibn Abī Bakr al-Suyūṭī ; taḥqīq wa-taʻlīq Ṭalʻat Ḥasan ʻAbd al-Qawī. - Princeton University Library Catalog|ish=catalog.princeton.edu|til=en|qaralgan sana=2018-07-21}}</ref><ref>{{Kitob manbasi|last=Baker, Raymond William|url=https://www.worldcat.org/oclc/898113440|title=One Islam, Many Muslim worlds: Spirituality, Identity, and Resistance across Islamic Lands|publisher=|year=2015|isbn=9780199846474|location=New York|pages=131, 143|oclc=898113440}}</ref> Muallifga tegishli bo'lgan xuddi shu mavzudagi ko'plab kitoblar mavjud ulardan biri ''[[Shaqa’iq Utrunj|Shaqo'iq al-Utrunj fi Raqo'iq al-G'unj]]'' . == Mavzu == Kitobning ko'p boblarida tarbiya haqida turli xil jins o'rinlarini ko'rsatish va bu mavzular bo'yicha mutaxassislar tomonidan aytilgan maslahatlar berilgan. Boshqa boblarda odatda qisqa she'rlar va shahar ertaklari mavjud bo'lib, ularda asosan ochiq va qo'pol so'zlardan foydalaniladi<ref>{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=S1pFDQAAQBAJ&q=Naw%C4%81%E1%B8%8Dir+al-ayk+f%C4%AB+ma%CA%BBrifat+al-nayk&pg=PA6|title=Al-Suyūṭī, a Polymath of the Mamlūk Period: Proceedings of the Themed Day of the First Conference of the School of Mamlūk Studies|last=Ghersetti|first=Antonella|publisher=Brill|year=2016|isbn=9789004334526|location=Venice|page=256}}</ref> va ba'zilari mashur yozuvchi shoirlar [[Abu Nuvos]], Ibn ar-Rumiy, Al-Asmoiy va Al-Al-Rumiy kabi taniqli shaxslarga tegishli. Ba'zi qadimgi arab olimlari bu turdagi kitoblarni ''[['Ilm al-Bah|"Ilm al-bah"]]'' ("Ulanish san'ati") deya aytib o'tishgan. Kitobda amaldorlar haqidagi ba'zi boblar ham bor, lekin ko'p hollarda muallif o'sha paytdagi katta yoshli erkaklarning asosiy afzalliklarini tasvirlashga harakat qiladi. == Muallif bahsi == Kitobda eslatib o'tilgan nozik va aniq mavzularga kelsak, ba'zi zamonaviy islom olimlari [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy islom]] adabiyotidagi eng muhim shaxslardan biri hisoblangan As-Suyutiyga qo'lyozmani akkreditatsiya qilishning iloji yo'qligini qoralaydilar. Ba'zilarning ta'kidlashicha, kitobning atributi soxta va bu ko'proq nusxalarni sotish uchun kitobning haqiqiyligini berish uchun anonim yozuvchi tomonidan tuzilgan sxema edi.<ref>{{Kitob manbasi|title=فن النكاح في تراث شيخ الإسلام جلال الدين السيوطي - الكتاب الأول|last=كدر|first=جورج|publisher=Atlas Publishing|year=2011|isbn=9789953583129|location=|pages=}}</ref> Yana boshqa qarashlarga ko'ra, u bu kitobni yozgan bo'lishi mumkin, lekin hech bo'lmaganda vafotidan avval undan voz kechgan bo'lishi kerak.<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=حكم قراءة كتاب نواضر الأيك... |work=Islamweb إسلام ويب |url=http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=177313 |access-date=2018-07-21 |archive-date=2018-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721162531/http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=177313 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://miqat-aldakera.com/?p=3131|sarlavha=شخصية السيوطي بين التاريخ والإيروتيكية.. {{!}} ميقات الذاكرة|ish=miqat-aldakera.com|til=ar|qaralgan sana=2018-07-21|arxivsana=2018-07-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180721162550/http://miqat-aldakera.com/?p=3131}}</ref> Ammo, ba'zi olimlar kitobni Al-Suyutiyga topshirishga rozi bo'lganlar ham topiladi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=مؤلف كتاب نواضر الأيك |work=Islamweb إسلام ويب |url=http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&lang=A&Id=97517&Option=FatwaId |url-status=dead |access-date=2018-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721162543/http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&lang=A&Id=97517&Option=FatwaId |archive-date=2018-07-21}}</ref> Kitobda sarlavhasi muallifning shaxsiy adabiyotlari ro'yxatida ko'rsatib o'tilmagan. Ammo, ba'zi yozuvchilar, jumladan,Qotip Chalabiyning ''"Kashf al-Ẓunun 'an Asomi al-Kutub va-al-Funun"'' va [[Ismail Pasha al-Baghdadi|Ismoil Posho al-Bag'dodiyning "]] ''Hadiyat al-Orifin" kabi qadimiy yirik manbalarda ro'yxatga olingan .'' == Manbaalar == <references /> [[Turkum:Al-Sayuti kitoblari]] [[Turkum:14-asr arab kitoblari]] 7309ozy37denbdy7aooipdighse2xv7 0 876699 6274028 6104342 2026-09-20T15:55:45Z Standardwhale 186760 6274028 wikitext text/x-wiki {{wikify}}'''Geroshi kabobi''' (yoki Mosti-Geroshi kabobi yoki maxsus Geroshi kabobi) Gerosh va Lor, Janubiy [[Fors]] va Harmazgonning mahalliy taomlaridan biri boʻlib, pishirish bu mintaqaning marosimlarining bir qismiga aylangan. == Kerakli masalliqlar == [[Goʻsht|Qiyma]], quyultirilgan yogurt, toʻgʻralgan piyoz, [[Osh tuzi|tuz]] va [[Murch|qora murch]] == Tayyorlanish usuli == Ushbu taomni tayyorlash uchun siz avval [[گوشت راسته|xom goʻshtni]] kichik kubiklarga boʻlishingiz kerak. Keyin, goʻshtni paxta matosiga yoyib, biz goʻsht sharbatini chiqarishga harakat qilamiz . Bu keyingi bosqichda goʻshtning yogurtni yaxshi singdirishiga yordam beradi. Soʻngra quyultirilgan qattiq, tugʻralgan piyoz, tuz va murch aralashtiramiz va ichiga goʻsht quyib, bir xil holga kelguncha qoʻl bilan aralashtiramiz. Bu vaqt turli fasllarda farq qiladi, lekin barbekyu boʻlishi uchun [[Muzlatgich|muzlatgichda]] kamida 24 soat turish kifoya. Shundan soʻng siz kabobni tayyorlashingiz mumkin. Bu kabob odatda [[Pista koʻmir|koʻmirda]] pishiriladi. == Garosh madaniyatida kabob == === Hikoyalar va maqollar === Goʻshtni pishirishning bu uslubi Garoshning pishirish madaniyatiga qachon kirganligi aniq nomaʼlum, ammo bu sohada mavjud boʻlgan [[Masal|hikoyalar]] va eski urf-odatlar uning uzoq tarixidan dalolat beradi . Misol uchun, mahalliy „Tofili va Mofili“ hikoyasi Xonning mintaqadagi ziyofati hikoyasi boʻlib, u yerda mehmonlar kabob bilan mehmon qilinishlari kerak va voqea shu hikoya atrofida sodir boʻladi. === Toʻy === [[Fayl:Kabab_gerash_1.jpg|thumb|220x220px| Chapda: Pishirilgan Masti kabobi — Oʻngda: Xom Masti Kabobi]] Ushbu taom Garoshning tarixiy toʻy marosimining bir qismidir va [[Nikoh toʻyi|toʻyning]] kamida bir kechasi uchun asosiy taom sifatida ishlatiladi. Misol uchun, bu mintaqaning mahalliy toʻy marosimlaridan birida „eškāli“ deb nomlangan ovchilar choʻlga borib, toʻy uchun zarur boʻlgan goʻshtni tayyorlash uchun [[Ceylan|kiyik]] ovlaganlar . Bugungi kunda bu marosim boshqacha tarzda oʻtkaziladi va „gešt para kerda“ deb nomlanadi, bu yerda [[Kuyov|kuyovning]] oila aʼzolari [[Nikoh toʻyi|toʻy]] uchun zarur boʻlgan goʻshtni maxsus marosimlar bilan tayyorlaydilar. === Eʼtiqodlar === [[Fayl:Kabab_gerash_-_amin_noubahar.jpg|thumb|220x220px| Grilda pishirilgan goʻsht turlari (masti, qoʻzichoq, kaffande va boshqalar) . .)]] Janubiy mintaqada garoshi kabob bayramlarda asosiy taom sifatida ishlatiladi va shuning uchun u hech qachon aza kunlarida pishirilmaydi va mahalliy aholi orasida bu borada umumiy taqiq mavjud. == Garoshi kaboblari == Bugungi kunda bu mahalliy taom Eron janubidagi restoranlarning asosiy taomlaridan biri sifatida keng tarqalgan va hatto janubda mahalliy kabobning barcha turlarini tayyorlashga ixtisoslashgan kabob restorantlari ham mavjud. „Maxsus kabob“ yoki „Kabobi Garoshii“ yoki „Kebbi Xas“ deb nomlanuvchi bu kaboblarning baʼzilari 40 yildan ortiq faoliyat yuritib kelayotgan [[Dubay]], [[Doʻha|Doha]] va [[Maskat]] shaharlarida ham mavjud. == Garoshi kabobining boshqa turlari == [[Fayl:Kabab_gerashi.jpg|thumb|220x220px| Bir lagan kabobi garoshi]] Kanje mosti kabobning boshqa turlari mavjid. Misol uchun, Bahrayn kabobida ishlatiladigan ziravorlar maxsus [[Bargli sabzavotlar|sabzavotlardan]] tayyorlanadi. * Kabob * Tovuq yogurti konje * Bahrayn * Kabob Kohan == Umumiy xato == Janubiy mahalliy madaniyatda bu kabobning asosiy nomi „Kanje Kabob“ boʻlsa, " Chenje " nomi Eronning markaziy va shimoliy shaharlarida keng tarqalgan. Bu kabob Chanjeh kabobdan pishirishi va [[Maza bilish|taʼmi]] jihatidan farq qiladi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == 344kh9g5wt925f01onmldiofx45mxf8 6274029 6274028 2026-09-20T15:56:18Z Standardwhale 186760 Standardwhale [[Larestani Yogurt Kebab]] sahifasini [[Geroshi Yogurt Kebab]]ga koʻchirdi 6274028 wikitext text/x-wiki {{wikify}}'''Geroshi kabobi''' (yoki Mosti-Geroshi kabobi yoki maxsus Geroshi kabobi) Gerosh va Lor, Janubiy [[Fors]] va Harmazgonning mahalliy taomlaridan biri boʻlib, pishirish bu mintaqaning marosimlarining bir qismiga aylangan. == Kerakli masalliqlar == [[Goʻsht|Qiyma]], quyultirilgan yogurt, toʻgʻralgan piyoz, [[Osh tuzi|tuz]] va [[Murch|qora murch]] == Tayyorlanish usuli == Ushbu taomni tayyorlash uchun siz avval [[گوشت راسته|xom goʻshtni]] kichik kubiklarga boʻlishingiz kerak. Keyin, goʻshtni paxta matosiga yoyib, biz goʻsht sharbatini chiqarishga harakat qilamiz . Bu keyingi bosqichda goʻshtning yogurtni yaxshi singdirishiga yordam beradi. Soʻngra quyultirilgan qattiq, tugʻralgan piyoz, tuz va murch aralashtiramiz va ichiga goʻsht quyib, bir xil holga kelguncha qoʻl bilan aralashtiramiz. Bu vaqt turli fasllarda farq qiladi, lekin barbekyu boʻlishi uchun [[Muzlatgich|muzlatgichda]] kamida 24 soat turish kifoya. Shundan soʻng siz kabobni tayyorlashingiz mumkin. Bu kabob odatda [[Pista koʻmir|koʻmirda]] pishiriladi. == Garosh madaniyatida kabob == === Hikoyalar va maqollar === Goʻshtni pishirishning bu uslubi Garoshning pishirish madaniyatiga qachon kirganligi aniq nomaʼlum, ammo bu sohada mavjud boʻlgan [[Masal|hikoyalar]] va eski urf-odatlar uning uzoq tarixidan dalolat beradi . Misol uchun, mahalliy „Tofili va Mofili“ hikoyasi Xonning mintaqadagi ziyofati hikoyasi boʻlib, u yerda mehmonlar kabob bilan mehmon qilinishlari kerak va voqea shu hikoya atrofida sodir boʻladi. === Toʻy === [[Fayl:Kabab_gerash_1.jpg|thumb|220x220px| Chapda: Pishirilgan Masti kabobi — Oʻngda: Xom Masti Kabobi]] Ushbu taom Garoshning tarixiy toʻy marosimining bir qismidir va [[Nikoh toʻyi|toʻyning]] kamida bir kechasi uchun asosiy taom sifatida ishlatiladi. Misol uchun, bu mintaqaning mahalliy toʻy marosimlaridan birida „eškāli“ deb nomlangan ovchilar choʻlga borib, toʻy uchun zarur boʻlgan goʻshtni tayyorlash uchun [[Ceylan|kiyik]] ovlaganlar . Bugungi kunda bu marosim boshqacha tarzda oʻtkaziladi va „gešt para kerda“ deb nomlanadi, bu yerda [[Kuyov|kuyovning]] oila aʼzolari [[Nikoh toʻyi|toʻy]] uchun zarur boʻlgan goʻshtni maxsus marosimlar bilan tayyorlaydilar. === Eʼtiqodlar === [[Fayl:Kabab_gerash_-_amin_noubahar.jpg|thumb|220x220px| Grilda pishirilgan goʻsht turlari (masti, qoʻzichoq, kaffande va boshqalar) . .)]] Janubiy mintaqada garoshi kabob bayramlarda asosiy taom sifatida ishlatiladi va shuning uchun u hech qachon aza kunlarida pishirilmaydi va mahalliy aholi orasida bu borada umumiy taqiq mavjud. == Garoshi kaboblari == Bugungi kunda bu mahalliy taom Eron janubidagi restoranlarning asosiy taomlaridan biri sifatida keng tarqalgan va hatto janubda mahalliy kabobning barcha turlarini tayyorlashga ixtisoslashgan kabob restorantlari ham mavjud. „Maxsus kabob“ yoki „Kabobi Garoshii“ yoki „Kebbi Xas“ deb nomlanuvchi bu kaboblarning baʼzilari 40 yildan ortiq faoliyat yuritib kelayotgan [[Dubay]], [[Doʻha|Doha]] va [[Maskat]] shaharlarida ham mavjud. == Garoshi kabobining boshqa turlari == [[Fayl:Kabab_gerashi.jpg|thumb|220x220px| Bir lagan kabobi garoshi]] Kanje mosti kabobning boshqa turlari mavjid. Misol uchun, Bahrayn kabobida ishlatiladigan ziravorlar maxsus [[Bargli sabzavotlar|sabzavotlardan]] tayyorlanadi. * Kabob * Tovuq yogurti konje * Bahrayn * Kabob Kohan == Umumiy xato == Janubiy mahalliy madaniyatda bu kabobning asosiy nomi „Kanje Kabob“ boʻlsa, " Chenje " nomi Eronning markaziy va shimoliy shaharlarida keng tarqalgan. Bu kabob Chanjeh kabobdan pishirishi va [[Maza bilish|taʼmi]] jihatidan farq qiladi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == 344kh9g5wt925f01onmldiofx45mxf8 0 882408 6273909 6095380 2026-09-20T12:48:39Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6273909 wikitext text/x-wiki {{Davlat arbobi bilgiqutisi |ismi=Mirg‘iyos Abbosovich Zoidov |tartib=O‘zbekiston Kompartiyasi Toshkent sanoat qo‘mitasining 2-kotibi |boshlanish davri=1963-yil yanvar |tugash davri=1964-yil dekabr |tugʻilgan sanasi=13-may 1930-yil (92 yosh) |tugʻilgan joyi=[[Toshkent]] |fuqaroligi={{flagicon|SSSR}} [[SSSR]] {{flagicon|Oʻzbekiston}} [[Oʻzbekiston]] |partiyasi=[[KPSS]] |taʼlim=Pedagogika instituti |ilmiy darajasi=fan doktori |mukofotlari=[[File:SU Order of the Red Banner of Labour ribbon.svg|40px]] [[File:SU Order of the Red Banner of Labour ribbon.svg|40px]] [[File:SU Order of the Red Banner of Labour ribbon.svg|40px]] [[File:SU Medal For Labour Valour ribbon.svg|40px]] }} '''Mirg‘iyos Abbosovich Zoidov''' — Sovet iqtisodchisi, davlat va siyosat arbobi. [[Fan doktori|Iqtisodiyot fanlari doktori]], SSSR Oliy Kengashining  7-, 8- va 9-chaqiriqlari deputati<ref name="автоссылка1">{{Veb manbasi|til=ru-RU|url=https://nuz.uz/moi-uzbekistancy/149511-organizator-pedagog-uchenyy-mirgiyas-zaidov-otmechaet-90-letie.html|sarlavha=Организатор, педагог, ученый: Миргияс Заидов отмечает 90-летие|muallif=maksad|ish=Новости Узбекистана сегодня: nuz.uz|sana=0001-11-30|qaralgan sana=2022-11-03|arxivsana=2022-11-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221103210104/https://nuz.uz/moi-uzbekistancy/149511-organizator-pedagog-uchenyy-mirgiyas-zaidov-otmechaet-90-letie.html}}</ref><ref name="автоссылка2">{{Veb manbasi|url=https://pandia.ru/text/77/476/32956.php|sarlavha=Реферат на тему: Список депутатов Верховного Совета СССР 8 созыва {{!}} Kontent-platforma Pandia.ru|ish=pandia.ru|qaralgan sana=2022-11-03}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Biografiyasi == Mirg‘iyos Abbosovich Zoidov 1930-yil 13-mayda Toshkentda tug‘ilgan. 1953-yildan KPSS (b) (Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi) aʼzosi hisoblangan. Shuningdek, Zoidov  Iqtisod fanlari doktori ilmiy darajasini olgan<ref name="автоссылка1"/>. Mirg‘iyos Abbosovich [[1951|1951-yildan]] boshlab mamlakatdagi siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy sohalarda faoliyat olib borgan. Jumladan, [[1951|1951-1990-]][[1990|yillarda]] oʻrta maktab oʻqituvchisi, komsomol ishchisi, Oʻzbekiston Kompartiyasi tuman qoʻmitasi kotibi vazifalarida ishlagan. Shuningdek, Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Komiteti boʻlim mudirining oʻrinbosari, Oʻzbekiston Kompartiyasi Toshkent sanoat komitetining 2-kotibi, Oʻzbekiston kasaba uyushmalari respublika Kengashi raisi, Oʻzbekiston SSR Xalq taʼlimi vaziri oʻrinbosari, Oʻzbekiston SSRning  Mehnat va ijtimoiy masalalar boʻyicha davlat qoʻmitasi raisi, Oʻzbekiston Kompartiyasi Taftish komissiyasi raisi hamda Oʻzbekiston SSR Xalq taʼlimi vaziri lavozimlarida faoliyat ko‘rsatgan. Bundan tashqari, Zoidov SSSR Oliy Kengashining 7-, 8- va 9-chaqiriqlari deputati etib saylangan<ref name="автоссылка2"/>. Taniqli sovet iqtisodchisi, davlat va siyosat arbobi Zoidov ayni vaqtda nafaqada. == Havolalar == * SSSR Oliy Kengashining deputatlari, 9-jild. — „SSSR ishchilar deputatlari Sovetlarining Izvestiya“ nashriyoti. — 1974. — b. 163. * [http://www.knowbysight.info/ZZZ/11748.asp Zaidov] * [http://arm.tersu.uz/ARM_elektron_resurslari/06.%20IQTISODIYOT%20VA%20TURIZM/Iqtisodiyot%20nazariyasi/Iqtisodiyot%20Universiteti%20olimlari%202001%20ocherk/Iqtisodiyot%20Universiteti%20olimlari%202001%20ocherk.pdf Zaidov]{{Oʻlikhavola|date=dekabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (mavjud havola) * GA RF R7523 105 376 SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1973-yil 8 dekabrdan 10 dekabrgacha qabul qilingan Farmonlari va ularga materiallar / 45-sonli bayonnomaga / No 5141-VIII dan 5149-VIII gacha. . 9-jild * GA RF R7523 105 157 SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1971-yil 1 sentyabrdan 9 sentyabrgacha qabul qilingan Farmonlari va qarorlari va ularga materiallar / 15-sonli bayonnomaga / No 2094-VIII dan 2114-songacha. -VIII. 1-jild == Manbalar == <references /> {{DEFAULTSORT:Zoidov, Mirgʻiyos}} [[Turkum:Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari]] [[Turkum:Toshkentda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1930-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:13-mayda tugʻilganlar]] [[Turkum:Oʻzbekiston Kompartiyasi Toshkent viloyat qoʻmitasining ikkinchi kotiblari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Kompartiyasi taftish komissiyasi raislari]] hnpn5stuvjivf0w3y8cpivazoxx9ctc 0 883463 6274328 5472053 2026-09-21T10:30:20Z InternetArchiveBot 58913 2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274328 wikitext text/x-wiki {{ism+familiya|Nosir|Xoʻjayev}} {{Davlat arbobi bilgiqutisi |ismi=Nosir Sodiqovich Xoʻjayev |tugʻilgan sanasi=1919-yil 5-may |tugʻilgan joyi=[[Toshkent]], [[Turkiston ASSR]] |vafot sanasi=''Noma’lum'' |vafot joyi=[[Toshkent]], [[Oʻzbekiston SSR]] |kasbi=[[shifokor]] |mukofotlari={{Sotsialistik Mehnat Qahramoni}} <br/> [[File:SU Order of Lenin ribbon.svg|40px]] [[File:SU Order of the Red Star ribbon.svg|40px]] [[File:SU Order of the Red Star ribbon.svg|40px]] [[File:SU Order of the Patriotic War 2nd class ribbon.svg|40px]] [[File:SU Medal For the Defence of Stalingrad ribbon.svg|40px]] [[File:SU Medal For the Liberation of Warsaw ribbon.svg|40px]] [[File:SU Medal For the Victory over Germany in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|40px]] }} '''Nosir Sodiqovich Xoʻjayev''' ([[1919|1919-yil]] [[5-may]], [[Toshkent]], [[Turkiston ASSR]] — nomaʼlum, [[Toshkent]], [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Oʻzbekiston SSR]]) — Oʻzbekiston SSR, SSSR Aviatsiya sanoati vazirligi V. P. Chkalov nomidagi Toshkent aviatsiya zavodi tibbiyot-sanitariya boʻlimi boshligʻi. [[Sotsialistik Mehnat Qahramoni]] (1969-yil). == Biografiyasi == 1919-yilda Toshkent shahrida tugʻilgan. Oʻrta maktabdan soʻng Toshkent tibbiyot institutida oʻqib, uni 1941-yilda tamomlagan. 1941-yil noyabrda Qizil Armiya safiga safarbarlikka chaqiriladi. Ulugʻ Vatan urushida qatnashgan. 65-armiyaning 115-piyoda diviziyasi tarkibida tibbiy vzvod komandiri sifatida Markaziy, Belorussiya, Gʻarbiy, Stalingrad, 1-Belorussiya frontlarida jang qilgan. 1942-yildan KPSS(b) aʼzosi<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero93609672/ Xodjaev Nasir Sadikoviya] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220927170346/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero93609672/ |date=2022-09-27 }}, Pamyat naroda</ref>. Mayor unvoni bilan demobilizatsiya qilingan va Toshkentga qaytgan. 1-son yuqumli kasalliklar shifoxonasida jarroh-konsultant boʻlib ishlagan. 1958-yildan Toshkentdagi Oʻzbekiston SSR Xalq xoʻjaligi kengashining 84-sonli zavodi tibbiy-sanitariya boʻlimi jarrohlik boʻlimi mudiri boʻlgan (1960-yildan — V. P. Chkalov nomidagi Toshkent aviatsiya zavodi, 1973-yildan — V. P. Chkalov nomidagi [[Toshkent aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasi davlat aksiyadorlik jamiyati|Toshkent aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasi]]). SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1969-yil 4-fevraldagi farmoni bilan [[Lenin ordeni|Lenin]] hamda Oʻroq va bolgʻa oltin medalini (12284-son) taqdim etgan holda „''Sovet xalqi salomatligini muhofaza qilish sohasidagi ulkan xizmatlari uchun''“ ''Sotsialistik Mehnat Qahramoni'' [[Lenin ordeni|unvoni]] bilan mukofotlangan. Nafaqaga chiqqanidan keyin Toshkentda yashagan. 1979-yil avgustdan — federal ahamiyatga ega shaxsiy nafaqaxoʻr. Vafot etgan sanasi belgilanmagan (1985-yildan keyin). ; '''Mukofotlari''' * [[Sotsialistik Mehnat Qahramoni]] * [[Lenin ordeni|Lenin buyrugʻi]] * [[Qizil Yulduz ordeni|Qizil yulduz ordeni]] — ikki marta (02.06.1943; 15.08.1944) * 2-darajali [[Vatan urushi ordeni]] (04.06.1985) * „Stalingrad mudofaasi uchun“ medali * [[„Varshavani ozod qilgani uchun“ medali|"Varshavani ozod qilgani uchun" medali]] * [[„1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali|"1941-1945-yillardagi Ulug 'Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun" medali]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyot == * {{Книга|автор=Кузьмин М. К.|заглавие=Учёные – медики – Герои Социалистического Труда|nodot=|ответственный=|ссылка=|место=М.|издательство=|год=1988|том=|страниц=|страницы=|isbn=|ref=}} == Havolalar == * [https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=26116 Xodjaev Nasir Sadikovich (rus.). Sayt „Geroi strani“.] * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero93609672/ Xodjaev Nasir Sadikoviya] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220927170346/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero93609672/ |date=2022-09-27 }}, Pamyat naroda {{DEFAULTSORT:Xoʻjayev, Nosir}} [[Turkum:„1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali sohiblari]] [[Turkum:Stalingrad mudofaasi uchun medali sohiblari]] [[Turkum:Vatan urushi 2-darajali ordeni sohiblari]] [[Turkum:Qizil Yulduz ordeni sohiblari]] [[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]] [[Turkum:Sotsialistik Mehnat Qahramonlari]] [[Turkum:Toshkentda vafot etganlar]] [[Turkum:Toshkentda tugʻilganlar]] [[Turkum:1919-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:5-mayda tugʻilganlar]] jjm0ikppuiv901jde9euryevke8yr47 0 884310 6274012 6257464 2026-09-20T14:18:08Z InternetArchiveBot 58913 3 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274012 wikitext text/x-wiki '''Mixail Fyodorovich Tixonov''' ( {{Lang-ru|Михаил Фёдорович Тихонов}} ; 1900-yil 11 noyabr - 1971-yil 11 fevral) [[Sovet Armiyasi]] [[General-leytenant|general-leytenanti]] va [[Sovet Ittifoqi Qahramoni]] . Tixonov [[Rossiyada fuqarolar urushi|Rossiya fuqarolar urushida]] va [[1939-1940 yillardagi sovet-fin (sovet-fin) urushi|qishki urushda]] qatnashgan. Vena hujumi paytida u 39-gvardiya miltiq korpusiga qoʻmondonlik qilgan. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] tugagandan soʻng, Tixonov oʻz faoliyatini Sovet Qurolli Kuchlarida davom ettirdi va 1956 -yilgi Vengriya inqilobi davrida Vengriya xalq armiyasining bosh sovet maslahatchisi boʻldi. == Yoshlik == Mixail Tixonov 1900-yil 11-noyabrda [[Odessa|Odessada]] ishchi oilasida tug‘ilgan. 1912 -yilda [[Vladivostok]] shahar kollejida 4-sinfni tugatgan. 1914-yilda Kimri shahridagi kasb-hunar bilim yurtini tamomlagan. Tixonov Moskva kitob doʻkonida va Moskvadagi soʻyish sexida xabarchi boʻlib ishlagan. 1916-yildan [[Sankt-Peterburg|Petrograd]] Finlandiya vokzalidagi temir yoʻl deposida mexanik boʻlgan. 1918 -yil iyun oyida u Moskva shahar oziq-ovqat boʻlimida chilangar boʻldi. Oktyabr oyida u Qizil Armiya safida edi<ref name=":3"/><ref name=":0"/>. Tixonov dastlab Tambov gubernatorligining Kirsanovskiy uyezdida sovetlarga qarshi kuchlarni bostirishda qatnashgan, keyin Janubiy va Janubi-Sharqiy frontda jang qilgan. U dastlab 3-zaxira otliq polkida ofitser boʻlgan. 1918-yil 29-oktyabrda yarador boʻldi. Tixonov 1919-yilda [[Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi|Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasiga]] qoʻshilgan<ref name=":1">{{Veb manbasi|sarlavha=Библиотека – Люди и книги|url=http://www.az-libr.ru/index.htm?Persons&K8N/bc09030b/index|ish=www.az-libr.ru|qaralgan sana=2015-11-25|til=ru}}</ref> 1919-yil oktyabr oyida u Moskva otliq kurslarini tugatdi. 1919- yil oktyabr oyida Tixonov 8-armiya uchun otliq eskadron tayyorlash kurslarining komandiri boʻldi. 1920-yil aprel oyida u 22-oʻqchilar diviziyasining 1-otliq polkining vzvod komandiri va razvedka boshligʻi boʻldi. 1 noyabrda yana yaralangan. Dekabr oyida Tixonov 9-chi Kuban armiyasining ad'yutanti edi. Oʻsha yili Tixonov shaxsiy jasorati uchun RSFSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasining oltin soati bilan taqdirlandi<ref name=":3"/><ref name=":0"/>. == Urushlararo == 1921- yil iyun oyida Tixonov [[Xarkov|Xarkovdagi]] otliqlar oliy qoʻmondonligining takroriy kurslarini tugatdi. U 1921- yil avgustda [[3rd Separate Cavalry Brigade|3-alohida otliq brigada]] va 57-oʻqchilar diviziyasi tarkibiga kiruvchi 44-otliq polkining eskadron komandiri boʻldi<ref name=":0"/> Oʻsha yili va 1922-yilda u [[Chelyabinsk viloyati]] Troitskiy uyezdida antisovet guruhlariga qarshi operatsiyalarda qatnashdi. 1923-yil aprel-avgust oylarida Tixonov Volga harbiy okrugi otliq qoʻmondonlari kurslarida tahsil oldi. Ular tugagach, u [[Checheniston|Chechenistondagi]] qoʻzgʻolonni<ref name=":3">{{Veb manbasi|sarlavha=Память народа::Боевой путь военачальника::Тихонов, Михаил, Федорович|url=https://pamyat-naroda.ru/commander/5371/|ish=pamyat-naroda.ru|qaralgan sana=2016-01-01|til=ru|arxivsana=2016-09-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160916073729/https://pamyat-naroda.ru/commander/5371/}}</ref> bostirish uchun kurashib, 44-otliq polkiga qaytib keldi va 1925- yil 21-fevralda yarador boʻldi. Aprel oyidan boshlab u Shimoliy Kavkaz harbiy okrugining 68-otliq polki komandirining yordamchisi boʻlgan. Bu harakatlari uchun u 1928-yilda faxriy qurol bilan taqdirlangan<ref name=":0" /> Tixonov 1930-yilda Frunze nomidagi harbiy akademiyani tamomlagan. May oyida u 33-otliq polkining shtab boshligʻi boʻldi. 1931- yil aprel oyida u 6-otliq diviziyasining shtab boshligʻi boʻldi. Noyabr oyidan boshlab u Qizil Armiyaning birinchi boshqaruv shtabida edi. Keyinchalik Tixonov boshliq yordamchisi va sektor boshligʻi, soʻngra boshliq yordamchisi va operatsion boʻlim boshligʻi boʻldi. 1935-yil iyun oyida Tixonov Moʻgʻuliston xalq armiyasi otliqlari maslahatchisi sifatida [[Mongoliya|Moʻgʻulistonga]] joʻnadi<ref name=":3"/>. 1935- yil dekabrdan 1936-yil aprelgacha [[Tamsak-Bulak|Tamsak-Buloq]] hududida [[Yaponiya]] bilan chegaradagi mojarolarda qatnashgan. Chegara mojarolaridagi harakatlari uchun Tixonov Moʻgʻuliston Qizil Bayroq ordeni va Shimoliy Yulduz ordeni bilan taqdirlangan<ref name=":0"/>. Sovet Ittifoqiga qaytgach, 1939- yil mart oyida Tixonov 71-zaxira otliq polkining komandiri boʻldi. 1939- yil dekabr oyida u Moskva harbiy okrugida joylashgan 1 [[1st Separate Cavalry Brigade (Soviet Union)|-alohida otliq brigadaning 1-]] otliq polkining komandiri boʻldi. 1940- yil yanvar va mart oylarida Tixonov 13-armiya tarkibida xuddi shu brigadada 28-otliq polkiga<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Особая кавалерийская бригада (2)|url=http://rkka.ru/cavalry/30/okbr_2.html|ish=rkka.ru|qaralgan sana=2015-11-25|til=ru}}</ref> qoʻmondonlik qilib, [[1939-1940 yillardagi sovet-fin (sovet-fin) urushi|qishki urushda]] qatnashdi. Oktyabr oyida Qizil Armiya Harbiy havo kuchlari qoʻmondonlik va ofitserlar harbiy akademiyasiga oʻqishga yuborildi. 1941-yil may oyida oʻqishni tugatgandan soʻng, u Gʻarbiy maxsus harbiy okrugdagi 4-havo desant korpusining bir qismi boʻlgan [[7th Airborne Brigade (Soviet Union)|7-havo-desant brigadasi]]<ref name=":2">{{Veb manbasi|sarlavha=Biography of Lieutenant-General Mikhail Fedorovich Tikhonov – (Михаил Федорович Тихонов) (1900–1971), Soviet Union|url=http://generals.dk/general/Tikhonov/Mikhail_Fedorovich/Soviet_Union.html|ish=generals.dk|qaralgan sana=2015-11-25}}</ref>qoʻmondoni etib tayinlandi<ref name=":3"/><ref name=":0">{{Veb manbasi|url=http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=13204|sarlavha=Тихонов Михаил Фёдорович|muallif=Bocharov|ism=Anton|ish=www.warheroes.ru|til=ru|qaralgan sana=2015-11-22}}</ref>. == Ikkinchi jahon urushi == Y<nowiki/>[[Barbarossa rejasi|Barbarossa operatsiyasidan]] soʻng, 7-havo desant brigadasi [[Berezina|Berezina daryosidagi]] chiziqni himoya qilishda ishtirok etdi. Tixonov 4 iyul kuni ogʻir yaralangan va kasalxonadan chiqqanidan keyin isloh qilingan 2-havo-desant korpusiga qoʻmondonlik qilgan. Korpus 1942- yil may oyida [[Qora dengiz]] sohilini himoya qilish uchun joylashtirilgan 47-armiya tarkibiga kiruvchi 32-gvardiya miltiq diviziyasiga aylandi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Патук Иван Иванович|url=http://iremember.ru/memoirs/razvedchiki/patuk-ivan-ivanovich/|ish=iremember.ru|qaralgan sana=2016-01-02|til=ru}}</ref>. Yozda Case Bluedagi nemis yutugʻidan soʻng, boʻlinma [[Tuapse|Tuapsega]] koʻchirildi va u yerda nemislarning shaharga hujumlarini toʻxtatdi<ref>{{Kitob manbasi|title=Battle for the Caucasus|url=https://books.google.com/books?id=JLg9AAAAIAAJ|publisher=Progress Publishers|date=1971-01-01|language=en|first=Andreĭ Antonovich|last=Grechko}}</ref>. Tuapseni himoya qilgani uchun Tixonov [[Qizil Bayroq ordeni|Qizil Bayroq ordeni bilan]] taqdirlangan. 17-noyabrda unga [[general-mayor]] unvoni berildi<ref name=":2"/>. 1943-yil yanvar oyidan boshlab diviziya Kavkaz jangida va [[Krasnodar Offensive|Krasnodar hujumida]] qatnashdi. 1941-yilda 7-havo desant brigadasiga rahbarlik qilgani uchun 30-yanvarda [[Qizil Bayroq ordeni|Qizil Bayroq ordeni bilan]] taqdirlandi<ref>Order of the Red Banner citation 30 Jan 1943, available online at [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie12069598/ pamyat-naroda.ru] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160916073725/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie12069598/ |date=2016-09-16 }}</ref> 9 martdan 2 aprelgacha Tixonov [[Taman yarim oroli|Taman yarim orolida]] yurish paytida 9-armiya tarkibiga kiruvchi [[11th Guards Rifle Corps|11-gvardiya miltiq korpusiga]] qoʻmondonlik qildi. Iyul oyida yarador boʻlgan 58-chi armiya qoʻmondoni oʻrinbosari, avgust oyida esa 56-armiya qoʻmondoni oʻrinbosari boʻldi. Tixonov [[Novorossiysk-Taman Operation|Novorossiysk-Taman operatsiyasida]] jang qilgan va oktyabr oyida yana yaralangan<ref name=":0"/>. Tixonov 25 oktyabrda 1-darajali [[Vatan urushi ordeni|Vatan urushi ordeni bilan]] taqdirlangan<ref name=":3"/><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Подвиг народа|url=http://podvignaroda.ru/?#id=12058121&tab=navDetailManAward|ish=podvignaroda.ru|qaralgan sana=2015-11-25}}</ref>. 1944 -yil yanvar oyida Tixonov [[Leningrad jangi|Leningrad fronti]] 42-armiyasining [[108th Rifle Corps|108-oʻqchilar korpusi]] qoʻmondoni etib tayinlandi. Leningrad-Novgorod hujumi paytida armiya Ropsha, [[Gatchina|Krasnogvardeysk]], Gdov va Koyvistoni qoʻlga kiritdi, shuningdek Leningrad qamalini buzishga yordam berdi. 22 fevralda unga [[general-leytenant]] unvoni berilgan<ref name=":2"/>. Bahorda korpus [[Viborg|Vyborg]] chizigʻiga oʻtdi va Uurasni egallab, Vyborg-Petrozavodsk hujumida jang qildi<ref>{{Kitob manbasi|title=В небе Ленинграда|last=Novikov|first=Alexander|publisher=Nauka|year=1970|location=Moscow|pages=299–300|url=http://militera.lib.ru/memo/russian/novikov1/10.html}}</ref>. 1944-yil 9 avgustda u [[Tver|Kalinindagi]] 39-gvardiya havo-desant korpusi<ref name=":2" /><ref>{{Kitob manbasi|title=The History of Soviet Airborne Forces|url=https://books.google.com/books?id=0erZZt-EGDQC&q=mf%2520tikhonov&pg=PA68|publisher=Taylor & Francis|date=1994-01-01|isbn=9780714641201|language=en|first=David M.|last=Glantz|page=68}}</ref> qoʻmondoni boʻldi<ref>{{Kitob manbasi|title=The Soviet Airborne Experience|url=https://books.google.com/books?id=Ieci0eVv8EEC|publisher=DIANE Publishing|isbn=9781428915824|last=Glantz|first=David|year=1984|page=34}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=39th Guards Airborne Corps|url=http://www.ww2.dk/new/army/corps/39gvak.htm|ish=www.ww2.dk|qaralgan sana=2015-11-25|muallif=Holm|ism=Michael}}</ref>. 1945- yil yanvar oyida korpus 9-gvardiya armiyasining bir qismi sifatida piyoda askarlarga aylantirildi. Korpus 21 mart kuni frontga joʻnatildi va Vena hujumida jang qildi, unda [[Vena (shahar)|Vena]] shahrini egallashda qatnashdi<ref>{{Kitob manbasi|title=Освобождение городов|publisher=Voenizdat|year=1985|location=Moscow|url=http://militera.lib.ru/h/liberation/02.html|language=ru}}</ref>. 28-aprelda Tixonov 1-darajali [[Kutuzov ordeni|Kutuzov ordeni bilan]] taqdirlandi<ref>Order of Kutuzov 1st class citation at [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie46637783/ pamyat-naroda.ru] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160916061034/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie46637783/ |date=2016-09-16 }}</ref>. Vena qoʻlga kiritilgandan soʻng, u Praga hujumida oldinga chiqdi. Vena hujumi paytidagi harakatlari uchun Tixonov 29 iyunda [[Sovet Ittifoqi Qahramoni]] unvoni<ref>Hero of the Soviet Union citation, available online at [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150032512/ pamyat-naroda.ru] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160916062718/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150032512/ |date=2016-09-16 }}</ref> va [[Lenin ordeni|Lenin ordeni bilan]] taqdirlangan<ref name=":3"/><ref name=":0"/><ref name=":1"/>. == Urushdan keyingi == 1945-yil oktyabr oyida Tixonov Frunze nomidagi harbiy akademiyaning oʻquv boshligʻining yordamchisi boʻldi. 1949-yilda akademiyasi boshligʻining birinchi oʻrinbosari va 1950-yilda ilmiy va oʻquv ishlari boʻyicha oʻrinbosari boʻldi. 1952- yil sentyabr oyida u Ilmiy-ma'rifiy ishlar akademiyasini tark etdi va Bosh shtab Harbiy akademiyasining oliy akademik kurslariga oʻqishga kirdi va uni 1953- yilda tugatdi. Sentyabr oyida u Vengriya xalq armiyasining bosh harbiy maslahatchisi, shuningdek , Budapeshtdagi Sovet elchixonasining harbiy attashesi boʻldi<ref name=":4">{{Kitob manbasi|title=Twelve Days: The Story of the 1956 Hungarian Revolution|url=https://archive.org/details/twelvedaysstoryo00sebe|publisher=Pantheon Books|date=2006-01-01|isbn=9780375424588|language=en|first=Victor|last=Sebestyen}}</ref>. 1957 -yil mart oyida u VV Kuybishev nomidagi Qizil bayroq ordeni harbiy-muhandislik akademiyasining umumiy taktika va tezkor tayyorgarlik kafedrasi mudiri boʻldi. 1962- yil oktyabr oyida u nafaqaga chiqdi va 1971- yil 11- fevralda vafot etdi. Tixonov Novodevichy qabristoniga dafn qilindi<ref name=":3"/><ref name=":0"/>. == Mukofotlar va bezaklar == ; Sovet Ittifoqi {| |[[Fayl:Hero_of_the_Soviet_Union_medal.png|39x39px]]</img> | [[Sovet Ittifoqi Qahramoni]] (1945-yil 29 iyun) |- |[[Fayl:Order_of_Lenin_ribbon_bar.png|60x60px]]</img> | [[Lenin ordeni]] uch marta (1944-yil 29 iyun, 1945-yil 21 fevral, 1945-yil 29 iyun) |- |[[Fayl:Order_of_Red_Banner_ribbon_bar.png|60x60px]]</img> | Toʻrt marta [[Qizil Bayroq ordeni]] (1942-yil 13 dekabr, 1943-yil 30 yanvar, 1944-yil 3 noyabr, 1949-yil 20 iyun) |- |[[Fayl:SU Order of Suvorov 2nd class ribbon.svg|60x60px]]</img> | 2-darajali [[Suvorov ordeni]] (1944-yil 21 fevral) |- |[[Fayl:Order_kutuzov1_rib.png|60x60px]]</img> | 1-darajali [[Kutuzov ordeni]] (1945-yil 28 aprel) |- |[[Fayl:POL_Order_Wojny_Ojczyźnianej_1kl_BAR.svg|60x60px]]</img> | 1-darajali [[Vatan urushi ordeni]] (1943-yil 25 oktyabr) |- |[[Fayl:SU_Order_of_the_Red_Star_ribbon.svg|60x60px]]</img> | [[Qizil Yulduz ordeni]], uch marta (1941-yil 22 fevral, 1967-yil 28 oktyabr) |- |[[Fayl:SU Medal For the Defence of the Caucasus ribbon.svg|60x60px]]</img> | [[„Kavkaz mudofaasi uchun“ medali|"Kavkaz mudofaasi uchun" medali]] (1944) |- |[[Fayl:SU Medal For the Capture of Vienna ribbon.svg|60x60px]]</img> | [[„Venani qoʻlga kiritgani uchun“ medali|"Venani qoʻlga kiritgani uchun" medali]] (1945) |- |[[Fayl:SU Medal For the Defence of Leningrad ribbon.svg|60x60px]]</img> | [[„Leningrad mudofaasi uchun“ medali|"Leningrad mudofaasi uchun" medali]] (1942) |- |- |[[Fayl:SU Medal Twenty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg|60x60px]]</img> | "1941-1945 yillardagi Ulug 'Vatan urushidagi gʻalabaning yigirma yilligi" yubiley medali (1965) |- |[[Fayl:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|60x60px]]</img> | "Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan" yubiley medali (1969) |- |[[Fayl:SU Medal XX Years of the Workers' and Peasants' Red Army ribbon.svg|60x60px]]</img> | [[„Ishchilar va dehqonlar Qizil Armiyasining XX yilligi“ medali|"Ishchilar va dehqonlar Qizil Armiyasining XX yilligi" yubiley medali]] (1938) |- |[[Fayl:SU Medal 30 Years of the Soviet Army and Navy ribbon.svg|60x60px]]</img> | [[«Sovet armiyasi va flotining 30 yilligi» yubiley medali|"Sovet armiyasi va dengiz flotiga 30 yil" yubiley medali]] (1948) |- |[[Fayl:SU Medal 40 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|60x60px]]</img> | [[„SSSR Qurolli Kuchlariga 40 yil“ yubiley medali|"SSSR Qurolli Kuchlariga 40 yil" yubiley medali]] (1958) |- |[[Fayl:SU Medal 50 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg|60x60px]]</img> | [[„SSSR Qurolli Kuchlariga 50 yil“ yubiley medali|"SSSR Qurolli Kuchlariga 50 yil" yubiley medali]] (1968) |- |[[Fayl:SU Medal In Commemoration of the 800th Anniversary of Moscow ribbon.svg|60x60px]]</img> | [[„Moskvaning 800 yilligi xotirasiga“ medali|"Moskvaning 800 yilligi munosabati bilan" medali]] (1947) |- |[[Fayl:SU Medal In Commemoration of the 250th Anniversary of Leningrad ribbon.svg|60x60px]]</img> | [[„Leningradning 250 yilligi xotirasiga“ medali|"Leningradning 250 yilligi munosabati bilan" medali]] (1957) |- |} ; Xorijiy <references group="" responsive="0"></references> [[Turkum:Qizil Yulduz ordeni sohiblari]] [[Turkum:Qizil Bayroq ordeni sohiblari]] [[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]] [[Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari]] [[Turkum:1971-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1900-yilda tugʻilganlar]] 45tyt3s6kchioo9uxrq6afx4oclcfui 0 908552 6274064 6187482 2026-09-20T18:06:35Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6274064 wikitext text/x-wiki '''Amaliy xulq-atvor tahlili''' ('''ABA'''), shuningdek, ''xulq-atvor muhandisligi'' deb ham ataladi<ref name="behavioranalysislearning">{{Kitob manbasi|last=Pierce|first=W. David|date=June 16, 2017|origdate=1995|title=Behavior Analysis and Learning: A Biobehavioral Approach|url=https://www.routledge.com/Behavior-Analysis-and-Learning-A-Biobehavioral-Approach-Sixth-Edition/Pierce-Cheney/p/book/9781138898585|edition=6|location=New York|publisher=[[Routledge]]|pages=1–622|isbn=978-1138898585|chapterurl=https://www.routledge.com/Behavior-Analysis-and-Learning-A-Biobehavioral-Approach-Sixth-Edition/Pierce-Cheney/p/book/9781138898585|access-date=2023-02-09|archive-date=2021-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603031001/https://www.routledge.com/Behavior-Analysis-and-Learning-A-Biobehavioral-Approach-Sixth-Edition/Pierce-Cheney/p/book/9781138898585}}</ref><ref name="behavioralpsychiatricnurse">{{Cite journal|title=The psychiatric nurse as a behavioral engineer|journal=[[Journal of the Experimental Analysis of Behavior]]|volume=2|issue=4|pages=323–334|date=October 1959|pmid=13795356|pmc=1403907|doi=10.1901/jeab.1959.2-323}} </ref>. ABA ijtimoiy ahamiyatga ega xatti-harakatni oʻzgartirish uchun [[Shartli reflekslar|respondent]] va [[operant konditsionerlik]] tamoyillariga asoslangan [[Empirik mеtod|empirik]] yondashuvlarni qoʻllaydigan psixologik aralashuvdir<ref name="JABA3">{{Cite journal|last=Baer, D.M.|last2=Wolf, M.M.|last3=Risley, T.R.|title=Some current dimensions of applied behavior analysis|journal=Journal of Applied Behavior Analysis|date=1968|volume=1|pages=91–97|pmid=16795165|pmc=1310980|issue=1|doi=10.1901/jaba.1968.1-91}}</ref>. Bu [[Bixeviorizm|xulq-atvor tahlilining]] amaliy shakli bo’lib, boshqa ikki shakl <nowiki/>[[radikal bixeviorizm]] (yoki fan falsafasi) va [[Xatti-harakatlarning eksperimental tahlili|xatti-harakatlarning eksperimental tahlilini]] (yoki asosiy eksperimental laboratoriya tadqiqotlari) o’z ichiga oladi<ref name="JABA3" />. ''Amaliy xatti-harakat tahlili'' nomi xatti-harakatni oʻzgartirish atamasi oʻrnini egalladi, chunki avvalgi yondashuv xatti-harakatlarning atrof-muhit bilan oʻzaro taʼsirini aniqlamasdan xatti-harakatni oʻzgartirishga harakat qilishni taklif qildi. Bundan farqli oʻlaroq, ABA, birinchi navbatda, maqsadli xatti-harakatlar va atrof-muhit oʻrtasidagi [[Funksional analiz (psixologiya)|funksional munosabatlarni baholash orqali]] xatti-harakatni oʻzgartiradi<ref name="JABA">{{Cite journal|last=Mace, F.C.|title=The significance and future of functional analysis methodologies|journal=Journal of Applied Behavior Analysis|date=1994|volume=27|pages=385–392|doi=10.1901/jaba.1994.27-385|pmc=1297814|issue=2|pmid=16795830}}</ref><ref name="JABA2">{{Cite journal|last=L. Pelios|last2=J. Morren|last3=D. Tesch|last4=S. Axelrod|title=The impact of functional analysis methodology on treatment choice for self-injurious and aggressive behavior|journal=Journal of Applied Behavior Analysis|date=1999|volume=32|pages=185–195|doi=10.1901/jaba.1999.32-185|pmc=1284177|issue=2|pmid=10396771}}</ref><ref name="JEAB">{{Cite journal|last=F.C. Mace|last2=T.S. Critchfield|title=Translational research in behavior analysis: Historical traditions and imperative for the future|journal=Journal of the Experimental Analysis of Behavior|date=May 2010|volume=93|pages=293–312|pmc=2861871|issue=3|doi=10.1901/jeab.2010.93-293|pmid=21119847}}</ref>. Bundan tashqari, yondashuv koʻpincha gʻayritabiiy xatti-harakatlar uchun ijtimoiy jihatdan maqbul [[Alternativa|alternativlarni]] ishlab chiqishga intiladi<ref name="JEAB" />. Garchi asosiy xizmat koʻrsatuvchi provayderlar [[Autizm teripayalari|autizm teripayalariga]] ixtisoslashgan boʻlsada<ref name="bacb cert">{{Veb manbasi|sarlavha=BACB CERTIFICANT DATA|url=https://www.bacb.com/bacb-certificant-data/|qaralgan sana=2022-05-14|ish=Behavior Analyst Certification Board|til=en-US}}</ref>, ABA bir qator boshqa sohalarda ham qoʻllangan<ref name="As-in-ABA">{{Cite journal|last=Dillenburger, K.|last2=Keenan, M.|title=None of the As in ABA stand for autism: dispelling the myths|journal=J Intellect Dev Disabil|volume=34|issue=2|pages=193–95|year=2009|pmid=19404840|doi=10.1080/13668250902845244}}</ref>. Maktab miqyosida [[ijobiy xulq-atvorni qoʻllab-quvvatlash]], sinfda oʻqitish, [[Autizm spektri|autizm]] uchun tuzilgan va tabiiy erta xatti-harakatlar aralashuvi, bolalarni oziqlantirish terapiyasi, miya shikastlanishini reabilitatsiya qilish<ref>{{Cite journal|doi=10.1901/jaba.2000.33-251|year=2000|last=Wong, S.E.|last2=Seroka, P.P.|last3=Ogisi, J.|title=Effect of a checklist on self-assessment of blood glucose level by a memory-impaired woman with diabetes mellitus|journal=Journal of Applied Behavior Analysis|volume=33|issue=2|pages=251–254|pmc=1284245|pmid=10885534}}</ref>, [[demensiya]], [[Fitnes|fitnes mashgʻulotlari]], maslahatlar, [[Giyohvandlik vositalari|giyohvand moddalarni]] isteʼmol qilish muammolari, [[fobiyalar]], [[Tik (psixologiya)|tiklar]] va tashkiliy xatti-harakatlarni boshqarish kabilar shu jumladandir. ABA munozarali, ayniqsa [[autizm huquqlari]] harakati aʼzolari uchun bir qator sabablarga koʻra<ref name="fortune.com">{{Veb manbasi|sarlavha=Commentary: The autistic community is having a reckoning with ABA therapy. We should listen|url=https://fortune.com/2022/05/13/autistic-community-reckoning-aba-therapy-rights-autism-insurance-private-equity-ariana-cernius/|qaralgan sana=2022-05-15|ish=Fortune|til=en}}</ref>. ABA qabul qilish oʻrniga normallikni taʼkidlaydi, degan fikr bor. Shuningdek, ABA va uning oʻtmishdoshlarining baʼzi versiyalarida [[elektr toki]] urishi kabi vositalardan foydalanish tarixi mavjud<ref name=":0">{{Veb manbasi|url=https://strathprints.strath.ac.uk/73753/1/McGill_Robinson_AA_2020_autistic_experiences_of_childhood_Applied_Behavioural_Analysis.pdf|muallif=McGill, O.|sarlavha=Recalling hidden harms: autistic experiences of childhood|ish=Strathprints.strath.ac.uk|qaralgan sana=24 July 2022}}</ref><ref name=":6">{{Cite journal|doi=10.1007/s10803-021-05316-x|title=Neurodiversity and Autism Intervention: Reconciling Perspectives Through a Naturalistic Developmental Behavioral Intervention Framework|year=2021|last=Schuck|first1=Rachel K.|last2=Tagavi|first2=Daina M.|last3=Baiden|first3=Kaitlynn M. P.|last4=Dwyer|first4=Patrick|last5=Williams|first5=Zachary J.|last6=Osuna|first6=Anthony|last7=Ferguson|first7=Emily F.|last8=Jimenez Muñoz|first8=Maria|last9=Poyser|first9=Samantha K.|journal=Journal of Autism and Developmental Disorders|volume=52|issue=10|pages=4625–4645|pmid=34643863|pmc=9508016}}</ref><ref name=":7">{{Cite journal|last=Ne'eman|first1=Ari|date=2021-07-01|title=When Disability Is Defined by Behavior, Outcome Measures Should Not Promote "Passing"|journal=AMA Journal of Ethics|volume=23|issue=7|pages=E569–575|doi=10.1001/amajethics.2021.569|issn=2376-6980|pmc=8957386|pmid=34351268}}</ref><ref name=":8">{{Veb manbasi|muallif=Kronstein|ism=Alex|sarlavha=Treating autism as a problem: The connection between Gay Conversion Therapy and ABA|url=https://nsadvocate.org/2018/07/11/treating-autism-as-a-problem-the-connection-between-gay-conversion-therapy-and-aba/|ish=The Nova Scotia Advocate|sana=11 July 2018|qaralgan sana=25 December 2022}}</ref>. ABA nisbatan zaif dalillar bazasi tufayli ham bahsli mavzudir<ref name=":9">{{Cite journal|last=Reichow|first1=B.|last2=Hume|first2=K.|last3=Barton|first3=E. E.|last4=Boyd|first4=B. A.|year=2018|title=Early intensive behavioral intervention (EIBI) for increasing functional behaviors and skills in young children with autism spectrum disorders (ASD)|url=https://www.cochrane.org/CD009260/BEHAV_early-intensive-behavioral-intervention-eibi-increasing-functional-behaviors-and-skills-young|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|language=en|volume=5|issue=5|pages=CD009260|doi=10.1002/14651858.CD009260.pub3|pmc=6494600|pmid=29742275|access-date=2023-02-06}}</ref><ref name="Kirkham 107–126">{{Cite journal|last=Kirkham|first1=Patrick|date=2017-04-01|title='The line between intervention and abuse' – autism and applied behaviour analysis|journal=History of the Human Sciences|language=en|volume=30|issue=2|pages=107–126|doi=10.1177/0952695117702571|issn=0952-6951}}</ref>. == Taʼrif == ABA — bu xatti-harakatlarda kuzatiladigan oʻzgarishlarni keltirib chiqaradigan protseduralarni ishlab chiqishga bagʻishlangan amaliy fan<ref name="JABA3"/>. U asosiy eksperimental laboratoriya tadqiqotlariga qaratilgan [[Xulq-atvorning eksperimental tahlili|xulq-atvorning eksperimental tahlilidan]] ajralib turishi kerak<ref name="As-in-ABA"/>, lekin u shunday tadqiqotlar tomonidan ishlab chiqilgan prinsiplardan, xususan, [[operant konditsionerlik]] va [[Shartli reflekslar|klassik konditsionerlikdan]] foydalanadi. Xulq-atvor tahlili radikal bixeviorizm nuqtai nazarini qabul qiladi, fikrlar, his-tuygʻular va boshqa yashirin faoliyatni ochiq javoblar bilan bir xil qoidalarga boʻysunadigan xatti-harakatlar sifatida koʻrib chiqadi. ABA xulq-atvorni oʻzgartirishning kontseptual asosi xulq-atvorni oʻzgartirish tartib-qoidalarini ochiq-oydin xulq-atvor bilan cheklaydigan uslubiy [[Bixeviorizm|bixeviorizmdan]] uzoqlashishni anglatadi. Xulq-atvor tahlilchilari, shuningdek, xulq-atvor haqidagi fan ''ijtimoiy'' fandan farqli ravishda ''tabiiy'' fan boʻlishi kerakligini taʼkidlaydilar<ref>{{Cite journal|last=Marr|first1=M|title=The natural selection: behavior analysis as a natural science|journal=European Journal of Behavior Analysis|date=2009|volume=10|issue=2|pages=103–118|url=http://www.ejoba.org/PDF/2009_2/Marr_2009.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129034739/http://www.ejoba.org/PDF/2009_2/Marr_2009.pdf|archivedate=29 November 2014|doi=10.1080/15021149.2009.11434313}}</ref>. Shunday qilib, xulq-atvor tahlilchilari „gipotetik konstruksiyalar“ga murojaat qilmasdan, xulq-atvorning atrof-muhit bilan kuzatilishi mumkin boʻlgan aloqasiga, shu jumladan, oldingi holato va oqibatlariga eʼtibor qaratadilar<ref>{{Cite journal|last=Thompson, T.|doi=10.1901/jeab.1984.41-211|pmc=1348034|year=1984|title=The examining magistrate for nature: a retrospective review of Claude Bernard's An Introduction to the Study of Experimental Medicine|journal=Journal of the Experimental Analysis of Behavior|volume=2|issue=41|pages=212–13}}</ref>. == Tarix == {{See|Radikal bixeviorizm|Xulq-atvorning eksperimental tahlili|Xulq-atvorni o'zgartirish|Operant konditsionerlik|B.&nbsp;F. Skinner|Charles Ferster|Nathan Azrin|Jack Michael|Donald M. Baer|Montrose Wolf|Sidney W. Bijou|Ivar Lovaas|Robert Koegel|Steven C. Hayes}} ABAning tarixi Teodoro Ayllon va [[Jack Michaell|Jack Michaellning]] „Psixiatriya hamshirasi xulq-atvor muhandisi sifatida“ (1959) tadqiqotiga borib taqaladi. Tadqiqot [[Journal of the Experimental Analysis of Behavior|“''Journal of the Experimental Analysis of Behavior”'']] ''("Xulq-atvorning eksperimental tahlili") jurnalida'' nashr etilgan. Ayllon va Michaell [[Psixiatriya shifoxonalari|psixiatriya shifoxonasi]] xodimlariga [[shizofreniya]] va [[Oligofreniya|aqliy zaiflik]] bilan ogʻrigan bemorlar uchun operativ konditsionerlik tamoyillariga asoslangan [[Token iqtisodi|token iqtisodidan]] qanday foydalanishni oʻrgatishdi<ref name="behavioralpsychiatricnurse"/>, bu [[Kansas universiteti]] tadqiqotchilariga ''[[Journal of Applied Behavior Analysis]] (1968)'' faoliyatini boshlashda turtki bo’ldi<ref name="lovaas">{{Cite journal|title=O. Ivar Lovaas (1927–2010)|journal=[[The Behavior Analyst]]|volume=34|issue=1|pages=111–114|date=2011|pmc=3089401|doi=10.1007/BF03392239}} </ref><ref name="CooperHeron2007">{{Kitob manbasi|last=Cooper, J.O.|title=Applied Behavior Analysis|url=http://wps.prenhall.com/chet_cooper_appliedbeh_2|edition=2nd|year=2007|publisher=Prentice Hall|isbn=978-0-13-142113-4|chapterurl=https://wps.prenhall.com/chet_cooper_appliedbeh_2/|access-date=2024-01-28|archive-date=2023-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230209115909/https://wps.prenhall.com/chet_cooper_appliedbeh_2/}}</ref>. [[Donald Baer]], [[Sidney W. Bijou]], Bill Hopkins, Jay Birnbrauer, [[Todd Risley]] va [[Montrose Wolf]] kabi [[Vashington universiteti]] tadqiqotchilari guruhi<ref>{{Cite journal|last=Lovitt|first1=Thomas C.|journal=Journal of Applied Behavior Analysis|date=1993|volume=26|issue=4|pages=563–567|doi=10.1901/jaba.1993.26-563|pmid=16795814|pmc=1297893|title=A brief history of applied behavior analysis at the University of Washington}}</ref><ref name="apba">{{Veb manbasi|url=http://www.apbahome.net/resource/collection/1FDDBDD2-5CAF-4B2A-AB3F-DAE5E72111BF/APBAwhitepaperABAinterventions.pdf|sarlavha=Identifying applied behavior analysis interventions|ish=[[Association of Professional Behavior Analysts]]|sana=July 25, 2016|qaralgan sana=December 3, 2018}}</ref> bolalarning xatti-harakatlarini boshqarish va voyaga yetmaganlar hibsxonalarida oʻsmirlar va korxonalarda toʻgʻri tuzilma va boshqaruvni talab qiladigan xodimlarni tayyorlash uchun xatti-harakatlarni tahlil qilish tamoyillarini qoʻllashdi. 1968-yilda Baer, Bijou, Risley, Birnbrauer, Wolf va James Sherman [[Kansas universiteti|Kansas universitetining]] Inson taraqqiyoti va oila hayoti boʻlimiga qoʻshilishdi va u yerda ''Amaliy xatti-harakatlar tahlili jurnaliga'' asos solishdi<ref name="HistoryofJABAResearchFaculty">{{Cite journal|last=Baer|first1=Donald M.|journal=Journal of Applied Behavior Analysis|date=1993|volume=26|issue=4|pages=569–570|doi=10.1901/jaba.1993.26-569|pmid=16795815|pmc=1297894|title=A brief, selective history of the Department of Human Development and Family Life at the University of Kansas: The early years}}</ref>. Vashington universitetining taniqli aspirantlari orasida Robert Wahler, James Sherman va [[Ivar Lovaas]] bor<ref name="lovaas"/><ref name="HistoryofJABAResearchFaculty"/>. Lovaas [[Los-Anjelesdagi Kaliforniya universiteti|Kaliforniya universitetida, Los-Anjelesda]] dars berayotganda UCLA Young Autism loyihasini yaratdi. 1965-yilda Lovaas muammoli xulq-atvorni qoʻllab-quvvatlovchi oldingi holatlar va oqibatlarning kashshof tadqiqotini tavsiflovchi bir qator maqolalarni nashr etdi<ref name="Lovaas">{{Cite journal|last=Smith|first1=T|last2=Eikseth|title=S|journal=Journal of Autism and Developmental Disorders|date=14 December 2010|volume=41|issue=3|pages=375–378|doi=10.1007/s10803-010-1162-0|pmid=21153872}}</ref>. U [[Charles Ferster]] tomonidan nonverbal bo’lgan bolalarga gapirishni oʻrgatish uchun dastlab qoʻllangan xatosiz oʻrganish usullariga tayandi. Lovaas, shuningdek, ijtimoiy (ikkilamchi) kuchaytirgichlardan qanday foydalanishni, bolalarni taqlid qilishga oʻrgatish va tajovuzkorlik hamda hayot uchun xavfli bo’lgan oʻz-oʻzini shikastlashni kamaytirish uchun qanday aralashuvlar (shu jumladan, elektr toki) ishlatilishi mumkinligini tasvirlab berdi<ref name="Lovaas" /><ref>{{Veb manbasi|muallif=Chance|ism=Paul|sana=1974|sarlavha=Psychology Today: 'After you hit a child, you can't just get up and leave him; you are hooked to that kid' interview with Ole Ivar Lovaas|url=http://neurodiversity.com/library_chance_1974.pdf|qaralgan sana=3 March 2022|ish=Neurodiversity|arxivsana=2023-03-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230318214820/http://neurodiversity.com/library_chance_1974.pdf}} (excerpt from Psychology Today)</ref>. 1987-yilda Lovaas „Kichik yoshdagi autizm spektrida bo’lgan bolalarda xulq-atvorni korreksiyalash, normal taʼlim va intellektual faoliyat“ tadqiqotini nashr etdi<ref name="lovaas"/>. Ushbu tadqiqotdagi eksperimental guruh uzluksiz [[diskret sinov mashgʻulotlari]] (DTT) yordamida 1: 1 oʻqitish sharoitida haftasiga oʻrtacha 40 soatni qamrab oldi<ref>{{Cite journal|last=Lovaas|first1=O. I.|date=February 1987|title=Behavioral treatment and normal educational and intellectual functioning in young autistic children|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3571656/|journal=Journal of Consulting and Clinical Psychology|volume=55|issue=1|pages=3–9|doi=10.1037/0022-006x.55.1.3|issn=0022-006X|pmid=3571656}}</ref>. Terapiya uyda ota-onalar ishtirokida amalga oshiriladi, shuningdek, oʻquv dasturi koʻz bilan aloqa qilish, nozik va qoʻpol motorli taqlid va tilni oʻrgatish uchun juda individualdir. Oʻrganishni ragʻbatlantirish va istalmagan xatti-harakatlarni kamaytirish uchun qoʻzgʻatuvchi va mustahkamlovchi usullardan foydalanilgan<ref name="lovaas" />. 1960-yillarda terapiyaning dastlabki rivojlanishi zarbalarni qoʻllash va ovqatdan voz kechishni oʻz ichiga olgan<ref name="Kirkham 107–126"/>. Bolalar ushbu tadqiqotga jalb qilingan vaqtga kelib, tajovuzkor harakatlardan voz kechishdi. Baland ovozda „yoʻq“ deyish yoki songa shapaloq urish tajovuzkor va oʻzini-oʻzi zararlantiruvchi xatti-harakatlarni kamaytirish uchun oxirgi chora sifatida ishlatilgan. Ushbu tadqiqot natijalari shuni koʻrsatdiki, eksperimental guruhning 47 foizi (19-sentyabr) autizm tashxisini chetlab o’tdi va ular odatdagi oʻsmir tengdoshlaridan farq qilmaydigan holatga keldi. Ya’ni endi ular yordamsiz taʼlim olish va doʻstlar orttirish kabi imkoniyatlarga ega bo’ldilar. Ushbu yutuqlar 1993-yilda „<nowiki/>[[Autizm spektri|Autizm]] tashxisli bolalar uchun uzoq muddatli natijalar, erta intensiv xulq-atvor terapiyasi“ tadqiqotida qayd etilganidek saqlanib qoldi. Lovaasning ishi 1999-yilda [[AQSh]] Bosh jarrohi tomonidan tan olindi va uning tadqiqotlari universitet va xususiy muassasalarda takrorlandi<ref name="AJMR">{{Cite journal|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16212446/|title=Intensive behavioral treatment for children with autism: Four-year outcome and predictors|journal=American Journal on Mental Retardation|volume=110|issue=6|pages=417–438|date=November 2005|doi=10.1352/0895-8017(2005)110[417:IBTFCW]2.0.CO;2|pmid=16212446|access-date=September 18, 2018}}</ref><ref name="JDBP">{{Cite journal|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16685181/|title=Early intensive behavioral treatment: replication of the UCLA model in a community setting|journal=Journal of Developmental and Behavioral Pediatrics|volume=27|issue=2|pages=145–155|date=April 2006|doi=10.1097/00004703-200604002-00013|pmid=16685181|access-date=September 18, 2018}}</ref>. „Lovaas usuli“ erta intensiv xatti-harakatlar aralashuvi (EIBI) sifatida tanildi. Yillar davomida „xulq-atvor tahlili“ asta-sekin „xulq-atvorni o‘zgartirish“ning o’rnini egalladi; yaʼni, oddiygina muammoli xatti-harakatni oʻzgartirishga urinishdan tashqari, xulq-atvor tahlilchilari ushbu xatti-harakatning funksiyasini, qanday mustahkamlash tarixini (yaʼni, eʼtiborni izlash, qochish, hissiy stimulyatsiya va boshqalar) targʻib qilish va saqlab qolish, uni muvaffaqiyatli xulq-atvor bilan qanday almashtirish mumkinligini tushunishga harakat qilishdi<ref name="JEAB"/>. Ushbu tahlil xulq-atvor funksiyasini sinchkovlik bilan dastlabki baholashga va xatti-harakatlarning oʻzgarishiga olib keladigan usullarni sinab koʻrishga asoslanadi. ABA autizm bilan uzviy bogʻliq boʻlib tuyilsa-da, u boshqa koʻplab vaziyatlarda ham qoʻllanadi. JABAdagi soʻnggi tadqiqotlarning diqqatga sazovor sohalari [[Autizm spektri|autizm]], odatdagidek rivojlanayotgan talabalar bilan sinfda oʻqitish, bolalarda ovqatlanish terapiyasi<ref>{{Veb manbasi|sana=April 3, 2021|sarlavha=Pediatric Feeding Therapy & ABA: General Info & Systematic Review|url=https://nevadaautism.com/pediatric-feeding-therapy-aba-general-info-systematic-review|qaralgan sana=July 3, 2022|ish=Nevada Autism Center, 7730 West Sahara Avenue #115, Las Vegas, NV 89117, (702) 660-2005|til=En-US}}</ref> va giyohvand moddalarni isteʼmol qilish kasalliklari kabilarni oʻz ichiga oladi. ABA ning boshqa ilovalari [[Hayvonlarni oʻrgatish|hayvonlarning amaliy xulq-atvori]], isteʼmolchilarning xatti-harakatlarini tahlil qilish, [[xulq-atvor tibbiyoti]], [[xulq-atvor nevrologiyasi]], [[klinik xatti-harakatlar tahlili]], xatti-harakatlarning [[Kriminologiya|sud-tibbiy tahlili]], ish xavfsizligi va samaradorligini oshirish, maktab miqyosida ijobiy xatti-harakatlarni qoʻllab-quvvatlash<ref name="PBSExpansion">{{Cite journal|title=Positive behavior support: Expanding the application of applied behavior analysis.|last=Anderson|first1=CM|last2=Freeman|first2=KA|journal=The Behavior Analyst|volume=23|issue=1|pages=85–94|pmc=2731369|date=Spring 2000|pmid=22478340|doi=10.1007/BF03392001}}</ref><ref name="abapbsschoolviolence">{{Cite journal|title=Applying behavior analysis to school violence and discipline problems|last=Anderson|first1=CM|last2=Kincald|first2=D|journal=The Behavior Analyst|volume=28|issue=1|pages=49–63|pmc=2755344|year=2005|pmid=22478439|doi=10.1007/BF03392103}}</ref><ref name="SWPBIS">{{Cite journal|title=The impact of schoolwide positive behavioral interventions and supports on bullying and peer rejection: a randomized controlled effectiveness trial|last=Waasdorp|first1=TE|last2=Bradshaw|first2=CP|last3=Leaf|first3=PJ|journal=Archives of Pediatrics and Adolescent Medicine|volume=166|issue=2|pages=149–56|date=Winter 2012|doi=10.1001/archpediatrics.2011.755|pmid=22312173}}</ref> va [[fobiyalar]] uchun kontakt desensitizatsiyasini oʻz ichiga oladi. == Xususiyatlari == Baer, Wolf va Risleyning 1968-yildagi maqolasi<ref name="BWR">{{Cite journal|last=Baer, D.M.|last2=Wolf, M.M.|last3=Risley, T.R.|year=1968|title=Some current dimensions of applied behavior analysis|journal=J Appl Behav Anal|volume=1|issue=1|pages=91–97|doi=10.1901/jaba.1968.1-91|pmc=1310980|pmid=16795165}}</ref> hali ham ABAning standart tavsifi sifatida ishlatiladi<ref name="CooperHeron2007"/><ref>{{Harvard citation no brackets|Cooper|Heron|Heward|1987|p=16}}</ref>. Unda ABA ning quyidagi yettita xususiyati keltirib o’tilgan: * '''Amaliy''': ABA oʻrganilayotgan xatti-harakatlarning ijtimoiy ahamiyatiga eʼtibor qaratadi. Masalan, amaliy boʻlmagan tadqiqotchi ovqatlanish xulq-atvorini oʻrganishi mumkin, chunki bu tadqiqot [[Metabolizm|metabolik]] jarayonlarni aniqlashtirishga yordam beradi. Amaliy tadqiqotchi esa juda kam yoki juda koʻp ovqatlanadigan odamlarda ovqatlanish xatti-harakatlarini oʻrganishi va bu xatti-harakatni aloqador shaxslarga maqbulroq boʻlishi uchun oʻzgartirishga harakat qilishi mumkin.. * '''Xulq-atvor''': ABA [[Pragmatika|pragmatik]]; u qanday qilib odamni biror narsani samarali bajarishga undash mumkinligini savol ostiga qo’yadi. Bu savolga javob berish uchun xatti-harakatlarning oʻzi obyektiv ravishda oʻlchanishi kerak. Ogʻzaki tavsiflar tavsiflangan xatti-harakatlarning oʻrnini bosuvchi sifatida emas, balki oʻz-oʻzidan xatti-harakatlar sifatida qaraladi. * '''Analitik''': Xulq-atvor tahlili, agar tahlilchi maqsadli xatti-harakatlarni boshqaradigan voqealarni tushunsa va boshqara olsa, muvaffaqiyatli boʻladi. Buni tadqiqotchi tegishli hodisalarni tartibga sola oladigan laboratoriyada amalga oshirish nisbatan oson boʻlishi mumkin, ammo amaliy vaziyatda bu har doim ham oson yoki axloqiy ahamiyat kasb etmaydi<ref name="BWR"/>. Baer va boshqalar axloqiy meʼyorlarga rioya qilgan holda nazoratni koʻrsatish uchun amaliy sharoitlarda qoʻllanishi mumkin boʻlgan ikkita usulni belgilashdi. Bular teskari dizayn va bir nechta asosiy dizayndir. Reversal dizaynda eksperimentator birinchi navbatda tanlangan xatti-harakatni oʻlchaydi, aralashuvni kiritadi va keyin xatti-harakatni yana oʻlchaydi. Keyin aralashuv olib tashlanadi yoki kamaytiriladi va xatti-harakatlar yana oʻlchanadi. Aralashuv shunday darajada samarali boʻladiki, xatti-harakatlar oʻzgaradi va keyin bu manipulyatsiyalarga javoban oʻzgaradi. Qaytarib boʻlmaydigan xatti-harakatlar uchun bir nechta asosiy usuldan foydalanish mumkin. Bu yerda bir nechta xatti-harakatlar oʻlchanadi va keyin aralashuv har biriga oʻz navbatida qoʻllanadi. Aralashuvning samaradorligi faqat aralashuv qoʻllanadigan xatti-harakatlarning oʻzgarishi bilan namoyon boʻladi. * '''Texnologik''': Analitik tadqiqot tavsifi aniq va batafsil boʻlishi kerak, shuning uchun har qanday malakali tadqiqotchi uni aniq takrorlashi mumkin<ref name="BWR" />. Kuper va boshqalar buni tekshirishning yaxshi usulini tasvirlab berishdi: amaliy xatti-harakatlar tahlili boʻyicha oʻqitilgan shaxs tavsifni oʻqib chiqib va keyin protsedurani batafsil bajaradi. Agar biror kishi xato qilsa yoki biron bir savol berishi kerak boʻlsa, tavsifni yaxshilash kerak<ref name="CooperHeron2007"/><ref>{{Harvard citation no brackets|Cooper|Heron|Heward|1987|p=17}}</ref>. * '''Kontseptsiyaviy tizimli''': Xulq-atvorni tahlil qilish shunchaki samarali choralar roʻyxatini keltirmasligi kerak. Aksincha, iloji boricha, bu usullar xulq-atvor tamoyillariga asoslangan boʻlishi kerak. Bunga nazariy jihatdan ahamiyatli atamalar, masalan, kerak boʻlganda „ikkilamchi mustahkamlash“ yoki „xatosiz diskriminatsiya“ qoʻllanishi yordam beradi. * '''Samarali''': Analitik usullar nazariy jihatdan asoslangan, shuningdek, samarali boʻlishi kerak. Agar aralashuv amaliy foydalanish uchun yetarlicha katta taʼsir koʻrsatmasa, tahlil muvaffaqiyatsizlikka uchraydi. * '''Umumiylik''': Xulq-atvor tahlilchilari odatda qoʻllanishi mumkin boʻlgan aralashuvlarga intilishlari kerak; usullar turli muhitlarda ishlashi, bir nechta oʻziga xos xatti-harakatlarga qoʻllanishi va uzoq muddatli taʼsirga ega boʻlishi lozim. === Boshqa tavsiya etilgan xususiyatlar === 2005-yilda Heward va boshqalar quyidagi besh xususiyatni qoʻshish kerakligini taklif qildi<ref name="Heward">{{Kitob manbasi|editor=Heward, W.L.|year=2005|title=Focus on behavior analysis in education: Achievements, challenges, and opportunities|url=https://archive.org/details/focusonbehaviora0000unse|location=Upper Saddle River, NJ|publisher=Prentice Hall/Merrill|isbn=978-0-13-111339-8}}</ref>: * '''Hisobdorlik''': Hisobdor boʻlish ABA oʻz usullari samarali ekanligini koʻrsatishi kerakligini anglatadi. Buning uchun aralashuvlar taʼsirini qayta-qayta oʻlchash (muvaffaqiyat, muvaffaqiyatsizlik yoki umuman taʼsir qilmaslik) va kerak boʻlganda ularning samaradorligini oshiradigan oʻzgarishlarni kiritish kerak<ref>{{Kitob manbasi|last=Stokes, Trevor|title=A small matter of proof: the legacy of Donald M. Baer|url=https://archive.org/details/smallmatterofpro0000unse|publisher=Context Press|location=Reno, NV|year=2003|isbn=978-1-878978-43-1}}</ref>. * '''Ommaviy''': ABA usullari, natijalari va nazariy tahlillari nashr etilishi va tekshirish uchun ochiq boʻlishi, hech qanday yashirin muolajalar yoki mistik, metafizik tushuntirishlar bo’lmasligi kerak. * '''Amalga oshirish mumkin''': Umuman foydali boʻlishi uchun aralashuvlar oʻqituvchilar, ota-onalar, [[Terapevt|terapevtlar]] yoki hatto oʻz xatti-harakatlarini oʻzgartirishni xohlaydiganlar boʻlishi mumkin boʻlgan turli shaxslar uchun mavjud boʻlishi kerak. Toʻgʻri rejalashtirish va oʻqitish bilan koʻplab aralashuvlar kuch sarflashga tayyor boʻlgan deyarli har bir kishi tomonidan qoʻllanishi mumkin<ref name="Heward1">Heward, 205 p. 322</ref>. * '''Imkoniyatlarni oshirish''': ABA amaliyotchiga aralashuv natijalari haqida fikr bildiruvchi vositalarni taqdim etadi. Bular tadqiqotchilarga ularning malaka darajasini baholash va samaradorligiga ishonchni oshirish imkonini beradi<ref>{{Harvard citation no brackets|Cooper|Heron|Heward|1987|p=19}}</ref>. * '''Optimistik''': Bir nechta yetakchi mualliflarga koʻra, quyidagi sabablar xulq-atvor tahlilchilarning oʻzlarining saʼy-harakatlari ijtimoiy ahamiyatga ega ekanligiga optimistik qarashlariga sabab boʻladi: ** Xulq-atvor tahliliga taʼsir qiladigan xatti-harakatlar asosan oʻrganish orqali aniqlanadi va atrof-muhitning boshqarilishi mumkin boʻlgan jihatlari bilan boshqariladi. ** Amaliyotchilar toʻgʻridan-toʻgʻri va doimiy oʻlchovlar orqali ish faoliyatini yaxshilashlari mumkin. ** Amaliyotchi ijobiy natijalar bilan xulq-atvor usullarini qoʻllaganligi sababli, ular kelajakdagi muvaffaqiyatga koʻproq ishonch hosil qiladi. ** Adabiyotlarda ilgari oʻrgatib boʻlmaydigan deb hisoblangan shaxslarni oʻqitishda muvaffaqiyatga oid koʻplab misollar keltirilgan. == Autizm korreksiyasida foydalanilishi == ABA amaliyotchilarining aksariyati [[Autizm spektri|autizm]] boʻyicha ixtisoslashgan<ref name="bacb cert"/>, ammo BCBA sertifikati autizm boʻyicha treningni talab qilmaydi<ref name="doi.org">{{Cite journal|last=Sandoval-Norton|first1=Aileen H.|last2=Shkedy|first2=Gary|last3=Shkedy|first3=Dalia|date=2021-06-01|title=Long-term ABA Therapy Is Abusive: A Response to Gorycki, Ruppel, and Zane|journal=Advances in Neurodevelopmental Disorders|language=en|volume=5|issue=2|pages=126–134|doi=10.1007/s41252-021-00201-1|issn=2366-7540}}</ref>. ABAga asoslangan usullar koʻpincha adaptiv xatti-harakatlarga<ref name="Treating adaptive living skills of persons with autism using applied behavior analysis: A review">{{Cite journal|last=Matson|first1=Johnny|last2=Hattier|first2=Megan|last3=Belva|first3=Brian|title=Treating adaptive living skills of persons with autism using applied behavior analysis: A review|journal=Research in Autism Spectrum Disorders|date=January–March 2012|volume=6|issue=1|pages=271–276|doi=10.1016/j.rasd.2011.05.008}}</ref> oʻrgatish yoki [[Autizm spektri|autizm]] bilan bogʻliq xatti-harakatlarni kamaytirish uchun ishlatiladi, shuning uchun ABA oʻzi koʻpincha autizm terapiyasining sinonimi deb hisoblanadi<ref name="As-in-ABA"/>. 2007-yilgi maqolaga koʻra, [[Amerika Pediatriya Akademiyasi]] „qiyinchilikli xatti-harakatlarga aralashuv“ samarali deb topgan<ref>{{Cite journal|last=Myers|first1=Scott M.|last2=Johnson|first2=Chris Plauché|date=1 November 2007|title=Management of Children With Autism Spectrum Disorders|url=http://pediatrics.aappublications.org/content/120/5/1162|journal=Pediatrics|volume=120|issue=5|pages=1162–1182|doi=10.1542/peds.2007-2362|issn=0031-4005|pmid=17967921}}</ref>. 2018-yilda [[Cochrane (tashkilot)|Cochrane]] tomonidan davolash va nazoratni taqqoslagan beshta tadqiqotning koʻrib chiqilishi ABA baʼzi autizmli bolalar uchun samarali boʻlishi mumkinligini koʻrsatdi, ammo buning dalillari zaif ekanligini taʼkidladi<ref name="Reichow2018">{{Cite journal|title=Early intensive behavioral intervention (EIBI) for young children with autism spectrum disorders (ASD)|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=5|issue=10|pages=CD009260|date=May 2018|pmid=29742275|pmc=6494600|doi=10.1002/14651858.CD009260.pub3|url=}}</ref>. Autizm uchun ABA davolashning samaradorligi diagnostikaning jiddiyligi, aralashuv yoshi va IQ bilan cheklanishi mumkin<ref name=":1">{{Cite journal|last=Shreck, K.A.|last2=Metz, B.|last3=Mulick, J.A.|last4=Smith, A.|year=2000|title=Making it fit: A Provocative Look at Models of Early Intensive Behavioral Intervention for Children with Autism|journal=The Behavior Analyst Today|volume=1|issue=3|pages=27–32|doi=10.1037/h0099886}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last=Mary Jane Weiss|last2=Delmolino Lara|year=2006|title=The Relationship Between Early Learning Rates and Treatment Outcome For Children With Autism Receiving Intensive Home-Based Applied Behavior Analysis|journal=The Behavior Analyst Today|volume=7|issue=1|pages=96–105|doi=10.1037/h0100140}}</ref>. === Samaradorlik === ==== 2020-yil uchun sharhlar ==== Justin B. Leaf va boshqalar 2021-yilgi maqolada ABA tanqidlarini oʻrganib chiqib, ularga javob berdilar<ref>{{Cite journal|last=Leaf|first1=Justin B.|last2=Cihon|first2=Joseph H.|last3=Leaf|first3=Ronald|last4=McEachin|first4=John|last5=Liu|first5=Nicholas|last6=Russell|first6=Noah|last7=Unumb|first7=Lorri|last8=Shapiro|first8=Sydney|last9=Khosrowshahi|first9=Dara|date=2021-06-16|title=Concerns About ABA-Based Intervention: An Evaluation and Recommendations|journal=Journal of Autism and Developmental Disorders|language=en|volume=52|issue=6|pages=2838–2853|doi=10.1007/s10803-021-05137-y|issn=1573-3432|pmc=9114057|pmid=34132968}}</ref> . Bolaligida ABAdan oʻtgan autistik katta yoshlilarni oʻrganish boʻyicha ikkita tadqiqot natijalari shuni koʻrsatdiki, koʻpchilik ABAni hayotlariga zararli taʼsir koʻrsatadi, deb hisoblashadi. Garchi koʻpchilik ABA tadqiqotlari bilan umumiy boʻlsa-da<ref>{{Cite journal|last=Bottema-Beutel|first1=Kristen|last2=Crowley|first2=Shannon|date=2021|title=Pervasive Undisclosed Conflicts of Interest in Applied Behavior Analysis Autism Literature|journal=Frontiers in Psychology|volume=12|page=676303|doi=10.3389/fpsyg.2021.676303|pmid=34025538|pmc=8131529|issn=1664-1078}}</ref><ref name=":9"/>, tadqiqotlar uslubiy muammolarga ega va tarafkashlik xavfi mavjud<ref name="Davis2022">{{Cite journal|last=Davis|first1=Rachel|last2=Nordahl-Hansen|first2=Anders|last3=den Houting|first3=Jacquiline|last4=Fletcher-Watson|first4=Sue|date=March 2022|title=Helping autistic children|url=https://osf.io/zrfyp/|journal=The Wiley-Blackwell Handbook of Childhood Social Development|pages=729–746|doi=10.1002/9781119679028.ch39|isbn=9781119678984}}</ref>. 2020 yilgi ikkita sharh shuni koʻrsatdiki, juda kam sonli tadqiqotlar mumkin boʻlgan zararlar haqida toʻgʻridan-toʻgʻri xabar bergan yoki tekshirilgan; Garchi koʻplab tadqiqotlar odamlarning nima uchun ulardan voz kechishini tahlil qilishda noxush hodisalarni eslatib oʻtgan boʻlsa-da, salbiy natijalarni kuzatish yoki maʼlumotlarni toʻplash uchun hech qanday harakat boʻlmagan<ref>{{Cite journal|last=Rodgers|first1=Mark|last2=Marshall|first2=David|last3=Simmonds|first3=Mark|last4=Le Couteur|first4=Ann|last5=Biswas|first5=Mousumi|last6=Wright|first6=Kath|last7=Rai|first7=Dheeraj|last8=Palmer|first8=Stephen|last9=Stewart|first9=Lesley|date=2020-07-20|title=Interventions based on early intensive applied behaviour analysis for autistic children: a systematic review and cost-effectiveness analysis|url=https://www.journalslibrary.nihr.ac.uk/hta/hta24350/|journal=Health Technology Assessment|language=EN|volume=24|issue=35|pages=1–306|doi=10.3310/hta24350|issn=2046-4924|pmc=7397479|pmid=32686642|access-date=2023-02-09|archivedate=2023-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230209115907/https://www.journalslibrary.nihr.ac.uk/hta/hta24350/}}</ref><ref name="bottema 2020">{{Cite journal|last=Bottema-Beutel|first1=Kristen|last2=Crowley|first2=Shannon|last3=Sandbank|first3=Micheal|last4=Woynaroski|first4=Tiffany G|date=19 October 2020|title=Adverse event reporting in intervention research for young autistic children|url=http://dx.doi.org/10.1177/1362361320965331|journal=Autism|volume=25|issue=2|pages=322–335|doi=10.1177/1362361320965331|issn=1362-3613|pmc=7870528|pmid=33076682}}</ref><ref name="dawnson 2022">{{Cite journal|last=Dawson|first1=Michelle|last2=Fletcher-Watson|first2=Sue|date=February 2022|title=When autism researchers disregard harms: A commentary|journal=Autism|language=en|volume=26|issue=2|pages=564–566|doi=10.1177/13623613211031403|issn=1362-3613|pmc=8814944|pmid=34291651}}</ref>. ==== 2010-2019-yillar sharhlari ==== 2011-yilda [[Vanderbilt universiteti]] tadqiqotchilari Sogʻliqni saqlash tadqiqotlari va sifati agentligi bilan shartnoma asosida ABA asosidagi va autizm spektrining buzilishlarini korreksiyalashning boshqa usullari boʻyicha ilmiy adabiyotlarni har tomonlama koʻrib chiqishdi; ABA asosidagi terapiyalar [[Los-Anjelesdagi Kaliforniya universiteti|UCLA]] /Lovaas usuli va [[Denverning erta boshlash modeli]] (ikkinchisi Sally Rogers and [[Geraldine Dawson|Geraldine Dawsonlar]] tomonidan ishlab chiqilgan)ni oʻz ichiga olgan<ref name="VanderbiltAHRQ2011">{{Kitob manbasi|last=Warren, Z.|url=http://www.effectivehealthcare.ahrq.gov/ehc/products/106/656/CER26_Autism_Report_04-14-2011.pdf|title=Therapies for children with autism spectrum disorders|publisher=Agency for Healthcare Research and Quality|year=2011|series=AHRQ Publication No. 11-EHC029-EF, Comparative Effectiveness Review No. 26|location=Rockville, MD|accessdate=15 July 2011|chapterurl=http://www.effectivehealthcare.ahrq.gov/ehc/products/106/656/CER26_Autism_Report_04-14-2011.pdf|archive-date=2011-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002035802/http://www.effectivehealthcare.ahrq.gov/ehc/products/106/656/CER26_Autism_Report_04-14-2011.pdf}}</ref>. Ular „ikkala yondashuv ham … kognitiv faoliyat, til koʻnikmalari va moslashuvchan xatti-harakatlar koʻnikmalarini yaxshilash bilan bogʻliq“ degan xulosaga kelishdi<ref name="VanderbiltAHRQ2011" />{{Rp|ES-9}}. Shu bilan birga, ular, shuningdek, „dalillarning kuchi … past“, „koʻp bolalar zaiflashuvning sezilarli joylarini koʻrsatishda davom etishadi“, „kichik guruhlar oʻzgarishlarning koʻp qismini tashkil qilishi mumkin“, „amaliy samaradorlik haqida ozgina dalillar mavjud“ degan xulosaga kelishdi<ref name="VanderbiltAHRQ2011" />{{Rp|ES-10}}. 2014-yilgi dastlabki tadqiqot natijalari shuni koʻrsatdiki, ABA samarasiz ekanligini koʻrsatadigan bir mavzuli tadqiqot ishlariga nisbatan nashriyotlar boʻlishi mumkin. Nashrning notoʻgʻriligi bir mavzuli tadqiqotlarda kuzatilgan aralashuv taʼsirining boʻrttirilgan bahosiga olib kelishi mumkin<ref name="Sham2014">{{Cite journal|date=2014|title=Publication bias in studies of an applied behavior-analytic intervention: an initial analysis|url=|journal=Journal of Applied Behavior Analysis|volume=47|issue=3|pages=663–78|doi=10.1002/jaba.146|pmid=24990802}}</ref>. 2019-yilgi meta-tahlil xulq-atvor aralashuvi foydasiga baʼzi dalillarni topdi, ammo taʼkidladiki, „uslubiy qatʼiylik tadqiqotning ushbu sohasida dolzarb muammo boʻlib qolmoqda“<ref>{{Cite journal|last=Sandbank|first1=Micheal|last2=Bottema-Beutel|first2=Kristen|last3=Crowley|first3=Shannon|last4=Cassidy|first4=Margaret|last5=Dunham|first5=Kacie|last6=Feldman|first6=Jacob I.|last7=Crank|first7=Jenna|last8=Albarran|first8=Susanne A.|last9=Raj|first9=Sweeya|date=January 2020|title=Project AIM: Autism intervention meta-analysis for studies of young children|journal=Psychological Bulletin|volume=146|issue=1|pages=1–29|doi=10.1037/bul0000215|issn=1939-1455|pmc=8783568|pmid=31763860}}</ref>. ==== 2007-2009-yillar sharhlari ==== Amerika [[Pediatriya]] Akademiyasining 2007-yilgi klinik hisobotida autizm spektrining buzilishi (ASD) boʻyicha ABA asosidagi aralashuvlarning foydasi „yaxshi hujjatlashtirilgan“ va „erta intensiv xulq-atvorni davolashni olgan bolalar sezilarli darajada barqaror boʻlishi koʻrsatilgan“ degan xulosaga keldi. Bunda [[Intellektuallik koeffitsiyenti|IQ]], til, akademik samaradorlik va moslashuvchan xulq-atvordagi yutuqlar, shuningdek, ijtimoiy xulq-atvorning baʼzi oʻlchovlari ham ahamiyat kasb etadi<ref>{{Cite journal|journal=Pediatrics|year=2007|volume=120|issue=5|pages=1162–82|title=Management of children with autism spectrum disorders|last=Myers, S.M.|last2=Johnson, C.P.|last3=Council on Children with Disabilities|doi=10.1542/peds.2007-2362|pmid=17967921|url=http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/120/5/1162}} </ref>. 2008-yilda [[MIND instituti]] tadqiqotchilari keng qamrovli davolash yondashuvlarining dalillarga asoslangan sharhini nashr etdilar. „Eng yaxshi ishlab chiqilgan, nazorat qilinadigan toʻrtta tadqiqot natijalarining kuchliligi“ asosida ular bitta ABAga asoslangan yondashuv (Ole Ivar Løvaas tomonidan yaratilgan Lovaas texnikasi) ASD boʻlgan yosh bolalarning intellektual faoliyatini takomillashtirish uchun „yaxshi tasdiqlangan“ degan fikrga kelishdi<ref name="Rogers2008">{{Cite journal|journal=J Clin Child Adolesc Psychol|year=2008|volume=37|issue=1|pages=8–38|title=Evidence-based comprehensive treatments for early autism|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-child-and-adolescent-psychology_january-march-2008_37_1/page/8|last=Rogers, S.J.|last2=Vismara, L.A.|doi=10.1080/15374410701817808|pmc=2943764|pmid=18444052}}</ref>. 2009-yilda oʻrtacha yoshi olti yosh yoki undan kichik boʻlgan autizm tashxisli bolalar uchun psixo-tarbiyaviy tadbirlarni koʻrib chiqish shuni koʻrsatdiki, beshta yuqori sifatli („1-darajali“ yoki „2-darajali“) tadqiqotlar ABA asosidagi davolanishni baholagan. Ushbu va boshqa tadqiqotlar asosida muallif ABA „yaxshi tashkil etilgan“ va „davolash intensiv va malakali terapevtlar tomonidan olib borilganda autizmli maktabgacha yoshdagi bolalarning global faoliyatini yaxshilashda samarali ekanligini koʻrsatdi“ degan xulosaga keldi<ref name="Eikeseth2009">{{Cite journal|journal=Res Dev Disabil|volume=30|issue=1|pages=158–78|year=2009|title=Outcome of comprehensive psycho-educational interventions for young children with autism|last=Eikeseth, S.|doi=10.1016/j.ridd.2008.02.003|pmid=18385012|url=https://www.researchgate.net/publication/5467678}}</ref>. Biroq, tekshiruv qoʻmitasi, shuningdek, „qaysi aralashuvlar eng samarali ekanligi haqida koʻproq maʼlumotga ehtiyoj bor“ degan xulosaga keldi. 2009-yilgi maqola autizm uchun erta intensiv xulq-atvor aralashuvi, (EIBI, Lovaas texnikasidan kelib chiqqan holda ABAga asoslangan davolash shakli) 1987-yildan 2007-yilgacha nashr etilgan 13 ta hisobotning tavsifiy tahlili, taʼsir hajmi tahlili va [[Meta-tahlil|meta-tahlilini]] oʻz ichiga oladi. U EIBIning taʼsir oʻlchamlari IQ, adaptiv xatti-harakatlar, ekspressiv til va retseptiv til uchun „umuman ijobiy“ ekanligini aniqladi. Hujjat oʻz topilmalarining cheklovlarini, shu jumladan, EIBI va boshqa „empirik tasdiqlangan davolash dasturlari“ oʻrtasidagi eʼlon qilingan taqqoslashlarning yoʻqligini taʼkidladi<ref name="Reichow2009">{{Cite journal|journal=J Autism Dev Disord|volume=39|issue=1|pages=23–41|year=2009|title=Comprehensive synthesis of early intensive behavioral interventions for young children with autism based on the UCLA Young Autism Project model|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-autism-and-developmental-disorders_2009-01_39_1/page/23|last=Reichow, B.|last2=Wolery, M.|doi=10.1007/s10803-008-0596-0|pmid=18535894}}</ref>. 2009-yilda 1987-yildan 2007-yilgacha nashr etilgan 11 ta tadqiqotni tizimli koʻrib chiqishda tadqiqotchilar „EIBI autizm spektri buzilishi boʻlgan barcha bolalar uchun emas, balki baʼzilar uchun samarali ekanligi va davolanishga javoban keng oʻzgaruvchanlik mavjudligi haqida kuchli dalillar mavjud“ deb yozishdi. Bundan tashqari, har qanday yaxshilanishlar aralashuvning birinchi yilida eng yaxshi natijalarga sabab boʻlishi mumkin<ref name="Howlin2009">{{Cite journal|last=Howlin, P.|last2=Magiati, I.|last3=Charman, T.|editor=MacLean, Jr.|title=Systematic review of early intensive behavioral interventions for children with autism|journal=Am J Intellect Dev Disabil|volume=114|issue=1|pages=23–41|year=2009|pmid=19143460|doi=10.1352/2009.114:23-41}}</ref>. 1987-yildan 2007-yilgacha nashr etilgan toʻqqiz tadqiqotning 2009-yildagi meta-tahlili EIBI toʻliq miqyosdagi aqlga „katta“ taʼsir koʻrsatadi va autizm tashxisli bolalarning adaptiv xatti-harakatlariga „oʻrtacha“ taʼsir koʻrsatadi degan xulosaga keldi<ref>{{Cite journal|last=Eldevik, S.|last2=Hastings, R.P.|last3=Hughes, J.C.|last4=Jahr, E.|last5=Eikeseth, S.|last6=Cross, S.|title=Meta-analysis of Early Intensive Behavioral Intervention for children with autism|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-child-and-adolescent-psychology_may-june-2009_38_3/page/439|journal=J Clin Child Adolesc Psychol|volume=38|issue=3|pages=439–50|year=2009|pmid=19437303|doi=10.1080/15374410902851739}}</ref>. 2009-yilda Sprekli va Boyd tomonidan 2000-2007-yillarda oʻtkazilgan toʻrtta kichik tadqiqotning (jami 76 nafar bola ishtirok etgan) tizimli tahlili va meta-tahlili yuqorida qayd etilgan sharhlardan farqli xulosalarga keldi<ref name="Spreckley2009">{{Cite journal|last=Spreckley, M.|last2=Boyd, R.|title=Efficacy of applied behavioral intervention in preschool children with autism for improving cognitive, language, and adaptive behavior: a systematic review and meta-analysis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-pediatrics_2009-03_154_3/page/338|journal=J Pediatr|volume=154|issue=3|pages=338–44|year=2009|pmid=18950798|doi=10.1016/j.jpeds.2008.09.012}}</ref>. Spreckley va Boyd, EIBI ning boshqa nomi amaliy xatti-harakatlar aralashuvi (ABI) kognitiv natija, ekspressiv til, retseptiv til va adaptiv xatti-harakatlar sohalarida ASD boʻlgan maktabgacha yoshdagi bolalarning standart parvarishi bilan solishtirganda natijalarni sezilarli darajada yaxshilamaganligini xabar qildi<ref name="Spreckley2009" />. Biroq muharrirga yoʻllagan maktubida meta-tahlil qilingan toʻrtta tadqiqot mualliflari Spreckley va Boyd ABIning ikkita shaklini bir-biri bilan taqqoslash boʻyicha bir tadqiqotni notoʻgʻri talqin qilganliklarini, ABIni standart parvarish bilan solishtirishganligini, bu esa kuzatilgan samaradorlikni notoʻgʻri pasaytirganligini daʼvo qilishdi<ref name="Smith2009">{{Cite journal|last=Smith, T.|last2=Eikeseth, S.|last3=Sallows, G.O.|last4=Graupner, T.D.|title=Efficacy of applied behavior analysis in autism|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-pediatrics_2009-07_155_1/page/151|journal=J Pediatr|volume=155|issue=1|pages=151–52; author reply 152–53|year=2009|pmid=19559310|doi=10.1016/j.jpeds.2009.01.065}}</ref>. Bundan tashqari, toʻrtta tadqiqot mualliflari Spreckley va Boyd baʼzi boshqa tadqiqotlarni keraksiz ravishda istisno qilganliklari va bunday tadqiqotlarni oʻz ichiga olgan holda ABIni yanada qulayroq baholashga olib kelishi mumkinligini koʻrsatdilar<ref name="Smith2009" />. Spreckley, Boyd va toʻrtta tadqiqot mualliflari ABA ning autizmdagi samaradorligini tushunishni yaxshilash uchun katta koʻp saytli randomizatsiyalangan sinovlar zarurligiga rozi boʻlishdi<ref name="Smith2009" />. === Tanqid === Tadqiqotchilar va [[Advokat|advokatlar]] ABA axloq kodeksining yumshoqligini tanqid qildilar<ref>{{Veb manbasi|sana=7 August 2014|sarlavha=Professional and Ethical Compliance Code for Behavior Analysts|url=https://www.bacb.com/wp-content/uploads/2020/05/BACB-Compliance-Code-english_190318.pdf|qaralgan sana=15 November 2021|ish=Behavior Analyst Certification Board|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200812081418/https://www.bacb.com/wp-content/uploads/2020/05/BACB-Compliance-Code-english_190318.pdf|arxivsana=12 August 2020}}</ref>, u „qoʻzgʻatuvchi vositalardan toʻgʻri foydalanish“ni qandaydir tartibda cheklamaydi yoki aniqlamaydi<ref name=":4">{{Cite journal|last=Sandoval-Norton|first1=Aileen H.|last2=Shkedy|first2=Gary|last3=Shkedy|first3=Dalia|date=2021-04-09|title=Long-term ABA Therapy Is Abusive: A Response to Gorycki, Ruppel, and Zane|journal=Advances in Neurodevelopmental Disorders|volume=5|issue=2|pages=126–134|doi=10.1007/s41252-021-00201-1|issn=2366-7532}}</ref><ref name=":5">{{Cite journal|last=Wilkenfeld|first1=Daniel A.|last2=McCarthy|first2=Allison M.|date=2020|title=Ethical Concerns with Applied Behavior Analysis for Autism Spectrum "Disorder"|url=https://muse.jhu.edu/article/753840|journal=Kennedy Institute of Ethics Journal|volume=30|issue=1|pages=31–69|doi=10.1353/ken.2020.0000|pmid=32336692|issn=1086-3249}}</ref>. Bundan tashqari, ota-ona mijoz sifatida koʻrilganligi sababli, axloq kodeksi ostida belgilangan maqsadlar mijozning ehtiyojlariga mos keladi, bu koʻpincha bolaning emas, balki ota-onaning manfaati uchun autistik xatti-harakatlarni oʻzgartirishga eʼtibor berishni anglatadi<ref name=":5" />. Lovaas usulining yana bir tanqidi Lovaasning gey konvertatsiya terapiyasi bilan aloqasi boʻlib, u ABAda ''Feminine Boy'' loyihasida koʻrilgan oʻzining xatti-harakatlarini oʻzgartirish usullaridan foydalanadi<ref name="Gibson 1–28">{{Cite journal|last=Gibson|first1=Margaret F.|last2=Douglas|first2=Patty|date=2018-10-16|title=Disturbing Behaviours: Ole Ivar Lovaas and the Queer History of Autism Science|url=https://catalystjournal.org/index.php/catalyst/article/view/29579|journal=Catalyst: Feminism, Theory, Technoscience|language=en|volume=4|issue=2|pages=1–28|doi=10.28968/cftt.v4i2.29579|issn=2380-3312}}</ref>. Oʻgʻil bolalarni geteroseksual tengdoshlaridan ajratib boʻlmaydigan qilish uchun [[gey]] konvertatsiya terapiyasining oʻxshashligi Lovaasning ABA „autistik bolalarni oddiy doʻstlaridan ajratib boʻlmaydigan qiladi“ degan ishonchi bilan chizilgan<ref name="Gibson 1–28" />. Ijtimoiy ishchi va tadqiqotchi Jake Pynening soʻzlariga koʻra, [[Ableism|ableism,]] asosiy oʻxshashliklarga qaramay, konversion terapiya taqiqlangan baʼzi yurisdiksiyalarda ABA amaliyotini qoʻllashda davom etishining sababidir<ref>{{Cite journal|last=Pyne|first1=Jake|title="Building a Person": Legal and Clinical Personhood for Autistic and Trans Children in Ontario|journal=Canadian Journal of Law and Society / La Revue Canadienne Droit et Société|date=2020|volume=35|issue=2|pages=341–365|doi=10.1017/cls.2020.8|url=https://www.cambridge.org/core/journals/canadian-journal-of-law-and-society-la-revue-canadienne-droit-et-societe/article/building-a-person-legal-and-clinical-personhood-for-autistic-and-trans-children-in-ontario/2041374EDCDAD44AE2DE1EB9D2C16361|language=en|issn=0829-3201}}</ref>. Bir tadqiqot nashr etilgan ABA tadqiqotlarida keng qamrovli nomaʼlum manfaatlar toʻqnashuvini (COI) aniqladi. Bir yil davomida eng yaxshi xulq-atvor jurnallarida chop etilgan tadqiqotlarning 84 foizida ABA klinik provayderi yoki ABA klinik provayderlari uchun trening maslahatchisi sifatida ish bilan bogʻliq manfaatlar toʻqnashuvi boʻlgan kamida bitta muallif bor edi. Biroq ushbu tadqiqotlarning atigi 2% COIni ochib berdi<ref name="Bottema-Beutel2021">{{Cite journal|title=Pervasive Undisclosed Conflicts of Interest in Applied Behavior Analysis Autism Literature|journal=Frontiers in Psychology|volume=12|issue=|pages=676303|date=2021|pmid=34025538|pmc=8131529|doi=10.3389/fpsyg.2021.676303|url=}}</ref>. Baʼzi bioetiklarning taʼkidlashicha, ABAdan foydalanish adolat va zararli boʻlmaslik tamoyillarini, autizm tashxisli bolalar va ularning ota-onalari avtonomiyasini buzadi<ref>{{Cite journal|last=Wilkenfeld|first1=Daniel A.|last2=McCarthy|first2=Allison M.|date=2020|title=Ethical Concerns with Applied Behavior Analysis for Autism Spectrum "Disorder"|url=https://muse.jhu.edu/article/753840|journal=Kennedy Institute of Ethics Journal|language=en|volume=30|issue=1|pages=31–69|doi=10.1353/ken.2020.0000|pmid=32336692|issn=1086-3249}}</ref>. Yana bir tashvish shundaki, ABA tadqiqotlari xulq-atvorni muvaffaqiyat vositasi sifatida oʻlchaydi, bu ABAning autistik tajribalari haqida sifatli tadqiqotlarning yetishmasligiga, ABAning ichki taʼsirini oʻrganuvchi tadqiqotlarning yetishmasligiga va soʻzlamaydigan yoki aqliy nuqsonlari bor (bu intensiv ABA diqqat markazida boʻlgan asosiy populyatsiyalardan biri hisoblanadi) autizmli bolalar uchun tadqiqotlarning yetishmasligiga olib keldi<ref name=":4"/><ref name=":3">{{Cite journal|last=McGill|first1=Owen|last2=Robinson|first2=Anna|date=2020-10-23|title="Recalling hidden harms": autistic experiences of childhood applied behavioural analysis (ABA)|journal=Advances in Autism|volume=7|issue=4|pages=269–282|doi=10.1108/aia-04-2020-0025|issn=2056-3868|url=https://strathprints.strath.ac.uk/73753/1/McGill_Robinson_AA_2020_autistic_experiences_of_childhood_Applied_Behavioural_Analysis.pdf}}</ref><ref name=":1"/><ref name=":2"/>. ABAning uzoq muddatli samarali ekanligi va juda kam boʻylama natijalari oʻrganilganligi haqida tadqiqotlar ham yoʻq<ref name=":4" />. Tanqidning yana bir sohasi, garchi ikkala yondashuvning falsafasi va amaliyoti bir-biriga qarama-qarshi boʻlishi shart bo’lmasada, ABA va [[TEACCH]] atrofidagi „mafkuraviy urush“ boʻldi<ref>{{Cite journal|last=Callahan|first1=Kevin|last2=Shukla-Mehta|first2=Smita|last3=Magee|first3=Sandy|last4=Wie|first4=Min|date=2009-08-01|title=ABA Versus TEACCH: The Case for Defining and Validating Comprehensive Treatment Models in Autism|journal=Journal of Autism and Developmental Disorders|volume=40|issue=1|pages=74–88|doi=10.1007/s10803-009-0834-0|issn=0162-3257|pmid=19649699}}</ref>. ABA atrofidagi ritorika Britaniya taʼlim nogironligi instituti tomonidan tanqid qilindi, shu jumladan, ABA oʻz farzandlarining autizmini „davolagan“ deb daʼvo qiladigan ota-onalar va mutaxassislar, xuddi „ABA oʻz farzandlarining hayotini saqlab qolgan deb daʼvo qilgan va uni davolash sifatida saraton uchun kimyoterapiyaga oʻxshatgan“<ref>{{Kitob manbasi|last=Damian|first=Milton|title=So what exactly are autism interventions intervening with?|date=2014-10-01|publisher=The British Institute of Learning Disabilities|oclc=1005017347|authorlink=Damian Milton}}</ref>. === Autistik jamiyatning qarashlari === Autistik xulq-atvorni yoʻq qilish qiymati neyroxilma-xillik tarafdorlari tomonidan bahsli boʻlib, ular autistik odamlarni tor normallik tushunchasi nomidan haqiqiy shaxsiyatlarini maskalashga majbur qiladi, deb daʼvo qiladilar<ref>{{Veb manbasi|url=http://nymag.com/news/features/47225/index4.html|sarlavha=The Autism Rights Movement|muallif=Soloman|ism=Andrew|ish=New York Magazine|qaralgan sana=8 March 2016}}</ref>. Maskalash oʻz joniga qasd qilish va yomon uzoq muddatli ruhiy salomatlik bilan bogʻliq<ref>{{Cite journal|last=Cassidy|first1=Sarah|last2=Bradley|first2=Louise|last3=Shaw|first3=Rebecca|last4=Baron-Cohen|first4=Simon|date=2018|title=Risk markers for suicidality in autistic adults|journal=Molecular Autism|volume=9|pages=42|doi=10.1186/s13229-018-0226-4|issn=2040-2392|pmc=6069847|pmid=30083306}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Cook|first1=Julia|last2=Hull|first2=Laura|last3=Crane|first3=Laura|last4=Mandy|first4=William|date=2021-11-01|title=Camouflaging in autism: A systematic review|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0272735821001239|journal=Clinical Psychology Review|language=en|volume=89|pages=102080|doi=10.1016/j.cpr.2021.102080|pmid=34563942|issn=0272-7358}}</ref>. Autizm tarafdorlari autizm tashxisli odamlarning farovonligiga qanday taʼsir qilishi mumkinligi haqida oʻylamasdan „oddiy“ qilishga urinish shafqatsizlik deb taʼkidlaydilar<ref name="fortune.com"/>. Buning oʻrniga, bu tanqidchilar zararsiz autistik xususiyatlar va hayot sifatini yaxshilashga qaratilgan terapiyani ijtimoiy qabul qilishni kuchaytirishni yoqlaydi. 2020-yilda oʻtkazilgan tadqiqotda bolaligida ABA olgan autistik katta yoshlilarning istiqbollari oʻrganildi va ularning aksariyati „bixevioristik usullar ogʻriqli hayot tajribasini yaratishini“, shaxslararo tajribada oʻz-oʻzini boshqarish qobiliyatining yoʻqligi, ABA „haqiqiy oʻzini-oʻzi eroziyasiga“ olib kelishini va ular oʻzlarini shunday his qilishlarini aniqladilar<ref name=":3"/>. === Qoʻzgʻatuvchi vositalardan foydalanish === [[Ole Ivar Lovaas]] tomonidan ishlab chiqilgan amaliy xulq-atvor tahlilining baʼzi timsollari 1970-yillarda dastlabki foydalanishda nomaqbul xatti-harakatlarni oʻzgartirish uchun elektr toki urishi, shuningdek, 1987-yilda oʻtkazilgan tadqiqotda tarsaki va baqirish kabi salbiy vositalardan foydalangan. Vaqt oʻtishi bilan bunday usullarni qo’llash kamaydi va 2012-yilda ulardan foydalanish zamonaviy amaliyotga mos kelmaydi deb taʼriflandi<ref name="Spreat">{{Kitob manbasi|title=The Autism Spectrum: Scientific Foundations and Treatment|publisher=Cambridge University Press|year=2012|isbn=9780511978616|pages=239–257|chapter=Chapter 10: Behavioral treatments for children with ASDs|doi=10.1017/CBO9780511978616.011}} {{Subscription required}}</ref>. Biroq baʼzi ABA dasturlarida aversives foydalanishda davom etdi. 2014-yilda AQSh [[Oziq-ovqat va farmatsevtika idorasi|oziq-ovqat va farmatsevtika idorasiga]] (FDA) bergan izohida, ilgari sudya Rotenberg oʻquv markazida ishlagan xodim „amaliy xulq-atvor tahlilchilarining puxta oʻrgatish uchun foydalaniladigan barcha darsliklarda jazo tamoyillari, shu jumladan, elektr stimulyatsiyasidan foydalanish“ qayd etilganini ta’kidladi<ref name="FDACOMMENT">{{Cite report|url=http://www.fda.gov/downloads/AdvisoryCommittees/CommitteesMeetingMaterials/MedicalDevices/MedicalDevicesAdvisoryCommittee/NeurologicalDevicesPanel/UCM395024.pdf|archiveurl=https://wayback.archive-it.org/7993/20170114045650/http://www.fda.gov/downloads/AdvisoryCommittees/CommitteesMeetingMaterials/MedicalDevices/MedicalDevicesAdvisoryCommittee/NeurologicalDevicesPanel/UCM395024.pdf|archivedate=2017-01-14|title=Aversive comments - part 1|last=Michael Cameron|date=14 April 2014|publisher=United States Food and Drug Administration|page=4|docket=FDA-2014-N-0238|access-date=10 October 2020}}</ref>. 2010-yilda BMTning qiynoqlar boʻyicha maxsus maʼruzachisi sudya Rotenberg markazining bolalarga elektr toki urishini qiynoq sifatida baholagan edi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=UN Calls Shock Treatment at Mass. School 'Torture'|url=https://abcnews.go.com/Nightline/shock-therapy-massachussetts-school/story?id=11047334|qaralgan sana=2022-05-03|ish=ABC News|til=en}}</ref>. 2020-yilda FDA oʻz-oʻziga shikast yetkazish yoki tajovuzkor xatti-harakatlar uchun ishlatiladigan elektr stimulyatorlaridan foydalanishni taqiqladi va "dalillar shuni koʻrsatadiki, ushbu qurilmalardan foydalanish bilan bogʻliq bir qator muhim psixologik va jismoniy xavflar, shu jumladan, asosiy simptomlarning yomonlashishi, [[depressiya]], [[tashvish]], travmadan keyingi [[stress]] buzilishi, ogʻriq, kuyishlar va toʻqimalarning shikastlanishi kuzatilgan<ref name="FDABAN">{{Veb manbasi|sana=24 March 2020|sarlavha=FDA Takes Rare Step to Ban Electrical Stimulation Devices for Self-Injurious or Aggressive Behavior|url=https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-takes-rare-step-ban-electrical-stimulation-devices-self-injurious-or-aggressive-behavior|qaralgan sana=9 October 2020|nashriyot=United States Food and Drug Administration}}</ref>. Oʻsha yili AQShning DC tumanlari boʻyicha [[apellyatsiya]] sudi FDA „amaliyotchi qanday tibbiy asboblarni buyurishi yoki boshqarishi yoki qaysi shartlar uchun tanlash huquqiga ega emas“ degan qarorga binoan taqiqni bekor qildi va maktab elektr toki urishidan foydalanishni qayta boshlashini eʼlon qildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Pierson |first=Brendan |date=2021-07-07 |title=D.C. Circuit overturns FDA ban on shock device for disabled students |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/legal/litigation/dc-circuit-overturns-fda-ban-shock-device-disabled-students-2021-07-06/ |access-date=2022-05-03}}</ref>. == Tushunchalar == === Xulq-atvor === ''Xulq-atvor'' deganda atrof-muhitning baʼzi tomonlarini oʻzgartiradigan organizmning biron bir qismining harakati tushuniladi<ref>{{Kitob manbasi|last=Johnston|first=James M.|year=1993a|title=Strategies and tactics of behavioral research|url=https://archive.org/details/strategiestactic0002john|location=Hillsdale, NJ|publisher=Erlbaum Associates|page=[https://archive.org/details/strategiestactic0002john/page/23 23]|isbn=978-0-8058-0905-3}}</ref>. Koʻpincha ''xulq-atvor'' atamasi jismoniy oʻlchovlar yoki funksiyalarni baham koʻradigan javoblar sinfiga ishora qiladi va bu holda ''javob'' bu xatti-harakatlarning yagona namunasidir<ref name="CooperHeron2007"/><ref>{{Harvard citation no brackets|Cooper|Heron|Heward|1987|p=26}}</ref>. Agar javoblar guruhi bir xil funksiyaga ega boʻlsa, bu guruhni javob sinfi deb atash mumkin. ''Repertuar'' — bu shaxs uchun mavjud boʻlgan turli xil javoblarni anglatadi; Bu atama maʼlum bir vaziyatga tegishli boʻlgan javoblarga ishora qilishi yoki inson qila oladigan hamma narsani anglatishi mumkin. ==== Operatsion konditsionerlik ==== Operant xulq-atvori — bu „ixtiyoriy“ xatti-harakat, uning oqibatlariga sezgir yoki boshqariladigan xatti-harakatlar. Xususan, ''operant konditsionerlik'' ragʻbatlantiruvchi nazoratdan foydalanadigan uch muddatli kutilmagan holatga, xususan, kuchaytirish yoki jazolash kabi oqibatlar orqali xatti-harakatlarning kuchayishi yoki zaiflashishiga taʼsir qiluvchi diskriminativ stimul (SD) deb ataladigan oldingi kutilmagan holatga ishora qiladi<ref>{{Harvard citation no brackets|Cooper|Heron|Heward|1987|p=33}}</ref>. Bu atama odatda konfet olishdan tortib, sovuqqonlikdan qutulish uchun issiqlikni oshirishgacha, yaxshi baho olish uchun imtihonga oʻqishgacha qoʻllanadi. ==== Respondent (klassik) konditsionerlik ==== Respondent (klassik) shartlash reflekslar deb ataladigan tugʻma stimul-javob munosabatlariga asoslanadi. Itlar bilan oʻtkazgan mashhur tajribalarida Pavlov odatda tuprik refleksini, yaʼni oziq-ovqat taʼmidan keyin (shartsiz stimulyatsiya) soʻlakni (shartsiz javob) ishlatgan. Neytral qoʻzgʻatuvchini, masalan, qoʻngʻiroqni (shartli stimulyatorni) oziq-ovqat bilan birlashtirish itning tupurik chiqishiga olib keldi (shartli javob). Shunday qilib, klassik konditsionerlikda shartli ogohlantiruvchi biologik ahamiyatga ega boʻlgan oqibat uchun signalga aylanadi. === Kuchaytirish === Kuchaytirish operant konditsionerligi<ref>{{Kitob manbasi|last=Flora, S.R.|title=The power of reinforcement|publisher=State University of New York Press|location=Albany|year=2004}}</ref> koʻpchilik xatti-harakatlarni oʻzgartirish dasturlarida asosiy element hisoblanadi<ref>{{Cite journal|doi=10.1901/jaba.1993.26-527|last=Northup|first1=J.|last2=Vollmer|first2=T.R.|last3=Serret|first3=K.|year=1993|title=Publication trends in 25 years of the Journal of Applied Behavior Analysis|journal=Journal of Applied Behavior Analysis|volume=26|issue=4|pages=527–37|pmid=16795803|pmc=1297882}}</ref>. Bu xatti-harakatning mustahkamlanishi jarayonidir. Agar biror xatti-harakat oʻz vaqtida ogohlantiruvchi tomonidan yaqindan kuzatilsa va bu kelajakdagi xatti-harakatlarning chastotasining oshishiga olib keladigan boʻlsa, unda stimul ijobiy mustahkamlovchi hisoblanadi. Agar hodisaning olib tashlanishi mustahkamlovchi boʻlib xizmat qilsa, bu salbiy mustahkamlash deb ataladi<ref>{{Harvard citation no brackets|Cooper|Heron|Heward|1987|p=27}}</ref>. Kelajakdagi xatti-harakatlar ehtimoliga taʼsir qiluvchi bir nechta mustahkamlash jadvallari mavjud<ref name="LBGTQNATION">{{Veb manbasi|muallif=Rubino|ism=Sebastian|sarlavha=The man behind ex-gay "conversion therapy" started out trying to make autistic children "normal"|url=https://www.lgbtqnation.com/2021/03/man-behind-ex-gay-conversion-therapy-started-trying-make-autistic-children-normal/|nashriyot=LBGTQNATION|qaralgan sana=25 December 2022}}</ref>. === Jazo === {{Asosiy|Psixologiyada jazo}} Jazo — bu xatti-harakatning oqibati darhol yuzaga keladigan jarayon boʻlib, bu xatti-harakatlarning kelajakdagi chastotasini kamaytiradi. Mustahkamlashda boʻlgani kabi stimul qoʻshilishi (ijobiy jazo) yoki olib tashlanishi (salbiy jazo) mumkin. Umuman olganda, jazoning uch turi mavjud: qoʻzgʻatuvchi stimullarni taqdim etish (masalan, ogʻriq), javob narxi (pul jarimalarida boʻlgani kabi kerakli ogohlantirishlarni olib tashlash) va erkinlikni cheklash („taym aut“ kabi)<ref>{{Harvard citation no brackets|Cooper|Heron|Heward|1987|p=355}}</ref>. Amalda jazo koʻpincha istalmagan yon taʼsirga olib kelishi mumkin<ref>{{Kitob manbasi|last=Reese E.P.|title=The analysis of human operant behavior|publisher=Brown|location=Dubuque, Iowa|year=1966}}</ref>. Boshqa baʼzi potentsial kiruvchi taʼsirlar jazoga tortilganidan norozilik, jazodan qochishga urinishlar, ogʻriq va u bilan bogʻliq salbiy his-tuygʻularni ifodalash va jazolangan shaxs tomonidan jazo va uni topshiruvchi shaxs oʻrtasidagi tan olinishi kiradi<ref name="LBGTQNATION"/>. === Yoʻq boʻlib ketish === ''Yoʻq boʻlib ketish'' — bu ilgari kuchaytirilgan xatti-harakatni kuchaytirishni toʻxtatish/toʻxtatish tartibini tavsiflovchi texnik atama, natijada bu xatti-harakatlar kamayadi<ref>Miltenberger, R. G. „Behavioral Modification: Principles and Procedures“. [[Thomson/Wadsworth]], 2008. p. 102.</ref>. Yoʻq qilish tartib-qoidalari koʻpincha jazo tartib-qoidalariga qaraganda afzalroqdir, chunki koʻplab jazo tartib-qoidalari axloqiy emas deb hisoblanadi va koʻp shtatlarda taqiqlangan. Shunga qaramay, yoʻq boʻlib ketish protseduralari professionallar tomonidan juda ehtiyotkorlik bilan amalga oshirilishi kerak, chunki ular odatda yoʻq boʻlib ketish portlashlari bilan bogʻliq. Yoʻq boʻlib ketish — bu yoʻq boʻlib ketishga qaratilgan xatti-harakatlarning chastotasi, intensivligi va/yoki davomiyligining vaqtincha oʻsishi<ref>Miltenberger, R. G. „Behavioral Modification: Principles and Procedures“. [[Thomson/Wadsworth]], 2008. p. 104.</ref>. Yoʻq boʻlib ketish portlashining boshqa xususiyatlari orasida yoʻq boʻlib ketish natijasida hosil boʻlgan tajovuz — koʻpincha tajovuz sifatida namoyon boʻladigan yoʻq boʻlib ketish jarayoniga hissiy javobning paydo boʻlishi; va b) yoʻq boʻlib ketish bilan bogʻliq javoblarning oʻzgaruvchanligi — yoʻq boʻlib ketish jarayonidan oldin odatda sodir boʻlmagan yangi xatti-harakatlarning paydo boʻlishi. Ushbu yangi xatti-harakatlar tartiblarni shakllantirishning asosiy komponentidir. === Diskriminatsiyalangan operant va uch muddatli kontingentlik === Xulq-atvor va uning oqibatlari oʻrtasidagi bogʻliqlikdan tashqari, operant konditsioner ham oldingi holatlar va xatti-harakatlar oʻrtasidagi munosabatlarni oʻrnatadi. Bu S-R formulalaridan (Agar A-keyin-B) farq qiladi va uni AB-chunki C formulasi bilan almashtiradi. Boshqacha qilib aytganda, xatti-harakat (B) va uning konteksti (A) oʻrtasidagi munosabat oqibatlarga (C) bogʻliq, aniqrogʻi, C tufayli AB kontekstlar oʻrtasidagi bu munosabatlar shunga oʻxshash hodisalarda sodir boʻlgan oldingi oqibatlar bilan oʻrnatilganligini koʻrsatadi<ref>{{Cite journal|last=Moxley, R.A.|year=2004|title=Pragmatic selectionism. The philosophy of behavior analysis|journal=The Behavior Analyst Today|volume=5|pages=108–25|doi=10.1037/h0100137}}</ref>. Ushbu oldingi-xulq-atvor-natijali shartlilik uch muddatli tasodifiylik deb ataladi. Oldingi holat mavjud boʻlganda uning yoʻqligidan koʻra tez-tez sodir boʻladigan xatti-harakatlar diskriminatsiyalangan operant deb ataladi. Oldingi qoʻzgʻatuvchi diskriminativ stimul (S <sup>D</sup>) deb ataladi. Diskriminatsiya qilingan operantning faqat diskriminativ stimul mavjud boʻlganda paydo boʻlishi, ogohlantiruvchi nazoratning tasviridir<ref>{{Harvard citation no brackets|Cooper|Heron|Heward|1987|p=41}}</ref>. Soʻnggi paytlarda xulq-atvor tahlilchilari xatti-harakatlarning sodir boʻlish yoki sodir boʻlmasligi ehtimolini oshiradigan tashvishli xatti-harakatlar uchun holatlardan oldin yuzaga kelgan sharoitlarga eʼtibor qaratishdi. Ushbu shartlar turli tadqiqotchilar tomonidan oʻz nashrlarida „Voqeani oʻrnatish“, „Operatsiyalarni oʻrnatish“ va „Motivatsiyalash operatsiyalari“ deb nomlanadi. === Ogʻzaki xatti-harakatlar === {{Asosiy|Og’zaki xulq-atvor}} [[B. F. Skinner|B. F. Skinnerning]] xulq-atvor tahlilining tasniflash tizimi koʻplab aloqa buzilishlarini davolashda qoʻllangan<ref>Peterson, P. (2007). Promoting generalization and maintenance of skills learned via natural language teaching. ''SPL-ABA'' 1(4)-2(1), 97-138</ref>. Skinner tizimiga quyidagilar kiradi: * Takt — ogʻzaki boʻlmagan oldingi narsa tomonidan qoʻzgʻatilgan va umumlashtirilgan shartli mustahkamlash bilan taʼminlangan ogʻzaki javob. * Mand — xarakterli mustahkamlovchi tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan ragʻbatlantiruvchi operatsiyalar nazorati ostidagi xatti-harakatlar. * Intraverbals — tegishli oldingi ogohlantiruvchi boshqa ogʻzaki xatti-harakat boʻlgan, lekin oldingi ogʻzaki stimulning javob topografiyasiga ega boʻlmagan ogʻzaki xatti-harakatlar (masalan, boshqa maʼruzachining savoliga javob berish). * Avtoklitik — birlamchi ogʻzaki xatti-harakatlarning tinglovchiga taʼsirini oʻzgartiradigan ikkilamchi ogʻzaki xatti-harakatlar. Misollar miqdoriy, grammatika va sifatlovchi bayonotlarni oʻz ichiga oladi. Skinnerning xulq-atvor usullaridan foydalanishi tilshunos [[Noam Chomsky]] tomonidan Skinnerning tilni xulq-atvor sifatida koʻrishi inson tilining murakkabligini tushuntirib bera olmasligini keng tahlil qilish orqali mashhur tarzda tanqid qilingan<ref>{{Kitob manbasi|last=Skinner|first=B.F.|title=Verbal behavior|url=https://archive.org/details/verbalbehavior0000burr|date=17 November 2014|isbn=978-1-62654-014-9|oclc=931706319}}</ref>. Bu shuni koʻrsatadiki, bixevioristik usullar tilni oʻrgatishi mumkin boʻlsa-da, bu til asoslarini tushuntirish uchun juda yomon choradir. Chomskyning tanqidlarini inobatga oladigan boʻlsak, bixeviorist oʻrniga nutq tili patologi orqali tilni oʻrgatish maqsadga muvofiqdir. == Xulq-atvorni oʻlchash == Xulq-atvorni oʻlchashda xulq-atvorning ikkala oʻlchovi va xatti-harakatlarning miqdoriy oʻlchovlari mavjud. Amaliy xatti-harakatlar tahlilida miqdoriy oʻlchovlar oʻlchovlarning hosilasi hisoblanadi. Bu oʻlchamlar takrorlanuvchanlik, vaqtinchalik hajm va vaqtinchalik joylashuvdir<ref>{{Kitob manbasi|last=Johnston|first=J.M.|year=1993b|title=Readings for Strategies and tactics of behavioral research|url=https://archive.org/details/readingsforstrat0000john|edition=2nd|location=Hillsdale, HF|publisher=Erlbaum|isbn=978-0-8058-0906-0}}</ref>. === Takroriylik === Javob darslari vaqt davomida qayta-qayta sodir boʻladi, yaʼni xatti-harakatlar bir necha marta sodir boʻladi. * Hisob — bu xatti-harakatlardagi hodisalar soni. * Tezlik / chastota — bu vaqt birligidagi xatti-harakatlarning soni. * Seleratsiya — vaqt oʻtishi bilan stavkaning qanday oʻzgarishining oʻlchovidir. === Vaqtinchalik daraja === Bu oʻlchov har bir xatti-harakat namunasi maʼlum vaqtni egallashini koʻrsatadi, yaʼni xatti-harakatlar qancha davom etadi. * Davomiylik — bu xatti-harakatlar sodir boʻladigan vaqt davri. === Vaqtinchalik joylashuv === Xulq-atvorning har bir namunasi maʼlum bir vaqtning oʻzida, yaʼni xatti-harakatlar sodir boʻlganda sodir boʻladi. * Javobning kechikishi — bu stimulning va reaksiyaning boshlanishi oʻrtasidagi oʻtgan vaqt oʻlchovidir. * Oʻzaro javob vaqti — javob sinfining ketma-ket ikki nusxasi oʻrtasida sodir boʻladigan vaqt miqdori. === Hosil koʻrsatkichlar === Hosila koʻrsatkichlari muayyan oʻlchamlarga bogʻliq emas: * Foiz — bir xil oʻlchovli miqdorlarni birlashtirish natijasida hosil boʻlgan nisbat. * Sinovlar mezonlari — bu oldindan belgilangan samaradorlik darajasiga erishish uchun zarur boʻlgan javob imkoniyatlari soni. Amaliy xulq-atvor tahlili — bu maqsadli intizom boʻlib, oʻzini tutishning sezilarli usulini ishonchli oʻlchash va obyektiv baholashga qaratilgan. Xulq-atvorni oʻlchamasdan va maʼlumotni baholamasdan, xulq-atvor tahlilchilari biz oʻylayotgan dasturni oʻzgartirishni, qachon oʻtishni yoki yangi maqsadlarni qoʻshishni yoki yanada sezilarli yutuqlarga erishish uchun strategiyalarni qachon oʻzgartirishni bilishmaydi. Xulq-atvor tahlilchilari maʼlumot toʻplash uchun bir nechta aniq usullardan foydalanadilar. Maʼlumot toʻplash usullarining bir qismi quyidagilarni oʻz ichiga oladi: === Chastotasi === Ushbu uslub oʻzini tutishning ob’ektiv usuli sezilgan va hisoblangan vaqtlarni anglatadi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Module 5: Measurement &#124; Applied Behavior Analysis (PSYCH 581)|url=https://blogs.umass.edu/psych581-awoodman/module-5-measurement/}}</ref>. === Baho === Chastota bilan bir xil, lekin oldindan belgilangan vaqt chegarasida. === Davomiyligi === Bu baho kimningdir oʻzini tutish tarzida qancha vaqt qatnashganligini anglatadi. === Ravonlik === Bu baho talabaning vaqt oraligʻida qanchalik tez reaksiyalar berishi mumkinligini bildiradi. === Javobning kechikishi === Kechikish oʻzini tutishning obyektiv usuli sodir boʻlgunga qadar maʼlum bir kuchaytirilgandan keyin qancha vaqt oʻtganligini anglatadi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Applied Behavior Analysis|url=https://blogs.umass.edu/psych581-awoodman/module-5-measurement/}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=The importance of measuring behavior|sana=13 March 2013|url=https://bcotb.com/the-importance-of-measuring-behavior/|qaralgan sana=2023-02-09|arxivsana=2023-02-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230209115907/https://bcotb.com/the-importance-of-measuring-behavior/}}</ref>. == Xulq-atvor oʻzgarishini tahlil qilish == === Eksperimental nazorat === Amaliy xatti-harakatlar tahlilida barcha tajribalar quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak<ref>{{Harvard citation no brackets|Cooper|Heron|Heward|1987|p=422}}</ref>: * Kamida bitta ishtirokchi; * Kamida bitta xatti-harakat (qaram oʻzgaruvchi); * Kamida bitta sozlama; * Maʼlumotlarning xatti-harakatlarini va doimiy vizual tahlilini oʻlchash tizimi; * Kamida bitta davolash yoki aralashuv holati; * Mustaqil oʻzgaruvchining qaram oʻzgaruvchiga taʼsiri miqdoriy yoki sifat jihatidan tahlil qilinishi uchun manipulyatsiyalar; * Ishtirokchiga qandaydir tarzda foyda keltiradigan aralashuv<ref>[[Behavioral Cusp]]</ref>. == ABA tadqiqoti orqali ishlab chiqilgan metodologiyalar == === Vazifani tahlil qilish === Vazifalarni tahlil qilish — bu vazifani uning tarkibiy qismlariga tahlil qilish jarayoni boʻlib, bu qismlar zanjirdan foydalanish orqali oʻrgatiladi: oldinga zanjir, orqaga zanjir va umumiy topshiriq taqdimoti. Vazifalarni tahlil qilish tashkilotning xatti-harakatlarini boshqarishda, tashkilot aʼzolarining xatti-harakatlarini oʻzgartirishga qaratilgan xulq-atvor tahliliy yondashuvida (masalan, fabrikalar, idoralar yoki shifoxonalar) ishlatilgan<ref>{{Cite journal|last=Crowell, C.R.|last2=Anderson, D.C.|last3=Abel, D.M.|last4=Sergio, J.P.|year=1988|title=Task clarification, performance feedback, and social praise: procedures for improving the customer service of bank tellers|journal=[[J Appl Behav Anal]]|volume=21|issue=1|pages=65–71|doi=10.1901/jaba.1988.21-65|pmid=16795713|pmc=1286094}}</ref>. Xulq-atvor skriptlari koʻpincha vazifani tahlil qilish natijasida paydo boʻladi<ref>{{Cite journal|doi=10.1901/jaba.1993.26-89|last=MacDuff, G.S.|last2=Krantz, P.J.|last3=McClannahan, L.E.|year=1993|title=Teaching children with autism to use photographic activity schedules: Maintenance and generalization of complex response chains|journal=Journal of Applied Behavior Analysis|volume=26|issue=1|pages=89–97|pmid=8473261|pmc=1297722}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1901/jaba.1993.26-121|last=Krantz, P.J.|last2=McClannahan, L.E.|year=1993|title=Teaching children with autism to initiate to peers: Effects of a script-fading procedure|journal=Journal of Applied Behavior Analysis|volume=26|issue=1|pages=121–32|pmid=8473251|pmc=1297725}}</ref>. Bergan xulq-atvor boʻyicha maslahat munosabatlarining topshiriq tahlilini oʻtkazdi<ref>{{Kitob manbasi|last=Bergan, J.R.|year=1977|title=Behavioral Consultation|url=https://archive.org/details/behavioralconsul0000berg|publisher=Merrill|isbn=978-0-675-08488-8}}</ref> va Tomas Kratochwill Berganning koʻnikmalarini oʻrgatish asosida oʻquv dasturini ishlab chiqdi<ref>{{Cite journal|last=Kratochwill, T.R.|last2=Van Someren, K.R.|last3=Sheridan, S.M.|year=1989|title=Training behavioral consultants: a competency-based model to teach interview skills|journal=Professional School Psychology|volume=4|pages=41–58|doi=10.1037/h0090570}}</ref>. Shunga oʻxshash yondashuv maslahatchilar uchun mikro koʻnikmalarni rivojlantirish uchun ishlatilgan<ref>{{Cite journal|last=Ivey, A.E.|last2=Normington, C.J.|last3=Miller, C.D.|last4=Morrill, W.H.|last5=Haase, R.F.|year=1968|title=Microcounseling and attending behavior: an approach to prepracticum counselor training|journal=[[J Couns Psychol]]|volume=15|issue=5, pt. 2|pages=1–12|doi=10.1037/h0026129}}</ref><ref>{{Kitob manbasi|last=Ivey, A.E.|year=1998|title=Intentional Interviewing and Counseling: Facilitating Client Development in a Multicultural Society|edition=4th|publisher=Brooks/Cole|isbn=978-0-534-35756-6|url=https://archive.org/details/intentionalinter00ivey_0}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Iwata, B.A.|last2=Wong, S.E.|last3=Riordan, M.M.|last4=Dorsey, M.F.|last5=Lau, M.M.|year=1982|title=Assessment and training of clinical interviewing skills: Analogue analysis and field replication|journal=Journal of Applied Behavior Analysis|pmid=7118753|volume=15|issue=2|pages=191–203|doi=10.1901/jaba.1982.15-191|pmc=1308264}}</ref>. Keyinchalik Ivey bu „xulq-atvor“ bosqichini juda samarali deb ataydi<ref>{{Cite journal|journal=J Couns Dev|year=2001|volume=79|issue=1|pages=105–18|title=Allen E. Ivey: transforming counseling theory and practice|last=Littrell, J.M.|url=http://bahai-library.com/newspapers/2001/010101-1.html|access-date=4 January 2008|doi=10.1002/j.1556-6676.2001.tb01949.x}}</ref> va koʻnikmalarga asoslangan yondashuv 1970-90-yillarda maslahatchilarni tayyorlashda ustunlik qildi<ref>{{Cite journal|last=McLennan, J.|year=1994|title=The skills-based model of counselling training: a review of the evidence|journal=Aust Psychol|volume=29|issue=2|pages=79–88|doi=10.1080/00050069408257328}}</ref>. Vazifalarni tahlil qilish, shuningdek, martabaga kirish uchun zarur boʻlgan koʻnikmalarni aniqlashda ham foydalanilgan<ref>{{Kitob manbasi|last=Krumboltz, J.D.|year=1980|chapter=A social learning theory of career selection|pages=259–82|editor=Wentling TL|title=Annual Review of Research in Vocational Education, Vol. 1|publisher=Office of Vocational Education Research, [[University of Illinois]]|chapterurl=http://www.eric.ed.gov/ERICWebPortal/contentdelivery/servlet/ERICServlet?accno=ED221682}}</ref>. Englemann (1968) taʼlim sohasida „Toʻgʻridan-toʻgʻri taʼlim“ oʻquv dasturini ishlab chiqish usullarining bir qismi sifatida vazifalar tahlilidan foydalangan<ref name="Englemann">{{Cite journal|last=Englemann, S.|year=1968|title=Relating operant techniques to programming and teaching|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-school-psychology_winter-1968_6_2/page/89|journal=J Sch Psychol|volume=6|issue=2|pages=89–96|doi=10.1016/0022-4405(68)90002-2}}</ref>. === Zanjirlash === {{Asosiy|Psixologiyada zanjirlash}} Oʻrganilishi kerak boʻlgan koʻnikma oson oʻrganish uchun kichik birliklarga boʻlinadi. Misol uchun, [[tish]]<nowiki/>larini mustaqil ravishda choʻtkalashni oʻrganayotgan odam tish pastasi qopqogʻini ochishni oʻrganishdan boshlashi mumkin. Ular buni bilib boʻlgach, keyingi qadam naychani siqish va hokazo boʻlishi mumkin<ref>{{Harvard citation no brackets|Cooper|Heron|Heward|1987}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Weiss, K.M.|year=1978|title=A comparison of forward and backward procedures for the acquisition of response chains in humans|journal=J Exp Anal Behav|volume=29|issue=2|pages=255–59|doi=10.1901/jeab.1978.29-255|pmid=16812053|pmc=1332753}}</ref>. Muammoli xatti-harakatlar uchun zanjirlar ham tahlil qilinishi va muammoning oldini olish uchun zanjirni buzish mumkin. Baʼzi xulq-atvor terapiyalari, masalan, [[dialektik xulq-atvor terapiyasi]], xatti-harakatlar zanjiri tahlilidan keng foydalanadi<ref>{{Kitob manbasi|title=Principles of Behavior|publisher=Richard W. Malott and Kelly T. Kohler|year=2021}}</ref>. === Taklif === Tezkor — bu shaxsdan kerakli javobni ragʻbatlantirish uchun ishlatiladigan ishora<ref>{{Kitob manbasi|last=Ontario Ministry of Education|year=2007|title=Effective Educational Practices for Students with ASD|publisher=Queen's Printer for Ontario}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Barnett, D.W.|year=2006|title=Preschool Intervention Scripts: Lessons from 20 years of Research and Practice|journal=Journal of Speech-Language Pathology and Applied Behavior Analysis|volume=2|issue=2|pages=158–81|doi=10.1037/h0100216|display-authors=etal}}</ref>. Xatolarni minimallashtirish va oʻrganish jarayonida yuqori darajadagi muvaffaqiyatni taʼminlash uchun koʻrsatmalar eng kamdan kam ketma-ketlikda beriladi va tizimli ravishda oʻchiriladi<ref name="Martin & Pear 2003">{{Kitob manbasi|last=Martin|year=2003|title=Behavior Modification: What is it and how to do it?|edition=7th|location=Upper Saddle River NJ|publisher=Pearson Education}}</ref>. Bu jarayonda oʻquvchi ularga qaram boʻlib qolmasligi va oxir-oqibat soʻrovsiz oʻzini toʻgʻri tutishi uchun koʻrsatmalar imkon qadar tezroq oʻchiriladi<ref>{{Cite journal|last=VanDerHeyden, A.M.|last2=Snyder, P.|last3=DiCarlo, C.F.|last4=Stricklin, S.B.|last5=Vagianos, L.A.|year=2002|title=Comparison of within-stimulus and extra-stimulus prompts to increase targeted play behaviors in an inclusive early intervention program|journal=Behav Analyst Today|volume=3|issue=2|pages=188–97|doi=10.1037/h0099967}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chesnut, M.|last2=Williamson, P.N.|last3=Morrow, J.E.|year=2003|title=The use of visual cues to teach receptive skills to children with severe auditory discrimination deficits|journal=Behav Analyst Today|volume=4|issue=2|pages=212–24|doi=10.1037/h0100120}}</ref>. '''Soʻrovlar turlari''' Istalgan javobni taklif qilish uchun soʻrovchilar quyidagilardan birortasi yoki barchasidan foydalanishi mumkin:. * Ovozli takliflar: soʻzlar yoki boshqa tovushlar; * Vizual takliflar: vizual ishora yoki rasm; * Imo-ishoralar: jismoniy imo-ishora; * Pozitsion taklif: masalan, maqsadli element shaxsga yaqin joylashtiriladi; * Modellashtirish: kerakli javobni modellashtirish. Ushbu turdagi taklif taqlid orqali oʻrganadigan va modelga qatnasha oladigan shaxslar uchun eng mos keladi; * Jismoniy takliflar: kerakli javobni berish uchun odamni jismoniy manipulyatsiya qilish. Jismoniy koʻrsatmalarning koʻp darajalari mavjud, ular juda tajovuzkor (masalan, oʻqituvchi qoʻlini oʻquvchining qoʻliga qoʻyadi)dan minimal intruzivgacha (masalan, yengil teginish)<ref name="Martin & Pear 2003"/>. Bu koʻrsatmalarning toʻliq roʻyxati emas; koʻrsatmalarning tabiati, soni va tartibi maʼlum bir shaxs uchun eng samarali boʻlishi uchun tanlanadi. === Xiralashgan === Umumiy maqsad — odam oxir-oqibat koʻrsatmalarga muhtoj emas. Shaxs maʼlum bir tezkor darajadagi mahoratni egallashi bilan soʻrov kamroq aralashadigan taklifga oʻtib ketadi. Bu yangi xulq-atvor yoki koʻnikmani oʻrganishda shaxsning maʼlum bir taklifga haddan tashqari qaram boʻlib qolmasligini taʼminlaydi. Oʻzini tutishning boshqa usulini koʻrsatishda qilingan asosiy tanlovlardan biri bu takliflar yoki takliflarni oʻchirish usulidir. Uyushtirilgan uslubda soʻrovlarni oʻchirish uchun tartib oʻrnatilishi kerak. Misol uchun, bolaning qoʻllarini yoʻnaltirish boʻyicha haqiqiy qisqartmani xiralashtirish quyidagi ketma-ketlikni kuzatishi mumkin: (a) bilaklarni qoʻllab-quvvatlash, (b) qoʻllarni yumshoq tegizish, (c) pastki qoʻl yoki tirsagi bilan aloqa qilish va (d) haqiqiy aloqani boʻylab va orqali chiqarib tashlash<ref>{{Veb manbasi|url=https://bcotb.com/the-importance-of-measuring-behavior/|sarlavha=The Importance of Measuring Behavior|sana=13 March 2013|qaralgan sana=2023-02-09|arxivsana=2023-02-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230209115907/https://bcotb.com/the-importance-of-measuring-behavior/}}</ref>. === Mustahkamlash jadvalini yupqalash === Yupqalash koʻpincha xiralashish bilan aralashtiriladi. ''Xiralashish'' oʻchirilayotgan soʻrovni bildiradi, bu yerda ''yupqalash'' kuchaytirgichlar oʻrtasida talab qilinadigan javoblar soni yoki vaqtining koʻpayishini anglatadi<ref>{{Cite journal|last=LeBlanc, L.A.|last2=Hagoplan, L.P.|last3=Maglieri, K.A.|last4=Poling, A.|year=2002|title=Decreasing the intensity of reinforcement-based interventions for reducing behavior: conceptual issues and a proposed model for clinical practice|journal=Behav Analyst Today|volume=3|issue=3|pages=289–300|doi=10.1037/h0099991}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Cautilli, J.|year=2005|title=Brief report: application of proposed model of decreasing reinforcement intensity|journal=Int J Behav Consult Ther|volume=1|issue=1|pages=21–36|doi=10.1037/h0100731}}</ref>. Jadvalni noziklashtirish koʻpincha favqulodda vaziyatlarni boshqarish va token iqtisodiyoti tizimlarida muhim va eʼtibordan chetda qoladigan muammodir, ayniqsa ular malakasiz amaliyotchilar tomonidan ishlab chiqilganda (xulq-atvorni tahlil qilish boʻyicha professional amaliyotga qarang)<ref>Bailey, J. S. & Burch, M. R. (2005). ''Ethics for behavior analysts.'' LEA</ref>. === Umumlashtirish === Umumlashtirish — o‘quvchining ko‘nikmaga ega bo‘lish uchun qo‘yilgan boshlang‘ich shartlaridan tashqarida ishlash qobiliyatini kengaytirishdir<ref>{{Kitob manbasi|last=Alberto|year=2006|title=Applied behavior analysis for teachers|edition=7th|location=Upper Saddle River NJ|publisher=Pearson Education}}</ref>. Umumlashtirish odamlar, joylar va oʻqitish uchun ishlatiladigan materiallar boʻyicha sodir boʻlishi mumkin. Misol uchun, biror koʻnikma bir sharoitda, maʼlum bir oʻqituvchi va maxsus materiallar bilan oʻrganilgandan soʻng, koʻnikma boshlangʻich oʻzlashtirish bosqichidan koʻproq oʻzgarib turadigan umumiy sharoitlarda oʻrgatiladi. Xususan, agar talaba stolda ranglarni oʻrganishni muvaffaqiyatli oʻzlashtirgan boʻlsa, oʻqituvchi oʻquvchini uy yoki maktab boʻylab olib borishi va ushbu tabiiy muhitda koʻnikmalarni boshqa materiallar bilan ''umumlashtirishi'' mumkin. Xulq-atvor tahlilchilari umumlashtirishga olib keladigan omillarni oʻrganish uchun koʻp vaqt sarfladilar<ref>{{Cite journal|last=Osnes, P.G.|last2=Lieblein, T.|year=2003|title=An explicit technology of generalization|journal=Behav Analyst Today|volume=3|issue=4|pages=364–74|doi=10.1037/h0099994}}</ref>. === Shakllantirish === Shakllantirish mavjud xatti-harakatlarni asta-sekin kerakli xatti-harakatlarga oʻzgartirishni oʻz ichiga oladi. Agar talaba itni urish orqali u bilan shugʻullansa, ular itga yumshoqroq teginish orqali oʻzaro munosabatlarni kuchaytirish orqali oʻzlarining xatti-harakatlarini shakllantirishlari mumkin. Koʻpgina oʻzaro taʼsirlarda muvaffaqiyatli shakllanish zarba berish xatti-harakatini silash yoki boshqa yumshoq xatti-harakatlar bilan almashtiradi. Shakllantirish xulq-atvor tahlilchisining operant konditsionerlik tamoyillari va yoʻq boʻlib ketish haqidagi puxta bilimiga asoslanadi. Shakllashni oʻrgatish boʻyicha soʻnggi harakatlar simulyatsiya qilingan kompyuter vazifalaridan foydalangan<ref>{{Cite journal|last=Kemp, S.M.|last2=Eckerman, D.A.|year=2002|title=Simulating a shaping task|journal=Behav Analyst Today|volume=3|issue=2|pages=166–78|doi=10.1037/h0099975}}</ref>. Baʼzi oʻquvchilar, ayniqsa bolalar uchun samarali deb topilgan oʻqitish usullaridan biri bu video modellashtirishdan foydalanish (xulq-atvor namunasi sifatida lenta ketma-ketliklaridan foydalanish). U terapevtlar tomonidan ogʻzaki va motorli javoblarni olishda yordam berish, baʼzi hollarda esa uzoq xatti-harakatlar zanjiri uchun ishlatilishi mumkin<ref>{{Cite journal|last=D'Ateno, P.|last2=Mangiapanello, K.|last3=Taylor, B.A.|year=2002|title=Using video modeling to teach complex play sequences to a preschooler with autism|journal=J Posit Behav Interv|volume=5|issue=1|pages=5–11|doi=10.1177/10983007030050010801}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Corbett, B.A.|last2=Abdullah, M.|year=2005|title=Video modeling: why does it work for children with autism?|journal=J Early Intensive Behav Interv|volume=2|issue=1|pages=2–8|doi=10.1037/h0100294}}</ref>. Kichkintoyning yurishni oʻrganishi shakllanishning yana bir misolidir. Bola emaklash, turish, bir necha qadam tashlash va oxir-oqibat yurish orqali mustahkamlanadi. Bola yurishni oʻrganayotganda, ular koʻp qarsaklar va hayajonlar bilan maqtashadi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Shaping, Chaining, & Task Analysis with an Example from Everyday Life|sana=20 February 2020|url=https://psychcentral.com/pro/child-therapist/2020/02/shaping-chaining-task-analysis-with-an-example-from-everyday-life}}</ref>. === FBAga asoslangan aralashuvlar === [[Funksional xulq-atvorni baholash]] (FBA) muammoli xatti-harakatlarni hal qilishga qaratilgan individual [[tanqidiy fikrlash]] jarayonidir. Baholash muammoli xatti-harakatlarning sababini yoki qobiliyatini farqlash uchun olib boriladi. Ushbu baholash oʻzaro taʼsiri muammoni oʻtkazishdan oldin sodir boʻlgan ekologik sharoitlar va oʻzini tutish uslubini mustahkamlaydigan natijaviy mukofotlar toʻgʻrisida maʼlumot toʻplashni oʻz ichiga oladi. Keyin toʻplangan maʼlumotlar oʻzini tutish usullarini kamaytirish va ijobiy xulq-atvor usullarini kengaytirishga qaratilgan individual aralashuvlarni tan olish va amalga oshirish uchun ishlatiladi. Xulq-atvorga tahliliy aralashuvlar uchun muhim ahamiyatga ega boʻlgan asosiy narsa xulq-atvorni funksional baholash yoki tahlil qilish bilan tizimli xatti-harakatlarni shakllantirish kontseptsiyasidir<ref>{{Cite journal|last=Tryon, W.W.|year=1976|title=A system of behavioral diagnosis|journal=[[Prof Psychol]]|volume=7|issue=4|pages=495–506|doi=10.1037/0735-7028.7.4.495}}</ref><ref>{{Kitob manbasi|last=Kanfer, F.H.|year=1969|chapter=Behavioral diagnosis|editor=Franks CM|title=Behavior Therapy: Appraisal and Status|publisher=McGraw-Hill|pages=417–44|oclc=24223}}</ref>. Ushbu yondashuv oʻzgarishning xulq-atvori analitik nazariyasini qoʻllashi kerak. Ushbu formulada puxta funktsional baholash, koʻnikmalarni baholash, ketma-ket tahlil (xulq-atvor zanjiri tahlili), ekologik baholash, muammoli xatti-harakatlar uchun mavjud dalillarga asoslangan xatti-harakatlar modellarini koʻrib chiqish (Fordyce surunkali ogʻriq modeli kabi) oʻz ichiga olishi kerak<ref>{{Cite journal|last=Romano, J.M.|last2=Jensen, M.P.|last3=Turner, J.A.|last4=Good, A.B.|last5=Hops, H.|year=2000|title=Chronic pain patient-partner interactions: further support for a behavioral model of chronic pain|journal=Behav Ther|volume=31|issue=3|doi=10.1016/S0005-7894(00)80023-4|pages=415–40}}</ref>. Baʼzilarning taʼkidlashicha, xatti-harakatlarning tahliliy holatini shakllantirish qoidalar va qoidalar bilan boshqariladigan xatti-harakatlarni baholash bilan takomillashtirilishi mumkin<ref>{{Cite journal|last=Malott, R.W.|year=1992|title=A theory of rule-governed behavior and organizational behavior management|journal=J Organ Behav Manage|volume=12|issue=2|pages=45–65|doi=10.1300/J075v12n02_03}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Malott, R.W.|last2=Shimamune, S.|last3=Malott, M.E.|year=1992|title=Rule-governed behavior and organizational behavior management: an analysis of interventions|journal=J Organ Behav Manage|volume=12|issue=2|pages=103–16|doi=10.1300/J075v12n02_09}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Hayes, S.C.|last2=Brownstein, A.J.|last3=Zettle, R.D.|last4=Rosenfarb, I.|last5=Korn, Z.|year=1986|title=Rule-governed behavior and sensitivity to changing consequences of responding|journal=J Exp Anal Behav|volume=45|issue=3|pages=237–56|doi=10.1901/jeab.1986.45-237|pmid=16812448|pmc=1348236}}</ref>. Ushbu turdagi kontseptsiyadan kelib chiqadigan baʼzi aralashuvlar muammoli xatti-harakatlarni, shuningdek, muayyan vaziyat, oldingi, xatti-harakat va oqibat strategiyalarini almashtirish uchun maxsus muloqot koʻnikmalarini oʻrgatishni oʻz ichiga oladi<ref>{{Cite journal|last=Gerhardt, P.F.|last2=Weiss, M.J.|last3=Delmolino, L.|year=2003|title=Treatment of severe aggression in an adolescent with autism: non-contingent reinforcement and functional communication training|journal=Behav Analyst Today|volume=4|issue=4|pages=386–94|doi=10.1037/h0100124}}</ref>. == Asosiy jurnallar == Amaliy xatti-harakatlar tahlilchilari koʻplab jurnallarda nashr etadilar. “Asosiy” xatti-harakatlar tahliliy jurnallarining baʼzi misollari:. # ''Amaliy xatti-harakatlar tahlili jurnali;'' # ''Xulq-atvorning eksperimental tahlili jurnali;'' # ''Xulq-atvor tahlili: tadqiqot va amaliyot''<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.apa.org/pubs/journals/bar/|sarlavha=Behavior Analysis: Research and Practice|nashriyot=APA}}</ref>; # ''Bugun xulq-atvor tahlilchisi''<ref name="baojournal1">{{Veb manbasi|url=http://www.baojournal.com|sarlavha=BAOJournals Have Moved|ish=baojournal.com|qaralgan sana=15 January 2016}}</ref>; # ''Xulq-atvor fanining istiqbollari'' (2018-yilgacha ''The Behavior Analyst''); # ''Psixologik rekord;'' # ''Nutq-til patologiyasi va amaliy xulq-atvor tahlili jurnali''<ref name="baojournal1" />; # ''Erta va intensiv xatti-harakatlar jurnali''<ref name="baojournal1" />; # ''Xulq-atvor maslahati va terapiyasi xalqaro jurnali''<ref name="baojournal1" />; # ''Bolalardagi xatti-harakatlarni baholash va aralashuv jurnali''<ref name="baojournal1" />; # ''Xulq-atvorni rivojlantirish byulleteni''<ref name="baojournal1" />; # ''Xulq-atvor va ijtimoiy muammolar''<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.uic.edu/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/bsi/index|sarlavha=Behavior and Social Issues|nashriyot=Uic.edu|qaralgan sana=2 October 2013|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200115224414/https://journals.uic.edu/ojs/index.php/bsi/index|arxivsana=15 January 2020}}</ref>; # ''Sport, salomatlik, fitnes va xulq-atvor tibbiyotining xatti-harakatlarini tahlil qilish jurnali''<ref name="baojournal1" />; # ''Jinoyatchi va jabrlanuvchining xulq-atvorini tahlil qilish jurnali: davolash va oldini olish''<ref name="baojournal1" />; # ''Xulq-atvor salomatligi va tibbiyoti''<ref name="baojournal1" />; # ''Amaliy hayvonlarning xulq-atvori haqidagi fan;'' # ''Xulq-atvor terapiyasi;'' # ''Xulq-atvor va falsafa''<ref>{{Veb manbasi|url=https://behavior.org/journals/|sarlavha=Cambridge Center for Behavioral Studies|nashriyot=Behavior.org|qaralgan sana=2 October 2013}}</ref>. == Boshqa turlar == ABA boshqa turlarda ham muvaffaqiyatli qoʻllangan<ref name="morris" />. Morris qora kalxatda (''[[Coragyps atratus]]'') patlarni yirtishni kamaytirish uchun ABAdan foydalanadi<ref name="morris">This study {{Cite journal|year=2019|first2=Sarah|publisher=[[John Wiley & Sons, Inc.]] ([[Society for the Experimental Analysis of Behavior]] (SEAB))|issn=0021-8855|journal=[[Journal of Applied Behavior Analysis]]|first1=Kristen|last2=Slocum|last=Morris|title=Functional analysis and treatment of self‐injurious feather plucking in a black vulture (''Coragyps atratus'')|volume=52|issue=4|pages=918–927|doi=10.1002/jaba.639|pmid=31523815}} is cited by {{Kitob manbasi|year=2021|publisher=[[CRC Press]]|first=Daniel|last=Gottlieb|pages=51–64|title=Behavioral Biology of Laboratory Animals|chapter=Utilizing Behavior to Assess Welfare|isbn=978-0-429-01951-7|doi=10.1201/9780429019517-5}} {{Cite journal|year=2022|publisher=[[John Wiley & Sons, Inc.]] ([[Society for the Experimental Analysis of Behavior]] (SEAB))|journal=[[Journal of Applied Behavior Analysis]]|issn=0021-8855|first2=Allison|first1=Eduardo|last2=Martin|last=Fernandez|title=Applied behavior analysis and the zoo: Forthman and Ogden (1992) thirty years later|volume=56|issue=1|pages=29–54|doi=10.1002/jaba.969|pmid=36562615}}</ref>. == Yana qarang == * {{Portal|Education|Medicine|Psychology }}[[Xulq-atvorni tahlil qilish xalqaro assotsiatsiyasi]] * [[Autizm huquqlari harakati]] * [[Bola rivojlanishining xulq-atvorini tahlil qilish]] * [[Xulq-atvor terapiyasi]] * [[Xulq-atvorni faollashtirish]] * [[Konversion terapiya]] * [[Pedagogik psixologiya]] * [[Ota-onalarni boshqarish boʻyicha trening]] * [[Xulq-atvor tahlilining professional amaliyoti]] == Qoʻshimcha oʻqish uchun == * {{Kitob manbasi|last=Cooper|first=John O.|title=Applied Behavior Analysis|date=1987|publisher=Merrill Publishing Company|isbn=978-0-675-20223-7|url=https://books.google.com/books?id=PVB9AAAAMAAJ|language=en}} * {{Kitob manbasi|last=John J. Wheeler|title=Behavior Management: Principles and Practices of Positive Behavior Supports|url=https://books.google.com/books?id=9TeQMQEACAAJ|year=2013|publisher=Pearson Education, Limited|isbn=978-0-13-285169-5}} * {{Cite journal|journal=Psychol Schools|year=2007|volume=44|issue=1|pages=91–99|title=Applied behavior analysis: beyond discrete trial teaching|url=https://archive.org/details/sim_psychology-in-the-schools_2007-01_44_1/page/91|last=Steege, M.W.|last2=Mace, F.C.|last3=Perry, L.|last4=Longenecker, H.|doi=10.1002/pits.20208}} * {{Kitob manbasi|last=Mayer|first=G. Roy|title=Behavior Analysis for Lasting Change|publisher=Sloan|edition=2/E|year=2011|isbn=978-1-59738-032-4}} * {{Kitob manbasi|last=Catania|first=A. Charles|title=Learning|url=https://archive.org/details/learning0000cata_e0z2|publisher=Sloan|year=2007|isbn=978-1-59738-007-2}} == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Shaxsiy rivojlanish]] [[Turkum:Amaliy psixologiya]] 8i1n72x63re18tvulzpf78qpcltqft4 0 915999 6273907 6226308 2026-09-20T12:43:39Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6273907 wikitext text/x-wiki '''Bolalik travmasi''' koʻpincha, jiddiy salbiy bolalik tajribasi (ACE) sifatida tavsiflanadi<ref name="Pearce">{{jurnal manbasi|title=Childhood adversity and trauma: experiences of professionals trained to routinely enquire about childhood adversity|journal=Heliyon|volume=5|issue=7|pages=e01900|date=2019-yil iyul|pmid=31372522|pmc=6658729|doi=10.1016/j.heliyon.2019.e01900}}</ref>. Bolalar psixologik travma sifatida tasniflanadigan bir qator tajribalarni boshdan kechirishi mumkin; bularga beparvolik<ref name="Childhood origins">{{jurnal manbasi|title=Childhood origins of self-destructive behavior|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_1991-12_148_12/page/1665|journal=The American Journal of Psychiatry|volume=148|issue=12|pages=1665–71|date=1991-yil dekabr|pmid=1957928|doi=10.1176/ajp.148.12.1665}}</ref>, tashlab ketilish<ref name="Childhood origins" />, jinsiy zoʻravonlik, hissiy zoʻravonlik va [[Bolalarga nisbatan zoʻravonlik|jismoniy zoʻravonlik]]<ref name="Childhood origins" />, aka-uka yoki ota-onaga nisbatan zoʻravonlik guvohi boʻlish yoki ruhiy kasal ota-ona bilan yashash kabilar misol boʻlishi mumkin. Ushbu hodisalar chuqur psixologik, fiziologik va sotsiologik taʼsirga ega boʻlib, sogʻliq va farovonlikka salbiy, doimiy taʼsir koʻrsatishi, masalan, nosotsial xatti-harakatlar, [[Diqqat yetishmasligi va giperaktivlik sindromi|diqqat yetishmasligi giperaktivligi buzilishi]] va uyqu buzilishi kabilarga olib kelishi mumkin<ref name=":16">{{jurnal manbasi|last=Lupien|first1=Sonia J.|last2=McEwen|first2=Bruce S.|last3=Gunnar|first3=Megan R.|last4=Heim|first4=Christine|date=2009|title=Effects of stress throughout the lifespan on the brain, behaviour and cognition|url=https://www.nature.com/articles/nrn2639|journal=Nature Reviews Neuroscience|language=inglizcha|volume=10|issue=6|pages=434–445|doi=10.1038/nrn2639|pmid=19401723|issn=1471-0048}}</ref>. Xuddi shunday, homiladorlik paytida travmatik yoki stressli hodisalarni boshdan kechirgan onalari boʻlgan bolalarning ruhiy salomatlik va boshqa neyrorivojlanish kasalliklarni boshdan kechirishi xavfi oshadi<ref name=":16" />. Kaiser Permanente va Kasalliklarni nazorat qilish va oldini olish markazlarining 1998-yildagi noxush bolalik tajribasiga oid tadqiqoti shuni koʻrsatdiki, bolalik davridagi travmatik tajribalar koʻplab ijtimoiy, hissiy va kognitiv buzilishlarning asosiy sababi boʻlib, bu nosogʻlom xatti-harakatlar, zoʻravonlik yoki qayta qurbon boʻlish xavfi, surunkali salbiy sogʻliq sharoitlari, past hayot potensiali va erta oʻlim xavfini oshiradi<ref name="Childhood origins" />. Noqulay tajribalar soni ortib borayotganligi sababli, bolalikdan kattalargacha boʻlgan muammolar xavfi ham ortadi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=The Adverse Childhood Experiences (ACE) Study|url=https://www.cdc.gov/violenceprevention/acestudy/index.html|nashriyot=Centers for Diesase Control|qaralgan sana=6-iyun 2017-yil}}</ref>. Dastlabki tadqiqotdan keyin 30 yillik oʻrganish buni tasdiqladi. Koʻpgina shtatlar, sogʻliqni saqlash provayderlari va boshqa guruhlar endi ota-onalar va bolalarni ACE uchun muntazam ravishda tekshiradilar. == Salomatlik == {{Asosiy|Erta bolalikdagi stress}} [[Fayl:Lasting_affects_of_Adverse_Childhood_Experiences.png|alt=Lasting effects of Adverse Childhood Experiences|thumb| Bolalik davridagi salbiy tajribalarning doimiy taʼsiri]] Bolalik davridagi travmatik tajribalar stressni keltirib chiqaradi, bu odamning allostatik yukini oshiradi va shu bilan [[Immun sistemasi|immunitet tizimiga]], [[Nerv sistemasi|asab tizimiga]] va [[Gormon sistemasi|endokrin tizimga]] taʼsir qiladi<ref name="Brown et al 2010">{{jurnal manbasi|title=Adverse childhood experiences are associated with the risk of lung cancer: a prospective cohort study|journal=BMC Public Health|volume=10|pages=20|date=2010-yil yanvar|pmid=20085623|pmc=2826284|doi=10.1186/1471-2458-10-20}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Cumulative childhood stress and autoimmune diseases in adults|url=https://archive.org/details/sim_psychosomatic-medicine_february-march-2009_71_2/page/243|journal=Psychosomatic Medicine|volume=71|issue=2|pages=243–50|date=2009-yil fevral|pmid=19188532|pmc=3318917|doi=10.1097/PSY.0b013e3181907888}}</ref><ref name="Taylor et al 2004">{{jurnal manbasi|title=Early environment, emotions, responses to stress, and health|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-personality_2004-12_72_6/page/1365|journal=Journal of Personality|volume=72|issue=6|pages=1365–93|date=2004-yil dekabr|pmid=15509286|doi=10.1111/j.1467-6494.2004.00300.x}}</ref><ref name=":14">{{jurnal manbasi|title=Stress, stress response, and health|url=https://archive.org/details/sim_nursing-clinics-of-north-america_2004-03_39_1/page/n18|journal=The Nursing Clinics of North America|volume=39|issue=1|pages=1–17|date=2004-yil mart|pmid=15062724|doi=10.1016/j.cnur.2003.11.001}}</ref>. Surunkali stressga taʼsir qilish salbiy tibbiy natijalarga zaiflikni uch yoki toʻrt baravar oshiradi<ref>{{jurnal manbasi|last=Miller|first1=Gregory E.|last2=Chen|first2=Edith|last3=Zhou|first3=Eric S.|date=2007|title=If it goes up, must it come down? Chronic stress and the hypothalamic-pituitary-adrenocortical axis in humans|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17201569|journal=Psychological Bulletin|volume=133|issue=1|pages=25–45|doi=10.1037/0033-2909.133.1.25|issn=0033-2909|pmid=17201569}}</ref>. Bolalik travmasi koʻpincha [[Depressiya (tibbiyot)|ruhiy tushkunlik]], [[Arterial gipertenziya|gipertenziya]], [[Autoimmun kasalliklar|autoimmum kasalliklar]], [[oʻpka saratoni]] va erta oʻlim kabi salbiy sogʻliq muammolari bilan bogʻliq<ref name="Brown et al 2010" /><ref name="Taylor et al 2004" /><ref>{{jurnal manbasi|title=Adverse childhood experiences and the risk of depressive disorders in adulthood|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-affective-disorders_2004-10-15_82_2/page/217|journal=Journal of Affective Disorders|volume=82|issue=2|pages=217–25|date=2004-yil oktabr|pmid=15488250|doi=10.1016/j.jad.2003.12.013}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Developmental origins of cardiovascular disease: Impact of early life stress in humans and rodents|journal=Neuroscience and Biobehavioral Reviews|volume=74|issue=Pt B|pages=453–465|date=2017-yil mart|pmid=27450581|pmc=5250589|doi=10.1016/j.neubiorev.2016.07.018}}</ref>. Bolalik travmasining miya rivojlanishiga taʼsiri hissiy tartibga solishga salbiy taʼsir koʻrsatadi va ijtimoiy koʻnikmalarning rivojlanishining buzilishini oʻz ichiga oladi<ref name="Taylor et al 2004" />. Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, travmatik yoki xavfli oila muhitida oʻsgan bolalar haddan tashqari ichkilashtirish (masalan, ijtimoiy chekinish, tashvish) yoki tashqi (masalan, tajovuzkor xatti-harakatlar) va oʻz joniga qasd qilish xatti-harakatlariga ega<ref name="Taylor et al 2004" /><ref name="Aron_2005">{{jurnal manbasi|title=Adult shyness: the interaction of temperamental sensitivity and an adverse childhood environment|url=https://archive.org/details/sim_personality-and-social-psychology-bulletin_2005-02_31_2/page/181|journal=Personality & Social Psychology Bulletin|volume=31|issue=2|pages=181–97|date=2005-yil fevral|pmid=15619591|doi=10.1177/0146167204271419}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=The long-term health consequences of child physical abuse, emotional abuse, and neglect: a systematic review and meta-analysis|journal=PLOS Medicine|volume=9|issue=11|pages=e1001349|date=2012|pmid=23209385|pmc=3507962|doi=10.1371/journal.pmed.1001349}}</ref>. Soʻnggi tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, jismoniy va jinsiy zoʻravonlik balogʻat yoshidagi kayfiyat va tashvish buzilishi bilan bogʻliq, shaxsiyatning buzilishi va [[shizofreniya]] esa kattalardagi hissiy zoʻravonlik bilan bogʻliq<ref>{{jurnal manbasi|title=When Emotional Pain Becomes Physical: Adverse Childhood Experiences, Pain, and the Role of Mood and Anxiety Disorders|journal=Journal of Clinical Psychology|volume=73|issue=10|pages=1403–1428|date=2017-yil oktabr|pmid=28328011|pmc=6098699|doi=10.1002/jclp.22444}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=The role of early life stress in adult psychiatric disorders: a systematic review according to childhood trauma subtypes|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-nervous-and-mental-disease_2013-12_201_12/page/1007|journal=The Journal of Nervous and Mental Disease|volume=201|issue=12|pages=1007–20|date=2013-yil dekabr|pmid=24284634|doi=10.1097/NMD.0000000000000049}}</ref>. Bundan tashqari, tadqiqotlar bolalik travmasidan kelib chiqqan ruhiy salomatlik natijalarini oʻziga xos kasalliklardan farqli oʻlaroq, oʻlchovli ramka (ichki va tashqi koʻrinish) orqali yaxshiroq tushunish mumkinligini taklif qildi<ref>{{jurnal manbasi|last=Curran|first1=Emma|last2=Adamson|first2=Gary|last3=Rosato|first3=Michael|last4=De Cock|first4=Paul|last5=Leavey|first5=Gerard|date=3-may 2018-yil|title=Profiles of childhood trauma and psychopathology: US National Epidemiologic Survey|url=http://dx.doi.org/10.1007/s00127-018-1525-y|journal=Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology|volume=53|issue=11|pages=1207–1219|doi=10.1007/s00127-018-1525-y|pmid=29725700|issn=0933-7954}}</ref>. === Psixologik taʼsir === {{Asosiy|Epigenetika}} Bolalikdagi travma [[Ruhiy kasallik|ruhiy kasalliklar,]] shu jumladan, [[posttravmatik stress buzilishi]] (TSSB), bogʻlanish muammolari, [[depressiya]] va [[Giyohvandlik|giyohvand moddalarni isteʼmol qilish]] xavfini oshirishi mumkin. Stefania Tognin va Maria Calemlar tomonidan oʻtkazilgan tadqiqotda sogʻlom taqqoslashlar (HC) va klinik jihatdan psixoz rivojlanishi xavfi yuqori boʻlgan shaxslar (CHR) CHR bilan kasallangan bemorlarning 65,6 foizi va HCning 23,1 foizi turli darajadagi bolalik travmasini boshdan kechirgan. Tadqiqot xulosasi shuni koʻrsatadiki, bolalikdagi travma taʼsiri va psixoz xavfi yuqori boʻlish oʻrtasida bogʻliqlik mavjud<ref>{{jurnal manbasi|title=M122. Impact of Childhood Trauma on Educational Achievement in Young People at Clinical High Risk of Psychosis|journal=Schizophrenia Bulletin|date=1-mart 2017-yil|volume=43|issue=suppl_1|pages=S255|doi=10.1093/schbul/sbx022.116|pmc=5475870}}</ref>. == Kattalarga taʼsiri == Voyaga yetganda bolalikdagi travma bilan boshlangan tashvish uyat, aybdorlik, nochorlik, umidsizlik, qaygʻu va gʻazab tuygʻulari shaklida davom etishi mumkin. Bundan tashqari, bolaligida jarohatlarga chidaganlar tashvish, ruhiy tushkunlik, oʻz joniga qasd qilish, TSSB, giyohvandlik va spirtli ichimliklarni isteʼmol qilish va munosabatlardagi qiyinchiliklarga koʻproq duch kelishadi<ref name=":8">{{Veb manbasi|sarlavha=Effects of Childhood Trauma on Adults|url=http://www.istss.org/public-resources/what-is-childhood-trauma/effects-of-childhood-trauma.aspx|qaralgan sana=17-fevral 2019-yil|ish=International Society for Traumatic Stress Studies|arxivsana=2020-08-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200807154702/https://istss.org/public-resources/what-is-childhood-trauma/effects-of-childhood-trauma.aspx}}</ref>. Bolalikdagi jarohatlarning oqibatlari faqat hissiy oqibatlar bilan tugamaydi. Bolalik travmasidan omon qolganlarda, shuningdek, astma, [[yurak-qon tomir kasalliklari]], diabet yoki [[insult]] rivojlanishi xavfi yuqori. Shuningdek, ularda oʻzlarining his-tuygʻularini tartibga solishni qiyinlashtiradigan, uyqudagi qiyinchiliklarga, immunitetning pasayishiga va balogʻat yoshida bir qator jismoniy kasalliklarga chalinish xavfini oshirishga olib keladigan „stressning kuchayishi“ rivojlanishi ehtimoli koʻproq<ref name=":8" />. === Epigenetika === {{Asosiy|Transgeneratsion travma}} Bolalik travmasi<ref name=":14"/> bola genlarida ''epigenetik izlar'' qoldirishi mumkin, bu esa [[gen]]<nowiki/>larni oʻchirish yoki faollashtirish orqali gen ifodasini kimyoviy jihatdan oʻzgartiradi<ref name="Mehta et al 2013">{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Childhood maltreatment is associated with distinct genomic and epigenetic profiles in posttraumatic stress disorder|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=110|issue=20|pages=8302–7|date=2013-yil may|pmid=23630272|pmc=3657772|doi=10.1073/pnas.1217750110|url=https://www.genome.gov/child-abuse-leaves-epigenetic-marks|bibcode=2013PNAS..110.8302M}}</ref>. Bu asosiy biologik jarayonlarni oʻzgartirishi va hayot davomida salomatlik natijalariga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin<ref name="Mehta et al 2013" />. 2013-yilda oʻtkazilgan tadqiqot natijalari shuni koʻrsatdiki, bolalik davridagi travmani boshdan kechirgan odamlar bolalikdan keyin boshdan kechirgan travmadan TSSB boʻlgan odamlarga qaraganda turli xil nevropatologiyaga ega<ref name="Mehta et al 2013" />. Rhesus makakalarda olib borilgan yaqinda oʻtkazilgan yana bir tadqiqot shuni koʻrsatdiki, DNK metilatsiyasining oʻzgarishi erta hayotdagi qiyinchiliklar bilan bogʻliq boʻlib, balogʻat yoshiga qadar saqlanib qolgan<ref>{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=The signature of maternal rearing in the methylome in rhesus macaque prefrontal cortex and T cells|journal=The Journal of Neuroscience|volume=32|issue=44|pages=15626–42|date=2012-yil oktabr|pmid=23115197|pmc=3490439|doi=10.1523/JNEUROSCI.1470-12.2012}}</ref>. Urush jarohati yoki bolalik davridagi yomon muomaladan omon qolganlarda travmadan keyingi stress buzilishi (TSSB) kabi travma spektri kasalliklari<ref name="Ramo-Fernández et al 2015">{{jurnal manbasi|date=2015-yil oktabr|title=Epigenetic Alterations Associated with War Trauma and Childhood Maltreatment|journal=Behavioral Sciences & the Law|volume=33|issue=5|pages=701–21|doi=10.1002/bsl.2200|pmid=26358541}}</ref> uchrashi xavfi yuqori. Bundan tashqari, travmatik stress neyroendokrin va immunitet tizimidagi oʻzgarishlar bilan bogʻliq boʻlib, jismoniy kasalliklar xavfini oshiradi<ref>{{jurnal manbasi|date=2002-yil iyun|title=Neuroendocrine aspects of the response to stress|journal=Metabolism|volume=51|issue=6 Suppl 1|pages=5–10|doi=10.1053/meta.2002.33184|pmid=12040534}}</ref>. Travmatik tajribalar hatto keyingi avlodning psixologik va biologik parametrlariga ham taʼsir qilishi mumkin, yaʼni travmatik stress avloddan-avlodga taʼsir qilishi mumkin<ref name=":15">{{jurnal manbasi|last=Stenz|first1=Ludwig|last2=Schechter|first2=Daniel S.|last3=Serpa|first3=Sandra Rusconi|last4=Paoloni-Giacobino|first4=Ariane|date=2018-yil dekabr|title=Intergenerational Transmission of DNA Methylation Signatures Associated with Early Life Stress|journal=Current Genomics|volume=19|issue=8|pages=665–675|doi=10.2174/1389202919666171229145656|issn=1389-2029|pmc=6225454|pmid=30532646}}</ref><ref name="Ramo-Fernández et al 2015"/>. Ota-onalarning shikastlanishiga taʼsir qilish bolalarda post-travmatik stress buzilishi (TSSB) va ruhiy holat va xavotirlik buzilishlarining koʻproq xavfi bilan bogʻliqligi aniqlandi, chunki TSSB va/yoki stress bilan bogʻliq boshqa kasalliklar bilan bogʻliq biologik oʻzgarishlar travmadan omon qolganlarning avlodlarida ham kuzatilgan<ref name=":0">{{jurnal manbasi|title=Childhood trauma and risk for PTSD: relationship to intergenerational effects of trauma, parental PTSD, and cortisol excretion|url=https://archive.org/details/sim_development-and-psychopathology_summer-2001_13_3/page/733|journal=Development and Psychopathology|volume=13|issue=3|pages=733–53|date=2001|pmid=11523857|doi=10.1017/S0954579401003170}}</ref> [[Hayvonlar]] modellari stress taʼsiri keyingi avlodda epigenetik oʻzgarishlarga olib kelishi mumkinligini koʻrsatdi va bunday mexanizmlar travmadan omon qolgan nasllarning alomatlariga zaiflikni qoʻllab-quvvatlash uchun faraz qilingan<ref>{{jurnal manbasi|title=Epigenetic alterations following early postnatal stress: a review on novel aetiological mechanisms of common psychiatric disorders|journal=Clinical Epigenetics|volume=7|issue=1|pages=122|date=2015|pmid=26583053|pmc=4650349|doi=10.1186/s13148-015-0156-3}}</ref>. Voyaga yetgan nasllarning stressga chidamli xatti-harakatlari va epigenetik oʻzgarishlar bachadon taʼsirida gametalardagi oʻzgarishlar, tugʻruqdan keyingi erta parvarishdagi oʻzgarishlar va/yoki ota-onalarning taʼsiriga bogʻliq boʻlgan boshqa erta hayot tajribalari orqali vositachilik qilishini koʻrsatdi (Yehuda, Daskalakis, Bierer)., Bader, Klengel, Holsboer va Binder, 2015). Ushbu oʻzgarishlar stressga javob berishning barqaror oʻzgarishiga, shuningdek, jismoniy sogʻliq uchun xavf tugʻdirishi mumkin<ref name="Ramo-Fernández et al 2015"/>. Bundan tashqari, ota-ona travmasining oqibatlari keyingi avlodga ota-onalarning iztiroblari va tugʻruqdan oldingi va postnatal muhit, shuningdek, jinsiy yoʻl orqali uzatiladigan epigenetik belgilar orqali oʻtishi mumkin<ref name=":0"/>. Epigenetik tadqiqotlar travma oqibatlarini tushunishimizni rivojlantirish uchun yuqori potentsialga ega boʻlsa-da, topilmalarni ehtiyotkorlik bilan talqin qilish kerak, chunki epigenetika oʻzaro taʼsir qiluvchi biologik va atrof-muhit omillarining murakkab jumboqning faqat bir qismini ifodalaydi<ref name="Ramo-Fernández et al 2015" />. == Ijtimoiy-iqtisodiy xarajatlar == Bolalarga nisbatan zoʻravonlik va qarovsizlikning ijtimoiy va iqtisodiy xarajatlarini hisoblash qiyin. Baʼzi xarajatlar oddiy va notoʻgʻri munosabat bilan bevosita bogʻliq, masalan, jismoniy zoʻravonlik natijasida olingan jarohatlarni davolash uchun shifoxona xarajatlari va bolalar oʻz oilalari bilan xavfsiz qololmaganda ularni olib ketish natijasida kelib chiqadigan homiylik qilish xarajatlari. Suiisteʼmollik holatlari bilan bevosita bogʻliq boʻlmagan boshqa xarajatlarga akademik yutuqlarning pastligi, kattalar jinoyatchiligi va umrbod ruhiy salomatlik muammolari kiradi. Toʻgʻridan-toʻgʻri va bilvosita xarajatlar jamiyat va iqtisodiyotga taʼsir qiladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.childwelfare.gov/topics/can/impact/consequences/|sarlavha=Social and Economic Consequences of Child Abuse and Neglect|nashriyot=U.S. Department of Health and Human Services|ish=Child Welfare Information Gateway|qaralgan sana=2023-03-13|arxivsana=2023-02-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230207025425/https://www.childwelfare.gov/topics/can/impact/consequences/}} {{Source-attribution}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://preventchildabuse.org/resource/the-estimated-annual-cost-of-child-abuse-and-neglect/|sarlavha=The Estimated Annual Cost of Child Abuse and Neglect|ish=Prevent Child Abuse America}}</ref>. == Transgenerativ effektlar == {{Asosiy|Psixologik chidamlilik}} Odamlar oʻzlarining epigenetik belgilarini, shu jumladan, miyelinsiz neyronlarni oʻz farzandlariga oʻtkazishlari mumkin. Shikastlanish oqibatlari bolalik davridagi travmadan omon qolganlarning bir avlodidan keyingi avlodlarga oʻtkazilishi mumkin. Bu nasl travmasi yoki avlodlararo travma sifatida tanilgan va ota-onalarning xatti-harakatlarida, shuningdek, epigenetik jihatdan namoyon boʻlishi mumkin<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2-may 2016-yil |title=Poor Parenting Can Be Passed From Generation to Generation |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/health/kids-health/poor-parenting-can-be-passed-generation-generation-study-n566036 |access-date=16-mart 2017-yil}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.blueknot.org.au/WHAT-WE-DO/Resources/General-Information/Compromise-adult-health|sarlavha=Childhood trauma compromises health via diverse pathways|ish=The Blue Knot Foundation|qaralgan sana=16-mart 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170322204117/http://www.blueknot.org.au/WHAT-WE-DO/Resources/General-Information/Compromise-adult-health|arxivsana=2017-03-22}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://crowwingenergized.org/adverse-childhood-experiences-aces-mental-illness-of-a-parent/|sarlavha=Adverse Childhood Experiences (ACEs): Mental Illness of a Parent|ish=Crow Wing Energized|qaralgan sana=16-mart 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170322203338/http://crowwingenergized.org/adverse-childhood-experiences-aces-mental-illness-of-a-parent/|arxivsana=2017-03-22}}</ref>. Bolalik travmalari, shuningdek, atrof-muhit stressi genlar va gen ifodalarida oʻzgarishlarga olib kelishi mumkin<ref>{{jurnal manbasi|title=Epigenetic mechanisms in the development of behavior: advances, challenges, and future promises of a new field|journal=Development and Psychopathology|volume=25|issue=4 Pt 2|pages=1279–91|date=2013-yil noyabr|pmid=24342840|pmc=4080409|doi=10.1017/S0954579413000618}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Psychobiology and molecular genetics of resilience|journal=Nature Reviews. Neuroscience|volume=10|issue=6|pages=446–57|date=2009-yil iyun|pmid=19455174|pmc=2833107|doi=10.1038/nrn2649}}</ref><ref name="pmid27691985">{{jurnal manbasi|title=Childhood adversity and epigenetic regulation of glucocorticoid signaling genes: Associations in children and adults|journal=Development and Psychopathology|volume=28|issue=4pt2|pages=1319–1331|date=2016-yil noyabr|pmid=27691985|pmc=5330387|doi=10.1017/S0954579416000870}}</ref>. Koʻpayib borayotgan adabiyotlar shuni koʻrsatadiki, bolalarning yaqin munosabatlardagi jarohatlari va zoʻravonliklari nafaqat ularning bolalikdagi farovonligiga xavf tugʻdirishi, balki balogʻat yoshiga qadar davom etadigan davomli oqibatlarga olib kelishi mumkin<ref name="pmid10517053">{{jurnal manbasi|title=Child and adolescent abuse and neglect research: a review of the past 10 years. Part I: Physical and emotional abuse and neglect|url=https://archive.org/details/journal-american-academy-child-adolescent-psychiatry_1999-10_38_10/page/1214|journal=Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry|volume=38|issue=10|pages=1214–22|date=1999-yil oktabr|pmid=10517053|doi=10.1097/00004583-199910000-00009}}</ref>. Ushbu uzoq davom etadigan oqibatlar hissiyotlarni tartibga solish muammolarini oʻz ichiga olishi mumkin, ular keyinchalik bolalar va ota-onalarning oʻzaro taʼsiri va oʻrganilgan xatti-harakatlari orqali keyingi avlodlarga oʻtishi mumkin<ref>{{jurnal manbasi|title=Maternal early-life trauma and affective parenting style: the mediating role of HPA-axis function|journal=Archives of Women's Mental Health|volume=19|issue=1|pages=17–23|date=2016-yil fevral|pmid=25956587|doi=10.1007/s00737-015-0528-x}}</ref>. == Chidamlilik == Bolalikda yomon munosabatda boʻlish katta yoshdagi turli xil salbiy oqibatlarni sezilarli darajada bashorat qiladi<ref>{{jurnal manbasi|date=2004|title=Relationships between childhood maltreatment, adult health and psychiatric outcomes, and medical utilization|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-psychiatry_2004-07_65_7/page/n13|journal=Journal of Clinical Psychiatry|volume=65|pages=10–15}}</ref>. Biroq potentsial travmatik hodisaga duchor boʻlgan barcha bolalar ruhiy yoki jismoniy salomatlik bilan keyingi kurashlarni rivojlantirmaydi<ref name="Collishaw et al 2007"/>. Shu sababli, potensial travmatik hodisalarning taʼsirini kamaytiradigan va shaxsni potensial travmatik hodisaga duchor boʻlganidan keyin ruhiy salomatlik muammolarini rivojlanishidan himoya qiluvchi omillar mavjud. Bularga chidamlilik omillari deyiladi. Qiyinchiliklarga duch kelganda moslashuvchan rivojlanishni koʻrsatgan bolalar boʻyicha tadqiqotlar 1970-yillarda boshlangan va hozirgi kungacha davom etmoqda<ref name="Masten2001"/>. Chidamlilik „qiyin yoki tahdidli vaziyatlarga qaramay, muvaffaqiyatli moslashish jarayoni, qobiliyati yoki natijasi“ deb taʼriflanadi<ref name="Masten et al 1990">{{jurnal manbasi|title=Resilience and development: Contributions from the study of children who overcome adversity|url=https://archive.org/details/sim_development-and-psychopathology_1990_2_4/page/425|journal=Development and Psychopathology|date=1990-yil oktabr|volume=2|issue=4|pages=425–444|doi=10.1017/S0954579400005812}}</ref>. Chidamlilik konsepsiyasi ijobiy his-tuygʻularni boshdan kechirish salbiy his-tuygʻularni boshdan kechirishda umumiy jismoniy va psixologik farovonlikka, aniqrogʻi, travma reaksiyalariga nisbatan tiklovchi va profilaktik taʼsir koʻrsatadigan tadqiqotlardan kelib chiqadi<ref>{{jurnal manbasi|title=Cultivating positive emotions to optimize health and well-being|journal=Prevention & Treatment|date=2000|volume=3|pages=np|doi=10.1037/1522-3736.3.0001a|doi_brokendate=31-dekabr 2022-yil}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Psychological resilience and positive emotional granularity: examining the benefits of positive emotions on coping and health|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-personality_2004-12_72_6/page/1161|journal=Journal of Personality|volume=72|issue=6|pages=1161–90|date=2004-yil dekabr|pmid=15509280|pmc=1201429|doi=10.1111/j.1467-6494.2004.00294.x}}</ref>. Ushbu tadqiqot yoʻnalishi travmatik hodisani boshdan kechirgan shaxsning kamchiliklariga eʼtibor qaratishdan farqli oʻlaroq, chidamlilikni oshirishga qaratilgan tadbirlarni ishlab chiqishga yordam berdi<ref name="Masten2001" />. Chidamlilik [[Oʻzini oʻldirish|oʻz joniga qasd qilish]], ruhiy tushkunlik, tashvish va bolalikdagi travma taʼsiri bilan bogʻliq boshqa ruhiy salomatlik muammolari xavfini kamaytirishi aniqlandi<ref>{{jurnal manbasi|title=Resilience mitigates the suicide risk associated with childhood trauma|journal=Journal of Affective Disorders|volume=133|issue=3|pages=591–4|date=2011-yil oktabr|pmid=21621850|doi=10.1016/j.jad.2011.05.006}}</ref><ref name="Wingo et al 2010">{{jurnal manbasi|title=Moderating effects of resilience on depression in individuals with a history of childhood abuse or trauma exposure|journal=Journal of Affective Disorders|volume=126|issue=3|pages=411–4|date=2010-yil noyabr|pmid=20488545|pmc=3606050|doi=10.1016/j.jad.2010.04.009}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Childhood adversity and adult depression: The protective role of psychological resilience|journal=Child Abuse & Neglect|volume=64|pages=89–100|date=2017-yil fevral|pmid=28056359|doi=10.1016/j.chiabu.2016.12.012}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Anxiety among adults with a history of childhood adversity: Psychological resilience moderates the indirect effect of emotion dysregulation|journal=Journal of Affective Disorders|volume=217|pages=144–152|date=2017-yil avgust|pmid=28410477|doi=10.1016/j.jad.2017.03.047}}</ref>. Chidamliligi yuqori boʻlgan shaxs potentsial travmatik hodisani boshdan kechirganda uning nisbiy faoliyat darajasi potensial travmatik hodisaga duchor boʻlishdan oldin namoyon boʻlgan faoliyat darajasidan sezilarli darajada chetga chiqmaydi<ref name="Masten et al 1990"/>. Bundan tashqari, oʻsha odam potensial shikastli tajribadan kamroq bardoshli deb aytish mumkin boʻlgan shaxsga qaraganda tezroq va muvaffaqiyatli tuzalib ketishi mumkin<ref name="Masten et al 1990" />. Bolalarda faoliyat darajasi bolaning oʻzini oʻzi shu yoshdagi bolaning rivojlanishiga mos keladigan tarzda tutishda davom etishi bilan ishlaydi<ref name="Masten2001"/>. Faoliyat darajasi, shuningdek, ruhiy tushkunlik, tashvish, travmadan keyingi stress buzilishi va boshqalar kabi ruhiy kasalliklarning mavjudligi bilan oʻlchanadi<ref name="Collishaw et al 2007"/>. === Chidamlilikka taʼsir qiluvchi omillar === Moslashuvchanlikka taʼsir qiluvchi omillar orasida ijtimoiy-iqtisodiy maqom kabi madaniy omillar mavjud boʻlib, koʻproq resurslarga ega boʻlish, odatda, jarohatlarga nisbatan koʻproq chidamlilikka tenglashadi<ref name="Masten2001">{{jurnal manbasi|title=Ordinary magic. Resilience processes in development|url=https://archive.org/details/sim_american-psychologist_2001-03_56_3/page/227|journal=The American Psychologist|volume=56|issue=3|pages=227–38|date=2001-yil mart|pmid=11315249|doi=10.1037/0003-066x.56.3.227}}</ref>. Bundan tashqari, potentsial travmatik tajribaning taʼsir darajasi va davomiyligi bolalik travmasi natijasida salbiy oqibatlarni boshdan kechirish ehtimoliga taʼsir qiladi<ref name="Collishaw et al 2007">{{jurnal manbasi|title=Resilience to adult psychopathology following childhood maltreatment: evidence from a community sample|url=https://archive.org/details/sim_child-abuse-neglect_2007-03_31_3/page/211|journal=Child Abuse & Neglect|volume=31|issue=3|pages=211–29|date=2007-yil mart|pmid=17399786|doi=10.1016/j.chiabu.2007.02.004}}</ref><ref name="Wingo et al 2010"/>. Chidamlilikka taʼsir qilmaydigan omillardan biri bu jinsdir, erkaklar ham, ayollar ham xavf va himoya omillariga teng darajada sezgir<ref name="Collishaw et al 2007" />. Kognitiv qobiliyat ham chidamlilikning bashoratchisi emas<ref name="Collishaw et al 2007" />. Qoʻshilish shaxsning nisbiy chidamliligini baholashda eʼtiborga olish kerak boʻlgan eng muhim omillardan biri ekanligi koʻrsatilgan<ref name="Collishaw et al 2007"/>. Samarali kurash strategiyalariga ega boʻlgan kattalar bilan xavfsiz bogʻlangan bolalar, ehtimol, bolalik davridagi noqulay tajribalarni (ACE) moslashuvchan tarzda boshdan kechirishgan<ref name="Masten2001"/>. Butun umr davomida (shu jumladan, oʻsmirlik va balogʻat yoshida) ishonchli qoʻshilish chidamlilikni rivojlantirish va saqlashda bir xil darajada muhim koʻrinadi<ref name="Collishaw et al 2007" />. Oʻsmirlik davrida oʻz tengdoshlari bilan ishonchli bogʻlanish, ayniqsa, chidamlilikning kuchli prognozidir<ref name="Collishaw et al 2007" />. Zoʻravonlik kontekstida, bu xavfsiz qoʻshimchalar zoʻravonlikka uchragan bolalar boshqalarni ishonchsiz deb bilish darajasini pasaytiradi deb oʻylashadi<ref name="Collishaw et al 2007" />. Boshqacha qilib aytadigan boʻlsak, zoʻravonlikka uchragan baʼzi bolalar boshqa odamlarni xavfli va ishonchli deb bilishni boshlagan boʻlsa-da, sogʻlom munosabatlarni rivojlantirish va saqlashga qodir boʻlgan bolalar bunday qarashlarga ega boʻlish ehtimoli kamroq. Bolalik, oʻsmirlik va balogʻat yoshida travmatizmni boshdan kechirgan, lekin ayni paytda bir nechta odamlar guruhlari (mohiyatiga koʻra, kattalar, tengdoshlar, ishqiy sheriklar va boshqalar) bilan sogʻlom bogʻlanishni boshdan kechirgan bolalar ayniqsa chidamli boʻladilar<ref name="Collishaw et al 2007" />. Shaxsiyat, shuningdek, bolalik davridagi zoʻravonlik natijasida kattalar psixopatologiyasining rivojlanishiga (yoki rivojlanishning yetishmasligiga) taʼsir qiladi<ref name="Collishaw et al 2007"/>. Nevrotizm boʻyicha past ball olgan shaxslar, potentsial travmatik hodisaga duchor boʻlganidan keyin psixopatologiya, jinoiy faoliyat va yomon jismoniy salomatlik kabi kamroq salbiy natijalarni koʻrsatadi<ref name="Collishaw et al 2007" />. Bundan tashqari, tajribaga ochiqlik, vijdonlilik va ekstraversiya boʻyicha yuqori ballga ega boʻlgan shaxslar bolalikdagi travma taʼsiriga nisbatan chidamliroq ekanligi aniqlandi<ref>{{jurnal manbasi|title=Adaptational Style and Dispositional Structure: Coping in the Context of the Five-Factor Model|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-personality_1996-12_64_4/page/737|journal=Journal of Personality|date=1996-yil dekabr|volume=64|issue=4|pages=737–774|doi=10.1111/j.1467-6494.1996.tb00943.x}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Relationship of resilience to personality, coping, and psychiatric symptoms in young adults|url=https://archive.org/details/sim_behaviour-research-and-therapy_2006-04_44_4/page/585|journal=Behaviour Research and Therapy|volume=44|issue=4|pages=585–99|date=2006-yil aprel|pmid=15998508|doi=10.1016/j.brat.2005.05.001}}</ref>. === Chidamlilikni oshirish === Moslashuvchanlik haqidagi eng keng tarqalgan notoʻgʻri tushunchalardan biri shundaki, chidamlilik koʻrsatadigan odamlar qandaydir tarzda maxsus yoki gʻayrioddiy xususiyatlarga egadir<ref name="Masten2001"/>. Muvaffaqiyatli moslashish yoki chidamlilik bolalar orasida juda keng tarqalgan<ref name="Masten2001" />. Bu qisman bolalik rivojlanishining tabiiy moslashuvchanligi bilan bogʻliq. Shunday qilib, chidamlilik bolaning tugʻma chidamliligiga putur yetkazadigan omillardan himoya qilish orqali yaxshilanadi<ref name="Masten2001" />. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, jarohatlarga duchor boʻlgan bolalarga oʻzlarini xavfsiz his qiladigan va sogʻlom kattalar bilan ishonchli bogʻlana oladigan muhit bilan taʼminlash orqali chidamlilikni oshirish mumkin<ref name="Yates et al 2003">{{Kitob manbasi|doi=10.1017/cbo9780511615788.012|chapter=Rethinking Resilience: A Developmental Process Perspective|title=Resilience and Vulnerability|year=2003|pages=243–266|isbn=978-0-521-00161-8}}</ref>. Shu sababli, kuchli ota-ona va bola munosabatlarini ragʻbatlantiradigan aralashuvlar travmaning mumkin boʻlgan salbiy taʼsiriga qarshi buferlashda ayniqsa samaralidir<ref name="Yates et al 2003" />. Bundan tashqari, chidamlilik tadqiqotchilarining taʼkidlashicha, muvaffaqiyatli moslashish nafaqat natija, balki insonning butun umri davomida davom etadigan rivojlanish jarayonidir<ref name="Yates et al 2003"/>. Shunday qilib, chidamlilikni muvaffaqiyatli targʻib qilish ham insonning butun umri davomida davom etishi kerak. == Prognoz == Travma barcha bolalarga turlicha taʼsir qiladi. Shikastlangan baʼzi bolalarda sezilarli va uzoq davom etadigan muammolar paydo boʻladi, boshqalari esa minimal alomatlarga ega va tezroq tuzalib ketishi mumkin<ref>{{Kitob manbasi|title=Trauma-Informed Care in Behavioral Health Services|publisher=Center for Substance Abuse Treatment (US)|series=Trauma-Informed Care in Behavioral Health Services (Treatment Improvement Protocol (TIP) Series|location=Rockville (MD)|date=2014|chapter=Chapter 3, Understanding the Impact of Trauma.|chapterurl=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK207191/}}</ref>. Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, travmaning keng taʼsiriga qaramay, bolalar tuzalib ketishi va tiklanishi mumkin va travmadan xabardor qilingan parvarish va aralashuvlar „odatdagidek davolash“dan koʻra yaxshiroq natijalar beradi. Travma haqida maʼlumotga ega boʻlgan yordam — bu jarohat olgan odamlarning maxsus ehtiyojlarini qondiradigan tarzda xizmatlar yoki yordam koʻrsatish sifatida aniqlanadi<ref>{{Kitob manbasi|publisher=Substance Abuse and Mental Health Services Administration.|title=SAMHSA's Concept of Trauma and Guidance for a Trauma-Informed Approach|url=https://store.samhsa.gov/product/SAMHSA-s-Concept-of-Trauma-and-Guidance-for-a-Trauma-Informed-Approach/SMA14-4884|location=Rockville, MD|date=2014}}</ref>. == Shikastlanish turlari == === Hissiy zoʻravonlik === Hissiy zoʻravonlik koʻpincha ochiq va yashirin tarzda sodir boʻlishi mumkin boʻlgan shikastlanishning kam ifodalangan shaklidir. Hissiy zoʻravonlik hissiy manipulyatsiya, haqoratli soʻzlar, izolyatsiya, [[diskretizatsiya]], kamsitish va boshqalarning namunasi atrofida aylanadi, ular shaxsning oʻzini oʻzi qadrlashi, ideallari, qadriyatlari va haqiqatiga ichki taʼsir koʻrsatadi<ref>{{jurnal manbasi|date=1-may 1998-yil|title=The Impact of Childhood Emotional Abuse: An Extension of the Child Abuse and Trauma Scale|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0145213498000076|journal=Child Abuse & Neglect|language=inglizcha|volume=22|issue=5|pages=393–399|doi=10.1016/S0145-2134(98)00007-6|issn=0145-2134|last=Kent|first1=Angela|last2=Waller|first2=Glenn|pmid=9631251}}</ref>. Bolalardagi hissiy zoʻravonlik bolalik davridagi travma va hissiy zoʻravon oilada oʻsayotganda yoki hissiy zoʻravon shaxslar bilan munosabatda boʻlgan bolalarga taʼsiri bilan bogʻliq alohida muammodir<ref>{{jurnal manbasi|last=Thompson|first1=Anne E.|last2=Kaplan|first2=Carole A.|date=1996|title=Childhood Emotional Abuse|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0007125000066903/type/journal_article|journal=British Journal of Psychiatry|language=inglizcha|volume=168|issue=2|pages=143–148|doi=10.1192/bjp.168.2.143|pmid=8837902|issn=0007-1250}}</ref>. === Bezorilik === Bezorilik — jismoniy yoki ijtimoiy jihatdan kamroq kuchga ega boʻlgan shaxsga jismoniy yoki psixologik zarar etkazish niyatida har qanday sababsiz harakat. Bezorilik koʻpincha takrorlanadigan va odatiy hol boʻlib, shaxsan yoki onlayn tarzda sodir boʻlishi mumkin boʻlgan taʼqib qilishning bir shaklidir<ref>{{Veb manbasi|sana=26-mart 2018-yil|sarlavha=Bullying|url=https://www.nctsn.org/what-is-child-trauma/trauma-types/bullying|qaralgan sana=26-oktabr 2020-yil|ish=The National Child Traumatic Stress Network|til=inglizcha}}</ref>. Bolalikda zoʻravonlik oʻsmirlikning keyingi bosqichiga taʼsir qilishi mumkin boʻlgan zarar yoki qaygʻu va taʼlimga zarar yetkazishi mumkin<ref>{{jurnal manbasi|title=Consequences of Childhood Bullying on Mental Health and Relationships for Young Adults|journal=Journal of Child and Family Studies|date=2019-yil sentabr|volume=28|issue=9|pages=2379–2389|doi=10.1007/s10826-018-1197-y}}</ref>. Jabrlanuvchi, zoʻravon yoki guvoh sifatida zoʻravonlikdagi ishtiroki bolalarning farovonligiga tahdid solishi mumkin. Bezorilik ovqatlanish buzilishining rivojlanishi uchun xavf omili boʻlishi mumkin, u HPA oʻqining ishlashiga va kattalardagi faoliyatga ham taʼsir qilishi mumkin. Bu [[yalligʻlanish]], [[diabet]] va yurak muammolari xavfi kabi jismoniy muammolar va tashvish, depressiya, [[agorafobiya]], vahima buzilishi, giyohvand moddalarniisteʼmol qilish va PTSD kabi ruhiy salomatlik muammolari xavfini oshiradi<ref>{{jurnal manbasi|title=Adult psychiatric outcomes of bullying and being bullied by peers in childhood and adolescence|url=https://archive.org/details/sim_jama-psychiatry_2013-04_70_4/page/419|journal=JAMA Psychiatry|volume=70|issue=4|pages=419–26|date=2013-yil aprel|pmid=23426798|pmc=3618584|doi=10.1001/jamapsychiatry.2013.504}}</ref>. === Jamiyat zoʻravonligi === Bevosita zoʻravonlikdan farqli oʻlaroq, jamiyatdagi zoʻravonlik jarohati har doim ham bolada toʻgʻridan-toʻgʻri davom etavermaydi, aksincha, guruh zoʻravonligi, maktabdagi otishmalar, tartibsizliklar yoki politsiya zoʻravonligi kabi jamiyatdagi zoʻravon harakatlar va xatti-harakatlarga duchor boʻlish natijasi sanaladi<ref>{{Veb manbasi|sana=8-dekabr 2017-yil|sarlavha=Community Violence|url=https://www.nctsn.org/what-is-child-trauma/trauma-types/community-violence|qaralgan sana=26-oktabr 2020-yil|ish=The National Child Traumatic Stress Network|til=inglizcha}}</ref>. Jamoatchilik zoʻravonligiga toʻgʻridan-toʻgʻri yoki bilvosita taʼsir qilish bolalar va oʻsmirlarning ruhiy salomatligiga salbiy taʼsir koʻrsatadigan koʻplab salbiy natijalar bilan bogʻliq, travma bilan bogʻliq alomatlar<ref name=":9">{{jurnal manbasi|title=Community violence: a meta-analysis on the effect of exposure and mental health outcomes of children and adolescents|url=https://archive.org/details/sim_development-and-psychopathology_2009-01_21_1/page/227|journal=Development and Psychopathology|volume=21|issue=1|pages=227–59|date=2009-yil yanvar|pmid=19144232|doi=10.1017/S0954579409000145}}</ref>, akademik muammolar<ref>{{jurnal manbasi|title=Psychological symptoms linking exposure to community violence and academic functioning in African American adolescents|journal=Journal of Youth and Adolescence|volume=42|issue=2|pages=250–62|date=2013-yil fevral|pmid=23277294|pmc=4865382|doi=10.1007/s10964-012-9895-z}}</ref>, giyohvand moddalarni isteʼmol qilish<ref>{{jurnal manbasi|title=Violence exposure and substance use in adolescents: findings from three countries|url=https://archive.org/details/sim_pediatrics_2003-03_111_3/page/535|journal=Pediatrics|volume=111|issue=3|pages=535–40|date=2003-yil mart|pmid=12612233|doi=10.1542/peds.111.3.535}}</ref> va oʻz joniga qasd qilish gʻoyalari<ref>{{jurnal manbasi|title=Longitudinal associations between community violence exposure and suicidality|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-adolescent-health_2008-10_43_4/page/380|journal=The Journal of Adolescent Health|volume=43|issue=4|pages=380–6|date=2008-yil oktabr|pmid=18809136|pmc=2605628|doi=10.1016/j.jadohealth.2008.02.015}}</ref> shular jumlasidandir. Dalillar shuni koʻrsatadiki, zoʻravonlik koʻproq zoʻravonlikni keltirib chiqaradi; jamiyatdagi zoʻravonlikka guvoh boʻlgan bolalar rivojlanish davrlarida, jumladan, erta<ref name=":9"/> va oʻrta bolalik<ref>{{jurnal manbasi|title=Community violence exposure, social cognition, and aggression among urban elementary school children|url=https://archive.org/details/sim_child-development_september-october-2003_74_5/page/1561|journal=Child Development|volume=74|issue=5|pages=1561–76|date=2003-yil oktabr|pmid=14552414|doi=10.1111/1467-8624.00623}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Community violence exposure and children's social adjustment in the school peer group: the mediating roles of emotion regulation and social cognition|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-consulting-and-clinical-psychology_2000-08_68_4/page/670|journal=Journal of Consulting and Clinical Psychology|volume=68|issue=4|pages=670–83|date=2000-yil avgust|pmid=10965642|doi=10.1037/0022-006x.68.4.670}}</ref>, shuningdek, oʻsmirlik davrida doimiy ravishda yuqori darajadagi tajovuzkorlik darajasini koʻrsatadi<ref>{{jurnal manbasi|title=Social–cognitive mediators of the association between community violence exposure and aggressive behavior|url=https://archive.org/details/sim_school-psychology-quarterly_2009-09_24_3/page/199|journal=School Psychology Quarterly|date=2009-yil sentabr|volume=24|issue=3|pages=199–210|doi=10.1037/a0017362}}</ref>. === Murakkab travma === {{Asosiy|Bolalarga nisbatan jinsiy zo’ravonlik}} Murakkab travma qurbonlikning koʻp va takroriy epizodlari yoki boshqa travmatik hodisalar taʼsiridan kelib chiqadi. Shikastlanishning koʻp shakllariga duchor boʻlgan odamlar koʻpincha bir nechta travma taʼsiriga duchor boʻlganlarga nisbatan keng koʻlamli qiyinchiliklarni koʻrsatadilar. Masalan, kognitiv asoratlar (dissosiatsiya), affektiv, somatik, xulq-atvor, munosabatlar va oʻz-oʻzini bogʻlash muammolari murakkab travmalarni boshdan kechirgan shaxslarda keng kuzatilgan<ref>{{jurnal manbasi|title=The need for inclusion of psychological trauma in the professional curriculum: A call to action|journal=Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy|date=2009|volume=1|issue=1|pages=3–23|doi=10.1037/a0015224}}</ref>. === Falokatlar === Tabiiy va texnogen ofatlar tajribasidan tashqari, ofat bilan bogʻliq jarohatlar, yaqinlarini yoʻqotish, falokat natijasida uy-joysizlik va qiyinchiliklar natijasida yuzaga kelgan buzilishlar va jamoat tuzilmalarining buzilishini oʻz ichiga oladi<ref>{{Veb manbasi|sana=25-yanvar 2018-yil|sarlavha=Disasters|url=https://www.nctsn.org/what-is-child-trauma/trauma-types/disasters|qaralgan sana=26-oktabr 2020-yil|ish=The National Child Traumatic Stress Network|til=inglizcha}}</ref>. Tabiiy ofatga taʼsir qilish, ayniqsa bolalarda, turli xil noqulay oqibatlarga olib keladigan juda stressli tajribadir<ref>{{jurnal manbasi|author2-link=Howard Osofsky|author3-link=Joy Osofsky|title=Katrina inspired disaster screenings and services: School-based trauma interventions|journal=Traumatology|date=2019-yil iyun|volume=25|issue=2|pages=133–141|doi=10.1037/trm0000178}}</ref>. Tabiiy ofatlarga taʼsir qilish bolalar va oʻsmirlarning yomon psixologik salomatligi uchun xavf omilidir. Psixologik alomatlar vaqt oʻtishi bilan pasayadi, biroq bu tez sodir boʻladigan jarayon emas<ref>{{jurnal manbasi|title=Children exposed to a natural disaster: psychological consequences eight years after 2004 tsunami|journal=Nordic Journal of Psychiatry|volume=72|issue=1|pages=75–81|date=2018-yil yanvar|pmid=28990835|doi=10.1080/08039488.2017.1382569}}</ref>. === Intim sherigiga zoʻravonlik === Jamiyatdagi zoʻravonlikka oʻxshab, yaqin sheriklar bilan bogʻliq zoʻravonlik bilan bogʻliq jarohatlar toʻgʻridan-toʻgʻri bolada boʻlishi shart emas, lekin uy ichidagi zoʻravonlik, koʻpincha bir yoki bir nechta tarbiyachilar yoki oila aʼzolariga nisbatan zoʻravonlik taʼsiriga duchor boʻlishi mumkin. Bu koʻpincha bolaning bevosita jismoniy va hissiy zoʻravonligi bilan birga keladi<ref>{{Veb manbasi|sana=30-oktabr 2017-yil|sarlavha=Intimate Partner Violence|url=https://www.nctsn.org/what-is-child-trauma/trauma-types/intimate-partner-violence|qaralgan sana=26-oktabr 2020-yil|ish=The National Child Traumatic Stress Network|til=inglizcha}}</ref>. Hayotning dastlabki yillarida tarbiyachiga nisbatan zoʻravonlik va tahdidlarni koʻrish bolaning salomatligi va rivojlanishiga jiddiy taʼsir koʻrsatishi bilan bogʻliq. Bolalar uchun oqibatlarga psixologik tanglik, xulq-atvorning buzilishi, oʻz-oʻzini tartibga solishning buzilishi, ijtimoiy oʻzaro munosabatlardagi qiyinchiliklar va tartibsiz bogʻlanish kiradi<ref>{{jurnal manbasi|title=Exposure to domestic violence: A meta-analysis of child and adolescent outcomes|journal=Aggression and Violent Behavior|date=2008-yil mart|volume=13|issue=2|pages=131–140|doi=10.1016/j.avb.2008.02.005|url=https://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1320&context=psychfacpub}}</ref>. Shaxslararo zoʻravonlikka duchor boʻlgan, shaxslararo jarohatlarga ega boʻlgan bolalarda uzoq muddatli ruhiy salomatlik muammolarining rivojlanish ehtimoli koʻproq<ref>{{Citation|last=Lambert|first1=Hilary K.|title=Childhood Trauma as a Public Health Issue|date=2017|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-3-319-46138-0_3|journal=Evidence-Based Treatments for Trauma Related Disorders in Children and Adolescents|pages=49–66|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|access-date=22-sentabr 2021-yil|last2=Meza|first2=Rosemary|last3=Martin|first3=Prerna|last4=Fearey|first4=Eliot|last5=McLaughlin|first5=Katie A.|doi=10.1007/978-3-319-46138-0_3|isbn=978-3-319-46136-6}}</ref>. Intim sherik zoʻravonligini koʻrishning taʼsiri kichikroq bolalar uchun jiddiyroq boʻlishi mumkin. Yosh bolalar nafaqat jismoniy, balki hissiy jihatdan ham katta yoshdagi bolalarga qaraganda oʻz tarbiyachilariga toʻliq bogʻliqdirlar. Bu ularning normal nevrologik, psixologik va ijtimoiy rivojlanishi uchun zarurdir. Bu qaramlik ularning gʻamxoʻrlariga nisbatan zoʻravonlik guvohi boʻlish zaifligiga hissa qoʻshishi mumkin. === Tibbiy travma === Tibbiy travma, baʼzan „pediatrik tibbiy travmatik stress“ deb ataladigan bolalar va ularning oila aʼzolarining ogʻriq, jarohat, jiddiy kasallik, tibbiy muolajalar va invaziv yoki qoʻrqinchli davolash bilan bogʻliq tajribalarga psixologik va fiziologik javoblari majmuini anglatadi. Tibbiy travma bir yoki bir nechta tibbiy hodisalarga javob sifatida yuzaga kelishi mumkin<ref>{{jurnal manbasi|title=Posttraumatic stress following acute medical trauma in children: a proposed model of bio-psycho-social processes during the peri-trauma period|journal=Clinical Child and Family Psychology Review|volume=17|issue=4|pages=399–411|date=2014-yil dekabr|pmid=25217001|pmc=4319666|doi=10.1007/s10567-014-0174-2}}</ref>. Bolalar hali ham kognitiv qobiliyatlarni rivojlantirayotgan boʻladilar va shuning uchun ham ular maʼlumotni boshqacha qayta ishlaydilar. Ular ogʻriqni jazo bilan bogʻlashlari, notoʻgʻri ish qilganliklariga va bu ularning ogʻrigʻiga sabab boʻlganligiga ishonishlari mumkin<ref name="Locatelli2020">{{jurnal manbasi|title=Play therapy treatment of pediatric medical trauma: A retrospective case study of a preschool child|journal=International Journal of Play Therapy|date=2020-yil yanvar|volume=29|issue=1|pages=33–42|doi=10.1037/pla0000109}}</ref>. Bolalar oʻzlarining travmatik tibbiy tajribalari tufayli oʻz tarbiyachilari bilan bogʻlanishlarida buzilishlarga duch kelishlari mumkin. Bu bolaning yoshiga va ularning tibbiy qiyinchiliklarini tushunishiga bogʻliq. Misol uchun, yosh bola, agar ular dori-darmonlarni qabul qilish yoki shifokorga olib borish kabi bolaning ogʻrigʻiga sabab boʻlgan va hissa qoʻshgan harakatlarda ishtirok etishga majbur boʻlsa, ota-onasi tomonidan xiyonat qilinmoqda degan fikrga kelishi mumkin<ref name="Locatelli2020"/>. === Jismoniy zoʻravonlik === Bolaga nisbatan jismoniy zoʻravonlik — bu bolaga urish yoki boshqa yoʻllar bilan zarar yetkazish natijasida yuzaga keladigan jismoniy shikastlanish holatidir<ref>{{jurnal manbasi|title=Supplemental Material for Differences in Childhood Physical Abuse Reporting and the Association Between CPA and Alcohol Use Disorder in European American and African American Women|journal=Psychology of Addictive Behaviors|date=2016|pages=adb0000174.supp|doi=10.1037/adb0000174.supp}}</ref>. Bu holat tasodifiy emas deb hisoblanadi. Jarohatlar yengil koʻkarishdan tortib suyaklarning sinishi, bosh suyagi sinishi va hatto oʻlimgacha yetishi mumkin<ref name="Kolko Child Physical Abuse">{{Kitob manbasi|chapter=Child Physical Abuse|pages=21–50|chapterurl=https://books.google.com/books?id=5LohmJRW2DwC&pg=PA21|title=The APSAC Handbook on Child Maltreatment|date=2001|publisher=SAGE Publications|isbn=978-0-7619-1991-9}}</ref>. Bolalarga nisbatan jismoniy zoʻravonlikning qisqa muddatli oqibatlari orasida sinishlar<ref>{{jurnal manbasi|title=Fractures in infants: one in four is non-accidental|journal=Child Abuse Review|date=2003-yil noyabr|volume=12|issue=6|pages=384–391|doi=10.1002/car.806}}</ref>, kognitiv yoki aqliy nuqsonlar, ijtimoiy koʻnikmalarning yetishmasligi, [[Travmadan keyingi stress buzilishi|TSSB]], boshqa psixiatrik kasalliklar<ref name="Kolko Child Physical Abuse" />, kuchaygan tajovuzkorlik va tashqi xatti-harakatlar<ref>{{jurnal manbasi|title=Dimensions of child maltreatment and children's adjustment: contributions of developmental timing and subtype|url=https://archive.org/details/sim_development-and-psychopathology_fall-2001_13_4/page/759|journal=Development and Psychopathology|volume=13|issue=4|pages=759–82|date=2001-yil dekabr|pmid=11771907|doi=10.1017/s0954579401004023}}</ref>, tashvish, xavf-xatarli xatti-harakatlar va oʻz joniga qasd qilish harakati<ref>{{jurnal manbasi|title=Psychosocial Characterization of Physically Abused Children from Low Socioeconomic Households in Comparison to Neglected and Nonmaltreated Children|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-child-and-family-studies_2002-12_11_4/page/441|journal=Journal of Child and Family Studies|date=1-dekabr 2002-yil|volume=11|issue=4|pages=441–453|doi=10.1023/A:1020983308496}}</ref> kabilar mavjud. Uzoq muddatli oqibatlarga boshqalarga ishonishning qiyinligi, oʻzini past baho berish, tashvish, jismoniy muammolar, gʻazab, tajovuzni ichkilashtirish, depressiya, shaxslararo qiyinchiliklar va giyohvand moddalarni isteʼmol qilish kabilar kiradi. === Qochqin jarohati === Qochqinlik bilan bogʻliq bolalik jarohati urush, quvgʻin yoki zoʻravonlik tufayli sodir boʻlishi mumkin<ref>{{Veb manbasi|sana=25-yanvar 2018-yil|sarlavha=Refugee Trauma|url=https://www.nctsn.org/what-is-child-trauma/trauma-types/refugee-trauma|qaralgan sana=26-oktabr 2020-yil|ish=The National Child Traumatic Stress Network|til=inglizcha}}</ref>. Qochqin yoshlar oʻrtasida olib borilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, urush bilan bogʻliq jarohatlarga yuqori darajada taʼsir koʻrsatadi va bu tajribalar bolalarning ruhiy salomatligi uchun chuqur salbiy oqibatlarini aniqladi. Qochqin bolalarda travmani boshdan kechirishning baʼzi natijalari xulq-atvor muammolari, kayfiyat va tashvishlarning buzilishi, TSSB va moslashishda qiyinchiliklardir<ref>{{jurnal manbasi|title=Trauma history and psychopathology in war-affected refugee children referred for trauma-related mental health services in the United States|journal=Journal of Traumatic Stress|volume=25|issue=6|pages=682–90|date=2012-yil dekabr|pmid=23225034|doi=10.1002/jts.21749}}</ref>. === Ajralish jarohati === Ajralish jarohati<ref>{{jurnal manbasi|title=Symbolisierung früher Trennungstraumata und Neubildung von Repräsentanzen|trans_title=Symbolization of early separation traumas and the formation of new representations|journal=Psyche|date=2010|volume=64|issue=1|pages=1–33|url=https://elibrary.klett-cotta.de/article/99.120105/ps-64-1-1?pid=99.120105|language=de}}</ref> — bu nevrologik rivojlanishni buzadigan va oʻlimga olib kelishi mumkin boʻlgan bogʻlanish munosabatlaridagi buzilish<ref>{{jurnal manbasi|date=2000|title=Failure-to-thrive is associated with disorganized infant-mother attachment and unresolved maternal attachment|url=https://archive.org/details/sim_infant-mental-health-journal_november-december-2000_21_6/page/428|journal=[[Infant Mental Health Journal]]|volume=21|issue=6|pages=428–442|doi=10.1002/1097-0355(200011/12)21:6<428::aid-imhj2>3.0.co;2-b}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|title=Institutional childcare and the affective deficiency syndrome: consequences on growth, nutrition and development|journal=Early Human Development|volume=65 Suppl|pages=S145-52|date=2001-yil noyabr|pmid=11755045|doi=10.1016/s0378-3782(01)00216-x}}</ref>. Qarovchidan surunkali ajralish bola uchun juda shikast boʻlishi mumkin<ref>{{jurnal manbasi|display-authors=6|date=1-may 2005-yil|title=Complex Trauma in Children and Adolescents|url=https://archive.org/details/sim_psychiatric-annals_2005-05_35_5/page/390|journal=Psychiatric Annals|volume=35|issue=5|pages=390–398|doi=10.3928/00485713-20050501-05}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|date=1986|title=The Psychiatric Effects of Massive Trauma on Cambodian Children: I. The Children|journal=Journal of the American Academy of Child Psychiatry|volume=25|issue=3|pages=370–376|doi=10.1016/s0002-7138(09)60259-4}}</ref>. Bundan tashqari, alohida bolalik travmasini boshdan kechirgan holda, ota-onadan yoki qarovchi shaxsidan ajralish, shuningdek, bolaning bogʻlanish xavfsizligiga chidamli taʼsir koʻrsatishi mumkin<ref name=":17">{{jurnal manbasi|last=Bryant|first1=R. A.|last2=Creamer|first2=M.|last3=O'Donnell|first3=M.|last4=Forbes|first4=D.|last5=Felmingham|first5=K. L.|last6=Silove|first6=D.|last7=Malhi|first7=G.|last8=Hoof|first8=M. van|last9=McFarlane|first9=A. C.|date=2017-yil avgust|title=Separation from parents during childhood trauma predicts adult attachment security and post-traumatic stress disorder|url=https://www.cambridge.org/core/journals/psychological-medicine/article/abs/separation-from-parents-during-childhood-trauma-predicts-adult-attachment-security-and-posttraumatic-stress-disorder/1A276EB81F24C50729F72A29CB084D89|journal=Psychological Medicine|language=inglizcha|volume=47|issue=11|pages=2028–2035|doi=10.1017/S0033291717000472|pmid=28535839|issn=0033-2917}}</ref>. Bu keyinchalik travmadan keyingi kattalar simptomologiyasining rivojlanishi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin<ref name=":17" />. === Travmatik qaygʻu === Travmatik qaygʻu anʼanaviy qaygʻu jarayonidan ajralib turadi, chunki bola kundalik hayotga dosh bera olmaydi, hatto oʻlim holatlaridan tashqarida yaqin kishini eslay olmaydi. Bu koʻpincha oʻlim, toʻsatdan kasallik yoki zoʻravonlik harakati natijasida sodir boʻlishi mumkin<ref>{{Veb manbasi|sana=25-yanvar 2018-yil|sarlavha=Traumatic Grief|url=https://www.nctsn.org/what-is-child-trauma/trauma-types/traumatic-grief|qaralgan sana=26-oktabr 2020-yil|ish=The National Child Traumatic Stress Network|til=inglizcha}}</ref>. == Davolash == Bolalik travmasining sogʻliqqa taʼsirini parvarish va davolash orqali yumshatish mumkin<ref name=":1"/><ref name=":2">{{jurnal manbasi|last=Ehring|first1=Thomas|last2=Welboren|first2=Renate|last3=Morina|first3=Nexhmedin|last4=Wicherts|first4=Jelte M.|last5=Freitag|first5=Janina|last6=Emmelkamp|first6=Paul M. G.|date=2014-yil dekabr|title=Meta-analysis of psychological treatments for posttraumatic stress disorder in adult survivors of childhood abuse|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25455628|journal=Clinical Psychology Review|volume=34|issue=8|pages=645–657|doi=10.1016/j.cpr.2014.10.004|issn=1873-7811|pmid=25455628}}</ref><ref name=":3"/>. Bolalik travmasini davolashning koʻplab usullari mavjud, jumladan, psixosotsial muolajalar va [[Farmakologiya|farmakologik muolajalar]]<ref name=":1"/><ref name=":2"/><ref name=":3"/>, Psixosotsial muolajalar [[psixoterapiya]] kabi shaxslarga qaratilgan yoki maktab miqyosidagi aralashuvlar kabi kengroq aholiga moʻljallangan boʻlishi mumkin<ref name=":1" /><ref name=":10">{{jurnal manbasi|title=Systematic Review of School-Wide Trauma-Informed Approaches|journal=Journal of Child & Adolescent Trauma|year=2021|doi=10.1007/s40653-020-00321-1|last=Avery|first1=Julie C.|last2=Morris|first2=Heather|last3=Galvin|first3=Emma|last4=Misso|first4=Marie|last5=Savaglio|first5=Melissa|last6=Skouteris|first6=Helen|volume=14|issue=3|pages=381–397|pmid=34471456|pmc=8357891}}</ref>. Mavjud dalillarni oʻrganish (tizimli sharhlar) davolashning koʻp turlari<ref>{{jurnal manbasi|last=van der Kolk|first1=Bessel A|date=2003-yil aprel|title=The neurobiology of childhood trauma and abuse|url=http://dx.doi.org/10.1016/s1056-4993(03)00003-8|journal=Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America|volume=12|issue=2|pages=293–317|doi=10.1016/s1056-4993(03)00003-8|pmid=12725013|issn=1056-4993}}</ref> samarali ekanligini koʻrsatgan boʻlsa-da, travmaga yoʻnaltirilgan kognitiv xulq-atvor terapiyasi<ref>{{jurnal manbasi|last=De Bellis|first1=Michael D.|last2=Zisk|first2=Abigail|date=2014-yil aprel|title=The Biological Effects of Childhood Trauma|url=http://dx.doi.org/10.1016/j.chc.2014.01.002|journal=Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America|volume=23|issue=2|pages=185–222|doi=10.1016/j.chc.2014.01.002|pmid=24656576|pmc=3968319|issn=1056-4993}}</ref> bolalik travmasini davolashda eng samarali boʻlishi mumkin<ref name=":3" /><ref name=":4">{{jurnal manbasi|title=First-line therapy for post-traumatic stress disorder: A systematic review of cognitive behavioural therapy and psychodynamic approaches|journal=Counselling and Psychotherapy Research|volume=18|issue=3|pages=237–250|date=2018-yil sentabr|pmid=30147450|pmc=6099301|doi=10.1002/capr.12174}}</ref>. Bundan farqli oʻlaroq, boshqa tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, [[Farmakologiya|farmakologik]] terapiya bolalik travmasini davolash uchun psixososyal terapiyaga qaraganda kamroq samarali boʻlishi mumkin<ref name=":1"/><ref name=":3">{{jurnal manbasi|last=Coventry|first1=Peter A.|last2=Meader|first2=Nick|last3=Melton|first3=Hollie|last4=Temple|first4=Melanie|last5=Dale|first5=Holly|last6=Wright|first6=Kath|last7=Cloitre|first7=Marylène|last8=Karatzias|first8=Thanos|last9=Bisson|first9=Jonathan|date=2020-yil avgust|title=Psychological and pharmacological interventions for posttraumatic stress disorder and comorbid mental health problems following complex traumatic events: Systematic review and component network meta-analysis|journal=PLOS Medicine|volume=17|issue=8|pages=e1003262|doi=10.1371/journal.pmed.1003262|issn=1549-1676|pmc=7446790|pmid=32813696}}</ref>. Nihoyat, erta aralashuv bolalik travmasining salomatlik salbiy oqibatlarini sezilarli darajada kamaytirishi mumkin<ref>{{jurnal manbasi|title=A paradigm shift in responding to children who have experienced trauma: The Australian treatment and care for kids program|journal=Children and Youth Services Review|date=2018-yil noyabr|volume=94|pages=525–534|doi=10.1016/j.childyouth.2018.08.031}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Oosterbaan|first1=Veerle|last2=Covers|first2=Milou L. V.|last3=Bicanic|first3=Iva A. E.|last4=Huntjens|first4=Rafaële J. C.|last5=de Jongh|first5=Ad|date=2019|title=Do early interventions prevent PTSD? A systematic review and meta-analysis of the safety and efficacy of early interventions after sexual assault|journal=European Journal of Psychotraumatology|volume=10|issue=1|pages=1682932|doi=10.1080/20008198.2019.1682932|issn=2000-8066|pmc=6853210|pmid=31762949}}</ref>. === Psixosotsial muolajalar === ==== Kognitiv xulq-atvor terapiyasi ==== Kognitiv xulq-atvor terapiyasi [[Travmadan keyingi stress buzilishi|TSSB]] uchun tanlangan psixologik davolash usuli boʻlib, eng yaxshi davolash koʻrsatmalari tomonidan tavsiya etiladi<ref name=":4"/>. CBTning maqsadi bemorlarga his-tuygʻularini yaxshiroq nazorat qilish uchun oʻz fikrlarini, eʼtiqodlarini va munosabatlarini oʻzgartirishga yordam berishdir<ref name=":5">{{jurnal manbasi|last=Harris|first1=Stephanie|date=19-oktabr 2012-yil|title=Cognitive Behavioural Therapy: Basics and Beyond (2nd edn.) Judith S. Beck New York: The Guilford Press, 2011. pp. 391, £34.99 (hb)|isbn=978-160918-504-6|url=http://dx.doi.org/10.1017/s135246581200094x|journal=Behavioural and Cognitive Psychotherapy|volume=41|issue=1|pages=124–125|doi=10.1017/s135246581200094x|issn=1352-4658}}</ref>. Bundan tashqari, u bemorlarga jarohatni yaxshiroq yengishga va muammolarni hal qilish koʻnikmalarini yaxshilashga yordam berish uchun tuzilgan<ref name=":5" />. Koʻpgina tadqiqotlar CBT TSSB ni davolashdan oldingi darajadan simptomlarni kamaytirish va diagnostik tiklanish nuqtai nazaridan samarali ekanligini isbotlaydi<ref name=":1"/><ref name=":3"/><ref>{{Kitob manbasi|date=18-dekabr 2008-yil|title=Treatment of Posttraumatic Stress Disorder|publisher=The National Academies Press|url=http://dx.doi.org/10.17226/11955|doi=10.17226/11955|isbn=978-0-309-10926-0}}</ref>. Tegishli davolash toʻsiqlari orasida stigma, narx, geografiya va davolanishning yetarli emasligi kabilar mavjud<ref>{{jurnal manbasi|title=Internet-based cognitive behavioural therapy (iCBT) for posttraumatic stress disorder versus waitlist control: study protocol for a randomised controlled trial|journal=Trials|volume=16|issue=1|pages=544|date=2015-yil dekabr|pmid=26628268|pmc=4666048|doi=10.1186/s13063-015-1059-5}}</ref>. ==== Travmaga yoʻnaltirilgan kognitiv xatti-harakatlar terapiyasi ==== Travmaga yoʻnaltirilgan kognitiv xulq-atvor terapiyasi (TF-CBT) bolalar va oʻsmirlarda TSSB holatlarini davolash uchun moʻljallangan kognitiv xatti-harakatlar terapiyasining bir tarmogʻidir<ref name=":11">{{Kitob manbasi|title=Treating trauma and traumatic grief in children and adolescents|url=https://archive.org/details/treatingtraumatr0000cohe|publisher=Guilford Press|year=2006|isbn=9781462528400|location=New York}}</ref>. Ushbu davolash modeli KBT tamoyillarini travmaga sezgir yondashuvlar bilan birlashtiradi<ref>{{jurnal manbasi|last=Cohen|first1=Judith A.|last2=Mannarino|first2=Anthony P.|last3=Iyengar|first3=Satish|date=2011-yil yanvar|title=Community treatment of posttraumatic stress disorder for children exposed to intimate partner violence: a randomized controlled trial|journal=Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine|volume=165|issue=1|pages=16–21|doi=10.1001/archpediatrics.2010.247|issn=1538-3628|pmid=21199975}}</ref>. Bu bolaga travmani xavfsiz joyda mustaqil ravishda qayta ishlashga ruxsat berishdan oldin, agar mavjud boʻlsa, bolaga ham, ota-onaga ham travma belgilari bilan kurashish koʻnikmalarini joriy etishga yordam beradi<ref>{{jurnal manbasi|last=Cohen|first1=Judith A.|last2=Mannarino|first2=Anthony P.|date=2015-yil iyul|title=Trauma-focused Cognitive Behavior Therapy for Traumatized Children and Families|journal=Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America|volume=24|issue=3|pages=557–570|doi=10.1016/j.chc.2015.02.005|issn=1558-0490|pmc=4476061|pmid=26092739}}</ref>. Tadqiqotlar (tizimli sharhlar) travmaga yoʻnaltirilgan kognitiv xulq-atvor terapiyasi bolalik travmasining, xususan, TSSBning salbiy psixologik taʼsirini minimallashtirish uchun eng samarali davolash usullaridan biri ekanligini koʻrsatdi<ref name=":1"/><ref name=":3"/><ref name=":4"/><ref name=":6">{{jurnal manbasi|last=Bisson|first1=J.|last2=Andrew|first2=M.|editor1-first=Jonathan|editor1-last=Bisson|date=18-iyul 2007-yil|title=Psychological treatment of post-traumatic stress disorder (PTSD)|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17636720|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=3|pages=CD003388|doi=10.1002/14651858.CD003388.pub3|issn=1469-493X|pmid=17636720}}</ref>. ==== Koʻz harakati desensitizatsiyasi va qayta ishlash terapiyasi ==== [[Eye movement desensitization and reprocessing therapy|Koʻz harakatini desensitizatsiyalash va qayta ishlash terapiyasi]] (EMDR) — bu travmatik xotiralarni qayta ishlashga yordam berish uchun terapevtlar tomonidan qoʻllaniladigan usul<ref name=":7" />. Ushbu aralashuv bemorni shikastli xotiralarni eslab qolishini va his-tuygʻularini tartibga solishga yordam berish uchun koʻz harakati yoki barmoqni teginish kabi ikki tomonlama stimulyatsiyani qoʻllaydi<ref name=":7" />. Bemor xotiraga sezgir boʻlib qolganda va salbiy javob bermasdan uni eslay oladigan boʻlsa, jarayon tugallanadi<ref name=":7">{{jurnal manbasi|date=2007|title=EMDR, adaptive processing, and case conceptualization|url=https://connect.springerpub.com/content/sgremdr/1/2/68|journal=Journal of EMDR Practice and Research|volume=1|pages=68–87|doi=10.1891/1933-3196.1.2.68}}</ref>. Randomlashtirilgan nazorat ostida oʻtkazilgan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, EMDR bitta travmatik hodisaga duchor boʻlgan bolalarda TSSB belgilarini kamaytirdi va iqtisodiy jihatdan samarali boʻldi<ref>{{jurnal manbasi|last=de Roos|first1=Carlijn|last2=van der Oord|first2=Saskia|last3=Zijlstra|first3=Bonne|last4=Lucassen|first4=Sacha|last5=Perrin|first5=Sean|last6=Emmelkamp|first6=Paul|last7=de Jongh|first7=Ad|date=2017-yil noyabr|title=Comparison of eye movement desensitization and reprocessing therapy, cognitive behavioral writing therapy, and wait-list in pediatric posttraumatic stress disorder following single-incident trauma: a multicenter randomized clinical trial|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28660669|journal=Journal of Child Psychology and Psychiatry, and Allied Disciplines|volume=58|issue=11|pages=1219–1228|doi=10.1111/jcpp.12768|issn=1469-7610|pmid=28660669}}</ref>. Bundan tashqari, tadqiqotlar EMDR [[Travmadan keyingi stress buzilishi|TSSB]] uchun samarali davolash ekanligini koʻrsatdi<ref name=":6"/>. ==== Dialektik xulq-atvor terapiyasi ==== Dialektik xulq-atvor terapiyasi (DBT) oʻz-oʻziga zarar yetkazishning oldini olishga yordam beradi va kognitiv xulq-atvor va aql-idrok usullarining kombinatsiyasi orqali tajribadan qochish va ifodalangan gʻazabni kamaytirish orqali shaxslararo faoliyatni yaxshilashga yordam beradi. ==== Haqiqiy hayot qahramonlari ==== [[Real life heroes|Haqiqiy hayot qahramonlari]] (RLH) davolash usuli murakkab [[TSSB]] bilan ogʻrigan bolalar uchun ketma-ket, biriktirishga qaratilgan davolash aralashuvi boʻlib, u 3 asosiy komponentga qaratilgan: taʼsirni tartibga solish, hissiy jihatdan qoʻllab-quvvatlovchi munosabatlar va chidamlilik uchun resurslar va koʻnikmalarni shakllantirish uchun hayot tarixi integratsiyasi<ref>{{jurnal manbasi|last=Kagan|first1=Richard|last2=Spinazzola|first2=Joseph|date=2013-yil oktabr|title=Real Life Heroes in Residential Treatment: Implementation of an Integrated Model of Trauma and Resiliency-Focused Treatment for Children and Adolescents with Complex PTSD|url=http://link.springer.com/10.1007/s10896-013-9537-6|journal=Journal of Family Violence|language=inglizcha|volume=28|issue=7|pages=705–715|doi=10.1007/s10896-013-9537-6|issn=0885-7482}}</ref>. 126 nafar bola ishtirokida oʻtkazilgan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, Real Life Heroes davolash usuli TSSB alomatlarini kamaytirish va xulq-atvor muammolarini yaxshilashda samarali boʻladi<ref>{{jurnal manbasi|last=Kagan|first1=Richard|last2=Henry|first2=James|last3=Richardson|first3=Margaret|last4=Trinkle|first4=Joanne|last5=LaFrenier|first5=Audrey|date=2014-yil sentabr|title=Evaluation of Real Life Heroes treatment for children with complex PTSD.|url=http://doi.apa.org/getdoi.cfm?doi=10.1037/a0035879|journal=Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy|language=inglizcha|volume=6|issue=5|pages=588–596|doi=10.1037/a0035879|issn=1942-969X}}</ref>. ==== Hikoya-hissiyot jarayonini kodlash tizimi ==== [[Narrative-emotion process coding system|Hikoya-hissiyot jarayonini kodlash tizimi]] (NEPCS) sakkizta mijoz belgilarini aniqlaydigan xatti-harakat kodlash tizimidir: mavhum hikoya, boʻsh hikoya, hikoya qilinmagan his-tuygʻular, inchoate hikoya, bir xil eski hikoya, raqobatdosh syujetlar hikoyasi, kutilmagan natijalar hikoyasi va kashfiyot hikoyasi. Har bir marker oʻziga xos hikoya va hissiyot jarayoni koʻrsatkichlari videotasvirga olingan terapiya seanslaridan olingan bir daqiqalik vaqt segmentlarida ifodalanganlik darajasiga qarab farq qiladi. Rivoyat va hissiy ifodaning yaxshilangan integratsiyasi ilgari murakkab travmadan tiklanish bilan bogʻliq edi<ref>{{jurnal manbasi|date=2-aprel 2016-yil|title=Narrative and emotion integration processes in emotion-focused therapy for complex trauma: an exploratory process-outcome analysis|journal=Person-Centered & Experiential Psychotherapies|volume=15|issue=2|pages=67–94|doi=10.1080/14779757.2015.1132756}}</ref>. ==== Qoʻshimchalar, oʻz-oʻzini tartibga solish va vakolat doirasi ==== [[Attachment, Self-Regulation, and Competency|Qoʻshimchalar, oʻz-oʻzini tartibga solish va malaka]] (ARC) asosi — bu murakkab travma taʼsiriga uchragan bolalar va oʻsmirlar uchun aralashuv<ref name=":13">{{Citation|last=Blaustein|first1=Margaret E.|title=Attachment, Self-Regulation, and Competency (ARC)|date=2017|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-3-319-46138-0_14|journal=Evidence-Based Treatments for Trauma Related Disorders in Children and Adolescents|pages=299–319|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|access-date=14-sentabr 2021-yil|last2=Kinniburgh|first2=Kristine M.|doi=10.1007/978-3-319-46138-0_14|isbn=978-3-319-46136-6}}</ref>. ARC ramkasi murakkab travmani boshdan kechirgan bolalar va oʻsmirlarni davolash uchun moslashuvchan, komponentlarga asoslangan aralashuvdir<ref name=":13" />. Nazariy jihatdan bogʻlanish, travma va rivojlanish nazariyalariga asoslangan va surunkali, shaxslararo travma taʼsiriga uchragan uchta asosiy sohani koʻrib chiqadi: biriktirish, oʻzini oʻzi boshqarish va rivojlanish kompetentsiyalari<ref name=":13" />. AQSh Milliy Bolalar Travmatik Stress Tarmogʻi maʼlumotlaridan foydalangan holda oʻtkazilgan tadqiqot natijalari shuni koʻrsatdiki, ARC tizimi bilan davolash samarali boʻlib, xulq-atvor muammolari va TSSB simptomlarini travmaga yoʻnaltirilgan kognitiv xulq-atvor terapiyasiga oʻxshash darajada kamaytiradi<ref name=":11"/>. ==== Maktab miqyosida yondashuvlar ==== Oʻrganilgan koʻplab maktab miqyosidagi tadbirlar bir-biridan sezilarli darajada farq qiladi, bu esa bolalik travmasini davolash uchun maktab miqyosidagi tadbirlarni qoʻllab-quvvatlovchi dalillarning kuchini cheklaydi; biroq maktab miqyosidagi yondashuvlarni oʻrganish natijalari shuni koʻrsatadiki, ular oʻrtacha darajada samarali boʻlib, travma belgilarini kamaytiradi, xatti-harakatlarning oʻzgarishini ragʻbatlantiradi va oʻz-oʻzini hurmat qilishni yaxshilaydi<ref name=":10"/>. === Farmatsevtik muolajalar === Farmatsevtika vositalaridan (dorilar) bolalik travmasini davolashda foydalanish samaradorligini baholaydigan koʻpgina tadqiqotlar TSSBni davolashga qaratilgan<ref name=":1"/><ref name=":3"/>. TSSB — bu bolalik travmasidan kelib chiqadigan sogʻliq uchun faqat bitta taʼsir<ref>{{jurnal manbasi|last=Hughes|first1=Karen|last2=Bellis|first2=Mark A.|last3=Hardcastle|first3=Katherine A.|last4=Sethi|first4=Dinesh|last5=Butchart|first5=Alexander|last6=Mikton|first6=Christopher|last7=Jones|first7=Lisa|last8=Dunne|first8=Michael P.|date=2017-yil avgust|title=The effect of multiple adverse childhood experiences on health: a systematic review and meta-analysis|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29253477|journal=The Lancet. Public Health|volume=2|issue=8|pages=e356–e366|doi=10.1016/S2468-2667(17)30118-4|issn=2468-2667|pmid=29253477}}</ref>. TSSBdan tashqari bolalik travmasining boshqa sogʻliqqa taʼsirini davolash uchun farmatsevtik davolash samaradorligini bir nechta tadqiqotlar baholaydi. Selektiv serotoninni qayta qabul qilish inhibitörleri (SSRI) va boshqa antidepressantlar TSSB belgilarini davolash uchun keng qoʻllaniladigan dorilardir<ref>{{Veb manbasi|muallif=American Psychiatric Association|sarlavha=Medications for PTSD|url=https://www.apa.org/ptsd-guideline/treatments/medications|qaralgan sana=3-aprel 2021-yil|ish=www.apa.org|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190722005732/https://www.apa.org/ptsd-guideline/treatments/medications|arxivsana=2019-07-22}}</ref>. Tadqiqotlar (tizimli sharhlar) dori-darmonlar TSSBni davolash uchun psixosotsial terapiyaga qaraganda kamroq samarali boʻlishi mumkinligini koʻrsatdi<ref name=":1">{{jurnal manbasi|last=Wethington|first1=Holly R.|last2=Hahn|first2=Robert A.|last3=Fuqua-Whitley|first3=Dawna S.|last4=Sipe|first4=Theresa Ann|last5=Crosby|first5=Alex E.|last6=Johnson|first6=Robert L.|last7=Liberman|first7=Akiva M.|last8=Mościcki|first8=Eve|last9=Price|first9=LeShawndra N.|date=2008-yil sentabr|title=The Effectiveness of Interventions to Reduce Psychological Harm from Traumatic Events Among Children and Adolescents|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S074937970800528X|journal=American Journal of Preventive Medicine|language=inglizcha|volume=35|issue=3|pages=287–313|doi=10.1016/j.amepre.2008.06.024|pmid=18692745}}</ref><ref name=":3"/>. Biroq dorilar TSSB uchun CBT kabi terapiyaning boshqa shakli bilan birlashtirilganda samarali boʻlishi koʻrsatilgan<ref>{{jurnal manbasi|last=Hien|first1=D.A.|last2=Levin|first2=Frances R.|last3=Ruglass|first3=Lesia|last4=Lopez-Castro|first4=Teresa|date=2015-yil yanvar|title=Enhancing the effects of cognitive behavioral therapy for PTSD and alcohol use disorders with antidepressant medication: A randomized clinical trial|url=http://dx.doi.org/10.1016/j.drugalcdep.2014.09.303|journal=Drug and Alcohol Dependence|volume=146|pages=e142|doi=10.1016/j.drugalcdep.2014.09.303|issn=0376-8716}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Travma turlari]] [[Turkum:Psixiatriya]] cl2xxk9nej0uztpl37p3uanw6tli7uj 0 927951 6274085 3773183 2026-09-20T21:41:51Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274085 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti|nomi=Märjamaa|mavqe=Tuman|tasvir=Märjamaa2008.JPEG|bayroq=Flag of Märjamaa, Rapla County, Estonia.svg|bayroq eni=125px|gerb=Märjamaa alevi vapp.gif|gerb eni=75px|mamlakat=Estoniya|mintaqa turi=Okrug|mintaqa=[[File:Raplamaa lipp.svg|25px]] [[Rapla okrugi]]|tuman turi=Viloyat|tuman=[[File:Flag of Märjamaa Parish.svg|18px]] [[Märjamaa Parish]]|asos solingan=|maydon=|aholi=3108|sanalgan yil=2008|zichlik=|sayt=|koordinatalar={{Coord|58|54|36|N|24|25|56|E|region:EE|display=inline,title}}}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Märjamaa''' — ( {{Lang-et|alev}} ) [[Estoniya|Estoniyaning]] Rapla okrugida joylashgan tuman. Bu Marjamaa shahrining ma'muriy markazi hisoblanadi. Marjamaa 2012-yil 29-noyabr holatiga ko'ra 2961 nafar aholiga ega. Bu butun Märjamaa hududidagi eng yirik aholi punktidir <ref>{{Veb manbasi|url=https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=et&u=http://marjamaa.kovtp.ee/et/marjamaa-nadalaleht&prev=/search%3Fq%3Dhttps://marjamaa.kovtp.ee/et/uldinfo%26hl%3Den%26client%3Dfirefox-a%26hs%3DhQu%26tbo%3Dd%26rls%3Dorg.mozilla:en-US:official&sa=X&ei=RvO3UOWZD4SS0QWHv4G4Aw&ved=0CDoQ7gEwAQ|sarlavha=Google Translate|ish=google.co.uk|qaralgan sana=13 August 2015}}</ref> . == Taniqli odamlar == * Ivo Eensalu (1949 yilda tug'ilgan), aktyor va teatr rejissyori * Arvo Valton (1935 yilda tug'ilgan), yozuvchi * Artur Uritamm (1901–1982), bastakor, 1950-yildan 1955-yilgacha Marjamaada musiqadan dars bergan. [[Fayl:Märjamaa_kirik_2004.jpg|left|thumb| Marjamaa cherkovi]] == Yana qarang == * RFC Märjamaa == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.estonia360.ee/marjamaa/ Märjamaa 360° havo panoramasi / fotosurati] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201030050811/http://www.estonia360.ee/marjamaa/ |date=2020-10-30 }} * [http://www.marjamaa.ee Märjamaa cherkovi] {{In lang|et}} [[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]] 0shqkaoua2ilmkmkcwctax8t3shl0gd 0 940571 6274089 6101418 2026-09-20T23:38:30Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274089 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|portret=|tavsif=|tugʻilgan paytidagi ismi=Nadia Sofia Parkes|tavallud sanasi={{birth date and age|1995|12|31|df=y}}|tavallud joyi=|kasbi=|faoliyat_yillari=2019-hozirgacha}} [[Category:Articles with hCards]] '''Nadiya Sofiya Parkes''' (1995-yil 31-dekabrda tugʻilgan) — ingliz aktrisasi. U [[Starz]] serialidagi ''[[Ispaniya malikasi|"Ispan malikasi"]]'' (2019-2020), [[Osmon Atlantika|"Sky Atlantik"]]<nowiki/>ning ''[[Domina (televidenie)|Domina]] seriali'' (2021) va [[Netflix]]<nowiki/>ning ''[[Yovuz Oʻgʻil va Iblisning Oʻzi|"Bastad o‘g‘il va Iblisning o‘zi"]]'' (2022) serialidagi rollari bilan tanilgan. == Hayotning boshlangʻich davri == Parkes [[Leamington Spa|Leamington Spada]] oʻsgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.darkusmagazine.com/post/nadia-parkes-the-conquest-of-a-female-actress|sarlavha=Nadia Parkes: The Conquest Of A Female Actress|sana=11 May 2021|qaralgan sana=30 October 2022|arxivsana=2023-03-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230323204650/https://www.darkusmagazine.com/post/nadia-parkes-the-conquest-of-a-female-actress}}</ref>. U [[Qizlar uchun qirol oʻrta maktabi|Qizlar uchun Qirol oʻrta maktabida]] oʻqigan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.kingshighwarwick.co.uk/news/?pid=0&nid=1&storyid=236|sarlavha=Our new series of Drama Masterclasses with stars of stage and screen|ish=Kingʻs High|qaralgan sana=30 October 2022}}</ref>. U [[London musiqa va dramatik san'at akademiyasi|London musiqa va dramatik sanʼat akademiyasida]] (LAMDA) oʻqishni davom ettirdi va uni 2018-yilda tugatdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=2018 graduates {{!}} London academy of music & dramatic art|url=https://www.lamda.ac.uk/students-alumni/recent-graduates/2018-graduates|qaralgan sana=2021-05-16|ish=www.lamda.ac.uk|arxivsana=2026-02-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20260207213852/https://www.lamda.ac.uk/students-alumni/recent-graduates/2018-graduates}}</ref>. == Karyerasi == Parkes oʻz faoliyatini [[Starz|"Starz"]] ''[[Ispaniya malikasi|"Ispan malikasi"]]'' cheklangan serialida [[Aragonlik Ketrin|Aragonlik Ketrinning]] ishonchli ayollaridan biri boʻlgan Roza rolini oʻynashdan boshlagan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Who Plays Rosa On 'The Spanish Princess'? Nadia Parkes Is Making Her Debut In The Starz Period Drama|url=https://www.bustle.com/p/who-plays-rosa-on-the-spanish-princess-nadia-parkes-is-making-her-debut-in-the-starz-period-drama-17857254|qaralgan sana=2021-05-12|ish=Bustle|til=en}}</ref>. 2019-yilda u [[Osmon Atlantika|Sky Atlantic]] ''[[Domina (televidenie)|Domina]]<nowiki/>ning cheklangan seriyasida'' yosh [[Livia]] rolini oʻynadi<ref>{{Veb manbasi|muallif=May 2021|ism=Nicholas Cannon 01|sarlavha='Domina' on Sky Atlantic and EPIX — confirmed release date, cast, trailer, first look pictures, interviews and plot of the Ancient Rome drama|url=https://www.whattowatch.com/watching-guides/domina-on-sky-atlantic-release-date-cast-trailer-and-plot-of-ancient-rome-drama|qaralgan sana=2021-05-12|ish=whattowatch.com|til=en}}</ref>. U, shuningdek, [[BBC]]<nowiki/>ning ''[[Doctor Who]]''<ref>{{Veb manbasi|sana=2020-02-05|sarlavha=Doctor Who, 'The Haunting of Villa Diodati' synopsis and cast|url=https://cultbox.co.uk/news/doctor-who-the-haunting-of-villa-diodati-synopsis-and-cast|qaralgan sana=2021-05-12|ish=CultBox|til=en-US}}</ref> va ''[[Starstruck (2021-yilgi serial)|Starstruck]]'' shoularida mehmon rollarini ijro etgan<ref>{{Veb manbasi|muallif=Malivindi|ism=Diandra|sarlavha='Starstruck': Plot, Cast, Trailer & Release Date|url=https://www.elle.com.au/culture/starstruck-tv-show-25200|qaralgan sana=2021-05-12|ish=ELLE|til=en}}</ref>. == Shaxsiy hayoti == Uning ota-onasing ikkalasi ham optik. U ilgari hamkasbi aktyor [[Tom Holland]] bilan ham munosabatda boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.glamourmagazine.co.uk/article/the-bastard-sons-nadia-parkes-netflix-interview|sarlavha=The Bastard Son’s Nadia Parkes on her starring role in the Netflix drama, her rat phobia, plus whether she’d recommend dating a fellow actor|ish=Glamour}}</ref>. == Filmografiya == {| class="wikitable sortable" |+Film rollari ! Yil ! Sarlavha ! Rol ! class="unsortable" | Izohlar |- | 2022 | ''Bu Rojdestvo'' | Syuzi | |} {| class="wikitable sortable" |+Televizion rollar ! Yil ! Sarlavha ! Rol ! class="unsortable" | Izohlar |- | 2019-2020 | ''Ispaniya malikasi'' | Roza de Vargas | Bosh rol |- | 2020 | ''Doctor Who'' | Claire Clairmont | Epizod: " Villa Diodatining quvgʻinlari " |- | rowspan="2" | 2021-yil | ''Yulduz zarbasi'' | Sofi Diller | 2 epizod |- | ''Domina'' | Yosh Livia | 2 epizod |- | 2022 | ''Yovuz Oʻgʻil va Iblisning Oʻzi'' | Annalis | Bosh rol |} == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:1995-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] kalucbcu4kh9204bk3e3sadyvzdktav 0 940576 6274088 6101182 2026-09-20T23:33:36Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274088 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|portret=|tavsif=|tugʻilgan paytidagi ismi=Nadia Sofia Parkes|tavallud sanasi={{birth date and age|1995|12|31|df=y}}|tavallud joyi=|kasbi=|faoliyat_yillari=2019-hozirgacha}} [[Category:Articles with hCards]] '''Nadia Sofiya Parkes''' (1995-yil 31-dekabrda tugʻilgan) — ingliz aktrisasi. U [[Starz]] serialidagi ''[[Ispaniya malikasi|"Ispan malikasi"]]'' (2019-2020), [[Osmon Atlantika|"Sky Atlantik"]]<nowiki/>ning ''[[Domina (televidenie)|Domina]] seriali'' (2021) va [[Netflix]]<nowiki/>ning ''[[Yovuz Oʻgʻil va Iblisning Oʻzi|"Bastad o‘g‘il va Iblisning o‘zi"]]'' (2022) serialidagi rollari bilan tanilgan. == Hayotning boshlangʻich davri == Parkes [[Leamington Spa|Leamington Spada]] oʻsgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.darkusmagazine.com/post/nadia-parkes-the-conquest-of-a-female-actress|sarlavha=Nadia Parkes: The Conquest Of A Female Actress|sana=11 May 2021|qaralgan sana=30 October 2022|arxivsana=2023-03-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230323204650/https://www.darkusmagazine.com/post/nadia-parkes-the-conquest-of-a-female-actress}}</ref>. U [[Qizlar uchun qirol oʻrta maktabi|Qizlar uchun Qirol oʻrta maktabida]] oʻqigan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.kingshighwarwick.co.uk/news/?pid=0&nid=1&storyid=236|sarlavha=Our new series of Drama Masterclasses with stars of stage and screen|ish=Kingʻs High|qaralgan sana=30 October 2022}}</ref>. U [[London musiqa va dramatik san'at akademiyasi|London musiqa va dramatik sanʼat akademiyasida]] (LAMDA) oʻqishni davom ettirdi va uni 2018-yilda tugatdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=2018 graduates {{!}} London academy of music & dramatic art|url=https://www.lamda.ac.uk/students-alumni/recent-graduates/2018-graduates|qaralgan sana=2021-05-16|ish=www.lamda.ac.uk|arxivsana=2026-02-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20260207213852/https://www.lamda.ac.uk/students-alumni/recent-graduates/2018-graduates}}</ref>. == Karyerasi == Parkes oʻz faoliyatini [[Starz|"Starz"]] ''[[Ispaniya malikasi|"Ispan malikasi"]]'' cheklangan serialida [[Aragonlik Ketrin|Aragonlik Ketrinning]] ishonchli ayollaridan biri boʻlgan Roza rolini oʻynashdan boshlagan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Who Plays Rosa On 'The Spanish Princess'? Nadia Parkes Is Making Her Debut In The Starz Period Drama|url=https://www.bustle.com/p/who-plays-rosa-on-the-spanish-princess-nadia-parkes-is-making-her-debut-in-the-starz-period-drama-17857254|qaralgan sana=2021-05-12|ish=Bustle|til=en}}</ref>. 2019-yilda u [[Osmon Atlantika|Sky Atlantic]] ''[[Domina (televidenie)|Domina]]<nowiki/>ning cheklangan seriyasida'' yosh [[Livia]] rolini oʻynadi<ref>{{Veb manbasi|muallif=May 2021|ism=Nicholas Cannon 01|sarlavha='Domina' on Sky Atlantic and EPIX — confirmed release date, cast, trailer, first look pictures, interviews and plot of the Ancient Rome drama|url=https://www.whattowatch.com/watching-guides/domina-on-sky-atlantic-release-date-cast-trailer-and-plot-of-ancient-rome-drama|qaralgan sana=2021-05-12|ish=whattowatch.com|til=en}}</ref>. U, shuningdek, [[BBC]]<nowiki/>ning ''[[Doctor Who]]''<ref>{{Veb manbasi|sana=2020-02-05|sarlavha=Doctor Who, 'The Haunting of Villa Diodati' synopsis and cast|url=https://cultbox.co.uk/news/doctor-who-the-haunting-of-villa-diodati-synopsis-and-cast|qaralgan sana=2021-05-12|ish=CultBox|til=en-US}}</ref> va ''[[Starstruck (2021-yilgi serial)|Starstruck]]'' shoularida mehmon rollarini ijro etgan<ref>{{Veb manbasi|muallif=Malivindi|ism=Diandra|sarlavha='Starstruck': Plot, Cast, Trailer & Release Date|url=https://www.elle.com.au/culture/starstruck-tv-show-25200|qaralgan sana=2021-05-12|ish=ELLE|til=en}}</ref>. == Shaxsiy hayoti == Uning ota-onasing ikkalasi ham optik. U ilgari hamkasbi aktyor [[Tom Holland]] bilan ham munosabatda boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.glamourmagazine.co.uk/article/the-bastard-sons-nadia-parkes-netflix-interview|sarlavha=The Bastard Son’s Nadia Parkes on her starring role in the Netflix drama, her rat phobia, plus whether she’d recommend dating a fellow actor|ish=Glamour}}</ref>. == Filmografiya == {| class="wikitable sortable" |+Film rollari ! Yil ! Sarlavha ! Rol ! class="unsortable" | Izohlar |- | 2022 | ''Bu Rojdestvo'' | Syuzi | |} {| class="wikitable sortable" |+Televizion rollar ! Yil ! Sarlavha ! Rol ! class="unsortable" | Izohlar |- | 2019-2020 | ''Ispaniya malikasi'' | Roza de Vargas | Bosh rol |- | 2020 | ''Doctor Who'' | Claire Clairmont | Epizod: " Villa Diodatining quvgʻinlari " |- | rowspan="2" | 2021-yil | ''Yulduz zarbasi'' | Sofi Diller | 2 epizod |- | ''Domina'' | Yosh Livia | 2 epizod |- | 2022 | ''Yovuz Oʻgʻil va Iblisning Oʻzi'' | Annalis | Bosh rol |} == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:1995-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] 5aqxjbme62thf38i7q0m4mzn3k5j0zi 0 951345 6274300 5342008 2026-09-21T07:35:40Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 2 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274300 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Nivaldo | tasvir = Nivaldo Rodrigues Ferreira 2016.jpg | izoh = With Yenisey Krasnoyarsk in 2016 | toʻliqism = Nivaldo Rodrigues Ferreira | tavallud_sana = {{birth date and age|1988|06|22|df=yes}} | tavallud_joyi = [[:en:Iati, Pernambuco]], Braziliya | boʻyi = {{height|m=1.85}} | pozitsiya = [[Hujumchi]] | joriyklub = [[:en:Bootle F.C.]] | klubraqami = 11 | yillar1 = 2008–2010 | klublar1 = [[:en:Associação Cultural Esporte Clube Baraúnas|Baraúnas]] | isht1 = | gollar1 = | yillar2 = 2010 | klublar2 = [[:en:Alecrim Futebol Clube|Alecrim]] | isht2 = 5 | gollar2 = 1 | yillar3 = 2011–2012 | klublar3 = [[:en:FC Atyrau|Atyrau]] | isht3 = 33 | gollar3 = 1 | yillar4 = 2013–2014 | klublar4 = [[:en:FC Sibir Novosibirsk|Sibir Novosibirsk]] | isht4 = 22 | gollar4 = 2 | yillar5 = 2014–2016 | klublar5 = [[:en:FC Luch-Energiya Vladivostok|Luch-Energiya Vladivostok]] | isht5 = 59 | gollar5 = 8 | yillar6 = 2016 | klublar6 = [[:en:FC Yenisey Krasnoyarsk|Yenisey Krasnoyarsk]] | isht6 = 6 | gollar6 = 0 | yillar7 = 2017 | klublar7 = [[:en:FC Gomel|Gomel]] | isht7 = 13 | gollar7 = 5 | yillar8 = 2017–2018 | klublar8 = [[:en:FC Dinamo Brest|Dinamo Brest]] | isht8 = 21 | gollar8 = 5 | yillar9 = 2018 | klublar9 = → [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv Toshkent]] (ijara) | isht9 = 7 | gollar9 = 1 | yillar10 = 2019 | klublar10 = [[:en:FC Gomel|Gomel]] | isht10 = 27 | gollar10 = 3 | pcupdate = 3 March 2023 | ntupdate = }} '''Nivaldo Rodrigues Ferreira''' (1988-yil 22-iyunda tugʻilgan), '''Nivaldo''' nomi bilan tanilgan, braziliyalik professional [[Futbol|futbolchi]], Angliyaning „Siti of Liverpul“ klubida hujumchi ampulasida oʻynaydi. == Faoliyati == === Yoshlik davri === 2012-yil 16-avgustda Nivaldo „Ufa“ oʻrinbosarlari jamoasi safida oʻynagan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Нивалдо отметился во всех компонентах кроме замены |url=http://www.fcufa.pro/allarticle/lenta/60-dubl/223-nivaldo-otmetilsya-vo-vsekh-komponentakh-krome-zameny |ish=fcufa.pro |nashriyot=FC Ufa |qaralgan sana=27-avgust 2016-yil |til=ruscha |sana=16-avgust 2012-yil |arxivsana=2018-07-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180720194937/http://www.fcufa.pro/allarticle/lenta/60-dubl/223-nivaldo-otmetilsya-vo-vsekh-komponentakh-krome-zameny }}</ref>. 2013-yil iyul oyida Nivaldo „Sibir Novosibirsk“ jamoasiga tarkibiga oʻtgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Нивалдо перешел в Сибирь |url=http://www.sports.kz/news/nivaldo-pereshel-v-sibir |ish=sports.kz |nashriyot=Sports KZ |qaralgan sana=27-avgust 2016-yil |til=ruscha |sana=6-iyul 2013-yil}}</ref><ref>{{Veb manbasi |nashriyot=[[Russian Football Union]] |url=http://rfspro.ru/cgi-bin/player/script2.cgi?par1=119960 |sarlavha=Career Summary |sana=1-sentabr 2013-yil |qaralgan sana=2023-06-04 |arxivsana=2018-04-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180401075426/http://rfspro.ru/cgi-bin/player/script2.cgi?par1=119960 }}</ref>. 2014-yil 14-avgustda Nivaldo Vladivostokning „Luch-Energiya“ klubi bilan shartnoma imzolagan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Первый сбор позади |url=http://fcle.ru/news/pervyj_sbor_pozadi/2014-06-14-1369 |ish=fcle.ru |nashriyot=FC Luch-Energiya Vladivostok |qaralgan sana=27-avgust 2016-yil |til=ruscha |sana=14-iyun 2014-yil}}</ref>. 2016-yil 25-avgustda Nivaldo „Yenisey Krasnoyarsk“ bilan bir yillik shartnoma imzolagan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Нивалдо стал игроком Енисея |url=http://www.fc-enisey.ru/klub/novosti/item/3887-%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%BE-%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB-%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BC-%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%B5%D1%8F |nashriyot=FC Yenisey Krasnoyarsk |qaralgan sana=27-avgust 2016-yil |til=ruscha |sana=24-avgust 2016-yil |arxivsana=2017-02-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170221040203/http://www.fc-enisey.ru/klub/novosti/item/3887-%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%BE-%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB-%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BC-%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%B5%D1%8F }}</ref>. Nivaldo 2017-yil 31-yanvarda Yenisey jamoasi bilan shartnoma imzolagan<ref>{{Veb manbasi |nashriyot=[[FC Yenisey Krasnoyarsk]] |url=http://www.fc-enisey.ru/klub/novosti/item/4165-nivaldo-pokinul-enisej |sana=31-yanvar 2017-yil |til=ruscha |sarlavha=arxiv nusxasi |qaralgan sana=2023-06-04 |arxivsana=2017-02-03 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170203032551/http://www.fc-enisey.ru/klub/novosti/item/4165-nivaldo-pokinul-enisej }}</ref>. === Lokomotiv Toshkent === 2018-yilning 1-fevralida Nivaldo [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Toshkentning „Lokomotiv“]] klubiga 2018-yilning 30-iyuniga qadar ijaraga berilgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Локомотив подписал ещё двух легионеров |url=http://lokomotiv.uz/?p=4465&lang=ru |ish=lokomotiv.uz |nashriyot=Lokomotiv Tashkent FK |qaralgan sana=4-fevral 2018-yil |til=ruscha |sana=1-fevral 2018-yil}}</ref>. === SC Chaika === 2021-yilning yozida Ukraina Ikkinchi ligasida ishtirok etgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Нівалдо: "Маю велике бажання виправдати довіру Президента і головного тренера" |url=https://sc-chayka.com.ua/2021/07/22/nivaldo-mayu-velyke-bazhannya-vypravdaty-doviru-prezydenta-i-golovnogo-trenera/ |ish=www.sc-chayka.com.ua |qaralgan sana=16-iyul 2021-yil }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> „SC Chayka“ jamoasiga oʻtgan. 2021-yil 14-iyulda Plyskiyda [[Plyskiy|Chernigov]] FK jamoasiga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida SC Chayka darvozasiga ikkita gol urgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Почесна нічия у Чернігові |url=https://sc-chayka.com.ua/2021/07/15/pochesna-nichyya-u-chernigovi/ |ish=www.sc-chayka.com.ua |qaralgan sana=16-iyul 2021-yil }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. === Radklif === 2022-yil 12-avgustda Angliyaning „Redkliff“ klubiga oʻtdi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=NIVALDO RODRIGUES FERREIRA JOINS RADCLIFFE. |url=https://www.radcliffefc.com/news/nivaldo-rodrigues-ferreira-joins-radcliffe-2720459.html |ish=www.radcliffefc.com |til=ukraincha |sana=25-sentabr 2022-yil |qaralgan sana=2023-06-04 |arxivsana=2022-08-12 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220812173132/https://www.radcliffefc.com/news/nivaldo-rodrigues-ferreira-joins-radcliffe-2720459.html }}</ref>. ==== Bootle ==== 2022-yilning oktyabrida Nivaldoni Bootle jamoasi ijaraga olgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Four New Arrivals At Bootle |url=https://www.thenpl.co.uk/four-new-arrivals-at-bootle-73106 |ish=thenpl.co.uk/ |nashriyot=Northern Premier League |qaralgan sana=14-mart 2023-yil |sana=28-oktabr 2022-yil |arxivsana=2023-03-14 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230314120805/https://www.thenpl.co.uk/four-new-arrivals-at-bootle-73106 }}</ref>. == Shaxsiy hayoti == Nivaldo ukrainalik tennischi [[Anna Karavayeva|Anna Karavayevaga]] uylangan, uning ikki farzandi bor<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Нивалдо: "Так как жена украинка, то дети имеют сложные имена. Сын – Александр Нивалдович Феррейра. Дочь – Софья Нивалдовна Феррейра" |url=https://by.tribuna.com/football/1048661128.html |ish=by.tribuna.com/ |nashriyot=Tribuna |qaralgan sana=19-iyul 2020-yil |til=ruscha |sana=21-fevral 2017-yil}}</ref>. == Foaliyat statistikasi == === Klub === {{Updated|match played 3 March 2023}}<ref>{{veb manbasi|title=Nivaldo|url=https://int.soccerway.com/players/nivaldo-rodrigues-ferreira/139308/|website=soccerway.com|publisher=Soccerway|accessdate=27 August 2016}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Nivaldo Rodrigues Ferreira at pressball.by |url=https://www.pressball.by/footballstat/nivaldo_rodrigues_ferreira/ |qaralgan sana=2023-06-04 |arxivsana=2023-06-04 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230604142439/https://www.pressball.by/footballstat/nivaldo_rodrigues_ferreira/ }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+Klub, mavsum va musobaqalar boʻyicha koʻrinish va gollar ! rowspan="2" |Klub ! rowspan="2" |Mavsum ! colspan="3" |Liga ! colspan="2" |Milliy kubok ! colspan="2" |Xalqaro ! colspan="2" |Boshqa ! colspan="2" |Umumiy |- !Division !Oʻyin !Gol !Oʻyin !Gol !Oʻyin !Gol !Oʻyin !Gol !Oʻyin !Gol |- |Alecrim |2010 |Série C |5 |1 |0 |0 | colspan="2" | - | colspan="2" | - |5 |1 |- | rowspan="3" |Atyrau |2011 | rowspan="2" |[[Qozogʻiston Premyer-ligasi]] |28 |1 |1 |0 | colspan="2" | - | colspan="2" | - |29 |1 |- |2012 |5 |0 |0 |0 | colspan="2" | - | colspan="2" | - |5 |0 |- ! colspan="2" |Total !33 !1 !1 !0 !- !- !- !- !34 !1 |- |Sibir Novosibirsk |2013-14 |Rossiya milliy ligasi |22 |2 |1 |0 | colspan="2" | - | colspan="2" | - |23 |2 |- | rowspan="4" |Luch-Energiya Vladivostok |2014-15 | rowspan="3" valign="center" |Rossiya milliy ligasi |26 |2 |2 |0 | colspan="2" | - | colspan="2" | - |28 |2 |- |2015-16 |27 |6 |0 |0 | colspan="2" | - | colspan="2" | - |27 |6 |- |2016-17 |6 |0 |0 |0 | colspan="2" | - | colspan="2" | - |6 |0 |- ! colspan="2" |Total !59 !8 !2 !0 !- !- !- !- !61 !8 |- |Yenisey Krasnoyarsk |2016-17 |Rossiya milliy ligasi |6 |0 |0 |0 | colspan="2" | - | colspan="2" | - |6 |0 |- |Gomel |2017 |Belarusiya Premyer-ligasi |13 |5 |0 |0 | colspan="2" | - | colspan="2" | - |13 |5 |- | rowspan="3" |Dinamo Brest |2017 |Belarusiya Premyer-ligasi |13 |2 |1 |0 |2 |0 | colspan="2" | - |16 |2 |- |2018 | |8 |2 |1 |0 |3 |0 | colspan="2" | - |12 |2 |- ! colspan="2" |Total !21 !4 !2 !0 !5 !0 !- !- !28 !4 |- |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv Tashkent]] (ijara) |[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]] |[[Oʻzbekiston Superligasi]] |7 |1 |1 |0 |5 |2 | colspan="2" | - |13 |3 |- |Gomel |2019 |Belarusiya Premyer-ligasi |27 |3 |2 |1 | colspan="2" | - | colspan="2" | - |29 |4 |- |Gudja United |2019-20 |Maltese Premier League |6 |1 |2 |0 | colspan="2" | - | colspan="2" | - |8 |1 |- |Belshina Bobruisk |2020 |Belarusiya Premyer-ligasi |16 |1 |1 |0 | colspan="2" | - | colspan="2" | - |17 |1 |- |Isloch Minsk |2020 |Belarusiya Premyer-ligasi |3 |0 |0 |0 | colspan="2" | - | colspan="2" | - |3 |0 |- |SC Chaika |2021-22 |Ukraina ikkinchi ligasi |14 |0 |1 |0 |0 |0 |0 |0 |15 |0 |- |Radcliffe |2022-23 |Angliya Shimoliy Premyer-ligasi |9 |1 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |9 |0 |- |Bootle (ijara) |2022-23 |Angliya Shimoliy Premyer-ligasi |22 |5 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |22 |5 |- ! colspan="3" |Umumiy faoliyat statistikasi !263 !33 !13 !1 !10 !2 !- !- !253 !29 |} == Yutuqlar == ; Dinamo Brest * Belarus kubogi : 2017-18 * Belarus Superkubogi : 2018 == Manbalar == {{Manbalar|2}} == Havolalar == * [https://www.radcliffefc.com/teams/160505/player/nivaldo-2938294 Radcliffe FC rasmiy sayti]{{Oʻlikhavola|date=dekabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20130921050746/http://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/stats/man_1315586564/turnir_8842 Sportbox.ru saytida ish faoliyati haqida qisqacha maʼlumot] {{In lang|ru}} [[Turkum:1988-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Braziliyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari]] [[Turkum:Lokomotiv Toshkent futbol klubi futbolchilari]] [[Turkum:FC Atirau futbolchilari]] [[Turkum:FC Sibir Novosibirsk futbolchilari]] [[Turkum:FC Luch Vladivostok futbolchilari]] [[Turkum:FC Yenisey Krasnoyarsk futbolchilari]] [[Turkum:FC Gomel futbolchilari]] [[Turkum:FC Dinamo Brest futbolchilari]] [[Turkum:FC Belshina Bobruisk futbolchilari]] [[Turkum:FC Isloch Minsk Raion futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekistondagi chet ellik erkak futbolchilar]] tawpt5flv80fc4tdl5q1stnnoyhqwvf 0 951877 6274286 6117663 2026-09-21T06:53:14Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274286 wikitext text/x-wiki {{Harbiy arbob bilgiqutisi|ismi=Nikolay Yakovlevich Rudakov|tasvir=|izoh=Nikolay Rudakov|tugʻilgan_sanasi=[[1906-yil]] [[23-oktyabr]]|tugʻilgan_joyi=[[Qoʻqon]]|vafot_sanasi=[[1977-yil]] [[29-avgust]]|vafot_joyi=[[Kalinin]]|fuqaroligi={{SSSR}}|xizmat_yillari=[[1928]]-[[1952]]|unvoni=[[Polkovnik]]|jang=[[Ikkinchi jahon urushi]]|mukofotlari=[[File:Hero_of_the_Soviet_Union.png|30px|]]<br/>[[File:SU_Order_of_Lenin_ribbon.svg|45px|]] [[File:SU_Order_of_Lenin_ribbon.svg|45px|]] [[File:SU_Order_of_the_Red_Banner_ribbon.svg|45px|]] <br/> [[File:SU_Order_of_the_Patriotic_War_2nd_class_ribbon.svg|45px|]] [[File:SU_Order_of_the_Red_Star_ribbon.svg|45px|]]}} '''Nikolay Yakovlevich Rudakov''' ([[1906]] — [[1977]]) — [[Sovet Armiyasi]]<nowiki/>ning [[Polkovnik|polkovnigi]], Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, [[Sovet Ittifoqi Qahramoni]] ([[1943]]). == Hayoti == Nikolay Rudakov [[1906|1906-yil]] [[23-oktabr|23-oktyabrda]] [[Qoʻqon|Qoʻqon]] shahrida tugʻilgan. Toʻrt yillik maktabni tugatgan. [[1928]]-yilda Rudakov Ishchilar va Dehqonlar Qizil Armiyasiga xizmatga chaqirildi. [[1931]]-yilda Kiyev birlashgan qoʻmondonlik kurslarini, [[1941]]-yilda — „Otishma“ kurslarini tugatgan. Ulug 'Vatan urushi boshlanganidan keyin uning frontlarida xizmat qildi. [[1943|1943-yil]] sentyabrgacha gvardiya [[Mayor|mayori]] Nikolay Rudakov Voronej frontining 40-armiyasining 68-gvardiya otishma diviziyasining 202-gvardiya otishma polkiga qoʻmondonlik qildi. U Dnepr uchun boʻlgan janglarda jasorat koʻrsatgan. 1943-yil [[22-sentyabr|22]]-[[23-sentyabr|sentyabrdan]] 23-sentyabrga oʻtar kechasi Rudakov polki [[Dnepr|Dneprdan]] Bukrinskiy koʻprigiga oʻtdi. Dushmanning son jihatdan ustun boʻlgan qo‘shinlari bilan bir necha shiddatli qarshi hujumlarni boshdan oʻtkazdi, biroq polk ularning barchasini muvaffaqiyatli qaytardi va dushman qo‘shinlariga katta talofatlar yetkazdi. Rudakov shaxsan oldingi safda boʻlib, oʻz polki boʻlinmalarining harakatlarini nazorat qilgan, oʻzi yaralangan, ammo qoʻshin saflarida qolgan va ogʻir ahvolda uch kun davomida jangni davom ettirgan<ref>{{veb manbasi |title=Сведения о личном составе |url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/pamyat-commander20474/ |website=pamyat-naroda |publisher=Rossiya Federatsiyasi Mudofaa vazirligi |accessdate=7-iyun 2023-yil }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1943-yil [[23-oktabr|23-oktabrdagi]] farmoni bilan mayor Nikolay Rudakov „Dneprni bosib olishda va uning o‘ng qirg‘og‘ida plasterni ushlab turishda ko‘rsatgan jasorati va qahramonligi uchun“[[Sovet Ittifoqi Qahramoni]] unvoni bilan taqdirlandi<ref>{{veb manbasi |title=Николай Яковлевич Рудаков |url=https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=8175 |website=warheroes.ru |publisher=Герой страны |accessdate=7-iyun 2023-yil}}</ref>. 2004-yilda [[Lenin ordeni]] va Oltin Yulduz medali bilan taqdirlandi. Urush tugaganidan keyin Rudakov Sovet Armiyasida xizmat qilishni davom ettirdi. [[1945]]-yilda M. V. Frunze nomidagi harbiy akademiyani, [[1947]]-yilda oʻqituvchilar kurslarini tamomlagan. 1947-yilda Boku piyodalar maktabida kadet batalyoniga qoʻmondonlik qilgan. [[1952]]-yilda polkovnik unvoni bilan Rudakov zaxiraga oʻtkazildi. [[Tver|Kalinin]] shahrida yashagan va ishlagan, faol ijtimoiy faoliyat bilan shugʻullangan. U [[1977|1977-yil]] [[29-avgust|29-avgustda]] vafot etdi, Tverdagi Dmitrov-Cherkasskiy qabristoniga dafn qilindi. Ikkita Lenin ordeni, ikkita [[Qizil Bayroq ordeni]], 2-darajali [[Vatan urushi ordeni|Vatan urushi]] va [[Qizil Yulduz ordeni|Qizil Yulduz]] ordenlari, bir qator medallar bilan taqdirlangan. == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * Geroi Sovetskogo Soyuza: Kratkiy biograficheskiy slovar / Pred. red. kollegii I. N. Shkadov. — M.: Voenizdat, 1988. — T. 2 /Lyubov — Yaщuk/. — 863 s. — 100 000 ekz. — <nowiki>ISBN 5-203-00536-2</nowiki>. * ''Dolgov I. A.'' Zolotie zvyozdi kalininsev. Kn. 1. — M.: Moskovskiy rabochiy, 1983. [[Turkum:Qizil Yulduz ordeni sohiblari]] [[Turkum:Vatan urushi 2-darajali ordeni sohiblari]] [[Turkum:Qizil Bayroq ordeni sohiblari]] [[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]] [[Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari]] [[Turkum:1977-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:29-avgustda vafot etganlar]] [[Turkum:Qoʻqonda tugʻilganlar]] [[Turkum:1906-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:23-oktyabrda tugʻilganlar]] r8zyco6ha95zofr07jqs3msmswukjbh 0 954035 6274074 3839814 2026-09-20T19:45:53Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274074 wikitext text/x-wiki {{Bino bilgiqutisi | nomi = Muqaddas havoriylar Konstantin va Yelena cherkovi | asl_nomi = | asl_nomi_til = | logo = | logo_size = | logo_alt = | logo_caption = | tasvir = Khudayar Khan Palace, Kokand 01.JPG | eni = 300 | tasvir_alt = <!-- yoki |alt= --> | izoh = | map_type = | map_alt = | map_dot_mark = | map_dot_label = | relief = | map_caption = | map_size = | coordinates = | architect = Mir Ubaydullo | eski_nomlari = Qoʻqon harbiy qoʻmondonligi boshqarmasi huzuridagi cherkov<br />Mahalliy harbiylar cherkovi | muqobil_nomlari = | etmologiya = | maqom = cherkov | boshlangan = 1971-yil | tugagan = 1976-yil | buzilgan_sana = 1929-yil | turi = | tasnif = | joylashuvi = [[Fargʻona viloyati]] [[Qoʻqon shahri]] | manzil = [[Oʻzbekiston Respublikasi]] [[Fargʻona viloyati]] [[Qoʻqon shahri]] Istiqlol koʻchasi 2-uy | shahar = [[Qoʻqon shahri]] | mamlakat = [[Oʻzbekiston]] | narx = | ren_cost = | mijoz = | egasi = | filial = | balandligi = | tip = | antenna_shpil = | tom = | eng_yuqori_qavati = | rasadxona = | diameter = | aylana_uzunligi = | vazni = | boshqa_oʻlchamlar = | material = | qavatlar_soni = | binoning_ichki_maydoni = | liftlar_soni = | yerlar = | meʼmor = | architecture_firm = | quruvchi = | muhandis = | boshqa_dizaynerlar = | main_contractor = | mukofotlar = | vebsayt = <!-- {{URL|namuna.com}} --> | modul = | manbalar = | havolalar = }} '''Muqaddas havoriylar Konstantin va Yelena cherkovi''' — [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasining]] [[Qoʻqon]] shahrida joylashgan rus [[Pravoslav cherkovi|pravoslav cherkovining]] [[Markaziy Osiyo mitropolit okrugi|Markaziy Osiyo metropolit okrugi]] [[Toshkent va Oʻzbekiston yeparxiyasi|Toshkent va Oʻzbekiston yeparxiyasining]] hozirgi kunda faoliyat koʻrsatmayotgan, buzib tashlangan pravoslav cherkovi<ref>{{Veb manbasi |url=https://sobory.ru/article/?object=44444 |sarlavha=Коканд. Домовая церковь Константина и Елены при бывшем Управлении Кокандского воинского начальника.}}</ref>. Patronlik bayrami 21-may kuni nishonlangan. == Tarixi == Mahalliy harbiy cherkov shahar markazida Oʻrda deb nomlangan hududda joylashgan boʻlib, oʻziga xos tarixga ega. Dastlab bunday cherkov [[Xudoyorxon oʻrdasi|Xudoyorxon saroyida]] joylashgan boʻlib, keyinchalik esa cherkov uchun alohida yangi bino qurilgan. Qo‘qonning SSSR tomonidan qoʻlga kiritilishi bilan shaharning rus pravoslav aholisi oʻzlarining xristanlik marosimlarini amalga oshirsh uchun turli manzillarda to‘plana boshlaydi. [[Fargʻona viloyati]] qoʻshinlari qoʻmondoni general [[Mixail Skobelev|Mixail]] [[Mixail Skobelev|Skobelev]] buyrugʻi bilan cherkov uchun xon saroyining taxt oʻrnatilgan xonasi ajratiladi. Uning qurilishi boʻyicha esa turli hududlardan eng yaxshi oʻymakor va ikonostaz ustalari taklif qilinadi. 1875-yildan 1876-yilgacha hukumat saroyidan unchalik uzoq boʻlmagan joyda yangi binoning qurilish ishlari olib boriladi. Shunday qilib, [[Turkiston]] maʼnaviyat kengashining 1876-yil 12-sentyabrdagi 255-son qaroriga ko‘ra Qo‘qondagi vaqtinchalik cherkov 1876-yil 23-dekabrda ruhoniy Pobedonostsev tomonidan muqaddaslashtiriladi. 1929-yilgacha cherkovda faqatgina ilohiy marosimlar oʻtkazilgan. Cherkov oʻz ichiga 100 nafar insonni sigʻdira olgan. Shuningdek, binoda qimmatbaho ikonostaz buyumlar va turli idishlari ham mavjud boʻlgan. 1900-yilgacha cherkov va ruhoniylar Turkiston yeparxiyasi boshqarmasi tasarrufida boʻlgan (keyinchalik tugatilgan). Oʻsha paytda bino Qoʻqon harbiy qoʻmondonligi boshqarmasi huzuridagi cherkov, 1912-yildan mahalliy harbiylar cherkovi, 1922-yildan esa muqaddas havoriylar Konstantin va Yelena cherkovi deb atalgan. Shuningdek, davlat topshirigʻi bilan cherkovga bitta ruhoniy tayin etilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://profilbaru.com/ru/%D0%A5%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%A3%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B8%D0%B5%D0%B9_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8 |sarlavha=Храм Святых Равноапостольных Константина и Елены (Коканд) }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Galereya == <gallery mode="packed" heights="200px" class="ts-gallerystyle-gray"> Khudayar Khan Palace, Kokand 11.JPG Khudayar Khan Palace, Kokand 02.JPG </gallery> == Adabiyotlar == * „Rossiya Turkistonining shahar va qishloqlariga sayohatlar“ fotosurati va tavsifi bilan buklet. Qishloq va shaharlar — Voskresenskoye, Blagoveshchenskoye, Bogoroditskoye, Russkoye, Spasskoye, Chinazskoye, Yangiyoʻlskoye va boshqalar tekshirildi va suratga olindi, jami 100 ga yaqin fotosuratlar va 54 matn. Sankt-Peterburg, 1900 yil. == Manbalar == [[Turkum:Qoʻqondagi pravoslav cherkovlari]] [[Turkum:Oʻzbekistonning vayron qilingan cherkovlari]] [[Turkum:Oʻzbekistondagi yoʻqolgan xristian binolari]] ldwyluwm2q2soe0lcuv7li58gds6pxn 0 954947 6274073 6183870 2026-09-20T19:42:28Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274073 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi =Muntaxab at-tavorix | asl_nomi = | tasvir = Mauntakhab at-tawarikh.jpg | izoh = Kitobning oʻzbekcha tarjimadagi nusxasi muqovasi<ref>{{veb manbasi |last1=Vohidov |first1=Shodmon |title=Muntaxab at-tavorix tarjimasi |url=https://kitobsevar.uz/kxpv/xrpt_s2l9x26ka44lhypckjfjyueeojoh9zapoloccjmdcfok47mefsn5cs9s4n12c1hscxue88iadzk.pdf |website=kitobsevar.uz |publisher=Yangi asr avlodi |accessdate=23-iyun 2023-yil |ref=Muntaxab at-tavorix |arxivsana=2023-06-23 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230623105007/https://kitobsevar.uz/kxpv/xrpt_s2l9x26ka44lhypckjfjyueeojoh9zapoloccjmdcfok47mefsn5cs9s4n12c1hscxue88iadzk.pdf }}</ref> | asl_nomi = | muallif = [[Muhammad Hakimxon toʻra]] | muharrir = | tarjimon =Shodmon Vohidov | bezovchi = | muqova_artist = | davlat = | til = fors-tojik | seriya = | janr = | nashriyot = | nashr_etilgan_sana = 1843-yil | oʻzbek_nashr_sanasi =2010 | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Muntaxab at-tavorix''' (Saylangan tarixlar kitobi) — [[Qoʻqon|qoʻqonlik]] [[Tarix|tarixchi]] [[Muhammad Hakimxon toʻra|Muhammad Hakimxon ibn Maʼsumxon toʻra]]ning tarixga oid asari. Asarda Paygʻambarlar tarixidan tortib to [[Qoʻqon xonligi]]ning 1843/1845-yillargacha boʻlgan tarixi bayon etilgan. Asar bir qancha tarixga oid kitoblar uchun manba boʻlib xizmat qilgan<ref>{{kitob manbasi |last1=Bobobekov |first1=Haydarbek |publisher=Fan |location=Toshkent |isbn=5-648-02374-X |pages=240 |edition=1996 |accessdate=23-iyun 2023-yil}}</ref>. == Oʻrganilishi == Ushbu kitob va muallifi toʻgʻrisida [[Boʻriboy Ahmedov]], [[Shodmon Vohidov]], Enver Xurshut, [[Abdulla Qodiriy]], [[Aleksandr Semyonov]], [[Aziz Qayumov]] va boshqa bir qator olimlar fikr bildirganlar. Aziz Qayumov, Enver Xurshut, Shodmon Vohidovlar asrni chuqur oʻrganib uning oʻzbekcha tarjimasini chop ettirgan<ref name=mat>{{veb manbasi |last1=Vohidov |first1=Shodmon |title=Мунтахаб ат-таворих (1) |url=https://e--tarix-uz.translate.goog/vatan-tarixi.html?_x_tr_sl=uz&_x_tr_tl=ru&_x_tr_hl=ru&_x_tr_pto=sc |website=e-tarix.uz |accessdate=23-iyun 2023-yil |arxivsana=2023-06-23 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230623043031/https://e--tarix-uz.translate.goog/vatan-tarixi.html?_x_tr_sl=uz&_x_tr_tl=ru&_x_tr_hl=ru&_x_tr_pto=sc }}</ref>. == Tuzilishi == Asar hijriy 1259, milodiy 1843-yillar yoz oylarida Shahrisabz shahrida yozib tugallangan. Baʼzi taxminlarga koʻra 1845-yilda tugallangan boʻlishi ham mumkin. Kitob matni [[Fors tili|fors-]][[Tojik tili|tojik tili]]da yozilgan. Ushbu tarixiy manba [[Odam (payg'ambar)|Odam]] paydo boʻlgandan to XIX asrning oʻrtalariga qadar boʻlgan tarixni oʻz ichiga oladi. Muallif asarda manba oʻlaroq bir qator maktublarni ([[Doʻstmuhammadxon]]ning [[Britaniya Hindistoni]]ning general-gubernatori V.Maknotening kotibi Lotga maktubi, [[Sulton Mahmudxon]]ning [[Amir Nasrullo]]ga maktubi, Nasrulloning [[Muhammad Alixon]]ga maktubi); „TUhfat al-xoniy“, „Toj at-tavorix“ kabi asarlarni; asarga bezak oʻlaroq [[Alisher Navoiy]], [[Nizomiy Ganjaviy]], [[Pahlavon Mahmud]], [[Umar Xayyom]], [[Bedil]], [[Fazliy]], [[Ibn Sino]], [[Xusrav Dehlaviy]], [[Umarxon|Amiriy]], [[Firdavsiy]] kabi shoirlarning sheʼrlarini keltirib oʻtgan. [[Arab]], fors-tojik, oʻzbek xalq maqollari ham qoʻllangan. Asar quyidagi 5 bobdan iborat: 1-bob — Paygʻambarlar 2-bob — Qadimiy Eron sulolar 3-bob — Chin va Farang shohlari 4-bob — Chahahoriyorlar, [[Umaviylar]] va [[Abbosiylar]] xalifalari haqida 5-bob — 1) [[Safforiylar]], 2) [[Somoniylar]] sulolasi. 3) [[Buvayhiylar|Al Buya]] hukmronligi. 4) [[Gʻaznaviylar]]. 5) [[Saljuqiylar]]. 6) [[Xorazmshohlar]] saltanati. 7) [[Chingizxon|Chingiz]] va Chingizlar xonadoni. 8) Temuriylar. 9) Shayboniylar. 10) [[Ashtarxoniylar]]. 11) [[Mangʻitlar|Mangʻitiya]] saltanati. 12) [[Minglar|Mingiya]] toifasi. == Nusxalari == „Muntaxab at-tavorix“ yozilgan yiliyoq nusxa koʻchirish boshlangan. Yaʼni oʻsha yili Shahrisabzda Muhammadamin kotib tomomonidan 10 nusxa koʻchirilgan. Hozirda asarning [[Oʻzbekiston]], [[Tojikiston]], [[Rossiya]] qoʻlyozma arxivlarida nusxalari mavjud. Ayniqsa ulardan S 470-sonli (Rossiya), 63-sonli (Tojikiston), 592-sonli (Oʻzbekiston) nusxalari juda yaxshi saqlangan<ref name=mat/>. ==Adabiyotlar== # Mukhammad Khakim-khan. Muntakhab altawarikh. Selected history. Vol.II. Y. Kawahara, K. Haneda (tls). Tokio, 2006. # Muhammad Hakimxon. Muntahab ut-tavorih (Ba choop hozirkrunanda, muallifi muddima va taqliyot A. Muxtorov). Dushanbe, 1983, 1985. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Tarixiy asarlar]] 9pgtktmt7l7g1ylvu2nofpuzry5ebhr 0 955427 6273998 6095580 2026-09-20T14:10:22Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6273998 wikitext text/x-wiki {{Davlat arbobi bilgiqutisi | ismi = Mixail Yefimovich Mixaylov | lavozimi = [[:ru:Воронежский областной комитет КПСС|Bolsheviklar Butunittifoq Kommunistik partiyasi / KPSS Voronej viloyat 3-chi qoʻmitasining birinchi kotibi]] | boshlanish davri = [[1937-yil]] [[10-iyul]] | tugash davri = [[2037-yil]] [[9-noyabr]]gacha | oʻtmishdoshi = Yevgeniy Ivanovich Ryabinin | vorisi = Vladimir Dmitrievich Nikitin | lavozimi_2 = KPSS Bolsheviklar Butunittifoq Kommunistik partiyasi Kalinin viloyat qoʻmitasining 1-kotibi | boshlanish davri_2 = [[1935-yil]] [[10-iyun]] | tugash davri_2 = [[1937-yil]] [[5-iyul]]gacha | oʻtmishdoshi_2 = lavozim taʻsis etilgan | vorisi_2 = Pyotr Gavrilovich Rabov | tavallud sanasi = {{tugʻilgan sanasi|df=yes|1902|4|21}} | tavallud joyi = {{TavalludJoyi|Rossiya imperiyasi}} | vafot sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|1937|11|9|1902|4|21}} | vafot joyi = {{VafotJoyi|Moskva}}, [[RSFSR]] [[SSSR]] | xotini = Laima Yuliyevna Tselms | partiya = [[Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi]] | mukofotlari = {{Lenin ordeni}} | taʼlim = Qizil professorlar instituti }} '''Mixail Yefimovich Mixaylov''' (haqiqiy ismi — ''Katzenelenbogen''; [[1902|1902-yil]] [[4-may|21-aprel (4-may)]], Pokrov, Vladimir viloyati, [[Rossiya imperiyasi]] — [[1938]]-yil [[1-avgust]], [[Moskva]], [[Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi|RSFSR]], [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]]) — Sovet partiya va davlat arbobi, Kalinin 1999-yil birinchi kotibi. 1937) va KPSS (b) Voronej (1937) viloyat komitetlari. == Hayoti == [[1918]]-yilgacha u [[Vitebsk]], Pokrov, [[Moskva]] shaharlarining gimnaziyalarida oʻqidi. [[1917]]-yilda u fotograf sifatida ishlay boshladi. 1918-yilda u [[Butunittifoq leninchi kommunistik yoshlar soyuzi|komsomolga]] qoʻshildi, keyingi yili u allaqachon [[Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi|RCP (b)]] aʼzosi edi. [[1919|1919-yil]] avgustdan — Moskva viloyati harbiy komissarligining siyosiy boʻlimi instruktori. 1919-yil dekabrdan [[1920|1920-yil]] bahorigacha u instruktor, Mojaysk shahri garnizoni siyosiy boʻlimi boshligʻining oʻrinbosari boʻlib xizmat qildi. [[1920|1920-yil]] mart oyida u [[Vilnyus|Vilna]], Grodno shaharlaridagi Gʻarbiy frontdagi viloyat harbiy komissarligining siyosiy boʻlimining instruktori, frontning Inqilobiy Harbiy Kengashi siyosiy boʻlimi xodimi boʻldi. Bir yil oʻtgach — RCP (b) Moskva qoʻmitasining harbiy boʻlimi instruktori. [[1921]]-yil iyundan [[1922]]-[[Sentyabr|yil sentyabrgacha]] — RCP (b) Krasnopresnenskiy tuman qoʻmitasi harbiy boʻlimi boshligʻi. 1922-yildan [[1923]]-yilgacha — boshliq oʻrinbosari va. O. Krasnopresnenskiy okrug qoʻmitasining tashkiliy boʻlimi boshligʻi va RCP (b) Xodinka partiya markazining kotibi<ref>[http://vladimirskiy-kray.rf/wiki/m/2766/ Ensiklopediya. M Mixail Yefimovich Mixaylov, politicheskiy deyatel]{{Oʻlikhavola|date=avgust 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[1923]]-yilda u Krasno-Presnenskiy tuman siyosiy taʼlimi boshligʻi, [[1924|1924-yil]] yanvar oyidan boshlab ishlab chiqarish boʻlimi boshligʻi va tuman ijroiya qoʻmitasi raisining oʻrinbosari etib tayinlandi. [[1924]]-yilda u KPSS (b) Krasnopresnenskiy okrug qoʻmitasining mas’ul kotibi etib tayinlandi. [[1925|1924—1925-yillarning]] mart oyida u [[Moskva viloyati]] RCP (b) Kolomna okrug qoʻmitasining masʻul kotibi boʻlgan. Shu bilan birga KPSS (b) Moskva viloyat qoʻmitasining aʼzosi. [[1925|1925-yil]] mart oyidan [[Oʻzbekiston Kommunistik partiyasi]] [[Oʻzbekiston Kompartiyasi Fargʻona viloyat qoʻmitasi|Fargʻona viloyat qoʻmitasining]] tashkiliy boʻlim mudiri, masʼul kotibi etib tayinlandi. 1926—1927-yillarda — Oʻzbekiston KP (b) MK tashkiliy boʻlim mudiri [[1927|.]] 1927-yil iyun oyida u Moskva Kommunistik akademiyasiga oʻqishga yuborildi. [[1928|1928-yil]] yanvardan Butunittifoq Bolsheviklar Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasining tashkiliy-tarqatish boʻlimi mudirining yordamchisi etib tayinlandi. * [[1930|1928—1930-yillar]] — mas’ul instruktor, Bolsheviklarning Butunittifoq Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasining qishloq ishlari boʻyicha boʻlimi boshligʻining oʻrinbosari; * 1930-yil fevral-sentyabr — Bolsheviklar Butunittifoq Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasining sektor mudiri va ommaviy tashviqot boʻlimi boshligʻining birinchi oʻrinbosari; * [[1931|1930—1931-yillar]] — Qizil professorlar agrar instituti talabasi, * [[1932|1931—1932-yillar]] — Bolsheviklar Butunittifoq Kommunistik partiyasi Moskva viloyati qoʻmitasining tashkiliy boʻlimi boshligʻi, * [[1934|1932—1934-yillar]] — [[Московский обком КПСС|Bolsheviklar Butunittifoq Kommunistik partiyasi Moskva viloyat qoʻmitasining]] qishloq xoʻjaligi boʻyicha kotibi, * [[1934]]—[[1935|1935-yillar]] — KPSS Moskva viloyat qoʻmitasining uchinchi kotibi (b), * 1935-yil fevral-iyun — Butunittifoq Bolsheviklar Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasining Kalinin viloyati boʻyicha tashkiliy byurosi raisi, * [[1937|1935—1937-yillar]] — KPSS Kalinin viloyat qoʻmitasining birinchi kotibi (b). 1937-yil mart-iyul oylarida bir vaqtning oʻzida — KPSS Kalinin shahar qoʻmitasining birinchi kotibi (b). 1937-yil iyuldan noyabrgacha — Bolsheviklar Butunittifoq Kommunistik partiyasi Voronej viloyat qoʻmitasining birinchi kotibi<ref>{{Veb manbasi |url=http://museum-dom.ru/bio02/miha.html |sarlavha=Официальный сайт музея «Дом на набережной» |qaralgan sana=2013-08-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141214213741/http://museum-dom.ru/bio02/miha.html |arxivsana=2014-12-14}}</ref>. Bolsheviklarning Butunittifoq Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasi aʼzosi (1937—1938), Bolsheviklar KP MK aʼzoligiga nomzod (1934—1937). === Hibsga olish va vafoti === [[1937|1937-yil]] [[10-noyabr]]da prokuror ruxsatisiz hibsga olingan va Bolsheviklar Butunittifoq Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasining sobiq xodimi [[Левин, Александр Андреевич|A.ning]] iqrorligi asosida ayblov qoʻyilgan. [[Левин, Александр Андреевич|A.]] [[Левин, Александр Андреевич|Levina]] va sobiq SSSR qishloq xoʻjaligi xalq komissari Ya. A. Yakovlev. Tergov jarayonida u<ref name="tsentr">[https://centrasia.org/person2.php?st=1013880596 TsentrAziya]</ref> ni tan oldi. [[1938|1938-yil]] [[1-avgust]]da oʻlimga hukm qilingan va otib oʻldirilgan<ref name="tslms">[http://www.russkije.lv/ru/lib/read/g-celms.html Georgiy Tselms —]</ref>. Sud majlisida u tergov davomida berilgan barcha ko‘rsatmalarni rad etib, o‘z aybiga iqror bo‘lmadi. Uning ishi SSSR NKVD GUGB 4-boʻlimi tergovchilari M. L. Gatov va [[Глебов-Юфа, Зиновий Наумович|Z. N. Glebov-Yufa]] tomonidan olib borildi. 1938-yilda ular ham hibsga olinib, sotsialistik qonuniylikni buzgani uchun VMNga hukm qilindi. Tergov davomida ular Lefortovo qamoqxonasida Mixaylovning kaltaklanganligini, Yejov, Frinovskiy, Karutskiylarni tan olishni talab qilganliklarini koʻrsatdilar<ref name="tsentr"/>. [[1954|1954-yil]] [[4-dekabr]]da reabilitatsiya qilingan. == Oila == * Xotini — Laima Yulievna Tselms (keyinchalik Tselms <ref name="tslms"/>) (1903-1988) <ref>[https://litvek.com/br/144162?p=78 ''A. N. Artizov'' i dr. Reabilitatsiya: kak eto bilo 1953-1956]{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> . ** Qizi — Elena Mixaylovna Tselma (1933-yil 6 mayda tugʻilgan, Moskva), falsafa fanlari doktori, Latviya universiteti tarix va falsafa fakulteti dotsenti, rus falsafasi, estetikasi, madaniyati tarixi boʻyicha mutaxassis. Kitob muallifi: ''Celma E.'' Vaqt va mening taqdirim Riga, Zinatne, 2012 <ref name="tslms" /> . ** Oʻgʻli — Georgiy Mixaylovich Tselms (1937-yil 10 sentyabr, Voronej — 2018-yil 14 aprel, Moskva), jurnalist <ref name="tslms" /> . == Mukofotlar == [[Lenin ordeni]] (1935-yil oktyabr), Oʻzbekiston SSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasi Prezidiumining „Mehnat Qahramoni“ koʻkrak nishoni (1926-yil) <ref name="tsentr"/> ordeni kavaleri. == Eslatmalar == <references responsive="1"></references> == Havolalar == * [http://www.knowbysight.info/MMM/06003.asp KPSS va SSSR tarixi veb-saytidagi biografik maʼlumotlar] [[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]] [[Turkum:Moskvada vafot etganlar]] [[Turkum:1938-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1-avgustda vafot etganlar]] [[Turkum:1902-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:4-mayda tugʻilganlar]] [[Turkum:KPSS Kalinin viloyat qoʻmitasining birinchi kotiblari]] [[Turkum:SSSRda qatagʻon qilingan partiya organlarining rahbarlari]] [[Turkum:RSFSRda otib oʻldirilganlar]] [[Turkum:KPSS Markaziy Qoʻmitasi aʻzolari]] [[Turkum:KPSS Moskva viloyat qoʻmitasi kotiblari]] [[Turkum:KPSS Kalinin shahar qoʻmitasining birinchi kotiblari]] [[Turkum:1938-yilda qatl etilganlar]] [[Turkum:Oʻzbekiston Kompartiyasi Fargʻona viloyat qoʻmitasining birinchi kotiblari]] inbal0t5ii7msvzf0ul8nh4fo4s3kdm 0 957804 6274013 6183732 2026-09-20T14:23:34Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274013 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Michał Kucharczyk | tasvir = PogKucharczyk (cropped).jpg | izoh = Kucharczyk in 2021 as [[Pogoń Szczecin]] player | toʻliqism = Michał Kucharczyk | tavallud_sana = {{birth date and age|df=yes|1991|03|20}} | tavallud_joyi = [[Warsaw]], [[Polsha]] | boʻyi = 1.78 m | pozitsiya = [[Yarim himoyachi|Winger]], [[Hujumchi]] | joriyklub = | klubraqami = | yoshlikyillari1 = | yoshlikklublari1 = [[Świt Nowy Dwór Mazowiecki]] | yillar1 = 2008–2009 | klublar1 = [[Świt Nowy Dwór Mazowiecki]] | isht1 = 36 | gollar1 = 27 | yillar2 = 2009–2019 | klublar2 = [[Legia Warsaw]] | isht2 = 240 | gollar2 = 48 | yillar3 = 2009–2010 | klublar3 = {{Ijara}} [[Świt Nowy Dwór Mazowiecki]] | isht3 = 25 | gollar3 = 13 | yillar4 = 2019–2020 | klublar4 = [[FC Ural Yekaterinburg|Ural Yekaterinburg]] | isht4 = 16 | gollar4 = 0 | yillar5 = 2020–2023 | klublar5 = [[Pogoń Szczecin]] | isht5 = 72 | gollar5 = 11 | yillar6 = 2022 | klublar6 = [[Pogoń Szczecin II]] | isht6 = 1 | gollar6 = 0 | milliyyillar1 = 2009-2010 | milliyjamoa1 = [[:en:Poland national under-19 football team|Poland U19]] | milliyisht1 = 14 | milliygollar1 = 3 | milliyyillar2 = 2010 | milliyjamoa2 = [[:en:Poland national under-20 football team|Poland U20]] | milliyisht2 = 3 | milliygollar2 = 0 | milliyyillar3 = 2011–2012 | milliyjamoa3 = [[:en:Poland national under-21 football team|Poland U21]] | milliyisht3 = 7 | milliygollar3 = 1 | milliyyillar4 = 2011–2015 | milliyjamoa4 = [[Polsha milliy futbol terma jamoasi|Polsha ]] | milliyisht4 = 9 | milliygollar4 = 1 | club-update = 28 November 2022 | ntupdate = 3 June 2022 | klublar7 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] | yillar7 = 2023 }} Mixal Kucharchik ({{Lang-pl|Michał Kucharczyk}}, 1991-yil 20-martda tugʻilgan) — polshalik professional [[Futbol|futbolchi]], [[Yarim himoyachi|vinger]] yoki [[Hujumchi (futbol)|hujumchi]] pozitsiyasida oʻynaydi. == Futbolchilik faoliyati == Kucharchik [[Varshava|Varshavada]] tugʻilgan. U oʻz faoliyatini „Świt Nowy Dwór Mazowiecki“ jamoasida boshlagan va ikki mavsum davomida Polsha futbolining III ligasida (toʻrtinchi daraja) oʻynagan. 2009-yilda u „Legiya Varshava“ bilan shartnoma imzoladi va darhol Shvitga Polsha Ikkinchi Ligasida (uchinchi daraja) oʻynash uchun ijaraga berildi<ref>[http://www.ligapolska.pl/index.php?dzial=aktualnosci&artykul=146354 Kucharczyk piłkarzem Legii] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20111003182124/http://www.ligapolska.pl/index.php?dzial=aktualnosci&artykul=146354 |date=2011-10-03 }} 20 July 2009, ligapolska.pl</ref>. 2010/11-yilgi mavsum boshida u „Legiya“ga qaytdi<ref>[http://legia.com/www/index.php?akt=15823 Rybus i Kucharczyk już w Grodzisku] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230713160511/https://legia.com/www/index.php?akt=15823 |date=2023-07-13 }} 28 June 2010, legia.com</ref>. Ekstraklasa ligasidagi ilk golini 2010-yil 24-sentyabrda „Lex Poznan“ klubiga qarshi o‘yinda kiritdi. 2019-yil 22-iyulda u [[Rossiya Premyer-ligasi|Rossiya Premer-ligasi]] klubi „Ural Yekaterinburg“ bilan shartnoma imzoladi<ref>{{Veb manbasi |nashriyot=[[FC Ural Yekaterinburg]] |url=http://fc-ural.ru/novosti/glavnaya-komanda/mihal-kuharchik-novichok-fk-ural |sarlavha=Михал Кухарчик – новичок ФК "Урал"! |sana=22 July 2019 |til=Russian |qaralgan sana=2023-07-13 |arxivsana=2023-07-13 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230713163517/https://fc-ural.ru/novosti/glavnaya-komanda/mihal-kuharchik-novichok-fk-ural }}</ref>. == Milliy terma jamoa == Kuchachik [[Polsha milliy futbol terma jamoasi|Polsha terma jamoasi]] safida 2011-yilning 6-fevralida Moldova bilan [[Oʻrtoqlik uchrashuvi|oʻrtoqlik uchrashuvida]] debyut qilgan<ref>[http://goool.pl/aktualnoci/reprezentacja/5641-smuda-poda-skad-debiut-kucharczyka.html Debiut Kucharczyka], goool.pl</ref>. == Faoliyat statistikasi == === Klub === {{Updated|28 November 2022}}<ref>{{cite web |url=http://www.90minut.pl/kariera.php?id=9959 |title=Michał Kucharczyk |publisher=90minut |accessdate=20 March 2017}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Klub, mavsum va musobaqalar boʻyicha koʻrinish va gollar ! rowspan="2" |Klub ! rowspan="2" |Mavsum ! rowspan="2" |Liga ! colspan="2" |Liga ! colspan="2" |Milliy kubok ! colspan="2" |[[UEFA|Europe]] ! colspan="2" |Boshqa<sup>1</sup> ! colspan="2" |Umumiy |- !Oʻyin !Gol !Oʻyin !Gol !Oʻyin !Gol !Oʻyin !Gol !Oʻyin !Gol |- | rowspan="4" |Świt Nowy Dwór Mazowiecki |2007-08 |III liga |12 |3 |0 |0 | colspan="2" |- | colspan="2" |- |12 |3 |- |2008-09 |III liga |24 |24 |0 |0 | colspan="2" |- | colspan="2" |- |24 |24 |- |2009-10 |II liga |25 |13 |0 |0 | colspan="2" |- | colspan="2" |- |25 |13 |- ! colspan="2" |Total !61 !40 !0 !0 ! colspan="2" |- ! colspan="2" |- !61 !40 |- | rowspan="10" |Legia Warsaw |2010-11 |Ekstraklasa |27 |5 |7 |3 | colspan="2" |- | colspan="2" |- |34 |8 |- |2011-12 |Ekstraklasa |25 |3 |3 |0 |7 |2 | colspan="2" |- |35 |5 |- |2012-13 |Ekstraklasa |23 |2 |7 |1 |4 |1 |1 |0 |35 |4 |- |2013-14 |Ekstraklasa |23 |9 |2 |0 |9 |1 | colspan="2" |- |34 |10 |- |2014-15 |Ekstraklasa |27 |6 |6 |1 |13 |3 | colspan="2" |- |46 |10 |- |2015-16 |Ekstraklasa |32 |6 |5 |0 |12 |3 |1 |0 |50 |9 |- |2016-17 |Ekstraklasa |21 |6 |1 |0 |12 |2 |1 |0 |35 |8 |- |2017-18 |Ekstraklasa |33 |7 |4 |1 |5 |2 |0 |0 |42 |10 |- |2018-19 |Ekstraklasa |28 |4 |4 |2 |5 |1 |1 |0 |38 |7 |- ! colspan="2" |Total !240 !48 !38 !8 !67 !15 !4 !0 !349 !71 |- |Ural Yekaterinburg |2019-20 |[[Rossiya Premyer-ligasi|Russian Premier League]] |16 |0 |3 |0 | colspan="2" |- | colspan="2" |- |19 |0 |- | rowspan="4" |Pogoń Szczecin |2020-21 |Ekstraklasa |30 |6 |3 |1 | colspan="2" |- | colspan="2" |- |33 |7 |- |2021-22 |Ekstraklasa |32 |5 |1 |0 |0 |0 | colspan="2" |- |33 |5 |- |2022-23 |Ekstraklasa |10 |0 |2 |0 |1 |0 | colspan="2" |- |13 |0 |- ! colspan="2" |Total !72 !11 !6 !1 !1 !0 !0 !0 !79 !12 |- |Pogoń Szczecin II |2022-23 |III liga |1 |0 | colspan="2" |- | colspan="2" |- | colspan="2" |- |1 |0 |- ! colspan="3" |Career total !390 !99 !50 !11 !68 !15 !4 !0 !512 !125 |} <sup>1</sup> <small>Shu jumladan, Polsha Superkubogi .</small> === Terma jamoa statistikasi === : ''Ballar va natijalar birinchi navbatda Polshaning gollari roʻyxatini koʻrsatadi.'' {| class="wikitable" !№ ! Sana ! Joy ! Raqib ! Hisob ! Natija ! Musobaqa |- | 1. | 2014-yil 18-yanvar | [[Zayed Sports City stadioni|Zayed Sports City Stadium]], [[Abu-Dabi|Abu Dabi]] |{{Fb|NOR}} | align="center" | 2-0 | align="center" | 3-0 | [[Oʻrtoqlik uchrashuvi]] |} == Yutuqlar == === Klub === '''Legiya Varshava''' * Ekstraklasa : 2012-13, 2013-14, 2015-16, 2016-17, 2017-18 * Polsha kubogi : 2010-11, 2011-12, 2012-13, 2014-15, 2015-16, 2017-18 == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * Michał Kucharczyk at 90minut.pl (in Polish) * {{NFT player|41795}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Kucharchik, Mixal}} [[Turkum:1991-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Polshalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Futboldagi erkak hujumchilar]] [[Turkum:Paxtakor jamoasi futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari]] [[Turkum:Rossiya Premyer-ligasi futbolchilari]] [[Turkum:Polshalik muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Rossiyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Oʻzbekistondagi muhojir erkak futbolchilar]] 8pvtq1ie0q0y2z4uiplxyj4qare6weg 0 958051 6273898 6213071 2026-09-20T12:16:17Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6273898 wikitext text/x-wiki {{Aeroport bilgiqutisi |name=Minsk milliy aeroporti |nativename-a={{lang|ru|Национальный аэропорт Минск}} |nativename-r={{Lang-be|Нацыянальны аэрапорт Мінск}} |image= |image-width=250 |image2=File:Parking_lot_of_Minsk_National_Airport_(2).jpg |image2-width=250 |IATA=MSQ |ICAO=UMMS |pushpin_map=Belarus#Yevropa |pushpin_label=MSQ |pushpin_map_caption=Aeroportning Belarus xaritasidagi joylashuvi |type=Fuqarolik |owner= |operator= |city-served=[[Minsk]], [[Belarus]] |opened=1983-yil 1-iyul<ref>{{veb manbasi |last1=UMMS |title=Minsk National Airport |url=http://airport.by/en/node/356 |website=airport.by |language=en |access-date=31 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801004150/http://airport.by/en/node/356 |archive-date=1 August 2018 |url-status=dead }}</ref> |hub=[[Belavia]] |elevation-f=669 |elevation-m=204 |coordinates={{coord|53|52|57|N|28|01|57|E|display=title,inline|type:airport}} |latd=53|latm=52|lats=57|latNS=N|longd=28|longm=01|longs=57|longEW=E |website=[http://airport.by/en airport.by] |metric-elev=yes |metric-rwy=yes |r1-number=13R/31L |r1-length-f=11,942 |r1-length-m=3,641 |r1-surface=[[Beton]] |r2-number=13L/31R |r2-length-f=12,139 |r2-length-m=3,700 |r2-surface=Beton |stat-year=2023 |stat1-header=Yoʻlovchilar oqimi |stat1-data=2 497 631<ref name=":3"/> |stat2-header= |stat2-data= |footnotes=Manba: Xalqaro aeroportlar kengashining 2014-yilgi Jahon aeroportlar oqimi hisoboti }} '''Minsk milliy aeroporti''', ilgari '''Minsk-2''' {{Airport codes|MSQ|UMMS}} ({{Lang-be|Нацыянальны аэрапорт Мінск|Nacyjanalny aeraport Minsk}}; {{Lang-ru|Национальный аэропорт Минск}}) – [[Belarus]]ning asosiy xalqaro aeroporti. Poytaxt [[Minsk]]dan 42 &nbsp;km (26&nbsp;mi) sharqda joylashgan. Geografik jihatdan Minsk viloyatining Smolevichskiy tumani hududida joylashgan, lekin maʼmuriy jihatdan Minskning Oktyabr tumaniga boʻysunadi. Aeroport Belarusning flagman aviakompaniyasi [[Belavia]] va TAE Avia<ref name="ch-aviation">[https://www.ch-aviation.com/portal/airline/07S ch-aviation.com – TAE Avia] retrieved 9 April 2022</ref>, Genex<ref>[https://www.ch-aviation.com/portal/airline/GNX ch-aviation.com – Genex] retrieved 9 April 2022</ref> va Rubystar Airways yuk tashuvchilari uchun hab boʻlib xizmat qiladi<ref>[https://www.ch-aviation.com/portal/airline/RSB ch-aviation.com – Rubystar Airways] retrieved 9 April 2022</ref>. == Tarixi == === Dastlabki yillar === Minsk-2 aeroportining qurilishi 1977-yilda boshlangan. 1979-yilda uzunligi 3640 m va kengligi 60 m boʻlgan yangi uchish-qoʻnish yoʻlagi ishga tushdi. 1981-yilga kelib Minsk-2 aerodromi samolyotlarga xizmat koʻrsatish imkoniyatiga ega boʻldi va aeroport 1982-yilda ochildi. Birinchi yoʻlovchi reysi Tupolev Tu-134 bilan amalga oshirildi<ref>{{Veb manbasi |url=http://airport.by/about/history |sarlavha=История аэропорта {{!}} Natsionalniy aeroport Minsk |ish=airport.by |til=ru |qaralgan sana=2018-07-31 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190628205505/https://airport.by/about/history |arxivsana=28 June 2019}}</ref>. 1983-yil 1-iyulda SSSR Fuqarolik aviatsiyasi vazirligining qaroriga binoan Minskning ikkinchi qoʻshma aviatsiya diviziyasi tashkil etildi. Bu sana aeroportga asos solingan kun hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi |url=http://airport.by/press_center/national_airport_minsk_30 |sarlavha=Национальный аэропорт "Минск": 35 лет {{!}} Natsionalniy aeroport Minsk |ish=airport.by |til=ru |qaralgan sana=2018-07-31 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190413101315/http://airport.by/press_center/national_airport_minsk_30 |arxivsana=13 April 2019}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://ekskursii.by/?Minsk_Aerodrom |sarlavha=Минск (Аэродром) |ish=ekskursii.by |qaralgan sana=2018-07-31 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180801003703/https://ekskursii.by/?Minsk_Aerodrom |arxivsana=1 August 2018}}</ref>. === 1990-yillardan boshlab rivojlanish === Muntazam parvozlar 1983-yilda boshlangan; 1990-yilga kelib yoʻlovchi tashish 2,2 million kishiga yetdi. 1991-yildan boshlab Sovet Ittifoqining parchalanishi va boshqa tegishli oʻzgarishlar tufayli parvozlar soni kamayishni boshladi. 1997-yilga kelib yoʻlovchilar soni 516 ming, 1998-yilda 480 ming, 2000-yilda atigi 400 ming kishini tashkil etdi. [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi]] parchalanganidan beri 2008-yilda Minsk milliy aeroporti birinchi million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatdi. Yoʻlovchilar oqimining sezilarli oʻsishi tufayli 2008-yil aeroport uchun muhim belgi boʻldi<ref>{{Veb manbasi |url=http://airport.by/en/about/history |sarlavha=Airport History - Minsk National Airport |qaralgan sana=3 June 2015 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190617040411/https://airport.by/en/about/history |arxivsana=17 June 2019}}</ref>. 2019-yil may oyida 13L/31R ikkinchi uchish-qoʻnish yoʻlagi ochildi<ref>{{Veb manbasi |url=http://airport.by/en/press-sluzba/news/sostoalos-oficialnoe-otkrytie |qaralgan sana=22 January 2022 |sarlavha=Состоялось официальное открытие новой взлетно-посадочной полосы в Национальном аэропорту Минск |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220122201926/http://airport.by/en/press-sluzba/news/sostoalos-oficialnoe-otkrytie |arxivsana=22 January 2022}}</ref>. 2020-yilda yoʻlovchilar soninng oʻsishi [[COVID-19 pandemiyasi]] tufayli toʻxtadi. Bundan tashqari, 2021-yilning may oyidan boshlab Belarusning barcha aviakompaniyalari, asosan Belavia, Ryanair 4978 reysi hodisasidan keyin yangi oʻrnatilgan sanksiyalar doirasida [[Yevropa Ittifoqi]]ga kirishi taqiqlandi<ref>{{Veb manbasi |sana=2021-05-25 |sarlavha=EU imposes new economic sanctions on Belarus over 'hijacked' flight |url=http://www.theguardian.com/world/2021/may/24/belarus-put-on-notice-of-sanctions-over-hijack-of-ryanair-flight |qaralgan sana=2021-05-25 |ish=the Guardian |til=en}}</ref>. Xuddi shunday, bir qancha Yevropa aviakompaniyalari, masalan, [[Lufthansa]], mojaro tufayli Minsk xizmatlarini bekor qildi<ref>[https://www.hessenschau.de/wirtschaft/lufthansa-streicht-direktfluege-von-frankfurt-nach-minsk, lufthansa-belarus-100.html hessenschau.de]{{Oʻlikhavola|date=avgust 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (German) 25 May 2021</ref>. 2021-yil 9-avgust kuni AQSh aeroport direktori Vyacheslav Xoronekoni SDN roʻyxatiga qoʻshdi<ref>{{Veb manbasi |sana=9 August 2021 |sarlavha=Treasury Holds the Belarusian Regime to Account on Anniversary of Fraudulent Election |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0315 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210809161340/https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0315 |arxivsana=9 August 2021 |qaralgan sana=10 August 2021 |nashriyot=AQSh G'aznachilik departamenti |til=en}}</ref>. ==== 2021-yilgi chegara inqirozidagi roli ==== 2021-yilda aeroport Yevropa Ittifoqiga noqonuniy muhojirlik uchun asosiy markazga aylandi<ref>{{Veb manbasi |muallif= |url=https://apnews.com/article/business-poland-germany-migration-belarus-65dad00ab0d272d401bcd85b63c0f8c3 |sarlavha=German minister faults airlines on Belarus migrant arrivals |til= |ish= |nashriyot=AP News |sana=14 October 2021 |qaralgan sana=30 October 2021}}</ref><ref>{{Veb manbasi |muallif= |url=https://polandin.com/56130548/hundreds-of-migrants-present-at-minsk-airport-report |sarlavha=Hundreds of migrants present at Minsk airport: report |til= |ish=polandin.com |nashriyot= |sana=30 September 2021 |qaralgan sana=30 October 2021 |arxivsana=2021-11-04 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20211104011543/https://polandin.com/56130548/hundreds-of-migrants-present-at-minsk-airport-report }}</ref><ref>{{Veb manbasi |muallif= |url=https://belsat.eu/en/news/11-10-2021-migrants-jam-pack-minsk-airport-head-to-border-cities-hrodna-and-brest-sleep-on-streets-pics-videos/ |sarlavha=Migrants jam-pack Minsk Airport, head to border cities Hrodna and Brest, sleep on streets (pics, videos) |til= |ish= |nashriyot=Belsat TV |sana=11 October 2021 |qaralgan sana=30 October 2021}}</ref>. Xabar qilinishicha, bir necha tungi aviakompaniyalar va ikkita sayyohlik agentligi aeroportning xalqaro zonasiga toʻliq kirish imkoniga ega boʻlib, kelgan muhojirlarga yetib kelishi bilanoq viza beruvchi agentlik xizmatlarini taklif qila boshlagan. Qayd etilishicha, mazkur kompaniyalar aeroport xodimlari va rahbariyatining homiyligi ostida boʻlgan, boshqa sayyohlik firmalarga esa haqiqiy sayyohlar uchun bunday xizmatlar koʻrsatishga ruxsat berilmagan<ref>{{Veb manbasi |muallif=Марина Волкова |url=https://kyky.org/money/pryamo-seychas-v-aeroportu-minska-na-migrantah-nelegalno-nazhivaetsya-neskolko-turfirm-mini-rassledovanie-kyky-rech-o-millionah |sarlavha=Прямо сейчас в аэропорту Минска на мигрантах нелегально наживается несколько турфирм. Мини-расследование KYKY (речь о миллионах!) |til=ru |ish=kyky.org |nashriyot= |sana=20 October 2021 |qaralgan sana=30 October 2021 |arxivsana=2021-10-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20211020144241/https://kyky.org/money/pryamo-seychas-v-aeroportu-minska-na-migrantah-nelegalno-nazhivaetsya-neskolko-turfirm-mini-rassledovanie-kyky-rech-o-millionah }}</ref>. Vaziyat Belarusga xizmat koʻrsatuvchi aviakompaniyalarga ham taʼsir qildi. Davom etayotgan inqiroz tufayli [[Cham Wings Airlines]] [[Damashq]]dan parvozlarini qisqa muddatda toʻxtatdi va ular oddiy sayohatchilar va noqonuniy muhojirlarni ajrata olmasligini bildirdi<ref>[https://www.spiegel.de/ausland/syrische-fluggesellschaft-stellt-fluege-nach-minsk-ein-a-ec91abb2-45b5-4a69-a046-28cd8b019007 spiegel.de – Syrian airline ends flights to Minsk] (German) 13 November 2021</ref>. Ayni vaqtda, [[Turkish Airlines]] boshqa millatlarga mansub yoʻlovchilarga, masalan, [[Yaman]] va [[Iroq]]dan kelgan yoʻlovchilarga [[Yevropa Ittifoqi|, Yevropa Ittifoqi]] (bilmagan holda) noqonuniy migratsiyada ishtirok etuvchi aviakompaniyalarga qarshi sanksiyalar qoʻllash bilan tahdid qilganidan soʻng Minskga chipta sotishni toʻxtatdi<ref>[https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/belarus-migration-turkish-airlines-kooperiert-mit-der-eu-17631213.html faz.net – „Turkish Airlines cooperates with the EU“] (German) 12 November 2021</ref>. Belavia, shuningdek, Turkiya hukumatining soʻnggi voqealar yuzasidan [[Yevropa Ittifoqi]]ni qoʻllab-quvvatlash qarori bilan Turkiya aeroportlaridan Belarusga parvozlar uchun ayrim fuqarolarga chipta sotishni toʻxtatdi<ref>[https://www.haberturk.com/belavia-turkiye-den-belarus-a-irak-suriye-ve-yemen-vatandaslarini-tasimayacak-3251254 haberturk.com – „Belavia, Türkiyeʼden Belarus’a Irak, Suriye ve Yemen vatandaşlarını taşımayacak“] (Turkish) 14 November 2021</ref>. Hukumatlari oʻxshash koʻrsatmalarni eʼlon qilgan [[Oʻzbekiston]] va [[Dubay]]dan barcha reyslar uchun ham xuddi shunday boʻldi<ref>[https://en.belavia.by/news/4836732/ belavia.by – Belavia news] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211114233053/https://en.belavia.by/news/4836732/ |date=2021-11-14 }} 14 November 2021</ref><ref>[https://en.belavia.by/news/4836737/ belavia.by – Belavia news] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230926191645/https://en.belavia.by/news/4836737/ |date=2023-09-26 }} 18 November 2021</ref>. == Terminali == Minsk milliy aeroporti dastlab [[brutalizm]] uslubida qurilgan, keyinchalik modernizatsiya qilingan va kengaytirilgan bir oz egilgan, toʻrt qavatli yoʻlovchi terminali binosidan iborat. Birinchi qavatda kelish zonasi joylashgan boʻlsa, ikkinchi qavatda 43 ta peshtaxta va 13 ta joʻnash darvozasi boʻlgan roʻyxatga olish zali mavjud boʻlib, ularning baʼzilari teletraplar bilan jihozlangan. Samolyot zonasida odatiy [[Boj olinmaydigan savdo doʼkoni|dyuti-fri doʻkonlar]], aeroport saloni va boshqa yoʻlovchilar uchun qulayliklar, shuningdek, [[Burger King]] franshizasi mavjud. Birinchi va uchinchi qavatlar asosan maʼmuriyat va texnik xizmat koʻrsatish uchun ishlatiladi<ref>[http://airport.by/en/shema-aeroporta/ airport.by – Airport Map] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230415224800/http://airport.by/en/shema-aeroporta/ |date=2023-04-15 }} retrieved 16 October 2021</ref>. == Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar == Quyidagi aviakompaniyalar Minskka va Minskdan muntazam va charter reyslarini amalga oshiradi<ref>[http://airport.by/en/timetable/season airport.by – Season Timetable] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180712221146/http://airport.by/en/timetable/season |date=2018-07-12 }} retrieved 16 October 2021</ref>: {{Aeroport-yoʻnalishlar <!-- -->|[[Aeroflot]]|[[Sheremetyevo (aeroport)|Moskva–Sheremetyevo]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Aeroflot NS25 Moscow – Minsk Service Increases |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250320-suns25msq |access-date=21 March 2025 |work=AeroRoutes |date=20 March 2025 |language=en-CA}}</ref> <!-- -->|[[Air China]]<ref>[https://www.airchina.de/DE/DE/info/flight-time/ airchina.com – Flight schedules] retrieved 9 March 2022</ref>|[[Pekin Poytaxt xalqaro aeroporti|Pekin–Poytaxt]]<!-- Air China xizmati faqat kiruvchi! Bundan tashqari, Minskdan Budapeshtgacha qatnov huquqi yoʻq. -->, [[Sian Syanyan xalqaro aeroporti|Sian]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Air China Adds Xi'An – Minsk Service From late-Dec 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/241211-canw24xiymsq |access-date=11 December 2024 |work=AeroRoutes |date=11 December 2024 |language=en-CA}}</ref> <!-- --> | [[Azimut (aviakompaniya)|Azimuth]] | [[Mineralnye Vodi aeroporti|Mineralnye Vodi]]<ref>{{cite web | url=https://kavkaz.rbc.ru/kavkaz/freenews/65a285989a794717d2016a20 | title=Авиакомпания «Азимут» запустила рейсы из Минеральных Вод в Минск | date=13 January 2024 }}</ref> <!-- --> |[[Belavia]]<ref>[https://en.belavia.by/time-table/ en.belavia.by – Timetable] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200311213716/https://en.belavia.by/time-table/ |date=2020-03-11 }} retrieved 1 December 2021</ref><ref>[https://www.irishtimes.com/news/world/europe/eu-agrees-sanctions-on-belarus-after-forced-landing-of-ryanair-flight-1.4573345 irishtimes.com – EU agrees sanctions on Belarus after forced landing of Ryanair flight] 24 May 2021</ref>| [[Batumi xalqaro aeroporti|Batumi]], [[Haydar Aliyev xalqaro aeroporti|Boku]], [[Bolqonobod aeroporti|Bolqonobod]]<ref name="B2_BKN_KRW_NS25">{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Belavia Turkmenistan Service Changes From late-May 2025 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250526-b2ns25bkn |access-date=26 May 2025 |work=AeroRoutes |date=26 May 2025 |language=en-CA}}</ref>, [[Indira Gandi xalqaro aeroporti|Dehli]]<ref>{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230705-b2aug23del|title=BELAVIA SCHEDULES DELHI SERVICE DEBUT IN AUGUST 2023|work=Aeroroutes|accessdate=5 July 2023}}</ref>, [[Dubay xalqaro aeroporti|Dubay-Xalqaro]]<ref>{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/221028-b2dec22dxb|title=Belavia Resumes Dubai Service From Dec 2022|publisher=AeroRoutes|date=October 28, 2022}}</ref>, [[Istanbul aeroporti|Istanbul]], [[Xrabrovo aeroporti|Kaliningrad]], [[Kutaisi xalqaro aeroporti|Kutaisi]], [[Domodedovo xalqaro aeroporti|Moskva-Domodedovo]], [[Sheremetyevo (aeroport)|Moskva-Sheremetyevo]], [[Vnukovo xalqaro aeroporti|Moskva-Vnukovo]]<ref>{{veb manbasi|url=https://aeroroutes.com/eng/220725-b2ns22vko|title=Belavia resumes Moscow Vnukovo service from mid-July 2022|publisher=AeroRoutes|date=July 25, 2022|accessdate=July 26, 2022}}</ref>, [[Ostona aeroporti|Ostona]], [[Qozon xalqaro aeroporti|Qozon]], [[Pulkovo aeroporti|Sankt-Peterburg]], [[Sochi xalqaro aeroporti|Sochi]], [[Toshkent xalqaro aeroporti|Toshkent]], [[Tbilisi xalqaro aeroporti|Tbilisi]], [[Turkmanboshi xalqaro aeroporti|Turkmanboshi]]<ref>{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/221017-b2nw22krw|title=Belavia Adds Turkmenbashi Service From late-Oct 2022}}</ref>, [[Koltsovo xalqaro aeroporti|Yekaterinburg]], [[Zvartnots xalqaro aeroporti|Yerevan]] <br />'''Mavsumiy:''' [[Mahachqalʼa aeroporti|Mahachqalʼa]]<ref name="MSQ_NS25">{{cite news |title=Национальный аэропорт Минск с 30 марта переходит на весенне-летнее расписание полетов |url=https://belta.by/society/view/natsionalnyj-aeroport-minsk-s-30-marta-perehodit-na-vesenne-letnee-raspisanie-poletov-705487-2025/ |access-date=28 March 2025 |work=belta.by |agency=Belarusian Telegraph Agency |publisher=BelTA – News from Belarus |date=28 March 2025 |language=ru-RU}}</ref>, [[Murmansk aeroporti|Murmansk]]<ref name="MSQ_NS25" /> <br /> '''Mavsumiy charter reyslar:''' {{Flagicon|Egypt}}Al-Olamayn<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Belavia Schedules Minsk – El Dabaa (El Alamein) Nonstop From late-May 2025 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250605-b2jun25dbb |access-date=5 June 2025 |work=AeroRoutes |date=5 June 2025 |language=en-CA}}</ref>, [[Antaliya aeroporti|Antaliya]]<ref name="Tez">{{veb manbasi|url=https://www.teztour.by/ru/minsk/|title=Timetable|website=www.tez-tour.com|date=1 December 2021|qaralgan sana=2023-07-16|arxivsana=2020-02-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200220132407/https://www.teztour.by/ru/minsk/}}</ref>, [[Hamad xalqaro aeroporti|Doha]]<ref>{{veb manbasi|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230303-b2doh|title=Belavia Adds Qatar Scheduled Charters From March 2023|publisher=AeroRoutes|date=March 3, 2023|accessdate=March 7, 2023}}</ref>, [[Hurgada xalqaro aeroporti|Hurgada]]<ref name="Tez"/>, [[Salola xalqaro aeroporti|Salola]]<ref>{{cite news |title=Charter flights from Minsk to Salalah to start February 27 |url=https://news.by/eng/news/obshchestvo/charter-flights-from-minsk-to-salalah-to-start-february-27 |access-date=13 January 2025 |work=news.by |agency=BelTeleRadioCompany |date=10 January 2025 |language=ru |archive-date=2025-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250613011736/https://news.by/eng/news/obshchestvo/charter-flights-from-minsk-to-salalah-to-start-february-27 |url-status=dead }}</ref>, [[Sharja xalqaro aeroporti|Sharja]]<ref name='B2_Charter_UAE_NS25'>{{cite news |title=Чартеры Belavia в Рас-эль-Хайму перенесут в другой аэропорт |url=https://officelife.media/news/61097-chartery-belavia-v-ras-el-khaymu-perenesut-v-drugoy-aeroport/ |access-date=20 March 2025 |work=officelife.media |publisher=Office Life |date=19 March 2025 |language=ru-RU}}</ref>, [[Sharm ash-Shayx xalqaro aeroporti|Sharm ash-Shayx]]<ref name="Tez"/> <!-- -->|[[flydubai]]<ref>[https://www.flydubai.com/en/destinations/route-map flydubai.com – Route map] retrieved 1 December 2021</ref>|[[Dubay xalqaro aeroporti|Dubay-Xalqaro]]<ref>[https://ctv.by/news/obshestvo/novaya-charternaya-programma-iz-minska-v-oae-startuet-2-marta Novaya charternaya programma iz Minska v OAE startuet 2 marta]</ref> <!-- -->|Ikar, {{RUS}}| [[Strigino xalqaro aeroporti|Nijniy Novgorod]] <!-- -->|[[Red Wings Airlines]] | [[Talagi (аeroport)|Arxangelsk–Talagi]], [[Kurumoch xalqaro aeroporti|Samara]]<ref>{{cite news |title=Red Wings Adds Samara – Minsk From Nov 2023 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/231027-wznov23msq |access-date=27 October 2023 |work=AeroRoutes |date=27 October 2023 |language=en-CA}}</ref>, [[Ufa xalqaro aeroporti|Ufa]], {{Flagicon|Russia}}Ulyanovsk–Baratayevka<ref>{{cite news |last1= |first1=Диманец |title=Полеты между Ульяновском и Минском возобновят 21 марта |url=https://ulpressa.ru/2025/02/08/polety-mezhdu-ulyanovskom-i-minskom-vozobnovyat-21-marta/ |access-date=10 February 2025 |work=Улпресса - все новости Ульяновска |agency=ИА «Улпресса» |date=8 February 2025 |language=ru-RU}}</ref>, [[Balandino аeroporti|Chelyabinsk]]<ref>{{cite news |last1=Алла |first1=Поплавская |title=Субсидированные перелеты из Челябинска в Минск возобновляются с 4 марта - Минская правда, 03.03.2025 |url=https://mlyn.by/03032025/subsidirovannye-perelety-iz-chelyabinska-v-minsk-vozobnovlyayutsya-s-4-marta/ |access-date=4 March 2025 |agency=Информационное агентство «Минская правда» |publisher=Мiнская праўда |date=3 March 2025 |language=ru}}</ref> <!-- -->|Severstal Air Company, {{RUS}}| {{Flagicon|Russia}}Kaluga, {{Flagicon|Russia}}Cherepovets <!-- --> | [[Utair]] | [[Surgut xalqaro aeroporti|Surgut]]<ref>{{cite news |last1=Абдуллина |first1=Алиса |title=Из Сургута планируют запустить прямые рейсы в Белоруссию |url=https://www.gorod3466.ru/news/obshchestvo/iz-surguta-planiruyut-zapustit-pryamye-reysy-v-belorussiyu/ |access-date=20 January 2025 |publisher=Gorod3466.ru - Сайт Нижневартовска |date=17 January 2025 |language=ru}}</ref> <!-- -->|[[Oʻzbekiston havo yoʻllari]]<ref>[https://www.uzairways.com/en/map uzairways.com – Map] retrieved 1 December 2021</ref>|[[Toshkent xalqaro aeroporti|Toshkent]] <!-- -->}} == Statistika == {| class="wikitable" style="margin:1em auto; text-align:right; width:600px" |+Kalendar yili boʻyicha yoʻlovchi oqimi. Rasmiy ACI statistika<ref name="Official website traffic stats">{{Veb manbasi |url=https://airport.by/en/aeroport/statistika |sarlavha=Airport Performance |qaralgan sana=20 May 2022 |arxivsana=2023-04-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230420092943/https://airport.by/en/aeroport/statistika }}</ref> ! style="width:50px" | ! style="width:100px" |Yoʻlovchilar soni ! style="width:75px" |Bir yil oldinga nisbatan oʻzgarish ! style="width:100px" |Samolyot operatsiyalari ! style="width:75px" |Bir yil oldinga nisbatan oʻzgarish ! style="width:125px" |Yuk tashish<br /><br />(metr tonna ! style="width:75px" |Bir yil oldinga nisbatan oʻzgarish |- !2005 |559,114 |{{Oʻsish}}10.86% |5,456 |{{Oʻsish}} 2.83% |5,488 |{{Oʻsish}} 4.29% |- !2006 |637,560 |{{Oʻsish}}14.03% |6,144 |{{Oʻsish}}12.61% |6,059 |{{Oʻsish}}10.40% |- !2007 |830,481 |{{Oʻsish}}30.26% |7,590 |{{Oʻsish}}23.54% |7,290 |{{Oʻsish}}20.32% |- !2008 |1,010,695 |{{Oʻsish}}21.70% |9,256 |{{Oʻsish}}21.95% |7,870 |{{Oʻsish}} 7.96% |- !2009 |1,028,886 |{{Oʻsish}} 1.80% |9,341 |{{Oʻsish}} 0.92% |7,289 |{{Loss}} 7.38% |- !2010 |1,285,423 |{{Oʻsish}}24.93% |11,020 |{{Oʻsish}}17.97% |8,553 |{{Oʻsish}}17.34% |- !2011 |1,437,825 |{{Oʻsish}}11.86% |13,686 |{{Oʻsish}}24.19% |8,667 |{{Oʻsish}}1.33% |- !2012 |1,837,911 |{{Oʻsish}}27.83% |14,947 |{{Oʻsish}}9.27% |9,833 |{{Oʻsish}}13.45% |- !2013 |2,182,177 |{{Oʻsish}}18.73% |16,586 |{{Oʻsish}}11.00% |10,477 |{{Oʻsish}}6.55% |- !2014 |2,593,559 |{{Oʻsish}}18.90% |20,036 |{{Oʻsish}}20.90% |19,905 |{{Oʻsish}}89.99% |- !2015 |2,782,866 |{{Oʻsish}}7.30% |20,365 |{{Oʻsish}}1.64% |16,508.6 |{{Loss}}17.1% |- !2016 |3,429,122 |{{Oʻsish}}23.2% |23,034 |{{Oʻsish}}13.1% |17,460.2 |{{Oʻsish}}5.76% |- !2017 |4,114,512 |{{Oʻsish}}20.0% |24,508 |{{Oʻsish}}6.4% |18,464.8 |{{Oʻsish}}5.75% |- !2018 |4,536,618 |{{Oʻsish}}10.3% |26 082 |{{Oʻsish}}6.6% |20,217 |{{Oʻsish}}10.6% |- !2019 |5,101,766 |{{Oʻsish}} 12.5% |28,417 |{{Oʻsish}} 8.9% |Mavjud emas |Mavjud emas |- !2020 |1,939,192 |{{Loss}} 62% |13,292 |{{Loss}} 53.2% |Mavjud emas |Mavjud emas |- <!--!2021 | >2,000,000 by November 3rd || || || || || |- --> !2022 | ~2,065,000<ref name=":3"/> || || || || || |- !2023 | 2,497,631<ref name=":3">{{cite web | url=https://www.sb.by/articles/natsionalnyy-aeroport-minska-podvodit-itogi-za-2023-god.html | title=Национальный аэропорт Минск подвел предварительные итоги за 2023 год | date=4 January 2024 }}</ref> || {{rise}} 20% || || || || |- | colspan="7" style="text-align:left;"| ''Manba: Xalqaro aeroportlar kengashi. Jahon aeroport oqimi hisoboti<br />(Yillar 2005<ref name="2005 WATR">[http://www.aci.aero/aci/aci/file/_2005%20WATR.pdf Airport Council International]'s 2005 World Airport Traffic Report</ref>, 2006<ref name="2006 WATR">[http://www.domodedovo.ru/img/uploaded/rating/WorldAirportTrafficReport2006_Revised.pdf Airport Council International]'s 2006 World Airport Traffic Report</ref>, 2007<ref name="2007 WATR">[http://www.abcal.org/images/stories/docs2010/aci_watr2007.pdf Airport Council International] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160304031145/http://www.abcal.org/images/stories/docs2010/aci_watr2007.pdf |date=2016-03-04 }}'s 2007 World Airport Traffic Report</ref>, 2009<ref name="2009 WATR">[http://www.soulouconsult.com/PDFs/ACI_WATR_2009_FINAL.pdf Airport Council International] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811131701/http://www.soulouconsult.com/PDFs/ACI_WATR_2009_FINAL.pdf |date=11 August 2016 }}'s 2009 World Airport Traffic Report</ref>, 2011<ref name="2011 WATR">[http://leea.recherche.enac.fr/Bdd/AirTraffic2011.pdf Airport Council International]'s 2011 World Airport Traffic Report</ref>, 2012<ref name="2012 WATR">[http://leea.recherche.enac.fr/Bdd/AirTraffic2012.pdf Airport Council International]'s 2012 World Airport Traffic Report</ref>, 2013<ref name="2013 WATR">[http://leea.recherche.enac.fr/Bdd/WorldwideAirTraffic2013.pdf Airport Council International]'s 2013 World Airport Traffic Report</ref> va 2014<ref name="2014 WATR">[http://haminfo-terminal.com/grafiken/WorldwideAirTraffic2014.pdf Airport Council International] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160306051255/http://haminfo-terminal.com/grafiken/WorldwideAirTraffic2014.pdf |date=2016-03-06 }}'s 2014 World Airport Traffic Report</ref>);<br />Rasmiy veb-sayti<ref name="Ostats" /><ref name="MSQ 2020 Results">{{cite web |url=https://airport.by/en/press-sluzba/news/nacionalnyj-aeroport-minsk-podvel-itogi-raboty-za-2020-god |title=Национальный аэропорт Минск подвел итоги работы за 2020 год |access-date=20 May 2022 |language=ru |trans-title=Minsk National Airport summed up the results of work for 2020 |arxivsana=2023-04-29 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230429073631/https://airport.by/en/press-sluzba/news/nacionalnyj-aeroport-minsk-podvel-itogi-raboty-za-2020-god }}</ref> (Yillar 2015–2020).'' |} == Yer usti transporti == Aeroport Minskdan 42 &nbsp;km (26&nbsp;mil) sharqda joylashgan va shahar bilan bepul (BY roʻyxatdan oʻtmagan avtomobillar uchun) [[avtomobil yoʻli]] bilan bogʻlangan. Terminal oldida bepul qisqa muddatli toʻxtash joyi mavjud. Minsk milliy aeroporti poytaxt bilan M2 avtomagistrali orqali bogʻlangan. [[Avtobus]], poezd, taksi va avtoturargoh xizmatlari koʻrsatiladi<ref>{{Veb manbasi |url=http://airport.by/en/transport |sarlavha=Transport - Minsk National Airport |qaralgan sana=3 June 2015 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190617040350/https://airport.by/en/transport |arxivsana=17 June 2019}}</ref>. Aeroportga Markaziy avtovokzaldan joʻnaydigan ''300E'' va ''173E'' avtobuslari xizmat koʻrsatadi. == Baxtsiz hodisalar va falokatlar == * 1985-yil 1-fevralda [[Aeroflot]]ning SSSR-65910 davlat raqamiga ega 7841-reysidagi Tu-134 AK samolyoti [[Sankt-Peterburg|Leningrad]] [[Pulkovo aeroporti]]ga parvoz qilgandan soʻng oʻrmonga qulab tushdi va 73 yoʻlovchidan 55 nafari va bortdagi 7 nafar ekipaj aʼzolaridan 3 nafari halok boʻldi<ref>{{Veb manbasi |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19850201-0 |sarlavha=ASN Aircraft accident Tupolev 134AK CCCP-65910 Nezhivka}}</ref>. * 2003-yil 6-sentyabrda Eronning Kish Air aviakompaniyasiga tegishli Tu-154 samolyoti [[Tehron]]dan [[Kopengagen]]ga yaqinlashayotgan paytda kuchli tuman ostida daraxtlarga urilgan. Samolyot bortidagi 38 yoʻlovchi va 4 ekipaj aʼzosidan hech biri jabrlanmagan<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.allbusiness.com/operations/shipping-air-freight/636103-1.html |sarlavha=Kish Air aircraft strikes trees during landing}}</ref>. * 2009-yil 26-oktyabrda BAe 125 RA-02807 samolyoti yordamida boshqariladigan S-Air 9607 reysi Minsk milliy aeroportiga yaqinlashayotganda halokatga uchradi. Barcha uch ekipaj aʼzosi va ikkala yoʻlovchi halok boʻldi<ref name="ASN261009">{{Veb manbasi |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=20091026-0 |sarlavha=Accident description |nashriyot=Aviation Safety Network |qaralgan sana=27 October 2009}}</ref>. * 2021-yil 23-may kuni Ryanairning 4978-reysi bortida 171 yoʻlovchisi boʻlgan Boeing 737-8AS samolyoti yordamida Belarus havo hududida Afinadan Vilnyusga yoʻl olgan boʻlsa, Litva havo hududiga yetib borishi oldidan Belarusning MiG-29 samolyoti tomonidan toʻxtatib qoʻyilgan. MiG-29 samolyotni Minsk milliy aeroportiga qoʻnishga majbur qildi. Qoʻngandan soʻng Belarus KGB yoʻlovchilardan ikki nafarini, muxolifat faoli Roman Protasevich va uning qiz doʻsti Sofiya Sapegani hibsga oldi. Boshqa yoʻlovchilarga yetti soatdan keyin Vilnyusga joʻnab ketish uchun samolyotga qayta oʻtirishga ruxsat berildi. == Manbalar == {{Manbalar|2}} == Havolalar == * {{Rasmiy sayt|http://airport.by/en}} * {{GCM|UMMS}} [[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]] [[Turkum:Belarus aeroportlari]] bfxrix23t01w7fovr8j45hib8nlqwu5 0 958973 6274357 6265765 2026-09-21T11:48:42Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274357 wikitext text/x-wiki {{Aeroport bilgiqutisi |name=Nursulton Nazarboyev xalqaro aeroporti |nativename={{lang-kk|Халықаралық Нұрсұлтан Назарбаев әуежайы}} |caption= |image= |image-width= |image2= |image2-width=250 |IATA=NQZ |ICAO=UACC |WMO=35188 |LID=AKL |type=Fuqarolik |operator="Ostona xalqaro aeroporti" AJ |city-served=[[Ostona]], [[Oqmoʻla (viloyat)|Oqmoʻla viloyati]] |location=[[Yesil tumani (Ostona)|Yesil tumani]], [[Ostona]], [[Qozogʻiston]] |opened={{start date and age|1963}} |hub=* [[Air Astana]] |focus_city=* [[SCAT Airlines]] * [[FlyArystan]] * [[Qazaq Air]] |elevation-m=355 |coordinates={{coord|51|01|19|N|071|28|01|E|region:KZ|display=inline,title}} |longEW=E|longs=01|longm=28|latNS=N|lats=19|latm=01|longd=071|latd=51 |pushpin_map=Qozogʻiston |pushpin_label='''NQZ''' |pushpin_map_caption=Aeroportning Qozogʻiston xaritasidagi joylashuvi |image_map= |image_map_caption=Aeronavtika axborot nashrining 2019-yil noyabr uchun aeroport diagrammasi|website=[http://nn-airport.kz/ nn-airport.kz] |metric-elev=Y |metric-rwy=Y |r1-number=04/22 |r1-length-m=3,500 |r1-surface=[[Asfalt-beton|Asfalt]] |stat-year=2023 |stat1-header=Yoʻlovchilar soni |stat1-data={{increase}} 8,315,108 |stat2-header=Yoʻlovchilar sonining oʻzgarishi 23-24 |stat2-data={{increase}} 10,18% | stat3-header = Qozogʻistondagi oʻrni | stat3-data = Ikkinchi {{New entry}} | stat4-header = Yuk tashish | stat4-data = 41,233 tonna (2019) |footnotes=Manba: [http://www.astanaairport.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=88&Itemid=295&lang=en Aeroport statistikas]<br />Aeronavtika axborot nashri Qozogʻiston<ref name="AIP">[https://www.ans.kz/AIP/eAIP/2023-10-05-AIRAC/html/eAIP/UA-AD-2.UACC-en-GB.html AIP Kazakhstan]</ref> }} '''Nursulton Nazarboyev xalqaro aeroporti''' {{Airport codes|NQZ|UACC}} ({{Lang-kk|Халықаралық Нұрсұлтан Назарбаев әуежайы|Halyqaralyq Nūrsūltan Nazarbaev Äuejaiy}}) – [[Qozogʻiston]]ning [[Oqmoʻla (viloyat)|Oqmoʻla viloyatidagi]] xalqaro aeroport. Bu [[Qozogʻiston]] [[Qozogʻiston viloyatlari|poytaxti]] [[Ostona]]ga xizmat koʻrsatadigan asosiy xalqaro aeroportdir. Aeroport 2019-yilda 5 099 391 nafar yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan holda [[Markaziy Osiyo]]ga ([[Olmaota xalqaro aeroporti]]dan keyin) ikkinchi eng gavjum xalqaro yoʻlovchi shlyuzi, postsovet davlatlaridagi 13-oʻrinda va yoʻlovchi tashish hajmi boʻyicha [[Qozogʻiston]]da ikkinchi oʻrinda turadi. U [[Ostona]] shahrining [[Yesil tumani (Ostona)|Yesil tumanida]] shahar markazidan {{Convert|16.7|km|abbr=on}} janubi-sharqda joylashgan. Aeroportda ikkita yoʻlovchi terminali va bitta uchish-qoʻnish yoʻlagi, shuningdek, yuk va texnik xizmat koʻrsatish inshootlari mavjud. 2-terminal marhum yapon meʼmori [[Kisho Kurokava]] tomonidan ishlab chiqilgan. U [[Qozogʻiston]] flagmani – [[Air Astana]] aviakompaniyasining asosiy habi hamda [[SCAT Airlines]], Qazaq Air, arzon aviatashuvchi – FlyArystan uchun ikkilamchi havo tuguni boʻlib, avvalroq Starlines Kazakhstan va Tselinograd OAJ uchun ham hab sanalgan. Obyekt 1931-yilda ''Akmolinsk aeroporti'' sifatida ochilgan, keyin shahar nomini oʻzgartirgandan soʻng ''Tselinograd aeroporti'', keyin esa ''Ostona xalqaro aeroporti'' deb oʻzgartirilgan. Hukumat qarori bilan birinchi prezident sharafiga aeroport nomi Nursulton Nazarboyev xalqaro aeroporti deb oʻzgartirildi. 2020-yil 8-iyun kuni aeroport oʻzining uch belgili [[IATA aeroport kodi]]ni rasman '''TSE''' dan '''NQZ''' ga oʻzgartirdi<ref>{{Veb manbasi |til=ru |url=https://time.kz/articles/zloba/2020/06/08/pereimenovan-on-teper |sarlavha=Переименован он теперь |ish=Время |qaralgan sana=2020-06-26}}</ref>. Skytrax World Airport Awards 2022-da „Markaziy Osiyo va [[Mustaqil davlatlar hamdoʻstligi|MDHdagi]] eng yaxshi mintaqaviy aeroport“ deb topdi<ref>{{Veb manbasi |til=en |url=https://astanatimes.com/2022/12/kazakh-airlines-increase-flights-carry-nearly-nine-million-passengers-in-2022/#:~:text=Skytrax%2C%20an%20airline%20and%20airport,in%20Central%20Asia%20and%20CIS. |sarlavha=Kazakh Airlines Increase Flights, Carry Nearly Nine Million Passengers in 2022 |ish=The Astana Times |qaralgan sana=2022-12-27}}</ref>. == Tarixi == Aeroport 1930-yilda [[Ostona|Akmolinskdan]] (hozirgi [[Ostona]]) uch kilometr uzoqlikda, bugungi zamonaviy arxitektura minorasi [[Bayterak (yodgorligi)|Bayterak]] hududida qurilgan. Samolyotning uchishi va qoʻnishi uchun kvadrat maydon, kichik kutish zali boʻlgan 8 xonali taxta bekati, uchuvchilar uchun ikki xonali uy va aeroport hududida yoqilgʻi ombori mavjud edi. 1931-yil dekabr oyida [[Ostona]]ning birinchi aerodromi shahar chetida qurilgan va [[Ikkinchi jahon urushi]]dan keyin yanada rivojlangan. [[Semey|Semipalatinsk]] va Akmolinsk oʻrtasida muntazam havo qatnovi oʻrnatildi (korxona tashkil etilgan kun)<ref name="nn-airport.kz">{{Veb manbasi |til=en |url=https://www.nn-airport.kz/pages/history |sarlavha=History; Get know the history of the Airport |ish=nn-airport.kz |qaralgan sana=2020-08-13}}</ref>. Suv toshqinlari paytida aerodrom yopilgan. Aerodrom va shahar oʻrtasidagi aloqa telefon, parom ([[Ishim|Ishim daryosi]] ustidan koʻprik yoʻq edi) va piyodalar yoʻli orqali amalga oshirilgan. Dastlabki bir necha yil ichida havo qatnovi „Samolyotning joʻnashi dushanba kuni tongda“ yoki „Chorshanba kuni quyosh chiqishida“ kabi boʻsh vaqt jadvallari bilan oʻziga xos xususiyatga ega edi. Yoʻlovchilar, pochta va yuklarni tashish Kalinin K-4, Kalinin K-5, Polikarpov R-5, Petlyakov Pe-2 samolyotlarida amalga oshirilgan. Muntazam reyslar 1934-yilda [[Olmaota]] – [[Qaragʻandi]] – Akmolinsk – [[Otbosar]] – [[Qoʻstanay]] – [[Yekaterinburg|Sverdlovsk]], Qaragʻandi – [[Petropavl]]ovsk – [[Qoʻrgʻaljin]] – Akmolinsk yoʻnalishlarida tashkil qilingan<ref name="nn-airport.kz"/>. 1946-yil boshida Polikarpov Po-2 samolyotlarining birinchi guruhi muntazam xizmat koʻrsatish uchun Akmolinskga keldi. Guruh Qaragʻandi aviatsiya korxonasiga tegishli edi. Yoʻlovchi va pochta tashish uchun quyidagi yoʻnalishlar ochildi: Akmolinsk – [[Qoʻrgʻaljin]] – [[Oqsuv (shahar, Pavlodar viloyati)|Oqsuv]] – [[Astraxanka]] – [[Balkashino]] (Aqmolinsk viloyati aholi punktlari). Operatsion boʻlinma ikki kishidan iborat boʻlgan. 1946-yilda aviatsiya xalq xoʻjaligiga – tibbiy aviatsiyaga xizmat koʻrsata boshladi<ref name="nn-airport.kz"/>. 1947-yildan 1948-yilgacha Akmolinsk aeroporti bazasida uchta Polikarpov Po-2 samolyotidan iborat aviapark tashkil etildi. Bu flot [[Qaragʻandi]]da joylashgan havo guruhining bir qismi edi. Aeroport zamonaviy jihozlar (oʻsha vaqtdagi) bilan jihozlangan, qurilishni rivojlantirish boshlandi: radiostansiya uchun Fin uyi, uchta bino va garaj qurilgan. Xodimlarning umumiy soni 40-50 kishini tashkil etdi. Aeroport yengil samolyotlarga qoʻshimcha ravishda Lisunov Li-2 kabi ogʻirroq turdagi samolyotlarga xizmat koʻrsatishni boshladi. 1963-yil 4-noyabrda [[Ostona|Tselinograd]] aeroporti (avvalgi nomi – Akmolinsk) birinchi Ilyushin Il-18 samolyotini shahar markazidan 18&nbsp;km uzoqlikdagi yangi terminalda qabul qildi. 1963-yil dekabr oyida Ilyushin Il-18 samolyoti muntazam parvozlarni amalga oshira boshladi. Aeroport terminali qurilish bosqichida edi, shuning uchun moslashtirilgan ikki qavatli bino havo harakatini boshqarish xizmati joylashgan aerovokzal vazifasini bajargan<ref name="nn-airport.kz"/>. 1966-yil fevral oyida yangi aerovokzal foydalanishga topshirildi. Oʻsha yilning iyun oyida birlashgan aviaguruhning barcha xizmatlari yangi aeroportga koʻchirildi. 1969-yilga kelib, [[Ostona|Tselinograd]] aviaguruhining samolyot parki birinchi Antonov An-24 samolyoti bilan toʻldirildi. Antonov An-24 samolyotining kelishi bilan yoʻlovchi, pochta va yuk tashish hajmi keskin oshdi. Odamlar sobiq Ittifoqning koʻplab shaharlariga ucha boshladilar. 1975-yilda Tupolev Tu-154 birinchi marta aeroportga qoʻndi. Shundan soʻng, Tupolev Tu-154 samolyotining [[Olmaota]] – [[Ostona|Tselinograd]] – [[Moskva]] yoʻnalishi boʻyicha muntazam parvozlari boshlandi. [[Ostona|Akmola]] ([[Ostona]]) aviatorlari uchun tarixiy belgi 1998-yilda poytaxtning oʻzgarishi boʻldi. Aerodromni rekonstruksiya qilish boshlandi va nisbatan qisqa vaqt ichida yakunlandi: sunʼiy qoplamali uchish-qoʻnish yoʻlagi taxminan 3500 metrga uzaytirildi; taksi yoʻli va perron ham kengaytirildi. Yoritish tizimlari va radionavigatsiya uskunalari almashtirildi. VIP bino qurildi, aeroport majmuasi rekonstruksiya qilindi<ref name="nn-airport.kz"/>. 2005-yil 2-fevralda 25000 kvadrat metrlik yangi yoʻlovchi terminalining tantanali ochilishi bilan xalqaro aeroportni rekonstruksiya qilish boʻyicha keng koʻlamli loyiha yakunlandi. Roʻyxatdan oʻtish uchun stendlar soni ikkita bagaj tasmasi bilan birga 24 taga koʻpaytirildi. Hozirda 2-terminal ichki reyslarga xizmat koʻrsatish uchun ishlatiladi. 2015-yil 19-noyabr kuni 2400 kvadrat metrlik Biznes aviatsiya terminalining tantanali ochilishi boʻlib oʻtdi. BAT hududi soatiga 200 yoʻlovchiga moʻljallangan. Terminal binosida launj bar, konferentsiya zali, muzokaralar oʻtkazish uchun xonalar, bolali yoʻlovchilar uchun qulayliklar, dyuti-fri doʻkon, mehmonlar uchun 52 ta avtoturargoh mavjud<ref name="nn-airport.kz"/>. Infratuzilmani rivojlantirish dasturi doirasida 2017-yilda xalqaro reyslar uchun yangi yoʻlovchi terminali qurildi. 47 000 kvadrat metr maydonni egallagan yangi terminal aeroport infratuzilmasiga qoʻnish yenglari va toʻrtta avtobus qoʻnish yoʻnalishlari boʻlgan oltita yangi samolyotlar toʻxtash joyini qoʻshadi, shuningdek, aeroportda xizmat koʻrsatish sifatini oshirishga qaratilgan turli texnologiyalar va jarayonlarni oʻz ichiga oladi<ref name="nn-airport.kz"/>. Aeroportning IATA kodidagi „N“ Nursulton Nazarboyev xalqaro aeroporti, shuningdek, Qozogʻiston poytaxti [[Ostona]] nomini bildiradi. „QZ“ – [[Lotin alifbosi|lotin yozuviga]] asoslangan [[qozoq alifbosi]]ning yangi versiyasiga koʻra [[Qozogʻiston]]ning qisqartmasidir<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Nursultan Nazarbayev International Airport code officially changes to NQZ |url=https://kazakh-tv.kz/en/view/society/page_213582_nursultan-nazarbayev-international-airport-code-officially-changes-to-nqz |qaralgan sana=9 June 2020 |arxivsana=2020-06-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200608210622/https://kazakh-tv.kz/en/view/society/page_213582_nursultan-nazarbayev-international-airport-code-officially-changes-to-nqz }}</ref>. == Imkoniyatlari == Aeroport [[Air Astana]] aviakompaniyasining asosiy hab boʻlib, [[SCAT Airlines]], arzon aviatashuvchi – FlyArystan, Qazaq Air uchun asosiy operatsion baza hisoblanadi. U ikkita yoʻlovchi terminali (T1 va T2), biznes aviatsiya terminali, shuningdek, yuk va texnik xizmat koʻrsatish inshootlariga ega. 2019-yilda u 5 099 391 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatdi, bu 2018-yilga nisbatan 12,1 foizga koʻpdir va u Qozogʻistondagi ikkinchi eng gavjum aeroportga aylandi. Yoʻlovchilar soni boʻyicha eng gavjum yagona yoʻnalish [[Olmaota]] hisoblanadi. === Uchish-qoʻnish yoʻlagi === Aeroport oʻrtacha dengiz sathidan {{Convert|355|m|0|abbr=on}} balandlikda joylashgan. Aeroportda '''04/22 ga''' belgilangan yagona faol uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud boʻlib, uning [[Asfalt-beton|asfalt]]/[[beton]] yuzasi {{Convert|3500|x|45|m|abbr=on|0}} tashkil etadi. Aeroport juda yomon ob-havo sharoitida qoʻnadigan samolyotlarni xavfsiz boshqarish uchun IIIA toifali (har ikki yoʻnalishda ham) asboblar qoʻnish tizimi (ILS) yondashuvi bilan jihozlangan, shuningdek, samolyotlarga [[Tuman (tabiiy hodisa)|tuman]] kabi kam koʻrinadigan sharoitlarda qoʻnishga imkon beradi. Aeroport Il-76, Antonov An-124 Ruslan va Boeing 747-400F oʻlchamidagi samolyotlarni qabul qila oladi{{Citation needed}}. Shuningdek, u yengil samolyotlar va barcha turdagi vertolyotlarni qabul qila oladi. {| class="wikitable" style="text-align: center" |+Nursulton Nazarboyev xalqaro aeroportida uchish-qoʻnish yoʻlagi ! Yoʻnalish ! Uzunlik ! Kengligi ! Yuzasi ! Faoliyat yillari ! Oxirgi katta yaxshilanish ! Foydalanish ! ILS ! Eslatmalar |- | '''04/22''' | {{Convert|11483|ft|abbr=on|disp=br}}<br /><br /><br /> | {{Convert|149|ft|abbr=on|disp=br}}<br /><br /><br /> | [[Beton]]/[[Asfalt-beton|asfalt]] | 1931-yil – Hozirgi | 2019 | style="text-align: left" | Birlamchi uchish-qoʻnish yoʻlagi | style="text-align: left" | Cat. IIIA (ikkala yoʻnalishda) | style="text-align: left" | Uchish-qoʻnish yoʻlagi 3500 metr uzunlikda boʻlib, taksi yoʻlaklarini qoʻllab-quvvatlovchi tizimlar mavjud. Uchish-qoʻnish yoʻlagi uchish va qoʻnish uchun moʻljallangan. |} == Terminallari == {| class="wikitable" |+Yoʻlovchi terminali ! Terminal ! Ochilgan vaqti ! Maydoni ! Ishlash qobiliyati ! Avtoturargohlar |- ! T1 – xalqaro terminali | {{Start date and age|2017|05|31||df=yes}} | 47 000 m2 | 5 200 000 | 6 (aerokoʻprik)<br />4 (masofaviy) |- ! T2 – ichki terminali | {{Start date and age|2005|2|2||df=yes}} | 23 892 m2 | 3 000 000 | 6 (aerokoʻprik) 4 (masofaviy) |- ! Jami | {{Start date and age|1931|12|1||df=yes}} | 70 892 m2 | 8 200 000 | 12 (aerokoʻprik)<br />92 (masofaviy) |} Ichki va xalqaro reyslar uchun alohida terminallar mavjud. Ikkala terminal ham yonma-yon joylashgan boʻlib, bitta avtoturargohga ega va tranzit yoʻlovchilar uchun birlashtiruvchi yoʻlak bor. === T1 – xalqaro terminali === Yangi xalqaro terminal („T1“ belgisi) 2017-yil iyun oyida ochilgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Astana International Airport's new terminal takes the first international flight |url=http://caan.asia/en/show-astana_international_airport%E2%80%99s__new_terminal_takes_the_first_international_flight.html |ish=Central Asia Aero News |qaralgan sana=12 June 2017 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170812134849/http://caan.asia/en/show-astana_international_airport%E2%80%99s__new_terminal_takes_the_first_international_flight.html |arxivsana=12 August 2017}}</ref>. Yangi terminalning rejalarida ilgari mavjud terminal binosidagi eshiklarni toʻldiruvchi 5-6 ta yangi uchib ketish eshiklari koʻrsatilgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Astana International Airport Kazakhstan |url=http://www.mabetex.com/en/78/astana-international-airport-kazakhstan-p.html |ish=Mabetex |qaralgan sana=11 January 2017 |arxivsana=2022-09-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220927112902/https://www.mabetex.com/en/78/astana-international-airport-kazakhstan-p.html }}</ref>. 47 000 kv. M. va EXPO 2017 uchun qurilishni oʻz vaqtida yakunladi va T1 – Xalqaro terminal rolini oldi. Yangi terminal Aeroport infratuzilmasiga qoʻnish yenglari boʻlgan 6 ta yangi samolyotlar toʻxtash joyini va 4 ta avtobus qoʻnish yoʻnalishini qoʻshib oldi, shuningdek, aeroportda xizmat koʻrsatish sifatini oshirishga qaratilgan turli texnologiyalar va jarayonlarni oʻz ichiga oladi. Yangi terminalda 1000 kvadrat metr umumiy ovqatlanish maydoni mavjud, savdo shoxobchalari 1300 kvadrat metr maydonni egallaydi. === T2 – ichki terminali === T2 – terminal binosi konseptsiyasi marhum yapon meʼmori [[Kisho Kurokava]] tomonidan ishlab chiqilgan. Yangi xalqaro terminalning ochilishi bilan eski terminal (hozirda „T2“ deb nomlanadi) endi ichki reyslarning joʻnash va qoʻnishlariga moʻljallangan. T2 – 2005-yilda aeroport rekonstruksiya qilinganida dastlabki va yagona terminal edi. 2005-yil 2-fevralda aeroportning T2 yoʻlovchi terminalining tantanali ochilishi boʻlib oʻtdi. Terminal maydoni 25 ming kvadrat metrdan ortiq. Roʻyxatdan oʻtish taymerlari soni – 24, bagaj tasmasi 2 ta. Aeroport dizayni sharq va gʻarb anʼanalarining uygʻunligidan iborat. Bino besh qavatli, panoramali liftlar, eskalatorlar, aerokoʻpriklar, dam olish xonalari hamda yoʻlovchilarni avtomatik roʻyxatdan oʻtkazish tizimi, aeroport doʻkonlari, restoranlar, kafelar, dorixona, call-markaz, Wi-Fi va boshqa imkoniyatlardan iborat. == Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar == === Yoʻlovchi tashish === Quyidagi aviakompaniyalar Ostonaga va undan muntazam, mavsumiy va charter reyslarini amalga oshiradilar<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.nn-airport.kz/flight-status |sarlavha=Nursultan Nazarbayev International Airport Flight Schedule |qaralgan sana=23 November 2019}}</ref>: {{Aeroport-yoʻnalishlar <!-- --> |[[Aeroflot]]|[[Sheremetyevo xalqaro aeroporti|Moskva–Sheremetyevo]] <!-- --> | [[Air Astana]] | [[Aqtau xalqaro aeroporti|Aqtau]], [[Aqtoʻbe xalqaro aeroporti|Aqtoʻbe]], [[Atirau xalqaro aeroporti|Atirau]], [[Dubay xalqaro aeroporti|Dubay-Xalqaro]], [[Frankfurt aeroporti|Frankfurt]], [[Guanchjou Baiyun xalqaro aeroporti|Guanchjou]]<ref>{{cite web |last1=Casey |first1=David |title=Routes & Networks Latest: Rolling Daily Updates (W/C Feb. 9, 2026) |url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/routes-networks-latest-rolling-daily-updates-wc-feb-9-2026 |website=aviationweek.com |publisher=Informa PLC |access-date=11 February 2026 |date=11 February 2026}}</ref>, [[Istanbul aeroporti|Istanbul]], [[Olmaota xalqaro aeroporti|Olmaota]], [[Pekin Poytaxt xalqaro aeroporti|Pekin–Poytaxt]], [[Phuket xalqaro aeroporti|Phuket]]<ref>{{cite web|url=https://thethaiger.com/news/national/kazakhstan-airlines-new-route-to-phuket-takes-off-in-october#google_vignette|title=Kazakhstan airline's new route to Phuket takes off in October|date=27 August 2024 |access-date=2 April 2026|language=en-ca}}</ref>, [[Inchxon aeroporti|Seul–Inchxon]]<ref>{{cite web|url=https://astanatimes.com/2024/06/air-astana-resumes-astana-seoul-direct-flights/|title=Air Astana Resumes Astana-Seoul Direct Flights|access-date=2 April 2026|language=en-ca}}</ref>, [[Oʻral Oq yoʻl aeroporti|Oʻral]], [[Oʻskemen aeroporti|Oʻskemen]] <br>'''Mavsumiy:''' [[Antaliya aeroporti|Antaliya]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/air-astana-to-launch-almaty-and-astana-services-to-antalya-in-may-2016-530942|title= Air Astana to launch Almaty and Astana services to Antalya in May-2016 |access-date=18 May 2025|language=en-ca}}</ref>, [[Milas–Bodrum aeroporti|Bodrum]]<ref>{{cite news |title= Air Astana to launch Astana-Bodrum service from Jul-2025|url=https://centreforaviation.com/news/air-astana-to-launch-astana-bodrum-service-from-jul-2025-1323585 |access-date=4 July 2025 |date=4 July 2025 |language=en-CA}}</ref>, [[Danang xalqaro aeroporti|Danang]]<ref>{{cite web|url=https://airastana.com/global-en/booking-manage/flights-to-da-nang|title= Fly from Astana and Almaty to Da Nang, Vietnam|access-date=23 May 2025|language=en-ca}}</ref>, [[Larnaka xalqaro aeroporti|Larnaka]]<ref>{{cite web|title=Nur-Sultan(NQZ) to Larnaca(LCA)|url=https://flyteam.jp/en/airline_route/nqz_lca/flight_schedule/2026/06|website=flyteam.jp|access-date=30 January 2026}}</ref>, [[Cam Ranh xalqaro aeroporti|Nha Trang]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/air-astana-to-launch-astana-nha-trang-service-from-late-mar-2025-1300384|title=Air Astana to launch Astana-Nha Trang service from late Mar-2025|access-date=2 April 2026|language=en-ca}}</ref>, [[Phu Quoc xalqaro aeroporti|Phu Quoc]]<ref>{{cite news|title=Air Astana Launches Direct Flights To Phu Quoc|url=https://travelradar.aero/air-astana-to-phu-quoc-direct-flights/|website=travelradar|access-date=30 November 2024}}</ref>, [[Podgoritsa aeroporti|Podgoritsa]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/air-astana-to-resume-batumi-bodrum-heraklion-and-podgorica-services-in-summer-2024-1261909|title=Air Astana to resume Batumi, Bodrum, Heraklion and Podgorica services in summer 2024|access-date=22 May 2025|language=en-ca}}</ref>, [[Qoʻstanay aeroporti|Qoʻstanay]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/air-astana-outlines-summer-2024-schedule-highlights-1257663|title= Air Astana outlines summer 2024 schedule highlights|access-date=22 May 2025|language=en-ca}}</ref>, [[Tbilisi xalqaro aeroporti|Tbilisi]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/air-astana-resumes-astana-tbilisi-service-1205709|title=Air Astana resumes Astana-Tbilisi service|access-date=22 May 2025|language=en-ca}}</ref>, [[Toshkent xalqaro aeroporti|Toshkent]]<ref>{{cite web |title=CAir Astana to launch Astana-Tashkent service |url=https://centreforaviation.com/news/air-astana-to-launch-astana-tashkent-service-152485 |website=www.centreforaviation.com |publisher=CAPA |access-date=3 April 2026 |language=en}}</ref> <br />'''Mavsumiy charter:''' [[Hamad xalqaro aeroporti|Doha]]<ref>{{cite web|url=https://astanatimes.com/2025/06/kazakh-airlines-resume-flights-to-middle-east/|title=Kazakh Airlines Resume Flights to Middle East|access-date=2 April 2026|language=en-ca}}</ref>, [[Velana xalqaro aeroporti|Malè]]<ref>{{cite web|url=https://kz.kursiv.media/2025-07-15/lgtn-astana-maldivy-uletet-napryamuyu/ |title=Air Astana is launching direct flights from Astana to the Maldives|date=15 July 2025 |access-date=16 July 2025}}</ref>, [[Sanya Feniks xalqaro aeroporti|Sanya]]<ref>{{cite web|url=https://tourcode.kz/specialistam/novost-specialistam/reis-iz-astany-v-sanyu-zapustil-kompas|title=Tour operator KOMPAS has launched a new direct flight from Astana to Sanya|date=24 June 2025 |access-date=3 April 2026|language=en-ca}}</ref> <!-- --> | [[Air Cairo]] |'''Mavsumiy charter:''' [[Sharm ash-Shayx xalqaro aeroporti|Sharm ash-Shayx]]<ref>{{Cite journal|author=<!-- not stated -->|journal=OAG Flight Guide Worldwide|title=Sharm el-Sheikh, Egypt|date=August 2023|volume=25|issue=2|publisher=[[OAG (company)|OAG Aviation Worldwide Limited]]|publication-place=Luton, United Kingdom|issn=1466-8718|language=en|pages=1003}}</ref> <!-- --> |[[Air China]] | [[Pekin Poytaxt xalqaro aeroporti|Pekin–Poytaxt]]<ref>{{cite web|url=https://astanatimes.com/2023/04/air-china-resumes-direct-flights-to-kazakhstan/|title=Air China Resumes Direct Flights to Kazakhstan|access-date=2 April 2026|language=en-ca}}</ref>, [[Sian Syanyan xalqaro aeroporti|Sian]]<ref>{{cite web|url=https://astanatimes.com/2023/04/air-china-resumes-direct-flights-to-kazakhstan/|title=Air China Resumes Direct Flights to Kazakhstan|access-date=2 April 2026|language=en-ca}}</ref> <!-- --> |[[AJet]] |[[Anqara Esenbogʻa aeroporti|Anqara]]<ref>{{cite web|url=https://www.ans.kz/en/news/article/17692|title= Direct flight between Astana and Ankara was launched|access-date=5 May 2022|language=en-ca}}</ref> <!-- --> |[[Azerbaijan Airlines]]|[[Haydar Aliyev xalqaro aeroporti|Boku]]<ref>{{cite web|url=https://astanatimes.com/2023/01/kazakhstan-azerbaijan-to-resume-baku-astana-baku-almaty-flights/|title=Kazakhstan, Azerbaijan to Resume Baku-Astana, Baku-Almaty Flights|access-date=2 April 2026|language=en-ca}}</ref> <!-- --> |[[Belavia]] |[[Minsk milliy aeroporti|Minsk]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/belavia-to-increase-minsk-astana-frequency-on-30-mar-2016-538891|title= Belavia to increase Minsk-Astana frequency on 30-Mar-2016 |access-date=23 May 2025|language=en-ca}}</ref> <!-- --> | [[Centrum Air]] | [[Toshkent xalqaro aeroporti|Toshkent]]<ref>{{cite web |title=Centrum Air Announces 10 New Routes — Expanding Its Global Network |url=https://www.centrum-air.com/en/news/10-new-routes-centrum-air |website=www.centrum-air.com |publisher=Centrum Air™ |access-date=10 December 2025 |language=en}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[China Southern Airlines]]}} | [[Urumchi Tyanshan xalqaro aeroporti|Urumchi]]<ref>{{cite web|url=https://en.trend.az/casia/kazakhstan/3900714.html|title= China Southern Airlines to frequent flights to Kazakhstan |date= 17 May 2024 |access-date=24 May 2025|language=en-ca}}</ref> <!-- --> | [[FlyArystan]]| [[Aqtau xalqaro aeroporti|Aqtau]], [[Aqtoʻbe xalqaro aeroporti|Aqtoʻbe]], [[Atirau xalqaro aeroporti|Atirau]], [[Kutaisi xalqaro aeroporti|Kutaisi]], [[Olmaota xalqaro aeroporti|Olmaota]], [[Qoʻstanay aeroporti|Qoʻstanay]], [[Qiziloʻrda aeroporti|Qiziloʻrda]], [[Semey aeroporti|Semey]], [[Toshkent xalqaro aeroporti|Toshkent]], [[Hazrati Sulton xalqaro aeroporti|Turkiston]], [[Urumchi Tyanshan xalqaro aeroporti|Urumchi]], [[Oʻral Oq yoʻl aeroporti|Oʻral]], [[Oʻskemen aeroporti|Oʻskemen]]<ref>{{cite web|url=https://flyarystan.com/en/directions/astana/astana-oskemen|title=Astana—Oskemen flight|access-date=1 June 2025|language=en-ca}}</ref>, [[Chimkent xalqaro aeroporti|Chimkent]] <br /> '''Mavsumiy:''' [[Batumi xalqaro aeroporti|Batumi]]<ref name="FlyArystan_BUS_NS26">{{cite news |last1=Guliyeva |first1=Vafa |title=Kazakhstan's low-cost carrier to begin direct Astana-Batumi flights {{!}} Caliber.Az |url=https://caliber.az/en/post/kazakhstan-s-low-cost-carrier-to-begin-direct-astana-batumi-flights |access-date=23 April 2026 |work=Caliber.az |date=9 April 2026 |language=en}}</ref>, [[Manas xalqaro aeroporti|Bishkek]]<ref>{{cite web |title=Flights Astana - Bishkek |url=https://flyarystan.com/en/directions/astana/astana-bishkek |website=flyarystan.com |publisher=FlyArystan |access-date=26 March 2025}}</ref>, [[Issiqkoʻl xalqaro aeroporti|Issiqkoʻl]]<ref>{{cite web|url=https://www.trend.az/casia/kazakhstan/4170743.html|title=Kazakhstan's FlyArystan to launch seasonal Astana-Issyk-Kul flights|date=3 April 2026 |access-date=3 April 2026|language=en-ca}}</ref><br>'''Mavsumiy charter:''' {{Flagicon|India}}Goa-Dabolim<ref>{{cite news |title=1st of 32: Kazakh charter airline brings 165 to Goa |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/1st-of-32-kazakh-charter-airline-brings-165-to-goa/articleshow/116115263.cms |access-date=9 December 2024 |work=The Times of India |date=9 December 2024}}</ref>, [[Manohar xalqaro aeroporti|Goa-Manohar]]<ref>{{cite news |last1=Devyatkin |first1=Daniil |title=Чартерные рейсы в Гоа из Алматы и Астаны запускает FlyArystan |url=https://kz.kursiv.media/2025-11-10/devy-charternyye-reisy-v-goa-iz-almaty-i-astany-zapuskayet-flyarystan/ |access-date=13 November 2025 |work=kz.kursiv.media |publisher=Kursiv Media Kazakhstan |date=10 November 2025 |language=ru}}</ref>, [[Gʻoziposho-Alaniya aeroporti|Gʻoziposho/Alaniya]]<ref>{{cite news |title=FlyArystan Brings Back Direct Flights to Alanya from Astana and Almaty |url=https://dknews.kz/en/articles-in-english/384311-flyarystan-brings-back-direct-flights-to-alanya-from|access-date=3 April 2026 |work=TDKNews International News Agency |date=5 February 2026}}</ref> <!-- --> |[[flydubai]]|[[Dubay xalqaro aeroporti|Dubay-Xalqaro]] <!-- --> |[[LOT (kompaniya)|LOT Polish Airlines]]| [[Varshava Shopen aeroporti|Varshava–Shopen]]<ref>{{cite web|url=https://astanatimes.com/2017/01/lot-polish-airlines-to-launch-direct-flights-to-astana/|title=LOT Polish Airlines to Launch Direct Flights to Astana|access-date=2 April 2026|language=en-ca}}</ref> <!-- --> |[[Lufthansa]]|[[Frankfurt aeroporti|Frankfurt]]<ref>{{cite news |last1=Birbayeva |first1=Ayana |title=Lufthansa Resumes Kazakhstan Flights in March |url=https://astanatimes.com/2026/02/lufthansa-resumes-kazakhstan-flights-in-march/ |access-date=24 February 2026 |publisher=The Astana Times |date=24 February 2026}}</ref> <!-- --> | [[Mavi Gök Airlines]] | '''Mavsumiy charter:''' [[Antaliya aeroporti|Antaliya]]<ref>{{cite web|url=https://travelpress.kz/news/kazakhstan/mavi-gk-aviation-zapuskaet-reisi-iz-astani-v-antalyu-3212|title=Mavi Gök Aviation is launching flights from Astana to Antalya. |date=25 February 2025 |access-date=25 February 2025|language=en-ca}}</ref> <!-- --> |[[Pegasus Airlines]] | [[Antaliya aeroporti|Antaliya]], [[Istanbul Sabiha Goʻkchen xalqaro aeroporti|Istanbul–Sabiha Goʻkchen]]<ref>{{cite web|url=https://dknews.kz/ru/v-strane/242415-aviakompaniya-pegasus-vozobnovila-reysy-v-nur-sultan|title=Pegasus Airlines has resumed flights to Nur-Sultan. |date=25 June 2022 |access-date=2 June 2025|language=en-ca}}</ref> <!-- --> | [[Red Sea Airlines]] | '''Mavsumiy charter:''' [[Sharm ash-Shayx xalqaro aeroporti|Sharm ash-Shayx]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/red-sea-airlines-launches-sharm-eh-sheikh-astana-service-1202494|title= Red Sea Airlines launches Sharm eh Sheikh-Astana service |access-date=3 April 2026|language=en-ca}}</ref> <!-- --> | [[Red Wings Airlines]]| [[Mineralnye Vodi aeroporti|Mineralnye Vodi]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/red-wings-to-launch-mineralnye-vody-astana-service-in-apr-2024-1254901|title= Red Wings to launch Mineralnye Vody-Astana service in Apr-2024 |access-date=23 May 2025|language=en-ca}}</ref>, [[Qozon xalqaro aeroporti|Qozon]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/red-wings-increases-kazan-astana-frequency-1189463|title= Red Wings increases Kazan-Astana frequency |access-date=23 May 2025|language=en-ca}}</ref>, [[Koltsovo xalqaro aeroporti|Yekaterinburg]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/red-wings-to-launch-five-yekaterinburg-services-in-summer-2024-1259438|title= Red Wings to launch five Yekaterinburg services in summer 2024 |access-date=23 May 2025|language=en-ca}}</ref> <!-- --> |[[Rossiya Airlines]] | [[Pulkovo aeroporti|Sankt-Peterburg]]<ref>{{cite news |title=Авиакомпания «Россия» запустит прямые рейсы между Петербургом и Астаной |url=https://spb.vedomosti.ru/society/news/2026/04/21/1191950-aviakompaniya-rossiya-zapustit-pryamie-reisi |access-date=21 April 2026 |work=Ведомости |publisher=Ведомости. Северо-Запад |date=21 April 2026 |language=ru}}</ref> <!-- --> | [[SCAT Airlines]]| [[Aqtau xalqaro aeroporti|Aqtau]], [[Aqtoʻbe xalqaro aeroporti|Aqtoʻbe]], [[Atirau xalqaro aeroporti|Atirau]], [[Nikola Tesla nomidagi xalqaro aeroport|Belgrad]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/scat-airlines-to-launch-astana-belgrade-service-in-2025-1328019 |title=SCAT Airlines to launch Astana-Belgrade service in 2025|access-date=12 August 2025}}</ref>, [[Vnukovo xalqaro aeroporti|Moskva–Vnukovo]], [[Olmaota xalqaro aeroporti|Olmaota]], [[Pavlodar aeroporti|Pavlodar]], [[Vatslav Gavel aeroporti|Praga]]<ref>{{cite web|url=https://astanatimes.com/2024/05/scat-airlines-launches-astana-prague-direct-flights/|title=SCAT Airlines Launches Astana-Prague Direct Flights|access-date=2 April 2026|language=en-ca}}</ref>, [[Pulkovo aeroporti|Sankt-Peterburg]], [[Taroz aeroporti|Taroz]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/scat-airlines-to-increase-frequency-of-astana-and-almaty-services-ahead-of-expo-2017-676674|title= SCAT Airlines to increase frequency of Astana and Almaty services ahead of EXPO 2017 |access-date=1 June 2025|language=en-ca}}</ref>, [[Chingizxon xalqaro aeroporti|Ulan-Bator]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/scat-airlines-to-launch-astana-ulaanbaatar-service-from-jun-2026-1353156|title=SCAT Airlines to launch Astana-Ulaanbaatar service from Jun-2026|access-date=3 April 2026|language=en-ca}}</ref> [[Oʻskemen aeroporti|Oʻskemen]], [[Chimkent xalqaro aeroporti|Chimkent]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/scat-airlines-to-increase-frequency-of-astana-and-almaty-services-ahead-of-expo-2017-676674|title= SCAT Airlines to increase frequency of Astana and Almaty services ahead of EXPO 2017 |access-date=1 June 2025|language=en-ca}}</ref> <br />'''Mavsumiy:''' [[Batumi xalqaro aeroporti|Batumi]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/scat-airlines-to-launch-astana-batumi-service-from-jun-2024-1247980|title=SCAT Airlines to launch Astana-Batumi service from Jun-2024|access-date=22 May 2025|language=en-ca}}</ref>, [[U-Tapao xalqaro aeroporti|Pattaya]]<ref>{{cite web|url=https://thepattayanews.com/2024/06/19/tat-welcomes-new-flights-by-scat-airlines-and-airasia-at-u-tapao-rayong-pattaya-airport/|title=TAT Welcomes New Flights by SCAT Airlines and AirAsia at U Tapao Airport|date=19 June 2024 |access-date=22 May 2025|language=en-ca}}</ref>, {{Flagicon|Kazakhstan}}Urjar<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/kazakhstans-civil-aviation-committee-announces-subsidised-routes-for-2020-964823 |title=Kazakhstan's Civil Aviation Committee announces subsidised routes for 2020|access-date=3 April 2026|language=en-ca}}</ref>, [[Uchorol aeroporti|Uchorol]]<ref>{{cite news|title=Usharal Airport. Alakol, schedule, booking, departures|url=https://usharal-airport.kz|access-date=1 June 2025 |work=Usharal Airport|date=1 June 2025 |language=en-US}}</ref><br>'''Mavsumiy charter:''' {{Flagicon|Egypt}}Al-Olamayn<ref>{{cite news |last1=Burdin |first1=Victor |title= FlyArystan is launching flights to Sharjah, and SCAT – to Mersa Matruh. |url=https://forbes.kz/articles/flyarystan_otkryivaet_reys_v_shardju_a_scat_v_mersa-matruh |access-date=3 June 2025 |work=Forbes Kazakhstan |date=24 May 2021 |language=en-CA}}</ref>, [[Antaliya aeroporti|Antaliya]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/scat-airlines-to-launch-astana-antalya-charter-on-17-may-2016-538890|title=SCAT Airlines to launch Astana-Antalya charter on 17-May-2016|access-date=3 April 2026|language=en-ca}}</ref>, [[Danang xalqaro aeroporti|Danang]]<ref>{{cite news|title=New air routes to link Da Nang with Kazakhstan|url=https://en.vietnamplus.vn/new-air-routes-to-link-da-nang-with-kazakhstan-post311498.vnp|access-date=2 June 2025 |work=VietnamPlus, Vietnam News Agency (VNA)|date=14 March 2025 |language=en-US}}</ref>, [[Cam Ranh xalqaro aeroporti|Nha Trang]]<ref>{{cite news|title=Kazakhstan expands global reach with new international air routes in 2025|url=https://en.trend.az/business/4029307.html|access-date=2 June 2025 |work=Trend News Agency|date=11 April 2025 |language=en-US}}</ref>, [[Sanya Feniks xalqaro aeroporti|Sanya]]<ref>{{cite news|title=The international regular flight between Kazakhstan's capital Astana and Sanya has been successfully resumed|url=https://www.saiaofei.com/en/news/WT24jS6Ngj3e7WWX.html|access-date=3 April 2026 |work=Selfie Travel China|date=10 October 2023 |language=en-US}}</ref>, [[Sharm ash-Shayx xalqaro aeroporti|Sharm ash-Shayx]]<ref>{{cite news|title=Kazakhstan Continues to Expand International Flights, as Countries Worldwide Relax COVID-19 Restrictions|url=https://astanatimes.com/2022/10/kazakhstan-continues-to-expand-international-flights-as-countries-worldwide-relax-covid-19-restrictions/|access-date=2 June 2025 |work=The Astana Times|date=8 October 2022 |language=en-US}}</ref> <!-- --> | [[Shirak Avia]] | [[Zvartnots xalqaro aeroporti|Yerevan]]<ref name="KAZ-ARM_2026">{{cite news |last1=Pernekulova |first1=Meruyert |title=Kazakhstan expands flight connection with Armenia |url=https://qazinform.com/news/kazakhstan-expands-flight-connection-with-armenia-f9fb6b/amp |access-date=22 April 2026 |agency=Qazinform International News Agency |publisher=qazinform.com}}</ref> <!-- --> | [[Somon Air]] | [[Dushanbe xalqaro aeroporti|Dushanbe]]<ref>{{cite web|url=https://astanatimes.com/2024/04/direct-flight-links-dushanbe-and-astana-boosting-regional-connectivity/|title=Direct Flight Links Dushanbe and Astana, Boosting Regional Connectivity|access-date=2 April 2026|language=en-ca}}</ref> <!-- --> |[[Turkish Airlines]]|[[Istanbul aeroporti|Istanbul]]<ref>{{cite web|url=https://astanatimes.com/2025/05/turkish-airlines-astana-istanbul-route-turns-20-with-no-plans-to-stop/|title= Turkish Airlines' Astana-Istanbul Route Turns 20 — With No Plans to Stop|access-date=2 April 2026|language=en-ca}}</ref> <br /> '''Mavsumiy charter:''' [[Antaliya aeroporti|Antaliya]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/kazakhstan-and-turkey-to-increase-frequency-from-may-2022-1136403|title= Kazakhstan and Turkey to increase frequency from May-2022|access-date=13 May 2025|language=en-ca}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[Oʻzbekiston havo yoʻllari]]}}|[[Toshkent xalqaro aeroporti|Toshkent]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/uzbekistan-airways-to-increase-tashkent-astana-frequency-in-summer-2019-888506|title= Uzbekistan Airways to increase Tashkent-Astana frequency in summer 2019 |access-date=23 May 2025|language=en-ca}}</ref> <!-- --> | VietJet Air |'''Mavsumiy charter:''' [[Danang xalqaro aeroporti|Danang]]<ref name=VietJet_CIS_NS26>{{cite news |last1=Choudhary |first1=Kunal K |title=Da Nang Tourism Explodes as Vietjet Air Reopens Direct Moscow Route, Eradicating Multi-Hub Travel Chaos and Securing Central Vietnam as Russia's Premier Tropical Escape: Latest Airline News and Aviation Updates |url=https://www.nomadlawyer.org/da-nang-russia-direct-flights-vietjet-air-2026 |access-date=30 May 2026 |work=nomadlawyer.org |publisher=Nomad Lawyer |date=24 May 2026}}</ref>, [[Cam Ranh xalqaro aeroporti|Nha Trang]]<ref>{{cite news|title=VietJet Air launches flights to Kazakhstan|url=https://caa.gov.kz/en/blog/post/vietjet-air-launches-flights-kazakhstan|access-date=14 April 2026 |work=Aviation Administration of Kazakhstan|date=12 October 2022 |language=en-US}}</ref>, [[Phu Quoc xalqaro aeroporti|Phu Quoc]]<ref>{{cite news|title=Two Airlines Launch New Direct Flights from Kazakhstan to Southeast Asia|url=https://astanatimes.com/2024/10/two-airlines-launch-new-direct-flights-from-kazakhstan-to-southeast-asia/|access-date=5 November 2024 |work=Astana Times|date=28 October 2024 |language=en-US}}</ref> <!-- --> | [[Vietjet Qazaqstan]] | [[Oqtoʻba xalqaro aeroporti|Aqtoʻbe]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/qazaq-air-to-increase-astana-aktobe-frequency-from-may-2025-1314288|title=Qazaq Air to increase Astana-Aktobe frequency from May-2025|access-date=23 May 2025|language=en-ca}}</ref>, [[Manas xalqaro aeroporti|Bishkek]]<ref>{{cite web|url=https://astanatimes.com/2025/10/qazaq-air-launches-direct-flights-from-astana-to-bishkek-and-samarkand/|title=Qazaq Air Launches Direct Flights from Astana to Bishkek and Samarkand|access-date=2 April 2026|language=en-ca}}</ref>, [[Jezqazgʻan aeroporti|Jezqazgʻan]]<ref>{{cite news|title=Qazaq Air to commence Astana-Zhezkazgan service in Oct-2024|url=https://centreforaviation.com/news/qazaq-air-to-commence-astana-zhezkazgan-service-in-oct-2024-1287590|access-date=1 June 2025 |work=CAPA - Centre for Aviation|date=25 October 2024 |language=en-US}}</ref>, [[Tolmachevo aeroporti|Novosibirsk]]<ref>{{cite web|url=https://astanatimes.com/2024/01/qazaq-air-to-resume-astana-novosibirsk-flights-this-month/|title=Qazaq Air to Resume Astana-Novosibirsk Flights This Month|access-date=2 April 2026|language=en-ca}}</ref>, [[Olmaota xalqaro aeroporti|Olmaota]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/air-astana-and-qazaq-air-resume-nur-sultan-almaty-service-995462|title=Air Astana and Qazaq Air resume Nur Sultan-Almaty service|access-date=1 June 2025|language=en-ca}}</ref>, [[Omsk Markaziy aeroporti|Omsk]]<ref>{{cite news |title=Возобновление рейсов из Омска в Астану снова отложили |url=https://bk55.ru/news/article/259211/ |access-date=6 August 2026 |work=bk55.ru |agency=«Бизнес-курс» - еженедельный журнал для деловых людей Омска |publisher=БК55 - Последние Новости Омска и Омской области. |date=6 August 2026 |language=ru}}</ref>, [[Petropavl aeroporti|Petropavl]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/qazaq-air-outlines-summer-2023-schedule-1189462|title= Qazaq Air outlines summer 2023 schedule|access-date=23 May 2025|language=en-ca}}</ref>, [[Qiziloʻrda aeroporti|Qiziloʻrda]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/qazaq-air-to-increase-astana-kyzylorda-frequency-from-oct-2024-1284605|title= Qazaq Air to increase Astana-Kyzylorda frequency from Oct-2024|access-date=1 June 2025|language=en-ca}}</ref>, [[Qoʻstanay aeroporti|Qoʻstanay]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/qazaq-air-to-increase-astana-kostanay-frequency-from-may-2023-1198305|title=Qazaq Air to increase Astana-Kostanay frequency from May-2023|access-date=1 June 2025|language=en-ca}}</ref>, [[Samarqand xalqaro aeroporti|Samarqand]]<ref>{{cite news |last1=Temirgaliyeva |first1=Arailym |title=QAZAQ AIR launches new international route from Astana to Samarkand |url=https://qazinform.com/news/qazaq-air-launches-new-international-route-from-astana-to-samarkand-cad696 |access-date=15 July 2025 |work=Qazinform.com |agency=Kazinform International News Agency |date=2 May 2025 |language=en}}</ref>, [[Toldiqoʻrgʻon aeroporti|Toldiqoʻrgʻon]]<ref>{{cite news|title=Qazaq Air to increase Astana-Taldykorgan frequency from Jun-2025|url=https://centreforaviation.com/news/qazaq-air-to-increase-astana-taldykorgan-frequency-from-jun-2025-1319187|access-date=1 June 2025 |work=CAPA - Centre for Aviation|date=29 May 2025 |language=en-US}}</ref>, [[Hazrati Sulton xalqaro aeroporti|Turkiston]]<ref>{{cite news|title=Qazaq Air to launch Astana-Turkistan-Samarkand service from May-2025|url=https://centreforaviation.com/news/qazaq-air-to-launch-astana-turkistan-samarkand-service-from-may-2025-1306047|access-date=1 June 2025 |work=CAPA - Centre for Aviation|date=26 February 2025 |language=en-US}}</ref>, [[Oʻskemen aeroporti|Oʻskemen]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/qazaq-air-to-resume-ust-kamenogorsk-novosibirsk-service-from-jan-2024-1244711|title=Qazaq Air to resume Ust Kamenogorsk-Novosibirsk service from Jan-2024|access-date=1 June 2025|language=en-ca}}</ref>, [[Chimkent xalqaro aeroporti|Chimkent]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/qazaq-air-to-launch-shymkent-astana-from-mar-2017-653261|title=Qazaq Air to launch Shymkent-Astana from Mar-2017|access-date=1 June 2025|language=en-ca}}</ref> <br>'''Mavsumiy:''' [[Balxash aeroporti|Balxash]]<ref>{{cite news |title=Daily flights to be launched from Balkhash to Astana |url=https://kaztag.kz/en/news/daily-flights-to-be-launched-from-balkhash-to-astana |access-date=21 May 2026 |work=kaztag.kz |agency=Kazakh Telegraph Agency |publisher=«INA «KazTAG» LLP |date=29 January 2026 |language=en}}</ref>, {{Flagicon|Kazakhstan}}Urjar<ref>{{cite web|url=https://www.flyqazaq.com/en/qazaq-air-will-launch-urjar-flights-from-almaty-and-astana-on-june-1/|title=Qazaq Air will launch Urjar flights from Almaty and Astana on June 1|access-date=22 May 2025|language=en-ca|arxivsana=2025-07-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250710041812/https://www.flyqazaq.com/en/qazaq-air-will-launch-urjar-flights-from-almaty-and-astana-on-june-1/}}</ref>, [[Uchorol aeroporti|Uchorol]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/qazaq-air-launches-seasonal-astana-usharal-and-almaty-usharal-services-1268848|title=Qazaq Air launches seasonal Astana-Usharal and Almaty-Usharal services|access-date=22 May 2025|language=en-ca}}</ref> |}} === Yuk tashish === {{Aeroport-yoʻnalishlar <!-- --> |Cargolux, {{LUX}}|{{Flagicon|Luxembourg}}Lyuksemburg<ref>{{cite web |title=Cargolux returns to Kazakhstan, plans up to 14 weekly flights via Astana |url=https://astanatimes.com/2026/05/cargolux-returns-to-kazakhstan-plans-up-to-14-weekly-flights-via-astana/ |work=The Astana Times |date=May 2026 |language=en}}</ref> <!-- --> | Cathay Pacific Cargo, {{HKG}} | [[Hong Kong xalqaro aeroporti|Hong Kong]]<ref>{{cite news |last1=Zhexenbekov |first1=Almas |title=Cathay Pacific to launch cargo, passenger flights to Kazakhstan |url=https://qazinform.com/news/cathay-pacific-to-launch-cargo-passenger-flights-to-kazakhstan-689bc6 |access-date=16 July 2026 |work=Qazinform.com |agency=Kazinform International News Agency |date=11 July 2026 |language=en-EN}}</ref> <!-- --> | [[My Freighter]] | [[Toshkent xalqaro aeroporti|Toshkent]]<ref>{{cite news |last1=Jeffrey |first1=Rebecca |title=My Freighter to launch flights from Shanghai to Schiphol |url=https://www.aircargonews.net/supply-chains/my-freighter-to-launch-flights-from-shanghai-to-schiphol/1080441.article |access-date=30 July 2025 |work=Air Cargo News |date=28 July 2025 |language=en}}</ref> <!-- --> | [[Sichuan Airlines]] | [[Budapesht Franz Liszt xalqaro aeroporti|Budapesht]]<ref>{{cite web |title=Chinese airline Sichuan Airlines launches regular cargo flights via Astana |url=https://www.nn-airport.kz/news/2026/846 |work=nn-airport.kz |date=2026 |language=en}}</ref>, [[Chendu Tianfu xalqaro aeroporti|Chendu–Tianfu]] }} == Statistika == [[Fayl:210720_NQZ_AirAstanaLandingAtNQZ.jpg|thumb| [[Air Astana]] aviakompaniyasi oʻz markazini Nursulton Nazarboyev xalqaro aeroportida saqlaydi.]] === Yoʻlovchilar oqimi === {| class="wikitable" |+Yoʻlovchilar soni, 2004 – 2019 <ref>{{Veb manbasi |url=https://www.nn-airport.kz/pages/passenger_traffic |sarlavha=Жолаушылар ағыны &#124; Нұрсұлтан Назарбаев халықаралық әуежайы |nashriyot=Nursultan Nazarbayev International Airport}}</ref> ! Yil ! Yoʻlovchilar ! Bir yil oldinga nisbatan oʻzgarish |- | 2004 | 496 240<ref name="kase.kz">http://www.kase.kz/files/emitters/ARAL/aralp_2016_rus.pdf {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201127174747/http://www.kase.kz/files/emitters/ARAL/aralp_2016_rus.pdf |date=2020-11-27 }} Kolichestvo obslujennix passajirov v aeroportax Respubliki Kazaxstan za 2015-2016 gg.str 39</ref> |{{Oʻsish}} 24,9% |- | 2005 | 657 550<ref name="kase.kz" /> |{{Oʻsish}} 32,5% |- | 2006 | 834 299<ref name="Астана пассажиропотока за 2006-2011">{{Veb manbasi |url=http://astanaairport.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=88&Itemid=295&lang=ru |sarlavha=Аэропорт Астана - показатели динамики развития пассажиропотока за 2006-2011 |qaralgan sana=25 October 2019 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20120315094407/http://www.astanaairport.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=88&Itemid=295&lang=ru |arxivsana=15 March 2012}}</ref> |{{Oʻsish}} 26,9% |- | 2007 | 1 171 000<ref name="Астана пассажиропотока за 2006-2011" /> |{{Oʻsish}} 40,4% |- | 2008 | 1 316 000<ref name="Астана пассажиропотока за 2006-2011" /> |{{Oʻsish}} 12,4% |- | 2009 | 1 309 000<ref name="Астана пассажиропотока за 2006-2011" /> |{{Loss}} 0,5% |- | 2010 | 1 620 000<ref name="Астана пассажиропотока за 2006-2011" /> |{{Oʻsish}} 23,8% |- | 2011 | 1 984 000<ref name="Астана пассажиропотока за 2006-2011" /> |{{Oʻsish}} 22,5% |- | 2012 | 2 303 143<ref name="kase.kz" /> |{{Oʻsish}} 16,1% |- | 2013 | 2 609 431<ref name="kase.kz" /> |{{Oʻsish}} 13,3% |- | 2014 | 2 960 181<ref name="kase.kz" /> |{{Oʻsish}} 13,5% |- | 2015 | 3 366 560<ref name="kase.kz" /> |{{Oʻsish}} 13,7% |- | 2016 | 3 452 714<ref name="kase.kz" /> |{{Oʻsish}} 2,2% |- | 2017 | 4 294 145<ref name="kase.kz" /> |{{Oʻsish}} 24,8% |- | 2018 | 4 545 373<ref name="kase.kz" /> |{{Oʻsish}} 6,8% |- | 2019 | 5 099 391<ref name="kase.kz" /> |{{Oʻsish}} 12,1% |- | 2020 | 3 059 714<ref name="kase.kz" /> |{{Loss}} % |- | 2021 | 4 837 464<ref name="kase.kz" /> |{{Oʻsish}}{{0}} % |- | 2022 | '''6 000 000'''<ref name="kase.kz" /> |{{Oʻsish}} % |} === Eng gavjum yoʻnalishlar === [[Olmaota xalqaro aeroporti]] haftasiga 144 reys bilan eng mashhur ichki yoʻnalishga aylangan. {| class="wikitable sortable" |+Haftalik reyslar orqali Ostonaga va undan eng gavjum ichki yoʻnalishlar (2020)<ref name="Flightradar24">{{Veb manbasi |url=https://www.flightradar24.com/data/airports/tse |sarlavha=Nursultan Nazarbayev International Airport |nashriyot=Flightradar24 |qaralgan sana=2019-10-14}}</ref> !Daraja ! Mintaqa ! Shahar ! Aeroport(lar) ! [[IATA aeroport kodi|IATA]] ! Haftalik reyslar ! Aviakompaniyalar |- | 1. |{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Olmaota]] | [[Olmaota]] | [[Olmaota xalqaro aeroporti]] | ALA | style="text-align:center;" | 144 | style="text-align:center;" | {{Nobr|Air Astana, FlyArystan, Qazaq Air, SCAT Airlines}} |- | 2. |{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Chimkent]] | [[Chimkent]] | [[Chimkent xalqaro aeroporti]] | CIT | style="text-align:center;" | 41 | style="text-align:center;" | Air Astana, FlyArystan, Qazaq Air, SCAT Airlines |- | 3. |{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Atirau (viloyat)|Atirau viloyati]] | [[Atirau]] | Atirau xalqaro aeroporti | GUW | style="text-align:center;" | 33 | style="text-align:center;" | Air Astana, FlyArystan, Qazaq Air, SCAT Airlines |- | 4. |{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Sharqiy Qozogʻiston (viloyat)|Sharqiy Qozogʻiston viloyati]] | [[Oʻskemen]] | Oʻskemen aeroporti | UKK | style="text-align:center;" | 30 | style="text-align:center;" | Air Astana, Qazaq Air, SCAT Airlines |- | 5. |{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Aqtoʻbe (viloyat)|Aqtoʻbe viloyati]] | [[Aqtoʻbe]] | Aqtoʻbe xalqaro aeroporti | AKX | style="text-align:center;" | 29 | style="text-align:center;" | Air Astana, FlyArystan, Qazaq Air, SCAT Airlines |- | 6. |{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Mangʻistau (viloyat)|Mangʻistau viloyati]] | [[Aqtau (shahar)|Aktau]] | [[Aqtau xalqaro aeroporti|Aktau xalqaro aeroporti]] | ShHT | style="text-align:center;" | 19 | style="text-align:center;" | Air Astana, SCAT Airlines |- | 7. |{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Jambul (viloyat)|Jambul viloyati]] | [[Taraz]] | Avliyoota xalqaro aeroporti | DMB | style="text-align:center;" | 19 | style="text-align:center;" | SCAT aviakompaniyasi |- | 8. |{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Qoʻstanay (viloyat)|Qoʻstanay viloyati]] | [[Qoʻstanay]] | Qoʻstanay aeroporti | KSN | style="text-align:center;" | 17 | style="text-align:center;" | FlyArystan, Qazaq Air, SCAT Airlines |- | 9. |{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Qiziloʻrda (viloyat)|Qiziloʻrda viloyati]] | [[Qiziloʻrda]] | Qiziloʻrda aeroporti | KZO | style="text-align:center;" | 13 | style="text-align:center;" | Air Astana, FlyArystan |- | 10. |[[Gʻarbiy Qozogʻiston viloyati]] | [[Oʻral]] | Oʻral Oq yoʻl aeroporti | URA | style="text-align:center;" | 10 | style="text-align:center;" | Air Astana |} {| class="wikitable sortable" |+Haftalik reyslar orqali Ostonaga [[Mustaqil davlatlar hamdoʻstligi|MDHning]] eng gavjum yoʻnalishlari (2020)<ref name="Flightradar24"/> !Daraja ! Mamlakat ! Shahar ! Aeroport(lar) ! [[IATA aeroport kodi|IATA]] ! Haftalik reyslar ! Aviakompaniyalar |- | 1. |{{Flagicon|Russia}} [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasi]] | [[Moskva]] | [[Sheremetyevo xalqaro aeroporti]],<br />[[Domodedovo xalqaro aeroporti]],<br />[[Vnukovo xalqaro aeroporti]],<br />[[Jukovskiy xalqaro aeroporti]] | SVO<br />DME<br />VKO<br />ZIA | style="text-align:center;" | 31 | style="text-align:center;" | Aeroflot,<br />Air Astana, S7 AirlinesSCAT aviakompaniyasi,FlyArystan |- | 2. |{{Flagicon|Uzbekistan}} [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] | [[Toshkent]] | [[Toshkent xalqaro aeroporti|Islom Karimov nomidagi Toshkent xalqaro aeroporti]] | TAS | style="text-align:center;" | 10 | style="text-align:center;" | Air Astana, Oʻzbekiston havo yoʻllari |- | 3. |{{Flagicon|Russia}} [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasi]] | [[Novosibirsk]] | [[Tolmachevo aeroporti|Novosibirsk Tolmachevo aeroporti]] | OVB | style="text-align:center;" | 9 | style="text-align:center;" | Air Astana, S7 Airlines |- | 4. |{{Flagicon|Belarus}} [[Belarus|Belarus Respublikasi]] | [[Minsk]] | [[Minsk milliy aeroporti]] | MSQ | style="text-align:center;" | 7 | style="text-align:center;" | Belavia |- | 5. |{{Flagicon|Russia}}[[Rossiya|Rossiya Federatsiyasi]] | [[Yekaterinburg]] | [[Koltsovo xalqaro aeroporti]] | SVX | style="text-align:center;" | 6 | style="text-align:center;" | Air Astana |- | 6. |{{Flagicon|Russia}} [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasi]] | [[Sankt-Peterburg]] | [[Pulkovo aeroporti|Fyodor Dostoyevskiy xalqaro aeroporti]] | LED | style="text-align:center;" | 5 | style="text-align:center;" | Air Astana |- | 7. |{{Flagicon|Russia}}[[Rossiya|Rossiya Federatsiyasi]] | [[Omsk]] | Omsk Tsentralniy aeroporti | OMS | style="text-align:center;" | 5 | style="text-align:center;" | Air Astana |- | 8. |{{Flagicon|Tajikistan}} [[Tojikiston|Tojikiston Respublikasi]] | [[Dushanbe]] | [[Dushanbe xalqaro aeroporti]] | DYU | style="text-align:center;" | 5 | style="text-align:center;" | SCAT aviakompaniyasi |- | 9. |{{Flagicon|Kyrgyzstan}} [[Qirgʻiziston|Qirgʻiziston Respublikasi]] | [[Bishkek]] | [[Manas xalqaro aeroporti]] | FRU | style="text-align:center;" | 3 | style="text-align:center;" | Air Astana |- | 10. |{{Flagicon|Ukraine}} [[Ukraina]] | [[Kiyev|Kiev]] | [[Boryspil xalqaro aeroporti]] | KBP | style="text-align:center;" | 3 | style="text-align:center;" | Air Astana |} {| class="wikitable sortable" |+Haftalik reyslar orqali Ostona va undan eng gavjum xalqaro yoʻnalishlar (2020)<ref name="Flightradar24"/> !Daraja ! Mamlakat ! Shahar ! Aeroport(lar) ! [[IATA aeroport kodi|IATA]] ! Haftalik reyslar ! Aviakompaniyalar |- | 1. |{{Flagicon|Turkey}} [[Turkiya]] | [[Istanbul]] | [[Istanbul aeroporti]] | IST | style="text-align:center;" | 12 | style="text-align:center;" | Air Astana, Turk havo yoʻllari |- | 2. |{{Flagicon|Germany}} [[Germaniya]] | {{Nobr|[[Frankfurt am Main]]}} | Frankfurt aeroporti | FRA | style="text-align:center;" | 10 | style="text-align:center;" | Air Astana, Lufthansa |- | 3. |{{Flagicon|UAE}} [[Birlashgan Arab Amirliklari]] | [[Dubay]] | [[Dubay xalqaro aeroporti]] | DXB | style="text-align:center;" | 10 | style="text-align:center;" | Air Astana, flydubai |- | 4. |{{Flagicon|China}} [[Xitoy]] | [[Pekin]] | Pekin Poytaxt xalqaro aeroporti | PEK | style="text-align:center;" | 6 | style="text-align:center;" | Air Astana, Air China |- | 5. |{{Flagicon|China}} [[Xitoy]] | [[Urumchi]] | Urumchi Divopu xalqaro aeroporti | URC | style="text-align:center;" | 5 | style="text-align:center;" | {{Nobr|Air Astana, China Southern Airlines}} |- | 6. |{{Flagicon|United Kingdom}}[[Birlashgan Qirollik]] | [[London]] | Hitrou aeroporti | LHR | style="text-align:center;" | 4 | style="text-align:center;" | Air Astana |- | 7. |{{Flagicon|Poland}} [[Polsha]] | [[Varshava]] | Varshava Frederik Shopen aeroporti | WAW | style="text-align:center;" | 3 | style="text-align:center;" | LOT Polish Airlines |- | 8. |{{Flagicon|UAE}}[[Birlashgan Arab Amirliklari]] | [[Abu-Dabi|Abu Dabi]] | Abu-Dabi xalqaro aeroporti | AUH | style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:center;" | Etihad Airways |- | 9. |{{Flagicon|France}} [[Fransiya]] | [[Parij]] | Parij Sharl de Goll aeroporti | CDG | style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:center;" | Air Astana |- | 10. |{{Flagicon|South Korea}} [[Koreya Respublikasi|Janubiy Koreya]] | [[Seul]] | [[Inchxon aeroporti]] | ICN | style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:center;" | Air Astana |} == Aviahalokatlar == 1967-yil 17-iyunda [[Aeroflot]] Li-2 (CCCP-71220) Tselinograd aeroportidan Qaragʻandi aeroportiga (hozirgi Sariarka) uchib ketib, toʻxtab qoldi va Tselinogradda uchish-qoʻnish yoʻlagiga qulab tushdi va uning 3 nafar ekipajidan 2 nafari va 3 nafar yoʻlovchisi halok boʻldi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Ranter |ism=Harro |sarlavha=ASN Aircraft accident Lisunov Li-2 CCCP-71220 Karaganda Airport (KGF) |url=https://aviation-safety.net/database/record.php?id=19670617-1 |qaralgan sana=2022-01-08 |ish=aviation-safety.net}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Crash of a Lisunov LI-2 in Karaganda : 9 killed {{!}} Bureau of Aircraft Accidents Archives |url=https://www.baaa-acro.com/crash/crash-lisunov-li-2-karaganda-9-killed |qaralgan sana=2022-01-08 |ish=www.baaa-acro.com}}</ref>. 1989-yil 4-oktabrda [[Aeroflot]] An-24 (CCCP-46525) uchuvchilari haddan tashqari tezlik bilan qoʻnishi tufayli Tselinograd aeroportiga yaqinlashayotganda uchish-qoʻnish yoʻlagidan chiqib ketdi. Samolyot qoʻnganidan soʻng aeroport panjarasining ustuniga borib urilgan. Samolyot tuzatib boʻlmaydigan darajada shikastlangan deb hisobdan chiqarilgan, biroq 4 nafar uchuvchi yoki 48 yoʻlovchidan hech biri jabrlanmagan<ref>{{Veb manbasi |muallif=Ranter |ism=Harro |sarlavha=ASN Aircraft accident Antonov An-24RV CCCP-46525 Stepnogorsk Airport |url=https://aviation-safety.net/database/record.php?id=19891004-0 |qaralgan sana=2022-01-08 |ish=aviation-safety.net}}</ref>. 2012-yilning 25-dekabr kuni Ostona xalqaro aeroportidan havoga koʻtarilgan Qozogʻiston Chegara qoʻshinlarining An-72 samolyoti ob-havoning past koʻrinishi va samolyot [[barometr]]idagi texnik nosozliklar tufayli Chimkent xalqaro aeroportida uchish-qoʻnish yoʻlagiga yetmay qulab tushdi. Samolyot bortidagi 27 kishining barchasi halok boʻlgan<ref>{{Veb manbasi |muallif=Ranter |ism=Harro |sarlavha=ASN Aircraft accident Antonov An-72-100 UP-72859 Shymkent Airport (CIT) |url=https://aviation-safety.net/database/record.php?id=20121225-1 |qaralgan sana=2022-01-08 |ish=aviation-safety.net}}</ref>. == Yer usti transporti == === Jamoat transporti === ==== Avtobus ==== 10 va 12-sonli shahar avtobus yoʻnalishlari aeroportni [[Ostona]] shahri markazi bilan bogʻlaydi. Xizmat 06:00 dan 22:00 gacha ishlaydi va aeroportdan (aeroportdan tashqarida) shahar markaziga va aksincha, oraliq toʻxtash joylari bilan qatnaydi. Yagona tarif [[Fayl:Tenge_symbol.svg|10x10px]]150 (150 tenge). ==== Avtomobil va taksi ==== Aeroport P3 mintaqaviy yoʻlida, shahar markazidan taxminan 16,7&nbsp;km (12&nbsp;mi) masofada va tirbandlikka qarab, taxminan 25 daqiqalik yoʻlda joylashgan. Avtomobil va mototsikl uchun keng toʻxtash joyi mavjud. Taksilar toʻgʻridan-toʻgʻri terminal binosi tashqarisida aeroportning toʻxtash joyida ham mavjud ([[Yandex.Taxi|Yandeks. Taxi]] va inDriver). Koʻpgina taksi kompaniyalari aeroportga / aeroportga sayohat qilish uchun odatda [[mobil ilova]] orqali bron qilinadigan tekis tarif taklif qiladilar (odatda tarif [[Fayl:Tenge_symbol.svg|10x10px]]1650). == Yana qarang == * Qozogʻiston transport tizimi * Qozogʻiston aeroportlari roʻyxati * [[Koʻkchatov xalqaro aeroporti]] ([[Oqmoʻla (viloyat)|Oqmoʻla viloyatida]], [[Ostona]]dan {{Convert|287|km|mi|abbr=on}} masofada joylashgan) * Sobiq SSSRdagi eng gavjum aeroportlar roʻyxati == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://nn-airport.kz/ Nursulton Nazarboyev xalqaro aeroporti] (rasmiy sayti) {{In lang|en|kk|ru}} * Current weather for UACC * Accident history for NQZ * Accident history for TSE [[Turkum:Qozogʻiston aeroportlari]] [[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]] [[Turkum:Ostonadagi bino va inshootlar]] [[Turkum:1963-yilda tashkil etilgan aeroportlar]] cvci6awfaovnml94l7by94knjtda7n8 0 965421 6274278 5027308 2026-09-21T06:16:55Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274278 wikitext text/x-wiki {{Bokschi bilgiqutisi||name=Nikolay Anfimov|realname=|nickname=|weight=|nationality=|birth_date=[[28-dekabr]] [[1950-yil]]|birth_place=[[Samarqand]]|style=|total=|wins=|KO=|losses=}} '''Nikolay Yuryevich Anfimov''' ([[1950|1950-yil]] [[28-dekabr]], [[Samarqand]]) – yengil vazn boʻyicha sovet [[Boks|bokschisi]], hozirda murabbiy, 1970-yillarning birinchi yarmida SSSR terma jamoasida oʻynagan. Myunxendagi yozgi Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi, milliy chempionat chempioni, oʻsmirlar oʻrtasida Yevropa chempioni, koʻplab xalqaro turnirlar va uchrashuvlar gʻolibi. Musobaqalarda Qurolli Kuchlar sharafini himoya qilgan, xalqaro toifadagi sport ustasi. Uning Aleksandr, Yuriy va Nikita ismli uchta oʻgʻli hamda Yelena, Inna va Dariya ismli uch qizi bor. == Hayoti == Nikolay Anfimov 1950-yil 28-dekabrda [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Oʻzbekiston SSR]] [[Samarqand]] shahrida tugʻilgan. Sportchi Samarqandda Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan murabbiy Anatoliy Panarin rahbarligida boks bilan faol shugʻullana boshlagan. Tez orada Anfimov oʻsmirlar oʻrtasida Yevropa chempioni boʻldi va 1971-yilda Sovet Ittifoqining kattalar chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritdi. Anfimov 1972-yilda SSSR chempionati finalida Oleg Korotayev bilan uchrashdi – raqiblarning hech biri aniq ustunlikka ega emas edi, lekin uchinchi raundda bokschilar boshlari bilan toʻqnashib ketishdi va Korotayev qon ketishi tufayli jangdan chetlashtirildi. Shunday qilib, Anfimov chempion boʻldi va 1972-yilda Myunxenda boʻlib oʻtgan yozgi Olimpiya oʻyinlarida mamlakat sharafini himoya qilish huquqiga ega boʻldi. Olimpiadada u chorak finalga chiqishga muvaffaq boʻldi va shundan soʻng nigeriyalik Isaak Ixuriyaga 2:3 hisobida yutqazdi. Hakamning qarori bahsli boʻldi, Sovet delegatsiyasi bunga norozilik bildirdi, ammo hech qanday natija bermadi<ref>{{Veb manbasi |muallif=[[Валиев, Борис Ибрагимович|Борис Валиев]] |sarlavha=Двое постояли за команду |url=http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/148571 |nashriyot=[[Советский спорт]] |sana=2004-03-27 |qaralgan sana=2013-10-30 |arxivsana=2013-11-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20131101081039/http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/148571}}</ref>. Bokschi 1974-yilgi SSSR chempionatida chorak finalda belaruslik Yuriy Bistrovga yutqazdi. Oradan bir yil oʻtib, Toshkentda boʻlib oʻtgan SSSR xalqlari Spartakiadasi finalida bokschi yana Korotayev bilan jang qildi va bu safar unga imkoniyatni boy berdi. 1976-yilgi milliy chempionatda turnirning dastlabki bosqichidayoq medallar uchun kurashni tark etdi, shuning uchun Anfimov tez orada ringni tark etishga qaror qildi. Sport faoliyatini yakunlab, [[Navoiy (maʼnolari)|Navoiy]] va [[Samarqand]] shaharlarida boks boʻyicha murabbiy boʻlib ishlagan, koʻplab iqtidorli jangchilarni tarbiyalagan, xususan, uning shogirdi Olimpiya oʻyinlari va jahon chempionatlari sovrindori [[Rustam Saidov]], Aleksandr va Yuriy Anfimovlar (oʻgʻillari)dir. Nikolay Anfimovning akasi [[Анфимов, Александр Юрьевич|Aleksandr]] ham juda mashhur bokschi edi<ref>{{Veb manbasi |url=http://rusboxing.ru/?ait-grid-portfolio=anfimov-nikolaj-yurevich |sarlavha=АНФИМОВ Николай Юрьевич |qaralgan sana=2023-09-01 |arxivsana=2024-12-07 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20241207234635/https://rusboxing.ru/?ait-grid-portfolio=anfimov-nikolaj-yurevich }}</ref>. == Manbalar == <references group="" responsive="1"></references> [[Turkum:Samarqandda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1950-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:28-dekabrda tugʻilganlar]] [[Turkum:SSSR bokschilari]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar]] ofdkgcmmaehourqa4lsslem4nckq0ca 0 966570 6274288 5303570 2026-09-21T06:57:17Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274288 wikitext text/x-wiki {{Harbiy arbob | ismi =Nikolay Davidovich Svinarchuk | asl_ismi = | tasvir = | tasvir_tavsifi = | hayot_davri = 1920—1983-yillar | laqabi = | taxallusi = | tugʻilgan_sanasi = [[1920-yil]] [[20-yanvar]] | tugʻilgan_joyi = [[Mirzachoʻl tumani|Mirzachoʻl]], [[SSSR]] | vafot_sanasi = [[1983-yil]] [[1-yanvar]] (62 yosh) | vafot_joyi = [[Turkiston viloyati]], [[SSSR]] | fuqaroligi = {{SSSR}} | qoshin_turlari = | xizmat_yillari = [[1940]]—[[1945]] | unvoni = Starshina | qism = | qoʻmondonlik = | lavozimi = | jang = [[Ikkinchi jahon urushi]] | mukofotlari = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Oltin yulduz medali}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Andoza:Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan ta’sis etilgan medal}}{{!}}{{!}}{{Andoza:Oktabr Inqilobi ordeni}}{{!}}{{!}} {{!}}- {{!}} {{!}}} | bilimi = | otasi = | onasi = | turmush oʻrtogi = | bolalari = | aloqa = | istefoda = | dastxati = }} '''Nikolay Davidovich Svinarchuk''' – [[Sovet Armiyasi|Ishchi-dehqonlar Qizil Armiyasi]] faxriysi, [[Sovet Ittifoqi Qahramoni]], [[Ikkinchi jahon urushi]] qatnashchisi. == Biografiyasi == Nikolay Svinarchuk [[1920-yil]] [[20-sentyabr]]da [[Mirzachoʻl tumani|Mirzachoʻl tumani]]da tugʻilgan. Umumtaʼlim maktabni tugatgandan soʻng, Ishchi-dehqonlar Qizil Armiyasi safiga qabul qilingan. Nikolay [[1942-yil]]ning avgust oyida [[Ikkinchi jahon urushi]]da jangga kirishgan. Jang mobaynida ikki marotaba yaralangan<ref name="wh">{{Warheroes|id=17247}}</ref>. 1944-yil kichik serjant Nikolay Svinarchuk [[Belarus]] fronti 70-armiyasi komandirining yordamchisi boʻlgan. 1944-yil 26-iyulda Kshna daryosi orqali Biala Podlaska shahriga yetib borib, u yerdagi jangda ishtirok etgan. 1944-yil 27-iyulda Nikolayning Bogukal harbiy guruhi nemislarning avtomagistraldagi qarshi hujumini muvaffaqiyatli qaytarib, 1 ta [[bronetransportyor]], 3 ta [[mashina]] va 150 ga yaqin dushman askar va zobitlarini yoʻq qilishga erishgan. 415-piyoda harbiy guruh komandiri Medinsev ushbu holatga quyidagicha taʼrif bergan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Geroy Sovetskaya Soyuz |url=https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=17247 |accessdate=7-sentabr 2023-yil}}</ref>: {{cquote|Kshna daryosining shimoliy qirgʻogʻidagi nemis qoʻshinlari bilan jang qilish boʻyicha topshiriq oldik. Nemis askarlari ogʻir artilleriya bilan turishardi. Guruhdagi komandir yaralangan edi. Shu payt kichik serjant Nikolay Svinarchuk daryoni birinchi boʻlib kesib oʻtishga qaror qildi. Qoʻlidagi quroli bilan dushman qoʻshinining xavfli nuqtalariga qaratib ot ochdi va guruhning xavfsizligini taʼminladi...}} SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1945-yilda qabul qilgan 24-sonli buyrugʻi bilan nemis bosqinchilariga qarshi kurashda koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun „[[Sovet Ittifoqi Qahramoni]]“ ordeni bilan taqdirlangan. Nikolay Svinarchuk, shu bilan birga „Oktyabr Inqilobi ordeni“, „Lenin ordeni“, 2-darajali „Shon-sharaf ordeni“ hamda yana bir qancha ordenlar bilan mukofotlangan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Svinarchuk Nikolay Davidovich |url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie31540347/ |accessdate=7-sentabr 2023-yil |agency=Pamyat Naroda |access-date=2023-09-07 |archive-date=2023-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230907101442/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie31540347/ |url-status=dead }}</ref>. Ikkinchi jahon urushi yakunlangandan keyin, Nikolay Svinarchuk [[Qozogʻiston SSR]]ning Lenger shahriga [[demobilizatsiya]] qilingan. 1983-yil 1-yanvarda Janubiy Qozogʻistonning [[Toʻlebiy (tuman)|Toʻlebiy]] tumanidagi Doʻstlik qishlogʻida vafot etgan va shu yerda dafn qilingan. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Guliston shahrida tugʻilganlar]] [[Turkum:20-yanvarda tugʻilganlar]] [[Turkum:1920-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1-yanvarda vafot etganlar]] [[Turkum:1983-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Turkiston (viloyat)da vafot etganlar]] [[Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari]] ega331626d9a6uy4tad0lxb0orcfxc7 0 968428 6273945 5328512 2026-09-20T13:48:25Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6273945 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Mitu | tasvir = Mitu mitu 1838.jpg | status = EW | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="IUCN2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Mitu mitu'' |volume=2018 |page=e.T22678486A132315266 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22678486A132315266.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Xordalilar]] | sinf = [[Qushlar]] | infrasinf = [[Neognatlar]] | turkum = [[Tovuqsimonlar]] | oila = [[Krakslar]] | kenja_oila = ''Oreophasinae'' | urugʻ = ''Mitu'' | turlari = Mitu | binar_nomi = Mitu mitu | muallif = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766 | sinonimlari = Crax mitu | diapazon_xaritasi = Mitu mitu map.svg | diapazon_xaritasi_izohi = Qizil nuqtada turning populyatsiya mintaqasi koʻrsatilgan }} '''Mitu''' yoki '''kraks mitu''' ({{Lang-la|Mitu mitu}}) – yovvoyi tabiatda yoʻqolib ketgan kraks mitu jinsiga mansub qushlarning noyob turi. Dastlab [[Braziliya|Braziliyaning]] [[Alagoas]] va [[Pernambuku|Pernambuko]] shtatlarining Atlantika sohili qirgʻogʻidagi yomgʻirli oʻrmonlarda tarqalgan. ''Mitú'', ''Mutú'' yoki ''Mutúm'' soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, tupi tilidan tarjima qilinganda „qora“ degan maʼnoni anglatadi<ref>{{книга| автор=Jobling J. A.| заглавие=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names| место=London| издательство=A&C Black Publishers Ltd| год=2010| allpages=432| isbn=978-1-4081-2501-4| ref=Jobling|язык=en}}</ref>. == Taksonomiyasi == Mitu birinchi marta nemis tabiatshunosi George Marggraf tomonidan [[1648-yil|1648-yilda]] nashr etilgan „Historia Naturalis Brasiliae“ asarida tilga olingan. [[1766-yil|1766-yilda]] tur birinchi marta ilmiy jihatdan tavsiflangan. 1952-yilgacha mitu ''Mitu tuberosum'' turiga kiritilgan edi. Keyinchalik ''M. tuberosumning'' shimoli-sharqiy kichik turi tarkibiga kiritilgan, shundan soʻng adabiyotda ''Crax mitu mitu'' (sinonimlari: ''Mitu mitu mitu'', ''Pauxi mitu'') ilmiy nomi berilgan. [[1992-yil]]dan beri koʻplab olimlar ''Mitu mitu'' va ''Mitu tuberosum'' ikkita alohida tur ekanligiga ishonib kelishadi. == Tavsifi == Tana uzunligi 83-89 smga yetadigan nisbatan yirik qush. Patlari qora, yaltiroq binafsha-koʻk rang, qorin va pastki qismi kashtan-jigarrang koʻrinishda<ref name="birdlife2013" >{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=100 |title=Alagoas Curassow|website=Birdlife International|year=2013| access-date =23 October 2013}}</ref>. Tumshugʻi katta, pastki qismi qavariq, uchi yorqin qizil rangga ega. Oyoqlari va barmoqlari qizil, koʻzlari qizil-jigarrang. Qulogʻining orqa sohasida yarim oy shaklida kulrang-oq rangdagi patsiz terisi mavjud<ref name="Harry2006" >{{cite web|last=Harry|first=Tim|archive-url =https://web.archive.org/web/20131029200727/http://www.critters360.com/index.php/bird-facts-alagoas-curassow-2791/|url=http://www.critters360.com/index.php/bird-facts-alagoas-curassow-2791/|title= Bird Facts Alagoas Curassow|website=Birds: Critters 360|date=6 December 2006|access-date=23 October 2013|archive-date=29 October 2013 }}</ref>. Yovvoyi tabiatdagi turning xulq-atvori va ekologik holati haqida juda oz maʼlumot mavjud. Qushlar [[Phillanthus]] va Eugenia daraxtlarining mevalari bilan oziqlanishi maʼlum. Ushbu turning reproduktiv biologiyasi haqida kamroq maʼlumot mavjud. [[1978-yil]]da zich oʻsgan oʻtlar orasida joylashgan uyasi topilgan. Asirlikda urgʻochilar ikki yoshida koʻpaya boshlaydi va har yili 2-3 tuxumni bosadi<ref name="Harry2006" />. Asirlikda umr koʻrish davomiyligi 24 yilgacha boʻlishi mumkin<ref>{{cite web|url=http://thewebsiteofeverything.com/animals/birds/Galliformes/Cracidae/Mitu-mitu|title=Alagoas Curassow|website=The Website of Everything|year=2010|access-date=23 October 2013|arxivsana=2012-08-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120830172704/http://thewebsiteofeverything.com/animals/birds/Galliformes/Cracidae/Mitu-mitu}}</ref>. == Yoʻqolib borishi == [[1648]]—[[1951-yil]]lar oraligʻida mitu Pernambukodagi muzeyda saqlanib qolgan yagona namunasidangina maʼlum boʻlgan. Tur 1951-yilda Alagoas shtatidagi Migel-dus Kamposda qayta kashf qilinmaguncha ornitologlar uchun sirli boʻlib kelgan. [[1960]] va [[1970-yil]]larda bu turning 20 dan kam individlari mavjud boʻlgan va [[1984-yil]]da tabiiy holda faqat ikkita oʻldirilgan namunalar topilgan. Qushlarning mazali goʻshti uchun shafqatsiz ovlanishi, shuningdek, pasttekislikdagi oʻrmonlarning asosan shakarqamish yetishtirish uchun tozalanishi tufayli yashash hududlarining vayron boʻlishi turning yoʻqolib ketish yoqasiga olib kelgan. [[1977-yil]]da braziliyalik tabiatni muhofaza qilish mutaxassisi Pedro Mario Nardelli [[Rio-de-Janeyro]] yaqinidagi Nilopolisda qushlarni koʻpaytirish uchun pitomnik qurgan, qushlarning soni [[1979-yil]]da – 4 ta, [[1993-yil]]da – 34, [[2000-yil]]da – 44 taga yetgan. Keyingi davrda Braziliya bogʻlari va hayvonot bogʻlari ham mituni koʻpaytirishga qoʻshilgan, shuning uchun [[2003-yil]]da qushlarning umumiy soni 81 ta, [[2008-yil]]da 130 ta, [[2015-yil]]da esa 230 ga yaqin boʻlgan. Biroq, bu qushlarning 35 foizi ''Mitu tuberosum'' bilan duragay turlardir. [[2015-yil]] [[oktyabr]] oyida Braziliyaning Foz du Iguasu shahridagi Qushlar bogʻi hayvonot bogʻida birinchi marta yangi tugʻilgan mitu joʻjasi suratga olingan. == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * ET Grau, SL Pereira, LF Silveira, A Wajntal: Molecular markers contribute to a breeding programme of the extinct-in-the-wild Alagoas Curassow Mitu mitu and confirm the validity of the species. In: Bird Conservation International. Band 13, 2003, S. 115—126 [http://www.ib.usp.br/~lfsilveira/pdf/a_2003_molmitu.pdf PDF]. * Luís Fábio Silveira, Fábio Olmos, Adrian J. Long: Taxonomy, history, and status of Alagoas Curassow ''Mitu mitu'' (Linnaeus,1766), the world’s most threatened cracid. In: Ararajuba. Band 12, Nr. 2, 2004, S. 125—132 [https://web.archive.org/web/20070927121118/http://www.ararajuba.org.br/sbo/ararajuba/artigos/Volume122/ara122art5.pdf PDF]. == Havolalar == {{Commons category|Mitu mitu}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=100&m=0 BirdLife Species Factsheet] * [http://ibc.lynxeds.com/video/alagoas-curassow-mitu-mitu/mitu-mitu-captivity-po%C3%A7os-de-caldas Video of Alagoas curassow in captivity] {{Tashqi havolalar}} {{Taxonbar|from=Q545554}} [[Turkum:Braziliya endemik turlari]] [[Turkum:Janubiy Amerika qushlari]] ptuaa1j0merbx6jesfk2hnnw3ar4eme 0 983494 6274075 3968760 2026-09-20T19:57:45Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274075 wikitext text/x-wiki {{Aktyor bilgiqutisi | ismi = Muravitskiy Yuriy Adolfovich | tasvir = | eni = | izoh = | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = {{tugʻilgan sanasi |1947|6|12}} | tavallud_joyi =[[Toshkent viloyati]], [[Angren shahri]] | vafot_sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|2015|5|29|1947|6|12}} | vafot_joyi = [[Ukraina]], [[Kiyev]] | fuqaroligi ={{SSSR}}→{{UKR}} | kasbi = [[aktyor]] | filmlari = | janr = | faoliyat_yillari = | otasi = | onasi = | turmush_oʻrtogʻi = | bolalari = | qarindoshlari = | mukofotlari = | veb-sayt = }} '''Muravitskiy Yuriy Adolfovich''' ({{lang-uk|Юрій Адольфович Муравицький}}; [[1947-yil]] [[12-iyun]], [[Angren shahri]], [[Toshkent viloyati]] – [[2015-yil]] [[29-may]], [[Kiyev]]) – sovet va ukrain teatr va kino aktyori, oʻqituvchi. Ukraina SSRda xizmat koʻrsatgan artist (1982). == Hayoti == Muravitskiy Yuriy Adolfovich [[1947-yil]] [[12-iyun]]da [[Oʻzbekiston SSR]]ning [[Angren shahri]]da tugʻilgan. U Kaliningrad drama teatrida va Lesya Ukrainka nomidagi Kiyev rus drama teatrida aktyorlik qilgan. Kiyev milliy madaniyat va sanʼat universitetining teatr sanʼati kafedrasida dars bergan, professor. Bugungi kunda klassik Butun Ukraina teatr festivalining hakamlar hay’ati aʼzosi boʻlgan<ref>{{Cite web |url=http://klassika-fest.com/uk/content/%D0%B6%D1%83%D1%80%D1%96-%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%8E-2003-%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83 |title=Всеукраїнський театральний фестиваль “Класика сьогодні” 17-23 квітня 2003 р. |access-date=2015-06-02 |archive-date=2017-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170607001803/http://klassika-fest.com/uk/content/%D0%B6%D1%83%D1%80%D1%96-%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%8E-2003-%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83 |deadlink=no }}</ref>. U filmlar hamda rol oʻynagan hamda Grigoriy Koxan rejissyorligidagi „Yaroslav Donishmand“ (1981) filmida bosh rolni ijro etgan<ref>{{veb manbasi |title=Muravitskiy Yuriy Adolfovich |url=https://www.kinopoisk.ru/film/42420/ |website=www.kinopoisk.ru |accessdate=30-oktabr 2023-yil}}</ref>. Muravitskiy Yuriy Adolfovich [[2015-yil]] [[29-may]]da Kiyevda vafot etgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Пішов із життя Юрій Муравицький // Національна спілка кінематографістів України // 29.05.2015 |url=http://www.ukrkino.com.ua/kinotext/news/?id=2131 |qaralgan sana=2023-10-31 |arxivsana=2025-02-23 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250223203356/https://www.ukrkino.com.ua/kinotext/news/?id=2131 }}</ref>. == Filmlari == 1974-yil – Moviy patrul – Vitya Belousning otasi. 1975-yil – Aeronavt – Odessa rezidenti, oʻqituvchi. 1978-yil – Polkovnik Zorin versiyasi – politsiya mayori (epizod). 1978-yil – Maxsus kuchlar – epizod. 1979-yil – Kazaklar – qaroqchilar. 1981-yil – Yaroslav donishmand – Yaroslav. 1983-yil – Qirollarning soʻnggi bahsi (4-qism) – Admiral Lourens Palmer, dengiz floti boshligʻi. 1984-yil – Ingliz bogʻidagi Kankan – Savva. 1985-yil – Dengizchi Jeleznyak – Aleksandr Kerenskiy. 1985-yil – Unvonsiz – Viktor Eduardovich Montvid, maxsus topshiriqlar boʻyicha rasmiy inson. 1987-yil – Va ertaga yashang – Karpinskiy. 1987-yil – Leapfrog – Guryanov (Lukyanov), qurilish boʻyicha menejer oʻrinbosari. 1990-yil – Parchalanish – Juravlevlarning mehmoni. 1991-yil – Sherif yulduzi – Piter. 1991-yil – Kazaklar keladi – Pan-professor, Iesuit. 1991-yil – Qoʻshiq aytishi mumkin boʻlgan it – Garri Del Mar. 1994-yil – Cupid va Demon (Ukraina). 1994-yil – Tigroloviy (Ukraina) – Gepner, professor, mahbus. 1995-yil – Atentat: Myunxendagi kuzgi qotillik (Ukraina). 1995-yil – Sichga yoʻl (Ukraina) – Hetman Sagaidachniy. 2000-yil – Qora Rada (Ukraina) – epizod. 2001-yil – Vaqt garovi (Ukraina). 2007-yil – Jonimning bitta sevgisi (Ukraina) – Tsar Mitridat. 2008-yil – Vladyka Andrey (Ukraina) – Pravoslav ruhoniysi. 2008-yil – Muxtorning qaytishi 4 („Hasad rangi“ 65-qism) – Chibisov. == Mukofotlari == * Ukraina SSRda xizmat koʻrsatgan artist (1982). == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.kinopoisk.ru/name/310779/ КиноПоиск. Юрий Муравицкий] * [http://akter.kulichki.net/publ/muravickiy.htm Советский экран. Юрий Муравицкий] 243vou5lf5zt3r2xe9zus3xh7g5ehuo 0 983529 6274096 6108590 2026-09-21T01:41:17Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274096 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = Nataliya Androsova | tasvir = Nataliya Androsova.jpg | tavallud_sanasi = [[1917-yil]] [[10-fevral]] | tavallud_joyi = [[Toshkent]], [[Turkiston ASSR]] | vafot_sanasi = [[1999-yil]] [[25-iyul]] (82 yosh) | vafot_joyi = [[Moskva]], [[Rossiya]] | fuqaroligi = {{SSSR}}, {{RUS}} | kasbi = sirk artisti | turmush_oʻrtogʻi = Nikolay Vladimirovich Dostal | otasi = Aleksandr Nikolayevich Iskander | onasi = Olga Iosifovna Rogovskaya }} '''Natalya Nikolayevna Androsova''', qizlik familiyasi '''Natalya Aleksandrovna Iskander-Furmanova''' ([[10-fevral]] [[1917-yil]], [[Toshkent]], [[Turkiston general-gubernatorligi|Turkiston viloyati]], [[Rossiya imperiyasi]] – [[1999|1999-yil]] [[25-iyul|25 iyul]], [[Moskva]], [[Rossiya]]) – imperator [[Nikolay I]] ning nevarasi. 1980-yildan 1999-yilgacha [[Romanovlar oilasi a'zolari uyushmasi|Romanovlar oila a'zolari uyushmasi]] aʼzosi<ref>{{Veb manbasi |url=https://vagankovo.net/person-details/androsova-natalja-nikolaevna-iskander |sarlavha=Андросова Наталья Николаевна (Искандер) |qaralgan sana=25.11.2023}}</ref>. == Biografiyasi == Natalyaning otasi knyaz [[Aleksandr Iskander]] (Buyuk Gertsog [[Nikolay Konstantinovich]] va Nadejda Aleksandrovna Dreyerning oʻgʻli). Onasi Olga Iosifovna Rogovskaya (1893–1962). Natalya knyaz Aleksandr Iskanderning kenja qizi boʻlib, [[1917-yil]] [[10-fevral|10-fevralda]] [[Toshkent|Toshkentda]] tavallud topgan. Uning choʻqintirish marosimida bobosi, Buyuk knyaz [[Nikolay Konstantinovich]] qatnashgan. Nikolay Konstantinovich oilasini [[Toshkent|Toshkentga]] olib ketgan, u yerga 1918-yilda knyaz Aleksandr Nikolayevich ham kelgan, ammo bu vaqtga kelib uning otasi buyuk knyz Nikolay hayotdan koʻz yumgan edi. Aleksandr Nikolayevich [[1919-yil]] yanvargacha shahar sudida xizmat qilgan va 19-yanvarda shaharda boshlangan [[Osipov isyoni|Osipov isyoniga]] qoʻshilgan. Soʻngra ofitserlar otryadi bilan [[Qrim|Qrimga]] yoʻl olgan va u yerda [[Oq armiya|Oq Armiya]] safiga qoʻshilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://timenote.info/ru/Natalja-Androsova-23.02.1917 |sarlavha=Наталья Андросова |qaralgan sana=25.11.2023 |arxivsana=2023-11-25 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231125105253/https://timenote.info/ru/Natalja-Androsova-23.02.1917 }}</ref>. Onasi Olga Iosifovna [[1924|1924-yilda]] mas’ul moliya xodimi Nikolay Nikolayevich Androsovga turmushga chiqqan ([[1936|1936-yilda]] vafot etgan) va Moskvaga koʻchib oʻtgan. Oʻgay ota bolalarni pasportga oʻz farzandlaridek kiritgan, shundan soʻng bolalar uning ismi va Androsov familiyasini olganlar. Bu esa buyuk knyazlik kelib chiqishi izlarini oʻchirib tashlagan. Oila Moskvada Plyushixadagi kvartirada yashagan va Natalya (Talya) toʻrtinchi sinfgacha sobiq gimnaziyada oʻqigan. Androsovlar oilasi 1929-yilda [[Arbat, Armaniston|Arbatdagi]] 30-uydagi podvalga koʻchib oʻtgan, u yerda Talya [[1970|1970-yilgacha]] yashagan. Oʻgay otasining vafotidan keyin oilasi kambagʻal boʻlib yashagan. Onasi mashinist boʻlib ishlagan. Talya atigi yettita sinfni tugatgan. U baʼzan chizmachi, baʼzan hisobchi boʻlib ishlagan. Texnikumda oʻqishni iloji boʻlmagan. Natalya Nikolayevna 1930-yillardan boshlab [[mototsikl]] klubiga aʼzo boʻlib, sport tomoshalarida qatnashgan<ref name=":1">{{Cite news|title=Мотогонщица Таля из рода Романовых. Бесстрашный характер / Православие.Ru|url=http://www.pravoslavie.ru/87448.html|accessdate=2018-01-26|archivedate=2018-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180127143142/http://www.pravoslavie.ru/87448.html}}</ref>. Natalya [[1998|1998-yil]] [[17-iyul|17-iyulda]] [[Sankt-Peterburg|Sankt-Peterburgda]] imperator Nikolay II, uning oilasi va xizmatkorlarining qoldiqlarini qayta dafn etish marosimida ishtirok etgan<ref name=":0">{{Статья|автор=Юрий Ростиславович Канский.|заглавие=Единственная из Романовых.|ссылка=|язык=русский|издание=Бизнес-Класс|тип=журнал|год=2018|месяц=февраль|число=|том=|номер=1 (140)|страницы=42—49|issn=1691-0362}}</ref>. Androsova 1999-yil 25-iyulda [[Moskva|Moskvada]] insultdan vafot etgan. Uning qoldiqlari kuydirilib, akasi va onasining qabrlaridan unchalik uzoq boʻlmagan [[Vagankovskiy qabristoni|Vagankovskiy qabristoniga]]<ref>{{Veb manbasi |url=http://moscow-tombs.ru/1999/androsova_nn.htm |sarlavha=Могила Н. Н. Андросовой |qaralgan sana=2017-04-14 |arxivsana=2017-05-02 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170502083620/http://www.moscow-tombs.ru/1999/androsova_nn.htm}}</ref> dafn etilgan. == Manbalar == [[Turkum:1917-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:10-fevralda tugʻilganlar]] [[Turkum:1999-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:25-iyulda vafot etganlar]] [[Turkum:Toshkentda tugʻilganlar]] ja5huruq7x1ryrlmewal3ke7zjhhdv7 0 984007 6274290 5177843 2026-09-21T06:59:16Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274290 wikitext text/x-wiki {{Harbiy arbob | ismi = Nikolay Lvovich Volkov | asl_ismi = | tasvir = | tasvir_tavsifi = | hayot_davri = | laqabi = | taxallusi = | tugʻilgan_sanasi = {{Tugʻilgan sanasi|1905|8|3}} | tugʻilgan_joyi = Bilan Solyanka, Nikolaevskiy uyezdi, [[Samara]] gubernatorligi, [[Rossiya imperiyasi]] | vafot_sanasi = 1985-yildan oldin emas | vafot_joyi =[[Voronej]], [[RSFSR]] | fuqaroligi = {{SSSR}} | qoshin_turlari = [[Piyoda askarlar]] | xizmat_yillari = [[1918]]—[[1922]], [[1927]]—[[1956]], | unvoni = [[Polkovnik]] | qism = | qoʻmondonlik = | lavozimi = | jang = [[Rossiyada fuqarolar urushi]], [[Sovet-fin urushi]], [[Ulugʻ Vatan urushi]] | mukofotlari = {{Lenin ordeni}} {{Lenin ordeni}} {{Qizil Bayroq ordeni}} {{Qizil Bayroq ordeni}} {{Qizil Bayroq ordeni}} {{Qizil Bayroq ordeni}} [[File:SU Order of Kutuzov 1st class ribbon.svg|SU Order of Kutuzov 1st class ribbon|40px]] {{Vatan urushi ordeni (1v)}} {{Vatan urushi ordeni (1v)}} {{Jasorat uchun medali (SSSR)}} {{Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan ta’sis etilgan medal}} {{Moskva mudofasi uchun medali}} {{„1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali}} {{1941-45 yil. Ulug' Vatan urushining 20-yillik g'alabasi}} {{1941-45 yil. Ulug' Vatan urushining 30-yillik g'alabasi}} {{1941-45 yil. Ulug' Vatan urushining 40-yillik g'alabasi}} {{Kenigsberg ishgʻol qilingani uchun medali}} {{SSSR qurolli kuchlari fahriysi}} {{Sovet armiyasi va flotining 30 yilligi yubiley medali}} {{SSSR qurolli kuchlarini 50-yilligi}} {{SSSR qurolli kuchlarini 60-yilligi}} | bilimi = | otasi = | onasi = | turmush oʻrtogi = | bolalari = | aloqa = | istefoda = | dastxati = }} '''Nikolay Lvovich Volkov ''' (1905-yil 5-avgust, Solyanka qishlogʻi, [[Samara]] viloyati, [[Rossiya imperiyasi]]da tugʻilgan – 1985-yildan keyin, Voronej, [[RSFSR]], [[SSSR]]da vafot etgan) – sovet harbiy rahbari va polkovnigi (1942). == Hayoti == Nikolay Lvovich Volkov 1905-yil 5-avgustda hozirgi Ozinskiy tumani Solyanka qishlogʻida tugʻilgan. === Fuqarolar urushi === 1918-yil may oyida Volkov ixtiyoriy ravishda keyinchalik Pugachev brigadasiga aylantirilgan V. I. Chapayevning Qizil gvardiya otryadiga qoʻshiladi. Oʻsha yilning avgust oyigacha otryad tarkibida oddiy askar sifatida Ural frontidagi oq kazaklar bilan janglarda qatnashgan, keyin Buzuluk tumani harbiy roʻyxatga olish boʻlimiga yuborilgan va u yerda maxsus boʻlinmaga tayinlangan. 1919-yil noyabrda qoʻmondonlik ruxsati bilan Volkov qishloqqa qaytib keladi va Solyanka va Ivan Serinov boshchiligidagi mahalliy partizan otryadiga qoʻshiladi. Bu otryad bilan u Pugachev, Uralsk qishloq tumanlarida banditizmga qarshi kurashda qatnashgan. 1921 yil bahorida Safonovning toʻdasi tomonidan asirga olinadi. Uchinchi kuni u Gorbachev otryadi tomonidan qutqariladi. === Urushlararo yillar === Nikolay Volkov 1922-yil yanvar oyida Volkov otryaddan Orel shahridagi ikki yillik harbiy okrug kursiga oʻqishga kiradi, ammo aprel oyida Orel harbiy okrugi tugatilganligi sababli oʻqishni tashlab ketadi. Soʻng Turkistonga joʻnab ketib va u yerda „Och dasht“ni ([[Mirzachoʻl]]) sugʻorishda ishchi boʻlib ishga kiradi. U 1923-yildan Samarqanddagi paxta tozalash zavodida ishlagan. 1925-yilda Solyanka qishlogʻida vataniga qaytib keladi va dastlab nogironlar artelida, keyin tegirmonda oʻt oʻchiruvchi va sovxozda traktorchi boʻlib ishlaydi. 1927-yil dekabr oyida Volkov [[Qizil Armiya]] safiga chaqiriladi va Qizil Armiya askari sifatida Leningrad harbiy okrugining 3-alohida miltiq batalyoni(Kujenkino stantsiyasi)ga yuboriladi. 1932-yil 20-sentyabrdan 1933-yil martigacha u [[Nijniy Novgorod]]da joylashgan V. I. Stalin nomidagi piyodalar maktabida oʻqigan. Shundan soʻng Nikolay Lvovich Moskva harbiy okrugining 84-piyoda diviziyasining Efremov shahridagi 252-piyoda polkiga tayinlangan, u yerda miltiq va havo hujumidan mudofaa vzvodining komandiri, jismoniy tayyorgarlik boʻyicha instruktor, yarim kompaniya komandiri va pulemyot kompaniyasi komandiri, ogʻir qurollarning yarim kompaniyasi qoʻmondoni boʻlib xizmat qilgan. 1939-yil sentyabr oyida u Efremov shahrida tashkil etilgan 172-piyoda diviziyasining 388-piyoda polkiga oʻtkazildi va batalyon komandiri etib tayinlandi. 1939-yil sentyabrdan 1940-yil yanvargacha otish kursida qatnashdi, keyin avvalgi lavozimiga qaytdi va Uxta yoʻnalishi boʻyicha Oq Finlarga qarshi janglarda qatnashdi. 1940 yilda Nikolay Lvovich [[Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi]] aʼzosiga aylangan. === [[Ulugʻ Vatan urushi]] === Nikolay Lvovich Volkov Urush davrida dastlab Tula yaqinidagi Tesnitskiy harbiy lagerlarida, soʻngra, 1941-yil iyun oyining oxiri—iyul oyining boshlarida diviziya urushga safarbar qilinganidan keyin Mogilev shahri hududiga koʻchiriladi. Keyinchalik u Gʻarbiy frontdagi 13-armiyasining 61-miltiq korpusiga qoʻshiladi. Korpus [[Dnepr daryosi]]ning gʻarbiy qirgʻogʻi boʻylab mudofaa pozitsiyalarini egallab, Minsk – Mogilev va Bobruisk – Mogilev yoʻllarini ishonchli tarzda toʻsib qoʻyishdi. Dushmanning ilgʻor boʻlinmalari bilan birinchi harbiy toʻqnashuvlar 3-iyul kuni boʻlib oʻtgan. Shu bilan birga, 1,5 oy davomida u Belev va Tula shaharlarini mudofaa qilish uchun polkovnik N. E. Argunovning 50-chi armiyaga biriktirilgan tezkor guruhida xizmat qilgan. U dekabr oyida Belev hududidagi Bryansk frontining 61-armiya zonasida faoliyat yurituvchi 4-yoʻl taʼmirlash polkiga qoʻmondonlik qiladi. == Mukofotlari == * 2 marta[[Lenin ordeni]] (1945, 1949) * 4 marta [[Qizil Bayroq Ordeni]] (1941, 1944, 1944, 1954) * II darajali [[Kutuzov ordeni]] (1945)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.podvignaroda.ru/?n=46569167 |sarlavha=Наградной лист в электронном банке документов «Подвиг народа»}}</ref> * 2 marta [[Vatan urushi ordeni]] (1943, 1985) * [[„Jasurlik uchun“ medali]] (1967)<ref>{{Veb manbasi |url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-nagrada_kartoteka1372427497/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fstatic_hash%3D013f4d7ee95044a6e41dc31747468cd5%26last_name%3D%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%26first_name%3D%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9%26middle_name%3D%D0%9B%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_polit%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Asame_doroga%26page%3D1 |sarlavha=Волков Николай Львович |qaralgan sana=2023-11-02 |arxivsana=2023-11-02 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231102192714/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-nagrada_kartoteka1372427497/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fstatic_hash%3D013f4d7ee95044a6e41dc31747468cd5%26last_name%3D%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%26first_name%3D%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9%26middle_name%3D%D0%9B%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_polit%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Asame_doroga%26page%3D1 }}</ref> * [[„Moskva mudofaasi uchun“ medali]] (1944) * [[„1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali]] (1945) * [[Kenigsbergni ozod qilganlik uchun medali]] (1945) * [["SSSR Qurolli Kuchlari faxriysi" (1976)]] (1976) == Manbalar == {{manbalar}} n0gmvfqi1j3qu5aqf7em935rjd5cznn 0 984095 6274281 3956750 2026-09-21T06:30:51Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274281 wikitext text/x-wiki {{Harbiy arbob | ismi = Nikolay Ivanovich Golubnichiy | tasvir = [[Fayl:Николай Иванович Голубничий.jpg|200px|center]] | tugʻilgan_sanasi = 1914-yil 8-iyul | tugʻilgan_joyi = Xarkov guberniyasi | vafot_sanasi = 1977-yil 24-dekabr | vafot_joyi = [[Toʻytepa]], [[Toshkent viloyati]], [[Oʻzbek SSR]], [[SSSR]] | xizmat_yillari = 1942 — 1945 | unvoni = [[Katta Serjant]]<br />[[Fayl:CCCP army Rank starshyj serzant infobox.svg|55px]] | qism = 275-gvardiya qiruvchi tankka qarshi artilleriya polki | jang = [[Ikkinchi jahon urushi]] | mukofotlari= {{Shuhrat ordeni (SSSR)}} {{Shuhrat ordeni (SSSR)}} {{Shuhrat ordeni (SSSR)}} <br />{{Vatan urushi ordeni (1)}} {{Jasurligi uchun}} }} Nikolay Ivanovich Golubnichiy (1914-yil 8-iyul, Xarkov guberniyasi Dobrovolye qishlogʻi<ref name="МР">Hozirgi — [[Ukraina|Ukrainaning]] [[Xarkov viloyati]] Bliznyuk tumani.</ref> – 1977-yil 24-dekabr, [[Toshkent viloyati]], [[Nurafshon|Toʻytepa]] shahri) – [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|sovet]] harbiy xizmatchisi, [[Ulugʻ Vatan urushi]] qatnashchisi, 1-Belarus fronti 5-zarba armiyasining 4-gvardiya qiruvchi-tankka qarshi alohida artilleriya brigadasi 275-gvardiya qiruvchi tankka qarshi artilleriya polki ekipaj komandiri, gvardiya boshligʻi, [[Shuhrat ordeni (SSSR)#"Shuhrat" ordeni toʻliq kavaleri|„Shuhrat“ ordenining toʻliq kavaleri]]. == Tarjimai holi == 1914-yil 8-iyulda Xarkov guberniyasi Dobrovolye qishlogʻida (hozirgi Ukrainaning Xarkov viloyati Bliznyuk tumani) dehqon oilasida tugʻilgan. Millati ukrain. Boshlangʻich taʼlim olgan. 1931-yilda [[Donetsk viloyati]] [[Kramatorsk]] shahridagi kasb-hunar maktabini tamomlagan. 1933—1936-yillarda [[Azov dengizi|Azov dengizida]] baliqchilik xoʻjaligida ishlagan. 1936-yilda [[Oʻzbekiston SSR|Oʻzbekistonga]] joʻnab ketgan. Toshkent viloyati Oʻrta Chirchiq tumanidagi Kirov nomidagi qishloq xoʻjaligi artelida kolxozchi boʻlib ishlagan. 1937—1939-yillarda [[Qizil armiya]] safida xizmat qilgan<ref name="warheroes">{{cite web|url=http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=14664|title=Николай Иванович Голубничий|author=Каргапольцев Сергей Витальевич|publisher=warheroes.ru|lang=ru|accessdate=2015-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150618203553/http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=14664|archivedate=2015-06-18}}</ref>. 1942-yil yanvar oyida Oʻrta Chirchiq tuman harbiy komissarligi tomonidan yana bir marta armiya safiga chaqiriladi. Oʻsha yilning fevral oyidan boshlab u [[Ulugʻ Vatan urushi]] janglarida qatnashdi. 1943-yil kuziga kelib u Oliy qoʻmondonlik zaxirasining 4-gvardiya qiruvchi-tankka qarshi alohida artilleriya brigadasi 275-gvardiya qiruvchi tankka qarshi artilleriya polki tarkibida jang qildi. U batareya serjanti, razvedkachi va ekipaj komandiri boʻlgan. Brigada tarkibida u Markaziy, Belorus va 1-Belorus frontlarida jang qilgan. Shuningdek, [[Ukraina|Ukrainani ozod qilishda]], Gomel-Rechitsa operatsiyasida, Lyublin-Brest, Varshava-Poznan, Sharqiy Pomeraniya va [[Berlin operatsiyasi|Berlin hujumlarida]] qatnashgan. Dnepr daryosini kesib oʻtishdagi ishtiroki uchun u [[„Jasurlik uchun“ medali]] bilan taqdirlangan<ref name="warheroes"/>. 1944-yil 18-iyulda Ukrainaning [[Volin viloyati]] [[Kovel|Kovel shahridan]] 27 km janubi-gʻarbda dushman mudofaasini buzib oʻtayotganda, gvardiya katta serjanti Golubnichiy oʻq otish bilan dushmanning bir minomyot va 3 ta [[Pulemyot|pulemyotini]] yoʻq qildi. Shu bilan piyodalarning oldinga siljishini taʼminladi. 15-gvardiya otliq diviziyasi (15/n) boʻlinmalarining 1944-yil 30-iyuldagi buyrugʻi bilan gvardiya katta serjanti Nikolay Ivanovich Golubnichiy [[Shuhrat ordeni (SSSR)|3-darajali „Shuhrat“ ordeni]] (№ 90202) bilan taqdirlangan<ref name="warheroes"/>. 1945-yil 14-yanvarda [[Polsha|Polshaning]] Pulavi shahridan 12 km gʻarbda joylashgan Panenko qishlogʻi yaqinida boʻlib oʻtgan hujum jangida gvardiya katta serjanti Golubnichiy quroldan dushman minomyot batareyasiga oʻq uzdi, 2 ta [[Blindaj|blindajni]], 2 ta oʻt ochar nuqtani va 15 nafarcha dushman askarini yoʻq qildi. 1-Belorus fronti (443/n) qoʻshinlarining 1945-yil 11-fevraldagi buyrugʻi bilan gvardiya katta serjanti Nikolay Ivanovich Golubnichiy [[Shuhrat ordeni (SSSR)|2-darajali „Shuhrat“ ordeni]] (№ 9684) bilan taqdirlangan<ref name="warheroes"/>. 1945-yil 20-martga oʻtar kechasi gvardiya serjanti Golubnichiy va uning ekipaji dushman oʻqlari ostida [[Odra|Odra daryosini]] kesib oʻtdi va [[Kostrzin nad Odrą|Kyustrin]] shahridan 9 kilometr shimoli-gʻarbda joylashgan koʻprikda [[platsdarm]] pozitsiyasini egalladi. 22-mart kuni koʻprikni kengaytirish paytida u toʻgʻridan-toʻgʻri oʻq otish bilan kuzatuv postini, 3 ta pulemyot va minomyotni hamda 15 dan ortiq dushman askarini yoʻq qildi. U oʻz harakatlari bilan piyoda qoʻshinlarning oldinga siljishini va aholi punktini bosib olishni taʼminladi. Artilleriyachi Golubnichiy [[Berlin|Berlinda]] oxirgi marta oʻq uzdi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 31-maydagi farmoni bilan nemis bosqinchilariga qarshi kurash frontida qoʻmondonlik topshiriqlarini namunali bajargani va jasorati uchun gvardiyachi, katta serjant Nikolay Ivanovich Golubnichiy [[Shuhrat ordeni (SSSR)|1-darajali „Shuhrat“ ordeni]] bilan taqdirlandi (3131-son). [[Shuhrat ordeni (SSSR)#"Shuhrat" ordeni toʻliq kavaleri|„Shuhrat“ ordenining toʻliq kavaleri]] boʻldi<ref name="warheroes"/>. 1945-yildan VKP(b)/[[KPSS]] aʼzosi. 1945-yil 24-iyunda Moskvadagi Qizil maydondagi Gʻalaba paradi ishtirokchisi. 1945-yil noyabr oyida u demobilizatsiya qilindi va Oʻzbekistonga qaytdi. Kirov kolxozining raisi, keyin Zagotzerno idorasida, 1964-yildan metall konstruksiyalar zavodida chilangar boʻlib ishlagan<ref name="warheroes"/>. Toshkent viloyati Oʻrta Chirchiq tumani, [[Toʻytepa]] shahrida yashagan. 1977-yil 24-dekabrda vafot etgan. Toʻytepa shahri qabristoniga dafn etilgan<ref name="warheroes"/>. == Mukofotlari == * [[Vatan urushi ordeni|1-darajali Vatan urushi ordeni]] (1944-yil 29-avgust); * [[Shuhrat ordeni (SSSR)|I darajali „Shuhrat“ ordeni]] (1945-yil 31-may, 3131-son); * II darajali „Shuhrat“ ordeni (1945-yil 11-fevral, 9684-son); * III darajali „Shuhrat“ ordeni (1944-yil 30-iyul, 90202-son); * Medallari, xususan: ** uchchala darajadagi [[„Jasurlik uchun“ medali]] (1943-yil 27-oktyabr, 1944-yil 23-aprel)<ref name="warheroes"/><ref>{{cite web|title=Голубничий Николай Иванович. Награды героя|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1264450145/|publisher=Память народа|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150620232713/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1264450145/|archivedate=2015-06-20}}</ref>. == Adabiyotlar == * [http://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/gentlemens/hero.htm?id=11461351@morfHeroes Golubnichiy Nikolay Ivanovich] // * {{книга | автор = Кургузов И. П. | часть = | ссылка часть = | заглавие = Солдатская доблесть | оригинал = | ссылка = | викитека = | ответственный = | издание = | место = Ташкент | издательство = Еш гвардия | год = 1970 | том = | страницы = 17-25 | страниц = 722 | серия = | isbn = | тираж = | ref = Кургузов }} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Warheroes|star=Glory|id=14664|name=Николай Иванович Голубничий|accessdate=2015-06-01}} * {{cite web|title=Голубничий Николай Иванович. Награды героя|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1264450145/|publisher=Память народа|qaralgan sana=2023-11-03|arxivsana=2015-06-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150620232713/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1264450145/}} fl1qpwat12pocchbnonqboofqi5766t 0 984306 6274138 3978555 2026-09-21T04:41:28Z Sherzod11W 273619 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 6274138 wikitext text/x-wiki {{Olim bilgiqutisi | ismi = Fuat Yakubovich Ablyamitov | asl_ismi = | tasvir = | izoh = | vafot_sanasi = [[2007|2007-yil]] noyabr oyi | vafot_joyi = Simferopol, [[Ukraina]] | tavallud_sanasi = {{Tugʻilgan sanasi|1937|06|15}} | tavallud_joyi = Simferopol, [[RSFSR]], [[SSSR]] | sohalari = Tibbiyot | ish_joylari = Toshkent tibbiyot instituti | ilmiy_darajasi = Tibbiyot [[fan nomzodi|fanlari nomzodi]] }} '''Fuat Yakubovich Ablyamitov''' (1937-yil 15-iyun, Simferopol, [[RSFSR]], [[SSSR]] – [[2007|2007-yil]] noyabr, Simferopol, [[Ukraina]]) – Qrim-tatar jamoat arbobi, tibbiyot fanlari nomzodi (1973), 2-chaqiriq Qrim Respublikasi Oliy Kengashi deputati. == Hayoti == Fuat Yakubovich Ablyamitov 1937-yil 15-iyunda Simferopol shahri (Qrim ASSR)da tugʻilgan. Onasi Sultoniya farmatsevt boʻlib ishlagan, otasi Yoqub Ametovich esa qishloq xoʻjaligi institutida dars bergan. 1938-yilda uning otasi „turk, nemis, ingliz va yapon razvedkasi uchun josuslik qilgani uchun“ qatl etilgan. Taʼqiblardan qochib, ona va uning ikki yosh oʻgʻli dastlab 1944-yilda Turkiyadagi qarindoshlarinikiga borishga qaror qilishadi. Biroq, qarindoshlarini xavfga qoʻyishni istamay Ruminiyaga boradi. 1949-yilda Fuat, uning ukasi va onasi „xoin“ sifatida Oʻrta Osiyoga surgun qilingan<ref>{{Cite web |url=http://goloskrimanew.ru/fuat-ablyamitov-syin-vraga-naroda-v-borbe-za-prava-naroda.html |title=Фуат АБЛЯМИТОВ: Сын «врага народа» в борьбе за права народа |access-date=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608163721/http://goloskrimanew.ru/fuat-ablyamitov-syin-vraga-naroda-v-borbe-za-prava-naroda.html |deadlink=no }}</ref>. Fuat Yakubovich 1955—1957-yillarda Toshkent elektrotexnika zavodida chizmachi boʻlib ishlagan. 1960—1963-yillarda feldsher boʻlib xizmat qilgan. U 1963-yilda [[Toshkent tibbiyot akademiyasi|Toshkent tibbiyot institutini]] tamomlagach, tez tibbiy yordam stantsiyasida shifokor boʻlib ishlay boshlaydi. 1973—1978-yillarda klinik shifoxonaning nevrologiya boʻlimiga, 1978—1983-yillarda Toshkent tibbiyot institutida assistent lavozimida ishlagan. Fuat Yakubovich 1983—1985-yillarda Moskvada tez tibbiy yordam boʻlimida shifokori boʻlib ishlagan. 1985—1990-yillarda [[O‘zbekiston SSR]] Sogʻliqni saqlash vazirligi klinikasida shifokor boʻlib ishlagan. 1987-yil 7-iyulda uch qrim-tatar faoli: Fuat Ablyamitov, Reshat Jemilev va Sabri Seutova [[Moskva]] huquq himoyachilari tomonidan tashkil etilgan „Glasnost“ press-klubining ochilishida qatnashadilar va chet el ommaviy axborot vositalari vakillariga iyulda boʻlib oʻtgan namoyish haqida gapirib berishadi<ref>{{Cite web |url=http://kirimtatar.com/index.php?option=com_content&task=view&id=434 |title=Московские акции крымских татар летом 1987 года |access-date=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608163718/http://kirimtatar.com/index.php?option=com_content&task=view&id=434 |deadlink=no }}</ref>. 1987-yilning yozida [[Qrim tatarlari]] zich yashaydigan shahar va tumanlarida politsiyaga „tartibni tiklash uchun qoʻshimcha vakolatlar“ beriladi. [[Oʻzbekiston]]ning [[Toshkent]], [[Bekobod]], [[Sirdaryo]] va [[Yangiyoʻl]] shaharlarida [[Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi|KPSS]] aʼzosi boʻlgan qrim-tatarlar okrug komitetlariga chaqirilib, ulardan „ekstremistlar“ning, jumladan Sabri Seutova, Reshat Jemilevning harakatlarini qoralovchi bayonotlarga imzo chekish talab qilindi. Fuat Yakubovich Ablyamitov 1990-yildan 1994-yilgacha Qrim Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining deportatsiya qilingan fuqarolariga xizmat koʻrsatish Respublika tibbiyot markazi bosh shifokorining davolash ishlari boʻyicha oʻrinbosari lavozimida ishlagan. 1994—1998-yillarda 2-chaqiriq Qrim Oliy Kengashining deputati boʻlgan. U 1994—1997-yillarda sogʻliqni saqlash va sanatoriy-kurort davolash boʻyicha doimiy komissiya aʼzosi boʻlgan. 1997-yil fevraldan 1998-yil aprelgacha Qrim Avtonom Respublikasining deputatlik etikasi va ishini tashkil etish boʻyicha doimiy komissiyasiga raislik qilgan<ref>{{veb manbasi |title=Верховной Рады Автономной Республики Крым II созыва (1994 – 1998) |url=http://evpcur.16mb.com/index.php?option=com_content&view=article&id=99&Itemid=78 |website=www.evpcur.16mb.com |accessdate=5-noyabr 2023-yil |arxivsana=2023-04-07 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230407111905/http://evpcur.16mb.com/index.php?option=com_content&view=article&id=99&Itemid=78 }}</ref>. Fuat Yakubovich 2007-yilning noyabrida Simferopolda uzoq davom etgan kasallikdan soʻng yurak xuruji va insultdan vafot etgan. ==Manbalar== {{manbalar}} a5x7f7b8k7o78qnyxuq2905ge80dj47 6274139 6274138 2026-09-21T04:42:06Z Sherzod11W 273619 6274139 wikitext text/x-wiki {{Olim bilgiqutisi | ismi = Fuat Yakubovich Ablyamitov | asl_ismi = | tasvir = | izoh = | vafot_sanasi = [[2007|2007-yil]] noyabr oyi | vafot_joyi = Simferopol, [[Ukraina]] | tavallud_sanasi = {{Tugʻilgan sanasi|1937|06|15}} | tavallud_joyi = Simferopol, [[RSFSR]], [[SSSR]] | sohalari = Tibbiyot | ish_joylari = Toshkent tibbiyot instituti | ilmiy_darajasi = Tibbiyot [[fan nomzodi|fanlari nomzodi]] }} '''Fuat Yakubovich Ablyamitov''' (1937-yil 15-iyun, Simferopol, [[RSFSR]], [[SSSR]] – [[2007|2007-yil]] noyabr, Simferopol, [[Ukraina]]) – Qrim-tatar jamoat arbobi, tibbiyot fanlari nomzodi (1973), 2-chaqiriq Qrim Respublikasi Oliy Kengashi [[deputat]]. == Hayoti == Fuat Yakubovich Ablyamitov 1937-yil 15-iyunda Simferopol shahri (Qrim ASSR)da tugʻilgan. Onasi Sultoniya farmatsevt boʻlib ishlagan, otasi Yoqub Ametovich esa qishloq xoʻjaligi institutida dars bergan. 1938-yilda uning otasi „turk, nemis, ingliz va yapon razvedkasi uchun josuslik qilgani uchun“ qatl etilgan. Taʼqiblardan qochib, ona va uning ikki yosh oʻgʻli dastlab 1944-yilda Turkiyadagi qarindoshlarinikiga borishga qaror qilishadi. Biroq, qarindoshlarini xavfga qoʻyishni istamay Ruminiyaga boradi. 1949-yilda Fuat, uning ukasi va onasi „xoin“ sifatida Oʻrta Osiyoga surgun qilingan<ref>{{Cite web |url=http://goloskrimanew.ru/fuat-ablyamitov-syin-vraga-naroda-v-borbe-za-prava-naroda.html |title=Фуат АБЛЯМИТОВ: Сын «врага народа» в борьбе за права народа |access-date=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608163721/http://goloskrimanew.ru/fuat-ablyamitov-syin-vraga-naroda-v-borbe-za-prava-naroda.html |deadlink=no }}</ref>. Fuat Yakubovich 1955—1957-yillarda Toshkent elektrotexnika zavodida chizmachi boʻlib ishlagan. 1960—1963-yillarda feldsher boʻlib xizmat qilgan. U 1963-yilda [[Toshkent tibbiyot akademiyasi|Toshkent tibbiyot institutini]] tamomlagach, tez tibbiy yordam stantsiyasida shifokor boʻlib ishlay boshlaydi. 1973—1978-yillarda klinik shifoxonaning nevrologiya boʻlimiga, 1978—1983-yillarda Toshkent tibbiyot institutida assistent lavozimida ishlagan. Fuat Yakubovich 1983—1985-yillarda Moskvada tez tibbiy yordam boʻlimida shifokori boʻlib ishlagan. 1985—1990-yillarda [[O‘zbekiston SSR]] Sogʻliqni saqlash vazirligi klinikasida shifokor boʻlib ishlagan. 1987-yil 7-iyulda uch qrim-tatar faoli: Fuat Ablyamitov, Reshat Jemilev va Sabri Seutova [[Moskva]] huquq himoyachilari tomonidan tashkil etilgan „Glasnost“ press-klubining ochilishida qatnashadilar va chet el ommaviy axborot vositalari vakillariga iyulda boʻlib oʻtgan namoyish haqida gapirib berishadi<ref>{{Cite web |url=http://kirimtatar.com/index.php?option=com_content&task=view&id=434 |title=Московские акции крымских татар летом 1987 года |access-date=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608163718/http://kirimtatar.com/index.php?option=com_content&task=view&id=434 |deadlink=no }}</ref>. 1987-yilning yozida [[Qrim tatarlari]] zich yashaydigan shahar va tumanlarida politsiyaga „tartibni tiklash uchun qoʻshimcha vakolatlar“ beriladi. [[Oʻzbekiston]]ning [[Toshkent]], [[Bekobod]], [[Sirdaryo]] va [[Yangiyoʻl]] shaharlarida [[Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi|KPSS]] aʼzosi boʻlgan qrim-tatarlar okrug komitetlariga chaqirilib, ulardan „ekstremistlar“ning, jumladan Sabri Seutova, Reshat Jemilevning harakatlarini qoralovchi bayonotlarga imzo chekish talab qilindi. Fuat Yakubovich Ablyamitov 1990-yildan 1994-yilgacha Qrim Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining deportatsiya qilingan fuqarolariga xizmat koʻrsatish Respublika tibbiyot markazi bosh shifokorining davolash ishlari boʻyicha oʻrinbosari lavozimida ishlagan. 1994—1998-yillarda 2-chaqiriq Qrim Oliy Kengashining deputati boʻlgan. U 1994—1997-yillarda sogʻliqni saqlash va sanatoriy-kurort davolash boʻyicha doimiy komissiya aʼzosi boʻlgan. 1997-yil fevraldan 1998-yil aprelgacha Qrim Avtonom Respublikasining deputatlik etikasi va ishini tashkil etish boʻyicha doimiy komissiyasiga raislik qilgan<ref>{{veb manbasi |title=Верховной Рады Автономной Республики Крым II созыва (1994 – 1998) |url=http://evpcur.16mb.com/index.php?option=com_content&view=article&id=99&Itemid=78 |website=www.evpcur.16mb.com |accessdate=5-noyabr 2023-yil |arxivsana=2023-04-07 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230407111905/http://evpcur.16mb.com/index.php?option=com_content&view=article&id=99&Itemid=78 }}</ref>. Fuat Yakubovich 2007-yilning noyabrida Simferopolda uzoq davom etgan kasallikdan soʻng yurak xuruji va insultdan vafot etgan. ==Manbalar== {{manbalar}} 1w3pah6tm6x5atj28myqe4rzqoto7yn 6274140 6274139 2026-09-21T04:42:13Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274140 wikitext text/x-wiki {{Olim bilgiqutisi | ismi = Fuat Yakubovich Ablyamitov | asl_ismi = | tasvir = | izoh = | vafot_sanasi = [[2007|2007-yil]] noyabr oyi | vafot_joyi = Simferopol, [[Ukraina]] | tavallud_sanasi = {{Tugʻilgan sanasi|1937|06|15}} | tavallud_joyi = Simferopol, [[RSFSR]], [[SSSR]] | sohalari = Tibbiyot | ish_joylari = Toshkent tibbiyot instituti | ilmiy_darajasi = Tibbiyot [[fan nomzodi|fanlari nomzodi]] }} '''Fuat Yakubovich Ablyamitov''' (1937-yil 15-iyun, Simferopol, [[RSFSR]], [[SSSR]] – [[2007|2007-yil]] noyabr, Simferopol, [[Ukraina]]) – Qrim-tatar jamoat arbobi, tibbiyot fanlari nomzodi (1973), 2-chaqiriq Qrim Respublikasi Oliy Kengashi [[deputat]]. == Hayoti == Fuat Yakubovich Ablyamitov 1937-yil 15-iyunda Simferopol shahri (Qrim ASSR)da tugʻilgan. Onasi Sultoniya farmatsevt boʻlib ishlagan, otasi Yoqub Ametovich esa qishloq xoʻjaligi institutida dars bergan. 1938-yilda uning otasi „turk, nemis, ingliz va yapon razvedkasi uchun josuslik qilgani uchun“ qatl etilgan. Taʼqiblardan qochib, ona va uning ikki yosh oʻgʻli dastlab 1944-yilda Turkiyadagi qarindoshlarinikiga borishga qaror qilishadi. Biroq, qarindoshlarini xavfga qoʻyishni istamay Ruminiyaga boradi. 1949-yilda Fuat, uning ukasi va onasi „xoin“ sifatida Oʻrta Osiyoga surgun qilingan<ref>{{Cite web |url=http://goloskrimanew.ru/fuat-ablyamitov-syin-vraga-naroda-v-borbe-za-prava-naroda.html |title=Фуат АБЛЯМИТОВ: Сын «врага народа» в борьбе за права народа |access-date=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608163721/http://goloskrimanew.ru/fuat-ablyamitov-syin-vraga-naroda-v-borbe-za-prava-naroda.html |deadlink=no }}</ref>. Fuat Yakubovich 1955—1957-yillarda Toshkent elektrotexnika zavodida chizmachi boʻlib ishlagan. 1960—1963-yillarda feldsher boʻlib xizmat qilgan. U 1963-yilda [[Toshkent tibbiyot akademiyasi|Toshkent tibbiyot institutini]] tamomlagach, tez tibbiy yordam stantsiyasida shifokor boʻlib ishlay boshlaydi. 1973—1978-yillarda klinik shifoxonaning nevrologiya boʻlimiga, 1978—1983-yillarda Toshkent tibbiyot institutida assistent lavozimida ishlagan. Fuat Yakubovich 1983—1985-yillarda Moskvada tez tibbiy yordam boʻlimida shifokori boʻlib ishlagan. 1985—1990-yillarda [[O‘zbekiston SSR]] Sogʻliqni saqlash vazirligi klinikasida shifokor boʻlib ishlagan. 1987-yil 7-iyulda uch qrim-tatar faoli: Fuat Ablyamitov, Reshat Jemilev va Sabri Seutova [[Moskva]] huquq himoyachilari tomonidan tashkil etilgan „Glasnost“ press-klubining ochilishida qatnashadilar va chet el ommaviy axborot vositalari vakillariga iyulda boʻlib oʻtgan namoyish haqida gapirib berishadi<ref>{{Cite web |url=http://kirimtatar.com/index.php?option=com_content&task=view&id=434 |title=Московские акции крымских татар летом 1987 года |access-date=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608163718/http://kirimtatar.com/index.php?option=com_content&task=view&id=434 |deadlink=no }}</ref>. 1987-yilning yozida [[Qrim tatarlari]] zich yashaydigan shahar va tumanlarida politsiyaga „tartibni tiklash uchun qoʻshimcha vakolatlar“ beriladi. [[Oʻzbekiston]]ning [[Toshkent]], [[Bekobod]], [[Sirdaryo]] va [[Yangiyoʻl]] shaharlarida [[Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi|KPSS]] aʼzosi boʻlgan qrim-tatarlar okrug komitetlariga chaqirilib, ulardan „ekstremistlar“ning, jumladan Sabri Seutova, Reshat Jemilevning harakatlarini qoralovchi bayonotlarga imzo chekish talab qilindi. Fuat Yakubovich Ablyamitov 1990-yildan 1994-yilgacha Qrim Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining deportatsiya qilingan fuqarolariga xizmat koʻrsatish Respublika tibbiyot markazi bosh shifokorining davolash ishlari boʻyicha oʻrinbosari lavozimida ishlagan. 1994—1998-yillarda 2-chaqiriq Qrim Oliy Kengashining deputati boʻlgan. U 1994—1997-yillarda sogʻliqni saqlash va sanatoriy-kurort davolash boʻyicha doimiy komissiya aʼzosi boʻlgan. 1997-yil fevraldan 1998-yil aprelgacha Qrim Avtonom Respublikasining deputatlik etikasi va ishini tashkil etish boʻyicha doimiy komissiyasiga raislik qilgan<ref>{{veb manbasi |title=Верховной Рады Автономной Республики Крым II созыва (1994 – 1998) |url=http://evpcur.16mb.com/index.php?option=com_content&view=article&id=99&Itemid=78 |website=www.evpcur.16mb.com |accessdate=5-noyabr 2023-yil |arxivsana=2023-04-07 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230407111905/http://evpcur.16mb.com/index.php?option=com_content&view=article&id=99&Itemid=78 }}</ref>. Fuat Yakubovich 2007-yilning noyabrida Simferopolda uzoq davom etgan kasallikdan soʻng yurak xuruji va insultdan vafot etgan. ==Manbalar== {{manbalar}} o5ot1havpad64l7azsz8v0css6ksd9p 6274141 6274140 2026-09-21T04:42:28Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274141 wikitext text/x-wiki {{Olim bilgiqutisi | ismi = Fuat Yakubovich Ablyamitov | asl_ismi = | tasvir = | izoh = | vafot_sanasi = [[2007|2007-yil]] noyabr oyi | vafot_joyi = Simferopol, [[Ukraina]] | tavallud_sanasi = {{Tugʻilgan sanasi|1937|06|15}} | tavallud_joyi = Simferopol, [[RSFSR]], [[SSSR]] | sohalari = Tibbiyot | ish_joylari = Toshkent tibbiyot instituti | ilmiy_darajasi = Tibbiyot [[fan nomzodi|fanlari nomzodi]] }} '''Fuat Yakubovich Ablyamitov''' (1937-yil 15-iyun, Simferopol, [[RSFSR]], [[SSSR]] – [[2007|2007-yil]] noyabr, Simferopol, [[Ukraina]]) – Qrim-tatar jamoat arbobi, tibbiyot fanlari nomzodi (1973), 2-chaqiriq Qrim Respublikasi Oliy Kengashi [[deputat]]i. == Hayoti == Fuat Yakubovich Ablyamitov 1937-yil 15-iyunda Simferopol shahri (Qrim ASSR)da tugʻilgan. Onasi Sultoniya farmatsevt boʻlib ishlagan, otasi Yoqub Ametovich esa qishloq xoʻjaligi institutida dars bergan. 1938-yilda uning otasi „turk, nemis, ingliz va yapon razvedkasi uchun josuslik qilgani uchun“ qatl etilgan. Taʼqiblardan qochib, ona va uning ikki yosh oʻgʻli dastlab 1944-yilda Turkiyadagi qarindoshlarinikiga borishga qaror qilishadi. Biroq, qarindoshlarini xavfga qoʻyishni istamay Ruminiyaga boradi. 1949-yilda Fuat, uning ukasi va onasi „xoin“ sifatida Oʻrta Osiyoga surgun qilingan<ref>{{Cite web |url=http://goloskrimanew.ru/fuat-ablyamitov-syin-vraga-naroda-v-borbe-za-prava-naroda.html |title=Фуат АБЛЯМИТОВ: Сын «врага народа» в борьбе за права народа |access-date=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608163721/http://goloskrimanew.ru/fuat-ablyamitov-syin-vraga-naroda-v-borbe-za-prava-naroda.html |deadlink=no }}</ref>. Fuat Yakubovich 1955—1957-yillarda Toshkent elektrotexnika zavodida chizmachi boʻlib ishlagan. 1960—1963-yillarda feldsher boʻlib xizmat qilgan. U 1963-yilda [[Toshkent tibbiyot akademiyasi|Toshkent tibbiyot institutini]] tamomlagach, tez tibbiy yordam stantsiyasida shifokor boʻlib ishlay boshlaydi. 1973—1978-yillarda klinik shifoxonaning nevrologiya boʻlimiga, 1978—1983-yillarda Toshkent tibbiyot institutida assistent lavozimida ishlagan. Fuat Yakubovich 1983—1985-yillarda Moskvada tez tibbiy yordam boʻlimida shifokori boʻlib ishlagan. 1985—1990-yillarda [[O‘zbekiston SSR]] Sogʻliqni saqlash vazirligi klinikasida shifokor boʻlib ishlagan. 1987-yil 7-iyulda uch qrim-tatar faoli: Fuat Ablyamitov, Reshat Jemilev va Sabri Seutova [[Moskva]] huquq himoyachilari tomonidan tashkil etilgan „Glasnost“ press-klubining ochilishida qatnashadilar va chet el ommaviy axborot vositalari vakillariga iyulda boʻlib oʻtgan namoyish haqida gapirib berishadi<ref>{{Cite web |url=http://kirimtatar.com/index.php?option=com_content&task=view&id=434 |title=Московские акции крымских татар летом 1987 года |access-date=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608163718/http://kirimtatar.com/index.php?option=com_content&task=view&id=434 |deadlink=no }}</ref>. 1987-yilning yozida [[Qrim tatarlari]] zich yashaydigan shahar va tumanlarida politsiyaga „tartibni tiklash uchun qoʻshimcha vakolatlar“ beriladi. [[Oʻzbekiston]]ning [[Toshkent]], [[Bekobod]], [[Sirdaryo]] va [[Yangiyoʻl]] shaharlarida [[Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi|KPSS]] aʼzosi boʻlgan qrim-tatarlar okrug komitetlariga chaqirilib, ulardan „ekstremistlar“ning, jumladan Sabri Seutova, Reshat Jemilevning harakatlarini qoralovchi bayonotlarga imzo chekish talab qilindi. Fuat Yakubovich Ablyamitov 1990-yildan 1994-yilgacha Qrim Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining deportatsiya qilingan fuqarolariga xizmat koʻrsatish Respublika tibbiyot markazi bosh shifokorining davolash ishlari boʻyicha oʻrinbosari lavozimida ishlagan. 1994—1998-yillarda 2-chaqiriq Qrim Oliy Kengashining deputati boʻlgan. U 1994—1997-yillarda sogʻliqni saqlash va sanatoriy-kurort davolash boʻyicha doimiy komissiya aʼzosi boʻlgan. 1997-yil fevraldan 1998-yil aprelgacha Qrim Avtonom Respublikasining deputatlik etikasi va ishini tashkil etish boʻyicha doimiy komissiyasiga raislik qilgan<ref>{{veb manbasi |title=Верховной Рады Автономной Республики Крым II созыва (1994 – 1998) |url=http://evpcur.16mb.com/index.php?option=com_content&view=article&id=99&Itemid=78 |website=www.evpcur.16mb.com |accessdate=5-noyabr 2023-yil |arxivsana=2023-04-07 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230407111905/http://evpcur.16mb.com/index.php?option=com_content&view=article&id=99&Itemid=78 }}</ref>. Fuat Yakubovich 2007-yilning noyabrida Simferopolda uzoq davom etgan kasallikdan soʻng yurak xuruji va insultdan vafot etgan. ==Manbalar== {{manbalar}} lwtknqh4l683wlj35biimhanljkaq65 6274142 6274141 2026-09-21T04:42:39Z Sherzod11W 273619 6274142 wikitext text/x-wiki {{Olim bilgiqutisi | ismi = Fuat Yakubovich Ablyamitov | asl_ismi = | tasvir = | izoh = | vafot_sanasi = [[2007|2007-yil]] noyabr oyi | vafot_joyi = Simferopol, [[Ukraina]] | tavallud_sanasi = {{Tugʻilgan sanasi|1937|06|15}} | tavallud_joyi = Simferopol, [[RSFSR]], [[SSSR]] | sohalari = Tibbiyot | ish_joylari = Toshkent tibbiyot instituti | ilmiy_darajasi = Tibbiyot [[fan nomzodi|fanlari nomzodi]] }} '''Fuat Yakubovich Ablyamitov''' (1937-yil 15-iyun, Simferopol, [[RSFSR]], [[SSSR]] – [[2007|2007-yil]] noyabr, Simferopol, [[Ukraina]]) – Qrim-tatar jamoat arbobi, tibbiyot fanlari nomzodi (1973), 2-chaqiriq Qrim Respublikasi Oliy Kengashi [[deputat]]i. == Hayoti == Fuat Yakubovich Ablyamitov 1937-yil 15-iyunda Simferopol shahri (Qrim ASSR)da tugʻilgan. Onasi Sultoniya farmatsevt boʻlib ishlagan, otasi Yoqub Ametovich esa qishloq xoʻjaligi institutida dars bergan. 1938-yilda uning otasi „turk, nemis, ingliz va yapon razvedkasi uchun josuslik qilgani uchun“ qatl etilgan. Taʼqiblardan qochib, ona va uning ikki yosh oʻgʻli dastlab 1944-yilda Turkiyadagi qarindoshlarinikiga borishga qaror qilishadi. Biroq, qarindoshlarini xavfga qoʻyishni istamay Ruminiyaga boradi. 1949-yilda Fuat, uning ukasi va onasi „xoin“ sifatida Oʻrta Osiyoga surgun qilingan<ref>{{Cite web |url=http://goloskrimanew.ru/fuat-ablyamitov-syin-vraga-naroda-v-borbe-za-prava-naroda.html |title=Фуат АБЛЯМИТОВ: Сын «врага народа» в борьбе за права народа |access-date=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608163721/http://goloskrimanew.ru/fuat-ablyamitov-syin-vraga-naroda-v-borbe-za-prava-naroda.html |deadlink=no }}</ref>. Fuat Yakubovich 1955—1957-yillarda Toshkent elektrotexnika zavodida chizmachi boʻlib ishlagan. 1960—1963-yillarda feldsher boʻlib xizmat qilgan. U 1963-yilda [[Toshkent tibbiyot akademiyasi|Toshkent tibbiyot institutini]] tamomlagach, tez tibbiy yordam stantsiyasida shifokor boʻlib ishlay boshlaydi. 1973—1978-yillarda klinik shifoxonaning nevrologiya boʻlimiga, 1978—1983-yillarda Toshkent tibbiyot institutida assistent lavozimida ishlagan. Fuat Yakubovich 1983—1985-yillarda Moskvada tez tibbiy yordam boʻlimida shifokori boʻlib ishlagan. 1985—1990-yillarda [[O‘zbekiston SSR]] Sogʻliqni saqlash vazirligi klinikasida shifokor boʻlib ishlagan. 1987-yil 7-iyulda uch qrim-tatar faoli: Fuat Ablyamitov, Reshat Jemilev va Sabri Seutova [[Moskva]] huquq himoyachilari tomonidan tashkil etilgan „Glasnost“ press-klubining ochilishida qatnashadilar va chet el ommaviy axborot vositalari vakillariga iyulda boʻlib oʻtgan namoyish haqida gapirib berishadi<ref>{{Cite web |url=http://kirimtatar.com/index.php?option=com_content&task=view&id=434 |title=Московские акции крымских татар летом 1987 года |access-date=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608163718/http://kirimtatar.com/index.php?option=com_content&task=view&id=434 |deadlink=no }}</ref>. 1987-yilning yozida [[Qrim tatarlari]] zich yashaydigan shahar va tumanlarida politsiyaga „tartibni tiklash uchun qoʻshimcha vakolatlar“ beriladi. [[Oʻzbekiston]]ning [[Toshkent]], [[Bekobod]], [[Sirdaryo]] va [[Yangiyoʻl]] shaharlarida [[Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi|KPSS]] aʼzosi boʻlgan qrim-tatarlar okrug komitetlariga chaqirilib, ulardan „ekstremistlar“ning, jumladan Sabri Seutova, Reshat Jemilevning harakatlarini qoralovchi bayonotlarga imzo chekish talab qilindi. Fuat Yakubovich Ablyamitov 1990-yildan 1994-yilgacha Qrim Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining deportatsiya qilingan fuqarolariga xizmat koʻrsatish Respublika tibbiyot markazi bosh shifokorining davolash ishlari boʻyicha oʻrinbosari lavozimida ishlagan. 1994—1998-yillarda 2-chaqiriq Qrim Oliy Kengashining deputati boʻlgan. U 1994—1997-yillarda sogʻliqni saqlash va sanatoriy-kurort davolash boʻyicha doimiy komissiya aʼzosi boʻlgan. 1997-yil fevraldan 1998-yil aprelgacha Qrim Avtonom Respublikasining deputatlik etikasi va ishini tashkil etish boʻyicha doimiy komissiyasiga raislik qilgan<ref>{{veb manbasi |title=Верховной Рады Автономной Республики Крым II созыва (1994 – 1998) |url=http://evpcur.16mb.com/index.php?option=com_content&view=article&id=99&Itemid=78 |website=www.evpcur.16mb.com |accessdate=5-noyabr 2023-yil |arxivsana=2023-04-07 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230407111905/http://evpcur.16mb.com/index.php?option=com_content&view=article&id=99&Itemid=78 }}</ref>. Fuat Yakubovich 2007-yilning noyabrida Simferopolda uzoq davom etgan kasallikdan soʻng yurak xuruji va insultdan vafot etgan. == Manbalar == {{manbalar}} fsleaeqyy9p71fdyywntz9ii23kvzf6 0 984897 6274007 5879952 2026-09-20T14:12:43Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274007 wikitext text/x-wiki {{Harbiy arbob bilgiqutisi |ism=Mixail Andreyevich Mixutkin |tasvir= |laqabi= |tugʻilgan_sanasi={{tugʻilgan sanasi|1923|09|25}} |tugʻilgan_joyi=[[Rahmanovka]], [[SSSR]] |vafot_sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1968|12|20|1923|09|25}} |vafot_joyi=[[Toshkent]], [[SSSR]] |fuqaroligi={{SSSR}} |unvoni=katta serjant |qism= |qoʻmondonlik= |lavozimi= |jang=[[Ikkinchi jahon urushi]] |mukofotlari={{Sovet Ittifoqi Qahramoni}} {{Andoza:Lenin ordeni}} {{Andoza:Qizil Yulduz ordeni}} |istefoda= |turmush oʻrtogi= |bolalari= |otasi= |onasi= }} '''Mixail Andreyevich Mixutkin''' ([[1923|1923-yil]] [[25-sentyabr]], Rahmanovka – [[1968|1968-yil]] [[20-dekabr]], [[Toshkent]], [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Oʻzbekiston SSR]]<ref>{{veb manbasi |title=Михуткин Михаил Андреевич |url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero123344613/ |website=www.pamyat-naroda.ru |accessdate=9-noyabr 2023-yil |arxivsana=2023-11-09 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231109085130/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero123344613/ }}</ref>) – [[Qizil armiya|Qizil Armiya]] katta serjanti, [[Ulugʻ Vatan urushi|Ulugʻ Vatan urushi]] qatnashchisi, [[Sovet Ittifoqi Qahramoni]] ([[1945]]). == Hayoti == [[1923|1923-yil]] [[26-sentyabr|26-sentyabrda]] Raxmanovka qishlogʻida (hozirgi [[Saratov viloyati|Saratov viloyatining]] Pugachevskiy tumani) tugʻilgan. Maktabning yettinchi sinfini tamomlab, [[Chirchiq]] shahrida montajchi boʻlib ishladi. [[1941|1941-yilda]] Mixutkin Ishchi-Dehqon Qizil Armiyasi safiga chaqirildi. [[1942|1942-yildan]] Ulugʻ Vatan urushi frontlarida jang qildi<ref name="wh">{{Warheroes|id=3333}}</ref>. [[1944|1944-yil]] sentyabr oyida katta serjant Mixail Mixutkin 1-Boltiq dengizi 43-armiyasi 306-oʻqchi diviziyasining 935-oʻqchi polkida razvedkachi boʻlgan. [[Latviya Sovet Sotsialistik Respublikasi|Latviya SSR]] hududidagi janglarda qatnashgan. [[19-sentyabr|1944-yil 19-sentyabrda]] Mixutkin Riga tumani Baldone qishlogʻi yaqinida nemis tanklarining qarshi hujumini qaytarishda ishtirok etdi va dushmanning ikkita tankini yoʻq qildi<ref name="wh">{{Warheroes|id=3333}}</ref>. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining [[1945|1945-yil]] [[24-mart|24-martdagi]] farmoni bilan „Nemis bosqinchilariga qarshi kurash frontida qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi hamda koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun“ katta serjant Mixail Mixutkin [[Lenin ordeni]], 9291-sonli Oltin Yuldiz medali va [[Sovet Ittifoqi Qahramoni]] unvoni bilan taqdirlangan<ref name="wh">{{Warheroes|id=3333}}</ref>. Urush tugagandan soʻng, Mixutkin nogironligi sababli demobilizatsiya qilindi. Umrining oxirida [[Toshkent]]da yashagan<ref>{{veb manbasi |title=МИХУТКИН МИХАИЛ АНДРЕЕВИЧ (Герой Советского...) |url=https://tashkentpamyat.ru/mikhutkin-mikhail-andreevich-gerojj-sovetskogo-sojuza-.html |website=www.tashkentpamyat.ru |accessdate=9-noyabr 2023-yil |arxivsana=2023-11-09 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231109085122/https://tashkentpamyat.ru/mikhutkin-mikhail-andreevich-gerojj-sovetskogo-sojuza-.html }}</ref>. U 1968-yil 20-dekabrda toʻsatdan vafot etdi va Toshkentdagi [[Botkin qabristoni]]ga dafn qilindi. Shuningdek, u 3-darajali [[Qizil Yulduz ordeni|Qizil Yulduz]] va [[Shuhrat ordeni (SSSR)|Shon-sharaf]] ordeni va bir qator medallar bilan taqdirlangan<ref name="wh">{{Warheroes|id=3333}}</ref>. == Xotira == Rossiya Harbiy-tarixiy jamiyati tomonidan Mixutkin xotirasiga atab yodgorlik lavhasi u oʻqigan Rahmanov nomidagi oʻrta maktab binosiga oʻrnatilgan. == Adabiyotlar == * Герои Советского Союза — узбекистанцы. — Ташкент, 1984. * ''Джураев Т. Д.'' Верные сыны Родины. — Ташкент, 1964. * ''Казакова А. С.'' Ими гордится Родина. — Ташкент, 1961. == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Toshkentdagi Botkin qabristoniga dafn etilganlar]] [[Turkum:Qizil Yulduz ordeni sohiblari]] [[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]] [[Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari]] [[Turkum:Katta serjantlar (SSSR)]] [[Turkum:Toshkentda vafot etganlar]] [[Turkum:1968-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:20-dekabrda vafot etganlar]] [[Turkum:1923-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:25-sentyabrda tugʻilganlar]] tq86ivs73l9aj3spsz1j8o6s4nqbk5i 0 994547 6274272 4084406 2026-09-21T06:02:55Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274272 wikitext text/x-wiki {{Harbiy arbob bilgiqutisi|tugʻilgan_sanasi=[[15-aprel]] [[1896-yil]]|tugʻilgan_joyi=[[Melitopol tumani]], [[Rossiya imperiyasi]]|vafot_sanasi=[[25-may]] [[1896-yil]]|vafot_joyi=[[Toshkent]], [[OʻzSSR]], [[SSSR]]|fuqaroligi={{Rossiya imperiyasi}} {{SSSR}}|jang=[[Birinchi jahon urushi]]}} '''Nikita Sergeyevich Samoxvalov''' ([[1896|1896-yil]] – [[1960|1960-yil]]) – Sovet harbiy qoʻmondoni, [[general-mayor]] (1944-yil 17-may)<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.generals.dk/general/Samokhvalov/Nikita_Sergeevich/Soviet_Union.html |sarlavha=Никита Сергеевич Самохвалов |qaralgan sana=2015-11-30 |arxivsana=2015-12-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20151208151542/http://www.generals.dk/general/Samokhvalov/Nikita_Sergeevich/Soviet_Union.html}}</ref>. == Biografiyasi == Nikita Sergeyevich [[1896|1896-yil]] [[15-aprel|15-aprelda]] [[Melitopol tumani]], Mixaylovskiy viloyatining Mixaylovka qishlogʻida (hozirgi [[Ukraina|Ukrainaning]] [[Zaporojye viloyati|Zaporojye viloyatining]]) tavallud topgan. Nikolay 1912-yilda Tavrichesk viloyatidan Ural viloyatiga koʻchib oʻtdi. Muddatli harbiy xizmatga chaqirilgunga qadar [[Toshkent temir yoʻli|Toshkent temir yoʻlining]] Izembet stansiyasida taʼmirchi boʻlib ishladi. 1915-yil avgustdan 1917-yil sentyabrgacha Rossiya imperatorlik armiyasida xizmat qilgan. Nikolay [[Orenburg]] shahridagi 105-zaxira piyoda polkiga oddiy askar sifatida qabul qilindi. Harbiy tayyorgarlikdan soʻng Gʻarbiy frontga joʻnadi va u yerda 118-chi Shuyskiy piyoda polkiga tayinlandi. 1916-yilda oʻquv qoʻmondonligida oʻqigandan soʻng, Samoxvalov polkda kichik va katta unter-ofitser lavozimida xizmat qildi. Samoxvalov Gʻarbiy va Ruminiya frontlarida jang qildi va ikki marta yaralandi. Ikkinchi jarohatidan keyin Yekaterinoslav viloyatining [[Verxnodniprovsk]] shahridagi kasalxonaga [[evakuatsiya]] qilindi. [[1917-yil]] [[sentyabr]] oyida tuzalib ketgach, xizmatdan boʻshatildi va vataniga joʻnadi. U yerda yana Izembet temir yoʻl stantsiyasiga ishga joylashdi<ref>{{Veb manbasi |url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/pamyat-commander4986/ |sarlavha=Самохвалов, Никита Сергеевич |qaralgan sana=18.11.2023 |arxivsana=2023-11-18 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231118160932/https://pamyat-naroda.ru/heroes/pamyat-commander4986/ }}</ref>. === Urushdan keyin === Nikita Sergeyevich Samoxvalov [[1945-yil]] [[iyul]] oyidan Kadrlar Bosh boshqarmasida ishladi. 1946-yil yanvar oyida Oq dengiz harbiy okrugining 31-oʻqchilar korpusi qoʻmondoni oʻrinbosari etib tayinlandi. [[1947-yil]] [[noyabr]] oyidan boshlab birlashgan okrug zobitlarini takomillashtirish kurslari boshligʻi boʻlib ishladi. Samoxvalov 1951-yil maydan 1952-yil maygacha M. V. Frunze nomidagi Harbiy akademiya qoshidagi miltiq diviziyasi komandirlari malakasini oshirish kurslarida qatnashdi. 1953-yilning dekabr oyida Toshkent qishloq xoʻjaligi institutining harbiy kafedra mudiri etib tayinlanadi. Nikita 1958-yil 14-iyunda zaxiraga oʻtkazildi. [[1960|1960-yil]] [[25-may|25-mayda]] [[Oʻzbekiston SSR]] [[Toshkent]] shahrida vafot etdi. == Mukofotlari == Samoxvalov [[Lenin ordeni]], toʻrt bora [[Qizil Bayroq ordeni]], 2-darajali Suvorov, 2-darajali Kutuzov, 2-darajali Bogdan Xmelnitskiy ordeni, shuningdek medallar bilan taqdirlangan. == Eslatmalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Toshkentda dafn etilganlar]] [[Turkum:Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzolari]] [[Turkum:Kenigsbergni ozod qilganlik uchun medali sohiblari]] [[Turkum:„1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali sohiblari]] [[Turkum:Ishchi-Dehqon Qizil Armiyasining XX yilligi yubiley medali sohiblari]] [[Turkum:Qizil Bayroq ordeni sohiblari]] [[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]] [[Turkum:General-mayorlar (SSSR)]] [[Turkum:Toshkentda vafot etganlar]] [[Turkum:1960-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:25-mayda vafot etganlar]] [[Turkum:1896-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:15-aprelda tugʻilganlar]] 4iwh4xvajg3nt7851lke8dzf3017uvt 0 995085 6274284 6117651 2026-09-21T06:50:52Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274284 wikitext text/x-wiki {{Harbiy arbob | ismi =Nikolay Petunin | asl_ismi = | tasvir = | tasvir_tavsifi = | hayot_davri = | laqabi = | taxallusi = | tugʻilgan_sanasi =[[1900-yil]] [[18-fevral]] | tugʻilgan_joyi =[[Sizran]], [[Samara viloyati]], [[Rossiya imperiyasi]]  | vafot_sanasi =[[1955-yil]] [[3-may]] | vafot_joyi = [[Krasnodar]], [[RSFSR]], [[SSSR]] | fuqaroligi ={{flag|USSR}} | qoshin_turlari = | xizmat_yillari =1919-1946 | unvoni =[[Polkovnik]] | qism = | qoʻmondonlik = | lavozimi = | jang = | mukofotlari ={{Lenin ordeni}} {{Qizil Bayroq ordeni}} {{Vatan urushi ordeni}} {{„1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali}} | bilimi = | otasi = | onasi = | turmush oʻrtogi = | bolalari = | aloqa = | istefoda = | dastxati = | mamlakat = | modul = }} '''Nikolay Ivanovich Petunin''' ([[1900-yil]] [[18-fevral]]<ref>Po novomu stilyu</ref>, [[Sizran]], Samara viloyati, [[Rossiya imperiyasi]] – [[1955-yil]] [[3-may]], [[Krasnodar]], [[Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi|RSFSR]], [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]]) – [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet]] harbiy qoʻmondoni va [[polkovnik]] (20.02.1940). == Hayoti == U [[1900-yil]] [[18-fevral|18-fevralda]] hozirgi [[Samara viloyati]]dagi [[Sizran|Sizran]] shahrida tugʻilgan. Millati — [[Ruslar|rus]]. Armiyada xizmat qilishdan oldin [[Sizran| Sizran shahri]]dagi soat ustaxonasida ishlagan. === Harbiy xizmati === ==== Fuqarolar urushi ==== 1918-yilning iyul oyida ixtiyoriy ravishda Taʼsis majlisi armiyasiga qoʻshilib, 5-Sizran polkida 2-toifali konvoyda (oziq-ovqat omborida) oddiy askar boʻlib xizmat qilgan. [[Qizil Armiya|Qizil Armiya]] boʻlinmalariga qarshi janglarda qatnashmagan. 1919-yil 15-oktyabrda [[Ostona|Akmolinsk]] viloyatida polkning bir guruh askarlari bilan [[Qizil Armiya]] safiga oʻtib, 2-Aqmoʻla dasht polkiga [[Qizil Armiya]] askari sifatida qabul qilingan. 1920-yil mart oyidan boshlab oʻsha polk tarkibidagi otryadga (bu vaqtga kelib 315-Aqmoʻla piyoda polkiga aylantirilgan) qoʻmondonlik qiladi. 1920-yildan [[KPSS]](b) aʼzosi boʻlgan. Nikolay Petunin 1921-yil fevralda [[Turkiston fronti]] siyosiy boshqarmasi ixtiyoriga yuborilgan. Mart oyida 1-piyoda diviziyasining siyosiy boʻlimiga instruktor etib tayinlangan. Shu bilan birga, Transkaspiy mintaqaviy ijroiya qoʻmitasiga ishlashga yuboriladi. Sentyabr oyida esa partiya safarbarligi tufayli [[Toshkent oliy umumqoʻshin qoʻmondonlik bilim yurti|4-Toshkent birlashgan piyodalar bilim yurtiga]] oʻqishga yuborilgan. 1924-yil sentyabrda uni tugatib, 2-Marv piyoda polkiga ([[Marv]]) vzvod komandiri etib tayinlanadi. 1925-yil yanvardan boshlab shu polkning rotasiga komandirlik qiladi. Uning tarkibida 1925-yilning martidan 1926-yilning martigacha [[Buxoro|Buxoroda]] [[Bosmachilik|bosmachilar bilan boʻlgan janglarda]] qatnashgan. ==== Urushdan keyingi davr ==== Polkovnik Petunin urushdan keyin avvalgi lavozimida 2-darajali Suvorov ordenli 20-Baranovichi otishma polkidagi boʻlinmalarda xizmat qilishni davom ettiradi (1945-yil avgustdan – Baranovichi harbiy okrugi tarkibida va 1946-yil martidan – BVO). 1946-yil 3-iyulda esa zaxiraga oʻtkazilgan. == Mukofotlari == * [[Lenin ordeni]] (21.02.1945<ref name="Указ">[https://ru.wikisource.org/wiki/Ukaz%20Prezidiuma%20VS%20SSSR%20ot%204.06.1944%20o%20nagrajdenii%20ordenami%20i%20medalyami%20za%20vislugu%20let%20v%20Krasnoy%20Armii Nagrajdyon v sootvetstvii s Ukazom Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR ot 04.06.1944 „O nagrajdenii ordenami i medalyami za vislugu let v Krasnoy Armii“]</ref>) * ikkita [[Qizil Bayroq ordeni]] (21.03.1944, 11.03.1944<ref name="Указ" />) * ikkita [[Vatan urushi ordeni|ikkita Vatan urushi ordeni, 1-darajali]] (21.08.1944, 30.08.1945) * medallar, shu jumladan: ** [[Ishchi-Dehqon Qizil Armiyasining XX yilligi yubiley medali|„Ishchi-Dehqon Qizil Armiyasining XX yilligi yubiley medali“]] (1938) ** [[„Kavkaz mudofaasi uchun“ medali]] (1944) ** [[„1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali]] (1945) ** [[Kenigsbergni ozod qilganlik uchun medali|„Kenigsbergni ozod qilganlik uchun“ medali]] (31.10.1945) ** [[„Berlinni ozod qilganlik uchun“ medali]] (1945) ; N. I. Petunin qayd etilgan Oliy Bosh Qoʻmondonning buyruqlari (minnatdorchiliklari<ref name="Приказы">{{Veb manbasi |url=http://grachev62.narod.ru/stalin/orders/content.htm |sarlavha=Приказы Верховного Главнокомандующего в период Великой Отечественной войны Советского Союза. Сборник. М., Воениздат, 1975. |qaralgan sana=2020-10-20 |arxivsana=2017-06-05 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170605142452/http://www.grachev62.narod.ru/stalin/orders/content.htm}}</ref>). * Shara daryosini kesib oʻtish va Slonim shahrini egallash uchun – asosiy aloqa markazi va Shara daryosidagi nemis mudofaasining kuchli tayanchi. 1944-yil 10-iyul. № 134. == Manbalar == {{Manbalar|2}} == Havolalar == * [https://pamyat-naroda.ru/commander/1933/ „Xalq xotirasi“ – axborot loyihasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201024075733/https://pamyat-naroda.ru/commander/1933/ |date=2020-10-24 }} Arxivnaya kopiya da == Adabiyotlar == * Kollektiv avtorov. Velikaya Otechestvennaya: Komdivi. Voenniy biograficheskiy slovar. Komandiri strelkovix, gornostrelkovix diviziy, krimskix, polyarnix, petrozavodskix diviziy, diviziy rebolskogo napravleniya, istrebitelnix diviziy. (Ibyanskiy – Pechenenko). – M.: Kuchkovo pole, 2015. – T. 4. – S. 1198—1201. – 330 ekz. – <nowiki>ISBN 978-5-9950-0602-2</nowiki>. * {{Kitob manbasi/Ruscha|автор=Коллектив авторов: к.и.н. М. Э. Морозов (руководитель), к.и.н. В.Т. Елисеев, к.и.н. К.Л. Кулагин, С.А. Липатов, к.и.н. Б.Н. Петров, к.и.н. А.А. Черняев, к.и.н. А.А. Шабаев|часть=|ссылка часть=|заглавие=Великая Отечественная война 1941-1945 гг. Кампании и стратегические операции в цифрах. В 2-х томах|оригинал=|ссылка=|Викитека=|ответственный=|издание=|место=М|издательство=Объединенная редакция МВД России|год=2010|том=1|страницы=|серия=|isbn=978-5-8129-0099-1|тираж=1000|ref=}} * {{Kitob manbasi/Ruscha|автор={{nobr|М. Л. Дударенко}}, {{nobr|Ю. Г. Перечнев}}, {{nobr|В. Т. Елисеев и др.}}|zaglavie=Osvobojdenie gorodov: Spravochnik po osvobojdeniyu gorodov v period Velikoy Otechestvennoy voyni 1941–1945|ssilka=http://gigabaza.ru/doc/76524.html|otvetstvenniy=pod obщ. red. generala armii S. P. Ivanova|izdanie=Institut voennoy istorii MO SSSR. Tsentralniy arxiv MO SSSR|mesto=M|izdatelstvo=Voenizdat|god=1985|seriya=Spravochnik|tiraj=50000}} [[Turkum:Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzolari]] [[Turkum:M. V. Frunze nomidagi nomidagi Harbiy akademiya bitiruvchilari]] [[Turkum:Toshkent oliy umumqoʻshin qoʻmondonlik bilim yurti bitiruvchilari]] [[Turkum:Berlinni ozod qilganlik uchun medali sohiblari]] [[Turkum:Kenigsbergni ozod qilganlik uchun medali sohiblari]] [[Turkum:„1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali sohiblari]] [[Turkum:Ishchi-Dehqon Qizil Armiyasining XX yilligi yubiley medali sohiblari]] [[Turkum:1-darajali Vatan urushi ordeni sovrindorlari]] [[Turkum:Qizil Bayroq ordeni sohiblari]] [[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]] [[Turkum:1955-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:3-mayda vafot etganlar]] [[Turkum:1900-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:18-fevralda tugʻilganlar]] 0hyjgetpp75gv6hb548kuaj93116v0q 0 996658 6274279 4084417 2026-09-21T06:19:58Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274279 wikitext text/x-wiki {{Harbiy arbob bilgiqutisi|tugʻilgan_sanasi=[[2-aprel]] [[1893-yil]]|tugʻilgan_joyi=[[Tiflis]], [[Rossiya imperiyasi]]|vafot_sanasi=[[7-aprel]] [[1973-yil]]|vafot_joyi=[[Yessentuki]], [[RSFSR]], [[SSSR]]|qoʻshin_turlari=pexota|xizmat_yillari=[[1914]]–[[1918]]|mukofotlari={{Lenin ordeni}} {{Qizil Bayroq ordeni}}}} '''Nikolay Nikolanevich Biyazi''' ([[2-aprel]] [[1893-yil]] [[Tbilisi|Tiflis]] – [[1973|1973-yil]] [[7-aprel]], [[Yessentuki]]) – [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|sovet]] harbiy boshligʻi, [[general-leytenant]] (1944). Harbiy tarjimonlar instituti mudiri (1940–1942, 1944–1947). Boltiqboʻyi harbiy okrugi qoʻmondoni (1943–1944)<ref>{{Veb manbasi |url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/pamyat-commander1528/ |sarlavha=Биязи Николай Николаевич |qaralgan sana=29.11.2023 |arxivsana=2023-06-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230601150718/https://pamyat-naroda.ru/heroes/pamyat-commander1528/ }}</ref>. == Urushlararo xizmati == Biyazi [[1921|1921-yil]] [[18-fevral|18-fevraldan]] Objeldor 29-piyodalar diviziyasining boshligʻi, [[1921-yil]] [[27-mart|27-martdan]] Objeldor 38-piyodalar diviziyasining boshligʻi boʻlgan. [[1921-yil]] [[iyun]] oyidan boshlab 14-piyoda diviziyasining oʻquv brigadasiga qoʻmondonlik qilgan. Nikolay bir vaqtning oʻzida [[Vladikavkaz]] garnizonining boshligʻi hamda Togʻli Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining [[vabo]] va [[Tif|tifga]], [[Ingushiya]] va Osetiyadagi banditizmga qarshi kurash boʻyicha Favqulodda uchlik aʼzosi boʻlgan. [[1921|1921-yil]] dekabrdan Kavkaz armiyasining alohida armiya oʻquv brigadasi qoʻmondoni hamda [[Tbilisi|Tiflisning]] janubi-gʻarbiy mudofaa sektori boshligʻi lavozimida faoliyat olib borgan. 1922-yil 1-yanvardan [[Gruziya Sovet Sotsialistik Respublikasi|Gruziya SSRdagi]] 1-Sharqiy kursantlar brigadasi komandiri va 1922-yil 13-iyuldan 13-Boku piyoda qoʻmondonlik kursi (Tiflis) boshligʻi boʻlib ishlagan. [[1922-yil]] sentyabr-oktyabr oylarida Xevsuretida Sovet Ittifoqiga qarshi qoʻzgʻolonni bostirishda qatnashgan va birlashgan kursantlar brigadasini boshqargan<ref>{{Veb manbasi |url=https://rg.ru/2021/08/28/uvekovechena-pamiat-pervogo-nachalnika-viiia-nikolaia-biiazi.html |sarlavha=Увековечена память первого начальника ВИИЯ Николая Биязи |qaralgan sana=29.11.2023}}</ref>. Biyazi [[1923-yil]] [[10-oktyabr|10-oktyabrdan]] [[1927-yil]] [[1-iyul|1-iyulgacha]] [[Toshkent|Toshkentdagi]] V. I. Lenin nomidagi toʻrtinchi Toshkent Birlashgan qoʻmondonlik maktabining boshligʻi boʻlgan, keyinchalik maktab [[Toshkent oliy umumqoʻshin qoʻmondonlik bilim yurti|V. I. Lenin nomidagi Toshkent oliy umumqoʻshin qoʻmondonlik]] bilim yurtiga aylangan. Bu yillarda maktab boshligʻining oʻzi ham oʻz bilim darajasini oshirgan va 1925–1926-yillarda [[Moskva|Moskvadagi]] [[Qizil armiya|RKKA]] harbiy akademiyasi qoshidagi oliy boshliqlar tarkibini takomillashtirish kurslarini tamomlagan. Nikolay 1927-yilda yana oʻqishga ketgan va [[1928|1928-yilda]] M. V. Frunze nomidagi RKKA harbiy akademiyasining Sharqiy fakultetini tamomlagan<ref>''[[Густерин, Павел Вячеславович|Gusterin P. V.]]'' Sovetskaya razvedka na Blijnem i Srednem Vostoke v 1920—1930-x godax. – [[Саарбрюккен]]: [[VDM Publishing|LAP LAMBERT Academic Publishing]], 2014. – S. 152. – ISBN 978-3-659-51691-7</ref>. Nikolay Nikolayevich [[1928-yil]] sentyabrdan [[Tbilisi davlat universiteti|Tiflis davlat universitetining]], 1928-yil dekabrdan Tomsk davlat universitetining harbiy direktori vazifasini bajargan<ref>Vo Vsesoyuznom komitete // Sovetskiy sport (gazeta). – 29 aprelya 1947, № 34. – s. 6.</ref>. 1931-yil aprel oyida Shimoliy Kavkaz davlat universitetining harbiy direktori lavozimiga oʻtkazildi, ammo hech qancha vaqt oʻtmay, 1931-yil iyul oyida I. V. Stalin nomidagi Shimoliy Kavkaz Kommunistik Universitetining ([[Rostov-Don]]) harbiy direktori etib tayinlandi. Biyazi 1932-yildan [[Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi|VKP(b)]] aʼzosi boʻlgan. == Mukofotlari == Biyazi ikki marta [[Lenin ordeni]], uch marta [[Qizil Bayroq ordeni|Qizil Bayroqning ordeni]] hamda 4-darajali [[Avliyo Georgiy xochi ordeni]] bilan taqdirlangan<ref>[http://redstar.ru/wp-content/uploads/2019/09/098-04-09-2019.pdf Po zaslugam i chest. V Den znaniy v Voennom universitete otkrita pamyatnaya doska pervomu nachalniku VIIYa] // [[Красная звезда (газета)|Krasnaya zvezda]], 4 sentyabrya 2019.</ref>. == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha hakamlar]] [[Turkum:Tomsk davlat universiteti oʻqituvchilari]] [[Turkum:Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzolari]] [[Turkum:Ishchi-Dehqon Qizil Armiyasining XX yilligi yubiley medali sohiblari]] [[Turkum:Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 20 yilligi medali sohiblari]] [[Turkum:„1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali sohiblari]] [[Turkum:Moskva mudofaasi uchun medali bilan mukofotlanganlar]] [[Turkum:“Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan” medali sohiblari]] [[Turkum:Qizil Bayroq ordeni sohiblari]] [[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]] [[Turkum:1973-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:7-aprelda vafot etganlar]] [[Turkum:Tbilisida tugʻilganlar]] [[Turkum:1893-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:14-aprelda tugʻilganlar]] l5kivj8h4quqwfln1qn1cdsgsbdgxna 0 997082 6274119 5320158 2026-09-21T03:56:40Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274119 wikitext text/x-wiki {{Olim bilgiqutisi | ismi =Nestor Ivanovich Tolstixin | tasvir = | tasvir_eni = | izoh = | tavallud_sanasi = {{tugʻilgan sanasi|1896|11|9}} | tavallud_joyi = Xabarovsk, Primorsk oʻlkasi | vafot_sanasi = {{vafot sanasi|1992|2|20}} | vafot_joyi = Sankt-Peterburg | istiqomat_joylari = | fuqaroligi = {{Rossiya imperiyasi}}→{{SSSR}}→{{RUS}} | millati = | sohasi = geologiya | ish_joylari = Markaziy Osiyo davlat universiteti | institutlar = | alma_mater = Moskva davlat universiteti | tezis_sarlavhasi = | akademik_rahbarlari = | mashhur_shogirdlari = | mashhur_ishlari = | oʻtkazayotgan_taʼsiri = | koʻrsatgan_taʼsiri = | mukofotlari = {{Lenin ordeni}} {{Hurmat Belgisi ordeni}} {{Hurmat Belgisi ordeni}} | turmush_oʻrtogʻi = | dini = | vebsayt = }} '''Nestor Ivanovich Tolstixin''' ([[1896-yil]] [[9-noyabr]], Xabarovsk, Primorsk oʻlkasi – [[1992-yil]] [[20-fevral]], [[Sankt-Peterburg]]) – sovet geologi, gidrogeolog, RSFSRda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi, ikki marta F. P. Savarenskiy mukofoti laureati. == Hayoti == Nestor Ivanovich Tolstixin [[1896-yil]] [[9-noyabr]]da Xabarovskda tugʻilgan<ref>{{veb manbasi |title=Толстихин Н. И. |url=http://ez.chita.ru/encycl/person/?id=6182 |website=www.ez.chita.ru |accessdate=30-noyabr 2023-yil}}</ref>. [[1914-yil]]da Chitadagi oʻrta maktabni tugatgan. [[1923-yil]]da Moskva davlat universitetining tabiiy fanlar fakultetini tamomlagan. 1924–1928-yillarda Oʻrta Osiyoda geologiya-qidiruv ishlari bilan shugʻullanib, Toshkentdagi Oʻrta Osiyo Davlat universitetida (SADU) assistent, soʻngra dotsent boʻldi. [[1928-yil]]dan [[1935-yil]]gacha Geolkomdan Sibir va Uzoq Sharqda gidrogeologik tadqiqotlar olib borgan. Shu bilan birga, [[1929-yil]]da [[Toshkent]]dagi SAGUda oʻqituvchilik qilgan. [[1930-yil]]dan Leningraddagi Kimyo-texnologiya va konchilik institutida ishlagan. [[1937-yil]]dan [[1938-yil]]gacha u Spetsgeoda geolog boʻlgan va „SSSR gidrogeologiyasi“ nashrining bosh muharriri boʻlib ishlagan. Keyinchalik, [[1941-yil]]ga qadar u nashrning bosh muharriri sifatida faoliyat yuritgan. [[1938-yil]]dan [[1974-yil]]gacha gidrogeologiya va muhandislik geologiyasi kafedrasi mudiri, [[1951-yil]]dan [[1954-yil]]gacha Leningrad konchilik instituti geologiya-qidiruv fakulteti dekani boʻlgan. [[1974-yil]]dan umrining soʻnggi kunlarigacha Gidrogeologiya kafedrasida maslahatchi professor lavozimida ishlagan. Nestor Ivanovich Tolstixin [[1992-yil]] [[20-fevral]]da vafot etgan<ref>{{veb manbasi |title=Нестор Иванович Толстихин |url=https://rusneb.ru/catalog/010003_000061_c4f6060df976dab32f8d786f2f6181fd/ |website=www.rusneb.ru |accessdate=30-noyabr 2023-yil}}</ref>. == Mukofotlari == * [[Lenin ordeni]] * „Leningrad mudofaasi uchun“ medali (1943) * „1941–1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun“ medali (1945) * ikki karra F. P. Savarenskiy nomidagi mukofot (1959, 1962) == Adabiyotlar == * 90-letie Nestora Ivanovicha Tolstixina // Sovetskaya geologiya. 1987, № 2, s. 122—123. * ''Shayakubov T. Sh., Xasanov A. S., Volkov V. P. i dr.'' N. I. Tolstixin (K 90-letiyu so dnya rojdeniya) // Uzbekskiy geologicheskiy jurnal. 1987, № 3, s.86-87. * Pamyati Nestora Ivanovicha Tolstixina // Sovetskaya geologiya. 1992, № 8, s.95. * ''Kiryuxin V. A.'' Nestor Ivanovich Tolstixin (jiznenniy i tvorcheskiy put). 1896—1992. Pod red. Yu. F. Manuxina. – SPb.: Sankt-Peterburgskiy gosudarstvenniy gorniy institut im. G. V. Plexanova, 2006. – 140 s. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * {{cite web|url=http://pandia.ru/text/78/223/70325.php|title=Толстихин Нестор Иванович (Контент-платформа Pandia.ru)|publisher=pandia.ru|accessdate=2017-04-19}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite web|url=http://encycl.chita.ru/encycl/person/?id=6182|title=Энциклопедия Забайкалья. Толстихин Нестор Иванович|publisher=encycl.chita.ru|accessdate=2017-04-19}} * [http://higeo.ginras.ru/view-record.php?tbl=person&id=1217 Bibliografiya] jxbodskr13zyov11m0pkcnhk9fe6yyq 0 997127 6274350 5396884 2026-09-21T11:27:43Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274350 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | tavallud_sanasi = [[31-iyul]] [[1979-yil]] | tavallud_joyi = [[Toshkent]], [[OʻzSSR]] | fuqaroligi = {{UKR}} }} '''Yuriy (Nuriy) Volodimirovich Primov''' ([[1979-yil]] [[31-iyul]], [[Toshkent]], [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Oʻzbekiston SSR]]) – qrim-tatar, siyosiy mahkum. == Biografiyasi == '''Yuriy (Nuriy) Volodimirovich Primov''' [[1979-yil]] [[31-iyul|31-iyulda]] [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Oʻzbekiston SSR]] [[Toshkent]] shahrida rus, qrim-tatar oilasida tavallud topgan. I. K. Karpenka-Kariy nomidagi Kiyev milliy teatr, kino va televideniye universitetini tamomlagan. Hibsga olinishidan oldin Sturmove, [[Sevastopol]] shahridan unchalik uzoq boʻlmagan qishloqda yashagan<ref>{{Veb manbasi |url=https://crimean-solidarity.org/polit-prisoners/profile/primov-nuri-76 |sarlavha=Примов Нури |qaralgan sana=30.11.2023 |arxivsana=2023-11-30 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231130181219/https://crimean-solidarity.org/polit-prisoners/profile/primov-nuri-76 }}</ref>. == Jinoiy taʼqib == [[2015|2015-yil]] [[23-yanvar]] kuni huquq-tartibot idoralari xodimlari Nuri Primovning uyida tintuv oʻtkazdi. U Rossiya Federatsiyasida taqiqlangan „Hizb ut-Tahrir“ siyosiy tashkilotida ishtirok etishda gumonlanib hibsga olingan (Rossiya Federatsiyasi Jinoyat kodeksining 205.5-moddasi 2-qismi bilan „Terrorchilik tashkiloti faoliyatida ishtirok etish“). Undan tashqari Ruslan Zaytullayev, Ferat Sayfullayev va Rustem Vaitovlar „Hizb ut-Tahrir“da qatnashganlikda ayblanganlar. Bosqinchi hokimiyat Ukraina Bosh konsulligi vakillariga hibsga olinganlar bilan uchrashishga ruxsat bermagan. Ish [[Shimoliy Kavkaz]] okrugi harbiy sudi tomonidan koʻrib chiqilib, [[2016-yil]] 7-sentabrda Nuri Primov 5 yilga ozodlikdan mahrum etilgan. Nuri Primov 2020-yilning 22-yanvarida Rossiya mustamlakasida jazo muddatini oʻtab, [[Qrim|Qrimga]] qaytgan. Ozodlikka chiqqanidan keyin 8 yil davomida maʻmuriy nazorat ostida boʻlgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://avdet.org/2020/01/23/rustem-vaitov-i-nuri-primov-osvobozhdeny-iz-rossijskogo-zakljuchenija/ |sarlavha=Рустем Ваитов и Нури Примов освобождены из российского заключения |qaralgan sana=30.11.2023 |arxivsana=2023-11-30 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231130181222/https://avdet.org/2020/01/23/rustem-vaitov-i-nuri-primov-osvobozhdeny-iz-rossijskogo-zakljuchenija/ }}</ref>. „Memorial“ inson huquqlari markazi Ferat Sayfullayevni siyosiy mahbus deb tan oldi. == Xalqaro reaksiya == Yevroparlament 2017-yilning 5-oktabr kuni Rustem Vaitov, Ruslan Zaytullayev, Nura Primov va Ferat Sayfullayevlarga nisbatan qattiq jazo tayinlanganini qoralovchi rezolyutsiyani qabul qilgan. Shuningdek, repressiya va ekstremizm, terrorizm va separatizm toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini qoʻllash Qrim yarim orolida inson huquqlari sohasidagi vaziyatning jiddiy yomonlashishiga olib kelgan. == Manbalar == [[Turkum:31-iyulda tugʻilganlar]] [[Turkum:1979-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Toshkentda tugʻilganlar]] ce2h8vdsx70vk3a9mtztl7y2p7pxpdf 0 1001172 6274322 6272357 2026-09-21T10:04:59Z Makenzis 30481 6274322 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Anton Tolordava | toʻliqism = Anton Tolordava | tasvir = | tavallud_sana = {{Tugʻilgan sanasi va yoshi|1996|08|02|df=yes}} | tavallud_joyi = [[Gruziya]] | boʻyi = {{height|meters=1.91}} | joriyklub = [[FK Kauno Žalgiris|Kauno Žalgiris]] | klubraqami = 3 | pozitsiya = [[Himoyachi]] | yoshlikyillari1 = 2014–2018 | yoshlikklublari1 = [[FC Tskhinvali]] | yillar1 = 2015–2016 | klublar1 = [[FC Tskhinvali]] | isht1 = 0 | gollar1 = 0 | yillar2 = 2018–2020 | klublar2 = [[FC Telavi]] | isht2 = 69 | gollar2 = 5 | yillar3 = 2021 | klublar3 = [[FCI Levadia Tallinn|Levadia Tallinn]] | isht3 = 7 | gollar3 = 1 | yillar4 = 2021 | klublar4 = → Levadia Tallinn II | isht4 = 1 | gollar4 = 0 | yillar5 = 2021–2022 | klublar5 = [[FC Telavi|Telavi]] | isht5 = 32 | gollar5 = 3 | yillar6 = 2022 | klublar6 = [[FK Radnički Niš|Radnički Niš]] | isht6 = 6 | gollar6 = 0 | yillar7 = 2023 | klublar7 = [[FC Shakhter Karagandy|Shakhter Karagandy]] | isht7 = 23 | gollar7 = 0 | milliyyillar1 = | milliyjamoa1 = | milliyisht1 = | milliygollar1 = | pcupdate = 2025 | ntupdate = 7 September 2023 | yillar8 = 2024 | klublar8 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo Samarqand]] | isht8 = 0 | gollar8 = 0 | yillar9 = 2025– | klublar9 = [[FK Kauno Žalgiris|«Kauno Žalgiris»]] | isht9 = 56 | gollar9 = 7 }} '''Anton Tolordava''' ([[Gruzin tili|gruz]]: ანტონ თოლორდავა; 1996-yil 2-avgust) – „<nowiki/>[[FK Kauno Žalgiris]]<nowiki/>“ klubida oʻynaydigan [[Gruzinlar|gruziyalik]] [[Himoyachi (futbol)|futbolchi]]. == Faoliyati == U FK Telaviga oʻtishdan oldin Tsxinvali bilan oʻynashni boshladi. Keyin Anton FCI Levadia Tallinn jamoasi tarkibida oʻynash uchun Estoniyaga koʻchib oʻtdi. 2021/2022-yilgi mavsumda Telavi klubiga qisqa vaqtga qaytganidan soʻng, 2022/2023 mavsumining birinchi yarmida Serbiya SuperLiga jamoasi FK Radnički Niš jamoasida oʻynagan. Serbiyadan soʻng u Qozogʻistonga koʻchib oʻtdi va u yerda Karagandining „Shaxtyor“ klubining himoyachisiga aylandi<ref name="soccerway">[https://int.soccerway.com/players/anton-tolordava/435809/ Anton Tolordava profile] at Soccerway</ref>. 2024-yilgi mavsum oldidan Samarqandning „Dinamo“ jamoasi bilan shartnoma imzolagan<ref>{{Veb manbasi |url=https://sports.uz/news/view/dinamo-gruziyalik-himoyachi-bilan-kelishuvga-erishdi-04-01-2024 |sarlavha="Динамо" грузиялик ҳимоячи билан келишувга эришди |sana=2024/01/04}}</ref>. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * {{Soccerway|id=435809}} * {{FootballFacts.ru|id=655125}} {{DEFAULTSORT:Tolordava, Anton}} [[Turkum:1996-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Gruziyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Erkak futbol himoyachilari]] [[Turkum:Shaxtyor Qaragʻandi klubi futbolchilari]] [[Turkum:Dinamo Samarqand futbolchilari]] [[Turkum:FC Tsxinvali futbolchilari]] [[Turkum:FC Telavi futbolchilari]] [[Turkum:FCI Levadia Tallinn futbolchilari]] [[Turkum:FK Radnički Niš futbolchilari]] [[Turkum:FCI Levadia U21 futbolchilari]] [[Turkum:FK Kauno Žalgiris futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekistondagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Qozogʻistondagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Estoniyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar]] tm17oanhjy1z50c4050t8uu9zt4amqi 0 1030914 6274356 6148314 2026-09-21T11:45:19Z Foydalanuvchi123 263968 magistr dasturiga qo'shimcha kiritildi 6274356 wikitext text/x-wiki === Oziq-ovqat texnologiyasi va muhandisligi xalqaro instituti === {{Oliy oʻquv yurti |nomi = '''[[Oziq-ovqat texnologiyasi va muhandisligi xalqaro instituti]]''' |qisqartma = [[IIFTE]] |ramz = '''Qalin matn''' |asos_yil = [[2023-yil, may ]] |tasvir = [[File:Oziq-ovqat texnologiyasi va muhandisligi xalqaro instituti binosi.jpg|thumb|Oziq-ovqat texnologiyasi va muhandisligi xalqaro instituti binosi]] |asl = |oldingi = |xalqaronom = International Institute of Food Technology and Engineering |shiori = |tashkil topgan = 2023-yil |turi = Institut |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = [[Farg‘ona]] |CoordScale = |prezidenti = |rektor = [[Tojiyev Rustam Rasulovich]] |direktori = |talabalar = 1000 nafardan ortiq |bakalavriat = 16 bakalavriat yo'nalishlari mavjud |magistratura = 8 ta magistratura yo'nalishlari mavjud |aspirantura = |doktorantura = bor |doktorlar = |professor = |oʻqituvchilar = 100 dan |joylashuvi = |kampus = |manzil = O’zbekiston Respublikasi, Farg‘ona viloyati,Farg‘ona shahar, Al-Farg‘oniy ko‘chasi 204-uy. |vebsayt = [http://www.iifte.uz veb-sahifasi] }} '''Oziq-ovqat texnologiyasi va muhandisligi xalqaro instituti''' – [[Fargʻona viloyati|Fargʻona shahridagi]] [[oliy oʻquv yurtlari]]dan biri. Asosiy vazifalaridan biri oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlash sohasida kichik hamda oʻrta biznes uchun raqobatbardosh texnologiyalar, jarayonlar va tarmoqlarni rivojlantiradigan mukammal texnologlar, yetuk kadrlar va biznes rahbarlarini tayyorlashdan iborat. == Tarixi == [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti|Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining]] [[2023|2023-yil]] [[26-yanvar]] kundagi PQ-22 sonli qaroriga asosan<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Oziq-ovqat texnologiyasi va muhandisligi xalqaro instituti tashkil etildi |work=[[Gazeta.uz]] |url=https://www.gazeta.uz/oz/2023/01/28/institute/}}</ref><ref name=":0">{{Veb manbasi |url=https://lex.uz/uz/docs/-6372478#undefined |sarlavha=O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori, 26.01.2023 yildagi PQ-22-son |sana=28.01.2023}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |title=OZIQ-OVQAT TEХNOLOGIYASI VA MUHANDISLIGI ХALQARO INSTITUTI TASHKIL ETILADI |work=[[Norma.uz]] |url=https://www.norma.uz/oz/qonunchilikda_yangi/oziq-ovqat_tehnologiyasi_va_muhandisligi_halqaro_instituti_tashkil_etiladi}}</ref> Ummon sultonligi ishtirokida [[Fargʻona viloyati]] [[Fargʻona viloyati|Fargʻona shahrida]] Oziq-ovqat texnologiyasi va muhandisligi xalqaro instituti davlat oliy taʼlim muassasasi ochildi va mustaqil taʼlim muassasasi sifatida faoliyat koʻrsata boshladi. [[Shavkat Mirziyoyev|Shavkat Miramonivich Mirziyoyev]] qarori bilan oziq-ovqat sanoati masalalari boʻyicha izlanish olib boradigan 3 ta taʼlim muassasalar tashkil topgan. # Oziq-ovqat texnologiyasi va muhandisligi xalqaro instituti; # Institut huzurida Agrobiznes subyektlari salohiyatini oshirish markazi Capacity Building Center; # Oziq-ovqat texnologiyasi va muhandisligi xalqaro instituti huzuridagi Qoʻqon oziq-ovqat sanoati va xizmat koʻrsatish texnikumi. Bu institut maydoni 5 [[Oʻlchov birligi|gektarni]] tashkil qiladi hamda eng zamonaviy uslubda taʼmirlangan va 1 ta oʻquv binosi, 1 ta talabalar turar joyini oʻz ichiga oladi. == Xorijiy universitetlar bilan aloqalar == Oziq-ovqat texnologiyasi va muhandisligi xalqaro instituti dunyoning turli universitetlari va taʼlim markazlari bilan uchrashuvlar oʻtkazadi. Bunday uchrashuvlardan koʻzlangan maqsad xorijiy oliy oʻquv yurtlari bilan shartnomalar tuzish, bilim almashish va talabalar almashinuvi boʻyicha kelishuvlarga erishishdan iboratdir<ref>{{Veb manbasi |url=https://iifte.uz |sarlavha=Insitut sayti}}</ref>. # [[Osh texnologiya universiteti]] # [[Qozoq oziq-ovqat sanoati va uni qayta ishlash tadqiqot instituti]] # [[Qozoq milliy agrar tadqiqot universiteti]] # [[Shensi fan va texnologiya universiteti]] # [[Pekin texnologiya instituti]] == Bakalavriat yoʻnalishlari == '''2024-2025 yillarda''' * Oziq-ovqat texnologiyasi * Metrologiya, standartlashtirish va mahsulot menejmenti * Iqtisodiyot:Oziq-ovqat va resurslar iqtisodiyoti * Aholi va turistlarning ovqatlanishini tashkil etish servisi * Biotexnologiya * Biznesni boshqarish * Ekologiya va atrof-muhit muhofazasi * [[Iqtisodiyot (fan)|Iqtisodiyot]] * [[Logistika]] * Mehnat muhofazasi va texnika xavfsizligi * Menejment * Metrologiya va standartlashtirish * Oʻsimliklar himoyasi va karantini * Oziq-ovqat texnologiyasi * Qishloq xoʻjalik mahsulotlarini saqlash va qayta ishlash texnologiyasi * Turizm va mehmondoʻstlik == Magistratura yoʻnalishlari == # Oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish va qayta ishlash texnologiyasi # Kimyo texnologiyasi # Biotexnologiya # Metrologiya va standartlashtirish # Oziq-ovqat texnologiyasi # Oziq-ovqat xavfsizligi # Qishloq xoʻjalik mahsulotlarini saqlash va qayta ishlash texnologiyasi # Biznesni boshqarish (Master of Business Administration, MBA) # Biznesni boshqarish # Iqtisodiyot # Logistika # Menejment # Turizm va mehmondoʻstlik == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Oʻzbekistondagi institutlar]] [[Turkum:Fargʻonadagi oliy taʼlim muassasalar]] dqwrtxl75ibnhyd1u6eg3dvi4o9qeq9 0 1058329 6274034 4153658 2026-09-20T16:22:02Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274034 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | nomi = Montsinery-Tonnegrande | mavqe = Kommuna |tasvir = Mairiemontsinery.JPG | mamlakat = Fransiya | mintaqa turi = Fransiya Kommunasi | mintaqa = French Guiana | jadvalda mintaqa = French Guiana | tuman turi = Fransiya departamentlari | tuman = French Guiana | jadvalda tuman = French Guiana | jamoat turi =Fransiya tumanlari Arrondissement | jamoat = Cayenne | jadvalda jamoat = Cayenne | qaram = | gerb = Blason ville fr Montsinéry-Tonnegrande (Guyane).svg | bayroq = | lat_dir = N | lat_deg = 49 | lat_min = 43 | lat_sec = 0 | lon_dir = E | lon_deg = 3 | lon_min = 57 | lon_sec = 0 | CoordAddon = | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = 300 | mamlakat xaritasi = montsinery.PNG | rahbar turi = Hokim | rahbar = Patrick Lecante<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|publisher=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=4 May 2022|language=fr}}</ref> | maydon = 634 | balandlik turi = Daryo sathidagi balandligi | AP markazi balandligi = 0-112 | aholi = 3295 | sanalgan yil = 2021 | zichlik =5.2 | vaqt mintaqasi = −3 | DST = bor | pochta indeksi = 97356 | identifikator turi = INSEE {{!}} INSEE kodi | raqamli identifikator = 97313 }} '''Montsinéry-Tonnegrande''' ({{IPA-fr|mɔ̃sineʁi tɔneɡʁɑ̃d}}; odatda noaniq ravishda yozilgan '''Montsinéry-Tonnégrande'''; {{lang-gcr|label=[[French Guianese Creole]]|Mousinéri-Tonnégrann}}) [[Fransuz Guianasi]]ning bir [[kommuna]]si, [[Fransuz Guianasi]]ning [[tashqi mintaqasi]] va [[Fransuz Guianasi|Fransuz Guianasi]]ning [[tuman]]i boʻlgan, [[Janubiy Amerika]]da joylashgan <ref name="amanites">{{cite web|url=http://www.internationalsteam.co.uk/trains/frenchguiana02.htm|title=Prison Railways in French Guiana, 2014 |website=International Steam|access-date=2 July 2020}}</ref>. Montsinéry-Tonnegrande [[Kayenna]]ning janub-gʻarbisida joylashgan. Bu joyda [[botanik bog']], va turli turli yurish yoʻllari bor. [[Annamitlar qamchisi]], [[Indokitoylik]] qamchilari uchun internat qamchi, shahardan 38&nbsp;kilometr uzoqda joylashgan, va temiryoʻl bilan bogʻlangan. <ref name="start">{{cite web|url=https://www.jumbocar-guyane.com/visiter-la-guyane/tourisme/les-vestiges-du-bagne-des-annamites|title=Visitez les vestiges du Bagne des Annamites|website=Jumbo Car|access-date=25 March 2021|language=fr|arxivsana=2021-08-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210805233528/https://www.jumbocar-guyane.com/visiter-la-guyane/tourisme/les-vestiges-du-bagne-des-annamites}}</ref><ref name="end">{{cite magazine|last1=Donet-Vincent|first1=Danielle|year=2001|url=https://www.persee.fr/doc/outre_1631-0438_2001_num_88_330_3849|title=Les "bagnes" des Indochinois en Guyane (1931-1963)|website=Persée|language=fr|series=Outre-Mers. Revue d'histoire|page=220}}</ref> Qamchi 1931 va 1944 yılları orasida faol edi. Kommuna avvalgi Tonnegrande-Montsinéry deb nomlangan edi, lekin 27-Mart 1969-yilda rasmiy ravishda Montsinéry-Tonnegrande deb oʻzgardi. == Manbalar == {{manbalar}} {{French Guiana kommunalari|state=expanded}} {{tashqi havolalar}} [[Turkum:French Guiana kommunalari]] 1j9we01lefhdfoouax8il73dd0pofdk 0 1073897 6273989 4172403 2026-09-20T14:08:16Z Sherzod11W 273619 6273989 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|39|2|56.8|N|77|26|17.2|W|display=title}} '''Cordoba universiteti''' tugatilgan [[islom]] [[Universitet|universiteti]] boʻlib, ilgari [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShning]] [[Virginiya|Virjiniya]] shtatidagi Ashburnshahrida joylashgan. Universitet '''islom va ijtimoiy fanlar oliy maktabi''' (GSISS) va '''Cordoba professional tadqiqotlar maktabidan''' iborat. GSISS [[AQSH mudofaa vazirligi|Qoʻshma Shtatlar Mudofaa vazirligining]] musulmon harbiy ruhoniylarini tayyorlash dasturining bir qismi boʻlib, Amerika Qoʻshma Shtatlari dengiz piyodalari korpusining birinchi musulmonlar jamoasini tashkillashtirgan<ref>{{Veb manbasi |muallif=Kurata, Phillip |sarlavha=Bangladeshi American Is First Muslim Chaplain in Marine Corps |url=http://www.america.gov/st/diversity-english/2008/February/20080204123903cpataruk0.6934015.html |sana=4 February 2008 |qaralgan sana=26 January 2010 |nashriyot=America.gov |arxivurl=https://web.archive.org/web/20100209053719/http://www.america.gov/st/diversity-english/2008/February/20080204123903cpataruk0.6934015.html |arxivsana=2010-02-09}}</ref>. GSISS Vashington diniy konsorsiumining shoʻba aʼzosidir. == Yana qarang == * [[Islom taʼlim muassasalari roʻyxati]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://www.nytimes.com/2003/10/12/nyregion/at-a-hartford-seminary-a-military-matter.html ''Hartford seminariyasida, harbiy masala,'' Tim Taunsend, The New York Times, 12 oktyabr, 2003 yil] * [https://web.archive.org/web/20091212215411/http://www.cordobauniversity.org/ Kordoba universiteti]. {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:AQShdagi islomiy universitet va kollejlar]] ciw5h2qkfrv22bdbp73vk86gopckd5r 6273990 6273989 2026-09-20T14:08:22Z Sherzod11W 273619 6273990 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|39|2|56.8|N|77|26|17.2|W|display=title}} '''Cordoba universiteti''' tugatilgan [[islom]] [[Universitet|universiteti]] boʻlib, ilgari [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShning]] [[Virginiya|Virjiniya]] shtatidagi Ashburnshahrida joylashgan. Universitet '''islom va ijtimoiy fanlar oliy maktabi''' (GSISS) va '''Cordoba professional tadqiqotlar maktabidan''' iborat. GSISS [[AQSH mudofaa vazirligi|Qoʻshma Shtatlar Mudofaa vazirligining]] musulmon harbiy ruhoniylarini tayyorlash dasturining bir qismi boʻlib, Amerika Qoʻshma Shtatlari dengiz piyodalari korpusining birinchi musulmonlar jamoasini tashkillashtirgan<ref>{{Veb manbasi |muallif=Kurata, Phillip |sarlavha=Bangladeshi American Is First Muslim Chaplain in Marine Corps |url=http://www.america.gov/st/diversity-english/2008/February/20080204123903cpataruk0.6934015.html |sana=4 February 2008 |qaralgan sana=26 January 2010 |nashriyot=America.gov |arxivurl=https://web.archive.org/web/20100209053719/http://www.america.gov/st/diversity-english/2008/February/20080204123903cpataruk0.6934015.html |arxivsana=2010-02-09}}</ref>. GSISS Vashington diniy konsorsiumining shoʻba aʼzosidir. == Yana qarang == * [[Islom taʼlim muassasalari roʻyxati]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://www.nytimes.com/2003/10/12/nyregion/at-a-hartford-seminary-a-military-matter.html ''Hartford seminariyasida, harbiy masala,'' Tim Taunsend, The New York Times, 12 oktyabr, 2003 yil] * [https://web.archive.org/web/20091212215411/http://www.cordobauniversity.org/ Kordoba universiteti]. {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:AQShdagi islomiy universitet va kollejlar]] 2it38mgfzpk7f5vv8uag3apjwvg8n35 2 1082947 6274063 6273605 2026-09-20T18:03:37Z Nataev 3628 /* Ruscha */ 6274063 wikitext text/x-wiki == Konsertlar == {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Sana !Ijrochi !Shahar ! !Tasvir |- |28.09.2019 |[[Bolalar (guruh)|Bolalar]] |[[Toshkent]] |[https://www.setlist.fm/setlist/bolalar/2019/humo-arena-tashkent-uzbekistan-7b71a6d0.html Setlist] |[[Fayl:Bolalar Show 2019.jpg|frameless]] |- |20.10.2019 |[[Shahzoda]] |[[Bishkek]] |[https://www.setlist.fm/setlist/shahzoda/2019/kozhomkul-sports-palace-bishkek-kyrgyzstan-3b71a01c.html Setlist] |[[Fayl:Shahzoda in Bishkek.jpg|frameless]] |- |12.11.2024 |[[Paul McCartney]] |[[Mexiko shahri|Mexiko]] |[https://www.setlist.fm/setlist/paul-mccartney/2024/estadio-gnp-seguros-mexico-city-mexico-5b57e790.html Setlist] |[[Fayl:Paul McCartney, Estadio GNP Seguros, 12 November 2024.jpg|frameless]] |- |20.09.2025 |[[Ringo Starr & His All-Starr Band]] |[[Las Vegas]] |[https://www.setlist.fm/setlist/ringo-starr-and-his-all-starr-band/2025/the-venetian-theatre-las-vegas-nv-135b7da5.html Setlist] |[[Fayl:Ringo Starr & His All-Starr Band performing at the Venetian Theatre in Las Vegas.jpg|frameless]] |- |25.08.2026 |[[Bryan Adams]] |[[Kingston (Ontario)|Kingston]] |[https://www.setlist.fm/setlist/bryan-adams/2026/slush-puppie-place-kingston-on-canada-5b4827dc.html Setlist] |[[Fayl:Bryan Adams (Slush Puppie Place) 1.jpg|frameless]] |} == Qoʻshiqlar == === I === ==== Fransuzcha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- | rowspan="2" |Alizée |J'en ai marre ! |[[:d:Q2633281]] |- |Moi... Lolita |[[:d:Q26402]] |- |Calogero et Passi |Face à la mer |[[:d:Q5428447]] |- | rowspan="3" |In-Grid |In-tango |[[:d:Q16847961]] |- |Mama mia |[[:d:Q6745310]] |- |Tu es foutu |[[:d:Q4000062]] |- | rowspan="7" |Joe Dassin |Et si tu n'existais pas |[[:d:Q16635108]] |- |L'Été indien |[[:d:Q11752235]] |- |Les Champs-Élysées |[[:d:Q15633197]] |- |Ma musique | |- |Noisette et Cassidy | |- |Salut |[[:d:Q28468403]] |- |Siffler sur la colline |[[:d:Q4006043]] |- |Enigma |Mea Culpa |[[:d:Q2494920]] |- |Mylène Farmer |L'amour n'est rien... |[[:d:Q1617359]] |- | rowspan="4" |Patricia Kaas |Ma liberté contre la tienne | |- |Mademoiselle chante le blues |[[:d:Q4043580]] |- |Rien ne s'arrête | |- |Une fille de l'Est |[[:d:Q132043338]] |} ==== Inglizcha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |Abba |Mamma Mia | |- |Ace of Base |Always Have, Always Will | |- |Anastacia |Sick and Tired | |- |ATB |Here with Me | |- | rowspan="2" |Atomic Kitten |It's OK | |- |The Tide Is High | |- |Avril Lavigne |My Happy Ending | |- | rowspan="5" |Backstreet Boys |As Long as You Love Me | |- |I Need You Tonight | |- |[[Quit Playing Games (with My Heart)]] | |- |Shape of My Heart | |- |Show Me the Meaning of Being Lonely | |- | rowspan="14" |Beatles, The |[[Come Together]] | |- |From Me to You | |- |I'll Get You | |- |I Want to Hold Your Hand | |- |I Want You (She's So Heavy) | |- |[[Let It Be]]* | |- |Love Me Do | |- |Maxwell's Silver Hammer | |- |Octopus's Garden | |- |Oh! Darling | |- |She Loves You | |- |[[Something]] | |- |Thank You Girl | |- |[[Yesterday]]† | |- |Benassi Bros. (feat. Dhany) |Hit My Heart | |- |Blue |One Love | |- |Blue Ice |<s>Keep Me Hanging On (DJ Aligator vs. CS-Jay remix)</s> | |- | rowspan="11" |Bomfunk MC's |Back to Back | |- |B-Boys & Fly Girls | |- |(Crack It) Something Going On | |- |[[Freestyler]] | |- |Live Your Life | |- |Put Ya Hands Up | |- |Rock, Rocking Tha Spot | |- |Rocking, Just To Make Ya Move | |- |Steady Rockin' | |- |Super Electric | |- |We R Atomic | |- | rowspan="8" |Bosson |I Believe | |- |I Don't Wanna Say Goodbye | |- |One in a Million | |- |Over the Mountains | |- |Stay | |- |This Is Our Life | |- |We Live | |- |You Opened My Eyes | |- | rowspan="12" |Bryan Adams |All I Want is You | |- |Back to You | |- |The Best of Me | |- |Cuts Like a Knife | |- |Cloud Number Nine | |- |Do I Have to Say The Words? | |- |(Everything I Do) I Do It for You | |- |Here I Am | |- |Inside Out | |- |The Only Thing That Looks Good on Me Is You | |- |Please Forgive Me | |- |[[Summer of '69]] | |- | rowspan="3" |Céline Dion |A New Day Has Come | |- |I'm Alive | |- |[[My Heart Will Go On]] | |- |Christina Milian |When You Look at Me | |- |Contrours, The |[[Do You Love Me]] | |- | rowspan="3" |Craig David |7 Days | |- |Rendezvous | |- |[[Walking Away]] | |- |Craig David (feat. Sting) |Rise & Fall | |- |Dado |Leyla | |- |Darren Hayes |[[Insatiable]] | |- |David Usher |[[Black Black Heart]] | |- |Depeche Mode |[[Freelove]] | |- |DJ Rad |<s>Round and Round</s> | |- |Dido |My Lover's Gone | |- |Dima Bilan |Never Let You Go | |- | rowspan="6" |DJ Aligator |Bounce 2 This | |- |Interlude - Human Beatbox | |- |Protect Your Ears | |- |Screw You | |- |Welcome to Future | |- |The Whistle Song | |- |Eagles |[[Hotel California]] | |- |Eminem |Cleanin' Out My Closet | |- | rowspan="3" |Enigma |Back to the Rivers of Belief: Way to Eternity / Hallelujah / The Rivers of Belief | |- |Callas Went Away | |- |Principles of Lust: Sadeness / Find Love / Sadeness (Reprise) | |- |Enrique Iglesias |Love to See You Cry | |- |Enrique Iglesias (feat. Alsou) |You're My #1 | |- |Eric Prydz |Call On Me | |- |Espuma |Planet X | |- |Europe |[[The Final Countdown]] | |- |Five and Queen |[[We Will Rock You]] | |- |F. R. David |Words | |- | rowspan="2" |Genesis |I Can't Dance | |- |[[No Son of Mine]] | |- |Global Deejays |The Sound of San Francisco | |- |Karma |Every Time You Leave | |- | rowspan="4" |Linkin Park |[[In the End]] | |- |[[Numb]] | |- |[[Papercut]] | |- |Somewhere I Belong | |- |Lordi |Hard Rock Hallelujah | |- |Mariah Carey |My All | |- | rowspan="2" |Melanie C |Never Be the Same Again | |- |I Turn To You | |- |Michael Bublé |Sway | |- | rowspan="8" |Michael Jackson |Black or White | |- |[[Come Together]] | |- |[[Give In to Me]] | |- |Heal the World | |- |Jam | |- |[[They Don't Care About Us]] | |- |Will You Be There | |- |[[You Are Not Alone]] | |- |Moby |Great Escape | |- | rowspan="11" |Modern Talking |Anything Is Possible | |- |Atlantis Is Calling (New Version) | |- |[[Brother Louie]] (New Version) | |- |Cheri, Cheri Lady (New Version) | |- |Geronimo's Cadillac | |- |In 100 Years... | |- |Jet Airliner | |- |No Face, No Name, No Number | |- |We Take the Chance | |- |You Can Win If You Want (New Version) | |- |[[You're My Heart, You're My Soul]] (New Version) | |- | rowspan="2" |Nirvana |[[Come as You Are]] | |- |[[Smells Like Teen Spirit]] | |- |Patricia Kaas |If You Go Away | |- | rowspan="2" |Rage Against the Machine |Calm Like a Bomb | |- |Wake Up | |- |Rasmus, The |[[In the Shadows]] | |- |Reamonn |[[Supergirl]] | |- |Red Hot Chili Peppers |[[Californication]] | |- |Richard Marx |Hazard | |- |Rob Zombie |Dragula | |- |Robbie Williams and Nicole Kidman |Somethin' Stupid | |- |Rod Stewart |[[Sailing]] | |- |Sandra |Johnny Wanna Live | |- |Safri Duo |All the People in the World | |- |Sarah Connor |From Sarah with Love | |- |Sarah Connor (feat. Natural) |[[Just One Last Dance]] | |- | rowspan="2" |Scooter |How Much Is the Fish? | |- |The Logical Song | |- |Scorpions |[[Wind of Change]] | |- | rowspan="2" |Shakira |Underneath Your Clothes | |- |Whenever, Wherever | |- |Sheryl Crow |Soak Up the Sun | |- |Smash!!! |<s>Talk to Me</s> | |- |Space Brothers, The |Legacy (Show Me Love) | |- |Sting |[[Shape of My Heart]] | |- |Sting (feat. Cheb Mami) |[[Desert Rose]] | |- |Survivor |[[Eye of the Tiger]] | |- |Tomas N'evergreen |Since You've Been Gone | |- |Toni Braxton |[[Un-Break My Heart]] | |- |Uniting Nations |Out of Touch | |- |Usher (feat. Lil Jon and Ludacris) |Yeah! | |- |Usual Suspects, The |Share Lovers | |- | rowspan="3" |Westlife |I Lay My Love on You | |- |[[My Love]] | |- |Soledad | |- |Whitney Houston |I Will Always Love You | |- |50 Cent |In da Club | |} ==== Ruscha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |Aleksandr Barikin |[[Buket]] | |- | rowspan="6" |Alsu |Bosikom | |- |Vesna | |- |Vsyo ravno | |- |Inogda | |- |Posledniy zvonok | |- |Zimniy son | |- |Anastasiya Stotskaya |Veni-reki | |- | rowspan="6" |Andrey Gubin |[[Bud so mnoy]] | |- |<s>Listopad</s> | |- |Milaya moya daleko | |- |Ptitsa | |- |[[Ubegayet leto]] | |- |Zima-xoloda | |- | rowspan="2" |Bi-2 |Neveroyatnaya istoriya | |- |[[Polkovniku nikto ne pishet]] | |- |Bratya Grim |[[Resnitsi]] | |- | rowspan="2" |DDT |[[Chto takoye osen]] | |- |Eto vsyo... | |- |Django |Bila ne bila | |- |Dima Bilan |Ti doljna dyadom bit | |- | rowspan="2" |Diskoteka Avariya |[[Yesli xochesh ostatsya]] | |- |[[Nebo]] | |- |FPS |Krasnaya zemlya | |- | rowspan="9" |Hi-Fi |Besprizornik | |- |Chyorniy voron | |- |Glupiye lyudi | |- |Za mnoy | |- |Ne dano | |- |Pochtoviy poyezd | |- |Sedmoy lepestok | |- |Srednyaya shkola №7 (A mi lyubili) | |- |Ya krichu | |- |Igor Sklyar |Komarovo | |- | rowspan="9" |Ivanushki International |Begi | |- |Biletik v kino | |- |[[Buket sireni]] | |- |Revi | |- |Rijaya | |- |[[Severnaya zvezda]] | |- |[[Topoliniy pux]] | |- |Tuchi | |- |[[Zolotiye oblaka]] | |- |Irakli |London-Parij | |- |Katya Lel |Doletay | |- | rowspan="6" |Kino |Alyumiyeviye ogursi | |- |[[Dalshe deystvovat budem mi]] | |- |[[Spokoynaya noch]] | |- |Zakroy za mnoy dver, ya uxoju | |- |[[Vosmiklassnitsa]] | |- |[[Xochu peremen!]] | |- | rowspan="12" |Korni |[[A mne bi golubem]] | |- |[[Plakala beryoza]] | |- |Pro tebya | |- |S novim godom, lyudi | |- |Snova v shkolu | |- |[[Ti uznayesh yeyo|Tu uznayesh yeyo]] | |- |Vika / [[S dnyom rojdeniya, Vika]] | |- |[[Xochesh, ya tebe spoyu]] | |- |[[Ya teryayu korni]] | |- |Yey vezyot | |- |Zakrit glaza | |- |[[25 etaj|25-y etaj]] | |- |Laskoviy May |[[Beliye rozi]] | |- |Mixail Boyarskiy |[[Zelenoglazoye taksi]] | |- |Mnogotochiye |[[V jizni tak bivayet]] | |- | rowspan="3" |Mr. Credo |<s>Chudnaya dolina</s> | |- |<s>[[Medlyak]]</s> | |- |Plachet Aziya | |- | rowspan="2" |Murat Nasirov |Malchik xochet v Tambov | |- |[[Ya — eto ti]] | |- |Natali |Veter s morya dul | |- |Nogu Svelo! |Idyom na Vostok! | |- |Otpetiye moshenniki |Devushki bivayut razniye | |- | rowspan="14" |Ruki vverx! |18 mne uje | |- |Alyoshka | |- |Ay-yay-yay | |- |Bayu-bay | |- |Dobroy, nejnoy, laskovoy | |- |Dumala | |- |Kroshka moya | |- |Malenkiye devochki | |- |Ne boysya, ya s toboy! | |- |On tebya tseluyet | |- |Sdelat tebya vzrosloy | |- |Seryoja | |- |Tak tebe i nado | |- |Zdravstvuy, eto ya | |- |Smash!! |<s>Molitva</s> | |- |Smisloviye gallyutsinatsii |Zachem toptat moyu lyubov | |- | rowspan="2" |Splin |[[Moyo serdse|Moyo serdtse]] | |- |[[Vixoda net]] | |- | rowspan="2" |t.A.T.u. |Nas ne dogonyat | |- |Ya soshla s uma | |- |Yerlan Kokeyev |[[Tanets pod dojdyom]] | |- | rowspan="2" |Yuliya Savicheva |Visoko | |- |Yesli v serdtse jivyot lybov | |- |Yuriy Shatunov |[[Ne boysya]] | |- | rowspan="7" |Zemfira |Beskonechnost | |- |[[Nebomoreoblaka]] | |- |P.M.M.L. | |- |Progulka | |- |Samolyot | |- |Trafik | |- |[[Xochesh?]] | |- |Zemlyane |[[Trava u doma]] | |- | rowspan="2" |Zveri |[[Dojdi-pistoleti]] | |- |[[Napitki pokrepche|Napitki po krepche]] | |- | rowspan="5" |Chay vdvoyem |A ti vsyo jdyosh | |- |On ne razlyubit | |- |Den rojdeniya | |- |Jelannaya | |- |[[Laskovaya moya]] | |} ==== Turkcha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |Ali Güven |Yolcu | |- |Bengü |Yalvaramam | |- |Candan Erçetin |Yalan | |- |Çelik |Nazına Ölüyorum | |- |Davut Güloğlu |Katula Katula | |- |Doğuş |Uyan | |- |Ebru Gündeş |Sırnaşık Sevgili | |- |Emrah |Narin Yarim | |- |Hakan Peker |Salına Salına | |- |Hülya Avşar |Yürü Ya Kulum | |- |Emre Altuğ |Bu Kadar Mı | |- |Gülşen |Of Of | |- |Metin Şentürk |Bana Göre | |- |Mustafa Sandal |Araba | |- |Murat Kekilli |Bu Akşam Ölürüm | |- |Nilüfer |Tam Bana Göresin | |- |Sezen Aksu |Rakkas | |- |Sinan Özen |Olmadı Olmuyor | |- | rowspan="4" |Tarkan |Dudu | |- |Kır Zincirlerini (Bu Gece) | |- |Kuzu Kuzu | |- |Şımarık | |- |Zeynep Dizdar |Zehir Gibi | |} ==== Oʻzbekcha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |Abdulaziz Karim va Sevara Nazarxon |Yagonam oʻzing | |- | rowspan="2" |Bojalar |[[Anhor (qoʻshiq)]] | |- |[[Jiyda (qoʻshiq)|Jiyda]] | |- | rowspan="27" |Bolalar/Tohir Sodiqov |Anori dona | |- |Aqldan ozgan | |- |Baxtli boʻl | |- |[[Bilaman, bu – hayot]] / Bilaman, bu hayot / Bu hayot | |- |[[Bolalar (qoʻshiq)|Bolalar]] | |- |[[Boʻldi xato]] | |- |[[Esingdami seni?]] | |- |[[Eski shahar (qoʻshiq)|Eski shahar]] | |- |Gulim | |- |Hayot shunday / Koʻz yosh / Men emas, sen emas / Sen emas, men emas | |- |[[Kerak emas shahlo koʻzlaring]] | |- |Kim oʻzini yosh desa | |- |Koʻzing ma’yus / Koʻzlaring ma’yus | |- |Nega sen ket deding | |- |[[Nega unday qilding sen?]] | |- |[[Oyijon (qoʻshiq)|Oyijon]] | |- |[[Sen ketgan kundan]] | |- |<s>Sen meni jonim</s> | |- |Sen uchun | |- |<s>[[Senga bogʻlangan qalbim]]</s> | |- |Sevaman, jonim / Sevma | |- |<s>[[Sogʻindim, ishon]]</s> | |- |Soʻnggi oqshom | |- |[[Unutganim yoʻq]] | |- |[[Xayolim senda]] | |- |Yoshligimda | |- |Yoʻqoldi ishonch | |- |Dado |Benom | |- |DJ Piligrim |Koʻk choy | |- | rowspan="2" |Fazo |Olam, salom | |- |Parvona | |- |Joʻrabek |[[Orzu (Joʻrabek qoʻshigʻi)|Orzu]] | |- | rowspan="7" |Lola |Hayot / O, hayot | |- |[[Muhabbatim]] | |- |[[Orzu (Lola qoʻshigʻi)|Orzu]] | |- |Sehrgar | |- |Sevgilim | |- |Tugʻilgan kun | |- |Xayr, opajonim | |- |Lola va Bolalar/Tohir Sodiqov |[[Undan nimam kam?|Undan nimam kam]]? | |- |Otabek Madrahimov |Lola | |- | rowspan="2" |Ohunjon Madaliyev |Dardim sigʻmas dunyoga / Kim doʻst | |- |[[Seni bugun koʻrmasam boʻlmas]] | |- |Radius 21 |<s>Endi ozodman</s> | |- | rowspan="2" |Ravshan Sobirov |<s>[[Kel, jonim]]</s> | |- |<s>[[Sen yigʻlama]]</s> | |- |Ravshan Sobirov va Setora |[[Xayr, maktabim|Xayr, maktabim!]] | |- |Rayhon |Baxtli boʻlaman | |- |Sahar |Omadsiz kun | |- | rowspan="4" |Setora |Bilaman | |- |Borsan | |- |Kechir, sevgi | |- |Vafodoring | |- | rowspan="2" |Sherali Joʻrayev |[[Birinchi muhabbatim]] | |- |[[Karvon (qoʻshiq)|Karvon]] | |- | rowspan="2" |Shahzoda |Hayot ayt | |- |Nega | |- |Shahzoda va Shohrux |Qayt | |- |Shahrizoda |<s>[[Ey, sinfdosh]]</s> | |- |Shohruxxon |Yarim baxt | |- |Zero |<s>Ayt</s> | |} ==== Xorijiy ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |Al Bano & Romina Power |Felicità | |- |Dado |Dado-nado | |- |Highland |Veni Vedi Vici | |- |Juno Reactor vs. Don Davis |Navras | |- |Nelly Furtado |Força | |- | rowspan="2" |O-Zone |De ce plang chitarele | |- |Dragostea Din Tei | |- |Ricchi e Poveri |Mamma Maria | |- |Sash! |Adelante | |- |Tiziano Ferro |Xdono | |- |Toto Cutugno |L'Italiano | |} ==== Instrumental ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- | Barcode Brothers |Dooh Dooh | |- |Enigma |Knocking on Forbidden Doors | |- |Juno Reactor & Don Davis |Burly Brawl | |- | rowspan="3" |Rob Dougan |Chateau | |- |Clubbed to Death | |- |Furious Angels | |- |Safri Duo |Played-a-Live | |} === II === ==== Fransuzcha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |Enigma |Smell of Desire | |- |Grégoire |Rue des étoiles | |- |Kate Ryan |Voyage Voyage | |- |K.Maro |Femme Like U | |- | rowspan="2" |Mylène Farmer |Appelle mon numéro | |- |Fuck Them All | |} ==== Inglizcha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |Ace of Base |[[Beautiful Life]] | |- |Akon |Right Now | |- |Akon (feat. Eminem) |Smack That | |- | rowspan="4" |ATB |Ecstasy | |- |I Can't Stand | |- |Marrakech | |- |9 PM (Till I Come) | |- |Avril Lavigne |[[Sk8er Boi]] | |- | rowspan="10" |Backstreet Boys |Crawling Back to You | |- |Don't Wanna Lose You Now | |- |Don't Want You Back | |- |Everybody (Backstreet's Back) | |- |How Did I Fall in Love With You | |- |Incomplete | |- |Inconsolable | |- |I Still... | |- |I Want It That Way | |- |Just Want You to Know | |- |Beatfreakz |Somebody's Watching Me | |- | rowspan="79" |Beatles, The |[[Across the Universe]] | |- |Act Naturally | |- |All My Loving | |- |[[All You Need Is Love]] | |- |And I Love Her | |- |Back in the U.S.S.R. | |- |Because | |- |Being for the Benefit of Mr. Kite! | |- |Blackbird | |- |Boys | |- |Can't Buy Me Love | |- |Carry That Weight | |- |[[A Day in the Life]] | |- |Dizzy, Miss Lizzy | |- |Do You Want to Know a Secret | |- |Don't Let Me Down | |- |Drive My Car | |- |Eight Days a Week | |- |[[Eleanor Rigby]] | |- |The End | |- |The Fool on the Hill | |- |For No One | |- |[[Get Back]] | |- |Getting Better | |- |Girl | |- |Golden Slumbers | |- |Got to Get You into My Life | |- |Happiness Is a Warm Gun | |- |A Hard Day's Night | |- |[[Hello, Goodbye]] | |- |[[Help!]] | |- |Helter Skelter | |- |Here Comes the Sun | |- |[[Hey Jude]] | |- |Honey Don't | |- |I am the Walrus | |- |I Call Your Name | |- |I Feel Fine | |- |I Me Mine | |- |If I Fell | |- |I Saw Her Standing There | |- |I Wanna Be Your Man | |- |It Won't Be Long | |- |I've Got a Feeling | |- |[[I've Just Seen a Face]] | |- |Lady Madonna | |- |[[The Long and Winding Road]] | |- |Lucy in the Sky with Diamonds | |- |Magical Mystery Tour | |- |Mean Mr. Mustard | |- |Michelle | |- |Misery | |- |Nowhere Man | |- |Ob-La-Di, Ob-La-Da | |- |Old Brown Shoe | |- |Paperback Writer | |- |[[Penny Lane]] | |- |Please Mr. Postman | |- |Please Please Me | |- |Rain | |- |Revolution | |- |Rock and Roll Music | |- |She's a Woman | |- |Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band | |- |[[Strawberry Fields Forever]] | |- |This Boy | |- |Ticket to Ride | |- |Tomorrow Never Knows | |- |Twist and Shout | |- |Two of Us | |- |We Can Work It Out | |- |What Goes On | |- |When I'm Sixty-Four | |- |[[While My Guitar Gently Weeps]] | |- |With a Little Help from My Friends | |- |[[Yellow Submarine]] | |- |You Never Give Me Your Money | |- |You're Going to Lose That Girl | |- |Your Mother Should Know | |- |Beloved, The |Sweet Harmony | |- |Black |Wonderful Life | |- |Black Attack |Heartless | |- |Blue |Curtain Falls | |- |Bob Sinclar (feat. Gary Pine) |Love Generation | |- |Bob Sinclar (feat. Steve Edwards) |[[World, Hold On (Children of the Sky)]] | |- | rowspan="2" |Bon Jovi |Have a Nice Day | |- |[[It's My Life]] | |- | rowspan="2" |Bomfunk MC's |<s>Hypnotic</s> | |- |<s>Turn It Up</s> | |- | rowspan="5" |Bosson |Beautiful | |- |I Need Love | |- |Say You Will | |- |<s>Summer with You</s> | |- |<s>You</s> | |- | rowspan="40" |Bryan Adams |Before the Night is Over | |- |Brothers Under the Sun | |- |Can't Stop This Thing We Started | |- |C'mon C'mon C'mon | |- |Depend on Me | |- |Don't Drop That Bomb on Me | |- |Have You Ever Really Loved a Woman? | |- |Hearts on Fire | |- |Heat of the Night | |- |Heaven | |- |I Thought I'd Seen Everything | |- |(I Wanna Be) Your Underwear | |- |I Will Always Return | |- |I'll Always Be Right There | |- |I'm Ready | |- |It Ain't a Party - If You Can't Come 'Round | |- |It's Only Love | |- |Kids Wanna Rock | |- |Let's Make a Night To Remember | |- |Lonely Nights | |- |Not Guilty | |- |On a Day Like Today | |- |One Night Love Affair | |- |Remember | |- |Run to You | |- |She's Got a Way | |- |Somebody | |- |Sound the Bugle | |- |Straight from the Heart | |- |There Will Never Be Another Tonight | |- |This is Where I Belong | |- |This Time | |- |Thought I'd Died and Gone to Heaven | |- |Tonight | |- |Wait and See | |- |Wasting Time | |- |Way of the World | |- |We're Gonna Win | |- |You're Still Beautiful to Me | |- |18 til I Die | |- |Bryan Adams (feat. Melanie C) |When You're Gone | |- |Bryan Adams, Rod Stewart, and Sting |All for Love | |- |BWO |Sunshine in the Rain | |- |Carpenters, The |Yesterday Once More | |- | rowspan="2" |Cascada |Everytime We Touc | |- |Just Like a Pill | |- |Cat Stevens |[[Father and Son]] | |- |Chris de Burgh |Lady in Red | |- | rowspan="5" |Coldplay |Clocks | |- |Don't Panic | |- |Fix You | |- |The Scientist | |- |Yellow | |- |Craig David |Insomnia | |- |Cranberries, The |[[Zombie]] | |- |Dave Matthews Band |When the World Ends (Oakenfold Remix) | |- | rowspan="5" |Dido |Don't Think of Me | |- |Here with Me | |- |Honestly OK | |- |Thank You | |- |White Flag | |- |Emilia |Big Big World | |- | rowspan="3" |Eminem |Lose Yourself | |- |Mockingbird | |- |Without Me | |- | rowspan="11" |Enigma |Age of Loneliness (Carly's Song) | |- |Beyond the Invisible | |- |Gravity of Love | |- |I Love You ... I'll Kill You | |- |Prism of Life | |- |Return to Innocence | |- |Silence Must Be Heard | |- |T.N.T. for the Brain | |- |The Roundabout | |- |The Same Parents | |- |Why!.. | |- | rowspan="17" |Enrique Iglesias |Addicted | |- |Be with You | |- |Do You Know? (The Ping Pong Song) | |- |Don't You Forget About Me | |- |Escape | |- |Hero | |- |I Will Survive | |- |If the World Crashes Down | |- |Love 4 Fun | |- |Maybe | |- |Not in Love | |- |Ring My Bells | |- |Rhythm Divine | |- |She Be the One | |- |Somebody's Me | |- |Stay Here Tonight | |- |Tired of Being Sorry | |- |Enrique Iglesias (feat. Lil Wayne) |Push | |- |Enrique Iglesias (feat. Whitney Houston) |Could I Have This Kiss Forever | |- |Eurythmics |[[Here Comes the Rain Again]] | |- | rowspan="9" |Evanescence |[[Bring Me to Life]] | |- |Call Me When You're Sober | |- |Good Enough | |- |Going Under | |- |Haunted | |- |Hello | |- |Lithium | |- |My Immortal | |- |Tourniquet | |- |Fort Minor |Where'd You Go | |- |Gareth Gates |Anyone of Us (Stupid Mistake) | |- |Green Day |Bouleuard of Broken Dreams | |- | rowspan="2" |James Blunt |Goodbye My Lover | |- |You're Beautiful | |- | rowspan="2" |Jason Mraz |[[I'm Yours]] | |- |Life is Wonderful | |- |John Lennon |[[Imagine (John Lennon qoʻshigʻi)|Imagine]] | |- | rowspan="3" |Keane |Everybody's Changing | |- |She Has No Time | |- |[[Somewhere Only We Know]] | |- | rowspan="2" |Killers, The |Human | |- |Somebody Told Me | |- | rowspan="16" |Linkin Park |Bleed It Out | |- |Breaking the Habit | |- |[[Crawling]] | |- |[[Faint]] | |- |From the Inside | |- |Given Up | |- |Hands Held High | |- |In Pieces | |- |Leave Out All the Rest | |- |My December | |- |No More Sorrow | |- |One Step Closer | |- |Shadow of the Day | |- |The Little Things Give You Away | |- |Valentine's Day | |- |[[What I've Done]] | |- |Marc Terenzi |<s>Love to Be Loved By You</s> | |- | rowspan="5" |Marilyn Manson |Disposable Teens | |- |The Fight Song | |- |GodEatGod | |- |[[The Nobodies]] | |- |Rock is Dead | |- |Mattafix |Big City Life | |- |Metallica |No Leaf Clover | |- |Michael Cretu |Your Favorite Toy | |- | rowspan="30" |Michael Jackson |Bad | |- |Beat It | |- |[[Billie Jean]] | |- |Childhood | |- |Dangerous | |- |Dirty Diana | |- |Don't Stop 'Til You Get Enough | |- |[[Earth Song]] | |- |The Girl Is Mine (with Paul McCartney) | |- |Happy (Love Theme from ''Lady Sings the Blues'') | |- |Human Nature | |- |I Just Can't Stop Loving You | |- |In Our Small Way | |- |In the Closet | |- |Leave Me Alone | |- |Liberian Girl | |- |Man in the Mirror | |- |One Day in Your Life | |- |Remember the Time | |- |Rock with You | |- |Rockin' Robin | |- |She's Out of My Life | |- |Smooth Criminal | |- |Speechless | |- |Thriller | |- |Wanna Be Startin' Somethin' | |- |The Way You Make Me Feel | |- |Whatever Happens | |- |Who Is It | |- |You Rock My World | |- |Michael W. Smith |Healing Rain | |- |Mika |Relax, Take It Easy | |- | rowspan="10" |Modern Talking |Do You Wanna | |- |Last Exit to Brooklyn | |- |Ready for the Victory | |- |Should I, Would I, Could I | |- |SMS to My Heart | |- |Superstar | |- |TV Makes the Superstar | |- |Who Will Love You Like I Do | |- |Win the Race | |- |You Are Not Alone | |- |Modjo |Lady (Hear Me Tonight) | |- | rowspan="2" |Nana |Lonely | |- |Remember the Time | |- | rowspan="3" |Natalie Imbruglia |[[Torn]] | |- |Shiver | |- |Wrong Impression | |- |Nelly (feat. Kelly Rowland) |Dilemma | |- | rowspan="2" |Nelly Furtado |All Good Things (Come to an End) | |- |Say It Right | |- |Nirvana |The Man Who Sold the World | |- |No Doubt |Don't Speak | |- | rowspan="2" |The Offspring |[[Why Don't You Get a Job?]] | |- |You're Gonna Go Far, Kid | |- |Paul McCartney |[[This Never Happened Before]] | |- |Paul McCartney (feat. Michael Jackson) |Say Say Say | |- |Phil Collins |Another Day in Paradise | |- |Police, The |[[Every Breath You Take]] | |- |Pussycat Dolls, The |Bottle Pop | |- | rowspan="2" |Queen |[[The Show Must Go On]] | |- |We Are the Champions | |- | rowspan="10" |Rasmus, The |Don't Let Go | |- |F-F-F-Falling | |- |First Day of My Life | |- |Guilty | |- |Immortal | |- |It's Your Night | |- |Justify | |- |Livin' in a World Without You | |- |No Fear | |- |Sail Away | |- |Reamonn |Tonight | |- |R.E.M. |Losing My Religion | |- |Robbie Williams |Supreme | |- | rowspan="2" |Roxette |It Must Have Been Love | |- |Listen to Your Heart | |- | rowspan="4" |Scorpions |Born to Touch Your Feelings | |- |Humanity | |- |Rock You Like A Hurricane | |- |[[Still Loving You]] | |- | rowspan="2" |Skillet |Comatose | |- |Whispers in the Dark | |- |Sunrise Avenue |Fairytale Gone Bad | |- | rowspan="10" |System of a Down |Aerials | |- |[[Chop Suey!]] | |- |Lonely Day | |- |Lost in Hollywood | |- |Old School Hollywood | |- |Question! | |- |Radio/Video | |- |Sad Statue | |- |Science | |- |Toxicity | |- |Tokio Hotel |Monsoon | |- |Zager and Evans |[[In the Year 2525]] | |- |3 Doors Down |Here Without You | |} ==== Ruscha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |BiS |Korabliki | |- |DJ Piligrim |[[Ti menya zabud]] | |- |Drugiye pravila |Leti! Begi! | |- |Gorod 312 |Fonari | |- |Irakli |<s>Ya s toboy</s> | |- |Ivanushki International |[[Poslednyaya elektrichka]] | |- | rowspan="18" |Kino |[[Aprel (qoʻshiq)|Aprel]] | |- |Dojd dlya nas | |- |[[Filmi]] | |- |[[Gruppa krovi]] | |- |[[Kogda tvoya devushka bolna]] | |- |[[Konchitsa leto]] | |- |[[Krasno-jyoltiye dni]] | |- |[[Kukushka]] | |- |Muzika voln | |- |[[Muraveynik]] | |- |[[Pachka sigaret]] | |- |[[Pechal]] | |- |[[Pesnya bez slov]] | |- |Poprobuy spet vmeste so mnoy | |- |[[Proxojiy]] | |- |Razreshi mne | |- |[[V nashix glazax]] | |- |[[Zvezda po imeni Solnse]] | |- |Kipelov |[[Ya svoboden!]] | |- |Roma Kenga |Noviye morya | |- |Splin |Anglo-russkiy slovar | |- |TOKiO |Kto ya bez tebya | |- |Viktoriya Dayneko |Ya prosto srazu ot tebya uydu | |- |Zemfira |Mi razbivayemsya | |- | rowspan="11" |Zveri |[[Bryunetki i blondinki]] | |- |[[Do skoroy vstrechi]] | |- |Kiborg-ubiytsa | |- |Ne predavay | |- |Rayoni-kvratali | |- |S dobrim utrom | |- |Snegopad | |- |[[Tansuy]] | |- |Vsye, chto kasayetsya | |- |Ya s toboy | |- |Zapomni menya | |} ==== Turkcha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- | rowspan="2" |Rafet El Roman |Bugün Anladım | |- |Seni Seviyorum | |} ==== Oʻzbekcha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- | rowspan="33" |Bolalar/Tohir Sodiqov |Ajoyib kun | |- |<s>Afsus / Soʻnggi muqaddima</s> | |- |Albatta qaytgin | |- |Ana endi yigʻla / Oʻyla | |- |Aralash | |- |Asragin meni | |- |Axir u sevmaydi | |- |Bilsang edi | |- |Bu kun | |- |Buni sen bilma / Sevishim bilma | |- |Buncha goʻzal / Bunchalik goʻzal | |- |Doʻstim, xafa boʻlma / Xafa boʻlma | |- |[[Faqat isming]] | |- |Faqat sening sevging | |- |Goʻzal qiz | |- |Ishongin | |- |Jazo / Iymon | |- |[[Kel, yashaylik biz birga|Kel yashaylik biz birga]] / Kel yashaylik birga | |- |Kechir meni | |- |Mamlakatda / Qaysidir mamlakatda | |- |Mayli, bolalar | |- |Men senga sovgʻa qilaman | |- |Meni qoʻy oʻz holimga | |- |Mening malikam / Oh, mening malikam | |- |[[Nega men sensiz?|Nega men sensiz]] | |- |[[Seni sogʻindim]] / Sogʻindim | |- |Sogʻindim-ku seni | |- |[[Shamol (qoʻshiq)|Shamol]] | |- |[[Tanlagandim men seni]] / Tanlagandim | |- |Tashlab ketma | |- |Vatan / Oʻzbekiston | |- |[[Xafa qilma meni]] / Ming bor | |- |[[Yoz, alvido!]] | |- | rowspan="8" |Lola |Maktab | |- |[[Netayin?|Netayin]] | |- |Nima qilay | |- |Qachon | |- |Qolaymi, ketaymi | |- |Sogʻinch | |- |Toshkent-Samarqand | |- |Chin muhabbat | |- | rowspan="4" |Rayhon |Sen ketding | |- |Seni deb | |- |Sogʻindim | |- |Oʻrtamizda | |- | rowspan="11" |Shahzoda |Baxt boʻladi | |- |Birinchi sevgim | |- |Erkala | |- |Faqat sen | |- |Layli va Majnun | |- |Seni | |- |Toʻrt qadam | |- |Unutmadim | |- |Yor-yor | |- |Yurak sezar | |- |Oʻkinch | |- |Shohruxxon |Soʻnggi qoʻngʻiroq | |} ==== Xorijiy ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |Enigma |The Eyes of Truth | |- |Rammstein |Du hast | |} ==== Instrumental ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- | rowspan="2" |ATB |Dedicated | |- |Kayama | |- |DJ Aligator |Outro | |- | rowspan="2" |Enigma |Shadows in Silence | |- |Traces (Light and Weight) | |- |Linkin Park |Session | |} === III === ==== Inglizcha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- | All-American Rejects, The |Move Along | |- | rowspan="24" |Bon Jovi |[[Born to Be My Baby]] | |- |Bounce | |- |Come Back | |- |I Am | |- |I Want You | |- |I'll Be There for You | |- |In and Out of Love | |- |In These Arms | |- |Last Cigarette | |- |The Last Night | |- |Livin' on a Prayer | |- |Novocaine | |- |One Wild Night | |- |Runaway | |- |Say It Isn’t So | |- |She Don't Know Me | |- |Shot Through the Heart | |- |Something to Believe In | |- |Story of My Life | |- |These Days | |- |We Weren't Born To Follow | |- |Without Love | |- |You Give Love a Bad Name | |- |(You Want To) Make a Memory | |- |Bon Jovi (feat. LeAnn Rimes) |Till We Ain't Strangers Anymore | |- | rowspan="10" |Breaking Benjamin |Breath | |- |Dear Agony | |- |The Diary of Jane | |- |Forever | |- |I Will Not Bow | |- |Into the Nothing | |- |So Cold | |- |Until The End | |- |What Lies Beneath | |- |Without You | |- |Genesis |[[Invisible Touch]] | |- | rowspan="13" |Marilyn Manson |Arma-goddamn-motherfuckin-geddon | |- |The Beautiful People | |- |Coma White | |- |The Dope Show | |- |Eat Me, Drink Me | |- |Evidence | |- |Great Big White World | |- |Heart-Shaped Glasses (When the Heart Guides the Hand) | |- |mOBSCENE | |- |Running to the Edge of the World | |- |(s)AINT | |- |[[Sweet Dreams (Are Made of This)]] | |- |This Is the New Shit | |- | rowspan="3" |Muse |Resistance | |- |Undisclosed Desires | |- |Uprising | |- | rowspan="3" |Oasis |Don't Go Away | |- |Songbird | |- |Stand By Me | |- |Papa Roach |She Loves Me Not | |- |Plain White T's |[[Hey There Delilah]] | |- |P. O. D. |Youth of the Nation | |- |Radiohead |Creep | |- | rowspan="3" |Red Hot Chili Peppers |Can't Stop | |- |Dani California | |- |Scar Tissue | |- | rowspan="4" |Skillet |Awake and Alive | |- |Don't Wake Me | |- |It's Not Me, It's You | |- |Should've When You Could've | |- | rowspan="10" |Sum 41 |Best of Me | |- |Fat Lip | |- |The Hell Song | |- |Makes No Difference | |- |No Brains | |- |Pieces | |- |[[Still Waiting]] | |- |Walking Disaster | |- |We're All to Blame | |- |With Me | |- | rowspan="8" |Thirty Seconds to Mars |A Beautiful Lie | |- |Attack | |- |Closer to the Edge | |- |Echelon | |- |From Yesterday | |- |Kings and Queens | |- |[[The Kill]] | |- |This Is War | |- |Thom Yorke |Hearing Damage | |} === IV === ===== Fransuzcha ===== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- | Stromae |Alors en danse | |} ===== Inglizcha ===== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |Backstreet Boys |Straight Through My Heart | |- |Bob Marley and the Wailers |Buffalo Soldier | |- | rowspan="4" |Deep Purple |Anyone's Daughter | |- |Child in Time | |- |Smoke on the Water | |- |Time to Kill | |- | rowspan="11" |Iron Maiden |Afraid to Shoot Strangers | |- |Bring Your Daughter... to the Slaughter | |- |The Clairvoyant | |- |Don't Look to the Eyes of a Stranger | |- |Fear of the Dark | |- |Genghis Khan | |- |Hallowed Be Thy Name | |- |Lightning Strikes Twice | |- |The Nomad | |- |Run to the Hills | |- |When Two Worlds Collide | |- |Jessie J |Price Tag | |- | rowspan="3" |Linkin Park |Burning in the Skies | |- |The Catalyst | |- |Iridescent | |- |Michael Jackson |Hollywood Tonight" | |- |Michael Jackson and Akon |Hold My Hand | |- |Stone Sour |Through Glass | |- |Within Temptation |Ice Queen | |} ===== Ruscha ===== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |Grajdanskaya oborona |Vsyo idyot po planu | |- | rowspan="3" |7B |Molodiye vetra | |- |Radost nevest | |- |Viktor Tsoy | |- |} ==== Oʻzbekcha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |Bolalar/Tohir Sodiqov |Keldingmi | |} ==== Instrumental ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |Chris Parker |Symphony | |- |} === V === ==== Fransuzcha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |Édith Piaf |Non, je ne regrette rien | |- |Rayhon |Je Veux Etre Moi | |- |} ==== Inglizcha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- | rowspan="4" |ATB |A New Day | |- |Missing | |- |My Everything | |- |What About Us | |- | rowspan="12" |Blink-182 |Adam's Song | |- |After Midnight | |- |All the Small Things | |- |Always | |- |Dammit | |- |Dysentery Gary | |- |First Date | |- |Heart's All Gone | |- |I Miss You | |- |The Rock Show | |- |Stay Together for the Kids | |- |[[What's My Age Again?]] | |- |Chanée & N'Evergreen |In a Moment Like This | |- | rowspan="3" |Coldplay |Charlie Brown | |- |Lost! | |- |[[Viva la Vida]] | |- |Five Finger Death Punch |Under and Over It | |- | rowspan="12" |Killers, The |Change Your Mind | |- |Deadlines and Commitments | |- |Exitlude | |- |From Here On Out | |- |For Reasons Unknown | |- |Glamorous Indie Rock & Roll | |- |Good Night, Travel Well | |- |Here with Me | |- |[[Mr. Brightside]] | |- |The River Is Wild | |- |The World We Live In | |- |Why Do I Keep Counting | |- |Lena |Satellite | |- | rowspan="2" |Linkin Park |Castle of Glass | |- |Lost in the Echo | |- | rowspan="3" |Marilyn Manson |Born Villain | |- |No Reflection | |- |You're So Vain | |- | rowspan="3" |Rasmus, The |I'm a Mess | |- |Save Me Once Again | |- |Stranger | |- | rowspan="2" |Sum 41 |Blood in My Eyes | |- |What Am I to Say | |- |U2 |[[One (qoʻshiq)|One]] | |} ==== Ruscha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |Kino |[[Ataman (qoʻshiq)|Ataman]] |- | rowspan="2" |Farruh Zokirov va Nargiz Zokirova |<s>Chto takoye oblaka</s> |- |<s>Ne zabivay</s> |} ==== Oʻzbekcha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |Bolalar/Tohir Sodiqov |[[Menga tuyuladi]] / Maktab valsi / Seni men unutmayman | |- |Davo |<s>Jon</s> | |- |Kozim Qayumov |<s>[[Eng gullagan yoshlik chogʻimda]]</s> | |- |Kumush Razzoqova |<s>Unutma meni</s> | |- |Kumush Razzoqova va Kozim Qayumov |<s>[[Oq bulut]]</s> | |- |Original |<s>[[Toʻxta, toʻxta, shoshmagin]]</s> | |- | rowspan="12" |Rayhon |Afsus | |- |Asirimsan | |- |Doimo | |- |Faqat muhabbat | |- |Hech ayrilma | |- |Imkon | |- |Ishonmay | |- |Orzuingga ishon | |- |Qaytolmayman | |- |Senga intilib yashayman | |- |Sevgilim | |- |Yodingdami | |- |Rayhon va Manzura |Men bu men | |- |Rayhon va Bojalar |Yalola | |- | rowspan="2" |Sahar |[[Meni izlama]] | |- |[[Yomgʻir (qoʻshiq)|Yomgʻir]] | |- | rowspan="4" |Sherali Joʻrayev |Aka-uka | |- |<s>Ona turar</s> | |- |Sarbon | |- |Tushimda koʻrsam edi | |} ==== Instrumental ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- | rowspan="2" |ATB |Fahrenheit 451 | |- |Future Memories | |- |ATB (feat. Dash Berin) |Apollo Road | |- |Five Finger Death Punch |Canto 34 | |} === VI === ==== Fransuzcha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- | | | |} ==== Inglizcha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- | rowspan="4" |Blink-182 |Bored to Death | |- |No Future | |- |She's Out Of Her Mind | |- |Teenage Satellites | |- |Brazaville |Green Eyed Taxi | |- | rowspan="3" |Bryan Adams |Brand New Day | |- |You Belong to Me | |- |You've Been a Friend to Me | |- |Coldplay |Adventure of a Lifetime | |- |Ed Sheeran |Photograph | |- |F. R. David |Taxi | |- | rowspan="2" |Linkin Park |Final Masquerade | |- |One More Light | |- |Linkin Park ft. Rakim |Guilty All the Same | |- |Linkin Park ft. Daron Malakian |Rebellion | |- | rowspan="2" |Marilyn Manson |Killing Strangers | |- |Warship My Wreck | |- |Michael Jackson |A Place with No Name | |- |Revivalists, The |Wish I Knew You | |- |Penguins, The |[[Earth Angel]] | |- |Rita Ora |Anywehre | |- |Thirty Seconds To Mars |City of Angels | |- |Wally Warning |No Monkey | |} ==== Ruscha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- | Karol i Shut |[[Lesnik]] | |} ==== Oʻzbekcha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- | rowspan="2" |Bolalar/Tohir Sodiqov |[[Adashdim]] | |- |[[Meniki boʻlsa]] | |- |Shahzoda va Shohuxxon |[[Shoshma]] | |- |Yulduz Usmonova |<s>[[Dadajon]]</s> | |} ==== Insrumental ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |ATB |The Mission | |- |} === VII === ==== Fransuzcha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |Indila |Dernière Danse | |- |Farruh Soipov |<s>Les Nuages</s> | |} ==== Inglizcha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |Blink-182 |Generational Divide | |- |Bryan Adams |Shine a Light | |- |David Dukhovny |Unsaid Undone | |- | rowspan="2" |Marilyn Manson |Tattooed in Reverse | |- |We Are Chaos | |- |The Rarmus |Drum | |- |Tiësto & Karol G |Don't Be Shy | |- |Tove Lo |How Long | |} ==== Ruscha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |Xabib |Yagoda malinka | |} ==== Oʻzbekcha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |Benom |Soʻrama | |- |Bojalar |Eslama meni | |- | rowspan="3" |Bolalar/Tohir Sodiqov |Hali oldinda | |- |Kutishni onalardan oʻrganing | |- |Xorazm goʻzali | |- |Dado |[[Yuragim]] | |- |Ravshan Sobirov |Askar | |- |Rayhon |Yurak | |- |Renat Sobirov va Tohir Sodiqov |[[Yomgʻirlar]] | |- |Sardor Rahimxon |<s>Doʻst</s> | |- | rowspan="2" |Shahzoda |Bilaman | |- |Men oʻsha | |- | rowspan="2" |Ulugʻbek Rahmatullayev |[[Qirmizi olma]] | |- |<s>Sogʻinib</s> | |- |Ziyod Eshonxoʻjayev |<s>[[Bu oqshom]]</s> | |} ==== Instrumental ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |ATB |Project X | |- |} === VIII === ==== Fransuzcha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |Alizée |J'ai pas vingt ans ! | |- |David Usher feat. Marie-Mai |Black Black Heart | |- |Joe Dassin |À toi | |- | rowspan="5" |Mylène Farmer |À l'ombre | |- |Je m'ennuie | |- |Moi je veux... | |- |Peut-être toi | |- |Réveiller le monde | |} ==== Inglizcha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |Alizée |I'm Fed Up! | |- |Anastacia |Left Outside Alone | |- |Ava Max |Kings & Queens | |- | rowspan="2" |Average White Band |Cut the Cake | |- |Pick Up the Pieces | |- |Backstreet Boys |Last Christmas | |- | rowspan="3" |Beatles, The |Free as a Bird | |- |Now and Then | |- |Real Love | |- |Bob Dylan |Mr. Tambourine Man | |- | rowspan="2" |Bon Jovi |Kiss The Bride | |- |Living Proof | |- |Bruce Springsteen |Hungry Heart | |- | rowspan="11" |Bryan Adams |Always Have, Always Will | |- |The Ballad of Terry Fox | |- |Kick Ass | |- |Kids Wanna Rock | |- |Let's Do This | |- |Make Up Your Mind | |- |Remembrance Day | |- |Roll With the Punches | |- |So Happy it Hurts | |- |Where Angels Fear to Tread | |- |Will We Ever Be Friends Again | |- |Byrds, The |Mr. Tambourine Man | |- |Cheap Trick |I Want You to Want Me | |- |Chicane (feat. Bryan Adams) |Don't Give Up | |- |Coldplay, Little Simz, Burna Boy |WE PRAY | |- | rowspan="5" |Dave Matthews Band |Funny the Way It Is | |- |Here On Out | |- |Samurai Cop (Oh Joy Begin) | |- |Say Goodbye | |- |This Girl Is You | |- |Don Mclean |American Pie | |- | rowspan="8" |George Harrison |Fish on the Sand | |- |Give Me Love (Give Me Peace on Earth) | |- |Gone Troppo | |- |Got My Mind Set on You | |- |Hear Me Lord | |- |Here Comes the Moon | |- |My Sweet Lord | |- |This Guitar (Can't Keep from Crying) | |- |Iron Maiden |The Parchment | |- |Isley Brothers, The |Work to Do | |- | rowspan="7" |John Lennon |Grow Old With Me | |- |I'm Stepping Out | |- |Love | |- |Mind Games | |- |Stand By Me | |- |Watching the Wheels | |- |Woman | |- |John Lennon and Yoko Ono |Give Peace a Chance | |- | rowspan="5" |Marilyn Manson |Cry Little Sister | |- |Don't Answer the Door | |- |Meet Me in Purgatory | |- |Raise the Red Flag | |- |Unalive | |- |Massive Attack |Dissolved Girl | |- | rowspan="3" |Men at Work |Down Under | |- |Overkill | |- |Who Can It Be Now? | |- |Oasis |Born in a Different Cloud | |- | rowspan="23" |Paul McCartney |All Shook Up | |- |Beautiful Night | |- |Calico Skies | |- |Come on to Me | |- |Dance Tonight | |- |Days We Left Behind | |- |Figure of Eight | |- |Freedom | |- |Here Today | |- |House of Wax | |- |I Got Stung | |- |Jenny Wren | |- |Life Can Be Hard | |- |Maybe I'm Amazed | |- |My Valentine | |- |New | |- |One of These Days | |- |Party | |- |Rinse the Raindrops | |- |Run Devil Run | |- |Save Us | |- |Seize The Day | |- |Tug of War | |- | rowspan="2" |Paul McCartney (feat. Steve Miller) |If You Wanna | |- |Young Boy | |- | rowspan="2" |Paul McCartney and Ringo Starr |Home to Us | |- |Walk With You | |- | rowspan="8" |Paul McCartney and Wings |Band on the Run | |- |Beware My Love | |- |Jet | |- |Junior’s Farm | |- |Let 'Em In | |- |Let Me Roll It | |- |Live and Let Die | |- |Nineteen Hundred and Eighty Five | |- |Quarrymen, The |In Spite of All the Danger | |- | rowspan="25" |Ringo Starr |After All These Years | |- |All in the Name of Love | |- |Anthem | |- |Don't Go Where the Road Don't | |- |For Love | |- |Gone are the Days | |- |Goodnight Vienna (It's All Down To) | |- |Hard to Be True | |- |I'm the Greatest | |- |If It's Love That You Want | |- |In My Car | |- |It Don't Come Easy | |- |Long Long Road | |- |Love Is | |- |Mystery of the Night | |- |No-No Song | |- |Now That She's Gone Away | |- |Peace Dream | |- |Photograph | |- |Pure Gold | |- |Rory and the Hurricanes | |- |Send Love Spread Peace | |- |Time | |- |Tonight | |- |Weight of the World | |- |Ringo Starr (feat. Molly Tuttle) |Look Up | |- | rowspan="3" |Toto |Africa | |- |Hold the Line | |- |Rosanna | |- | rowspan="5" |Wings |Dear Friend | |- |Letting Go | |- |Mull of Kintyre | |- |Old Siam, Sir | |- |Treat Her Gently – Lonely Old Pe | |- |Within Temptation |The Howling | |} ==== Ruscha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- | Andrey Gubin |Kroshka | |} ==== Oʻzbekcha ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- | rowspan="2" |Bolalar/Tohir Sodiqov |Axir sen oʻsha | |- |Xatolaring kutarlar | |} ==== Instrumental ==== {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |VØJ and Narvent |Memory Reboot | |} === Boshqa === {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |+ !Ijrochi !Qoʻshiq !Wikimaluʼmotlar bandi |- |- | *** | [[Goluboy vagon]] | |- | *** | [[Pust vsegda budet solnse]] | |- | *** | [[Spyat ustaliye igrushki]] | |- | rowspan="2" |Yalla | [[Muzikalnaya chayxana]] | |- | [[Tri kolodsa]] | |- | Abdulay Karimov | [[Toʻy bola]] | |- | rowspan="2" |Abdurauf Olimov | [[Gul bir yon, chaman bir yon]] | |- | [[Turfa gullar]] | |- | Botir Zokirov | [[Maftun boʻldim]] | |- | Doston Ubaydullayev | [[Tulpor (qoʻshiq)|Tulpor]] | |- | Kamoliddin Rahimov | [[Nargiz (qoʻshiq)|Nargiz]] | |- | Komiljon Otaniyozov | [[Dogʻman]] | |- | Murodjon Ahmedov | [[Oʻrtar]] | |- |Ortiq Otajonov |[[Umr oʻtar]] | |- | Qodir Mirashurov | [[Atirgulim]] | |- | Rustam Gʻoipov | [[Davraga tush]] | |- | rowspan="2" |Sherali Jo'rayev | [[Inson oʻzing]] | |- | [[Oʻzbegim (qoʻshiq)|Oʻzbegim]] | |- | Yahyobek Moʻminov | [[Oʻshal damlar]] | |} gcyfd664jhmccao8svq4g1yi4af23zm 0 1107448 6273991 4308501 2026-09-20T14:08:36Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273991 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=May 2024}} '''Baltimor shahridagi Imom Mahdiy Islom taʼlim markazi (IMIEC)''' – AQShning Merilend shtati, Baltimor okrugidagi [[masjid]] va [[islom]]iy taʼlim markazidir<ref>{{Veb manbasi |muallif=HalalTrip |sarlavha=The Imam Mahdi Islamic Education Center Of Baltimore - Masjid (Mosque) {{!}} Halal Trip |url=https://www.halaltrip.com/mosque-details/7767/the-imam-mahdi-islamic-education-center-of-baltimore/ |qaralgan sana=2022-07-18 |ish=HalalTrip |til=en}}</ref>. U 2406 Putty Hill Ave, [[Parkville (Maryland)|Parkville, Merilend]], 21234 da joylashgan; hudud 2003-yilda mahalliy musulmonning xayr-ehsoni bilan sotib olingan. Bu kuchli mustahkamlangan bino boʻlib, kirish eshigi faqat bitta. Afsuski, hozirda hech qanday qoʻriqchilar yoʻq va masjidning hozirgi egasi nomaʼlum, ammo IMIEC rahbariyatiga ularning veb-sayti orqali murojaat qilish mumkin. Koʻpgina Amerika masjidlarida boʻlgani kabi, faqat IMIECga xizmat qiladigan doimiy shayx mavjud emas. Jamiyatning ilmli aʼzolari, erkak va ayol, shayx safarda boʻlgannida maʼruza oʻqiydilar. IMIEC Eron hukumati tomonidan emas, balki jamiyat aʼzolari tomonidan mustaqil ravishda moliyalashtiriladi. Jamiyat asosan eronlik muhojirlardan tashkil topgan, ammo turli madaniyatlar va tillar vakillari ham mavjud. Jamiyat oʻsishi bilan IMIEC ingliz tilida koʻplab maʼruzalar oʻqiy boshladi. Urdu tilida soʻzlashuvchi hamjamiyat tarixan payshanba oqshomlari IMIECda maʼruza oʻqigan, qolgan jamoalar esa juma kuni kechqurunlari tashrif buyurishadi. Namoz va xutba uchun bir xonada erkaklar va ayollar parda bilan ajratilgan holda oʻtirishadi. Bolalar ikkala tomonda ham oʻtirishlari mumkin. Koʻpincha kechki xizmatlardan keyin katta kechki ovqat beriladi. == Yana qarang == * [[Amerikadagi masjidlar roʻyxati]] * [[:turkum:Masjidlar roʻyxati|Masjidlar roʻyxati]] * [[Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi masjidlar roʻyxati]] * [[Islom arxitekturasi]] * [[Islom sanʼati]] * [[AQShda Islom|Qoʻshma Shtatlardagi Islom]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Rasmiy sayt|http://www.imiec.org}} <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|39|23|24|N|76|32|35|W|display=title}} [[Turkum:Marilenddagi masjidlar]] [[Turkum:AQShdagi shia masjidlari]] [[Turkum:AQShda shia islomi]] p65lz89dsll4rk8bxfasqmshrzbg3y7 6273992 6273991 2026-09-20T14:08:46Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273992 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=May 2024}} '''Baltimor shahridagi Imom Mahdiy Islom taʼlim markazi (''IMIEC'')''' – AQShning Merilend shtati, Baltimor okrugidagi [[masjid]] va [[islom]]iy taʼlim markazidir<ref>{{Veb manbasi |muallif=HalalTrip |sarlavha=The Imam Mahdi Islamic Education Center Of Baltimore - Masjid (Mosque) {{!}} Halal Trip |url=https://www.halaltrip.com/mosque-details/7767/the-imam-mahdi-islamic-education-center-of-baltimore/ |qaralgan sana=2022-07-18 |ish=HalalTrip |til=en}}</ref>. U 2406 Putty Hill Ave, [[Parkville (Maryland)|Parkville, Merilend]], 21234 da joylashgan; hudud 2003-yilda mahalliy musulmonning xayr-ehsoni bilan sotib olingan. Bu kuchli mustahkamlangan bino boʻlib, kirish eshigi faqat bitta. Afsuski, hozirda hech qanday qoʻriqchilar yoʻq va masjidning hozirgi egasi nomaʼlum, ammo IMIEC rahbariyatiga ularning veb-sayti orqali murojaat qilish mumkin. Koʻpgina Amerika masjidlarida boʻlgani kabi, faqat IMIECga xizmat qiladigan doimiy shayx mavjud emas. Jamiyatning ilmli aʼzolari, erkak va ayol, shayx safarda boʻlgannida maʼruza oʻqiydilar. IMIEC Eron hukumati tomonidan emas, balki jamiyat aʼzolari tomonidan mustaqil ravishda moliyalashtiriladi. Jamiyat asosan eronlik muhojirlardan tashkil topgan, ammo turli madaniyatlar va tillar vakillari ham mavjud. Jamiyat oʻsishi bilan IMIEC ingliz tilida koʻplab maʼruzalar oʻqiy boshladi. Urdu tilida soʻzlashuvchi hamjamiyat tarixan payshanba oqshomlari IMIECda maʼruza oʻqigan, qolgan jamoalar esa juma kuni kechqurunlari tashrif buyurishadi. Namoz va xutba uchun bir xonada erkaklar va ayollar parda bilan ajratilgan holda oʻtirishadi. Bolalar ikkala tomonda ham oʻtirishlari mumkin. Koʻpincha kechki xizmatlardan keyin katta kechki ovqat beriladi. == Yana qarang == * [[Amerikadagi masjidlar roʻyxati]] * [[:turkum:Masjidlar roʻyxati|Masjidlar roʻyxati]] * [[Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi masjidlar roʻyxati]] * [[Islom arxitekturasi]] * [[Islom sanʼati]] * [[AQShda Islom|Qoʻshma Shtatlardagi Islom]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Rasmiy sayt|http://www.imiec.org}} <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|39|23|24|N|76|32|35|W|display=title}} [[Turkum:Marilenddagi masjidlar]] [[Turkum:AQShdagi shia masjidlari]] [[Turkum:AQShda shia islomi]] bsftjys5x494nl7puo7xzbk221qqru3 6273993 6273992 2026-09-20T14:09:06Z Sherzod11W 273619 6273993 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=May 2024}} '''Baltimor shahridagi Imom Mahdiy Islom taʼlim markazi (''IMIEC'')''' – [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]<nowiki/>ning Merilend shtati, Baltimor okrugidagi [[masjid]] va [[islom]]iy taʼlim markazidir<ref>{{Veb manbasi |muallif=HalalTrip |sarlavha=The Imam Mahdi Islamic Education Center Of Baltimore - Masjid (Mosque) {{!}} Halal Trip |url=https://www.halaltrip.com/mosque-details/7767/the-imam-mahdi-islamic-education-center-of-baltimore/ |qaralgan sana=2022-07-18 |ish=HalalTrip |til=en}}</ref>. U 2406 Putty Hill Ave, [[Parkville (Maryland)|Parkville, Merilend]], 21234 da joylashgan; hudud 2003-yilda mahalliy musulmonning xayr-ehsoni bilan sotib olingan. Bu kuchli mustahkamlangan bino boʻlib, kirish eshigi faqat bitta. Afsuski, hozirda hech qanday qoʻriqchilar yoʻq va masjidning hozirgi egasi nomaʼlum, ammo IMIEC rahbariyatiga ularning veb-sayti orqali murojaat qilish mumkin. Koʻpgina Amerika masjidlarida boʻlgani kabi, faqat IMIECga xizmat qiladigan doimiy shayx mavjud emas. Jamiyatning ilmli aʼzolari, erkak va ayol, shayx safarda boʻlgannida maʼruza oʻqiydilar. IMIEC Eron hukumati tomonidan emas, balki jamiyat aʼzolari tomonidan mustaqil ravishda moliyalashtiriladi. Jamiyat asosan eronlik muhojirlardan tashkil topgan, ammo turli madaniyatlar va tillar vakillari ham mavjud. Jamiyat oʻsishi bilan IMIEC ingliz tilida koʻplab maʼruzalar oʻqiy boshladi. Urdu tilida soʻzlashuvchi hamjamiyat tarixan payshanba oqshomlari IMIECda maʼruza oʻqigan, qolgan jamoalar esa juma kuni kechqurunlari tashrif buyurishadi. Namoz va xutba uchun bir xonada erkaklar va ayollar parda bilan ajratilgan holda oʻtirishadi. Bolalar ikkala tomonda ham oʻtirishlari mumkin. Koʻpincha kechki xizmatlardan keyin katta kechki ovqat beriladi. == Yana qarang == * [[Amerikadagi masjidlar roʻyxati]] * [[:turkum:Masjidlar roʻyxati|Masjidlar roʻyxati]] * [[Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi masjidlar roʻyxati]] * [[Islom arxitekturasi]] * [[Islom sanʼati]] * [[AQShda Islom|Qoʻshma Shtatlardagi Islom]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Rasmiy sayt|http://www.imiec.org}} <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|39|23|24|N|76|32|35|W|display=title}} [[Turkum:Marilenddagi masjidlar]] [[Turkum:AQShdagi shia masjidlari]] [[Turkum:AQShda shia islomi]] mmru8dcz0ngjg4a90j5iy2o32fwc8ks 6273994 6273993 2026-09-20T14:09:19Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273994 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=May 2024}} '''Baltimor shahridagi Imom Mahdiy Islom taʼlim markazi (''IMIEC'')''' – [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]]ning Merilend shtati, Baltimor okrugidagi [[masjid]] va [[islom]]iy taʼlim markazidir<ref>{{Veb manbasi |muallif=HalalTrip |sarlavha=The Imam Mahdi Islamic Education Center Of Baltimore - Masjid (Mosque) {{!}} Halal Trip |url=https://www.halaltrip.com/mosque-details/7767/the-imam-mahdi-islamic-education-center-of-baltimore/ |qaralgan sana=2022-07-18 |ish=HalalTrip |til=en}}</ref>. U 2406 Putty Hill Ave, [[Parkville (Maryland)|Parkville, Merilend]], 21234 da joylashgan; hudud 2003-yilda mahalliy musulmonning xayr-ehsoni bilan sotib olingan. Bu kuchli mustahkamlangan bino boʻlib, kirish eshigi faqat bitta. Afsuski, hozirda hech qanday qoʻriqchilar yoʻq va masjidning hozirgi egasi nomaʼlum, ammo IMIEC rahbariyatiga ularning veb-sayti orqali murojaat qilish mumkin. Koʻpgina Amerika masjidlarida boʻlgani kabi, faqat IMIECga xizmat qiladigan doimiy shayx mavjud emas. Jamiyatning ilmli aʼzolari, erkak va ayol, shayx safarda boʻlgannida maʼruza oʻqiydilar. IMIEC Eron hukumati tomonidan emas, balki jamiyat aʼzolari tomonidan mustaqil ravishda moliyalashtiriladi. Jamiyat asosan eronlik muhojirlardan tashkil topgan, ammo turli madaniyatlar va tillar vakillari ham mavjud. Jamiyat oʻsishi bilan IMIEC ingliz tilida koʻplab maʼruzalar oʻqiy boshladi. Urdu tilida soʻzlashuvchi hamjamiyat tarixan payshanba oqshomlari IMIECda maʼruza oʻqigan, qolgan jamoalar esa juma kuni kechqurunlari tashrif buyurishadi. Namoz va xutba uchun bir xonada erkaklar va ayollar parda bilan ajratilgan holda oʻtirishadi. Bolalar ikkala tomonda ham oʻtirishlari mumkin. Koʻpincha kechki xizmatlardan keyin katta kechki ovqat beriladi. == Yana qarang == * [[Amerikadagi masjidlar roʻyxati]] * [[:turkum:Masjidlar roʻyxati|Masjidlar roʻyxati]] * [[Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi masjidlar roʻyxati]] * [[Islom arxitekturasi]] * [[Islom sanʼati]] * [[AQShda Islom|Qoʻshma Shtatlardagi Islom]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Rasmiy sayt|http://www.imiec.org}} <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|39|23|24|N|76|32|35|W|display=title}} [[Turkum:Marilenddagi masjidlar]] [[Turkum:AQShdagi shia masjidlari]] [[Turkum:AQShda shia islomi]] o00w23oqsd39tipij9cwld0odsb4o4g 0 1108850 6274112 4317308 2026-09-21T03:32:16Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274112 wikitext text/x-wiki '''Pew Research Center''' tomonidan 2010-yilda oʻtkazilgan soʻrov shuni koʻrsatdiki, '''Lotin amerikasi musulmonlari''' Lotin Amerikasi aholisining 0,1 foizini tashkil qiladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Analysis |url=https://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180323215026/http://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |arxivsana=2018-03-23 |sarlavha=Global religious landscape: Muslims |nashriyot=Pewforum.org |sana=19 December 2011 |qaralgan sana=17 August 2012}}</ref>. == Tarixi == Baʼzilarning fikricha, Lotin amerikasiga kelgan birinchi musulmonlar Portugaliya va Ispaniya qoʻshinlari ostida boʻlgan<ref>{{Kitob manbasi |last=Sills |first=M. David |title=Islam in Latin America |pages=17}}</ref>. == Statistika == [[Fayl:2017_Bogotá_calle_80_con_carrera_30_-_mezquita_Central_Abou_Bakr_Alsiddiq.jpg|thumb| [[Bogotá|Bogotadagi]] [[Abu Bakr al-Siddiq masjidlari|Abu Bakr Siddiq masjidi]]]] Muhammad Yusuf Hallarning „Lotin amerikasida musulmonlar“ asaridan iqtibos keltirgan holda — "''Statistik maʼlumotlarga koʻra, Lotin amerikasidagi musulmonlar soni toʻrt milliondan ortiq, Argentinada 700 000 va Braziliyada 1 500 000 dan ortiq kishi''"<ref>[http://www.islamawareness.net/LatinAmerica/adosimpo.html Muslims in Latin America by Muhammad Yusuf Hallar]</ref>. 2010-yilda [[Pyu tadqiqot markazi|Pew tadqiqot markazi]] tomonidan oʻtkazilgan soʻrov Lotin Amerikasi va [[Karib dengizi|Karibdagi]] musulmonlar soni 840 ming atrofida ekanligini aniqladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Analysis |url=https://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180323215026/http://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |arxivsana=2018-03-23 |sarlavha=Global religious landscape: Muslims |nashriyot=Pewforum.org |sana=19 December 2011 |qaralgan sana=17 August 2012}}</ref>. 2015-yildagi Xalqaro diniy erkinlik hisobotiga koʻra, [[Argentina]] musulmon jamoasining haqiqiy soni umumiy aholining taxminan 1% ni tashkil qiladi (400 000 — 500 000 atrofi)<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=International Religious Freedom Report 2010 |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010/148731.htm |nashriyot=[[United States Department of State]] |qaralgan sana=8 December 2015}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Table: Muslim Population by Country |url=http://www.pewforum.org/2011/01/27/table-muslim-population-by-country/ |nashriyot=Pewforum.org |qaralgan sana=8 December 2015}}</ref>. Va 2010-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Braziliyadagi musulmonlar soni taxminan 191 million aholidan 35 207 kishini tashkil qilgan<ref name="census2010">[ftp://ftp.ibge.gov.br/Censos/Censo_Demografico_2010/Caracteristicas_Gerais_Religiao_Deficiencia/tab1_4.pdf IBGE — Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (Brazilian Institute for Geography and Statistics). 2010 Census]. Retrieved 7 August 2012.</ref>. 2012-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, [[Surinam]] [[Surinamda Islom|mintaqadagi musulmonlarning]] eng yuqori foiziga ega: 13,9% yoki 75,053 kishi. [[Islom]] Surinamga [[Indoneziya]] ([[Java (orol)|Java]]) va [[Janubiy Osiyo|Janubiy Osiyodan]] (hozirgi [[Hindiston]], [[Pokiston]] va [[Bangladesh]]) kelgan. == Tashkilotlar == Lotin Amerikasiva Karib Islom tashkiloti (OIPALC) kabi koʻplab musulmon tashkilotlari Lotin amerikasida mavjud. OIPALC Lotin Amerikasidagi islom bilan bogʻliq saʼy-harakatlarni ilgari surish boʻyicha eng faol tashkilot hisoblanadi<ref>{{Cite report|url=https://www.jstor.org/stable/resrep13875.9|title=Islamic Fundamentalism in Latin America and the Caribbean|last=Connell|first1=Curtis C.|date=2005|publisher=Air University Press|pages=19–29}}</ref>. == Yana qarang == {{Mamlakatlar boʻyicha islom}} * [[Argentinada Islom]] * [[Boliviyada Islom|Boliviyada islom]] * [[Braziliyada islom dini|Braziliyada Islom]] * [[Chilidagi Islom|Chilida Islom]] * [[Kolumbiyada Islom]] * [[Ekvadordagi Islom|Ekvadorda Islom]] * [[Gaitidagi Islom]] * [[Panamada Islom]] * [[Paragvaydagi Islom|Paragvayda Islom]] * [[Peruda Islom]] * [[Urugvaydagi islom|Urugvayda islom]] * [[Venesuelada Islom]] * [[Belizdagi Islom|Belizda Islom]] * [[Kosta-Rikadagi Islom|Kosta-Rikada Islom]] * [[Kubada Islom]] * [[Gvatemaladagi Islom|Gvatemalada Islom]] * [[Dominikan Respublikasidagi Islom|Dominikan Respublikasida Islom]] * [[Salvadordagi Islom|Salvadorda Islom]] * [[Gondurasdagi Islom|Gondurasda Islom]] * [[Meksikadagi Islom|Meksikada Islom]] * [[Nikaraguada islom|Nikaraguada Islom]] * [[Puerto-Rikodagi Islom|Puerto-Rikoda Islom]] * [[Surinamda Islom]] * [[Gayanada Islom]] * [[Ispaniyalik va Lotin Amerikasi musulmonlari|Latin musulmonlari]] * [[Lotin Amerikasi Islom tashkiloti|'''Lotin Amerikasi''' '''va Karib''' Islom tashkiloti]] == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Markaziy Amerikada Islom]] [[Turkum:Lotin amerikasi tadqiqotlari]] [[Turkum:Janubiy Amerikada Islom]] fm2ewv00tw23fiw8sgn4k3j0euijmtw 6274113 6274112 2026-09-21T03:32:31Z Sherzod11W 273619 6274113 wikitext text/x-wiki '''Pew Research Center''' tomonidan 2010-yilda oʻtkazilgan soʻrov shuni koʻrsatdiki, '''Lotin amerikasi musulmonlari''' [[Lotin amerikasi|Lotin Amerikasi]] aholisining 0,1 foizini tashkil qiladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Analysis |url=https://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180323215026/http://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |arxivsana=2018-03-23 |sarlavha=Global religious landscape: Muslims |nashriyot=Pewforum.org |sana=19 December 2011 |qaralgan sana=17 August 2012}}</ref>. == Tarixi == Baʼzilarning fikricha, Lotin amerikasiga kelgan birinchi musulmonlar Portugaliya va Ispaniya qoʻshinlari ostida boʻlgan<ref>{{Kitob manbasi |last=Sills |first=M. David |title=Islam in Latin America |pages=17}}</ref>. == Statistika == [[Fayl:2017_Bogotá_calle_80_con_carrera_30_-_mezquita_Central_Abou_Bakr_Alsiddiq.jpg|thumb| [[Bogotá|Bogotadagi]] [[Abu Bakr al-Siddiq masjidlari|Abu Bakr Siddiq masjidi]]]] Muhammad Yusuf Hallarning „Lotin amerikasida musulmonlar“ asaridan iqtibos keltirgan holda — "''Statistik maʼlumotlarga koʻra, Lotin amerikasidagi musulmonlar soni toʻrt milliondan ortiq, Argentinada 700 000 va Braziliyada 1 500 000 dan ortiq kishi''"<ref>[http://www.islamawareness.net/LatinAmerica/adosimpo.html Muslims in Latin America by Muhammad Yusuf Hallar]</ref>. 2010-yilda [[Pyu tadqiqot markazi|Pew tadqiqot markazi]] tomonidan oʻtkazilgan soʻrov Lotin Amerikasi va [[Karib dengizi|Karibdagi]] musulmonlar soni 840 ming atrofida ekanligini aniqladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Analysis |url=https://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180323215026/http://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |arxivsana=2018-03-23 |sarlavha=Global religious landscape: Muslims |nashriyot=Pewforum.org |sana=19 December 2011 |qaralgan sana=17 August 2012}}</ref>. 2015-yildagi Xalqaro diniy erkinlik hisobotiga koʻra, [[Argentina]] musulmon jamoasining haqiqiy soni umumiy aholining taxminan 1% ni tashkil qiladi (400 000 — 500 000 atrofi)<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=International Religious Freedom Report 2010 |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010/148731.htm |nashriyot=[[United States Department of State]] |qaralgan sana=8 December 2015}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Table: Muslim Population by Country |url=http://www.pewforum.org/2011/01/27/table-muslim-population-by-country/ |nashriyot=Pewforum.org |qaralgan sana=8 December 2015}}</ref>. Va 2010-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Braziliyadagi musulmonlar soni taxminan 191 million aholidan 35 207 kishini tashkil qilgan<ref name="census2010">[ftp://ftp.ibge.gov.br/Censos/Censo_Demografico_2010/Caracteristicas_Gerais_Religiao_Deficiencia/tab1_4.pdf IBGE — Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (Brazilian Institute for Geography and Statistics). 2010 Census]. Retrieved 7 August 2012.</ref>. 2012-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, [[Surinam]] [[Surinamda Islom|mintaqadagi musulmonlarning]] eng yuqori foiziga ega: 13,9% yoki 75,053 kishi. [[Islom]] Surinamga [[Indoneziya]] ([[Java (orol)|Java]]) va [[Janubiy Osiyo|Janubiy Osiyodan]] (hozirgi [[Hindiston]], [[Pokiston]] va [[Bangladesh]]) kelgan. == Tashkilotlar == Lotin Amerikasiva Karib Islom tashkiloti (OIPALC) kabi koʻplab musulmon tashkilotlari Lotin amerikasida mavjud. OIPALC Lotin Amerikasidagi islom bilan bogʻliq saʼy-harakatlarni ilgari surish boʻyicha eng faol tashkilot hisoblanadi<ref>{{Cite report|url=https://www.jstor.org/stable/resrep13875.9|title=Islamic Fundamentalism in Latin America and the Caribbean|last=Connell|first1=Curtis C.|date=2005|publisher=Air University Press|pages=19–29}}</ref>. == Yana qarang == {{Mamlakatlar boʻyicha islom}} * [[Argentinada Islom]] * [[Boliviyada Islom|Boliviyada islom]] * [[Braziliyada islom dini|Braziliyada Islom]] * [[Chilidagi Islom|Chilida Islom]] * [[Kolumbiyada Islom]] * [[Ekvadordagi Islom|Ekvadorda Islom]] * [[Gaitidagi Islom]] * [[Panamada Islom]] * [[Paragvaydagi Islom|Paragvayda Islom]] * [[Peruda Islom]] * [[Urugvaydagi islom|Urugvayda islom]] * [[Venesuelada Islom]] * [[Belizdagi Islom|Belizda Islom]] * [[Kosta-Rikadagi Islom|Kosta-Rikada Islom]] * [[Kubada Islom]] * [[Gvatemaladagi Islom|Gvatemalada Islom]] * [[Dominikan Respublikasidagi Islom|Dominikan Respublikasida Islom]] * [[Salvadordagi Islom|Salvadorda Islom]] * [[Gondurasdagi Islom|Gondurasda Islom]] * [[Meksikadagi Islom|Meksikada Islom]] * [[Nikaraguada islom|Nikaraguada Islom]] * [[Puerto-Rikodagi Islom|Puerto-Rikoda Islom]] * [[Surinamda Islom]] * [[Gayanada Islom]] * [[Ispaniyalik va Lotin Amerikasi musulmonlari|Latin musulmonlari]] * [[Lotin Amerikasi Islom tashkiloti|'''Lotin Amerikasi''' '''va Karib''' Islom tashkiloti]] == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Markaziy Amerikada Islom]] [[Turkum:Lotin amerikasi tadqiqotlari]] [[Turkum:Janubiy Amerikada Islom]] 49k9kd77ukoyn45akomtggxsbqoasch 6274115 6274113 2026-09-21T03:36:19Z Sherzod11W 273619 6274115 wikitext text/x-wiki '''Pew Research Center''' tomonidan 2010-yilda oʻtkazilgan soʻrov shuni koʻrsatdiki, '''Lotin amerikasi musulmonlari''' [[Lotin amerikasi|Lotin Amerikasi]] aholisining 0,1 foizini tashkil qiladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Analysis |url=https://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180323215026/http://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |arxivsana=2018-03-23 |sarlavha=Global religious landscape: Muslims |nashriyot=Pewforum.org |sana=19 December 2011 |qaralgan sana=17 August 2012}}</ref>. == Tarixi == Baʼzilarning fikricha, Lotin amerikasiga kelgan birinchi musulmonlar Portugaliya va Ispaniya qoʻshinlari ostida boʻlgan<ref>{{Kitob manbasi |last=Sills |first=M. David |title=Islam in Latin America |pages=17}}</ref>. == Statistika == [[Fayl:2017_Bogotá_calle_80_con_carrera_30_-_mezquita_Central_Abou_Bakr_Alsiddiq.jpg|thumb| [[Bogotá|Bogotadagi]] [[Abu Bakr al-Siddiq masjidlari|Abu Bakr Siddiq masjidi]]]] Muhammad Yusuf Hallarning „Lotin amerikasida musulmonlar“ asaridan iqtibos keltirgan holda — "''Statistik maʼlumotlarga koʻra, Lotin amerikasidagi musulmonlar soni toʻrt milliondan ortiq, Argentinada 700 000 va Braziliyada 1 500 000 dan ortiq kishi''"<ref>[http://www.islamawareness.net/LatinAmerica/adosimpo.html Muslims in Latin America by Muhammad Yusuf Hallar]</ref>. 2010-yilda [[Pyu tadqiqot markazi|Pew tadqiqot markazi]] tomonidan oʻtkazilgan soʻrov Lotin Amerikasi va [[Karib dengizi|Karibdagi]] musulmonlar soni 840 ming atrofida ekanligini aniqladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Analysis |url=https://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180323215026/http://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |arxivsana=2018-03-23 |sarlavha=Global religious landscape: Muslims |nashriyot=Pewforum.org |sana=19 December 2011 |qaralgan sana=17 August 2012}}</ref>. 2015-yildagi Xalqaro diniy erkinlik hisobotiga koʻra, [[Argentina]] musulmon jamoasining haqiqiy soni umumiy aholining taxminan 1% ni tashkil qiladi (400 000 — 500 000 atrofi)<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=International Religious Freedom Report 2010 |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010/148731.htm |nashriyot=[[United States Department of State]] |qaralgan sana=8 December 2015}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Table: Muslim Population by Country |url=http://www.pewforum.org/2011/01/27/table-muslim-population-by-country/ |nashriyot=Pewforum.org |qaralgan sana=8 December 2015}}</ref>. Va 2010-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Braziliyadagi musulmonlar soni taxminan 191 million aholidan 35 207 kishini tashkil qilgan<ref name="census2010">[ftp://ftp.ibge.gov.br/Censos/Censo_Demografico_2010/Caracteristicas_Gerais_Religiao_Deficiencia/tab1_4.pdf IBGE — Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (Brazilian Institute for Geography and Statistics). 2010 Census]. Retrieved 7 August 2012.</ref>. 2012-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, [[Surinam]] [[Surinamda Islom|mintaqadagi musulmonlarning]] eng yuqori foiziga ega: 13,9% yoki 75,053 kishi. [[Islom]] Surinamga [[Indoneziya]] ([[Java (orol)|Java]]) va [[Janubiy Osiyo|Janubiy Osiyodan]] (hozirgi [[Hindiston]], [[Pokiston]] va [[Bangladesh]]) kelgan. == Tashkilotlar == Lotin Amerikasiva Karib Islom tashkiloti (OIPALC) kabi koʻplab musulmon tashkilotlari Lotin amerikasida mavjud. OIPALC Lotin Amerikasidagi islom bilan bogʻliq saʼy-harakatlarni ilgari surish boʻyicha eng faol tashkilot hisoblanadi<ref>{{Cite report|url=https://www.jstor.org/stable/resrep13875.9|title=Islamic Fundamentalism in Latin America and the Caribbean|last=Connell|first1=Curtis C.|date=2005|publisher=Air University Press|pages=19–29}}</ref>. == Yana qarang == {{Mamlakatlar boʻyicha islom}} * [[Argentinada Islom]] * [[Boliviyada Islom|Boliviyada islom]] * [[Braziliyada islom dini|Braziliyada Islom]] * [[Chilidagi Islom|Chilida Islom]] * [[Kolumbiyada Islom]] * [[Ekvadordagi Islom|Ekvadorda Islom]] * [[Gaitidagi Islom]] * [[Panamada Islom]] * [[Paragvaydagi Islom|Paragvayda Islom]] * [[Peruda Islom]] * [[Urugvaydagi islom|Urugvayda islom]] * [[Venesuelada Islom]] * [[Belizdagi Islom|Belizda Islom]] * [[Kosta-Rikadagi Islom|Kosta-Rikada Islom]] * [[Kubada Islom]] * [[Gvatemaladagi Islom|Gvatemalada Islom]] * [[Dominikan Respublikasidagi Islom|Dominikan Respublikasida Islom]] * [[Salvadordagi Islom|Salvadorda Islom]] * [[Gondurasdagi Islom|Gondurasda Islom]] * [[Meksikadagi Islom|Meksikada Islom]] * [[Nikaraguada islom|Nikaraguada Islom]] * [[Puerto-Rikodagi Islom|Puerto-Rikoda Islom]] * [[Surinamda Islom]] * [[Gayanada Islom]] * [[Ispaniyalik va Lotin Amerikasi musulmonlari|Latin musulmonlari]] * [[Lotin Amerikasi Islom tashkiloti|'''Lotin Amerikasi''' '''va Karib''' Islom tashkiloti]] == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Markaziy Amerikada Islom]] [[Turkum:Lotin amerikasi tadqiqotlari]] [[Turkum:Janubiy Amerikada Islom]] 4kk6q1poszfty6dmkhhwots4ahfnoob 6274116 6274115 2026-09-21T03:36:25Z Sherzod11W 273619 6274116 wikitext text/x-wiki '''Pew Research Center''' tomonidan 2010-yilda oʻtkazilgan soʻrov shuni koʻrsatdiki, '''Lotin amerikasi musulmonlari''' [[Lotin amerikasi|Lotin Amerikasi]] aholisining 0,1 foizini tashkil qiladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Analysis |url=https://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180323215026/http://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |arxivsana=2018-03-23 |sarlavha=Global religious landscape: Muslims |nashriyot=Pewforum.org |sana=19 December 2011 |qaralgan sana=17 August 2012}}</ref>. == Tarixi == Baʼzilarning fikricha, Lotin amerikasiga kelgan birinchi musulmonlar Portugaliya va Ispaniya qoʻshinlari ostida boʻlgan<ref>{{Kitob manbasi |last=Sills |first=M. David |title=Islam in Latin America |pages=17}}</ref>. == Statistika == [[Fayl:2017_Bogotá_calle_80_con_carrera_30_-_mezquita_Central_Abou_Bakr_Alsiddiq.jpg|thumb| [[Bogotá|Bogotadagi]] [[Abu Bakr al-Siddiq masjidlari|Abu Bakr Siddiq masjidi]]]] Muhammad Yusuf Hallarning „Lotin amerikasida musulmonlar“ asaridan iqtibos keltirgan holda — "''Statistik maʼlumotlarga koʻra, Lotin amerikasidagi musulmonlar soni toʻrt milliondan ortiq, Argentinada 700 000 va Braziliyada 1 500 000 dan ortiq kishi''"<ref>[http://www.islamawareness.net/LatinAmerica/adosimpo.html Muslims in Latin America by Muhammad Yusuf Hallar]</ref>. 2010-yilda [[Pyu tadqiqot markazi|Pew tadqiqot markazi]] tomonidan oʻtkazilgan soʻrov Lotin Amerikasi va [[Karib dengizi|Karibdagi]] musulmonlar soni 840 ming atrofida ekanligini aniqladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Analysis |url=https://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180323215026/http://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |arxivsana=2018-03-23 |sarlavha=Global religious landscape: Muslims |nashriyot=Pewforum.org |sana=19 December 2011 |qaralgan sana=17 August 2012}}</ref>. 2015-yildagi Xalqaro diniy erkinlik hisobotiga koʻra, [[Argentina]] musulmon jamoasining haqiqiy soni umumiy aholining taxminan 1% ni tashkil qiladi (400 000 — 500 000 atrofi)<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=International Religious Freedom Report 2010 |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010/148731.htm |nashriyot=[[United States Department of State]] |qaralgan sana=8 December 2015}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Table: Muslim Population by Country |url=http://www.pewforum.org/2011/01/27/table-muslim-population-by-country/ |nashriyot=Pewforum.org |qaralgan sana=8 December 2015}}</ref>. Va 2010-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Braziliyadagi musulmonlar soni taxminan 191 million aholidan 35 207 kishini tashkil qilgan<ref name="census2010">[ftp://ftp.ibge.gov.br/Censos/Censo_Demografico_2010/Caracteristicas_Gerais_Religiao_Deficiencia/tab1_4.pdf IBGE — Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (Brazilian Institute for Geography and Statistics). 2010 Census]. Retrieved 7 August 2012.</ref>. 2012-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, [[Surinam]] [[Surinamda Islom|mintaqadagi musulmonlarning]] eng yuqori foiziga ega: 13,9% yoki 75,053 kishi. [[Islom]] Surinamga [[Indoneziya]] ([[Java (orol)|Java]]) va [[Janubiy Osiyo|Janubiy Osiyodan]] (hozirgi [[Hindiston]], [[Pokiston]] va [[Bangladesh]]) kelgan. == Tashkilotlar == Lotin Amerikasiva Karib Islom tashkiloti (OIPALC) kabi koʻplab musulmon tashkilotlari Lotin amerikasida mavjud. OIPALC Lotin Amerikasidagi islom bilan bogʻliq saʼy-harakatlarni ilgari surish boʻyicha eng faol tashkilot hisoblanadi<ref>{{Cite report|url=https://www.jstor.org/stable/resrep13875.9|title=Islamic Fundamentalism in Latin America and the Caribbean|last=Connell|first1=Curtis C.|date=2005|publisher=Air University Press|pages=19–29}}</ref>. == Yana qarang == {{Mamlakatlar boʻyicha islom}} * [[Argentinada Islom]] * [[Boliviyada Islom|Boliviyada islom]] * [[Braziliyada islom dini|Braziliyada Islom]] * [[Chilidagi Islom|Chilida Islom]] * [[Kolumbiyada Islom]] * [[Ekvadordagi Islom|Ekvadorda Islom]] * [[Gaitidagi Islom]] * [[Panamada Islom]] * [[Paragvaydagi Islom|Paragvayda Islom]] * [[Peruda Islom]] * [[Urugvaydagi islom|Urugvayda islom]] * [[Venesuelada Islom]] * [[Belizdagi Islom|Belizda Islom]] * [[Kosta-Rikadagi Islom|Kosta-Rikada Islom]] * [[Kubada Islom]] * [[Gvatemaladagi Islom|Gvatemalada Islom]] * [[Dominikan Respublikasidagi Islom|Dominikan Respublikasida Islom]] * [[Salvadordagi Islom|Salvadorda Islom]] * [[Gondurasdagi Islom|Gondurasda Islom]] * [[Meksikadagi Islom|Meksikada Islom]] * [[Nikaraguada islom|Nikaraguada Islom]] * [[Puerto-Rikodagi Islom|Puerto-Rikoda Islom]] * [[Surinamda Islom]] * [[Gayanada Islom]] * [[Ispaniyalik va Lotin Amerikasi musulmonlari|Latin musulmonlari]] * [[Lotin Amerikasi Islom tashkiloti|'''Lotin Amerikasi''' '''va Karib''' Islom tashkiloti]] == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Markaziy Amerikada Islom]] [[Turkum:Lotin amerikasi tadqiqotlari]] [[Turkum:Janubiy Amerikada Islom]] 3u480u2rjbx7mannktvyh8wapwgymcx 6274117 6274116 2026-09-21T03:36:50Z Sherzod11W 273619 6274117 wikitext text/x-wiki '''Pew Research Center''' tomonidan 2010-yilda oʻtkazilgan soʻrov shuni koʻrsatdiki, '''Lotin amerikasi musulmonlari''' [[Lotin amerikasi|Lotin Amerikasi]] aholisining 0,1 foizini tashkil qiladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Analysis |url=https://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180323215026/http://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |arxivsana=2018-03-23 |sarlavha=Global religious landscape: Muslims |nashriyot=Pewforum.org |sana=19 December 2011 |qaralgan sana=17 August 2012}}</ref>. == Tarixi == Baʼzilarning fikricha, Lotin amerikasiga kelgan birinchi musulmonlar [[Portugaliya]] va [[Ispaniya]] qoʻshinlari ostida boʻlgan<ref>{{Kitob manbasi |last=Sills |first=M. David |title=Islam in Latin America |pages=17}}</ref>. == Statistika == [[Fayl:2017_Bogotá_calle_80_con_carrera_30_-_mezquita_Central_Abou_Bakr_Alsiddiq.jpg|thumb| [[Bogotá|Bogotadagi]] [[Abu Bakr al-Siddiq masjidlari|Abu Bakr Siddiq masjidi]]]] Muhammad Yusuf Hallarning „Lotin amerikasida musulmonlar“ asaridan iqtibos keltirgan holda — "''Statistik maʼlumotlarga koʻra, Lotin amerikasidagi musulmonlar soni toʻrt milliondan ortiq, Argentinada 700 000 va Braziliyada 1 500 000 dan ortiq kishi''"<ref>[http://www.islamawareness.net/LatinAmerica/adosimpo.html Muslims in Latin America by Muhammad Yusuf Hallar]</ref>. 2010-yilda [[Pyu tadqiqot markazi|Pew tadqiqot markazi]] tomonidan oʻtkazilgan soʻrov Lotin Amerikasi va [[Karib dengizi|Karibdagi]] musulmonlar soni 840 ming atrofida ekanligini aniqladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Analysis |url=https://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180323215026/http://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |arxivsana=2018-03-23 |sarlavha=Global religious landscape: Muslims |nashriyot=Pewforum.org |sana=19 December 2011 |qaralgan sana=17 August 2012}}</ref>. 2015-yildagi Xalqaro diniy erkinlik hisobotiga koʻra, [[Argentina]] musulmon jamoasining haqiqiy soni umumiy aholining taxminan 1% ni tashkil qiladi (400 000 — 500 000 atrofi)<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=International Religious Freedom Report 2010 |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010/148731.htm |nashriyot=[[United States Department of State]] |qaralgan sana=8 December 2015}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Table: Muslim Population by Country |url=http://www.pewforum.org/2011/01/27/table-muslim-population-by-country/ |nashriyot=Pewforum.org |qaralgan sana=8 December 2015}}</ref>. Va 2010-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Braziliyadagi musulmonlar soni taxminan 191 million aholidan 35 207 kishini tashkil qilgan<ref name="census2010">[ftp://ftp.ibge.gov.br/Censos/Censo_Demografico_2010/Caracteristicas_Gerais_Religiao_Deficiencia/tab1_4.pdf IBGE — Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (Brazilian Institute for Geography and Statistics). 2010 Census]. Retrieved 7 August 2012.</ref>. 2012-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, [[Surinam]] [[Surinamda Islom|mintaqadagi musulmonlarning]] eng yuqori foiziga ega: 13,9% yoki 75,053 kishi. [[Islom]] Surinamga [[Indoneziya]] ([[Java (orol)|Java]]) va [[Janubiy Osiyo|Janubiy Osiyodan]] (hozirgi [[Hindiston]], [[Pokiston]] va [[Bangladesh]]) kelgan. == Tashkilotlar == Lotin Amerikasiva Karib Islom tashkiloti (OIPALC) kabi koʻplab musulmon tashkilotlari Lotin amerikasida mavjud. OIPALC Lotin Amerikasidagi islom bilan bogʻliq saʼy-harakatlarni ilgari surish boʻyicha eng faol tashkilot hisoblanadi<ref>{{Cite report|url=https://www.jstor.org/stable/resrep13875.9|title=Islamic Fundamentalism in Latin America and the Caribbean|last=Connell|first1=Curtis C.|date=2005|publisher=Air University Press|pages=19–29}}</ref>. == Yana qarang == {{Mamlakatlar boʻyicha islom}} * [[Argentinada Islom]] * [[Boliviyada Islom|Boliviyada islom]] * [[Braziliyada islom dini|Braziliyada Islom]] * [[Chilidagi Islom|Chilida Islom]] * [[Kolumbiyada Islom]] * [[Ekvadordagi Islom|Ekvadorda Islom]] * [[Gaitidagi Islom]] * [[Panamada Islom]] * [[Paragvaydagi Islom|Paragvayda Islom]] * [[Peruda Islom]] * [[Urugvaydagi islom|Urugvayda islom]] * [[Venesuelada Islom]] * [[Belizdagi Islom|Belizda Islom]] * [[Kosta-Rikadagi Islom|Kosta-Rikada Islom]] * [[Kubada Islom]] * [[Gvatemaladagi Islom|Gvatemalada Islom]] * [[Dominikan Respublikasidagi Islom|Dominikan Respublikasida Islom]] * [[Salvadordagi Islom|Salvadorda Islom]] * [[Gondurasdagi Islom|Gondurasda Islom]] * [[Meksikadagi Islom|Meksikada Islom]] * [[Nikaraguada islom|Nikaraguada Islom]] * [[Puerto-Rikodagi Islom|Puerto-Rikoda Islom]] * [[Surinamda Islom]] * [[Gayanada Islom]] * [[Ispaniyalik va Lotin Amerikasi musulmonlari|Latin musulmonlari]] * [[Lotin Amerikasi Islom tashkiloti|'''Lotin Amerikasi''' '''va Karib''' Islom tashkiloti]] == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Markaziy Amerikada Islom]] [[Turkum:Lotin amerikasi tadqiqotlari]] [[Turkum:Janubiy Amerikada Islom]] 04t11qpb8o647wge3zvc29b6v48pf7i 0 1109958 6274016 5504883 2026-09-20T14:31:01Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274016 wikitext text/x-wiki {{Kasallik bilgiqutisi|Name=Miyopatiya}} '''Miopatiya''' ({{Lang-grc|[[wikt:μῦς#Древнегреческий|μῦς]]}} „mushak“ + {{Lang-grc2|[[wikt:πάθος#Древнегреческий|πάθος]]}} „kasallik, azob“) mushaklarning birlamchi shikastlanishi bilan tavsiflangan surunkali progressiv nerv-mushak kasalligi hisoblanadi. == Tasniflash == Hozirgi kunda turli xil tasniflar bor. Oldinlari nerv-mushak kasalliklarining klinik tasnifi barcha mushak kasalliklari hisoblangan edi. Ushbu tasnif doirasida oyoq-qoʻl kamari, yuz-son suyagi va boshqa turlar ajratilgan. Hozirgi vaqtda nerv-mushak kasalliklari va ayniqsa miyopatiyalarning aniq klinik tasnifi yoʻq, ammo tarixan rivojlangan va maʼlum kasalliklarga asoslanganlari hali ham keng qoʻllanadi. Patogenetik tasnifning paydo boʻlishi miyodistrofiyalar birlamchi mushak kasalliklariga boʻlinishga sabab boʻlgan metabolik kasalliklar, toksik taʼsirlar, yalligʻlanish jarayonlari natijasida nervlarning koʻp shikastlanishi natijasida paydo boʻlishi mumkinligi haqidagi yangi bilimlarning paydo boʻlishi bilan bogʻliq. Miyopatiyaning patogenetik tasnifi fanning rivojlanishi bilan batafsilroq boʻlib bormoqda va hozirda olimlar tashxisda taʼsirlangan oqsilni koʻrsatishga intilmoqda. Oʻz xususiyatini yoʻqotgan oqsilni topish ham mutatsiyani taxmin qilish va aniqlash imkonini beradi. [[Irsiy kasalliklar|Irsiy]] va orttirilgan miyopatiyalarni bir-biridan farqlash kerak. Irsiy miyopatiyalar tarixida qarindoshlarda kasallikning mavjudligi haqida koʻproq yoki kamroq aniq belgilar mavjud. Irsiy miyopatiyalarga distrofik miopatiyalar (Dyuchenne miopatiyasi va boshqalar), mitoxondrial miopatiyalar, saqlash kasalliklari (Pompe kasalligi va boshqalar) misol boʻla oladi. Har xil turdagi miyopatiyalarning patogenezi taʼsirlangan genga va hatto lokusga qarab farq qiladi. Miyofibrillalarning strukturaviy oqsillari sintezining buzilishi distrofik miopatiyalarning (yoki distrofik miodisttrofiyalar — DMD. Masalan, Duchenne DMD, oyoq-qoʻl-oyoq miodisttrofiyalari va boshqalar) paydo boʻlishiga sabab boʻladi. Sintezning buzilishi yoki fermentlarning faolligining susayishi kasalliklarning paydo boʻlishiga sabab boʻladi. Har holda, ertami-kechmi miyopatiyaning asosiy koʻrinishlari : mushaklar kuchsizligi va [[Muskullar|mushaklar]] atrofiyasi kabilar paydo boʻladi. == Patogenez == Turli xildagi miyopatiyalarning patogenezi taʼsirlangan genga va hatto lokusga qarab farq qiladi. == Diagnostika == Miyopatiyaning koʻplab shakllari mavjud boʻlib, ular kasallikning boshlanishi yoshi, kursning ogʻirligi va maʼlum mushak guruhlariga ustun zarar etkazishi bilan farqlanadi. Baʼzi kasalliklarga tashxis qoʻyishdagi qiyinchiligining sababi bu kasalliklarning kamdan-kam uchraydiganligi, shuningdek, hatto bir nozologiyada ham simptomlarning keng oʻzgaruvchanligi borligidadir. Barchasi tashxis asosida amalga oshiriladi. * klinik koʻrinishlar (mushaklarning kuchsizligi, vazn yoʻqotish) * [[Elektromiografiya|EMG]] maʼlumotlari (igna EMGidagi miyopatik naqsh) * Qon plazmasidagi CPK (normalning oʻnlab va yuzlab yuqori chegaralariga koʻtarilgan) * Mushaklarning [[Magnetik rezonans tomografiya|MRI]] (mushaklarning yogʻli yoki biriktiruvchi toʻqimalarining naslining rasmi, har qanday kasallik uchun xarakterli mushaklarning shikastlanishini taqsimlash) * Neyromuskulyar qopqoq [[Biopsiya|biopsiyasi]] . [[Биоптат|Biopsiya namunalarining]] [[Криосрез|kriyoseksiyalaridan]] foydalanish koʻproq maʼlumotga ega, ammo tez-tez chet elda, lekin Rossiyada preparatlarni tayyorlashning odatiy usuli deyarli har doim qoʻllanadi. Biz quyidagilarni taʼkidlashimiz mumkin: ** Boʻyash bilan oddiy mikroskop. ** immunogistokimyoviy tadqiqot. * baʼzi hollarda maʼlum fermentlar mavjudligi uchun maxsus qon testlarini qoʻllash kerak. == Differentsial diagnostika == Differentsial diagnostika boshqa kelib chiqadigan nerv-mushak kasalliklarini oʻz ichiga oladi (asab, [[Orqa miya mushaklarining atrofiyasi|oʻmurtqa mushak atrofiyasi]]). Mushaklar va nervlarning travmatik lezyonlari, mushaklarning yalligʻlanish kasalliklari, shuningdek, bir-biri bilan miyopatiyalarning keng differensial diagnostikasini oʻz ichiga oladi. == Davolash == Bugungi kunda bunday kasalliklarni radikal davolashning iloji yoʻq, ammo gen va hujayra terapiyasi usullari ishlab chiqilmoqda./2014-yilda inson foydalanishi uchun dorivor mahsulotlar boʻyicha Yevropa qoʻmitasi (CHMP) Duchenne mushak distrofiyasini davolash uchun Translarna yoki Ataluren roʻyxatdan oʻtkazishni tasdiqladi. == Adabiyotlar == * {{Статья|ссылка=http://npcmed.ru/wp-content/uploads/2016/06/Miopatiya-Saliha.pdf|автор=Беленикин М.С., Жилина С.С., Баринов А.А., Шарина М.Ю., Брюханова Н.О., Магомедова Р.М., Мещерякова Т.И., Петрин А.Н., Демидова И.А., Прокопьев Г.Г., Мутовин Г.Р., Притыко А.Г.|заглавие=Аллельный вариант врожденной миопатии Салиха|год=2015|издание=Российский вестник перинатологии и педиатрии|номер=3|страницы=89-93|issn=1027-4065|archivedate=2023-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231024121536/https://npcmed.ru/wp-content/uploads/2016/06/Miopatiya-Saliha.pdf}} == Havolalar == * [http://mda.org/ MDA — Amerika mushak distrofiyasi assotsiatsiyasi] * [http://www.uildm.org/ Muskulyar distrofiyaga qarshi Italiya jamiyati] * [https://web.archive.org/web/20090418123746/http://www.telethon.it/chisiamo/default.aspx Telemarafon mushak distrofiyasi va boshqa irsiy kasalliklarga qarshi yillik telemarafondir] * [http://neuromuscular.wustl.edu/index.html Nerv-mushak kasalliklari markazi] (inglizcha) — Nerv-mushak kasalliklari markazi, Vashington universiteti, Sankt-Peterburg. Louis, MO, AQSh. Sababdan (mutatsiyagacha) bemorni boshqarishgacha boʻlgan barcha nerv-mushak kasalliklari haqida batafsil maʼlumot. * [http://mioby.ru/ Myopathy.by] — bu nerv-mushak kasalliklari (NMD) bilan bogʻliq muammolar haqida gapiradigan maʼlumot va maʼlumot manbasi. * [http://medportal.ru/mednovosti/news/2014/05/26/320duchenne/ Evropada mushak distrofiyasini davolash uchun tasdiqlangan dori] [[Turkum:Kasalliklar]] [[Turkum:Mushak]] k5i2ll3ii6syk6p8fq0vrl8ymv78992 0 1139307 6273900 5299339 2026-09-20T12:26:19Z Heitor100YT 248368 Adicionada a Bandeira e o Brasão de Boa Ventura de São Roque - PR. 6273900 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | asl nomi = <!-- for cities whose native name is not in English --> | mavqe = Munitsipalitet | tasvir = | bayroq = Bandeira Boa Ventura de São Roque.gif | bayroq eni = | gerb = Brasão do município de Boa Ventura de São Roque.png | mamlakat = Braziliya | mintaqa turi = Viloyat | mintaqa = | tuman turi = Shtat | tuman = Paraná | jamoat turi = | jamoat = | rahbar turi = | rahbar = | asos solingan = <!-- Area ---------------------> | maydon = | balandlik_m = | aholi = 6,365 | sanalgan yil = 2020<ref>[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mg/carvalhopolis/panorama IBGE 2020]</ref> | zichlik = <!-- General information ---------------> | vaqt mintaqasi = &minus;3 | DST = | telefon kodi = | pochta indeksi = | sayt = | koordinatalar = }} '''Boa Ventura de São Roque''' – [[Braziliya|Braziliyaning]] [[Minas Gerais|Paraná]] shtati tarkibidagi munitsipalitet. == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]] [[Turkum:Braziliya geografiyasiga oid chala maqolalar]] [[Turkum:Paraná shtatidagi munitsipalitetlar]] {{Brazil-geo-stub}} opdszcdibyldgp5tc55n2cbcn54dhnl 0 1140184 6273902 4819437 2026-09-20T12:30:15Z Heitor100YT 248368 Adicionada a Bandeira e o Brasão de Nova Aliança do Ivaí - PR. 6273902 wikitext text/x-wiki {{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}} {{Bilgiquti aholi punkti | nomi = Nova Aliança do Ivaí | asl nomi = <!-- for cities whose native name is not in English --> | mavqe = Munitsipalitet | tasvir = | bayroq = Bandeira Nova Aliança do Ivaí.png | bayroq eni = | gerb = Brasão Nova Aliança do Ivaí.png | mamlakat = Braziliya | mintaqa turi = Viloyat | mintaqa = | tuman turi = Shtat | tuman = Paraná | jamoat turi = | jamoat = | rahbar turi = | rahbar = | asos solingan = <!-- Area ---------------------> | maydon = | balandlik_m = | aholi = 1,551 | sanalgan yil = 2020 <ref>[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mg/carvalhopolis/panorama IBGE 2020]</ref> | zichlik = <!-- General information ---------------> | vaqt mintaqasi = &minus;3 | DST = | telefon kodi = | pochta indeksi = | sayt = | koordinatalar = }} '''Nova Aliança do Ivaí''' – [[Braziliya|Braziliyaning]] [[Minas Gerais|Paraná]] shtati tarkibidagi munitsipalitet. == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]] [[Turkum:Braziliya geografiyasiga oid chala maqolalar]] [[Turkum:Paraná shtatidagi munitsipalitetlar]] {{Brazil-geo-stub}} 1gqtwurdf8s23ynkwz33p3uh6ex1wdt 0 1140284 6273903 4951691 2026-09-20T12:34:45Z Heitor100YT 248368 6273903 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | nomi = Agudos do Sul | asl nomi = <!-- for cities whose native name is not in English --> | mavqe = Munitsipalitet | tasvir = | bayroq = | bayroq eni = | mamlakat = Braziliya | mintaqa turi = Viloyat | mintaqa = | tuman turi = Shtat | tuman = Paraná | jamoat turi = | jamoat = | rahbar turi = | rahbar = | asos solingan = <!-- Area ---------------------> | maydon = | balandlik_m = | aholi = | nomi = | asl nomi = | mavqe = | tasvir = | bayroq = | bayroq eni = | mamlakat = Braziliya | mintaqa turi = Viloyat | mintaqa = | tuman turi = Shtat | tuman = Paraná | jamoat turi = | jamoat = | rahbar turi = | rahbar = | asos solingan = <!-- Area ---------------------> | maydon = | balandlik_m = | aholi = 9,470 | sanalgan yil = 2020 <ref>[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mg/carvalhopolis/panorama IBGE 2020]</ref> | zichlik = <!-- General information ---------------> | vaqt mintaqasi = &minus;3 | DST = | telefon kodi = | pochta indeksi = | sayt = | koordinatalar = }} '''Agudos do Sul''' – [[Braziliya|Braziliyaning]] [[Minas Gerais|Paraná]] shtati tarkibidagi munitsipalitet. == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]] [[Turkum:Braziliya geografiyasiga oid chala maqolalar]] [[Turkum:Paraná shtatidagi munitsipalitetlar]] {{Brazil-geo-stub}} | sanalgan yil = 2020 <ref>[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mg/carvalhopolis/panorama IBGE 2020]</ref> | zichlik = <!-- General information ---------------> | vaqt mintaqasi = &minus;3 | DST = | telefon kodi = | pochta indeksi = | sayt = | koordinatalar = }} '''Agudos do Sul''' – [[Braziliya|Braziliyaning]] [[Minas Gerais|Paraná]] shtati tarkibidagi munitsipalitet. == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]] [[Turkum:Braziliya geografiyasiga oid chala maqolalar]] [[Turkum:Paraná shtatidagi munitsipalitetlar]] {{Brazil-geo-stub}} a3tc376mm20jt7tmq2zyo3bxoqny1v5 6273904 6273903 2026-09-20T12:35:35Z Heitor100YT 248368 Adicionada a Bandeira e o Brasão de Agudos do Sul - PR. 6273904 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | nomi = | asl nomi = | mavqe = | tasvir = | bayroq = Bandeira de Agudos do Sul - PR.png | bayroq eni = | gerb = Brasão Agudos do Sul.png | mamlakat = Braziliya | mintaqa turi = Viloyat | mintaqa = | tuman turi = Shtat | tuman = Paraná | jamoat turi = | jamoat = | rahbar turi = | rahbar = | asos solingan = <!-- Area ---------------------> | maydon = | balandlik_m = | aholi = 9,470 | sanalgan yil = 2020 <ref>[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mg/carvalhopolis/panorama IBGE 2020]</ref> | zichlik = <!-- General information ---------------> | vaqt mintaqasi = &minus;3 | DST = | telefon kodi = | pochta indeksi = | sayt = | koordinatalar = }} '''Agudos do Sul''' – [[Braziliya|Braziliyaning]] [[Minas Gerais|Paraná]] shtati tarkibidagi munitsipalitet. == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]] [[Turkum:Braziliya geografiyasiga oid chala maqolalar]] [[Turkum:Paraná shtatidagi munitsipalitetlar]] {{Brazil-geo-stub}} | sanalgan yil = 2020 <ref>[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mg/carvalhopolis/panorama IBGE 2020]</ref> | zichlik = <!-- General information ---------------> | vaqt mintaqasi = &minus;3 | DST = | telefon kodi = | pochta indeksi = | sayt = | koordinatalar = }} '''Agudos do Sul''' – [[Braziliya|Braziliyaning]] [[Minas Gerais|Paraná]] shtati tarkibidagi munitsipalitet. == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]] [[Turkum:Braziliya geografiyasiga oid chala maqolalar]] [[Turkum:Paraná shtatidagi munitsipalitetlar]] {{Brazil-geo-stub}} lgegr9sl7c552admj1weq26dko0aldf 0 1140408 6273910 5135072 2026-09-20T12:54:44Z Heitor100YT 248368 Adicionada a Bandeira e o Brasão de Marquinho - PR. 6273910 wikitext text/x-wiki {{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}} {{Bilgiquti aholi punkti | nomi = Marquinho, Paraná | asl nomi = <!-- for cities whose native name is not in English --> | mavqe = Munitsipalitet | tasvir = | bayroq = Bandeira de Marquinho (Paraná, Brasil).gif | bayroq eni = | gerb = Brasão de Marquinho - PR.jpg | gerb eni = | mamlakat = Braziliya | mintaqa turi = Viloyat | mintaqa = | tuman turi = Shtat | tuman = Paraná | jamoat turi = | jamoat = | rahbar turi = | rahbar = | asos solingan = <!-- Area ---------------------> | maydon = | balandlik_m = | aholi = 4,340 | sanalgan yil = 2020 <ref>[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mg/carvalhopolis/panorama IBGE 2020]</ref> | zichlik = <!-- General information ---------------> | vaqt mintaqasi = &minus;3 | DST = | telefon kodi = | pochta indeksi = | sayt = | koordinatalar = }} '''Marquinho (Paraná)''' – [[Braziliya|Braziliyaning]] [[Minas Gerais|Paraná]] shtati tarkibidagi munitsipalitet. == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]] [[Turkum:Braziliya geografiyasiga oid chala maqolalar]] [[Turkum:Paraná shtatidagi munitsipalitetlar]] {{Brazil-geo-stub}} 05dj4n2a5zlsdoqqtoz6m7nmmyrfyys 0 1201328 6274153 6178312 2026-09-21T04:45:44Z Umarxon III 18267 +image 6274153 wikitext text/x-wiki {{ism+familiya|Ravshan (ism)|Ravshan|Xayrullayev}} {{Futbolchi | name = Ravshan Xayrullayev | fullname = Ravshan Khayrullaev.webp | image = | birth_date = {{Birth date and age|2005|8|21|df=y}} | birth_place = {{TavalludJoyi|Toshkent}}, [[Oʻzbekiston]] | height = {{height|m=1.76}} | currentclub = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] | clubnumber = 6 | position = [[Yarim himoyachi]] }} '''Ravshan Xayrullayev''' (<nowiki>Равшан Хайруллаев</nowiki>) – [[oʻzbekiston]]lik [[futbolchi]]. [[Oʻzbekiston Pro ligasi]]ning „[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]“ klubi [[yarim himoyachi]]si<ref>{{cite web|url=https://globalsportsarchive.com/people/soccer/ravshan-xayrullayev/7866502/|title=Ravshan Xayrullayev - Player Info|publisher=GSA}}</ref><ref>{{cite web|url=https://daryo.uz/2023/11/22/superliga-okmk-safarda-buxoroni-taslim-etdi-andijon-bir-kishi-kam-bolib-oynagan-turon-ustidan-ishonchli-galabani-qolga-kiritdi|title=Superliga. “OKMK” safarda “Buxoro”ni taslim etdi, “Andijon” bir kishi kam bo‘lib o‘ynagan “Turon” ustidan ishonchli g‘alabani qo‘lga kiritdi|publisher=[[Transfermarkt]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://pfl.uz/uz/players/view/6571|title=Ravshan Xayrullayev|publisher=[[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]]|qaralgan sana=2024-07-16|arxivsana=2024-07-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240716150426/https://pfl.uz/uz/players/view/6571}}</ref>. == Yutuqlar == === Klub === ;Buxoro * Oʻzbekiston Kubogida ikkinchi oʻrin: 2025 == Manbalar == {{manbalar|2}} {{uzbekistan-footy-bio-stub}} {{DEFAULTSORT:Xayrullayev, Ravshan}} {{Buxoro futbol klubi tarkibi}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Pro ligasi futbolchilari]] [[Turkum:Buxoro klubi futbolchilari]] [[Turkum:Turon klubi futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar]] 6cpxdydk1d29mwc1hr1vdixqknd7hbg 6274157 6274153 2026-09-21T04:46:49Z Umarxon III 18267 + 6274157 wikitext text/x-wiki {{ism+familiya|Ravshan (ism)|Ravshan|Xayrullayev}} {{Futbolchi | ismi = Ravshan Xayrullayev | fullname = | tasvir = Ravshan Khayrullaev.webp | birth_date = {{Birth date and age|2005|8|21|df=y}} | birth_place = {{TavalludJoyi|Toshkent}}, [[Oʻzbekiston]] | height = {{height|m=1.76}} | currentclub = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] | clubnumber = 6 | position = [[Yarim himoyachi]] }} '''Ravshan Xayrullayev''' (<nowiki>Равшан Хайруллаев</nowiki>) – [[oʻzbekiston]]lik [[futbolchi]]. [[Oʻzbekiston Pro ligasi]]ning „[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]“ klubi [[yarim himoyachi]]si<ref>{{cite web|url=https://globalsportsarchive.com/people/soccer/ravshan-xayrullayev/7866502/|title=Ravshan Xayrullayev - Player Info|publisher=GSA}}</ref><ref>{{cite web|url=https://daryo.uz/2023/11/22/superliga-okmk-safarda-buxoroni-taslim-etdi-andijon-bir-kishi-kam-bolib-oynagan-turon-ustidan-ishonchli-galabani-qolga-kiritdi|title=Superliga. “OKMK” safarda “Buxoro”ni taslim etdi, “Andijon” bir kishi kam bo‘lib o‘ynagan “Turon” ustidan ishonchli g‘alabani qo‘lga kiritdi|publisher=[[Transfermarkt]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://pfl.uz/uz/players/view/6571|title=Ravshan Xayrullayev|publisher=[[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]]|qaralgan sana=2024-07-16|arxivsana=2024-07-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240716150426/https://pfl.uz/uz/players/view/6571}}</ref>. == Yutuqlar == === Klub === ;Buxoro * Oʻzbekiston Kubogida ikkinchi oʻrin: 2025 == Manbalar == {{manbalar|2}} {{uzbekistan-footy-bio-stub}} {{DEFAULTSORT:Xayrullayev, Ravshan}} {{Buxoro futbol klubi tarkibi}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Pro ligasi futbolchilari]] [[Turkum:Buxoro klubi futbolchilari]] [[Turkum:Turon klubi futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar]] qwy2o2ceuwzx4mmhtna5akxzibn5an7 0 1206441 6274071 5926084 2026-09-20T19:28:39Z Umarxon III 18267 +image 6274071 wikitext text/x-wiki {{familiyadoshlar|Rizoqulov}} {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Gʻiyosjon Rizoqulov | tasvir = Giyosjon Rizakulov.webp | toʻliqism = | boʻyi = {{height|m=1.70}} | tavallud_sana = {{Birth date and age|df=yes|2005|2|20}} | tavallud_joyi = {{TavalludJoyi|Sirdaryo}} | joriyklub = [[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]] | klubraqami = 38 | pozitsiya = [[Yarim himoyachi]] }} '''Gʻiyosjon Rizoqulov''' (<nowiki>Ғиёсжон Ризоқулов</nowiki>) – [[oʻzbekiston]]lik [[futbolchi]]. [[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]] klubi va [[Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi (23 yoshgacha)|Oʻzbekiston Olimpiya terma jamoasi]] yarim himoyachisi<ref>{{cite web|url=https://gh.soccerway.com/players/giyosjon-rizoqulov/913112/|title=G'. Rizoqulov|publisher=[[Soccerway]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.nl/giyosjon-rizokulov/profil/spieler/1139600|title=#38 Giyosjon Rizokulov|publisher=[[Transfermarkt]]|qaralgan sana=2024-07-28|arxivsana=2024-07-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240728144832/https://www.transfermarkt.nl/giyosjon-rizokulov/profil/spieler/1139600}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} {{uzbekistan-footy-bio-stub}} {{Qizilqum futbol klubi tarkibi}} {{DEFAULTSORT:Rizoqulov, Gʻiyosjon}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Pro ligasi futbolchilari]] [[Turkum:Olimpik MobiUz futbolchilari]] [[Turkum:Qizilqum klubi futbolchilari]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar]] effq5i867io1qxotaj44d5wp3jq9bxn 0 1206446 6274173 5048868 2026-09-21T04:51:33Z Umarxon III 18267 +image 6274173 wikitext text/x-wiki {{familiyadoshlar|Fayzullayev}} {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Roʻziboy Fayzullayev | tasvir = Ruziboy Fayzullaev.webp | toʻliqism = | boʻyi = {{height|m=1.70}} | tavallud_sana = {{Birth date and age|df=yes|2005|10|16}} | tavallud_joyi = {{TavalludJoyi|Samarqand}} | joriyklub = [[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]] | klubraqami = 27 | pozitsiya = [[Himoyachi (futbol)|Himoyachi]] }} '''Roʻziboy Fayzullayev''' (<nowiki>Рўзибой Файзуллаев</nowiki>) – [[oʻzbekiston]]lik [[futbolchi]]. [[Oʻzbekiston Pro ligasi]]ning [[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]] klubi yarim himoyachisi<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/roziboy-fayzullayev/895847/|title=R. Fayzullayev|publisher=[[Soccerway]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/ruziboy-fayzullaev/profil/spieler/1082392|title=#27 Ruziboy Fayzullaev|publisher=[[Transfermarkt]]}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} {{uzbekistan-footy-bio-stub}} {{Olimpik MobiUz futbol klubi tarkibi}} {{DEFAULTSORT:Fayzullayev, Roʻziboy}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Erkak futbol himoyachilari]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Pro ligasi futbolchilari]] [[Turkum:Olimpik MobiUz futbolchilari]] [[Turkum:Metallurg Bekobod klubi futbolchilari]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar]] o084z2mr1xmrvewaqqsiqadm55m3pwk 0 1206533 6274309 5913065 2026-09-21T08:36:01Z Umarxon III 18267 +image 6274309 wikitext text/x-wiki {{ism+familiya|Bunyod|Rahimov}} {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Bunyodbek Rahimov | tasvir = Bunyodbek Rakhimov.webp | toʻliqism = | boʻyi = {{height|m=1.75}} | tavallud_sana = {{Birth date and age|df=yes|2005|4|27}} | tavallud_joyi = {{TavalludJoyi|Toshkent}} | joriyklub = [[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]] | klubraqami = 6 | pozitsiya = [[Hujumchi (futbol)|Hujumchi]] }} '''Bunyodbek Rahimov''' (<nowiki>Бунёдбек Раҳимов</nowiki>) – [[oʻzbekiston]]lik [[futbolchi]]. [[Oʻzbekiston Pro ligasi]]ning „[[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]]“ klubi hujumchisi<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/bunyodbek-rakhimov/962222/|title=B. Rakhimov|publisher=[[Soccerway]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.world/bunyodbek-rakhimov/profil/spieler/1254003|title=#6 Bunyodbek Rakhimov|publisher=[[Transfermarkt]]|qaralgan sana=2024-07-29|arxivsana=2024-07-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240729042738/https://www.transfermarkt.world/bunyodbek-rakhimov/profil/spieler/1254003}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} {{uzbekistan-footy-bio-stub}} {{Olimpik MobiUz futbol klubi tarkibi}} {{DEFAULTSORT:Rahimov, Bunyodbek}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Futboldagi erkak hujumchilar]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Pro ligasi futbolchilari]] [[Turkum:Olimpik MobiUz futbolchilari]] kg0adqyfe6vm41lynpfn1ay2teycgcz 0 1208629 6273908 6095375 2026-09-20T12:46:24Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6273908 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | name = Mircea Lucescu | image = Mircea Lucescu 2017.jpg | caption = Lucescu (2017-yil) | fullname = Mircea Lucescu<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/Default.aspx?pageID=527&antID=8083 |title=Mircea Lucescu |publisher=Turkish Football Federation |access-date=20 December 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date|1945|7|29|df=y}} | birth_place = {{tavalludJoyi|Buxarest}}, Ruminiya | vafot_sana = {{vafot sanasi va yoshi|2026|04|07|1945|7|29}} | vafot_joyi = {{vafotJoyi|Buxarest}}, Ruminiya | height = {{height|m=1.77}} | position = [[Yarim himoyachi#Winger|Vinger]] | currentclub = | youthyears1 = 1961—1963 | youthclubs1 = Școala Sportivă 2 București | yillar1 = 1963—1977 | klublar1 = [[:en:FC Dinamo București|Dinamo București]] | isht1 = 250 | gollar1 = 57 | yillar2 = 1965—1967 | klublar2 = {{ijara}} [[:en:FC Sportul Studențesc București|Știința București]] | isht2 = 39 | gollar2 = 12 | yillar3 = 1977—1982 | klublar3 = [[:en:FC Corvinul Hunedoara|Corvinul Hunedoara]] | isht3 = 111 | gollar3 = 21 | yillar4 = 1990 | klublar4 = [[:en:FC Dinamo București|Dinamo București]] | isht4 = 1 | gollar4 = 0 | totalcaps = 401 | totalgoals = 90 | milliyyillar1 = 1966—1979 | milliyjamoa1 = [[Ruminiya milliy futbol terma jamoasi|Ruminiya]]{{efn|name="ROM"|Including 6 appearances for Romania's Olympic team<ref name=EU>{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=12486|title=Mircea Lucescu|publisher=European Football|access-date=27 January 2021}}</ref><ref>{{NFT|17628}}</ref>.}} | milliyisht1 = 70 | milliygollar1 = 9 | boshliqyillar1 = 1978—1982 | boshliqklublar1 = [[:en:FC Corvinul Hunedoara|Corvinul Hunedoara]] Oʻynovchi murabbiy | boshliqyillar2 = 1981—1986 | boshliqklublar2 = [[Ruminiya milliy futbol terma jamoasi|Ruminiya]] | boshliqyillar3 = 1985—1990 | boshliqklublar3 = [[:en:FC Dinamo București|Dinamo București]] | boshliqyillar4 = 1990—1991 | boshliqklublar4 = [[:en:A.C. Pisa 1909|Pisa]] | boshliqyillar5 = 1991—1995 | boshliqklublar5 = [[:en:Brescia Calcio|Brescia]] | boshliqyillar6 = 1995—1996 | boshliqklublar6 = [[:en:Brescia Calcio|Brescia]] | boshliqyillar7 = 1996 | boshliqklublar7 = [[:en:A.C. Reggiana 1919|Reggiana]] | boshliqyillar8 = 1997—1998 | boshliqklublar8 = [[:en:FC Rapid București|Rapid București]] | boshliqyillar9 = 1998—1999 | boshliqklublar9 = [[Inter Milan]] | boshliqyillar10 = 1999—2000 | boshliqklublar10 = [[:en:FC Rapid București|Rapid București]] | boshliqyillar11 = 2000—2002 | boshliqklublar11 = [[Galatasaroy (futbol klubi)|Galatasaroy]] | boshliqyillar12 = 2002—2004 | boshliqklublar12 = [[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]] | boshliqyillar13 = 2004—2016 | boshliqklublar13 = [[FC Shakhtar Donetsk|Shakhtar Donetsk]] | boshliqyillar14 = 2016—2017 | boshliqklublar14 = [[FC Zenit Sankt Peterburg|Zenit Sankt Peterburg]] | boshliqyillar15 = 2017—2019 | boshliqklublar15 = [[Turkiya milliy futbol terma jamoasi|Turkiya]] | boshliqyillar16 = 2020—2023 | boshliqklublar16 = [[Dinamo (Kiyev futbol klubi)|Dinamo (Kiyev)]] | boshliqyillar17 = 2024—2026 | boshliqklublar17 = [[Ruminiya milliy futbol terma jamoasi|Ruminiya]] }} '''Mircha Luchesku''' ({{Lang-ro|mirtʃe̯a luˈtʃesku}}; 1945-yil 29-iyulda tugʻilgan) – ruminiyalik professional futbol murabbiyi va sobiq [[Futbolchi|futbolchisi]]. U barcha davrlarning eng koʻp mukofotlangan mmurabbiylaridan biri<ref>{{cite web |url=https://www.marca.com/en/football/international-football/2019/05/23/5ce5c24eca4741c7638b4567.html |title=Guardiola on his way to becoming the most successful coach of all time |work=Marca |location=Spain |last1=Rubio |first1=Alberto |last2=Clancy |first2=Conor |date=23 May 2019}}</ref>. Luchesku, shuningdek, Ruminiya chempionatining eng muvaffaqiyatli oʻyinchilaridan biri boʻlib<ref>{{cite news |date=May 15, 2022 |title=Best of the best! Dan Petrescu, la un titlu de recordul absolut + doi jucători-simbol de la CFR Cluj, lângă Lăcătuș, Lucescu sau Tudorel Stoica |language=ro |publisher=gsp.ro |url=https://www.gsp.ro/fotbal/liga-1/cfr-cluj-titluri-deac-arlauskis-petrescu-663711.html |access-date=May 15, 2022}}</ref>, Dinamo Buxarest bilan yettita chempionlikni qoʻlga kiritgan. Lucescu shuningdek, „Ştiinta Bucureshti“ va „Korvinul Xunedoara“ klublarida ham oʻynagan va 1970-yilgi FIFA Jahon chempionatida Ruminiya terma jamoasiga sardorlik qilgan. Ruminiya terma jamoasida 70 ta oʻyinda maydonga tushgan<ref name="merry">{{cite news |date=2 October 2013 |title=Lucescu's band of Brazilians aim to bring down Man United |work=FourFourTwo |url=http://www.fourfourtwo.com/us/features/lucescus-band-brazilians-aim-bring-down-man-united}}</ref>. Luchesku Ruminiya, Italiya, Turkiya, Ukraina va Rossiyada turli jamoalarni boshqargan. Mircea oʻn ikki yill davomida [[Donetsk]]<nowiki/>ning „<nowiki/>[[FC Shakhtar Donetsk|Shaxtyor]]<nowiki/>“ klubini boshqargan faoliyati bilan mashhur. Bu davrda Donetsk jamoasi bilan birgalikda sakkiz marta Ukraina Premyer ligasi, oltita Ukraina kubogi, yettita Ukraina Superkubogi va 2008/2009-yilgi UEFA kubogida gʻalaba qozonib, jamoa tarixidagi eng muvaffaqiyatli murabbiyga aylangan<ref>{{cite news |date=23 May 2016 |title=How Mircea Lucescu put Shakhtar on the map |publisher=UEFA |url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=2367219.html}}</ref>. Mircea shuningdek, „Shaxtyor“ jamoasining raqibi „<nowiki/>[[Dinamo (Kiyev futbol klubi)|Dinamo Kiyev]]<nowiki/>“ bilan ham Ukrainada sovrinlarni qoʻlga kiritgan. Lucescu faoliyati davomida shuningdek, Dinamo Buxarest va Rapid Buxarest bilan Divizia A chempionligini, [[Galatasaroy (futbol klubi)|Galatasaroy]] va [[Beşiktaş J.K.|Beshiktosh]] bilan Turkiya Superligasi chempionligini qoʻlga kiritgan. Luchesku 2004, 2010, 2012, 2014 va 2021-yillarda Ruminiyada, 2006 va 2008 va 2014-yillarda Ukrainada yilning eng yaxshi murabbiyi deb topilgan<ref name="stats2">{{cite web |url=http://shakhtar.com/en/news/37745 |title=Shakhtar and Mircea Lucescu: 12 years together |publisher=shakhtar.com |access-date=18 May 2016 |date=16 May 2016}}</ref>. 2013-yilda u Ruminiyada oʻn yillikning eng yaxshi murabbiyi mukofotiga sazovor boʻlgan<ref>{{Cite web |url=https://www.ua-football.com/ukrainian/high/1387484337-luchesku-byl-priznan-trenerom-desyatiletiya-v-rumynii.html |title=Луческу был признан тренером десятилетия в Румынии |first=Внешние |last=источники |date=19 December 2013 |website=ua-football.com}}</ref> va 2015-yilda [[Alex Ferguson]], [[Carlo Ancelotti]], [[Arsène Wenger]] va [[José Mourinho]] kabi [[UEFA Chempionlar Ligasi]]<nowiki/>da 100 ta oʻyinida murabbiylik qilgan beshinchi shaxs boʻlgan. Mircea murabbiylik faoliyatida gʻalaba qozonilgan rasmiy sovrinlar soni (38 ta) boʻyicha ham uchinchi oʻrindadir<ref>{{cite news |date=21 October 2015 |title=Lucescu becomes fifth coaching centurion |publisher=UEFA |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2293606.html}}</ref>. == Murabbiylik faoliyati == === Ruminiya === 2024-yil 6-avgustda u birinchi bor Ruminiyani boshqarganidan 38 yil oʻtib yana Ruminiya terma jamoasi murabbiyi sifatida qaytdi<ref>{{cite news |date=6 August 2024 |title=Mircea Lucescu replaces Edi Iordănescu as coach of Romania’s national football team |agency=Romania-Insider.com |url=https://www.romania-insider.com/mircea-lucescu-coach-romanias-national-football-team-aug-2024 |access-date=6 August 2024 |archive-date=2024-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806115706/https://www.romania-insider.com/mircea-lucescu-coach-romanias-national-football-team-aug-2024 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://championat.asia/uz/news/371168?utm_source=telegram&utm_medium=championatasia |sarlavha=Расман: 79 ёшли Мирча Луческу Руминия терма жамоаси бош мураббийи этиб тайинланди |sana=2024/08/06}}</ref>. == Yozuvchilik faoliyati == Mircha Luchesku 1980-yilda „Drumul Socialismului“ gazetasida xronikalar, sharhlar va oʻyinlar tahlilini yozishni boshlagan<ref>{{cite web |url=https://welovesport.ro/stiri/fotbal-vintage-cronicarul-mircea-lucescu-27617 |title=Cronicarul Mircea Lucescu |publisher=Welovesport.ro |language=Romanian |trans-title=Chronicler Mircea Lucescu |date=29 July 2023 |access-date=31 July 2023}}</ref>. U futbol haqida ikki jild ham yozgan:<ref>{{cite web |url=https://www.prosport.ro/sport-life/special/lucescu-70-viziune-in-1981-mircea-lucescu-aloca-in-autobiografia-mirajul-gazonului-un-capitol-despre-fotbalul-viitorului-principiile-enuntate-atunci-se-aplica-in-toata-lumea-azi-la-35-de-ani-distanta-14650328 |title=VIZIUNE: În 1981, Mircea Lucescu aloca în autobiografia "Mirajul gazonului" un capitol despre fotbalul viitorului. Principiile enunțate atunci se aplică în toată lumea azi, la 35 de ani distanță |publisher=Prosport.ro |language=Romanian |trans-title=VISION: In 1981, Mircea Lucescu allocated a chapter on the football of the future in his autobiography "Mirajul gazonului". The principles enunciated then apply all over the world today, 35 years later |date=29 July 2015 |access-date=31 July 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.prosport.ro/sport-life/mircea-lucescu-despre-viata-de-miner-il-luce-si-a-lansat-o-carte-in-ucraina-8714696 |title=Mircea Lucescu, despre "viața de miner"! Il Luce și-a lansat o carte în Ucraina |publisher=Prosport.ro |language=Romanian |trans-title=Mircea Lucescu, about the "miner's life"! Il Luce launched his book in Ukraine |date=8 September 2011 |access-date=31 July 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.sport.ro/stranieri/super-foto-mircea-lucescu-si-a-lansat-ultima-carte-in-ucraina-a-fost-show-la-lansare-ce-zice-despre-o.html |title=Mircea Lucescu si-a lansat ultima carte in Ucraina: a fost SHOW la lansare! Ce zice despre o PLECARE de la Sahtior |publisher=Sport.ro |language=Romanian |trans-title=Mircea Lucescu launched his last book in Ukraine: it was a SHOW at the launch! What about a DEPARTURE from Sahtior |date=8 September 2011 |access-date=31 July 2023}}</ref> * ''Maysazor sarobi'' (1981) * Shaxtyorske zhyttya ''(Shaxtyor hayoti)'' (2011) == Shaxsiy hayot == Luchesku poliglot. U oʻz ona tilidan tashqari ingliz, portugal, ispan, italyan, fransuz va rus tillarini biladi<ref>{{UEFA coach|40040|Mircea Lucescu|accessdate=19 March 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=3IHb-EqoWCQ |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/3IHb-EqoWCQ |archive-date=2021-12-12 |url-status=live |title=Lucescu: "We were better |via=YouTube |access-date=11 July 2016}}{{cbignore}}</ref>. U koʻpincha oʻz oʻyinchilariga teatrga borish yoki kitob oʻqish klublar yoki restoranlarga borishdan koʻra foydaliroq ekanligini aytadi. Shuningdek, u oʻz futbolchilarini universitetga borishlari uchun bosim oʻtkazdi<ref name="shakhtar.com99.eu">{{cite news |date=19 August 2011 |script-title=ru:Луческу сочинил текст клубного гимна |language=ru |publisher=shakhtar.com (citing Газета «Сегодня») |url=http://shakhtar.com/ru/news/18276}}</ref>. Uning oʻgʻli Razvan Luchesku ham futbolchi boʻlgan va hozirda PAOK jamoasini boshqarmoqda. 2009-yil 15-iyulda Luchesku angina xuruji boʻldi va infarktga uchragan. Donetskdagi tez tibbiy yordam shifoxonasida operatsiya qilingan<ref>{{Cite web |url=https://www.gsp.ro/international/stranieri/mircea-lucescu-a-suferit-un-preinfarct-la-donetk-147184.html |title=Mircea Lucescu a suferit un preinfarct la Doneţk! |website=GSP}}</ref>. 2012-yil 6-yanvarda Buxarestda yoʻl-transport hodisasiga uchragan va jiddiy jarohat olgan<ref>{{Cite web |url=https://www.antena3.ro/actualitate/mircea-lucescu-implicat-intr-un-grav-accident-rutier-antrenorul-a-suferit-o-contuzie-toracica-severa-150432.html |title=Mircea Lucescu, implicat într-un grav accident rutier. Antrenorul a suferit o contuzie toracică severă |website=antena3.ro}}</ref>. == Faoliyat statistikasi == [[Fayl:Mircea_Lucescu_against_Steaua.jpg|right|thumb|240x240px|Luchesku (oldingi oʻrinda, oq libosda) shahar boʻylab raqib boʻlgan Steaua Bucureshtiga qarshi derbi oʻyinida.]] === Futbolchi === <ref name="RS" /><ref>{{Cite web |url=http://www.lucescu.ro/mircea/cariera.htm |title=Player stats |access-date=22 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304044952/http://www.lucescu.ro/mircea/cariera.htm |archive-date=4 March 2016 |url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:100%; text-align: center;" ! rowspan="2" width="150" |Jamoa ! rowspan="2" |Mavsum ! colspan="3" |Liga ! colspan="2" |Kubok ! colspan="2" |[[UEFA|Yevropa]] ! colspan="2" |Jami |- ! width="40" |Divizion ! width="40" |Oʻyin ! width="40" |Gol ! width="40" |Oʻyin ! width="40" |Gol ! width="40" |Oʻyin ! width="40" |Gol ! width="40" |Oʻyin ! width="40" |Gol |- | rowspan="13" |Dinamo București |1963–64 |Divizia A |2 |0 | | | colspan="2" |– |2 |0 |- |1964–65 |Divizia A |1 |0 | | | colspan="2" |– |1 |0 |- |1967–68 |Divizia A |17 |1 | | | colspan="2" |– |17 |1 |- |1968–69 |Divizia A |28 |8 | | |1 |0 |29 |8 |- |1969–70 |Divizia A |24 |4 | | | colspan="2" |– |24 |4 |- |1970–71 |Divizia A |23 |3 | | |3 |0 |26 |3 |- |1971–72 |Divizia A |26 |7 | | |3 |0 |29 |7 |- |1972–73 |Divizia A |28 |12 | | | colspan="2" |– |28 |12 |- |1973–74 |Divizia A |25 |5 | | |2 |1 |27 |6 |- |1974–75 |Divizia A |31 |4 | | |3 |1 |34 |5 |- |1975–76 |Divizia A |26 |6 | | |2 |1 |28 |7 |- |1976–77 |Divizia A |19 |7 | | |1 |0 |20 |7 |- ! colspan="2" |Jami !250 !57 ! ! !15 !3 !265 !60 |- | rowspan="3" |Știința București (ijara) |1965–66 |Divizia B | | | | | colspan="2" |– | | |- |1966–67 |Divizia B | | | | | colspan="2" |– | | |- ! colspan="2" |Jami !39 !12 ! ! ! ! !39 !12 |- | rowspan="6" |Corvinul |1977–78 |Divizia A |34 |7 | | | colspan="2" |– |34 |7 |- |1978–79 |Divizia A |27 |5 | | | colspan="2" |– |27 |5 |- |1979–80 |Divizia B | | | | | colspan="2" |– | | |- |1980–81 |Divizia A |27 |7 | | | colspan="2" |– |27 |7 |- |1981–82 |Divizia A |23 |2 | | | colspan="2" |– |23 |2 |- ! colspan="2" |Jami !111 !21 ! ! ! ! !111 !21 |- |Dinamo București |1989–90 |Divizia A |1 |0 | | | colspan="2" |– |1 |0 |- ! colspan="3" |Umumiy faoliyat statistikasi !401 !90 ! ! !15 !3 !416 !93 |} === Terma jamoadagi gollar === : ''Gollar va natijalar birinchi boʻlib Ruminiyaning gollari roʻyxatini koʻrsatadi, ballar ustuni Lucheskuning har bir golidan keyin hisobni koʻrsatadi''<ref name="EU" /> {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%" |+Mircha Luchesku tomonidan kiritilgan xalqaro gollar roʻyxati !Gol !Sana !Joy !Raqib !Hisob !Natija !Musoboqa |- | style="text-align:center;" |'''1''' |1966-yil 3-dekabr |[[GSP Stadium]], [[Nicosia]], [[Kipr Respublikasi|Kipr]] |{{fb|Cyprus}} | style="text-align:center;" |'''2'''–1 | style="text-align:center;" |5–1 |Yevro-1968 saralashi |- | style="text-align:center;" |'''2''' |1967-yil 23-aprel |[[Stadionul Național (1953)|Stadionul 23 August]], [[Buxarest]], [[Ruminiya]] |{{fb|Cyprus}} | style="text-align:center;" |'''1'''–0 | style="text-align:center;" |7–0 |Yevro-1968 saralashi |- | style="text-align:center;" |'''3''' |1970-yil 9-fevral |[[Estadio Alberto Gallardo|Estadio San Martín de Porres]], [[Lima]], [[Peru]] |{{fb|Peru}} | style="text-align:center;" |'''1'''–0 | style="text-align:center;" |1–1 |[[Oʻrtoqlik uchrashuvi|Oʻrtoqlik]] |- | style="text-align:center;" |'''4''' |1971-yil 22-sentyabr |[[Helsinki Olympic Stadium|Olympic Stadium]], [[Helsinki]], [[Finland]] |{{fb|Finland}} | style="text-align:center;" |'''4'''–0 | style="text-align:center;" |4–0 |Yevro-1972 saralashi |- | style="text-align:center;" |'''5''' |1971-yil 24-noyabr |[[Stadionul Național (1953)|Stadionul 23 August]], [[Buxarest]], [[Ruminiya]] |{{fb|Wales}} | style="text-align:center;" |'''2'''–0 | style="text-align:center;" |2–0 |Yevro-1972 saralashi |- | style="text-align:center;" |'''6''' |1974-yil 29-may |[[Stadionul Național (1953)|Stadionul 23 August]], [[Buxarest]], [[Ruminiya]] |{{fb|Greece|old}} | style="text-align:center;" |'''3'''–1 | style="text-align:center;" |3–1 |1973–1976 Bolqon kubogi |- | style="text-align:center;" |'''7''' |1975-yil 19-mart |[[BJK İnönü Stadium|İnönü Stadium]], [[Istanbul]], [[Turkiya]] |{{fb|Turkey}} | style="text-align:center;" |'''1'''–1 | style="text-align:center;" |1–1 |[[Oʻrtoqlik uchrashuvi|Oʻrtoqlik]] |- | style="text-align:center;" |'''8''' |1975-yil 11-may |[[Stadionul Național (1953)|Stadionul 23 August]], [[Buxarest]], [[Ruminiya]] |{{fb|Denmark}} | style="text-align:center;" |'''5'''–0 | style="text-align:center;" |6–1 |Yevro-1976 saralashi |- | style="text-align:center;" |'''9''' |1976-yil 5-iyun |[[San Siro|Stadio San Siro]], [[Milan]], [[Italiya]] |{{fb|Italy}} | style="text-align:center;" |'''1'''–2 | style="text-align:center;" |2–4 |[[Oʻrtoqlik uchrashuvi|Oʻrtoqlik]] |} === Murabbiylik === {{updated|oʻyin 2023-yil 3 noyabrda boʻlib oʻtdi}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+Jamolarda murabbiylik davri boʻyicha natijalari ! rowspan="2" |Jamoa ! rowspan="2" |Dan ! rowspan="2" |Gacha ! colspan="8" |Natijalar |- !{{Tooltip|Oʻ|Murabbiylik oʻyinlari}} !{{Tooltip|Gʻ|Gʻalaba qozonilgan oʻyinlar}} !{{Tooltip|D|Durang oʻynalgan oʻyinlar}} !{{Tooltip|M|Magʻlubiyatga uchralgan oʻyinlar}} !{{Tooltip|UG|Urilgan gollar}} !{{Tooltip|OʻG|Oʻtkazilgan gollar}} !{{Tooltip|GF|Gollar farqi}} !{{Tooltip|Gʻal %|Gʻalabalar fozi}} |- | align="left" |[[Ruminiya milliy futbol terma jamoasi|Ruminiya]] | align="left" |1981-yil 1-noyabr | align="left" |1986-yil 2-oktyabr {{WDL|58|24|19|15|for=77|against=63|diff=yes}} |- | align="left" |Dinamo București | align="left" |1985-yil 1-noyabr | align="left" |1990-yil 30-iyun {{WDL|177|132|28|17|for=494|against=167|diff=yes}} |- | align="left" |Pisa | align="left" |1990-yil 1-iyul | align="left" |1991-yil 11 mart {{WDL|24|8|5|11|for=32|against=49|diff=yes}} |- | align="left" |Brescia | align="left" |1991-yil 1-iyul | align="left" |1995-yil 19 fevral {{WDL|151|47|59|45|for=197|against=188|diff=yes}} |- | align="left" |Brescia | align="left" |1995-yil 1-iyul | align="left" |1996-yil 25 fevral {{WDL|29|7|9|13|for=32|against=36|diff=yes}} |- | align="left" |Reggiana | align="left" |1996-yil 1-iyul | align="left" |1996-yil 25 noyabr {{WDL|13|1|4|8|for=13|against=22|diff=yes}} |- | align="left" |Rapid București | align="left" |1997-yil 1-iyul | align="left" |1998-yil 25 noyabr {{WDL|57|41|11|5|for=122|against=42|diff=yes}} |- | align="left" |[[Inter Milan]] | align="left" |1998-yil 1-dekabr | align="left" |1999-yil 21 mart {{WDL|17|4|4|9|for=26|against=26|diff=yes}} |- | align="left" |Rapid București | align="left" |1999-yil 1-aprel | align="left" |2000-yil 30 iyun {{WDL|49|32|9|8|for=103|against=49|diff=yes}} |- | align="left" |[[Galatasaroy (futbol klubi)|Galatasaray]] | align="left" |2000-yil 1-iyul | align="left" |2002-yil 30 iyun {{WDL|106|64|22|20|for=210|against=111|diff=yes}} |- | align="left" |[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]] | align="left" |2002-yil 1-iyul | align="left" |2004-yil 17 may {{WDL|89|53|19|17|for=162|against=98|diff=yes}} |- | align="left" |[[Shaxtyor (Donetsk futbol klubi)|Shaxtyor Donetsk]] | align="left" |2004-yil 17-may | align="left" |2016-yil 24 may {{WDL|573|395|90|88|for=1220|against=452|diff=yes}} |- | align="left" |[[FC Zenit Sankt Peterburg|Zenit Saint Petersburg]] | align="left" |2016-yil 24-may | align="left" |2017-yil 28-may {{WDL|40|25|7|8|for=74|against=34|diff=yes}} |- | align="left" |[[Turkiya milliy futbol terma jamoasi|Turkiya]] | align="left" |2017-yil 2-avgust | align="left" |2019-yil 11-fevral {{WDL|17|4|6|7|for=17|against=25|diff=yes}} |- | align="left" |[[Dinamo (Kiyev futbol klubi)|Dinamo Kiyev]] | align="left" |2020-yil 23-iyul | align="left" |2023-yil 3-noyabr {{WDL|126|70|21|35|for=216|against=126|diff=yes}} |- | align="left" |[[Ruminiya milliy futbol terma jamoasi|Ruminiya]] | align="left" |2024-yil 6-avgust | align="left" |2026-yil 2-aprel {{WDL|17|11|1|5|for=39|against=18|diff=yes}} |- ! colspan="3" |Jami {{WDLtot|1544|919|314|311|for=2937|against=1407|diff=yes}} |} === Shaxtyordagi murabbiylik davri === <ref name="stats" /><ref>{{cite web |url=http://shakhtar.com/en/news/37776 |title=Thank you, Mister! |publisher=shakhtar.com |access-date=22 May 2016 |date=21 May 2016}}</ref>. {| class="wikitable" style="font-size:100%; text-align: center;" ! width="100" |Musoboqalar ! width="60" |Oʻyin ! width="40" |Gʻalaba ! width="40" |Durang ! width="40" |Magʻlubiyat ! width="40" |UG ! width="40" |OʻG |- |Ukraina Premyer ligasi |357 |273 |49 |35 |817 |234 |- |Ukraina kubogi |71 |57 |7 |7 |175 |45 |- |Ukraina Superkubogi |11 |5 |4 |2 |22 |12 |- |[[UEFA|Yevropa]] |134 |60 |30 |44 |206 |161 |- !Total !573 !395 !90 !88 !1220 !452 |} == Yutuqlar == === Futbolchi sifatida === '''Dinamo București'''<ref name="RS2" /> * Divizia A: 1963–64, 1964–65, 1970–71, 1972–73, 1974–75, 1976–77, 1989–90 * Cupa României: 1967–68 '''Corvinul Hunedoara''' * Divizia B: 1979–80 '''Individual''' * Ruminiyada yilning eng yaxshi futbolchisi (''toʻrtinchi oʻrin''): 1971 === Murabbiy sifatida === '''Corvinul Hunedoara''' * Divizia B: 1979–80 '''Dinamo București''' * Divizia A: 1989–90 * Ruminiya kubogi: 1985–86, 1989–90 '''Brescia''' * Serie B: 1991–92 * Anglo-Italian Cup: 1993–94 '''Rapid București''' * Divizia A: 1998–99 * Ruminiya kubogi: 1997–98 * Ruminiya Superkubogi: 1999 '''Galatasaray''' * Süper Lig: 2001–02 * [[UEFA Superkubogi]]: 2000 '''Beşiktaş''' * Süper Lig: 2002–03 '''Shakhtar Donetsk'''<ref>{{cite web |url=http://shakhtar.com/en/team/coaches/ |title=Coaching Staff &#124; First Team &#124; FC Shakhtar Donetsk official website |access-date=19 September 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120920143253/http://shakhtar.com/en/team/coaches/ |archive-date=20 September 2012}}</ref> [[Fayl:Mircea_Lucescu_(2011_Ukrainian_Cup).jpg|thumb|254x254px|Luchesku „Shaxtyor“ bilan 2010-11-yilgi Ukraina kubogini zabt etgan.]] * Ukraina Premyer ligasi: 2004–05, 2005–06, 2007–08, 2009–10, 2010–11, 2011–12, 2012–13, 2013–14 * Ukraina kubogi: 2003–04, 2007–08, 2010–11, 2011–12, 2012–13, 2015–16 * Ukraina Superkubogi: 2005, 2008, 2010, 2012, 2013, 2014, 2015 * UEFA kubogi: 2008–09 '''Zenit Saint Petersburg''' * Rossiya Superkubogi: 2016 '''Dynamo Kyiv''' * Ukraina Premyer ligasi: 2020–21 * Ukraina kubogi: 2020–21 * Ukraina Superkubogi: 2020 '''Individual''' * ''Sport gazetasi:'' Ruminiyada yilning eng yaxshi murabbiyi: 2004, 2010, 2012, 2014, 2021 * Ukraina Premyer ligasi Oyning amg yaxshi murabbiyi (3): 2020-21 (mart, aprel, may), '''Orders''' * III darajali „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni (Ukraina) (2006)<ref>{{Cite web |url=http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/697/2006 |title=Про відзначення державними нагородами України}}</ref> * III darajali „Sportdagi xizmatlari uchun“ ordeni (Ruminiya). (2008)<ref name="agerpres" /><ref name="monitor" /> * Ruminiya yulduzi ordeni (2009)<ref name="auto">{{Cite web |url=https://shakhtar.com/news/all-news/ |title=Новости футбольного клуба "Шахтер" &#124; Официальный сайт ФК "Шахтер" (Донецк) |website=shakhtar.com}}</ref> * II darajali „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni (Ukraina) (2009)<ref name="auto" /> * I darajali „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni (Ukraina) (2011)<ref>{{cite web |url=http://www.president.gov.ua/documents/13574.html |title=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ № 579/2011 - Офiцiйне представництво Президента України |access-date=2014-12-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141224192957/http://www.president.gov.ua/documents/13574.html |archive-date=24 December 2014}}</ref> * [[Donetsk]]<nowiki/>ning faxriy fuqarosi<ref>{{cite web |url=http://lukyanchenko.donetsk.ua/news_echo.php?id=5069 |title=Мирча Луческу - почетный гражданин города Донецка |access-date=2014-12-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129140941/http://lukyanchenko.donetsk.ua/news_echo.php?id=5069 |archive-date=29 November 2014}}</ref> == Manbalar == {{manbalar}} == Eslatmalar == {{notelist}} {{manbalar|group=izoh}} {{manbalar|group=lower-alpha}} {{manbalar|group=upper-alpha}} {{manbalar|group=note}} {{manbalar|group=†}} == Havolalar == {{Commons category}} * {{IMDb name|9814553}} * {{NFT player|17628}} * {{Soccerway coach|mircea-lucescu/125540}} {{UEFA Yevropa ligasi chempion murabbiylari}} {{Turkiya milliy futbol terma jamoasi murabbiylari}} {{Ruminiya milliy futbol terma jamoasi murabbiylari}} {{Beşiktaş J.K. murabbiylari}} {{FC Zenit Sankt-Peterburg murabbiylari}} {{Galatasaray SK murabbiylari}} {{DEFAULTSORT:Lucescu, Mircea}} [[Turkum:1945-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Ruminiyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:CS Corvinul Hunedoara futbolchilari]] [[Turkum:FC Dinamo Buxarest futbolchilari]] [[Turkum:FC Sportul Studențesc Buxarest futbolchilari]] [[Turkum:Ruminiya milliy futbol terma jamoasi erkak futbolchilari]] [[Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari]] [[Turkum:Serie A murabbiylari]] [[Turkum:Inter Milan murabbiylari]] [[Turkum:Rossiya Premyer-ligasi murabbiylari]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar]] [[Turkum:Ruminiya milliy futbol terma jamoasi murabbiylari]] [[Turkum:Turkiya milliy futbol terma jamoasi murabbiylari]] 81bi634qhydp0b0aq14h77v2mv5v289 0 1215094 6274316 6224975 2026-09-21T10:02:11Z Sitora Oblakulova 85592 6274316 wikitext text/x-wiki {{Olimpiya oʻyinlarida Mamlakat |MOQ=BRN |Oʻyinlar={{{Oʻyinlar|2000 Yozgi}}} |MOQnomi=Bahrayn Milliy Olimpiya qoʻmitasi |Sportchilar={{{sportchilar|4 nafar sportchi}}} |sport turlarida={{{sport turlarida|2 ta}}} |Bayroqdor={{{Bayroqdor|Davud Yusuf Muhammad Jassim}}} |Oltin={{{Oltin|0}}} |Kumush={{{Kumush|0}}} |Bronza={{{Bronza|0}}} |Hammasi={{{Hammasi|0}}} |Yozgi_oʻyinlar=[[Bahrayn 1984-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|1984]] {{•}} [[Bahrayn 1988-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|1988]] {{•}} [[Bahrayn 1992-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|1992]] {{•}} [[Bahrayn 1996-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|1996]] {{•}} [[Bahrayn 2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|2000]] {{•}} [[Bahrayn 2004-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|2004]] {{•}} [[Bahrayn 2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|2008]] {{•}} [[Bahrayn 2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|2012]] {{•}} [[Bahrayn 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|2016]] {{•}} [[Bahrayn 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|2020]] {{•}} [[Bahrayn 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|2024]] {{•}} [[Bahrayn 2028-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|2028]]}} [[Bahraynliklar|Bahraynlik]] sportchilar 2000-yilning 15-sentyabridan 1-oktyabriga qadar [[Avstraliya|Avstraliyaning]] [[Sidney]] shahrida boʻlib oʻtgan [[2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Yozgi Olimpiada oʻyinlarida]] ishtirok etgan. Ushbu musobaqa mamlakat uchun ketma-ket 5-[[Yozgi Olimpiada oʻyinlari]] hisoblanadi. Delegatsiya tarkibida jami 4 nafar sportchi, jumladan, [[sprinter]] [[Mariam Muhammad Hadi al Hilli|Maryam Muhammad Hadi al-Hilli]], oʻrta masofaga yuguruvchi Muhammad Solih Hadj Haydara hamda qisqa masofaga suzuvchi ikki nafar sportchilar [[Davud Yusuf|Davud Yusuf Muhammad Jassim]] va [[Fotima Hamid Gerashi]] boʻlgan. Al-Hili va Gerashining Bahrayn delegatsiyasi tarkibiga qoʻshilishi orqali tarixda ilk marotaba [[Fors koʻrfazi arab davlatlari]] ayol sportchilari [[Olimpiada oʻyinlari|Olimpiada oʻyinlarida]] ishtirok etgan. Toʻrttala sportchidan birortasi ham musobaqaning dastlabki saralash bosqichlaridan oʻta olmagan. [[Bahrayn]] delegatsiyasiga eng yaxshi natijalar ikki sportchi Haydara va Jassim tomonidan olib kelingan. Haydara erkaklar oʻrtasida 800 metrga [[yugurish]] bahslari saralash bosqichida, Jassim esa [[Suzish (sport)|suzish]] boʻyicha erkaklar oʻrtasida 100 metrga suzish boʻyicha saralash bosqichida 7-oʻrinni egallagan. Gerashi ayollar oʻrtasida 50 metrga erkin usulda suzish bahslarida ishtirok etish chogʻida notoʻgʻri start olganligi tufayli musobaqadan [[diskvalifikatsiya]] qilingan. Al-Hilli esa saralash bosqichining 100 metrga yugurish bahslarida 8-oʻrinni egallagan. == Tavsifi == [[Bahrayn Olimpiya qoʻmitasi]] [[Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasi]] (XOQ) tomonidan 1979-yil 1-yanvarda tan olingan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.olympic.org/bahrain |sarlavha=Bahrain – National Olympic Committee (NOC) |nashriyot=[[International Olympic Committee]] |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180724093316/https://www.olympic.org/bahrain |arxivsana=24 July 2018 |qaralgan sana=21 September 2018}}</ref>. Mamlakat sportchilari ilk bor 1984-yilgi [[Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Yozgi Olimpiada oʻyinlarida]] ishtirok etgan. Sidney Olimpiadasi esa ular uchun ketma-ket 5-Yozgi Olimpiada musobaqalari boʻlgan<ref name="BRNOverview">{{Veb manbasi |url=https://www.sports-reference.com/olympics/countries/BRN/ |sarlavha=Bahrain |nashriyot=[[Sports Reference]] |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180830005236/https://www.sports-reference.com/olympics/countries/BRN/ |arxivsana=30 August 2018 |qaralgan sana=21 September 2018}}</ref>. Biroq bahraynlik sportchilarning hech biri ushbu Olimpiada medallarini qoʻlga kirita olmagan<ref name="BRNOverview" />. 2000-yilda Sidneyda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlari 15-sentyabrdan 1-oktyabrga qadar oʻtkazilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.olympic.org/sydney-2000 |sarlavha=Sydney 2000 Summer Olympics – results & video highlights |nashriyot=International Olympic Committee |qaralgan sana=7 August 2018 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180703164903/https://www.olympic.org/sydney-2000 |arxivsana=3 July 2018}}</ref>. Jami 199 ta [[Milliy Olimpiya qoʻmitasi|Milliy Olimpiya qoʻmitalaridan]] umumiy hisobda 10 651 nafar sportchi musobaqaga tashrif buyurgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.olympic.org/sydney-2000 |sarlavha=Sydney 2000 Summer Olympics – results & video highlights |nashriyot=International Olympic Committee |qaralgan sana=7 August 2018 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180703164903/https://www.olympic.org/sydney-2000 |arxivsana=3 July 2018}}</ref>. Bahrayn delegatsiyasi musobaqaga 4 nafar sportchilarni yuborgan. Delegatsiya tarkibi sprinter Maryam Muhammad Hadi al-Hilli, oʻrta masofaga yuguruvchi atlet Muhammad Solih Hadj Haydara, qisqa masofaga suzuvchi Davud Yusuf Muhammad Jassim va Fotima Hamid Gerashidan iborat boʻlgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.sports-reference.com/olympics/countries/BRN/summer/2000/ |sarlavha=Bahrain at the 2000 Sydney Summer Games |nashriyot=Sports Reference |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170814022351/https://www.sports-reference.com/olympics/countries/BRN/summer/2000/ |arxivsana=14 August 2017 |qaralgan sana=21 September 2018}}</ref>. Al-Hilli va Fotima Hamid Fors koʻrfazi arab davlatlari nomidan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ishtirok etgan ilk ayol sportchilarga aylangan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Butcher |first=Michael |date=11 September 2000 |title=Fatema, 12, is a standard-bearer for Gulf women |page=17 |work=[[The Scotsman]] |url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A82398095/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=31ee9748 |url-access=subscription |access-date=21 September 2018 |via=Gale Power Search}}</ref>. Millatlar paradida Davud Yusuf Muhammad Jassim bayroqdor boʻlgan<ref name="BRNOverview" />. == Ishtirokchilar == [[Avstraliya|Avstraliyaning]] [[Yangi Janubiy Uels]] shtati [[Sidney]] shahrida boʻlib oʻtgan 2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida Bahrayn sharafini jami 2 ta sport turi boʻyicha 4 nafar sportchi himoya qilgan<ref name="bahrain">{{cite web |title=Bahrain at the 2000 Summer Olympics |url=https://www.olympedia.org/countries/BRN/editions/25 |publisher=Olympedia |access-date=27 January 2026}}</ref>. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! width="180" |Sport ! width="55" |Erkaklar ! width="55" |Ayollar ! width="55" |Jami |- | align="left" |[[Yengil atletika 2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|Yengil atletika]] |1 |1 |2 |- | align="left" |[[Suzish 2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|Suzish]] |1 |1 |2 |- !Jami !2 !2 !4 |} == Yengil atletika == {{Asosiy|Yengil atletika 2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida}} [[Fayl:Homebush_stadium.jpg|thumb|Haydara va al-Hilli [[yengil atletika]] musobaqalarida ishtirok etgan [[Avstraliya stadioni]]]] Muhammad Solih Hadj Haydara Sidney Olimpiadasi paytida 25 yoshda boʻlgan. Ushbu musobaqa sportchi uchun ilk Olimpiada oʻyinlari edi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ha/mohamed-saleh-hadj-haidara-1.html |sarlavha=Mohamed Saleh Hadj Haidara Bio, Stats, and Results |nashriyot=Sports Reference |arxivurl=https://web.archive.org/web/20171023012335/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ha/mohamed-saleh-hadj-haidara-1.html |arxivsana=23 October 2017 |qaralgan sana=21 September 2018}}</ref>. Muhammad Solih musobaqaga yoʻllanmani XOQ tomonidan taqdim etiladigan maxsus yoʼllanma – ''wild card'' orqali qoʻlga kiritgan. Haidara 2000-yilning iyun oyida [[Chexiya]] poytaxti [[Praga|Pragada]] oʻtkazilgan [[yengil atletika]] boʼyicha erkaklar oʻrtasida 800 metrga yugurish bahslarida 1:50.57 soniya natijani qayd etgan. Ushbu natija musobaqaning „B“ saralash meʼyorlaridan 3.37 soniyaga sekinroq boʻlgan<ref name="T&FTimes">{{Veb manbasi |url=http://www.gbrathletics.com/og2000.htm |sarlavha=2000 Olympic Games – Athletics Qualifying Standards |ish=[[Athletics Weekly]] |arxivurl=https://web.archive.org/web/20010224093148/http://www.gbrathletics.com/og2000.htm |arxivsana=24 February 2001 |qaralgan sana=12 October 2018}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.iaaf.org/athletes/bahrain/mohamed-s-naji-haidara-130141 |sarlavha=Mohamed Saleh Haidara – Athlete Profile – Progression" |nashriyot=[[International Association of Athletics Federations]] |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180922024759/https://www.iaaf.org/athletes/bahrain/mohamed-s-naji-haidara-130141 |arxivsana=22 September 2018 |qaralgan sana=21 September 2018}}</ref>. 23-sentyabr kuni erkaklar oʻrtasida 800 metrga yugurish boʻyicha 1-davra bahslari boʻlib oʻtgan, Haydara esa ushbu davra bahsida 6-guruhdan oʻrin olgan. Sportchi 1:56.64 soniya koʻrsatkichni qayd etgan holda finish chizigʻiga 7-boʻlib yetib kelgan va guruhdagi barcha sportchilar orasida oxirgi oʻrinni egallagan. Shuningdek, har bir saralash guruhida eng yaxshi natijani qayd etgan 2 nafardan hamda saralash bosqichining barcha 10 ta turida eng yaxshi natijani koʻrsatgan 8 nafar atletga keyingi bosqich, yaʼni yarim final bahslarida ishtirok etishga ruxsat berilgan. Haydara dastlabki saralash bahslaridan oʻta olmagan. Umumiy natijalarga koʻra, eng past koʼrsatkich [[Yamaykalar|yamaykalik]] sportchi [[Marvin Watts]] tomonidan qayd etilgan, sportchi belgilangan masofani 1:59.97 soniyada bosib oʼtgan{{#tag:ref|Bir nafar yuguruvchi [[Muhammad al-Kafrainiy]] diskvalifikatsiya qilingan, boshqa bir atlet [[Muhammad Babiker Yagoub]]ga startga chiqishga ruxsat berilmagan<ref name=M800Results/>|group="n"}}<ref name="M800Results">{{Yangiliklar manbasi |date=23 September 2000 |title=Track and field results |work=[[ESPN]] |agency=[[Associated Press]] |url=http://espn.go.com:80/oly/summer00/results/trackfield2.html |url-status=dead |access-date=21 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20001017161638/http://espn.go.com/oly/summer00/results/trackfield2.html |archive-date=17 October 2000}}</ref>. [[Mariam Muhammad Hadi al Hilli|Maryam Muhammad Hadi al-Hilli]] Sidneydagi oʻyinlar chogʻida 16 yoshda boʻlib, ushbu musobaqa sportchi uchun ilk va oxirgi Olimpiada oʻyinlari edi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/al/mariam-al-hilli-1.html |sarlavha=Mariam Al-Hilli Bio, Stats, and Results |nashriyot=Sports Reference |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170708210339/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/al/mariam-al-hilli-1.html |arxivsana=8 July 2017 |qaralgan sana=21 September 2018}}</ref>. Maryam Muhammad saralash oʻyinlarida kerakli natijani qayd eta olmagan, shu sababli XOQ tomonidan taqdim etiladigan ''wild card'' orqali ayollar oʻrtasida 100 metrga yugurish bahslarida ishtirok etishga ruxsat olgan. Musobaqa qatnashish uchun sportchi otasi bilan maslahatlashgan<ref name=":0">{{Yangiliklar manbasi |last=Anderson |first=Kelli |date=23 September 2000 |title=Pioneering spirit: Arab women make breakthrough at Games |publisher=[[CNN Sports Illustrated]] |url=http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/2000/09/23/anderson_arab_women/ |url-status=dead |access-date=21 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010502151326/http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/2000/09/23/anderson_arab_women/ |archive-date=2 May 2001}}</ref>. Oʻyinlar oldidan al-Hilli shunday degan edi: {{blockquote|Musobaqada ishtirok etish meni haqiqatda juda ruhlantirmoqda va men vatanim uchun oʻzimning eng yaxshi natijamni koʻrsatishni istayman. Biroq shu bilan birga, gʻalaba qozonish yoʻlida bosim oʻrniga tarix yaratish jarayoning bir qismi boʻlish hissi meni koʻproq ilhomlantirmoqda. Hech kim bizdan ushbu musobaqada gʻalaba kutyapti deb oʻylamayman, biz Bahraynning ayollar sportini qoʻllab-quvvatlash yoʻlidagi yangi harakatining bir qismi sifatida ishtirok etyapmiz<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Scardilli |first=Adrian |date=10 September 2000 |title=Arab athletes are bridging the gulf |page=108 |work=[[The Sun-Herald]] |url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A291521768/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=c5cb4395 |url-access=subscription |access-date=21 September 2018 |via=Gale Power Search}}</ref>.}} Maryam 22-sentyabr kuni musobaqaning saralash bosqichi 8-guruhidan oʻrin olgan, biroq sportchi musobaqa jarayonida notoʻgʻri start olganligi bois eng yaxshi shaxsiy koʻrsatkichi 13.98 soniyani qayd etgan holda oxirgi yaʼni 8-oʻrinni egallagan<ref name=":0" />. Har bir turda eng yaxshi natijalarni qayd etgan 3 nafardan sportchi, shuningdek, barcha 10 ta turlar boʻyicha eng yuqori natijani koʻrsatgan 2 nafar atlet keyingi bosqichga yoʻl olgan, biroq al-Hilli musobaqaning keyingi bosqichiga oʻta olmagan<ref name=":1">{{Veb manbasi |url=https://www.sports-reference.com/olympics/summer/2000/ATH/womens-100-metres-round-one.html |sarlavha=Athletics at the 2000 Sydney Summer Games: Women's 100 metres Round One |nashriyot=Sports Reference |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170912103635/https://www.sports-reference.com/olympics/summer/2000/ATH/womens-100-metres-round-one.html |arxivsana=12 September 2017 |qaralgan sana=7 August 2018}}</ref>. === Kalit soʻzlar === {{Smalldiv|1=<nowiki/> *'''Izoh''' = Yugurish musobaqalaridagi o‘rinlar faqat sportchining o‘z guruhidagi (saralash) natijalarga asoslangan. *'''PB''' = ''Personal best'' – shaxsiy eng yaxshi natija.}} {| class="wikitable" style="font-size:90%" ! rowspan="2" |Atlet ! rowspan="2" |Musobaqa ! colspan="2" |Saralash ! colspan="2" |Chorak final ! colspan="2" |Yarim final ! colspan="2" |Final |- style="font-size:95%" ! scope="col" |Natija ! scope="col" |Oʻrin ! scope="col" |Natija ! scope="col" |Oʻrin ! scope="col" |Natija ! scope="col" |Oʻrin ! scope="col" |Natija ! scope="col" |Oʻrin |- align="center" | align="left" |Muhammad Solih Hadj Haydara | align="left" |Erkaklar oʻrtasida 800 metrga yugurish |1:56.64 |7 | colspan="6" |Keyingi bosqichga oʻta olmagan<ref name=M800Results></ref> |- align="center" | align="left" |[[Mariam Muhammad Hadi al Hilli|Maryam Muhammad Hadi al-Hilli]] | align="left" |Ayollar oʻrtasida 100 metrga yugurish |13.98 '''PB''' |8 | colspan="6" |Keyingi bosqichga oʻta olmagan<ref name=BPDiary>{{Cite news|url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A65455203/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=f89fc3ca|title=Olympic Games: Diary – Beating the pain to blow the whistle|date=23 September 2000|work=[[Birmingham Post]]|access-date=21 September 2018|page=40|url-access=subscription |via=Gale Power Search}}</ref><ref name=":1"></ref> |} == Suzish == {{Asosiy|Suzish 2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida}} [[Fayl:Sydney_Olympic_Park_Aquatic_Centre.jpg|right|thumb|Sidney Olimpiya suv sporti markazida sportchilar Jassim va Gerashi suzish boʻyicha musobaqalarda ishtirok etgan.]] Sport faoliyati davomida oʻzining birinchi va yagona Yozgi Olimpiada oʻyinlarida qatnashayotgan 20 yoshli [[Davud Yusuf|Davud Yusuf Muhammad Jassim]] Sidneydagi musobaqalar vaqtida Bahrayn nomidan ishtirok etayotgan eng yosh erkak sportchi edi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/yo/dawood-youssef-1.html |sarlavha=Dawood Youssef Bio, Stats, and Results |nashriyot=Sports Reference |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170630154519/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/yo/dawood-youssef-1.html |arxivsana=30 June 2017 |qaralgan sana=21 September 2018}}</ref>. Suzuvchiga Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ishtirok etishi uchun [[Xalqaro suzish federasiyasi|Xalqaro suzish federatsiyasi]] (FINA) tomonidan maxsus yoʻllanma berilgan, chunki Davud Yusuf tomonidan saralash musobaqalarida qayd etilgan 1:10 soniya natija erkaklar oʻrtasida 100 metrga erkin uslubda suzish boʻyicha „B“ saralash meʼyorlaridan 17.41 soniyaga sekinroq boʻlgan<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=000100060003000000FFFFFFFFFFFF00 |sarlavha=Swimming – Men's 100m Freestyle Startlist (Heat 2)" |sana=17 September 2000 |ish=Sydney 2000 |nashriyot=Omega Timing |arxivurl=https://web.archive.org/web/20150924060530/http://www.omegatiming.com/File/Download?id=000100060003000000FFFFFFFFFFFF00 |arxivsana=24 September 2015 |qaralgan sana=21 September 2018}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://swimswam.com/fina-announces-qualifying-standards-for-london-2012/ |sarlavha=FINA Announces Qualifying Standards for London 2012 |muallif=Keith |ism=Branden |sana=25 November 2010 |nashriyot=[[SwimSwam]] |arxivurl=https://web.archive.org/web/20161020001240/https://swimswam.com/fina-announces-qualifying-standards-for-london-2012/ |arxivsana=20 October 2016 |qaralgan sana=17 October 2016}}</ref>. 19-sentyabr kuni boʻlib oʻtgan 1-bosqich saralash bahslarida Jassim 2-guruhdan oʻrin olgan<ref name="M100FreestyleResults">{{Yangiliklar manbasi |date=19 September 2000 |title=Thorpe helps Aussies to relay gold |work=[[Canoe.com]] |agency=Associated Press |url=http://www.canoe.com/2000GamesSwimming/sep19_aus.html |url-status=dead |access-date=23 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041214202524/http://www.canoe.com/2000GamesSwimming/sep19_aus.html |archive-date=14 December 2004}}</ref>. Suzuvchi poygani 1:2.45 soniyada yakunlab, oʻz guruhida barcha sportchilar orasida oxirgi yaʼni 7-oʻrinni egallagan. Umumiy natijalarga koʻra, sportchi 71 nafar ishtirokchilar orasida 70-oʻrinni egallagan va bu natija bilan yarim final bosqichiga oʻta olmagan, chunki faqat eng yaxshi natijani qayd etgan 16 nafar sportchigagina keyingi bosqichda ishtirok etish huquqi berilgan{{#tag:ref|Ikki nafar suzuvchi [[Karim Bare]] va [[Farxod Oripov]] diskvalifikatsiya qilingan, boshqa bir sportchi [[Fernando Scherer]] startga chiqmagan<ref name="M100FreestyleResults"/>|group="n"}}<ref name="M100FreestyleResults" />. [[Fotima Hamid Gerashi]] 2000-yilgi Sidney Olimpiadasida ishtirok etayotgan vaqtida 12 yoshda boʻlgan va Olimpiadaning barcha ishtirokchilari orasida eng yosh sportchi hisoblangan<ref name="TimesSep00">{{Yangiliklar manbasi |last=Holt |first=Oliver |author-link=Oliver Holt |date=21 September 2000 |title=Last chance for Fatima, aged 12; Swimming |work=[[The Times]] |url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A65359423/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=80bafcfa |url-access=subscription |access-date=21 September 2018 |via=Gale Power Search}}</ref>. U, shuningdek, Fors koʻrfazi arab davlatlaridan musobaqalarga tashrif buyurgan ilk ayol sportchi ham edi<ref name=":03">{{Yangiliklar manbasi |last=Anderson |first=Kelli |date=23 September 2000 |title=Pioneering spirit: Arab women make breakthrough at Games |publisher=[[CNN Sports Illustrated]] |url=http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/2000/09/23/anderson_arab_women/ |url-status=dead |access-date=21 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010502151326/http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/2000/09/23/anderson_arab_women/ |archive-date=2 May 2001}}</ref>. XOQ Gerashiga musobaqada ishtirok etish huquqini beruvchi maxsus ''wild card'' taqdim etgan, shundan keyin sportchining ota-onasi ham qiziga Olimpiadada ishtirok etishiga ruxsat bergan<ref name="TelegraphPool">{{Yangiliklar manbasi |last=Hayward |first=Paul |date=21 September 2000 |title=Children of the pool fast-tracked into the big time |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/4771906/Children-of-the-pool-fast-tracked-into-the-big-time.html |url-status=live |access-date=21 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160227153421/http://www.telegraph.co.uk/sport/4771906/Children-of-the-pool-fast-tracked-into-the-big-time.html |archive-date=27 February 2016}}</ref>. Gerashi 7 yoshidan boshlab suzish bilan shugʻullana boshlagan, keyinchalik Bahrayn suzish assotsiatsiyasi tarkibiga qoʻshilgan<ref name="TelegraphPool" />. Biroq mahalliy aholining musulmonchilik urf-odatlari sabab [[Sidney Olimpiya suv sporti markazi|Sidney Olimpiya suv sporti markazida]] mashgʻulotlarni boshlaguniga qadar Hamid Gerashiga erkak sportchilar bilan suzish mashgʻulotlarini olib borish taʼqiqlangan<ref name="TimesSep00" />. 22-sentyabr kuni Gerashi ayollar oʻrtasida birinchi guruhda 50 metrga erkin usulda suzish bahslarida ishtirok etgan va 2 raqibiga qarshi bahs olib borgan<ref name=":03" />. Sportchi 51.15 soniya natija bilan marraga 2-boʻlib yetib kelgan, biroq hakamlar uni start blokida tebranganligi uchun musobaqadan chetlashtirgan. Bu holatda sportchi hatto suvga birinchi boʻlib sakramagan boʻlsa ham uning urinishi ''false start'' yaʼni ''notoʻgʻri start'' deya baholangan<ref name=":03" /><ref name="BPDiary"></ref><ref name="TimesPost1">{{Yangiliklar manbasi |last=Holt |first=Oliver |date=22 September 2000 |title=Trio of try-hards splash their way into our hearts |work=The Times |url=http://www.times-olympics.co.uk/communities/swimming/swimmingrepor53.html |url-status=dead |access-date=21 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010111075500/http://www.times-olympics.co.uk/communities/swimming/swimmingrepor53.html |archive-date=11 January 2001}}</ref>. Garchi [[Diskvalifikatsiya|diskvalifikatsiyadan]] keyin Gerashining hafsalasi pir boʻlgan boʻlsa-da, sportchi ommaviy axborot vositalariga bergan intervyusida shunday degan edi<ref name="GuardianDebut">{{Yangiliklar manbasi |last=Hopps |first=David |date=23 September 2000 |title=Debut girl falls foul of gulf in international standards |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/sydney/story/0,,372107,00.html |url-status=live |access-date=21 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306034558/http://www.theguardian.com/sydney/story/0,,372107,00.html |archive-date=6 March 2016}}</ref>: {{Blockquote|text=Bu juda ajoyib edi, lekin men bloklarda juda qoʻrqardim. Yuragim juda tez urayotgan edi. Men barcha mashgʻulotlarim haqida oʻyladim va oilamni xursand qilishga harakat qilardim<ref name="BPDiary" />.}} Shunga qaramasdan, Sidney Olimpiadasida ishtirok etgan suzuvchi matbuotda maqtovlarga sazovor boʻlgan, chunki uning oʻyinlardagi ishtiroki Bahrayn hukumatining sport sohasida erkaklar va ayollar oʻrtasida tenglikni targʻib qilish boʻyicha koʻrsatgan tashabbusining bir qismi sifatida eʼtirof etilgan<ref name="TelegraphPool" /><ref name="TimesPost1" /><ref name="GuardianDebut" />. {|class=wikitable style="font-size:90%" |- !rowspan="2"|Atlet !rowspan="2"|Musobaqa !colspan="2"|Saralash !colspan="2"|Yarim final !colspan="2"|Final |- !scope="col"|Vaqt !scope="col"|Oʻrin !scope="col"|Vaqt !scope="col"|Oʻrin !scope="col"|Vaqt !scope="col"|Oʻrin |- |[[Davud Yusuf|Davud Yusuf Muhammad Jassim]] |Erkaklar oʻrtasida 100 metrga erkin usulda suzish |align="center"|1:02.45 |align="center"|7 |align=center colspan="4" |Keyingi bosqichga oʻta olmagan<ref name="M100FreestyleResults" /> |- |[[Fotima Hamid Gerashi]] |Ayollar oʻrtasida 50 metrga erkin usulda suzish |align="center" colspan="2"|Diskvalifikatsiya |align=center colspan="4" |Keyingi bosqichga oʻta olmagan<ref name="BPDiary" /> |} == Yana qarang == * [[Bahrayn 2000-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida]] == Izohlar == {{Reflist|30em|group=n}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://web.archive.org/web/20080522105330/http://www.la84foundation.org/5va/reports_frmst.htm Olimpiada oʻyinlari rasmiy hisobotlari] {{Mamlakatlar 2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida}} [[Turkum:2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida mamlakatlar]] [[Turkum:Bahrayn yillar boʻyicha Yozgi Olimpiada oʻyinlarida]] [[Turkum:2000-yil Bahrayn sportida]] emkop4pc16fuzrz5wujuk0cqkgz6srt 6274324 6274316 2026-09-21T10:11:26Z Sitora Oblakulova 85592 6274324 wikitext text/x-wiki {{Olimpiya oʻyinlarida Mamlakat |MOQ=BRN |Oʻyinlar={{{Oʻyinlar|2000 Yozgi}}} |MOQnomi=Bahrayn Milliy Olimpiya qoʻmitasi |Sportchilar={{{sportchilar|4 nafar sportchi}}} |sport turlarida={{{sport turlarida|2 ta}}} |Bayroqdor={{{Bayroqdor|Davud Yusuf Muhammad Jassim}}} |Oltin={{{Oltin|0}}} |Kumush={{{Kumush|0}}} |Bronza={{{Bronza|0}}} |Hammasi={{{Hammasi|0}}} |Yozgi_oʻyinlar=[[Bahrayn 1984-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|1984]] {{•}} [[Bahrayn 1988-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|1988]] {{•}} [[Bahrayn 1992-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|1992]] {{•}} [[Bahrayn 1996-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|1996]] {{•}} [[Bahrayn 2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|2000]] {{•}} [[Bahrayn 2004-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|2004]] {{•}} [[Bahrayn 2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|2008]] {{•}} [[Bahrayn 2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|2012]] {{•}} [[Bahrayn 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|2016]] {{•}} [[Bahrayn 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|2020]] {{•}} [[Bahrayn 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|2024]] {{•}} [[Bahrayn 2028-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|2028]]}} [[Bahraynliklar|Bahraynlik]] sportchilar 2000-yilning 15-sentyabridan 1-oktyabriga qadar [[Avstraliya|Avstraliyaning]] [[Sidney]] shahrida boʻlib oʻtgan [[2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Yozgi Olimpiada oʻyinlarida]] ishtirok etgan. Ushbu musobaqa mamlakat uchun ketma-ket 5-[[Yozgi Olimpiada oʻyinlari]] hisoblanadi. Delegatsiya tarkibida jami 4 nafar sportchi, jumladan, [[sprinter]] [[Mariam Muhammad Hadi al Hilli|Maryam Muhammad Hadi al-Hilli]], oʻrta masofaga yuguruvchi Muhammad Solih Hadj Haydara hamda qisqa masofaga suzuvchi ikki nafar sportchilar [[Davud Yusuf|Davud Yusuf Muhammad Jassim]] va [[Fotima Hamid Gerashi]] boʻlgan. Al-Hili va Gerashining Bahrayn delegatsiyasi tarkibiga qoʻshilishi orqali tarixda ilk marotaba [[Fors koʻrfazi arab davlatlari]] ayol sportchilari [[Olimpiada oʻyinlari|Olimpiada oʻyinlarida]] ishtirok etgan. Toʻrttala sportchidan birortasi ham musobaqaning dastlabki saralash bosqichlaridan oʻta olmagan. [[Bahrayn]] delegatsiyasiga eng yaxshi natijalar ikki sportchi Haydara va Jassim tomonidan olib kelingan. Haydara erkaklar oʻrtasida 800 metrga [[yugurish]] bahslari saralash bosqichida, Jassim esa [[Suzish (sport)|suzish]] boʻyicha erkaklar oʻrtasida 100 metrga suzish boʻyicha saralash bosqichida 7-oʻrinni egallagan. Gerashi ayollar oʻrtasida 50 metrga erkin usulda suzish bahslarida ishtirok etish chogʻida notoʻgʻri start olganligi tufayli musobaqadan [[diskvalifikatsiya]] qilingan. Al-Hilli esa saralash bosqichining 100 metrga yugurish bahslarida 8-oʻrinni egallagan. == Tavsifi == [[Bahrayn Olimpiya qoʻmitasi]] [[Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasi]] (XOQ) tomonidan 1979-yil 1-yanvarda tan olingan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.olympic.org/bahrain |sarlavha=Bahrain – National Olympic Committee (NOC) |nashriyot=[[International Olympic Committee]] |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180724093316/https://www.olympic.org/bahrain |arxivsana=24 July 2018 |qaralgan sana=21 September 2018}}</ref>. Mamlakat sportchilari ilk bor 1984-yilgi [[Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Yozgi Olimpiada oʻyinlarida]] ishtirok etgan. Sidney Olimpiadasi esa ular uchun ketma-ket 5-Yozgi Olimpiada musobaqalari boʻlgan<ref name="BRNOverview">{{Veb manbasi |url=https://www.sports-reference.com/olympics/countries/BRN/ |sarlavha=Bahrain |nashriyot=[[Sports Reference]] |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180830005236/https://www.sports-reference.com/olympics/countries/BRN/ |arxivsana=30 August 2018 |qaralgan sana=21 September 2018}}</ref>. Biroq bahraynlik sportchilarning hech biri ushbu Olimpiada medallarini qoʻlga kirita olmagan<ref name="BRNOverview" />. 2000-yilda Sidneyda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlari 15-sentyabrdan 1-oktyabrga qadar oʻtkazilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.olympic.org/sydney-2000 |sarlavha=Sydney 2000 Summer Olympics – results & video highlights |nashriyot=International Olympic Committee |qaralgan sana=7 August 2018 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180703164903/https://www.olympic.org/sydney-2000 |arxivsana=3 July 2018}}</ref>. Jami 199 ta [[Milliy Olimpiya qoʻmitasi|Milliy Olimpiya qoʻmitalaridan]] umumiy hisobda 10 651 nafar sportchi musobaqaga tashrif buyurgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.olympic.org/sydney-2000 |sarlavha=Sydney 2000 Summer Olympics – results & video highlights |nashriyot=International Olympic Committee |qaralgan sana=7 August 2018 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180703164903/https://www.olympic.org/sydney-2000 |arxivsana=3 July 2018}}</ref>. Bahrayn delegatsiyasi musobaqaga 4 nafar sportchilarni yuborgan. Delegatsiya tarkibi sprinter Maryam Muhammad Hadi al-Hilli, oʻrta masofaga yuguruvchi atlet Muhammad Solih Hadj Haydara, qisqa masofaga suzuvchi Davud Yusuf Muhammad Jassim va Fotima Hamid Gerashidan iborat boʻlgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.sports-reference.com/olympics/countries/BRN/summer/2000/ |sarlavha=Bahrain at the 2000 Sydney Summer Games |nashriyot=Sports Reference |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170814022351/https://www.sports-reference.com/olympics/countries/BRN/summer/2000/ |arxivsana=14 August 2017 |qaralgan sana=21 September 2018}}</ref>. Al-Hilli va Fotima Hamid Fors koʻrfazi arab davlatlari nomidan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ishtirok etgan ilk ayol sportchilarga aylangan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Butcher |first=Michael |date=11 September 2000 |title=Fatema, 12, is a standard-bearer for Gulf women |page=17 |work=[[The Scotsman]] |url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A82398095/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=31ee9748 |url-access=subscription |access-date=21 September 2018 |via=Gale Power Search}}</ref>. Millatlar paradida Davud Yusuf Muhammad Jassim bayroqdor boʻlgan<ref name="BRNOverview" />. == Ishtirokchilar == [[Avstraliya|Avstraliyaning]] [[Yangi Janubiy Uels]] shtati [[Sidney]] shahrida boʻlib oʻtgan 2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida Bahrayn sharafini jami 2 ta sport turi boʻyicha 4 nafar sportchi himoya qilgan<ref name="bahrain">{{cite web |title=Bahrain at the 2000 Summer Olympics |url=https://www.olympedia.org/countries/BRN/editions/25 |publisher=Olympedia |access-date=27 January 2026}}</ref>. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! width="180" |Sport ! width="55" |Erkaklar ! width="55" |Ayollar ! width="55" |Jami |- | align="left" |[[Yengil atletika 2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|Yengil atletika]] |1 |1 |2 |- | align="left" |[[Suzish 2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|Suzish]] |1 |1 |2 |- !Jami !2 !2 !4 |} == Yengil atletika == {{Asosiy|Yengil atletika 2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida}} [[Fayl:Homebush_stadium.jpg|thumb|Haydara va al-Hilli [[yengil atletika]] musobaqalarida ishtirok etgan [[Avstraliya stadioni]]]] Muhammad Solih Hadj Haydara Sidney Olimpiadasi paytida 25 yoshda boʻlgan. Ushbu musobaqa sportchi uchun ilk Olimpiada oʻyinlari edi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ha/mohamed-saleh-hadj-haidara-1.html |sarlavha=Mohamed Saleh Hadj Haidara Bio, Stats, and Results |nashriyot=Sports Reference |arxivurl=https://web.archive.org/web/20171023012335/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ha/mohamed-saleh-hadj-haidara-1.html |arxivsana=23 October 2017 |qaralgan sana=21 September 2018}}</ref>. Muhammad Solih musobaqaga yoʻllanmani XOQ tomonidan taqdim etiladigan maxsus yoʼllanma – ''wild card'' orqali qoʻlga kiritgan. Haidara 2000-yilning iyun oyida [[Chexiya]] poytaxti [[Praga|Pragada]] oʻtkazilgan [[yengil atletika]] boʼyicha erkaklar oʻrtasida 800 metrga yugurish bahslarida 1:50.57 soniya natijani qayd etgan. Ushbu natija musobaqaning „B“ saralash meʼyorlaridan 3.37 soniyaga sekinroq boʻlgan<ref name="T&FTimes">{{Veb manbasi |url=http://www.gbrathletics.com/og2000.htm |sarlavha=2000 Olympic Games – Athletics Qualifying Standards |ish=[[Athletics Weekly]] |arxivurl=https://web.archive.org/web/20010224093148/http://www.gbrathletics.com/og2000.htm |arxivsana=24 February 2001 |qaralgan sana=12 October 2018}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.iaaf.org/athletes/bahrain/mohamed-s-naji-haidara-130141 |sarlavha=Mohamed Saleh Haidara – Athlete Profile – Progression" |nashriyot=[[International Association of Athletics Federations]] |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180922024759/https://www.iaaf.org/athletes/bahrain/mohamed-s-naji-haidara-130141 |arxivsana=22 September 2018 |qaralgan sana=21 September 2018}}</ref>. 23-sentyabr kuni erkaklar oʻrtasida 800 metrga yugurish boʻyicha 1-davra bahslari boʻlib oʻtgan, Haydara esa ushbu davra bahsida 6-guruhdan oʻrin olgan. Sportchi 1:56.64 soniya koʻrsatkichni qayd etgan holda finish chizigʻiga 7-boʻlib yetib kelgan va guruhdagi barcha sportchilar orasida oxirgi oʻrinni egallagan. Shuningdek, har bir saralash guruhida eng yaxshi natijani qayd etgan 2 nafardan hamda saralash bosqichining barcha 10 ta turida eng yaxshi natijani koʻrsatgan 8 nafar atletga keyingi bosqich, yaʼni yarim final bahslarida ishtirok etishga ruxsat berilgan. Haydara dastlabki saralash bahslaridan oʻta olmagan. Umumiy natijalarga koʻra, eng past koʼrsatkich [[Yamaykalar|yamaykalik]] sportchi [[Marvin Watts]] tomonidan qayd etilgan, sportchi belgilangan masofani 1:59.97 soniyada bosib oʼtgan{{#tag:ref|Bir nafar yuguruvchi [[Muhammad al-Kafrainiy]] diskvalifikatsiya qilingan, boshqa bir atlet [[Muhammad Babiker Yagoub]]ga startga chiqishga ruxsat berilmagan<ref name=M800Results/>|group="n"}}<ref name="M800Results">{{Yangiliklar manbasi |date=23 September 2000 |title=Track and field results |work=[[ESPN]] |agency=[[Associated Press]] |url=http://espn.go.com:80/oly/summer00/results/trackfield2.html |url-status=dead |access-date=21 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20001017161638/http://espn.go.com/oly/summer00/results/trackfield2.html |archive-date=17 October 2000}}</ref>. [[Mariam Muhammad Hadi al Hilli|Maryam Muhammad Hadi al-Hilli]] Sidneydagi oʻyinlarda ishtirok etayotgan chogʻida 16 yoshda boʻlib, bu uning ilk va oxirgi Olimpiada oʻyinlari edi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/al/mariam-al-hilli-1.html |sarlavha=Mariam Al-Hilli Bio, Stats, and Results |nashriyot=Sports Reference |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170708210339/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/al/mariam-al-hilli-1.html |arxivsana=8 July 2017 |qaralgan sana=21 September 2018}}</ref>. Maryam Muhammad saralash oʻyinlarida kerakli natijani qayd eta olmagan, shu sababli XOQ tomonidan taqdim etiladigan ''wild card'' orqali ayollar oʻrtasida 100 metrga yugurish bahslarida ishtirok etishga ruxsat olgan. Musobaqa qatnashish uchun sportchi otasi bilan maslahatlashgan<ref name=":0">{{Yangiliklar manbasi |last=Anderson |first=Kelli |date=23 September 2000 |title=Pioneering spirit: Arab women make breakthrough at Games |publisher=[[CNN Sports Illustrated]] |url=http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/2000/09/23/anderson_arab_women/ |url-status=dead |access-date=21 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010502151326/http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/2000/09/23/anderson_arab_women/ |archive-date=2 May 2001}}</ref>. Oʻyinlar oldidan al-Hilli shunday degan edi: {{blockquote|Musobaqada ishtirok etish meni haqiqatda juda ruhlantirmoqda va men vatanim uchun oʻzimning eng yaxshi natijamni koʻrsatishni istayman. Biroq shu bilan birga, gʻalaba qozonish yoʻlida bosim oʻrniga tarix yaratish jarayoning bir qismi boʻlish hissi meni koʻproq ilhomlantirmoqda. Hech kim bizdan ushbu musobaqada gʻalaba kutyapti deb oʻylamayman, biz Bahraynning ayollar sportini qoʻllab-quvvatlash yoʻlidagi yangi harakatining bir qismi sifatida ishtirok etyapmiz<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Scardilli |first=Adrian |date=10 September 2000 |title=Arab athletes are bridging the gulf |page=108 |work=[[The Sun-Herald]] |url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A291521768/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=c5cb4395 |url-access=subscription |access-date=21 September 2018 |via=Gale Power Search}}</ref>.}} Maryam 22-sentyabr kuni musobaqaning saralash bosqichi 8-guruhidan oʻrin olgan, biroq sportchi musobaqa jarayonida notoʻgʻri start olganligi bois eng yaxshi shaxsiy koʻrsatkichi 13.98 soniyani qayd etgan holda oxirgi yaʼni 8-oʻrinni egallagan<ref name=":0" />. Har bir turda eng yaxshi natijalarni qayd etgan 3 nafardan sportchi, shuningdek, barcha 10 ta turlar boʻyicha eng yuqori natijani koʻrsatgan 2 nafar atlet keyingi bosqichga yoʻl olgan, biroq al-Hilli musobaqaning keyingi bosqichiga oʻta olmagan<ref name=":1">{{Veb manbasi |url=https://www.sports-reference.com/olympics/summer/2000/ATH/womens-100-metres-round-one.html |sarlavha=Athletics at the 2000 Sydney Summer Games: Women's 100 metres Round One |nashriyot=Sports Reference |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170912103635/https://www.sports-reference.com/olympics/summer/2000/ATH/womens-100-metres-round-one.html |arxivsana=12 September 2017 |qaralgan sana=7 August 2018}}</ref>. === Kalit soʻzlar === {{Smalldiv|1=<nowiki/> *'''Izoh''' = Yugurish musobaqalaridagi o‘rinlar faqat sportchining o‘z guruhidagi (saralash) natijalarga asoslangan. *'''PB''' = ''Personal best'' – shaxsiy eng yaxshi natija.}} {| class="wikitable" style="font-size:90%" ! rowspan="2" |Atlet ! rowspan="2" |Musobaqa ! colspan="2" |Saralash ! colspan="2" |Chorak final ! colspan="2" |Yarim final ! colspan="2" |Final |- style="font-size:95%" ! scope="col" |Natija ! scope="col" |Oʻrin ! scope="col" |Natija ! scope="col" |Oʻrin ! scope="col" |Natija ! scope="col" |Oʻrin ! scope="col" |Natija ! scope="col" |Oʻrin |- align="center" | align="left" |Muhammad Solih Hadj Haydara | align="left" |Erkaklar oʻrtasida 800 metrga yugurish |1:56.64 |7 | colspan="6" |Keyingi bosqichga oʻta olmagan<ref name=M800Results></ref> |- align="center" | align="left" |[[Mariam Muhammad Hadi al Hilli|Maryam Muhammad Hadi al-Hilli]] | align="left" |Ayollar oʻrtasida 100 metrga yugurish |13.98 '''PB''' |8 | colspan="6" |Keyingi bosqichga oʻta olmagan<ref name=BPDiary>{{Cite news|url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A65455203/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=f89fc3ca|title=Olympic Games: Diary – Beating the pain to blow the whistle|date=23 September 2000|work=[[Birmingham Post]]|access-date=21 September 2018|page=40|url-access=subscription |via=Gale Power Search}}</ref><ref name=":1"></ref> |} == Suzish == {{Asosiy|Suzish 2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida}} [[Fayl:Sydney_Olympic_Park_Aquatic_Centre.jpg|right|thumb|Sidney Olimpiya suv sporti markazida sportchilar Jassim va Gerashi suzish boʻyicha musobaqalarda ishtirok etgan.]] Sport faoliyati davomida oʻzining birinchi va yagona Yozgi Olimpiada oʻyinlarida qatnashayotgan 20 yoshli [[Davud Yusuf|Davud Yusuf Muhammad Jassim]] Sidneydagi musobaqalar vaqtida Bahrayn nomidan ishtirok etayotgan eng yosh erkak sportchi edi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/yo/dawood-youssef-1.html |sarlavha=Dawood Youssef Bio, Stats, and Results |nashriyot=Sports Reference |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170630154519/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/yo/dawood-youssef-1.html |arxivsana=30 June 2017 |qaralgan sana=21 September 2018}}</ref>. Suzuvchiga Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ishtirok etishi uchun [[Xalqaro suzish federasiyasi|Xalqaro suzish federatsiyasi]] (FINA) tomonidan maxsus yoʻllanma berilgan, chunki Davud Yusuf tomonidan saralash musobaqalarida qayd etilgan 1:10 soniya natija erkaklar oʻrtasida 100 metrga erkin uslubda suzish boʻyicha „B“ saralash meʼyorlaridan 17.41 soniyaga sekinroq boʻlgan<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=000100060003000000FFFFFFFFFFFF00 |sarlavha=Swimming – Men's 100m Freestyle Startlist (Heat 2)" |sana=17 September 2000 |ish=Sydney 2000 |nashriyot=Omega Timing |arxivurl=https://web.archive.org/web/20150924060530/http://www.omegatiming.com/File/Download?id=000100060003000000FFFFFFFFFFFF00 |arxivsana=24 September 2015 |qaralgan sana=21 September 2018}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://swimswam.com/fina-announces-qualifying-standards-for-london-2012/ |sarlavha=FINA Announces Qualifying Standards for London 2012 |muallif=Keith |ism=Branden |sana=25 November 2010 |nashriyot=[[SwimSwam]] |arxivurl=https://web.archive.org/web/20161020001240/https://swimswam.com/fina-announces-qualifying-standards-for-london-2012/ |arxivsana=20 October 2016 |qaralgan sana=17 October 2016}}</ref>. 19-sentyabr kuni boʻlib oʻtgan 1-bosqich saralash bahslarida Jassim 2-guruhdan oʻrin olgan<ref name="M100FreestyleResults">{{Yangiliklar manbasi |date=19 September 2000 |title=Thorpe helps Aussies to relay gold |work=[[Canoe.com]] |agency=Associated Press |url=http://www.canoe.com/2000GamesSwimming/sep19_aus.html |url-status=dead |access-date=23 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041214202524/http://www.canoe.com/2000GamesSwimming/sep19_aus.html |archive-date=14 December 2004}}</ref>. Suzuvchi poygani 1:2.45 soniyada yakunlab, oʻz guruhida barcha sportchilar orasida oxirgi yaʼni 7-oʻrinni egallagan. Umumiy natijalarga koʻra, sportchi 71 nafar ishtirokchilar orasida 70-oʻrinni egallagan va bu natija bilan yarim final bosqichiga oʻta olmagan, chunki faqat eng yaxshi natijani qayd etgan 16 nafar sportchigagina keyingi bosqichda ishtirok etish huquqi berilgan{{#tag:ref|Ikki nafar suzuvchi [[Karim Bare]] va [[Farxod Oripov]] diskvalifikatsiya qilingan, boshqa bir sportchi [[Fernando Scherer]] startga chiqmagan<ref name="M100FreestyleResults"/>|group="n"}}<ref name="M100FreestyleResults" />. [[Fotima Hamid Gerashi]] 2000-yilgi Sidney Olimpiadasida ishtirok etayotgan vaqtida 12 yoshda boʻlgan va Olimpiadaning barcha ishtirokchilari orasida eng yosh sportchi hisoblangan<ref name="TimesSep00">{{Yangiliklar manbasi |last=Holt |first=Oliver |author-link=Oliver Holt |date=21 September 2000 |title=Last chance for Fatima, aged 12; Swimming |work=[[The Times]] |url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A65359423/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=80bafcfa |url-access=subscription |access-date=21 September 2018 |via=Gale Power Search}}</ref>. U, shuningdek, Fors koʻrfazi arab davlatlaridan musobaqalarga tashrif buyurgan ilk ayol sportchi ham edi<ref name=":03">{{Yangiliklar manbasi |last=Anderson |first=Kelli |date=23 September 2000 |title=Pioneering spirit: Arab women make breakthrough at Games |publisher=[[CNN Sports Illustrated]] |url=http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/2000/09/23/anderson_arab_women/ |url-status=dead |access-date=21 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010502151326/http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/2000/09/23/anderson_arab_women/ |archive-date=2 May 2001}}</ref>. XOQ Gerashiga musobaqada ishtirok etish huquqini beruvchi maxsus ''wild card'' taqdim etgan, shundan keyin sportchining ota-onasi ham qiziga Olimpiadada ishtirok etishiga ruxsat bergan<ref name="TelegraphPool">{{Yangiliklar manbasi |last=Hayward |first=Paul |date=21 September 2000 |title=Children of the pool fast-tracked into the big time |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/4771906/Children-of-the-pool-fast-tracked-into-the-big-time.html |url-status=live |access-date=21 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160227153421/http://www.telegraph.co.uk/sport/4771906/Children-of-the-pool-fast-tracked-into-the-big-time.html |archive-date=27 February 2016}}</ref>. Gerashi 7 yoshidan boshlab suzish bilan shugʻullana boshlagan, keyinchalik Bahrayn suzish assotsiatsiyasi tarkibiga qoʻshilgan<ref name="TelegraphPool" />. Biroq mahalliy musulmonchilik urf-odatlariga koʻra, Hamid Gerashiga [[Sidney Olimpiya suv sporti markazi|Sidney Olimpiya suv sporti markazida]] mashgʻulotlarni boshlaguniga qadar erkak sportchilar bilan birga suzish taʼqiqlangan<ref name="TimesSep00" />. 22-sentyabr kuni Gerashi ayollar oʻrtasida birinchi guruhda 50 metrga erkin usulda suzish bahslarida ishtirok etgan va 2 raqibiga qarshi bahs olib borgan<ref name=":03" />. Sportchi 51.15 soniya natija bilan marraga 2-boʻlib yetib kelgan, biroq hakamlar uni start blokida tebranganligi uchun musobaqadan chetlashtirgan. Bu holatda sportchi hatto suvga birinchi boʻlib sakramagan boʻlsa ham uning urinishi ''false start'' yaʼni ''notoʻgʻri start'' deya baholangan<ref name=":03" /><ref name="BPDiary"></ref><ref name="TimesPost1">{{Yangiliklar manbasi |last=Holt |first=Oliver |date=22 September 2000 |title=Trio of try-hards splash their way into our hearts |work=The Times |url=http://www.times-olympics.co.uk/communities/swimming/swimmingrepor53.html |url-status=dead |access-date=21 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010111075500/http://www.times-olympics.co.uk/communities/swimming/swimmingrepor53.html |archive-date=11 January 2001}}</ref>. Garchi [[Diskvalifikatsiya|diskvalifikatsiyadan]] keyin Gerashining hafsalasi pir boʻlgan boʻlsa-da, sportchi ommaviy axborot vositalariga bergan intervyusida shunday degan edi<ref name="GuardianDebut">{{Yangiliklar manbasi |last=Hopps |first=David |date=23 September 2000 |title=Debut girl falls foul of gulf in international standards |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/sydney/story/0,,372107,00.html |url-status=live |access-date=21 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306034558/http://www.theguardian.com/sydney/story/0,,372107,00.html |archive-date=6 March 2016}}</ref>: {{Blockquote|text=Bu juda ajoyib edi, lekin men start platformalarida juda qoʻrqardim. Yuragim juda tez urardi. Men mashgʻulotlarim haqida oʻyladim va oilamni xursand qilishga harakat qilardim<ref name="BPDiary" />.}} Shunga qaramasdan, Sidney Olimpiadasida ishtirok etgan suzuvchi matbuotda maqtovlarga sazovor boʻlgan, chunki uning oʻyinlardagi ishtiroki Bahrayn hukumatining sport sohasida erkaklar va ayollar oʻrtasida tenglikni targʻib qilish boʻyicha koʻrsatgan tashabbusining bir qismi sifatida eʼtirof etilgan<ref name="TelegraphPool" /><ref name="TimesPost1" /><ref name="GuardianDebut" />. {|class=wikitable style="font-size:90%" |- !rowspan="2"|Atlet !rowspan="2"|Musobaqa !colspan="2"|Saralash !colspan="2"|Yarim final !colspan="2"|Final |- !scope="col"|Vaqt !scope="col"|Oʻrin !scope="col"|Vaqt !scope="col"|Oʻrin !scope="col"|Vaqt !scope="col"|Oʻrin |- |[[Davud Yusuf|Davud Yusuf Muhammad Jassim]] |Erkaklar oʻrtasida 100 metrga erkin usulda suzish |align="center"|1:02.45 |align="center"|7 |align=center colspan="4" |Keyingi bosqichga oʻta olmagan<ref name="M100FreestyleResults" /> |- |[[Fotima Hamid Gerashi]] |Ayollar oʻrtasida 50 metrga erkin usulda suzish |align="center" colspan="2"|Diskvalifikatsiya |align=center colspan="4" |Keyingi bosqichga oʻta olmagan<ref name="BPDiary" /> |} == Yana qarang == * [[Bahrayn 2000-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida]] == Izohlar == {{Reflist|30em|group=n}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://web.archive.org/web/20080522105330/http://www.la84foundation.org/5va/reports_frmst.htm Olimpiada oʻyinlari rasmiy hisobotlari] {{Mamlakatlar 2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida}} [[Turkum:2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida mamlakatlar]] [[Turkum:Bahrayn yillar boʻyicha Yozgi Olimpiada oʻyinlarida]] [[Turkum:2000-yil Bahrayn sportida]] s5ufiz7h8yecl6ma3jpcm5cvs8f7zf4 0 1220184 6274081 6257881 2026-09-20T20:41:37Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274081 wikitext text/x-wiki {{Maʼnolari|Mustaqillikning 25 yilligi (maʼnolari)}} {{Neft koni bilgiqutisi | name = Mustaqillikning 25 yilligi | tasvir= [[File:Gas field "M-25".jpg|220 px|„M-25“ koni]] | caption = | location_map = | location_map_width = | location_map_text = | relief = | coordinates = | coordinates_ref = | mamlakat= {{UZB}} | hudud= [[Surxondaryo viloyati]], [[Boysun tumani]] | location = | block = | offonshore = | operator = *[[Surhan Gas Chemical Operating Company]] ({{flag|Gonkong}}) | operators = | hamkorlar= *[[Oʻzbekneftgaz]] ({{UZB}}) * [[Eriell Group]] ({{flag|Rossiya}}) * [[Halliburton]] ({{flag|AQSh}}) * [[National Oilwell Varco]] ({{flag|AQSh}}) * [[Baker Hughes]] ({{flag|AQSh}}) * [[Royal Dutch Shell]] ({{flag|Birlashgan Qirollik}}, {{flag|Niderlandiya}}) * [[Schlumberger]] ({{flag|AQSh}}) * [[Altmax Holding]] ({{flag|Kipr}}) * [[China National Petroleum Corporation]] ({{flag|Xitoy}}) | contractors = | kashf etilishi= 1933-yil | qurilishining boshlanishi = 2019-yil | Ishga tushish sanasi = *2024-yil – qisman * 2025-yil – toʻliq | peak_year = | abandonment = | API = | peak_of_production_oil_bbl/d = | peak_of_production_oil_tpy = | peak_of_production_gas_mmcuft/d = | peak_of_production_gas_mmscm/d = | peak_of_production_gas_bcm/y = | oil_production_bbl/d = | oil_production_tpy = | production_year_oil = | production_gas_mmcuft/d = | production_gas_mmscm/d = | production_gas_bcm/y = | production_year_gas = | est_oil_bbl = | est_oil_t = | recover_oil_bbl = | recover_oil_t = | Hisoblangan gaz miqdori = | est_gas_bcm = | recover_gas_bft = | recover_gas_bcm = | start_of_development= {{Infobox mapframe|coord={{Coord|38.12|N|67.11|E}}|length_km=1100|zoom=100}} }} '''Mustaqillikning 25 yilligi''' yoki '''Gajak'''<ref group="sharh">Kon ilk izlanishlar amalga oshirilganidan boshlab, 2017-yilgacha shu nomda atalgan</ref> – [[Surxondaryo viloyati|Surxondaryo viloyatining]] [[Boysun tumani]] hududida joylashgan [[gaz]] [[kon]]i<ref>{{yangiliklar manbasi |title=OBYEKT MA'LUMOTNOMASI |url=https://geonames.kadastr.uz/show/216047 |agency=geonames.kadastr.uz |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925043448/https://geonames.kadastr.uz/show/216047 |url-status=dead }}</ref><ref>{{kitob manbasi |last1=Pier Paolo Raimondi |title=Central Asia Oil and Gas Industry - The External Powers’ Energy Interests in Kazakhstan, Turkmenistan and Uzbekistan |date=2019 |location=Milan, Italiya |page=76 |pages=63 |url=https://www.econstor.eu/bitstream/10419/211165/1/ndl2019-006.pdf}}</ref>. Kon [[Boysun|Boysun shahri]]dan 20 km, „Sherobod-Shoʻrtan“ magistral gaz quvuridan 10 km uzoqlikda joylashgan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Технология проекта «Проведение геологоразведочных работ на инвестиционном блоке «Узбекистан Мустакиллиги» с доразведкой и разработкой месторождения «Мустакилликнинг 25 йиллиги» со строительством газохимического комплекса в Сурхандарьинской области Республики Узбекистан» |url=https://www.sgc-oc.com/upload/iblock/80a/80a7448721865d02e7ce0af1dfb32172.pdf |accessdate=24-oktabr 2024-yil |agency=https://www.sgc-oc.com/}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Prospects of oil and gas bearing capacity of middle lower Jurassic terrigenous sediments of the Baysun troughProspects of oil and gas bearing capacity of middle lower Jurassic terrigenous sediments of the Baysun trough |url=https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=idx3ZZ0AAAAJ&citation_for_view=idx3ZZ0AAAAJ:RHpTSmoSYBkC |accessdate=1-noyabr 2024-yil |agency=Google Scholar}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Россия выделит $900 млн на разработку крупнейшего газового месторождения в Узбекистане |url=http://mirperemen.net/2021/04/rossiya-vydelit-900-mln-na-razrabotku-krupnejshego-gazovogo-mestorozhdeniya-v-uzbekistane/ |agency=http://mirperemen.net/}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Prospects of oil and gas bearing capacity of middle lower Jurassic terrigenous sediments of the Baysun trough |url=https://pubs.aip.org/aip/acp/article-abstract/2432/1/030070/2822886/Prospects-of-oil-and-gas-bearing-capacity-of?redirectedFrom=fulltext |agency=https://pubs.aip.org/}}</ref>. 2025-yildan boshlab kon oʻz faoliyatini toʻliq ishga tushirishi rejalashtirilgan. Konning gaz zaxiralari 150 milliard kub metrdan ortiqligi taxmin qilinadi<ref>{{yangiliklar manbasi |title=VEB.RF to Provide Financing for Exports for Uzbekistan’s Major Gas Field |url=https://xn--90ab5f.xn--p1ai/en/press-center/48698/ |agency=https://xn--90ab5f.xn--p1ai/ }}{{Oʻlikhavola|date=mart 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Major agreements on key oil and gas projects of Uzbekistan were |url=https://old.gratanet.com/news/major-agreements-on-key-oil-and-gas-projects-of-uzbekistan-were-signed |accessdate=1-noyabr 2024-yil |agency=https://old.gratanet.com/ }}{{Oʻlikhavola|date=aprel 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=В Узбекистане произошла утечка сероводорода на газовом месторождении ИА Красная Весна Читайте материал целиком по ссылке: https://rossaprimavera.ru/news/ca9e9624 |url=https://rossaprimavera.ru/news/ca9e9624 |agency=https://rossaprimavera.ru/}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Для газового месторождения «Мустакилликнинг 25 йиллиги» в Сурхандарье ВЭБ.РФ и Газпромбанк выделят кредитные средства в размере 900 млн долларов. |url=https://cca.uz/ru/novosti/dlq-gazovogo-mestorozhdeniq-v-surhandarxe-vbrf-i-gazprombank-vdelqt-900-mln |agency=Congress of Central Asia}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Texnogen ofat ro‘y bergan M25 koni. Bu loyiha haqida nimalar ma’lum? |url=https://kun.uz/news/2024/09/06/texnogen-ofat-roy-bergan-m25-koni-bu-loyiha-haqida-nimalar-malum |agency=Kun.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=В Узбекистане произошла авария на месторождении газа |url=https://tass.ru/proisshestviya/21895773 |agency=TASS.ru}}</ref>. Ayrim manbalarga koʻra, konning gaz zaxiralari 170 milliard kubometrdir<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Глава Минэнерго Узбекистана и представители Eriell рассказали о причинах аварии под Байсуном |url=https://ia-centr.ru/publications/glava-minenergo-uzbekistana-i-predstaviteli-eriell-rasskazali-o-prichinakh-avarii-pod-baysunom/ |agency=ia-centr.ru |access-date=2024-10-02 |archive-date=2024-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240920133939/https://ia-centr.ru/publications/glava-minenergo-uzbekistana-i-predstaviteli-eriell-rasskazali-o-prichinakh-avarii-pod-baysunom/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Two blowouts at same well kill four people in Uzbekistan |url=https://www.upstreamonline.com/safety/two-blowouts-at-same-well-kill-four-people-in-uzbekistan/2-1-1711947 |agency=https://www.upstreamonline.com/}}</ref>. 2024-yil 1-sentyabr hamda 17-sentyabr kunlari konning 604-sonli quduqda burgʻilash ishlari olib borilishi jarayonida kelib chiqqan texnologik holatning buzilishi tufayli havoga [[oltingugurt]] gazi ajrala boshladi. Buning oqibatida 4 kishi halok boʻlgan va yaqin atrofda yashovchi aholi evakuatsiya qilingan<ref group="sharh">4 nafar kishining halok boʻlishi, 17-sentyabr kuni yuz bergan voqeada sodir boʻlgan</ref> {{Oʻtishga|Texnogen holat xronologiyasi}}<ref>{{yangiliklar manbasi |title=М-25 конидан яна водород сульфид сизиб чиқди. 4 киши ҳалок бўлгани маълум, жароҳатланганлар бор |url=https://www.gazeta.uz/uz/2024/09/18/m-25}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=На юге Узбекистана планируется построить новый ГПЗ |url=https://www.nefterynok.info/novosti/na-yuge-uzbekistana-planiruetsya-postroit-novyy-gpz |agency=https://www.nefterynok.info/}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Fatal gas leak at Uzbekistan’s Mustaqillik-25 field kills four workers |url=https://www.healthandsafetyinternational.com/article/1891326/fatal-gas-leak-uzbekistans-mustaqillik-25-field-kills-four-workers |agency=https://www.healthandsafetyinternational.com/}}</ref>. Konning qurilish ishlari 2019-yil dekabr oyida boshlangan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Surxondaryoda yirik gaz-kimyo majmuasi qurilmoqda |url=https://president.uz/oz/lists/view/6861 |agency=President.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Группа проектов "Месторождение газовое "Мустакилликнинг 25 йиллиги", Узбекистан" |url=https://investprojects.info/project-groups/10835 |agency=https://investprojects.info/}}</ref>. Qurilishda [[Gonkong]]ning „[[Surhan Gas Chemical Operating Company]]“, [[Rossiya]]ning „[[Eriell Group]]“, [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]]ning „[[Halliburton]]“, [[National Oilwell Varco]], „[[Baker Hughes]]“, „[[Schlumberger]]“, [[Kipr]]ning „[[Altmax Holding]]“, [[Birlashgan Qirollik]] hamda [[Niderlandiya]]ning „[[Royal Dutch Shell]]“ [[kompaniya]]lari ishtirok etgan{{Oʻtishga|Qurilishi}}<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Texnogen ofat ro‘y bergan M25 koni. Bu loyiha haqida nimalar ma’lum? |url=https://kun.uz/news/2024/09/06/texnogen-ofat-roy-bergan-m25-koni-bu-loyiha-haqida-nimalar-malum |agency=Kun.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Top 28 Natural Gas Processing Plant Installation Companies |url=https://www.inven.ai/company-lists/top-28-natural-gas-processing-plant-installation-companies |agency=https://www.inven.ai/}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Hydrogen sulfide leak occurs in Surkhandarya well |url=https://tashkenttimes.uz/national/13626-hydrogen-sulfide-leak-occurs-in-surkhandarya-well |agency=TashkentTimes.uz |access-date=2024-10-02 |archive-date=2024-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241006192436/http://www.tashkenttimes.uz/national/13626-hydrogen-sulfide-leak-occurs-in-surkhandarya-well |url-status=dead }}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Экономика 04/12/2017 Brighttree Holding LTD получила долю в газовом проекте в Узбекистане |url=https://www.uzdaily.uz/ru/brighttree-holding-ltd-poluchila-doliu-v-gazovom-proekte-v-uzbekistane/ |agency=UzDaily.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=В Узбекистане произошла авария на месторождении газа Об этом сообщает "Рамблер". Далее: https://news.rambler.ru/incidents/53436085/?utm_content=news_media&utm_medium=read_more&utm_source=copylink |url=https://news.rambler.ru/incidents/53436085-v-uzbekistane-proizoshla-avariya-na-mestorozhdenii-gaza/ |agency=News.rambler.ru}}</ref>. == Tarixi == 1931-yilda oʻzbek olimi N.Toʻrayev [[Sherobod-Sariqamish qirlari|Sherobod-Sariqamish doʻngligini]] xaritaga tushirib, gaz borligini taxmin qilgan<ref>{{kitob manbasi |last1=F.Jo'rayev |title=СУРХАНДАРЁ МЕГАСИНКЛИНАЛИНИНГ НЕФТГАЗЛИЛИГИНИ ГЕОЛОГИК ЎРГАНИЛГАНЛИГИ |date=01.12.2023 |publisher=Qarshi muhandislik-iqtisodiyot instituti}}</ref>. Kon hududida gaz borligi sovet davrida 1933-yili geologik tadqiqotlar natijasida aniqlangan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=https://gov.uz/oz/minenergy/news/view/22006 |url=https://gov.uz/oz/minenergy/news/view/22006 |agency=Gov.uz}}</ref>. Tadqiqot ishlari 1938-yilgacha olib borilgan. 1941-yildan quduqlarni burgʻilash ishlari boshlangan hamda nosanoat xarakteridagi [[neft]]<nowiki/>ning dastlabki belgilari topilgan<ref>{{kitob manbasi |title=Геотектоника |date=1979 |publisher=Академия наук СССР|location=Moskva |page=136 |pages=129}}</ref>. 1974-yili sinov tariqasida quduqlardan neft bilan birgalikda gaz qazib olinib oʻrganilgan. Neft burgʻilash ishlari yakunlangach, 1975-yilda „Oʻzbekneft“ uyushmasi tomonidan bir muddat burgʻilash ishlari olib borilgan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=“The terms of the agreement on the 25 Years of Independence field are unique” - an operator from Hong Kong |url=https://aykan.uz/en/news/usloviia-soglasheniia-po-mestorozhdeniiu-25-let-nezavisimosti-iavliaiutsia-unikalnymi-kompaniia-operator-iz-gonkonga |agency=Aykan.uz |access-date=2024-10-12 |archive-date=2024-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127123758/https://aykan.uz/en/news/usloviia-soglasheniia-po-mestorozhdeniiu-25-let-nezavisimosti-iavliaiutsia-unikalnymi-kompaniia-operator-iz-gonkonga |url-status=dead }}</ref>. 1976-yildagi izlanishlarga koʻra, kon hududidagi gaz taxminan 150 million yillar oldin [[Yura sistemasi|Yura davri]]da shakllangan<ref>{{kitob manbasi |title=ИННОВАЦИОННАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ В НАУКЕ И ОБРАЗОВАНИИ ‑ КЛЮЧЕВОЙ ФАКТОР РАЗВИТИЯ НЕФТЕГАЗОВОЙ ОТРАСЛИ |date=03.11.2022 |publisher=Филиала Российского государственного университета нефти и газа (НИУ) имени И.М.Губкина в городе Ташкенте |url=https://gubkin.uz/uploads/news2022/%D0%A5%D0%B0%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0.pdf}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Surhan Gas Chemical Operating Company: 5 лет уникального опыта освоения месторождения «М-25» |url=https://www.sgc-oc.com/news/surhan-gas-chemical-operating-company-5-let-unikalnogo-opyta-osvoeniya-mestorozhdeniya-m-25/ |agency=sgc-oc.com}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Energetika vazirligi: Mamlakatdagi eng boy konni rivojlantirishning 5 yillik yangi bosqichi |url=https://minenergy.uz/uz/news/view/1897 |agency=Minenergy.uz}}</ref>. Shu bilan birgalikda, konning ayrim quduqlaridagi gazlar [[Paleogen sistemasi|paleogen davrida]] shakllangan<ref>{{kitob manbasi |last1=Жураев М.Р. |title=УТОЧНЕНИЕ ГИДРОДИНАМИЧЕСКИХ И ГЕОТЕРМИЧЕСКИХ ФАКТОРОВ ПРИ ФОРМИРОВАНИИ СЕРОВОДОРОДНОЙ ВОДЫ В АРТЕЗИАНСКИХ БАССЕЙНАХ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН |publisher=Институт гидрогеологии и инженерной геологии Государственного комитета по геологии и минеральным ресурсам Республики Узбекистан |page=13 |pages=6 |url=http://csl.isc.irk.ru/BD/%D0%96%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B/%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BA%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BE%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D1%80%202020/%E2%84%96%206/34-46.pdf}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Перспективы нефтегазоносности Сурхандарьинского синклинория |url=http://geolib.ru/OilGasGeo/1987/07/Stat/stat05.html |agency=http://geolib.ru/}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |last1=Жураев, М. Р. |title=Уточнение гидродинамических и геотермических факторов при формировании сероводородной воды в артезианских бассейнах Республики Узбекистан |url=https://bik.sfu-kras.ru/elib/view?id=PRSV-razv/2020/6-503878006}}</ref>. Kondagi gaz miqdorlari „[[Petronas]]“ kompaniyasi tomonidan oʻlchangan. Jumladan, 1991-yilda 42,6 milliard kubometr, 2008-yilda 61 milliard kubometr miqdorida gaz zaxiralari aniqlangan<ref>{{kitob manbasi |last1=Мелихов В.Н. |title=РЕСУРСНЫЙ ПОТЕНЦИАЛ И ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВЕДКИ ТРАНСГРАНИЧНЫХ НЕФТЕГАЗОНОСНЫХ БАССЕЙНОВ ЮГО-ВОСТОЧНОГО ТУРКМЕНИСТАНА, ЮЖНЫХ РЕГИОНОВ УЗБЕКИСТАНА И ТАДЖИКИСТАНА, СЕВЕРНОГО АФГАНИСТАНА И СЕВЕРО-ВОСТОЧНОГО ИРАНА |publisher=Федеральное государственное унитарное предприятие «Всероссийский научноисследовательский геологический институт имени А.П.Карпинского» |location=Sankt-Peterburg, Rossiya |page=28 |pages=10 |url=https://ngtp.ru/rub/6/6_2013.pdf}}</ref>. Bundan keyingi davrlarda gaz zaxiralari miqdori boʻyicha boshqa kompaniyalar izlanishlar olib borgan. Geografik obyektlar nomlarining davlat reyestri maʼlumotlariga koʻra, 2015-yil 10-dekabrda „GEU:216047“ raqami bilan „Gajak“ nomi ostida davlat roʻyxatidan oʻtgan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=OBYEKT MA'LUMOTNOMASI |url=https://geonames.kadastr.uz/show/216047 |agency=geonames.kadastr.uz |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925043448/https://geonames.kadastr.uz/show/216047 |url-status=dead }}</ref>. 2017-yilda konning №1-О sonli qudugʻida baholash burgʻulash ishlari olib borilgan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Чего удалось достигнуть в разработке месторождения «Мустакилликнинг 25 йиллиги» за пять лет |url=https://nuz.uz/2022/04/05/chego-udalos-dostignut-v-razrabotke-mestorozhdeniya-mustaqillikning-25-jilligi-za-pyat-let/ |accessdate=29-oktabr 2024-yil |agency=Nuz.uz }}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Kon nomi 2017-yilda „Gajak“ nomidan „Mustaqillikning 25 yilligi“ nomiga oʻzgartirilgan. Kon joylashgan investitsion blok „Boysun“ nomidan „Oʻzbekiston mustaqilligi“ nomiga oʻzgargan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Новости. Обзор СМИ Рубрикатор поиска + личные списки |url=https://polpred.com/news/?cr=410&f=1&page=6 |agency=Polpred.com}}</ref>. == Qurilishi == Kon qurilishi 2 bosqichda amalga oshirilib, 1-bosqich, konni oʻzlashtirish, yiliga 5 milliard kubometr gazni qayta ishlash quvvatiga ega boʻlgan gazni qayta ishlash zavodini qurish kabi jarayonlarni oʻz ichiga oladi. 2-bosqichda esa, gaz-kimyo majmuasini barpo etish rejalashtirilgan<ref>{{kitob manbasi |last1=B.A. Begalov |title=O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING IJTIMOIY-IQTISODIY HOLATI |date=2022 |publisher=O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI DAVLAT STATISTIKA QO‘MITASI |location=Toshkent sh |page=459 |pages=133 |url=http://opendata.natlib.uz/files/files/agentligi_1/yanvar_iyun_2022_yil.pdf}}</ref><ref>{{kitob manbasi |last1=Sh. Shodmonov |title="IQTISODIYOT NAZARIYASI" darslik |date=2020 |publisher=TOSHKENT DAVLAT IQTISODIYOT UNIVERSITETI |location=Toshkent |page=794 |pages=476 |url=https://namdu.uz/media/Books/pdf/2024/08/01/NamDU-ARM-12480-IQTISODIYOT_NAZARIYASI.pdf}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=About the project |url=https://www.sgc-oc.com/en/about/ |agency=sgc-oc.com}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Нефтегазовый сектор Узбекистана: интересы России и Китая |url=https://cyberleninka.ru/article/n/neftegazovyy-sektor-uzbekistana-interesy-rossii-i-kitaya/viewer |agency=CyberLeninka.ru}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Оценочная скважина на месторождении 25 лет Независимости в Узбекистане пробурена более чем на 2/3 |url=https://neftegaz.ru/news/Geological-exploration/202285-otsenochnaya-skvazhina-na-mestorozhdenii-25-let-nezavisimosti-v-uzbekistane-proburena-bolee-chem-na/ |agency=neftegaz.ru}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Uzbekistan to develop ‘25 Years of Independence’ field |url=https://www.longdowneic.com/uzbekistan-to-develop-25-years-of-independence-field |agency=longdowneic.com}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=LIST of investment projects with FDIs by sectors in Uzbekistan (2019) |url=https://ticaret.gov.tr/data/5c34a90b13b8760ce41004b6/list_investment_projects_by_sectors_2019.pdf |agency=https://ticaret.gov.tr/ |date=2019}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Uzbekistan to develop ‘25 Years of Independence’ field |url=https://www.longdowneic.com/uzbekistan-to-develop-25-years-of-independence-field |agency=https://www.longdowneic.com/ |date=30/11/17}}</ref>. Gaz-kimyo majmuasini qurish boʻyicha [[rossiya]]lik mutaxassislarning oʻrganish ishlari yakuniga koʻra, „[[Oʻzbekiston]]da majmuani qurish [[Rossiya]]da qurishga nisbatan arzonroq tushadi“ deya xulosaga kelishgan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Транспортнику дали газу |url=https://www.kommersant.ru/doc/3481958#:~:text=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%B1%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B0%20%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D1%8F%20%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%20Brighttree,%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%2037%2C5%25. |agency=Kommersant.ru}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Российский миллиардер купил долю крупнейшего газового проекта в Узбекистане |url=https://podrobno.uz/cat/economic/rossiyskiy-milliarder-kupil-dolyu-krupneyshego-gazovogo-proekta-v-uzbekistane/?sphrase_id=1113414 |agency=Podrobno.uz}}</ref>. Kon qurilish ishlarining umumiy qiymati 5,27 milliard AQSh dollarini tashkil etadi<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Бойсун туманида янги газ-кимё мажмуаси барпо этилади |url=https://president.uz/uz/2541 |agency=President.uz}}</ref>. 2005-yil oktyabr oyidagi [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti]] [[Islom Karimov]]ning [[Malayziya]]ga davlat tashrifi chogʻida „[[Oʻzbekneftgaz]]“ milliy xolding kompaniyasi va „[[Petronas]]“ korporatsiyasi oʻrtasida hamkorlik toʻgʻrisidagi memorandum va neft-gaz resurslarini birgalikda oʻzlashtirish toʻgʻrisidagi bitimni imzolagan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Petronas пришел на Сурхан |url=https://www.rzd-partner.ru/other/news/328255/ |agency=https://www.rzd-partner.ru/ |date=29.07.2008}}</ref>. Bitimga muvofiq, 2006-yilda „[[Petronas]]“ kompaniyasi 3D seysmik qidiruv ishlari hamda quduqni sinovdan oʻtkazish maqsadida „[[Oʻzbekneftgaz]]“ kompaniyasi bilan hamkorlik shartnomasi tuzadi<ref>{{yangiliklar manbasi |title=О ПРОВЕДЕНИИ ГЕОЛОГОРАЗВЕДОЧНЫХ РАБОТ НА БАЙСУНСКОМ ИНВЕСТИЦИОННОМ БЛОКЕ СУРХАНДАРЬИНСКОГО РЕГИОНА РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН С РАЗРАБОТКОЙ МЕСТОРОЖДЕНИЙ УГЛЕВОДОРОДОВ НА УСЛОВИЯХ СОГЛАШЕНИЯ О РАЗДЕЛЕ ПРОДУКЦИИ С КОМПАНИЕЙ "PETRONAS CARIGALI OVERSEAS SDN, BHD." (МАЛАЙЗИЯ) |url=https://nrm.uz/contentf?doc=366611_postanovlenie_prezidenta_respubliki_uzbekistan_ot_08_06_2010_g_n_pp-1351_o_provedenii_geologorazvedochnyh_rabot_na_baysunskom_investicionnom_bloke_surhandarinskogo_regiona_respubliki_uzbekistan_s_razrabotkoy_mestorojdeniy_uglevodorodov_na_usloviyah_coglasheniya_o_razdele_produkcii_s_kompaniey_petronas_carigali_overseas_sdn_bhd_(malayziya)&products=1_vse_zakonodatelstvo_uzbekistana |agency=Norma.uz}}</ref>. Kompaniya bu ishlar uchun 102 million dollar miqdorida mablagʻ ajratgan. [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti]]ning 2008-yil 5-may kunidagi „Petronas korporatsiyasi bilan geologiya-qidiruv ishlari, konlarni qazib chiqarish va obod qilish hamda neft-gaz kimyoni rivojlantirish sohasida hamkorlikni yanada davom ettirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“gi PQ-854-sonli qarori qabul qilingan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=«PETRONAS» (МАЛАЙЗИЯ) КОРПОРАЦИЯСИ БИЛАН ГЕОЛОГИЯ ҚИДИРУВ ИШЛАРИ, КОНЛАРНИ ҚАЗИБ ЧИҚАРИШ ВА ОБОД ҚИЛИШ ҲАМДА НЕФТГАЗКИМЁНИ РИВОЖЛАНТИРИШ СОҲАСИДА ҲАМКОРЛИКНИ ЯНАДА ДАВОМ ЭТТИРИШ ЧОРА-ТАДБИРЛАРИ ТЎҒРИСИДА |url=https://lex.uz/docs/1512942?otherlang=1 |agency=Lex.uz |date=02.05.2008}}</ref>. Kompaniyaning geologiya-qidiruv ishlari 20 million AQSh dollariga baholangan<ref>{{yangiliklar manbasi |title="Узбекнефтегаз" и малайзийская Petronas подписали пакет документов по СРП в отношении месторождений газа |url=https://regnum.ru/amp/1085579 |agency=regnum.ru |date=18.11.2008}}</ref>. Kompaniya qidiruv ishlari muvaffaqiyatli yakunlangach, [[Oʻzbekiston hukumati]] bilan [[mahsulot taqsimoti shartnomasi]] imzolash rejasi borligini maʼlum qilgan. Biroq, konning geografik jihatdan juda noqulay joylashganligi va kompaniyaning rejalari oʻzgarganligi sabab kompaniya hamkorlik qilishni toʻxtatgan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=“Mustaqillikning 25 yilligi” konida nega yana texnogen hodisa yuz bergani sababi ochiqlandi |url=https://daryo.uz/2024/09/18/mustaqillikning-25-yilligi-konida-nega-yana-texnogen-hodisa-yuz-bergani-sababi-ochiqlandi |agency=Daryo.uz}}</ref><ref>{{kitob manbasi |title=Совершенствование системы управления в нефтегазовом секторе |date=2013 |location=Toshkent |page=44 |pages=42 |url=https://s3.amazonaws.com/rgi-documents/f65de1c44a8453d861859016a1ac24cf3fcc0c52.pdf}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=На Гаджаке получен приток газа |url=https://www.gazeta.uz/ru/2009/01/04/gajak/ |agency=Gazeta.uz}}</ref>. 2006-yili [[Saudiya Arabistoni]]ga tegishli boʻlgan „[[Delta Oil]]“ kompaniyasi ham kon hududida oʻrganish ishlarini olib boradi. 2011-yil avgust oyida [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti]] [[Islom Karimov]] „Delta Oil“ kompaniyasi bilan hamkorlik qilish boʻyicha farmonni imzolaydi<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Ислам Каримов одобрил участие саудовской компании в освоении Байсунского блока |url=https://www.uzinform.com/ru/news/20110816/08420.html |agency=Uzinform.com |date=16.08.2011}}</ref>. Biroq, joylashuvning geologik jihatdan kompaniya talablariga mos emasligi hamda iqtisodiy jihatdan past rentabellik sabab kompaniya 2013-yilda konni tark etgan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Аравийская Delta Oil вошла в СРП с участием малазийской Petronas в Узбекистане |url=https://oilgasfield.ru/news/sng/20588.html |agency=OilGasField.ru |access-date=2024-10-21 |archive-date=2025-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120105636/https://oilgasfield.ru/news/sng/20588.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=«O‘zbekiston barcha neft va gaz konlariga tegishli eksklyuziv huquqni Rossiyaga bergani haqidagi ma'lumotlar yolg‘on», — energetika vaziri |url=https://www.uzbekistonmet.uz/oz/lists/view/3514 |agency=uzbekistonmet.uz |access-date=2024-10-04 |archive-date=2024-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007093719/https://www.uzbekistonmet.uz/oz/lists/view/3514 |url-status=dead }}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Компании Малайзии и Саудовской Аравии до 2015 года построят в Узбекистане ГПЗ стоимостью $500 млн. |url=https://regnum.ru/amp/1409801 |agency=Regnum.ru}}</ref>. 2017-yil 3-may kuni [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti]]ning „<nowiki/>[[Surxondaryo viloyati]]da gaz-kimyo majmuasi qurilishi bilan birga „Mustaqillikning 25 yilligi“ konlarini qayta oʻrganish va ishlab chiqarish hamda „Oʻzbekiston mustaqilligi“ investitsion blokida geologiya-qidiruv ishlarini olib borish toʻgʻrisida“gi qarori qabul qilingan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=О проведении геологоразведочных работ на инвестиционном блоке «Узбекистон мустакиллиги» с доразведкой и разработкой месторождения «Мустакилликнинг 25 йиллиги» со строительством газохимического комплекса в Сурхандарьинской области Республики Узбекистан |url=https://lex.uz/docs/3516423 |agency=Lex.uz}}</ref>. [[File:Enter Engineering at M-25.jpg|thumb|Kondagi „[[Enter Engineering]]“ kompaniyasining binosi ]] 2019-yil dekabr oyida „[[Surhan Gas Chemical Operating Company]]“ kompaniyasi umumiy miqdori 2,9 milliard dollar boʻlgan loyihalash ishlarini boshlagan. Burgʻulash ishlarini esa, „Eriell“ kompaniyasi olib bormoqda. 2021-yilda „[[Gazprombank]]“ loyiha uchun 900 million dollar miqdorda mablagʻ ajratgan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Texnogen ofat ro‘y bergan M25 koni. Bu loyiha haqida nimalar ma’lum? |url=https://kun.uz/news/2024/09/06/texnogen-ofat-roy-bergan-m25-koni-bu-loyiha-haqida-nimalar-malum |agency=Kun.uz}}</ref>. Bu boʻyicha [[VEB.RF]] korporatsiyasi boshqaruv kengashi aʼzosi Danil Algulyan, „[[Gazprombank]]“ boshqaruvi raisi oʻrinbosari Aleksey Belous va „[[Surhan Gas Chemical Operating Company]]“ bosh direktori Andrey Ignatov qoʻshma shartnoma imzolagan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Россия поможет Узбекистану в разработке крупнейшего газового месторождения в республике |url=https://uznews.uz/posts/5133 |agency=UzNews.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=ВЭБ и ГПБ определили условия выделения $900 млн на разработку месторождения в Узбекистане |url=https://tass.ru/ekonomika/11076597 |agency=TASS.ru}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Enter Engineering: Состоялось подписание крупных соглашений по ключевым проектам в нефтегазовой отрасли Узбекистана |url=https://kun.uz/ru/86709825?q=%2Fru%2F86709825#! |agency=Kun.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Газпромбанк примет участие в реализации крупнейшего газового проекта Узбекистана |url=https://www.tek-all.ru/news/id7472-gazprombank-primet-uchastie-v-realizatsii-krupneyshego-gazovogo-proekta-uzbekistana/ |agency=tek-all.ru}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=A Russian investment company will assist Uzbekistan in development of the largest gas field |url=https://brightuzbekistan.uz/en/-11110/ |agency=https://brightuzbekistan.uz/}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Russia invests US$ 900 million in gas field development project in Uzbekistan |url=http://central-asia.media/9174-russia-invests-us-900-million-in-gas-field-development-project-in-uzbekistan.html |agency=http://central-asia.media/}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=VEB.RF to Provide Financing for Exports for Uzbekistan’s Major Gas Field |url=https://xn--90ab5f.xn--p1ai/en/press-center/48698/ |agency=https://xn--90ab5f.xn--p1ai/ }}{{Oʻlikhavola|date=mart 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title="ВЭБ.РФ" и "Газпромбанк" выделят $900 млн на газовый проект в Узбекистане |url=https://smotrim.ru/article/2546963 |agency=smotrim.ru}}</ref>. 2019-yil 17-iyundagi [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi]]ning „Mahsulot taqsimoti toʻgʻrisidagi bitimlarni amalga oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“gi 503-sonli qaroriga asosan, konning dastlabki qidiruv va konni qazish ishlarini olib borish „Oʻzbekiston mustaqilligi“ investitsiya blokiga oʻtkazish toʻgʻrisidagi bitim ijro uchun qabul qilingan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Mahsulot taqsimoti to‘g‘risidagi bitimlarni amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida |url=https://lex.uz/acts/-4378668 |agency=Lex.uz}}</ref>. „[[Surhan Gas Chemical Operating Company]]“ kompaniyasi direktori Andrey Ignatovning maʼlum qilishicha, qurilish ishlari [[COVID-19 pandemiyasi]] davrida ham davom etgan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Назван срок запуска ГПЗ на месторождении "25 лет независимости" в Узбекистане |url=https://uz.sputniknews.ru/20210406/nazvan-srok-zapuska-gpz-na-mestorojdenii-25-let-nezavisimosti-v-uzbekistane-18178930.html |agency=SPUTNIK Uzbekistan}}</ref>. 2021-yilda pudratchi – „[[Eriell Group]]“ kompaniyasi chuqurligi 616 metrgacha boʻlgan 3 ta quduqni ishga tushirdi. 2022-yilda esa, chuqurligi 18035 metr boʻlgan quduq burgʻilangan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=ERIELL Group ishlab chiqarish faoliyatining 2022 yil yakunlarini sarhisob qildi |url=https://www.eriell.com/uz/press/news/eriell-group-ishlab-chiqarish-faoliyatining-2022-yil-yakunlarini-sarhisob-qildi/ |agency=eriell.com}}</ref>. 2023-yil 16-noyabr kuni [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti]] [[Shavkat Mirziyoyev]] Surxondaryo viloyatiga qilgan tashrifi davomida ushbu konga tashrif buyurib, qurilish jarayonlari bilan tanishgan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Сурхондарёда йирик газ-кимё мажмуаси қурилмоқда |url=https://president.uz/uz/lists/view/6861 |agency=President.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Shavkat Mirziyoyev Boysunda "Mustaqillikning 25 yilligi" gaz-kimyo majmuasi qurilishi bilan tanishdi |url=https://uzreport.news/politics/shavkat-mirziyoyev-boysunda-mustaqillikning-25-yilligi-gaz-kimyo-majmuasi-qurilishi-bilan- |agency=Uzreport.news}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=“Mustaqillikning 25 yilligi” gaz-kimyo majmuasi qurilishi |url=https://uzenergoinspeksiya.uz/oz/news/mustaqillikning-25-yilligi-gaz-kimyo-majmuasi-qurilishi |agency=https://uzenergoinspeksiya.uz/}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Shavkat Mirziyoyev Boysunda yirik gaz-kimyo majmuasi qurilishi bilan tanishdi |url=https://kun.uz/news/2023/11/16/shavkat-mirziyoyev-boysunda-yirik-gaz-kimyo-majmuasi-qurilishi-bilan-tanishdi?q=%2Fuz%2Fnews%2F2023%2F11%2F16%2Fshavkat-mirziyoyev-boysunda-yirik-gaz-kimyo-majmuasi-qurilishi-bilan-tanishdi#! |agency=Kun.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=В Сурхандарье строится крупный газохимический комплекс |url=https://uzeng.uz/ru/press_center/news/v-surkhandare-stroitsya-krupnyy-gazokhimicheskiy-kompleks/?mobile=Y |agency=uzeng.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Шавкат Мирзиёев ознакомился с ходом строительства газохимического комплекса «25 лет Независимости» |url=https://upl.uz/president/37852-news.html |agency=UPL.uz}}</ref>. 2023-yil noyabr oyi holatiga koʻra, kondagi 20 ta quduqda burgʻilash ishlari tugallangan. Shundan 11 ta gaz qudugʻi muvaffaqiyatli sinovdan oʻtgan. Qurilish ishlarida 7 ming nafardan ortiq ishchilar jalb etilgan. „Oʻzlitineftgaz“ning maʼlumotlariga koʻra, 2038-yilga kelib konda nominal quvvati 6,0 MVtga teng boʻlgan kuchaytiruvchi kompressor stansiyasi ishga tushiriladi<ref>{{yangiliklar manbasi |title=ПТЭО «ДОРАЗВЕДКА И РАЗРАБОТКА МЕСТОРОЖДЕНИЯ «МУСТАҚИЛЛИКНИНГ 25 ЙИЛЛИГИ» |url=https://liting.uz/blogs/27/62 |agency=O'zlitineftgaz}}</ref>. {| class="wikitable sortable" !colspan=0.009 style="background: #008000; color: #FFFFFF;|T/R !colspan=0.0009 style="background: #008000; color: #FFFFFF;|Kompaniya nomi !colspan=0.0001 style="background: #008000; color: #FFFFFF;|Mamlakati !colspan=0.0009 style="background: #008000; color: #FFFFFF;|Hamkorlik muddati !colspan=0.0009 style="background: #008000; color: #FFFFFF;|Vazifasi |- |'''1''' |[[Fayl:PETRONAS-logo.svg|25 px]] '''[[Petronas]]''' |{{flag|Malayziya}} |2006-2008 |2D va 3D seysmik qidiruv ishlari<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Компания Petronas подписала СРП по разработке месторождения "Гаджак" |url=https://rosinvest.com/novosti/728239 |agency=RosInvest |date=17.10.2010}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Petronas to Build Uzbek Plant |url=https://www.energyintel.com/0000017b-a7be-de4c-a17b-e7feaba70000 |agency=Energy Intellegence}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Surhan Gas Chemical comments on investigation about energy system of Uzbekistan |url=https://kun.uz/en/news/2023/02/15/surhan-gas-chemical-comments-on-investigation-about-energy-system-of-uzbekistan |agency=Kun.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=РЕЕСТР ЗАКОНОДАТЕЛЬНО-ПРАВОВОЙ БАЗЫ В СФЕРЕ РАЗВИТИЯ ОТРАСЛЕЙ ТОПЛИВНО-ЭНЕРГЕТИЧЕСКОГО КОМПЛЕКСА |url=https://unece.org/fileadmin/DAM/energy/se/pp/eneff/IEEForumDushanbeSept2011/d2/2.2.7_Zakhidov.pdf |accessdate=11-noyabr 2024-yil |agency=UNECE}}</ref> |- |'''2''' |[[Fayl:Delta_oil_logo.webp|25 px]]'''[[Delta Oil]]''' |{{flag|Saudiya Arabistoni}} |2006-2013 |Geologik oʻrganish ishlari<ref>{{yangiliklar manbasi |title=«O‘zbekiston barcha neft va gaz konlariga tegishli eksklyuziv huquqni Rossiyaga bergani haqidagi ma'lumotlar yolg‘on», — energetika vaziri |url=https://www.uzbekistonmet.uz/oz/lists/view/3514 |agency=uzbekistonmet.uz }}{{Oʻlikhavola|date=aprel 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |'''3''' |[[Fayl:Surhan Gas chemical operating company logo.jpeg|25px]]'''[[Surhan Gas Chemical Operating Company]]''' |{{flag|Xitoy}} |2019-hozirgacha |Operator<ref>{{yangiliklar manbasi |title=O‘zbekiston Respublikasi Surxondaryo viloyatida gaz-kimyo kompleksini qurish, “Mustaqillikning 25 yilligi” konida dastlabki qidiruv va uni ishlatish bilan birga “O‘zbekiston mustaqilligi” investitsiya blokiga nisbatan mahsulot taqsimotiga oid bitimni amalga oshirish doirasida O‘zbekiston Respublikasi bojxona chegarasi orqali olib o‘tiladigan tovarlarning bojxona rasmiylashtiruvi tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida |url=https://lex.uz/docs/-3372914 |agency=Lex.uz}}</ref><ref>{{veb manbasi |title=SURHAN GAS CHEMICAL OPERATING COMPANY |url=https://www.sgc-oc.com/ |website=https://www.sgc-oc.com/}}</ref> |- |'''4''' |[[Fayl:Eriell Group company logo.jpeg|27px]]'''[[Eriell Group]]''' |{{flag|Rossiya}} |2018–hozirgacha |Burgʻilash ishlari, bosh pudratchi<ref>{{yangiliklar manbasi |title=ERIELL Group: results of work in Uzbekistan for the first half of 2021 summed up |url=https://www.eriell.com/en/press/releases/eriell-group-results-of-work-in-uzbekistan-for-the-first-half-of-2021-summed-up/ |agency=Eriell Group}}</ref> |- |'''5''' |[[Fayl:Shell logo 1948.png|22px]]'''[[Royal Dutch Shell]]''' |{{flag|Birlashgan Qirollik}} |2021–hozirgacha |Gaz va oltingugurtni qayta ishlash qurilmalarini oʻrnatish<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Surhan Gas Selects Sulfinol for Major Project |url=https://www.shell.com.cn/en_cn/business-customers/catalysts-technologies/resources-library/surhan-selects-sulfinol-for-major-project.html |agency=https://www.shell.com.cn/}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Shavkat Mirziyoyev inspects progress of 25th Anniversary of Independence Gas-Chemical Complex project |url=https://tashkenttimes.uz/national/12050-shavkat-mirziyoyev-inspects-progress-of-25th-anniversary-of-independence-gas-chemical-complex-project |agency=TashkentTimes.uz |access-date=2024-10-12 |archive-date=2025-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126230914/https://tashkenttimes.uz/national/12050-shavkat-mirziyoyev-inspects-progress-of-25th-anniversary-of-independence-gas-chemical-complex-project |url-status=dead }}</ref> |- |'''6''' |[[Fayl:Halliburton Logo.jpg|50 px]]'''[[Halliburton]]''' |{{flag|AQSh}} |2018–hozirgacha |Gaz qatlamlarini baholash, 3D seysmik qidiruv<ref>{{yangiliklar manbasi |title=New gas chemical complex to emerge in Boisun |url=https://president.uz/en/2541 |agency=President.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Oil & gas field profile: 25 Years of Independence Conventional Gas Field, Uzbekistan |url=https://www.offshore-technology.com/marketdata/oil-gas-field-profile-25-years-of-independence-conventional-gas-field-uzbekistan/?cf-view |agency=https://www.offshore-technology.com/}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Halliburton |url=https://www.globaldata.com/store/report/halliburton-co/?utm_source=lgp5-og-asset-profiles&utm_medium=20-130437&utm_campaign=company-profile-hyperlink |agency=GlobalData}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Russian infrastructure investor Filatov joins $2bn Uzbek gas field project |url=https://www.intellinews.com/russian-infrastructure-investor-filatov-joins-2bn-uzbek-gas-field-project-133328/ |agency=https://www.intellinews.com/}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Appraisal well construction launched at Uzbek largest gas field |url=https://www.azernews.az/region/126115.html |agency=azernews.az}}</ref> |- |'''7''' |[[File:Baker-Hughes-Logo.svg|30 px]]'''[[Baker Hughes]]''' |{{flag|AQSh}} |2018–hozirgacha |Gaz quvurlarini oʻrnatish, 3D seysmik qidiruv<ref>{{yangiliklar manbasi |title=New gas chemical complex to emerge in Boisun |url=https://president.uz/en/2541 |agency=President.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Oil & gas field profile: 25 Years of Independence Conventional Gas Field, Uzbekistan |url=https://www.offshore-technology.com/marketdata/oil-gas-field-profile-25-years-of-independence-conventional-gas-field-uzbekistan/?cf-view |agency=https://www.offshore-technology.com/}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Baker Hughes |url=https://www.globaldata.com/store/report/baker-hughes-co/?utm_source=lgp5-og-asset-profiles&utm_medium=20-130437&utm_campaign=company-profile-hyperlink |agency=GlobalData}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Russian infrastructure investor Filatov joins $2bn Uzbek gas field project |url=https://www.intellinews.com/russian-infrastructure-investor-filatov-joins-2bn-uzbek-gas-field-project-133328/ |agency=https://www.intellinews.com/}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Appraisal well construction launched at Uzbek largest gas field |url=https://www.azernews.az/region/126115.html |agency=azernews.az}}</ref> |- |'''8''' |[[Fayl:National-Oilwell-Varco-Logo.svg|30 px]]'''[[National Oilwell Varco]]''' |{{flag|AQSh}} |2021-hozirgacha |Integratsiyalashgan tizimlarni boshqarish<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Oil & gas field profile: 25 Years of Independence Conventional Gas Field, Uzbekistan |url=https://www.offshore-technology.com/marketdata/oil-gas-field-profile-25-years-of-independence-conventional-gas-field-uzbekistan/?cf-view |agency=https://www.offshore-technology.com/}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=NOV |url=https://www.globaldata.com/store/report/nov-inc/?utm_source=lgp5-og-asset-profiles&utm_medium=20-130437&utm_campaign=company-profile-hyperlink |agency=GlobalData}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Russian infrastructure investor Filatov joins $2bn Uzbek gas field project |url=https://www.intellinews.com/russian-infrastructure-investor-filatov-joins-2bn-uzbek-gas-field-project-133328/ |agency=https://www.intellinews.com/}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Appraisal well construction launched at Uzbek largest gas field |url=https://www.azernews.az/region/126115.html |agency=azernews.az}}</ref> |- |'''9''' |[[Fayl:SLB Logo 2022.svg|30 px]]'''[[Schlumberger]]''' |{{flag|AQSh}} |2018–hozirgacha |Geologiya-qidiruv ishlari, 3D seysmik qidiruv<ref>{{yangiliklar manbasi |title=New gas chemical complex to emerge in Boisun |url=https://president.uz/en/2541 |agency=President.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Russian infrastructure investor Filatov joins $2bn Uzbek gas field project |url=https://www.intellinews.com/russian-infrastructure-investor-filatov-joins-2bn-uzbek-gas-field-project-133328/ |agency=https://www.intellinews.com/}}</ref> |- |'''10''' |[[Fayl:Uzbneftgaz.jpg|27 px]]'''[[Oʻzbekneftgaz]]''' |{{flag|Oʻzbekiston}} |2017–hozirgacha |Kon faoliyatini muvofiqlashtirish<ref>{{yangiliklar manbasi |title=«Gazprom» va «O‘zbekneftgaz» mahsulot taqsimotiga oid bitim tuzadi |url=https://kun.uz/03069090?q=%2Fuz%2F03069090 |agency=Kun.uz}}</ref> |- |'''11''' |[[Fayl:China National Petroleum Corporation logo.svg|35 px]]'''[[China National Petroleum Corporation]]''' |{{flag|Xitoy}} |2019 |3D seysmik qidiruv ishlari<ref>{{yangiliklar manbasi |title=BOYSUNDA YANGI GAZ KONI TOPILDI |url=https://xdp.uz/mamlakatimizda/44 |agency="Xalq" demokratik partiyasi rasmiy sayti |date=2019-08-01}}</ref> |- |'''12''' | '''[[Enter Engineering]]''' |{{flag|Oʻzbekiston}} |2017-hozirgacha |Infratuzilma obyektlarini qurish, gazni qayta ishlash zavodini barpo etish, uskunalarni hamkor kompaniyalarga yetkazib berish, pudratchi<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Texnogen ofat ro‘y bergan M25 koni. Bu loyiha haqida nimalar ma’lum? |url=https://kun.uz/news/2024/09/06/texnogen-ofat-roy-bergan-m25-koni-bu-loyiha-haqida-nimalar-malum |accessdate=24-oktabr 2024-yil |agency=Kun.uz}}</ref> |- |} {{Bar box |title=Qurilishda xorij kompaniyalarining ulushi |titlebar=#DDD |left1=Davlat |right2=foizi (soni) |width=400px |bars= {{bar pixel|{{flag|AQSh}}|red|40|% (4 ta)}} {{bar pixel|{{flag|Birlashgan Qirollik}}|green|10|% (1 ta)}} {{bar pixel|{{flag|Malayziya}}|yellow|10|% (1 ta)}} {{bar pixel|{{flag|Rossiya}}|orange|10|% (1 ta)}} {{bar pixel|{{flag|Xitoy}}|blue|20|% (2 ta)}} |caption=Mamlakatlar alifbo tartibida. }} == Tavsifi == Kon Oʻzbekistondagi eng yirik gaz zaxirasiga ega gaz konlardan biri hisoblanadi. Kon murakkab geologik joylashuvda joylashgan. Dengiz sathidan 1000 metr balandlikda joylashgan. Hisob-kitob natijalariga koʻra, konning boshlangʻich zaxiralari 108,6 milliard kub metrni tashkil etgan. 2025-yil kon toʻliq ishga tushgach, 30 yil davomida uzluksiz bir maromda gaz qazib olinishi aytilgan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=“Mustaqillikning 25 yilligi” gaz-kimyo majmuasi qurilishi |url=https://uzenergoinspeksiya.uz/oz/news/mustaqillikning-25-yilligi-gaz-kimyo-majmuasi-qurilishi |agency=Uzagroinspeksiya.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Uzbekistan to launch $2.9 bln gas chemical complex in May 2024 |url=https://interfax.com/newsroom/top-stories/96570/ |agency=https://interfax.com/}}</ref>. Hisob-kitoblarga koʻra, 2076-yilgacha gaz qazib olish rejalashtirilgan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Oil & gas field profile: 25 Years of Independence Conventional Gas Field, Uzbekistan |url=https://www.offshore-technology.com/marketdata/oil-gas-field-profile-25-years-of-independence-conventional-gas-field-uzbekistan/?cf-view |agency=https://www.offshore-technology.com/}}</ref>. Konda sutkalik gaz oqimi 300 ming kub metrni tashkil etadi<ref>{{yangiliklar manbasi |title=На крупнейшем месторождении Узбекистана обнаружили новые запасы газа |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5d395e059a79475b3adbf836 |agency=RBC.ru}}</ref>. Gaz-kimyo majmuasi ishga tushganidan soʻng, diametri 800 millimetr boʻlgan 9 kilometrdan ortiq gaz quvuri orqali Shoʻrtan-Sherobod magistral gaz tarmogʻiga ulanishi rejalashtirilgan<ref>{{kitob manbasi |last1=Sarvar TOʻRAYEV |title="Yangi O'zbekiston" ijtimoiy-siyosiy gazetasi |date=16.05.2024 |publisher=“Yangi Oʻzbekiston” va “Правда Востока” gazetalari tahririyati” DМ |location=Toshkent sh. |pages=2 |url=https://yuz.uz/file/newspaper/3c3a34347a7015196fc02bf69c9fad19.pdf}}</ref>. [[DeGolyer va MacNaughton]] xalqaro kompaniyasi tomonidan konda aniqlangan [[Nordon gaz|gazda nordon komponentlar]] mavjudligi, konning yuqori joylashuvi oʻzlashtirish uchun noqulayligi taʼkidlangan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Surhan Gas Chemical comments on investigation about energy system of Uzbekistan |url=https://kun.uz/en/news/2023/02/15/surhan-gas-chemical-comments-on-investigation-about-energy-system-of-uzbekistan |agency=Kun.uz}}</ref>. [[2024-yil]] sentyabr oyi holatiga koʻra, kon hududida muvaffaqiyatli sinovdan oʻtkazilgan quduqlarda 81,2 milliard kub metr gaz mavjudligi aniqlangan. Konda aniqlangan gazdagi [[vodorod sulfid]] miqdori oʻta yuqori, yaʼni 6,15% ni tashkil etgan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Сравнительная оценка возможных направлений поисков нефти и газа (плеев) в межгорных впадинах Тянь-Шаня |url=http://www.dslib.net/neft-gaz/sravnitelnaja-ocenka-vozmozhnyh-napravlenij-poiskov-nefti-i-gaza-v-mezhgornyh.html |agency=http://www.dslib.net/ |access-date=2024-10-22 |archive-date=2025-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251029041238/http://www.dslib.net/neft-gaz/sravnitelnaja-ocenka-vozmozhnyh-napravlenij-poiskov-nefti-i-gaza-v-mezhgornyh.html |url-status=dead }}</ref>. {{Keng tasvir|Panorama of "M-25" gas field.jpg|400px|Konning panorama surati|45%|right}}Bu koʻrsatgich, Oʻzbekistonning boshqa gaz konlarida, jumladan, [[Muborak gaz-kondensat koni|„Muborak“ gaz koni]]da 3,8%, [[Shoʻrtan gaz-kondensat koni|„Shoʻrtan“ gaz koni]]da 0,07%, [[Gazli gaz-neft koni|„Gazli“ gaz koni]]da 0,07% ni tashkil etgan boʻlsa, [[Shaqpaqti gaz koni|„Ustyurt“ gaz koni]]dagi gaz tarkibida [[vodorod sulfid]] aniqlanmagan. Shuningdek, kondagi gaz tarkibida karbonat angidrid gazi ham ancha yuqori, 4,61% ni tashkil qiladi. Bu koʻrsatgich, [[Oʻzbekiston]]ning boshqa gaz konlarida, jumladan, „Muborak“ gaz konida 4,61%, „Shoʻrtan“ gaz konida 2,9%, „Gazli“ gaz konida 3,1% ni tashkil etgan boʻlsa, „Ustyurt“ gaz konida 1,31% ni tashkil qilgan. Gazning anomal yuqori qatlam bosimi 65 MPa<ref>{{yangiliklar manbasi |title=“Mustaqillikning 25 yilligi” konida yuz bergan texnogen hodisa yuzasidan brifing bo‘lib o‘tdi |url=https://gov.uz/oz/minenergy/news/view/22006 |agency=Gov.uz}}</ref>. Kon qurilishining 1-bosqichida har yili 2 milliard kubometr, 2-bosqichida esa 4 milliard kubometr gaz qazib olinib, qayta ishlanadi<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Andrey Filatov Makes His Debut in Uzbekistan |url=https://ruchess.ru/en/news/all/andrey_filatov_makes_his_debut_in_uzbekistan/ |agency=RuChess.ru}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Российский инвестор купил долю крупнейшего газового проекта в Узбекистане |url=https://evrazia-ural.ru/novosti/rossiyskiy-investor-kupil-dolyu-krupneyshego-gazovogo-proekta-v-uzbekistane |agency=https://evrazia-ural.ru/}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Узбекистан запустит крупный ГХК за $2,9 млрд весной 2024 года |url=https://globuc.com/ru/news/uzbekistan-zapustit-krupnyy/ |agency=Globuc.com}}</ref>. {| class="wikitable" |- ! Kompaniya ! Mamlakat ! Ulushi !Manba |- | [[Altmax Holding]] | {{flag|Kipr}} | 75% |<ref>{{yangiliklar manbasi |title=O‘zbekiston Respublikasi Surxondaryo viloyatida gaz-kimyo kompleksini qurish, “Mustaqillikning 25 yilligi” konida dastlabki qidiruv va uni ishlatish bilan birga “O‘zbekiston mustaqilligi” investitsiya blokiga nisbatan mahsulot taqsimotiga oid bitimni amalga oshirish doirasida O‘zbekiston Respublikasi bojxona chegarasi orqali olib o‘tiladigan tovarlarning bojxona rasmiylashtiruvi tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida |url=https://lex.uz/docs/-3372914 |agency=Lex.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Мэра Нью-Йорка подозревают в получении незаконных иностранных пожертвований для предвыборной кампании. В деле фигурирует Узбекистан |url=https://podrobno.uz/cat/economic/shestdesyat-na-sorok-kak-budut-raspredelyatsya-dokhody-ot-mestorozhdeniya-gaza-25-let-nezavisimosti-/ |agency=Podrobno.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Первая очередь газохимического комплекса "25 лет Независимости" будет запущена в мае 2024 года |url=https://podrobno.uz/cat/obchestvo/pervaya-ochered-gazokhimicheskogo-kompleksa-25-let-nezavisimosti-budet-zapushchena-v-mae-2024-goda-/ |agency=Podrobno.uz}}</ref> |- | „[[Oʻzbekneftgaz]]“ | {{UZB}} | 20% |<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Texnogen ofat ro‘y bergan M25 koni. Bu loyiha haqida nimalar ma’lum? |url=https://kun.uz/56844133 |agency=Kun.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Российский миллиардер Филатов купил половину крупнейшего газового проекта Узбекистана - "25 лет независимости" |url=https://centrasia.org/newsA.php?st=1512116820 |agency=centrasia.org}}</ref> |- | „[[Gas Project Development Central Asia]]“ | {{flag|Shveysariya}} | 5% |<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Appraisal well construction launched at Uzbek largest gas field |url=https://www.azernews.az/region/126115.html |agency=azernews.az}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Central Asia Oil and Gas Industry - The External Powers’ Energy Interests in Kazakhstan, Turkmenistan and Uzbekistan |url=https://www.jstor.org/stable/pdf/resrep21861.14.pdf |agency=https://www.jstor.org/}}</ref> |} == Mahsulot taqsimoti bitimlari == {{#tag:timeline| ImageSize = width:950 height:auto barincrement:25 PlotArea = left:120 bottom:80 top:10 right:10 Alignbars = justify DateFormat = mm/dd/yyyy Period = from:01/01/2010 till:{{#time: m/d/Y }} TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:vertical position:bottom columns:2 ScaleMajor = increment:3 start:2010 ScaleMinor = increment:1 start:2024 Colors = id:lguitar value:teal legend:Bekor_qilingan id:songwriter value:black legend:Amalda LineData = layer:back BarData = bar:SodiqovT text:"Malayziya" bar:Rossiya text:"Rossiya" PlotData= width:11 bar:SodiqovT from:01/06/2010 till:01/06/2014:vocals bar:Rossiya from:01/11/2017 till:end color:songwriter width:3 }} === Malayziya va Oʻzbekiston === 2010-yil iyun oyida [[Malayziya]]ning „[[Petronas]]“ hamda „[[Oʻzbekneftgaz]]“ milliy kompaniyalari oʻrtasida „Boysun“ investitsion bloki boʻyicha [[mahsulot taqsimoti bitimi]] imzolangan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Узбекистан и "PETRONAS" подписали соглашение о разделе продукции |url=https://uzreport.news/economy/uzbekistan-i-petronas-podpisali-soglashenie-o-razdele-produktsii |agency=Uzreport.news |date=11.06.2010 |access-date=2024-10-22 |archive-date=2024-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127021637/https://uzreport.news/economy/uzbekistan-i-petronas-podpisali-soglashenie-o-razdele-produktsii |url-status=dead }}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=В Узбекистане вступило в силу СРП по Байсунскому блоку |url=https://www.trend.az/business/energy/1752056.html |agency=trend.az |date=17.09.2010}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Petronas подписала соглашение по разработке месторождения "Гаджак" в Узбекистане |url=https://centralasia.media/news:924678 |accessdate=11-noyabr 2024-yil |agency=https://centralasia.media/}}</ref>. Bitimga muvofiq, [[Oʻzbekiston]]da „Petronas Carigali (Baisun) Operating Company“ kompaniyasi davlat roʻyxatidan oʻtdi. Bitim 35 yil muddat uchun tuzilgan boʻlib, „[[Petronas]]“ „Gajak“ konida quduqlarni baholash, shartnoma imzolangandan 6 oy muddat ichida hamkor kompaniyalar bilan bitimlar tuzish, investorlarni jalb qilish, 2D va 3D seysmik qidiruv ishlarni amalga oshirish, 660 million AQSh dollari miqdorida investitsiya kiritish kabi majburiyatlarni olgan. Bitimga koʻra, har ikkala kompaniya, kondan tushadigan daromadlarni teng 2 ga boʻlgan holda taqsimlaydi. Yillik gaz qazib olish miqdori 700 million kubometr miqdorida belgilangan. 6 oy muddat ichida konsorsiumga [[Rossiya]]ning [[Lukoyl|Lukoyl Overseas Holding Ltd]], [[Koreya milliy neft korporatsiyasi]] (KNOC) va [[Xitoy]]ning [[China National Petroleum Corporation]] kompaniyalari kelib qoʻshilgan. Shuningdek, bitimda gazni qayta ishlash zavodini qurish rejasi mavjud boʻlgan. Zavod orqali 3,5 milliard kub metr miqdorda gaz qayta ishlanib, 672 ming tonna [[dizel]] yoqilgʻisi, 278 ming tonna [[aviakerosin]] ishlab chiqarilishi rejalashtirilgan. Biroq, 2013-yilda „Petronas“ mahsulot taqsimoti bitimini bekor qilgan. Shu bilan birgalikda, „Boysun“ investitsion bloki bilan mahsulot taqsimoti bitimini tuzishdan birmuncha vaqt oldin [[Oʻzbekiston]]ning gʻarbidagi „Ustyurt“ investitsion bloki bilan ham mahsulot taqsimoti bitimini tuzgan edi. „Boysun“ investitsion bloki bilan hamkorlikni tugatgach, „Ustyurt“ investitsion bloki bilan ham bitimni bekor qilgan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Malaysian Petronas implements two gas processing projects in Uzbekistan |url=https://oilgas.uz/en/news/malaysian-petronas-implements-two-gas-processing-projects-in-uzbekistan |agency=Oilgas.uz}}</ref>. === Rossiya va Oʻzbekiston === 2017-yil 5-aprel kuni [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti]] [[Shavkat Mirziyoyev]] tomonidan [[Rossiya]] bilan „Oʻzbekiston mustaqilligi“ investitsion bloki boʻyicha [[mahsulot taqsimoti bitimi]] imzolangan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Surhan Gas Chemical Operating Company: 5 лет уникального опыта освоения месторождения «М-25» |url=https://www.sgc-oc.com/news/surhan-gas-chemical-operating-company-5-let-unikalnogo-opyta-osvoeniya-mestorozhdeniya-m-25/ |agency=https://www.sgc-oc.com/}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Узбекнефтегаз в 2023 г. планирует увеличить добычу газа на 2%, но добыча нефти значительно сократится |url=https://nangs.org/news/upstream/uzbekneftegaz-v-2023-g-planiruet-uvelichit-dobychu-gaza-na-2-no-dobycha-nefti-znachitelno-sokratitsya |agency=НАЦИОНАЛЬНАЯ АССОЦИАЦИЯ НЕФТЕГАЗОВОГО СЕРВИСА |date=21.02.2023 }}{{Oʻlikhavola|date=avgust 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=New Gas Chemical Complex to be built in Baysun |url=https://www.uzbekembassy.in/new-gas-chemical-complex-to-be-built-in-baysun/ |accessdate=1-noyabr 2024-yil |agency=https://www.uzbekembassy.in/}}</ref>. Bitim 2017-yil 5-oktyabr kunidan e'tiboran, kuchga kirgan<ref>{{yangiliklar manbasi |last1=Постановление Кабинета Министров Республики Узбекистан |title=О мерах по ускорению реализации инвестиционного проекта «Доразведка и разработка месторождения «Мустакилликнинг 25 йиллиги» со строительством газохимического комплекса в Сурхандарьинской области Республики Узбекистан на условиях Соглашения о разделе продукции» |url=https://lex.uz/docs/3591179 |accessdate=11-noyabr 2024-yil |agency=Lex.uz |date=10.03.2018}}</ref>. Bitimga koʻra, kon hududida gazni qayta ishlash zavodi quriladi<ref>{{yangiliklar manbasi |title=28 октября 2020г. в рамках реализации проекта строительства газоперерабатывающего завода на месторождении «Мустакилликнинг 25 йиллиги» |url=https://www.sgc-oc.com/news/28-oktyabrya-2020g-v-ramkakh-realizatsii-proekta-stroitelstva-gazopererabatyvayushchego-zavoda-na-mestorozhdenii-mustaqillikning-25-yilligi-/ |agency=https://www.sgc-oc.com/ |date=30.10.2020 }}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[Energetika vaziri (O‘zbekiston)|Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vaziri]] [[Joʻrabek Mirzamahmudov]]ning maʼlum qilishicha, imzolangan mahsulotlarni taqsimlash bitimiga muvofiq, kon orqali tushadigan daromadning 50 foiz qismi davlat byudjetiga, qolgan 50 foiz qismi esa investorlarga yoʻnaltiriladi. Bu tartib 2017-yildan boshlab, 35 yil davomida yaʼni 2052-yilgacha amal qiladi. Investorlar sifatida [[Shveysariya]]ning „[[Gas Project Development Central Asia]]“, [[Kipr]]ning „[[Altmax Holding]]“ hamda [[Oʻzbekiston]]ning „[[Oʻzbekneftgaz]]“ kompaniyalari koʻrsatilgan<ref>{{yangiliklar manbasi |last1=Постановление Кабинета Министров Республики Узбекистан |title=О мерах по реализации Соглашения о разделе продукции в отношении инвестиционного блока «Узбекистон мустакиллиги» с доразведкой и разработкой месторождения «Мустакилликнинг 25 йиллиги» со строительством газохимического комплекса в Сурхандарьинской области Республики Узбекистан |url=https://lex.uz/docs/3254492 |accessdate=11-noyabr 2024-yil |agency=Lex.uz |date=01.06.2017}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=O‘zbekiston barcha neft va gaz konlarini Rossiyaga bermagan — energetika vaziri |url=https://www.gazeta.uz/oz/2023/02/14/oilgas/ |agency=Gazeta.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title="Barcha konlar Rossiyaga berilgani haqidagi ma’lumot noto‘g‘ri. Energetika vaziri hujjatlarni bizga bittama-bitta ko‘rsatdi" — Kamoliddin Rabbimov |url=https://daryo.uz/2023/02/15/ozodlik-radiosi-surishtiruvida-xatolar-bor-siyosatshunos-kamoliddin-rabbimov |agency=Daryo.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=В Узбекистане опровергли информацию о передаче газовых месторождений России Подробнее: https://eadaily.com/ru/news/2023/02/14/v-uzbekistane-oprovergli-informaciyu-o-peredache-gazovyh-mestorozhdeniy-rossii |url=https://eadaily.com/ru/news/2023/02/14/v-uzbekistane-oprovergli-informaciyu-o-peredache-gazovyh-mestorozhdeniy-rossii |agency=EurasiaDaily}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=«O‘zbekiston barcha neft va gaz konlariga tegishli eksklyuziv huquqni Rossiyaga bergani haqidagi ma'lumotlar yolg‘on», — energetika vaziri |url=https://www.uzbekistonmet.uz/oz/lists/view/3514 |agency="O`zbekiston milliy elektr tarmoqlari" aksiyadorlik jamiyati }}{{Oʻlikhavola|date=aprel 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Узбекнефтегаз в 2023 г. планирует увеличить добычу газа на 2%, но добыча нефти значительно сократится |url=https://nangs.org/news/upstream/uzbekneftegaz-v-2023-g-planiruet-uvelichit-dobychu-gaza-na-2-no-dobycha-nefti-znachitelno-sokratitsya |agency=https://nangs.org/ }}{{Oʻlikhavola|date=avgust 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Bu xabarni loyiha quruvchi tashkilotlaridan biri „[[Altmax Holding]]“ ham tasdiqlagan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Altmax Holding: права на ведение нефтегазовых операций компании указаны исключительно в рамках контрактных площадей месторождения «М25» |url=https://kun.uz/ru/55308768 |agency=Kun.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Узбекистан не передавал все нефтегазовые месторождения России — министр энергетики |url=https://www.gazeta.uz/ru/2023/02/14/oilgas/ |agency=Gazeta.uz}}</ref>. Kiritilgan investitsiya investorlar oladigan daromad bilan mutanosib boʻlgan paytda, davlat 80% miqdorda oʻz ulushini oladi<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Экономика 15/02/2023 «Условия соглашения по месторождению «25 лет Независимости» являются уникальными» — компания-оператор из Гонконга |url=https://www.uzdaily.uz/ru/usloviia-soglasheniia-po-mestorozhdeniiu-25-let-nezavisimosti-iavliaiutsia-unikalnymi-kompaniia-operator-iz-gonkonga/ |agency=UzDaily.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=“The terms of the agreement on the 25 Years of Independence field are unique” - an operator from Hong Kong |url=https://aykan.uz/en/news/usloviia-soglasheniia-po-mestorozhdeniiu-25-let-nezavisimosti-iavliaiutsia-unikalnymi-kompaniia-operator-iz-gonkonga |agency=Aykan.uz |access-date=2024-10-12 |archive-date=2024-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127123758/https://aykan.uz/en/news/usloviia-soglasheniia-po-mestorozhdeniiu-25-let-nezavisimosti-iavliaiutsia-unikalnymi-kompaniia-operator-iz-gonkonga |url-status=dead }}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Surhan Gas Chemical comments on investigation about energy system of Uzbekistan |url=https://kun.uz/en/news/2023/02/15/surhan-gas-chemical-comments-on-investigation-about-energy-system-of-uzbekistan |agency=Kun.uz}}</ref>. == Iqlimi == Kon joylashgan hududning iqlimi keskin kontinental boʻlib, [[Qish]] sovuq va nam, [[yoz]]i esa, quruq va issiq. Yillik oʻrtacha harorat 21,1°C ni tashkil etadi. {{Joy iqlimi | Uzunlik = 650 | Joylashuv oʻrni = Kon iqlimi | Joy_ot = Kon | Manba = AccuWeather<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Baysun, Surkhandarya |url=https://www.accuweather.com/en/uz/baysun/356058/september-weather/356058?year=2023 |agency=AccuWeather.com}}</ref> | Yan_oʻr = 8.9 | Yan_oʻr_yogʻin = | Fev_oʻr = 11.9 | Fev_oʻr_yogʻin = | Mar_oʻr = 12.5 | Mar_oʻr_yogʻin = | Apr_oʻr = 28.2 | Apr_oʻr_yogʻin = | May_oʻr = 26.1 | May_oʻr_yogʻin = | Iyn_oʻr = 41 | Iyn_oʻr_yogʻin = | Iyl_oʻr = 42| Iyl_oʻr_yogʻin = | Avg_oʻr = 38.3| Avg_oʻr_yogʻin = | Sen_oʻr = 30.6| Sen_oʻr_yogʻin = | Okt_oʻr = 27.5| Okt_oʻr_yogʻin = | Noy_oʻr = 22.4 | Noy_oʻr_yogʻin = | Dek_oʻr = 14.2 | Dek_oʻr_yogʻin = | Yil_oʻr = | Yil_oʻr_yogʻin = | Yan_oʻr_min = -3.9 | Yan_oʻr_maks = | Fev_oʻr_min = 5.4 | Fev_oʻr_maks = | Mar_oʻr_min = 8.1| Mar_oʻr_maks = | Apr_oʻr_min = 9.9 | Apr_oʻr_maks = | May_oʻr_min = 14 | May_oʻr_maks = | Iyn_oʻr_min = 23.2 | Iyn_oʻr_maks = | Iyl_oʻr_min = 26.4 | Iyl_oʻr_maks = | Avg_oʻr_min = 23.6 | Avg_oʻr_maks = | Sen_oʻr_min = 15 | Sen_oʻr_maks = | Okt_oʻr_min = 11.5 | Okt_oʻr_maks = | Noy_oʻr_min = 8.2 | Noy_oʻr_maks = | Dek_oʻr_min = 4.3 | Dek_oʻr_maks = | Yil_oʻr_min = | Yil_oʻr_maks = | Yan_m_min = -18.0 | Yan_m_maks = | Fev_m_min = -2 | Fev_m_maks = | Mar_m_min = 4 | Mar_m_maks = | Apr_m_min = 2 | Apr_m_maks = | May_m_min = 12 | May_m_maks = | Iyn_m_min = 17 | Iyn_m_maks = | Iyl_m_min = 21 | Iyl_m_maks = | Avg_m_min = 18 | Avg_m_maks = | Sen_m_min = 11 | Sen_m_maks = | Okt_m_min = 6 | Okt_m_maks = | Noy_m_min = 4 | Noy_m_maks = | Dek_m_min = 3.1 | Dek_m_maks = | Yil_m_min = | Yil_m_maks = | Yan_suv = | Fev_suv = | Mar_suv = | Apr_suv = | May_suv = | Iyn_suv = | Iyl_suv = | Avg_suv = | Sen_suv = | Okt_suv = | Noy_suv = | Dek_suv = | Yil_suv = }} == Moddiy-texnik bazasi == [[File:Total gas production in "M-25" gas field.png|thumb|300px|Kondan gaz qazib olish salmogʻi (yillar kesimida)<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Oil & gas field profile: 25 Years of Independence Conventional Gas Field, Uzbekistan |url=https://www.offshore-technology.com/marketdata/oil-gas-field-profile-25-years-of-independence-conventional-gas-field-uzbekistan/?cf-view |accessdate=28-oktabr 2024-yil |agency=https://www.offshore-technology.com/}}</ref>]] Loyihaga barcha investorlar va kompaniyalar tomonidan 1-bosqichda 2 milliard [[AQSh dollari]] miqdorda investitsiya kiritilgan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Uzbekistan to develop ‘25 Years of Independence’ field |url=https://www.ogj.com/exploration-development/reserves/article/17288790/uzbekistan-to-develop-25-years-of-independence-field |agency=Oil/Gas journal}}</ref>. 2-bosqichda esa, 3 milliard [[AQSh dollari]] miqdorida sarmoya kiritiladi<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Транспортнику дали газу |url=https://www.kommersant.ru/doc/3481958#:~:text=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%B1%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B0%20%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D1%8F%20%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%20Brighttree,%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%2037%2C5%25. |agency=Kommersant.ru}}</ref>. Konda [[Buyuk Britaniya]]ning „[[Royal Dutch Shell|Shell]]“ kompaniyasining litsenziyasiga ega oltingugurtni qayta ishlash, chiqindi gazlarni tozalash, chiqindi suvlarni kimyoviy oksidlash qurilmalari mavjud. Shuningdek, azot ishlab chiqarish, texnik suv taʼminoti, sovuq suv, issiqlik, oqova suvlarni toʻplash va tozalash, elektr energiyasini ishlab chiqarish va taqsimlash, gazni boshqarish, texnologik video kuzatuv tizimlari mavjud. Barcha tizimlar va qurilmalar markaziy boshqaruv xonasidan boshqariladi. Konning markaziy laboratoriyasi ham mavjud<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Обустройство месторождения М-25 и строительство Бойсунского ГПЗ |url=https://www.uzliti-en.com/ru/projects/m-25/ |agency=UzLIti Engineering}}</ref>. „[[Enter Engineering]]“ kompaniyasi kon hududida 250 oʻringa moʻljallangan navbatchilik qismi, 106 nafar ishchilar oilasi uchun turar-joylar qurib bermoqda<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Активная фаза строительства Бойсунского ГПЗ |url=https://www.ent-en.com/page/publication/318 |agency=Ent-en.com}}</ref>. Kon hududida 2038-yil ishga tushirilishi rejalashtirilgan, kompressor stansiyasida [[polipropilen]] hamda [[polietilen]] ishlab chiqariladi. Ishlab chiqariladigan polietilenning 75 foiz qismi eksportga, 25 foiz qismi ichki bozorga yoʻnaltiriladi. Shuningdek, polipropilenning 85 foiz qismi eksportga, 15 foiz qismi ichki bozorga taqsimlanadi<ref>{{yangiliklar manbasi |title=ПТЭО «ДОРАЗВЕДКА И РАЗРАБОТКА МЕСТОРОЖДЕНИЯ «МУСТАҚИЛЛИКНИНГ 25 ЙИЛЛИГИ» |url=https://liting.uz/blogs/27/62 |publisher=O'zlitineftgaz}}</ref>. == Tadqiqotlar == {| class="wikitable sortable" |- !colspan=5 style="background: #008000; color: #FFFFFF;|Konda oʻtkazilgan tadqiqotlar |- !width=20px|T/R !class="unsortable" style="width:175px;"|Tadqiqot oʻtkazgan muassasa(lar) !width=275px|Tadqiqotchi(lar) !width=275px|Ilmiy ish nomi !width=50px|Jarayon |- |'''1''' | <br>'''Irkutsk milliy tadqiqot texnik universiteti''' <br>'''Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universiteti'''<br> |<br>Andrey Vahromev<br> Aziz Boboyev<br>Nodir Namozov<br>Shaxboz Xushvaqtov<br> | „Geoecological monitoring of the “Mustaqillikning 25 уilligi” gas field“ ({{lang-uz|„Mustaqillikning 25 yilligi“ gaz konininng geoekologik monitoringi}}) |Geoekologik monitoring |- |'''2''' |'''Mustaqil''' |<br>Irina Muravyeva<br>Galina Bebeshko | Ionometric determination of chlorine and fluorine in oil and gas-bearing wastewater ({{lang-uz|Neft va gaz konlaridagi suvlarda xlor va ftorni ionometrik usul bilan aniqlash}}) |Suv tarkibini oʻrganish |- |'''3''' |'''Tomsk politexnika universiteti''' |Artyom Boyev | Problemi geologii i osnovoyeniya nedr ({{lang-uz|Geologiya muammolari va yer ostini oʻrganish}}) |Gazning xromotografik tahlili |- |} [[Irkutsk milliy tadqiqot texnik universiteti]] hamda [[Navoiy konchilik instituti|Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universiteti]] olimlarining qoʻshma ilmiy geoekologik tadqiqotlariga qaraganda, kon hududidagi tuproqning shoʻrlanish darajasi 0,890% ga toʻgʻri kelgan. Kon hududida hamda yondosh joylarda oʻsimliklarning 97 turi aniqlangan. Shuningdek, kon atrofida „[[Qizil kitob]]“ga kiritilgan [[Markaziy Osiyo toshbaqasi]] (Testudo horsfieldi), [[Turkiston agamasi]] (Aralaudakia lehmanni), [[dasht agamasi]] (Trapelus sanguinolentus), kalxat (Neophron percnopterus), [[Oq boshli qumoy]] (Gyps fulvus), [[Buteo rufinus|buzzard yirtqichi]] (Buteo rufinus) kabi jonzotlar hayot kechiradi<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Geoecological monitoring of the “Mustaqillikning 25 уilligi” gas field |url=https://www.researchgate.net/publication/373295738_Geoecological_monitoring_of_the_Mustaqillikning_25_uilligi_gas_field |agency=ResearchGate}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Geoecological monitoring of the “Mustaqillikning 25 уilligi” gas field |url=https://www.e3s-conferences.org/articles/e3sconf/abs/2023/54/e3sconf_geotech2023_04007/e3sconf_geotech2023_04007.html |agency=e3s-conferences.org }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Geoecological monitoring of the "Mustaqillikning 25 yilligi" gas field |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2023E3SWC.41704007G/abstract |accessdate=1-noyabr 2024-yil |agency=https://ui.adsabs.harvard.edu/ |publisher=Harvard edu}}</ref>. 2022-yili [[rus]] ilmiy tadqiqotchilari I.Muravyeva hamda G.Bebeshko boshchiligida oʻtkazilgan tadqiqot natijalariga koʻra, kon hududidagi [[yer osti suvlari]] oʻrganilganda suv 31,7 g/dm³ miqdorda [[tuz]] borligi aniqlangan hamda suv shoʻr ekanligi yuzasidan xulosa chiqarilgan. Shuningdek, suv tarkibida [[kaliy]], [[natriy]] va [[oltingugurt]] elementlari konsentratsiyalari yuqoriligi, biroq, [[kalsiy]] va [[magniy]] elementlari boshqa mineral suvlarga qaraganda kamroq ekanligi, [[ftor]] elementi esa mavjud emasligi aniqlangan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Ионометрическое определение хлора и фтора в нефтегазоносных сточных водах |url=https://www.zldm.ru/jour/article/view/1696 |agency=https://www.zldm.ru/}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Ionometric determination of chlorine and fluorine in oil and gas-bearing wastewater |url=https://ouci.dntb.gov.ua/en/works/7W5VpGOl/ |agency=https://ouci.dntb.gov.ua/}}</ref>. [[Tomsk politexnika universiteti]] tomonidan 2023-yili kondagi 1-0 hamda 11-sonli quduqlardan gaz namunalari olinib, [[Gaz xromatografiyasi|gazning xromotgrafik]] tahlili o'tkazilgan. Shu bilan birgalikda, 0,5 litr hajmdagi metall idishlarda 1V-P va 4V-P quduqlaridan ham gaz namunalari olingan. Natijalar kondagi gaz metanga tarkib jihatidan juda yaqinligini ko'rsatgan. 1V-P qudug'idan olingan gaz tarkibida [[oltingugurt]], [[karbonat angidrid]] va [[azot]] kam ekanligi aniqlangan<ref>{{kitob manbasi |title=Проблемы геологии и освоения недр. |publisher=Томский политехнический университет |isbn=978-5-4387-1155-1 |page=263 |pages=183 |url=https://usovma.tpu.ru/upload/constructor/d89/zrwbrd3nogkvemm9kpt0265y15dip6tx.pdf}}</ref>. == Texnogen holat == {{main|„Mustaqillikning 25 yilligi“ konidagi texnogen hodisa }} 2024-yil 1-sentyabr kuni soat 15:17 da konning „Koʻlqamish“ MFY hududida joylashgan 604-sonli quduqda burgʻilash ishlari olib borilayotgan paytda texnologik jarayonning buzilishi oqibatida vodorod sulfid gazi chiqish holati boshlangan. Tez orada, bu hududga yaqin yashovchi aholi xavfsiz hududga evakuatsiya qilingan. Oʻzbek ommaviy axborot vositalarida 2-sentyabrga oʻtar kechasi, aholi uy-joylarini tark etayotgani aks etgan lavhalar tarqalgan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=В Узбекистане произошла утечка сероводорода на газовом месторождении ИА Красная Весна Читайте материал целиком по ссылке: https://rossaprimavera.ru/news/ca9e9624 |url=https://rossaprimavera.ru/news/ca9e9624 |agency=https://rossaprimavera.ru/}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=“Mustaqillikning 25 yilligi” konida sodir bo‘lgan hodisa to‘g‘risida ma’lumot berildi |url=https://anhor.uz/uzl/news/mustaqillikning-25-yilligi-konida-sodir-bo-lgan-hodisa-to-g-risida-ma-lumot-berildi/ |agency=Anhor.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=Texnogen ofat ro‘y bergan M25 koni. Bu loyiha haqida nimalar ma’lum? |url=https://kun.uz/news/2024/09/06/texnogen-ofat-roy-bergan-m25-koni-bu-loyiha-haqida-nimalar-malum |agency=Kun.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=“Mustaqillikning 25-yilligi” konida sodir bo‘lgan favqulodda hodisa haqida nimalar ma’lum? |url=https://oz.sputniknews.uz/20240919/mustaqillik-25-yil-kon-favqulod-hodisa-45737095.html |agency=Ozsputniknews.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=“Mustaqillikning 25 yilligi” konida nega yana texnogen hodisa yuz bergani sababi ochiqlandi |url=https://daryo.uz/2024/09/18/mustaqillikning-25-yilligi-konida-nega-yana-texnogen-hodisa-yuz-bergani-sababi-ochiqlandi |agency=Daryo.uz}}</ref>. 2024-yil 17-sentyabr kuni soat 16:00 larda yana 604-sonli quduqning yon tarafidan yuqori bosimli vodorod sulfid gazi sizib chiqish holati qayd etilganligi maʼlum qilindi. Voqea natijasida 4 kishi vafot etgan, 11 kishi jarohatlangan<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Расман: М-25 конидаги аварияда 4 киши ҳалок бўлди |url=https://www.gazeta.uz/uz/2024/09/18/boysun/ |agency=Gazeta.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=М-25 конидан яна водород сульфид сизиб чиқди. 4 киши ҳалок бўлгани маълум, жароҳатланганлар бор |url=https://www.gazeta.uz/uz/2024/09/18/m-25/ |agency=Gazeta.uz}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |title=В Узбекистане произошла авария на месторождении газа |url=https://angi.ru/news/2919394-%D0%92%20%D0%A3%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B0%20%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8%20%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B0/ |agency=angi.ru}}</ref>. == Yana qarang == {{Portal|Oʻzbekiston}} * [[„Mustaqillikning 25 yilligi“ konidagi texnogen hodisa]] * [[Surhan Gas Chemical Operating Company]] * [[Eriell Group]] == Izohlar == {{manbalar|group="sharh"}} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{Refbegin|colwidth=30em}} === Ilmiy adabiyotlar === * {{kitob manbasi |last1=Академия наук СССР |title=Геотектоника |date=1979 |publisher=Moskva |location=RSFSR|page=136}} * {{kitob manbasi |last1=Sh.Shodmonov |title=Iqtisodiyot nazariyasi |date=2020 |publisher=Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti |location=Toshkent |page=788}} * {{kitob manbasi |last1= Юрия Александровича Косыгина |title=Тектоника, глубинное строиние и минерагения Востока Азии |date=2019 |publisher=|location=Xabarovsk|page=371}} * {{kitob manbasi |last1=Oʻzbekiston Respublikasi statistika qoʻmitasi |title=Oʻzbekiston Respublikasining ijtimoiy-iqtisodiy holati |date=2022 |publisher=Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti |location=Toshkent |page=459}} * {{kitob manbasi |title=Проблемы геологии и освоения недр |date=2023 |publisher=Томский политехнический университет |location=Tomsk |isbn= |pages=263}} * {{kitob manbasi |last1= |title=Природные газы Средней Азии |date=1976|publisher= |location=Toshkent |page=232}} === Maqolalar === * {{Статья|автор=Пак С.А|заглавие= Подсчет запасов углеводородов и сопутствующих компонентов на месторождении Гаджак в Республике Узбекистан|издание=|год=2004|ref=}} * {{Статья|автор=Жураев Фазлиддин |заглавие= Сурхандарё мегасинклиналининг нефтгазлилигини геофизик ўрганилганлиги|издание=Қарши муҳандислик-иқтисодиёт институти|год=2023|ref=}} * {{Статья|автор=Мелихов В.Н|заглавие= Ресурсный потенциал и перспективы разведки трансграничных нефтегазоносных бассейнов юго-восточного туркменистана, южных регионов узбекистана и таджикистана, северного афганистана и северо-восточного ирана|издание=Федеральное государственное унитарное предприятие «Всероссийский научноисследовательский геологический институт имени А.П.Карпинского|год=2013|ref=}} * {{Статья|автор=Жураев М.Р.|заглавие= Уточнение гидродинамических и геотермических факторов при формировании сероводородной воды в артезианских бассейнах республики Узбекистан|издание=Институт гидрогеологии и инженерной геологии Государственного комитета по геологии и минеральным ресурсам Республики Узбекистан|год=2020|ref=}} * {{Статья|автор=Хаирова Д.Р.|заглавие= Инновационная деятельность в науке и образовании ‑ ключевой фактор развития нефтегазовой отрасли|издание=Филиал Российский государственный университет нефти и газа имени И.М. Губкина|год=2022|ref=}} * {{Статья|автор=S.Toʻrayev|заглавие= Togʻ-kon sanoati Surxondaryoning drayveriga aylanadi|издание=„Yangi Oʻzbekiston“ gazetasi|год=2022|ref=}} * {{Статья|автор=Andrey Gelievich Vakhromeev |заглавие= Geoecological monitoring of the “Mustaqillikning 25 уilligi” gas field|издание=E3S Web of Conferences |год=2023|ref=}} * {{Статья|автор=И. В. Муравьева |заглавие= Ионометрическое определение хлора и фтора в нефтегазоносных сточных водах|издание= |год=2022|ref=}} * {{Статья|автор=Арслонхонов К.А. |заглавие= Повышение Эффективности Перспектив Нефтегазоносности месторождения «Мустакилликнинг 25 йиллиги» (гаджак) Сурхандарьинского Региона|издание= Институт геологии и разведки нефтяных и газовых месторождений|год=2021|ref=}} * {{Статья|автор=Кучеря Михаил Сергеевич |заглавие= Сравнительная оценка возможных направлений поисков нефти и газа (плеев) в межгорных впадинах Тянь-Шаня |издание= Москва|год=2010|ref=}} * {{Статья|автор=КHussein Moghaddam |заглавие= The Future of Natural Gas Demand in Eurasia |издание= Energy Economics and Forecasting Department|год=2019|ref=}} * {{Статья|автор=I.Kh.Kholismatov |заглавие= Prospects of oil and gas bearing capacity of middle lower Jurassic terrigenous sediments of the Baysun trough |издание= Tashkent state technichal university|год=2022|ref=}} * {{Статья|автор=Ю.Б. Силантьев, А.Н. Скоробогатько, А.М. Силич |заглавие= Геолого-экономические особенности освоения ресурсов углеводородов межгорных впадин Центрально-Азиатского региона |издание= Газпром ВНИИГАЗ|год=2010|ref=}} {{Refend}} ==Havolalar== {{commons turkum|M-25 (Gas field)}} {{Spoken Wikipedia|date=2024-10-23|"Mustaqillikning 25 yilligi koni".oga}} [[Turkum:Markaziy Osiyo gaz konlari]] [[Turkum:Oʻzbekistondagi konlar]] [[Turkum:Oʻzbekiston gaz konlari]] [[Turkum:Oʻzbekiston geologiyasi]] {{Oʻzbekiston konlari}} {{Surxondaryo konlari}} 94ld7a6xdqkig77dizplt8e5sgcx6x1 0 1227077 6273895 6231859 2026-09-20T12:05:37Z Mukhammadrasul Isakov 215746 /* */ 6273895 wikitext text/x-wiki {{Aktyor bilgiqutisi | ismi = Sayyora Yunusova | tasvir = | eni = | izoh = | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = 1956-yil | tavallud_joyi ={{TavalludJoyi|Toshkent shahri}}, [[Oʻzbekiston SSR]], [[SSSR]] | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | fuqaroligi = {{SSSR}} → {{UZB}} | kasbi = Aktrisa, dublyaj ustasi | filmlari = | janr = | faoliyat_yillari = 1977-yildan hozirgi vaqtgacha | otasi = | onasi = | turmush_oʻrtogʻi = | bolalari = | qarindoshlari = | mukofotlari ={{Mehnat shuhrati ordeni}} {{Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist}} | veb-sayt = }} '''Sayyora Yunusova''' — [[Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist]], teatr va kino aktrisasi, dublyaj ustasi. == Hayoti== Sayyora Yunusova 1956-yilda [[Toshkent shahri]]da tug‘ilgan. 1973-1977 yillarda Toshkent teatr va rassomlik san’ati institutida tahsil olgan. 1999-yilda „O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan artist“ faxriy unvoni bilan taqdirlangan. 2021-yilda unga „O‘zbekiston Respublikasi Mustaqilligining 30 yilligi“, 2022-yilda esa „Madaniyat va san’at fidokori“ ko‘krak nishoni topshirilgan. 2026-yil 28-mayda [[Mehnat shuhrati ordeni]] bilan taqdirlangan<ref>{{Veb manbasi|url=https://president.uz/oz/lists/view/9258|sarlavha=O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 28-maydagi „Madaniyat, san’at va adabiyot sohalari xodimlaridan bir guruhini mukofotlash to‘g‘risida“gi farmoni|arxivurl=https://web.archive.org/web/20260528145417/https://president.uz/oz/lists/view/9258|arxivsana=2026-05-28|sana=28.05.2026|qaralgan sana=28.05.2026|ish=president.uz}}</ref>. == Faoliyati == Sayyora Yunusova 1977-yildan hozirgi kunga qadar [[Oʻzbek milliy akademik drama teatri]]da faoliyat yuritib kelmoqda. Teatr sahnasida 80 dan ortiq obrazlarni yaratgan. Uning ijrosidagi rollardan ayrimlari: „Al-Farg‘oniy“ spektaklida Firdavs, „Oltin devor“da Zuxra, „Gamlet“da Gertruda, „Bir koshona sirlari“da Dilora, „Zebuniso“da Zebuniso, „Bir qadam yo‘l“da Beg‘am, „Daraxtlar tik turib jon beradi“da Ameliya, „Bor ekanda, yo‘q ekanda“da Ertakchi, „Omon bo‘lgin, azizim“da ona, „Taqdir sinovlari“da Gulsum momo, „Tortardurman jabrimni“da advokat, „Bir qadam yo‘l“da Sayyora, „O‘tkan kunlar“da O‘zbekoyim, „Kuzgi maktublar“da Oynisa opa, „Alisher Navoiy“da enaga, „Oq kema“da kampir, „Chimildiq“da qaynona, „Abay“da Oykarim, „Jaloliddin Manguberdi“da enaga, „Urush odamlari“da Biydi momo, „Yulduzli tunlar“da Gavharshodbegim. Aktrisa nafaqat teatr san’atidagi ijodi, balki kino sohasidagi ijodi bilan ham tanilgan. 40 dan ortiq badiiy filmlar va seriallarda ham obrazlar yaratib, tomoshabinlar eʼtiborini qozongan. „Otalar so‘zi, aqlning ko‘zi“ va „Dengizdan tomchi“ kabi teleko‘rsatuvlarda ham bir qancha rollarni ijro etgan. Filmlarda ijro etgan ba’zi rollari quyidagilar: „Changak“da ayol, „Bir fojia izidan“da Sevara, „Ko‘zlaring ma’yus“da ona, „Bobur“da ayol, „Chaqmoq“da Sardorning onasi, „Suv yoqalab“da Shahlo, „Shaytanat“da ona, „Jasur“da yo‘lchi ayol, „Gumroxlar“da Rahima ona, „Umid“da ona, „O‘g‘irlangan kelin“da sovchi ayol, „So‘zsiz sevgi“da ona, „Meni yolg‘iz qoldirma“da ona, „Yodgor“da ayol, „Pari momo“da momo, „Sotqin“da ona, „Ko‘rgim keladi“da ona, „Opa-singillar“da Ra’no, „To‘qlikka sho‘xlik-2“da ona<ref>{{veb manbasi |title=Саёора Юнусова |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/post/355232/bio/ |website=kino-teatr.ru |accessdate=14-noyabr 2024-yil}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == kykxyuzps5iz3g3zc5pnamumes30oc3 0 1228969 6274021 5424523 2026-09-20T14:59:51Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274021 wikitext text/x-wiki {{Qisqa tavsif|Tizim komponentlarini ajratish va qayta birlashtirish darajasi}}Umuman olganda, '''modullik''' [[tizim]] komponentlarini ajratish va qayta birlashtirish darajasidir, koʻpincha foydalanishning moslashuvchanligi va xilma-xilligi.<ref name="MWModular">{ {Cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/modularity |title=modular |work=Merriam-Webster |publisher=Merriam-Webster, Inc |date=17-may 2018-yil |access-date=18-may 2018-yil}}</ref> Modullik tushunchasi asosan tizimni turli darajalarga boʻlish orqali [[murakkablikni]] kamaytirish uchun ishlatiladi. oʻzaro bogʻliqlik va mustaqillik va „har bir qismning murakkabligini [[abstraksiya]] va interfeys orqasida yashirish“.<ref name="BaldwinDesign00">{{Kitobdan iqtibos |chapter-url=https://books.google.com/books?id=oaBOuo4mId8C&pg=PA63 |bob=3-bob: Modullik nima? |title=Dizayn qoidalari: Modullik kuchi |muallif=Baldvin, CY |muallif2=Klark, KB |nashriyot=MIT Press |sahifalar=63–92 |yil=2000 |isbn=9780262024662 |kirish sanasi=18-may 2018-yil} }</ref> Biroq, modullilik tushunchasi bir nechtagacha kengaytirilishi mumkin fanlar, ularning har biri o'ziga xos nuanslarga ega. Ushbu nuanslarga qaramay, modulli tizimlarga tegishli izchil mavzularni aniqlash mumkin.<ref name="SchillingManaging09">{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=i3kzJWdlfXkC&pg=PA203 |bob= Umumiy modulli tizimlar nazariyasiga va uning firmalararo mahsulot modulligiga qo'llanilishi - Sharh |sarlavha=Modulli asrda boshqaruv: arxitekturalar, tarmoqlar va tashkilotlar |muallif=Schilling, MA |muharrir1=Garud, R. |muharrir2=Kumarasvami, A. |tahrirlovchi3=Langlois, RN |nashriyotchi=Jon Uili va Sons |sahifalar =203–216 |isbn=9781405141949 |access-date=18-may 2018-yil|sana=2009-02-09 }}</ref> [[Composability]] [[funktsional dasturlash]] tamoyillaridan biridir. Bu funktsional dasturlarni modulli qiladi. <ref name=":1">{{Kitobga iqtibos keltiring |last=Wlaschin |first=Scott |title=Funktsional domen modellashtirish: Domenga asoslangan dizayn va F# yordamida dasturiy ta'minotning murakkabligini yenging |isbn=978-1680502541}}</ref > ==Kontekst nuanslari== "Modularlik" soʻzining maʼnosi kontekstga qarab biroz farq qilishi mumkin. Quyida fan, texnologiya, sanoat va madaniyatning bir qancha sohalarida modullikning kontekstli misollari keltirilgan: === Fan === * Biologiyada modullik [[#Biologiyada modullik|organizmlar yoki metabolik yoʻllar modullardan iborat]] ekanligini tan oladi. * Ekologiyada modullilik asosiy omil sifatida qaraladi – xilma-xillik va fikr-mulohazalar bilan bir qatorda [[Mustaqillik (ekologiya)|bardoshlilik]]ni qoʻllab-quvvatlashda. * Tabiatda modullilik [[asal uyasi]]dagi olti burchakli hujayralar kabi kattaroq kompozitsiyalarni hosil qilish uchun standartlashtirilgan birliklarni birlashtirib, hujayrali organizmning qurilishini anglatishi mumkin. * Kognitiv fanda [[ongning modulligi]] gʻoyasi aqlning mustaqil, yopiq, sohaga xos qayta ishlash modullaridan tashkil topganligini taʼkidlaydi. ** [[Visual modulity]], turli taxminiy vizual modullar. ** [[Til moduli]], taxminiy til moduli. * Murakkab tarmoqlarni oʻrganishda [[modullik (tarmoqlar)|modullik]] tarmoqning guruhlar yoki jamoalarga boʻlinish sifatini oʻlchaydigan foyda funksiyasi hisoblanadi. === Texnologiya === * [[modulli dasturlash]]da modullilik dasturiy taʼminot paketi qismlarini qismlarga boʻlish va oʻzaro bogʻlanishini bildiradi. * [[Dasturiy taʼminot dizayni]]da modullik „dasturiy taʼminot dizayni“ning mantiqiy boʻlinishini nazarda tutadi, bu murakkab dasturiy taʼminotni amalga oshirish va texnik xizmat koʻrsatish maqsadida boshqarish imkonini beradi. Boʻlimga boʻlish mantigʻi tegishli funktsiyalarga, amalga oshirish masalalariga, maʼlumotlar havolalariga yoki boshqa mezonlarga asoslanishi mumkin. * [[oʻzini oʻzi qayta konfiguratsiya qiluvchi modulli robot]]ikada modullilik robot tizimining qoʻyilgan vazifani bajarish uchun avtomatik ravishda turli morfologiyalarga erishish qobiliyatini anglatadi. === Sanoat === * [[modulli konstruksiya]]da modullar oʻrnatishdan oldin ommaviy ravishda ishlab chiqariladigan ortiqcha loyiha komponentlari toʻplamidir. Qurilishni sanoatlashtirishda qurilish komponentlari koʻpincha modullarga joylashtiriladi.<ref>{{Jurnaldan iqtibos|title=Sanoatlashtirish Qurilish - Yalang modulli Yondashuv|url=https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:1001049/FULLTEXT01.pdf|journal=Qurilishni sanoatlashtirish - tejamkor modulli yondashuv}}</ref> * [[sanoat dizayni]]da modullilik kichikroq quyi tizimlarni birlashtirib, kattaroq tizimlarni quradigan muhandislik texnikasiga ishora qiladi. * Ishlab chiqarishda modullilik odatda [[modulli dizayn]] ni nazarda tutadi, yaʼni obyektni ishlab chiqarishda almashtiriladigan qismlar yoki variantlardan foydalanish yoki modulli komponentlarni loyihalash va ishlab chiqarish. * [[Tashkilot dizayni]]da [[Richard L.Daft]] va Ari Y.Lyuin (1993) „modulli tashkilot“ deb nomlangan paradigmani aniqladilar, uning asosi sifatida doimiy oʻzgarishlarda moslashuvchan taʼlim tashkilotlariga boʻlgan ehtiyoj va ehtiyoj bor edi. oʻz muammolarini muvofiqlashtirilgan oʻz-oʻzini tashkil qilish jarayonlari orqali hal qilish. Ushbu modulli tashkilot markazlashmagan qarorlar qabul qilish, tekisroq ierarxiyalar, birliklarning [[o'zini o'zi tashkil etish]] bilan tavsiflanadi.<ref>{{Jurnalni keltirish|last1=Campagnolo|first1=Diego|last2=Camuffo|first2=Arnaldo|date= 2010|title=Menejmentni o'rganishda modullik tushunchasi : adabiyot Sharh|jurnal=International Journal of Management Reviews|til=en|jild=12|son=3|sahifalar=259–283|doi=10.1111/j.1468-2370.2009.00260.x|s2cid=145557314 | 2370}}</ref> === Madaniyat === * „Yangi ommaviy axborot vositalarining tili“da muallif [[Lev Manovich]] [[yangi media]] modullardan yoki umumiy media obyektining oʻzini oʻzi taʼminlovchi qismlaridan tashkil topganligi tamoyilini muhokama qiladi. * [[zamonaviy sanʼat]] va [[zamonaviy arxitektura|arxitektura]]da modullik kattaroq kompozitsiyalarni yaratish uchun standartlashtirilgan birliklarni birlashtirish va/yoki moduldan standartlashtirilgan birlik sifatida foydalanish orqali obʼyektni qurishni nazarda tutishi mumkin. oʻlchov va mutanosiblik. * [[modulli sanʼat]]da modullik deganda ishni uning qismlarini qayta sozlash, qoʻshish va/yoki olib tashlash orqali oʻzgartirish imkoniyati tushuniladi. == Turli tadqiqot yoʻnalishlarida modullik == === Texnologiya va boshqaruvda modullik === {{em|modullik}} atamasi texnologik va tashkiliy tizimlarni oʻrganishda keng qoʻllaniladi. Mahsulot tizimlari „modulli“ deb hisoblanadi, masalan, ular turli xil konfiguratsiyalarda aralashtirilishi va mos kelishi mumkin boʻlgan bir qancha komponentlarga ajralishi mumkin.<ref name="Schilling, MA 2000">Schilling, MA 2000. „ Umumiy modulli tizimlar nazariyasiga va uni firmalararo mahsulot modulligiga tatbiq etishga“. ''[[Academy of Management Review]]'', jild 25:312–334.</ref><ref>Baldwin, CY & Clark, KB 2000. ''Dizayn qoidalari, 1-jild: Modullik kuchi'' , Kembrij, Massachusets: MIT Press.</ref> Komponentlar manbalarni (masalan, energiya yoki maʼlumot) ulash, oʻzaro taʼsir qilish yoki almashish imkoniyatiga ega. qandaydir tarzda, standartlashtirilgan interfeysga rioya qilish orqali. Har bir komponent chambarchas bogʻlangan tizimdagi boshqa alohida komponentlar bilan maxsus (va koʻpincha faqat) ishlashga moʻljallangan mahkam integratsiyalangan mahsulotdan farqli oʻlaroq, modulli mahsulotlar „[[Bo'sh ulanish|boʻsh bogʻlangan]]“ boʻlgan komponentlar tizimidir.<ref>Orton, J. & Weick, K. 1990. „Boʻshashgan tizimlar: qayta kontseptsiyalash“. ''[[Academy of Management Review]]'', 15:203–223.</ref> [[Lev Manovich]] „Yangi ommaviy axborot vositalarining tili“ asarida beshta „yangi ommaviy axborot vositalarining tamoyillari“ni taklif qiladi, ular „mutlaq qonunlar sifatida emas, balki kompyuterlashtirilgan madaniyatning umumiy tendentsiyalari“ sifatida tushuniladi.<ref>Manovich. , J. 2001. ''Yangi OAV tili''. Kembrij, MA: MIT Press.</ref> Beshta tamoyil sonli koʻrinish, modullik, avtomatlashtirish, oʻzgaruvchanlik va transkodlashdir. Yangi media ichidagi modullik yangi media obyektini toʻldirish uchun mustaqil ravishda yoki sinxronlashda birgalikda harakat qila oladigan bir nechta alohida oʻzini oʻzi etarli modullardan tashkil topgan yangi mediani ifodalaydi. [[Photoshop]] da modullilik qatlamlarda koʻproq namoyon boʻladi; bitta tasvir koʻplab qatlamlardan iborat boʻlishi mumkin, ularning har biri butunlay mustaqil va alohida obyekt sifatida koʻrib chiqilishi mumkin. Veb-saytlarni modulli deb taʼriflash mumkin, ularning tuzilishi veb-sayt tuzilishini saqlab qolgan holda ularning tarkibini oʻzgartirish, olib tashlash yoki tahrirlash imkonini beradigan formatda shakllanadi . Buning sababi shundaki, veb-sayt tarkibi veb-saytga alohida ishlaydi va sayt tuzilishini aniqlamaydi. Manovichning taʼkidlashicha, butun [[World Wide Web|Web]] modulli tuzilishga ega boʻlib, mustaqil saytlar va sahifalardan tashkil topgan va har bir veb-sahifaning oʻzi mustaqil ravishda oʻzgartirilishi mumkin boʻlgan elementlar va kodlardan iborat.<ref>Bredli Dilger, sharh. „Yangi ommaviy axborot vositalari tili“ (Kairos: http://english.ttu.edu/kairos/7.1/reviews/dilger/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20181118142351/http://english.ttu.edu/kairos/7.1/reviews/dilger/ |date=2018-11-18 }}).</ref> Tashkiliy tizimlar chambarchas integratsiyalashgan, ierarxik tuzilmalar oʻrniga erkin bogʻlangan shakllarni almashtira boshlaganda tobora modulli boʻlib qoladi.<ref name="Schilling, MA 1169">Schilling, MA & Steensma, K. 2001. „Modulli tashkiliy tizimlardan foydalanish Shakllar: sanoat darajasidagi tahlil“. ''[[Academy of Management Journal]]'', 44: 1149–1169.</ref> Masalan, agar firma ichki ishlab chiqarishdan koʻra pudratchi ishlab chiqarishdan foydalansa, u mustaqilroq boʻlgan tashkiliy komponentdan foydalanadi. Bunday imkoniyatlarni oʻzimizda yaratish: firma turli funktsiyalarni bajaradigan shartnoma ishlab chiqaruvchilari oʻrtasida almashishi mumkin va shartnoma ishlab chiqaruvchisi ham xuddi shunday tarzda turli firmalar uchun ishlashi mumkin.<ref name="Schilling, MA 1169"/> Muayyan sanoatdagi firmalar bir vaqtlar oʻzlarida amalga oshirilgan faoliyatlar uchun firma chegaralaridan tashqarida joylashgan tashkiliy komponentlar bilan boʻshashmasdan bogʻlanishni almashtira boshlaganlarida, butun ishlab chiqarish tizimi (koʻplab firmalarni qamrab olishi mumkin).) tobora modulli boʻladi. Firmalarning oʻzlari koʻproq ixtisoslashgan tarkibiy qismlarga aylanadi. Boʻshashmasdan bogʻlangan tuzilmalardan foydalanish firmalarga koʻlam va miqyosda koʻproq moslashuvchanlikka erishish imkonini beradi.<ref name="Schilling, MA 1169"/> Bu texnologik artefaktlarni ishlab chiqarish usuli bilan bogʻliq boʻlgan ishlab chiqarish jarayonlaridagi modullikka mos keladi. . Bu artefaktning barcha qiymat zanjiridan iborat boʻlib, artefaktni loyihalashdan tortib ishlab chiqarish va tarqatish bosqichlarigacha. Ishlab chiqarishda modullilik koʻpincha dizayn modullarining ortishi bilan bogʻliq.<ref name=Kostakis>{{Cite journal|first=Vasilis|last=Kostakis|date=2019|title=“Raqamli inqilob”dan qanday foyda olish mumkin? Modullik va umumiylik|url=http://halduskultuur.eu/journal/index.php/HKAC/article/view/228|journal=Halduskultuur: Estoniya ma'muriy madaniyat va raqamli jurnal. Boshqaruv|til=en|vom=20|muammo=1|sahifalar=4–19|doi=10.32994/hk.v20i1.228|s2cid=242184840 |issn=1736-6089}}</ref> Firma osongina oʻzgarishi mumkin bilan solishtirganda, ushbu faoliyatning turli provayderlari oʻrtasida (masalan, turli shartnoma ishlab chiqaruvchilari yoki ittifoq hamkorlari oʻrtasida). uydagi barcha faoliyat uchun imkoniyatlarni yaratish, shu bilan bozorning turli ehtiyojlariga tezroq javob berish. Biroq, bu moslashuvchanlik yutuqlari narx bilan birga keladi. Shu sababli, tashkilot ushbu shakllarning har biri bilan erishilishi mumkin boʻlgan moslashuvchanlik yutuqlarini va har qanday yoʻqotishlarni baholashi kerak. Firmalar ichidagi modullashtirish ierarxik boshqaruvning anʼanaviy shaklini ajratishga olib keladi.<ref name="Miles, RE et al. 1997">Miles RE, Snow, CC, Mathews, JA, Miles, G., & Coleman, HJ „ Bilimlar asrida tashkil etish&nbsp;– Hujayra shaklini oldindan bilish“. ''Academy of Management Executive'' 11(4):7–20.</ref><ref name="Zenger, TR & Hesterly, WS 1997">Zenger, TR & Hesterly, WS [https://www.researchgate.net/profile/Todd_Zenger/publication/228282744_The_Disaggregation_of_Organizations_Selective_Intervention_High- Powered_Incentives_and_Molecular_Units/links/0046351dda904b2cc4000000/Tashkilotlarni-ajratish-Selective-Intervention-High-Powered-Incentives-and-Molecular-Units.pdf „The-Selective-Incentives-and-Molecular-Units.pdf; Yuqori quvvatli ragʻbatlantirish va molekulyar birliklar“]. ''Organization Science'' 8:209–222.</ref><ref name="Kuntz, L. & Vera, A. 2007">Kuntz, L. & Vera, A. 2007. [http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.951.9266&rep=rep1&type=pdf „Modulli tashkilot va shifoxona faoliyati“]. ''Sogʻliqni saqlash xizmatlarini boshqarish boʻyicha tadqiqotlar'', 20(1): 48–58.</ref> Murakkablikni kamaytirish uchun firma nisbatan kichik avtonom tashkiliy birliklarga (modullarga) ajratilgan. Modullashtirish bir tuzilishga olib keladi, unda modullar kuchli oʻzaro bogʻliq vazifalarni birlashtiradi, modullar orasidagi oʻzaro bogʻliqlik esa zaifdir. Shu munosabat bilan, modulli tashkiliy shakllarning tarqalishiga koʻpchilik yirik firmalarning qayta muhandislik, qayta yoʻnaltirish va qayta qurish boʻyicha keng koʻlamli saʼy-harakatlari yordam berdi. Ushbu harakatlar odatda jarayonga kuchli yoʻnaltirishni oʻz ichiga oladi: biznesning toʻliq xizmat koʻrsatish jarayoni qisman jarayonlarga boʻlinadi, keyinchalik ular tashkiliy boʻlinmalar (modullar) ichidagi oʻzaro faoliyat guruhlar tomonidan avtonom tarzda hal qilinishi mumkin. Modullarni muvofiqlashtirish koʻpincha ichki bozor mexanizmlaridan foydalanish, xususan, [[foyda markazi]]ni amalga oshirish orqali amalga oshiriladi. Umuman olganda, modullashtirish oʻzgaruvchan umumiy yoki bozor sharoitlariga yanada moslashuvchan va tezroq javob berishga imkon beradi. Yuqoridagi printsiplarga asoslanib, tashkilotlarni modullashtirishning koʻplab muqobil shakllari (tijorat yoki notijorat) mumkin.<ref name=Kostakis/><ref>{{Cite journal|last1=Aas|first1=Tor Helge|last2 =Pedersen|first2=Per Egil|date=2013|title=Ixtisoslashgan davlat xizmati uchun komponentlashtirishning foydaliligi provayderlar|jurnal=Xizmat sifatini boshqarish|jild=23|son=6|sahifalar=513–532|doi=10.1108/MSQ-10-2012-0138}}</ref> Biroq, modullashtirish mustaqil va mustaqil emas. tashkiliy kontseptsiya, balki boshqa tashkiliy tushunchalarning ajralmas qismi boʻlgan bir nechta asosiy gʻoyalardan iborat. Ushbu markaziy gʻoyalarni har bir firmada topish mumkin. Shunga koʻra, firmani „modulli“ yoki „modulli emas“ deb tavsiflash mantiqiy emas, chunki firmalar har doim maʼlum darajada modulli boʻladi. Kirish tizimlari yoki „domenga xos hisoblash mexanizmlari“ (masalan, ogʻzaki tilni idrok etish qobiliyati) vertikal qobiliyatlar deb ataladi va [[Jerri Fodor]]ga koʻra, ular modulli boʻlib, ular bir qator xususiyatlarga ega boʻlib, Fodor taʼkidlaganidek, modullikni tashkil qiladi. Fodorning modullarni tavsiflovchi xususiyatlar roʻyxati quyidagilarni oʻz ichiga oladi: # Domenga xos (modullar faqat maʼlum bir sinfning kirishlariga javob beradi va shuning uchun „vertikal fakultet turlari“ (Fodor, 1996 [1983]: 37) # Tugʻma ravishda aniqlangan (tuzilma oʻziga xos va [[o'rganish jarayoni]] tomonidan shakllantirilmagan) # Yigʻilmagan (modullar koʻproq elementar kichik jarayonlar zaxirasidan yigʻilmagan, balki ularning virtual arxitektura xaritalari bevosita neyron amalga oshirishda) # Nevrologik bogʻlangan (modullar qoʻzgʻaluvchan neyron mexanizmlar emas, balki oʻziga xos, mahalliylashtirilgan va puxta tuzilgan neyron tizimlar bilan bogʻlangan) # Avtonom (boshqa modullardan mustaqil modullar) Fodor bu rasmiy taʼrif yoki modullik uchun zarur boʻlgan xususiyatlarning har tomonlama roʻyxati deb bahslashmaydi. U faqat yuqoridagi baʼzi xususiyatlar bilan tavsiflangan kognitiv tizimlar, ehtimol, ularning barchasi bilan tavsiflanadi va bunday tizimlarni modulli deb hisoblaydi. Shuningdek, u xarakteristikalar hammasi yoki hech narsa emas, balki har bir xususiyat maʼlum darajada namoyon boʻlishi mumkinligini taʼkidlaydi va modullikning oʻzi ham dixotomiyali tuzilma emas – nimadir koʻproq yoki kamroq modulli boʻlishi mumkin: "Bir. Shunday qilib, modullilik tushunchasi darajalarni tan olishi kerak, deb kutish kerak edi "(Fodor, 1996). [1983]:37). Shunisi eʼtiborga loyiqki, Fodorning „yigʻilmagan“ xususiyati modulli tizimlar ierarxik tarzda joylashtirilganligi koʻrinadigan boshqa sohalarda modullikdan keskin farq qiladi (yaʼni modullarning oʻzi modullardan iborat, ular oʻz navbatida modullardan iborat va hokazo). Biroq, [[Maks Coltheart]]ning taʼkidlashicha, Fodorning yigʻilmagan xususiyatga sodiqligi zaif koʻrinadi,<ref name="Coltheart, M 1999">Coltheart, M. 1999. [https://pdfs.semanticscholar.org/a6e7/4ca78a534ee2065aff78baee5b3aeed9c1e4.pdf „Modulyarlik va idrok“]. ''[[Trends in Cognitive Sciences]]'', 3(3):115–120.</ref> va boshqa olimlar (masalan, Blok<ref name="Block, N 1995">Blok, N. 1995. [https://philarchive.org/archive/BLOTMA „Aql miyaning dasturiy taʼminoti sifatida“]{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Smit, E. va Osherson, D. (Eds) Fikrlash: Kognitiv fanga taklif, Kembrij, Massachusets: MIT Press.</ref>) Fodor modullarini yanada nozik modullarga ajratish mumkinligini taklif qildi. Masalan, Fodor ogʻzaki va yozma til uchun alohida modullarni ajratsa-da, Block ogʻzaki til modulini [[fonetik]] tahlil va leksik shakllar uchun modullarga ajratishi mumkin:<ref name="Coltheart, M 1999"/> „Dekompozitsiya“ Agar barcha komponentlar ibtidoiy protsessor boʻlsa, toʻxtaydi – chunki ibtidoiy protsessorning ishlashini keyinchalik qismlarga ajratib boʻlmaydi. suboperatsiyalar"<ref name="Blok, N 1995"/> Fodorning modullik boʻyicha ishi eng keng qamrovli ishlardan biri boʻlsa-da, psixologiyada modullilik boʻyicha boshqa fanlar boʻyicha modullilik bilan simmetriyasini eʼtiborga olish kerak. Misol uchun, Fodor modul sifatida kognitiv kiritish tizimlariga eʼtibor qaratgan boʻlsa, Coltheart kognitiv modullarning koʻp turlari boʻlishi mumkinligini taklif qiladi va masalan, bilim modullari va qayta ishlash modullarini ajratadi. Birinchisi, boshqa bilimlar majmuasidan mustaqil boʻlgan bilimlar majmuasi boʻlsa, ikkinchisi boshqa bunday tizimlardan mustaqil aqliy axborotni qayta ishlash tizimidir. Biroq, nevrologlar toʻplagan maʼlumotlar, dastlab Jerri Fodor tomonidan taklif qilingan modullik nazariyasi kabi aniq va aniq tashkiliy tizimga ishora qilmagan. Umumiy naqshlar mavjud boʻlsa-da, u ancha tartibsiz va odamdan odamga farq qilishi koʻrsatilgan; neyroimaging va lezyon tadqiqotlari aralashmasi orqali maʼlum funktsiyalarni bajaradigan maʼlum hududlar va bu funktsiyalarni bajarmaydigan boshqa hududlar mavjudligi koʻrsatilgan.<ref>Spunt, RP & Adolphs, R., (2017). [http://www.bobspunt.com/papers/pdf/Spunt_Adolphs_InPress_NatRevNeurosci.pdf „Domenning oʻziga xosligiga yangi qarash: ijtimoiy nevrologiyadan tushunchalar“]. ''Tabiat sharhlari: Neyrologiya''. {{doi|10.1038/nrn.2017.76}}</ref> === Biologiyada modullik === Baʼzi boshqa fanlarda boʻlgani kabi, modullik atamasi biologiyada ham bir necha usulda qoʻllanilishi mumkin. Masalan, bu noaniq tuzilishga ega boʻlgan organizmlarga tegishli boʻlishi mumkin, ularda turli xil murakkablikdagi modullar (masalan, barglar, novdalar) ularning soni yoki joylashishi boʻyicha qatʼiy cheklovlarsiz yigʻilishi mumkin. [[bentik zona]]larning koʻpgina oʻsimliklari va [[Sessility (zoologiya)|sessil]] (harakatsiz) [[umurtqasizlar]]lari modullikning bu turini koʻrsatadi (aksincha, boshqa koʻplab organizmlar oldindan belgilangan aniq tuzilishga ega. [[embrionogenez]]da).<ref>Endryus, J. 1998. [https://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.micro.52.1.105 Bakteriyalar modulli organizmlar sifatida]. ''[[Mikrobiologiyaning yillik sharhi]]'', 52:105–126.</ref> Bu atama biologiyada ham kengroq maʼnoda [[gomologik tuzilma]]larning shaxslar orasida qayta ishlatilishiga ishora qilish uchun ishlatilgan. va turlari. Hatto ushbu soʻnggi toifada ham modulni qanday qabul qilishda farqlar boʻlishi mumkin. Masalan, evolyutsion biologlar modulga butun organizmning [[morfologiya (biologiya)|morfologik]] komponenti (kichik birligi) sifatida eʼtibor qaratishlari mumkin, [[rivojlanish biologi]]lar modul atamasidan baʼzi bir birikmalarga murojaat qilishlari mumkin. funktsiyani bajarish uchun birlashtirilgan tarzda harakat qila oladigan quyi darajadagi komponentlar (masalan, [[gen]]lar).<ref>Bolker, JA. 2000. [https://academic.oup.com/icb/article-pdf/40/5/770/369180/i0003-1569-040-05-0770.pdf „Rivojlanishdagi modullik va nima uchun bu Evo-Devo uchun muhim“ "]. ''American Zoologist'', 40: 770–776.</ref> Birinchisida modul asosiy komponent sifatida qabul qilinadi, ikkinchisida esa asosiy eʼtibor modulga kollektiv sifatida qaratiladi. Biologiya olimlari modulni tavsiflashi kerak boʻlgan xususiyatlar roʻyxatini taqdim etdilar (xuddi Fodor ''The Modularity of Mind''<ref name=fodor1983>Fodor, J. 1983. ''The Modularity of Mind''. Kembrij, Massachusets: MIT Press.</ref>). Masalan, Rudy Raff<ref name=Raff>Raff, RA 1996. ''Hayot shakli''. Chicago: Chicago University Press.</ref> rivojlanish modullari ega boʻlishi kerak boʻlgan quyidagi xususiyatlar roʻyxatini taqdim etadi: # diskret genetik spetsifikatsiya # ierarxik tashkilot # boshqa modullar bilan oʻzaro aloqalar # rivojlanayotgan organizmdagi maʼlum bir jismoniy joylashuv # rivojlanish va evolyutsion vaqt miqyosida oʻzgarishlarni boshdan kechirish qobiliyati Raffning fikriga koʻra, rivojlanish modullari „boshlangʻich tuzilmalar emas, balki mahalliylashtirilgan jarayonlarni (morfogenetik sohalarda boʻlgani kabi) ifodalovchi dinamik obyektlardir“… (…&nbsp;organ rudimentlari kabi)".<ref name=Raff/>{{ rp|326}} Biroq, Bolker mavhumroq boʻlgan va shuning uchun bir nechta oʻrganish darajasiga koʻproq mos keladigan xususiyatlarning aniq roʻyxatini tuzishga harakat qiladi. biologiyada. U shunday deb taʼkidlaydi: # Modul – bu tashqi integratsiyadan koʻra koʻproq ichki integratsiya bilan tavsiflangan biologik obyekt (tuzilma, jarayon yoki yoʻl). # Modullar biologik shaxslardir<ref>Hull, DL 1980. [http://www.joelvelasco.net/teaching/167/Hull%201980%20-%20Individuality%20and%20Selection.pdf Individuallik va tanlov]. Ekologiya va sistematikaning yillik sharhi, 11:311–332</ref><ref>Roth, VL 1991. [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1046/j.1420-9101.1991.4020167.x Gomologiya va ierarxiyalar: hal qilingan muammolar va hal qilinmagan]. Journal of Evolutionary Biology, 4:167–194</ref>, ularni atrof-muhit yoki kontekstdan ajratib koʻrsatish mumkin va ularning xatti-harakati yoki funktsiyasi shunchaki arifmetik yigʻindini emas, balki ularning qismlari integratsiyasini aks ettiradi. Yaʼni, umuman olganda, modul uning tarkibiy qismlari ajratilgan taqdirda bajarolmaydigan vazifalarni bajarishi mumkin. # Ichki integratsiyaga qoʻshimcha ravishda, modullar tashqi ulanishga ega, ammo ular qandaydir tarzda oʻzaro aloqada boʻlgan boshqa obyektlardan ham ajratilishi mumkin. Boshqa fanlar olimlari uchun alohida qiziqish uygʻotishi kerak boʻlgan biologiyada modullik boʻyicha yana bir tadqiqot oqimi [[Günter Vagner]] va [[Li Altenberg]]dir. Altenbergning ishi,<ref>Altenberg, L. 1995. [http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.39.3876&rep=rep1&type=pdf „Genom oʻsishi va genotip evolyutsiyasi- fenotip xaritasi“]. ''Evolyutsiya va biohisoblash: evolyutsiyaning hisoblash modellari'', ed. Wolfgang Banzhaf va Frank H. Eeckman. Informatika fanidan maʼruza matnlari jild. 899. Springer-Verlag, 205–259-betlar.</ref> Vagner ishi,<ref>Vagner, G. 1996. „Gomologlar, tabiiy turlar va modullik evolyutsiyasi“. ''Amerika zoologi'', 36:36–43.</ref> va ularning birgalikdagi yozishlari<ref>Vagner, G. va Altenberg, L. 1996a. Perspektiv: murakkab moslashuvlar va evolyutsiya evolyutsiyasi. ''Evolution'', 50:967–976.</ref> tabiiy tanlanish modulli organizmlarning paydo boʻlishiga qanday olib kelishi mumkinligini va modullikning evolyutsiyadagi rolini oʻrganadi. Altenberg va Vagnerning ishi modullik evolyutsiyaning natijasi ekanligini va evolyutsiyani osonlashtirishini koʻrsatadi – bu gʻoya texnologik va tashkiliy sohalarda modullik ustida ishlashga sezilarli oʻxshashdir. === Sanʼatda modullik === Tasviriy sanʼatda modullardan foydalanish turli madaniyatlarda uzoq vaqtdan beri mavjud. Yunon-rim antik davrining [[klassik arxitekturasi]]da modul binoning elementlarini proporsiyalash uchun standartlashtirilgan oʻlchov birligi sifatida ishlatilgan. Odatda modul klassik ustunning pastki shaftining yarmi diametri sifatida oʻrnatildi; klassik tizim sintaksisidagi barcha boshqa komponentlar ushbu modulning kasr yoki karrali shaklida ifodalangan. Anʼanaviy yapon qurilishida xona oʻlchamlari koʻpincha [[tatami]] deb nomlangan standart guruch toʻshaklarining kombinatsiyasi bilan aniqlangan; toʻshakning standart oʻlchami taxminan 3 futdan 6 futga teng boʻlib, bu yotgan odamning umumiy nisbatlariga yaqinroqdir. Shunday qilib, modul nafaqat uch oʻlchovli vertikal elementlardan foydalanish uchun proportsional qurilma, balki ikki oʻlchovli rejalashtirish vositasiga ham aylanadi. Oʻlchov vositasi sifatida modullik binolarning ayrim turlariga xosdir; masalan, gʻisht konstruktsiyasi oʻz tabiatiga koʻra moduldir, chunki gʻishtning sobit oʻlchamlari, albatta, asl birlikning koʻpaytmasi boʻlgan oʻlchamlarni beradi. Devor va sirtlarni hosil qilish uchun gʻishtlarni bir-biriga yopishtirish, shuningdek, modullikning ikkinchi taʼrifini aks ettiradi: yaʼni kattaroq kompozitsiyalarni hosil qilish uchun bir-biriga jismonan bogʻlangan standartlashtirilgan birliklardan foydalanish. 20-asrda modernizm va ilgʻor qurilish texnikasi paydo boʻlishi bilan bu soʻnggi taʼrif modullikni kompozitsion atributdan oʻziga xos mavzuli tashvishga aylantiradi. [[modulli konstruktivizm]] maktabi 1950-yillarda betonga quyma takrorlanuvchi birliklardan haykaltaroshlik va meʼmoriy xususiyatlar yaratuvchi haykaltaroshlar toʻgaragi orasida rivojlanadi. Oʻn yil oʻtgach, modullik oʻziga xos badiiy mavzuga aylanadi, chunki bir nechta muhim [[Minimalist]] rassomlar buni asosiy mavzu sifatida qabul qilishadi. Modulli bino sanoat ishlab chiqarish modeli va ilgʻor arxitektura tadqiqotlari obyekti sifatida xuddi shu davrdan boshlab rivojlanadi. Modullilik [[ModulArt]] tarafdorlari orasida yana qiziqish uygʻotdi, bu modulli sanʼat shakli boʻlib, uning tarkibiy qismlari jismoniy jihatdan qayta konfiguratsiya qilinishi, olib tashlanishi va/yoki qoʻshilishi mumkin. 1950-yillardan boshlab ModulArt-da bir nechta izolyatsiya qilingan tajribalardan soʻng,<ref>Eʼtiborlisi, 1950 va 1960-yillarda [[Mitzi Cunliffe]] tomonidan yaratilgan kubik haykallar va haykaltarosh [[Norman Karlberg]] tomonidan 1970-yillar va undan keyingi yillardagi nashrlar. /ref> 1990-yillardan beri bir qancha rassomlar bor sanʼatning bu moslashuvchan, sozlanishi va birgalikda yaratuvchi shaklini oʻrgandi.<nowiki><ref>Qarang: „Modulistlar va ularning asarlari“ </nowiki>[[ModulArt]].</ref> === Modadagi modullik === Modadagi modullik – bu elementlarni qoʻshish va olib tashlash yoki siluetni oʻzgartirish, odatda fermuarlar, ilgaklar va koʻzlarni yopish yoki boshqa mahkamlash orqali kiyimlarni sozlash qobiliyati. Tarix davomida u hatto [[1600–1650-yillarda G'arbiy Yevropa modasi|17-asr]]da mavjud boʻlgan kiyimlarni tikishda ishlatilgan. Soʻnggi yillarda tobora koʻpayib borayotgan moda dizaynerlari – ayniqsa sekin yoki [[barqaror moda]]ga eʼtibor qaratganlar – bu kontseptsiya bilan tajriba oʻtkazmoqda. [[Haute couture|Haute Couture]] sohasida [[Yohji Yamamoto]] va [[Husayn Chalayan]] diqqatga sazovor misollardir, ikkinchisi, ayniqsa modulli kiyimlar yaratish texnologiyasidan foydalangani uchun. Finlyandiya va AQShda olib borilgan tadqiqotlar isteʼmolchilarning modulli modaga ijobiy munosabatini koʻrsatmoqda,<ref>{{Cite web|title=O'zgartiriladigan moda: hech qachon bo'lmagan eng katta barqaror kiyim tendentsiyasi Was|url=http://www.fashionstudiesjournal.org/longform/2018/9/15/transformable-fashion|access-date=2020-12-21|website=The Fashion Studies Journal|language=en-US}} </ref> Shunga qaramay, kontseptsiya hali uni asosiy modaga aylantirmagan. Modulli modada hozirgi asosiy eʼtibor isteʼmolchilarni birgalikda loyihalash va moslashtirish omillariga qaratilgan boʻlib, uning maqsadi mijozlar ehtiyojlari va istaklarining tez oʻzgarishiga qarshi kurashish, shuningdek, kiyim-kechaklarning hayot aylanishini oshirish orqali barqarorlikni taʼminlashdir.<ref>{{Jurnaldan iqtibos|oxirgi=Hur|birinchi=Eunsuk|date=2015|title=Ishtirokchi dizayn orqali barqaror moda va toʻqimachilik: amaliy tadqiqot modulli toʻqimachilik dizayni.|url=https://www.researchgate.net/publication/304257277|jurnal=Koreya Trikotaj Dizayn Jamiyati jurnali|volume=13|pages=100–109|=ResearchGate}} /ref> === Mahsulot dizaynidagi modullik === Modullik – bu arxitektura va sanoatda toʻliq qoʻllanilgan tushunchadir. Ichki dizaynda modullik iqtisodiy jihatdan foydali boʻlgan moslashtirilgan mahsulotlarga erishish uchun ishlatiladi. Masalan, [[IKEA]] ning sozlanishi mumkin boʻlgan baʼzi ijodlari va asosan yuqori darajadagi yuqori xarajatli kontseptsiyalarni oʻz ichiga oladi. Ichki dizayndagi modullik yoki „foydalanishdagi modullik“, foydalanuvchining oʻziga xos ehtiyojlariga mos keladigan va ular bilan bir vaqtda oʻsib boruvchi artefakt yaratish uchun modullarning kombinatsiyasi va qayta konfiguratsiyasi imkoniyatlarini anglatadi. [[3D bosib chiqarish]] texnologiyasining evolyutsiyasi moslashtirilgan mebellarni amalga oshirishga imkon berdi. Ob’ektlar prototiplanishi, boʻsh joyga qarab oʻzgartirilishi va foydalanuvchilarning ehtiyojlariga qarab sozlanishi mumkin. Dizaynerlar 3D bosib chiqarish texnologiyasidan foydalangan holda internet orqali oʻz modullarini prototip koʻrsatishlari mumkin. Divanlar keng tarqalgan buyum boʻlib, ularda usmonlidan tortib to toʻshakgacha boʻlgan modulli xizmatlar, shuningdek almashtiriladigan mato va toʻqimachilik mahsulotlari mavjud.<nowiki><ref name="Mann 2022"></nowiki>{{cite web |oxirgi=Mann |birinchi=Randi |title=Shaharda yangi modulli divan bor va u Kanadada ishlab chiqarilgan |veb-sayt=nationalpost |sana=2022-04-01 |url=https://nationalpost.com/shopping-essentials/home-living/theres-a-new-modular-sofa-in-town-and-its-made-in-canada |access-date=2022-10-20}}</ref> Bu [[Harvey Probber]] tomonidan ixtiro qilinganidan keyin 1940-yillarda paydo boʻlgan, 1970-yillarda takomillashtirilgan va 2010 va 2020-yillarda ommaviy isteʼmolchilik darajasiga yetgan.<ref name="Nast 2022">{{cite web | title=O'n yilliklar davomida divan tendentsiyalari | veb-sayt=Arxitektura to'plami | sana=2022-09-30 | url=https://www.architecturaldigest.com/story/sofa-trends-through-the-decades-guide | access-date=2022-10-20}}</ref> === Amerika tadqiqotlarida modullik === Jon Blerning ''Modulli Amerika'' asarida,<ref name=Blair>Blair, JG 1988. ''Modulli Amerika: Amerika yoʻlining paydo boʻlishi boʻyicha madaniyatlararo istiqbollar''. Nyu-York: Greenwood Press.</ref> u amerikaliklar Yevropadan (asosan Angliya va Fransiya) meros boʻlib qolgan ijtimoiy tuzilmalarni almashtira boshlagani sari, ular taʼlim, musiqa va arxitektura kabi turli sohalarda modullikka nisbatan oʻziga xos Amerika tendentsiyasini rivojlantirganini taʼkidlaydi. Blerning taʼkidlashicha, „modul“ soʻzi birinchi marta XVI-XVII asrlarda paydo boʻlganida, u „model“ ga juda yaqin maʼnoni anglatgan. Bu kichik hajmdagi vakillik yoki misolni nazarda tutgan. Oʻn sakkizinchi va oʻn toʻqqizinchi asrlarga kelib, bu soʻz belgilangan nisbatlar va nisbatlarning standart oʻlchovini anglatadi. Misol uchun, arxitekturada ustunning nisbatlarini modullarda koʻrsatish mumkin (yaʼni, „oʻn toʻrt modul balandligi poydevorda oʻlchangan diametrdan etti marta teng“<ref name=Blair/>{{rp|2}}) va shu tariqa istalgan oʻlchamga koʻpaytirilib, kerakli nisbatlarni saqlab qoladi. Biroq, Amerikada bu soʻzning maʼnosi va qoʻllanilishi sezilarli darajada oʻzgardi: "1930-yillarda arxitektura terminologiyasidan boshlab, yangi eʼtibor modullar nuqtai nazaridan subkomponentlar sifatida ishlab chiqilgan har qanday obyekt yoki tizimga qaratildi. Ikkinchi jahon urushidan keyin ilovalar mebelga kengaydi. , hi-fi uskunalari, kompyuter dasturlari va boshqa modulli konstruktsiyalar ekvivalent boʻlish uchun moʻljallangan mustaqil birliklardan tashkil topgan har qanday yaxlitlikni anglatadi. tizimning qismlari, shuning uchun biz „tizimli ekvivalent“ deb aytishimiz mumkin. Bler modulli tizimni „butunlardan koʻra qismlarga koʻproq ahamiyat beradigan tizim“ deb taʼriflaydi. Qismlar ekvivalent va shuning uchun bir yoki bir nechta maʼnoda oʻzaro almashinadigan va/yoki kümülatif va/yoki rekombinatsiyalanuvchi sifatida tushuniladi" (125-bet). Bler taʼlim (kollej oʻquv dasturi), sanoat (modulli mahsulotlarni yigʻish), arxitektura (osmonoʻpar binolar), musiqa (blyuzlar va jazz) va boshqalarda modulli tuzilmalarning paydo boʻlishini tasvirlaydi. Oʻzining yakuniy bobida Bler amerikaliklar paydo boʻlgan turli sohalarda koʻproq modulli tuzilmalarga intilishlariga nima sabab boʻlayotgani haqida qatʼiy fikr bildirmaydi; lekin u qaysidir maʼnoda Amerikaning liberal individualizm mafkurasi va antiierarxik tashkilotga ustunlik berish bilan bogʻliq boʻlishi mumkinligini taxmin qiladi. == Muvofiq mavzular == Modullikdan foydalanishni fanlar boʻyicha taqqoslash bir nechta mavzularni ochib beradi: Psixologiya va biologiyani oʻrganishda namoyon boʻladigan mavzulardan biri tugʻma ravishda belgilanadi. ''Tugʻma ravishda koʻrsatilgan'' (bu yerda ishlatilganidek) modulning maqsadi yoki tuzilishi qandaydir biologik mandat bilan oldindan belgilanganligini bildiradi. ''Domenning oʻziga xosligi'', modullar faqat maʼlum bir sinf maʼlumotlariga javob beradi (yoki faqat maʼlum bir sinf funktsiyalarini bajaradi) psixologiya va biologiyani aniq qamrab olgan mavzu boʻlib, u texnologik va tashkiliy tizimlarni ham qamrab oladi, deb bahslashish mumkin. . Domenning oʻziga xosligi oxirgi fanlarda funksiyaning ixtisoslashuvi sifatida koʻriladi. ''Ierarxik tarzda joylashtirilgan'' koʻpchilik fanlarda takrorlanadigan mavzu. Garchi dastlab [[Jerri Fodor]] tomonidan rad etilgan boʻlsa-da, boshqa psixologlar buni qabul qilishdi va bu biologiyada modullikdan foydalanishda (masalan, organizmning har bir moduli nozik modullarga ajralishi mumkin), ijtimoiy jarayonlar va artefaktlarda (masalan, biz osmonoʻpar binoni qavat bloklari, bitta qavat, qavat elementlari va hokazolar nuqtai nazaridan tasavvur qilishimiz mumkin), matematika. (masalan, 6-modulni 1, 2 va 3-modullarga boʻlish mumkin) va texnologik va tashkiliy tizimlar (masalan, tashkilot boʻlinmalardan iborat boʻlishi mumkin, ular jamoalardan iborat boʻlishi mumkin, ular shaxslardan iborat). ref>Schilling, MA 2002. Koʻp fanlarda modullik. Garudda, R., Langlois, R. va Kumarasvami, A. (tahrirlar) Modulli davrda boshqarish: arxitektura, tarmoqlar va tashkilotlar. Oksford, Angliya: Blackwell Publishers, 203–214-betlar</ref> „Tashqi integratsiyadan koʻra ichki koʻproq“ bu matematikadan tashqari har bir fanda paydo boʻlgan mavzu. Koʻpincha avtonomiya deb ataladigan ushbu mavzu modullar oʻrtasida oʻzaro taʼsir yoki integratsiya boʻlishi mumkinligini tan oldi, lekin koʻproq oʻzaro taʼsir va integratsiya modul ichida sodir boʻladi. Ushbu mavzu „axborot inkapsulyatsiyasi“ bilan chambarchas bogʻliq boʻlib, u ham psixologiya, ham texnologiya tadqiqotlarida aniq namoyon boʻladi. „Yaqin parchalanish“ (Simon tomonidan atalgan, 1962) barcha fanlarda namoyon boʻladi, lekin bir necha darajalarda namoyon boʻladi. Masalan, psixologiya va biologiyada bu faqat bitta modulni boshqasidan ajratish qobiliyatiga ishora qilishi mumkin (modul chegaralarini tan olish). Ijtimoiy artefaktlar, matematika va texnologik yoki tashkiliy tizimlarning bir nechtasida bu komponentlarni bir-biridan ajratish qobiliyatini anglatadi. Bir qator fanlarda bu parchalanish tizimning (yoki jarayonning) murakkabligini kamaytirishga ham imkon beradi. Bu [[Devid Marr (neyrobilim)|David Marr]]<ref>Marr, D. 1982. ''Vision'' iqtibosida toʻgʻri tasvirlangan. WH Freeman, p. 325.</ref> psixologik jarayonlar haqida, u „har qanday katta hisoblash kichik, deyarli mustaqil, ixtisoslashgan kichik jarayonlar toʻplamiga boʻlinishi kerak“ deb taʼkidlaydi. Murakkablikni kamaytirish, shuningdek, matematikada [[to'qqiztadan chiqarish]]ning aniq maqsadidir. ''Oʻrnini bosish'' va ''rekombinatsiya'' bir-biri bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan konstruktsiyalardir. Birinchisi, Jon Blerning „tizimli ekvivalentligi“ dagi kabi bir komponentni boshqasiga almashtirish qobiliyatiga ishora qiladi, ikkinchisi esa tizimning noaniq shakliga va komponentning noaniq ishlatilishiga ishora qilishi mumkin. Masalan, AQSH kollejlari oʻquv dasturlarida har bir kurs kredit tizimi bilan tuzilgan boʻlib, u bir xil aloqa soatlari sonini va taxminan bir xil taʼlim mazmunini taʼminlaydi va bu oʻrinbosarlikni taʼminlaydi. Oʻz oʻrnini bosish qobiliyatiga koʻra, har bir talaba oʻz oʻquv dasturlarini yaratishi mumkin (oʻquv dasturining tizim sifatida rekombinatsiyasi) va har bir kurs turli xil talabalar oʻquv dasturlari bilan rekombinatsiya qilinishi mumkin (komponentning bir nechta tizimlar ichida rekombinatsiyasi). Har ikkala oʻrinbosarlik va rekombinativlik Blerning ijtimoiy jarayonlari va artefaktlarida darhol tan olinadi va Garud va Kumarasvamining<ref>Garud, R. va Kumaraswamy, A. 1995. „Oʻrnini bosish iqtisodiga erishish uchun texnologik va tashkiliy dizaynlar“ da yaxshi tasvirlangan. ''Strategic Management Journal'', 16:93–110.</ref> Texnologik tizimlarda almashtirish iqtisodlari muhokamasi.<ref name=":0" /> Blerning tizimli ekvivalentligi, shuningdek, oʻrinbosarlik va „modul gomolog sifatida“ oʻrtasidagi munosabatni koʻrsatadi. Blerning tizimli ekvivalentligi bir nechta modullarning tizim ichida taxminan bir xil funktsiyani bajarish qobiliyatini anglatadi, biologiyada modul homolog sifatida turli xil organizmlarda taxminan bir xil shakl yoki funktsiyani almashadigan turli modullarga ishora qiladi. Modulning homolog sifatidagi ekstremal qismi matematikada topiladi, bu yerda (eng oddiy holatda) modullar maʼlum bir raqamni qayta ishlatishga ishora qiladi va shuning uchun har bir modul aynan oʻxshashdir.<ref name=":0" /> Matematikadan boshqa barcha fanlarda modullar oʻziga xos tarzda har xil boʻlishi mumkinligiga urgʻu berilgan. Fodorning modulli kognitiv tizimni muhokama qilishda har bir modul oʻziga xos vazifani bajaradi. Biologiyada hatto gomologik deb hisoblangan modullar ham shakli va funktsiyasi jihatidan bir oz farq qilishi mumkin (masalan, kitning qanoti va odam qoʻli). Blerning kitobida u jazz musiqasi bir xil asosiy qoidalarga mos keladigan tarkibiy qismlardan iborat boʻlishi mumkin boʻlsa-da, bu komponentlar sezilarli darajada farqlanishini taʼkidlaydi. Xuddi shunday texnologiya va tashkilotni oʻrganishda modulli tizimlar juda oʻxshash (bir-birining ustiga qoʻyilishi mumkin boʻlgan javonlarda boʻlgani kabi) yoki juda boshqacha (har bir komponent oʻziga xos funktsiyalarni bajaradigan stereo tizimda boʻlgani kabi) modullardan iborat boʻlishi mumkin. orasidagi har qanday birikma.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" |+1-jadval: Modullikdan fanlar boʻyicha foydalanish<ref name=":0">Schilling ruxsati bilan moslashtirilgan, MA 2002. „Koʻp fanlarda modullik“. Garud, R., Langlois, R. va Kumarasvami, A. (tahrirlar) ''Modulli davrda boshqaruv: arxitektura, tarmoqlar va tashkilotlar''. Oksford, Angliya: Blackwell Publishers, 203–214-betlar</ref> |- ! Kontseptsiya ! Texnologiya va tashkilotlar ! Psixologiya ! Biologiya ! Amerika tadqiqotlari ! Matematika |- | Domenga xos | X | X | X | | |- | Tugʻma ravishda belgilangan | | X | X | | |- | Ierarxik tarzda joylashtirilgan | X | X | X | X | X |- | Tashqi integratsiyaga qaraganda koʻproq ichki integratsiya (mahalliy jarayonlar va avtonomiya) | X | X | X | X | |- | Axborot bilan qoplangan | X | X | | | |- | Dekompozitsiyaga yaqin | X | X | X | X | X |- | Rekombinatsiya qobiliyati | X | | X | X | X |- | Kengaytirish qobiliyati | X | | X | X | X |- | Modul gomolog sifatida | X | | X | X | X |- |} == Shuningdek qarang == * [[Konfiguratsiya dizayni]] * [[Obyektga yo'naltirilgan dasturlash]] * [[Naqsh tili]] == Adabiyotlar == {{Reflist}}Tadqiqot maqolalari # R. Phukan, D. Nam, D. Dong va R. Burgos, „Uch fazali AC-DC interleaved konvertorlari uchun modulli 2 bosqichli LCLC filtri uchun dizayn mulohazalari“, ''2022 IEEE Transportation Electrification Conference & Expo (ITEC) '', Anaxaym, CA, AQSh, 2022, bet. 517-522. doi: 10.1109/ITEC53557.2022.9813883 # S. Ohn '' va boshqalar''., „A $N$-Parallel modulli uch fazali AC-DC konvertorlari uchun kengaytiriladigan filtr topologiyasi, birlashtirilgan induktorlarni tartibga solish orqali“, „IEEE Transactions on Power Electronics“'da, jild. 37, yoʻq. 11, 13358-13367-bet, 2022 yil noyabr. doi: 10.1109/TPEL.2022.3179396 # R. Phukan '' va boshqalar''., „Modulli interleaved AC-DC konvertorlari uchun bilvosita bogʻlangan filtrli qurilish blokining dizayni“, „IEEE Transactions on Power Electronics“', jild. 37, yoʻq. 11, 13343-13357-bet, 2022 yil noyabr. doi: 10.1109/TPEL.2022.3179346 # R. Phukan, S. Ohn, D. Dong, R. Burgos, G. Mondal va S. Nielebock, „Toʻliq SiC asosidagi tarmoqqa bogʻlangan uch fazali konvertorlar uchun modulli oʻzgaruvchan tok filtri qurilish bloklarini baholash“, ''2020 IEEE Energy Konvertatsiya kongressi va koʻrgazmasi (ECCE)'', Detroyt, MI, AQSH, 2020, 1835-1841 yillar. doi: 10.1109/ECCE44975.2020.9236265 # S. Ohn '' va boshqalar''., „Modulli toʻliq SiC AC-DC konvertorlari uchun modulli filtr qurilish bloki, birlashtirilgan induktorlar tartibida“, ''2020 IEEE energiya konvertatsiyasi va koʻrgazmasi'', Detroit , MI, AQSh, 2020, 4130-4136-betlar. doi: 10.1109/ECCE44975.2020.9236309 # R. Phukan, S. Ohn, D. Dong, R. Burgos, G. Mondal va S. Nielebock, „Uch darajali tarmoqqa bogʻlangan konvertorlar uchun yuqori darajada integratsiyalangan modulli filtrli qurilish blokini loyihalash va optimallashtirish“, ''2020 IEEE Energiya konvertatsiyasi kongressi va koʻrgazmasi (ECCE)'', Detroyt, MI, AQSh, 2020, 4949-4956-betlar. doi: 10.1109/ECCE44975.2020.9235895 [[Kategoriya:Modullilik| ]] [[Kategoriya:Operatsiyalarni boshqarish]] [[Kategoriya:Mavhumlik]] [[Kategoriya:Tizimlar]] [[Kategoriya:Dizayn]] rp798x5gn6zbvvgivrlldaffb38ajpi 0 1231484 6273911 6257332 2026-09-20T13:02:09Z InternetArchiveBot 58913 2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6273911 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi | name = Miroslav Stoch | image = Miroslav Stoch is back at PAOK (2019) (cropped).png | caption = | fullname = | birth_date = {{birth date and age|1989|10|19|df=y}} | birth_place = [[Nitra]], [[Chexoslovakiya]] | height = 1.67 m | position = [[Yarim himoyachi]] | currentclub = [[FK Motorlet Prague|Motorlet Prague]] | clubnumber = 10 | youthyears1 = 1995—2005 | youthclubs1 = [[FC Nitra|Nitra]] | youthyears2 = 1995—1997 | youthclubs2 = | youthyears3 = | youthclubs3 = | yillar1 = 2005—2006 | klublar = [[FC Nitra|Nitra]] | isht1 = 4 | gollar1 = 0 | yillar2 = 2006—2010 | klublar2 = [[Chelsea F.C.|Chelsea]] | isht2 = 4 | gollar2 = 0 | yillar3 = 2009—2010 | klublar3 = → [[FC Twente|Twente]] (ijara) | isht3 = 32 | gollar3 = 10 | yillar4 = 2010—2017 | klublar4 = [[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]] | isht4 = 82 | gollar4 = 14 | yillar5 = 2013—2014 | klublar5 = → [[PAOK FC|PAOK]] (ijara) | isht5 = 30 | gollar5 = 7 | yillar6 = 2014—2015 | klublar6 = → [[Al Ain FC|Al Ain]] (ijara) | isht6 = 27 | gollar6 = 9 | yillar7 = 2015—2016 | klublar7 = → [[Bursaspor]] (ijara) | isht7 = 25 | gollar7 = 1 | yillar8 = 2017—2019 | klublar8 = [[SK Slavia Prague|Slavia Prague]] | isht8 = 59 | gollar8 = 16 | yillar9 = 2019—2020 | klublar9 = [[PAOK FC|PAOK]] | isht9 = 11 | gollar9 = 0 | yillar10 = 2021 | klublar10 = [[Zagłębie Lubin]] | isht10 = 11 | gollar10 = 0 | yillar11 = 2021—2022 | klublar11 = [[FC Slovan Liberec|Slovan Liberec]] | isht11 = 12 | gollar11 = 1 | yillar12 = 2022— | klublar12 = [[FK Motorlet Prague|Motorlet Prague]] | isht12 = 23 | gollar12 = 9 | milliyyillar1 = 2007—2008 | milliyjamoa1 = [[Slovakiya U19]] | milliyisht1 = 12 | milliygollar1 = 11 | milliyyillar2 = 2008—2009 | milliyjamoa2 = [[Slovakiya U21]] | milliyisht2 = 7 | milliygollar2 = 2 | milliyyillar3 = 2009—2019 | milliyjamoa3 = [[Slovakiya milliy futbol terma jamoasi|Slovakiya]] | milliyisht3 = 60 | milliygollar3 = 3 | milliyyillar4 = | milliyjamoa4 = | milliyisht4 = | milliygollar4 = | milliyyillar5 = | milliyjamoa5 = | milliyisht5 = | milliygollar5 = | milliyyillar6 = | milliyjamoa6 = | milliyisht6 = | milliygollar6 = | club-update = 3 September 2023 | nationalteam-update = 11 June 2019 }} '''Miroslav Stoch''' (1989-yil 19-oktabrda tug‘ilgan) - hozirda [[FK Motorlet Prague|Motorlet Prague]] klubida qanot [[Hujumchi|hujumchisi]] sifatida o‘ynaydigan slovakiyalik professional [[futbolchi]]. U [[Slovakiya milliy futbol terma jamoasi|Slovakiya terma jamoasi]] uchun 60 ta o‘yinda maydonga tushgan, 2009-yilda debyut qilgan va [[FIFA Jahon chempionati 2010|2010-yilgi FIFA Jahon chempionati]] hamda [[Futbol boʻyicha 2016-yilgi Yevropa chempionati|UEFA Yevro 2016]] musobaqalarida ishtirok etgan. [[Turkiya Superligasi|Turkiya Superligasida]] [[Gençlerbirliği S.K.|Gençlerbirliği]] jamoasiga qarshi o‘yinda jarima maydonchasi tashqarisidan darvozaga urgan goli sababli 2012-yilda [[FIFA Puskás mukofoti|FIFA Puskás mukofotini]] qo‘lga kiritgan<ref>{{cite web|url=https://sports.yahoo.com/news/miroslav-stoch-wins-fifa-puskas-191000236--sow.html|title=Miroslav Stoch wins FIFA Puskas award|date=7 January 2013|accessdate=7 January 2013|publisher=sports.yahoo.com|arxivsana=2016-03-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160305073353/http://sports.yahoo.com/news/miroslav-stoch-wins-fifa-puskas-191000236--sow.html}}</ref>. ==Klublardagi faoliyati== ===Dastlabki faoliyati va "Chelsi"=== [[File:Miroslav Stoch.jpg|thumb|left|Stoch with Chelsea in March 2009]] Stochning otasi uning iste’dodini yoshligidan payqagan va uni mahalliy futbol klubi Nitra akademiyasiga joylashtirib qo‘ygan. Otasining mehnati tez orada o’z natijasini ko’rsatgan. Stoch akademiyaning 15 yoshdan 17 yoshgacha bo‘lgan tarbiyalanuvchilari o‘rtasida o‘tkazilgan o‘yinda xet-trik qayd etgan. Shundan so‘ng uni Nitra jamoasining asosiy tarkibiga qo‘shib olishgan. Slovakiya Birinchi ligasida yoshga oid cheklovlar sababli u 16 yoshga to‘lgunga qadar o‘ynay olmagan. Stoch 16 yoshida asosiy jamoa safida o‘z debyutini amalga oshirgan va darhol Yevropaning nomdor jamoalari skautlari nazariga tusha boshlagan<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/competitions/Under17/news/Kind=1/newsId=406368.html |title=Poles enjoying home comforts |date=11 October 2007 |accessdate=7 January 2013 |publisher=UEFA.com |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080124130412/http://www.uefa.com/competitions/Under17/news/Kind%3D1/newsId%3D406368.html |archivedate=24 January 2008 }}</ref>. [[Chelsea F.C.|Chelsea]] skautlari xalqaro musobaqalardan birida uning o‘yinini kuzatib, unga sinov o‘yinlari o‘tkazishni taklif qilishgan. Xuddi shu paytda Fransiyaning [[OGC Nice|Nice]] klubi ham yosh iqtidor egasini o‘z safiga qo‘shib olmoqchi bo‘lgan. Miroslav o‘z iste’dodi bilan Chelsea skautlarida katta taassurot qoldirgan va 2006-yilda u Chelsea yoshlar akademiyasi bilan shartnoma imzolagan<ref>{{cite web|url=http://www.fcnitra.sk/index.php?page=clanok&id=15 |title=Stoch podpísal zmluvu s Chelsea Londýn |language=Slovak |date=11 October 2007 |accessdate=7 January 2013 |publisher=fcnitra.sk |url-status=unfit |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080124133015/http://www.fcnitra.sk/index.php?page=clanok&id=15 |archivedate=24 January 2008 }}</ref>. 2006–2007-yilgi mavsumda u 18 yoshgacha bo‘lgan jamoaning muntazam o‘yinchisi hisoblangan va 11 jamoa safida 11 golga mualliflik qilgan. Garchi u qanotda o‘ynagan bo‘lsa-da, mavsumni 18 yoshgacha bo‘lgan jamoaning eng yaxshi to‘purari sifatida yakunlagan. U 2007–2008-yilgi mavsumni yaxshi boshlagan va tezda asosiy jamoagacha ko‘tarilgan. Stochning o‘zi 2007–2008-yilgi mavsum davomida asosiy jamoada debyut qilishiga umid qilayotganini aytgan, biroq bunga erisha olmagan<ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/story/0,19528,11661_2758981,00.html |title=Starlet patient at Blues |date=27 September 2007 |accessdate=7 January 2013 |publisher=skysports.com |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080124121828/http://www.skysports.com/story/0%2C19528%2C11661_2758981%2C00.html |archivedate=24 January 2008 }}</ref>. Nihoyat, Stoch 2008-yil 30-noyabr kuni [[Arsenal F.C.|Arsenalga]] qarshi o‘yinda Chelsea safida ilk bor maydonga tushgan. U 80-daqiqada [[Anderson Luís de Souza|Deconing]] o‘rniga o‘yinga qo‘shilgan. Jamoa o‘sha o‘yinni 1:2 hisobida boy bergan. Stoch Chelseaning asosiy tarkibida ikkinchi bor 82-daqiqada [[Stoke City F.C.|Stoke Cityga]] qarshi o‘yinda [[Mikel John Obi|Mikel Jon Obi]] o‘rniga maydonga tushgan va Chelseaning 2:1 hisobida g‘alaba qozonishida muhim rol o‘ynagan. Stoch yana Mikel o‘rniga [[Watford Football Club|Watfordga]] qarshi [[Angliya kubogi]] beshinchi bosqichida, o‘yinda Chelsea 1:0 hisobida ortda qolayotganida, asosiy vaqt tugashiga 20 daqiqa qolganda maydonga tushgan. O‘yin 3:1 hisobida Chelseaning foydasiga yakunlangan. ===Twente=== 2009-yil 16-iyulda [[FC Twente|Twente]] klubi Stochni Chelseadan ijara asosida o‘z tarkibiga qo‘shib olgan<ref>{{cite web|url=http://www.fctwente.nl/nieuws/index.php?item=8697|title=Twente huurt talenten|language=Dutch|date=15 July 2009|accessdate=7 January 2013|publisher=fctwente.nl}}</ref>. Stoch [[Eredevisie|Eredevisiedagi]] ilk o‘yinini [[Sparta Rotterdam|Sparta Rotterdamga]] qarshi o‘tkazgan<ref>{{cite web|url=http://www.sportinglife.com/football/overseas/holland/news/story_get.cgi?STORY_NAME=soccer/09/09/12/SOCCER_FC_Twente_Nightlead.html&TEAMHD=holland|title=Twente move to Second|date=6 November 2009|accessdate=7 January 2013|publisher=sportinglife.com}}{{Oʻlikhavola|date=fevral 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Stoch 2009-yil 20-sentabrda [[SC Heerenveen|Heerenveenga]] qarshi o‘yinda ikkita gol urib, jamoasini 2:0 hisobida g‘alaba qozonishiga yordam bergan<ref>{{cite web|url=http://www.nu.nl/sport/2085874/heerenveen-niet-opgewassen-stoch.html|title=Heerenveen niet opgewassen tegen Stoch|language=Dutch|date=20 September 2009|accessdate=6 November 2009|publisher=nu.nl}}</ref>. 2009-yil 25-oktabrda [[FC Groningen|Groningen]] bilan o‘yinda uzoq masofadan ajoyib gol urib, Twente jamoasiga 4:0 hisobida g‘alaba keltirgan. 2009-yil 31-oktabrda esa [[Roda JC Kerkrade|Roda]] ustidan 2:1 hisobidagi g‘alabada ham gol urib, ham golli uzatma amalga oshirgan<ref>{{cite web|url=http://www.voetbalfan.nl/pagina/voorpagina/41890/twente-verslaat-onmachtig-groningen|title=Twente verslaat onmachtig Groningen|language=Dutch|date=25 October 2009|accessdate=6 November 2009|publisher=voetbalfan.nl}}{{dead link|date=January 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Twente [[NAC Breda]] bilan [[De Grolsch Veste]] stadionida 3:1 hisobida g‘alaba qozongan o‘yinda Stoch jamoasi gol o‘tkazib yuborganidan keyin ikkita gol urib, jamoani oldinga olib chiqqan. Stoch 2010-yil 2-mayda NAC Breda ustidan 2:0 hisobida g‘alaba qozonilgan safar o‘yinida hal qiluvchi golni urgan va Twente Eredevisieda ilk bor chempion bo‘lgan<ref>{{cite web|url=http://www.chelsea.vitalfootball.co.uk/article.asp?a=518609|title=Stoch Stars in Twente title Triumph!|date=2 May 2010|accessdate=7 January 2013|publisher=chelsea.vitalfootball.co.uk|arxivsana=2016-03-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160303204608/http://www.chelsea.vitalfootball.co.uk/article.asp?a=518609}}</ref><ref>[https://www.vice.com/nl/article/pkyy7g/miroslav-stoch De avonturen van Miroslav Stoch na zijn vertrek bij FC Twente] vice.com</ref>. Stoch mavsumni 10 ta gol (barcha musobaqalarda 12 ta) bilan yakunlagan va Twente safida deyarli har bir o‘yinda asosiy tarkibda maydonga tushgan. ===Fenerbahçe=== Stoch 2010-yil 11-iyunda Turkiyaning [[Fenerbahçe]] klubiga 5,5 million yevro evaziga sotib yuborilgan<ref>{{cite web|url=http://fenerbahce.org/fb2008/detay.asp?ContentID=19910|title=STOCH HAKKINDA|language=Turkish|date=11 June 2010|accessdate=7 January 2013|publisher=fenerbahce.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20100614052731/http://www.fenerbahce.org/fb2008/detay.asp?ContentID=19910|archive-date=14 June 2010|url-status=dead}}</ref>. U 2010-yil 28-iyulda [[UEFA Chempionlar Ligasi|Chempionlar Ligasi]] saralash bosqichida [[BSC Young Boys|Young Boysga]] qarshi o‘yinda debyut golini urgan va o‘yin 2:2 hisobidagi durrang bilan yakunlangan<ref>{{cite web|url=http://uk.eurosport.yahoo.com/28072010/2/photo/28072010192529.html|title=Stoch reacts after scoring his first goal against BSC Young Boys during their Champions League soccer match in Bern|date=28 July 2010|accessdate=7 January 2013|publisher=uk.eurosport.yahoo.com}}</ref>.. Fenerbahçe 2010–2011-yilgi mavsumida 18-marotaba Turkiya superligasi chempionligini qo‘lga kiritgan, ushbu chempionlikka Stoch ikkita gol bilan o‘z hissasini qo‘shgan. 2012-yilda Fenerbahçe Stochnig ikki yillik shartnomasini uzaytirgan. U klub bilan 2015–2016-yilga qadar shartnoma imzolagan va 2012–2013-yilda yiliga 1,75 million yevro va har bir o‘yinda 15 000 yevro maosh olgan. Shartnomada keyingi yillarda u yiliga 1,75 milliondan 1,9 milliongacha oylik va har o‘yinda 16 000–17 000 yevro daromad olishi ko‘zda tutilgan edi<ref>{{cite web|url=http://www.turkish-football.com/news_read.php?id=3046|title=Fenerbahçe extend Miroslav Stoch contract|date=14 June 2012|accessdate=7 January 2013|publisher=turkish-football.com|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121216064115/http://turkish-football.com/news_read.php?id=3046|archivedate=16 December 2012}}</ref>. 2013-yilda Stoch Gençlerbirliği jamoasiga qarshi o‘yinda jarima maydonchasi tashqarisidan ajoyib zarba bilan gol urib, 2012-yilgi FIFA Puskás mukofotini qo‘lga kiritgan. o‘sha yili u [[Radamel Falcao|Falcao]] va oldingi g‘olib [[Neymar|Neymarni]] ortda qoldirgan<ref>{{cite web|url=http://skorer.milliyet.com.tr/yilin-golu-odulu-miroslav-stoch-un-/-/detay/1652472/default.htm|title=Yılın Golü Ödülü Miroslav Stoch'un!|language=Turkish|date=7 January 2013|accessdate=7 January 2013|publisher=milliyet.com.tr|arxivsana=2013-11-11|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131111015455/http://skorer.milliyet.com.tr/yilin-golu-odulu-miroslav-stoch-un-/-/detay/1652472/default.htm}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/9787402/Fenerbahces-Miroslav-Stoch-wins-Fifas-goal-of-the-year-after-superb-volley-against-Genclerbirligi.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130109113718/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/9787402/Fenerbahces-Miroslav-Stoch-wins-Fifas-goal-of-the-year-after-superb-volley-against-Genclerbirligi.html|url-status=dead|archive-date=9 January 2013|title=Fenerbahce's Miroslav Stoch wins Fifa's goal of the year after superb volley against Genclerbirligi|date=7 January 2013|accessdate=8 January 2013|publisher=telegraph.co.uk}}</ref>. ===PAOK=== 2013-yil avgust oyida Stoch Fenerbahçe va [[PAOK FC|PAOK]] klublari o‘rtasidagi kelishuv asosida bir yillik ijara shartnomasi bilan PAOK klubiga qo‘shilgan, ijara narxi 1 million yevroga baholangan<ref>{{cite web|url=http://www.paokfc.gr/nea/symfwnia-gia-stoch/ |script-title=el:Συμφωνία για Στοχ |language=Greek |date=7 August 2013 |accessdate=7 August 2013 |publisher=tpaokfc.gr |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130810081600/http://www.paokfc.gr/nea/symfwnia-gia-stoch/ |archivedate=10 August 2013 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fenerbahce.org/detay.asp?ContentID=35792|title=Bilgilendirme|language=Turkish|date=7 August 2013|accessdate=7 August 2013|publisher=fenerbahce.org}}</ref> . U klub safidagi ilk golini UEFA Chempionlar Ligasi pley-off saralash bosqichining birinchi o‘yinida [[FC Schalke 04|Schalke 04]] jamoasiga qarshi urgan va o‘yin 1:1 hisobidagi durrang bilan yakunlangan. ===Al Ain=== 2014-yil 3-iyulda u Fenerbahçe bilan 2018-yilgacha yangi shartnoma imzolagan. Keyinchalik [[Al Ain FC|Al Ain]] klubiga bir yillik ijara shartnomasi asosida qo‘shilgan<ref>{{cite web|url=http://www.fenerbahce.org/futbola/detay.asp?ContentID=40647|title=Explanation: Loan deal|website=fenerbahce.org|publisher=Fenerbahçe Futbol A.Ş.|date=3 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218121006/http://www.fenerbahce.org/futbola/detay.asp?ContentID=40647|archive-date=18 February 2015}}</ref>. ===Bursaspor=== 2015-yil 22-avgustda Stoch [[Bursaspor]] klubiga Fenerbahçe va Bursaspor o‘rtasidagi kelishuv asosida bir yillik ijara shartnomasi asosida qo‘shilgan<ref>{{cite web|url=https://www.sport24.gr/football/Turkey/phre-stox-apo-th-fenermpaxtse-h-mpoursaspor.3625855.html|title=Πήρε Στοχ από τη Φενέρμπαχτσε η Μπούρσασπορ|website=sport24.gr|publisher=Sport 24|language=Greek|date=22 August 2015|accessdate=18 May 2020|arxivsana=2017-12-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171215054143/http://www.sport24.gr/football/Turkey/phre-stox-apo-th-fenermpaxtse-h-mpoursaspor.3625855.html}}</ref>. 2016-yil yozida u Fenerbahçega qaytgan. ===Slavia Prague=== 2017-yil 11-avgustda Stoch [[Chexiya]] klubi [[SK Slavia Prague|Slavia Prague]] bilan shartnoma imzolagan. U [[Ispaniya]], [[Fransiya]], [[Rossiya]] va [[Yaqin Sharq|Yaqin Sharqdagi]] boy klublardan takliflarni rad etgan. Uning bu tanloviga asosiy sabab UEFA Chempionlar Ligasi 2017–2018-yilgi mavsumining guruh bosqichiga yo‘llanma olish imkoniyati bo‘lib, buning uchun klub [[APOEL FC|APOELga]] qarshi pley-off o‘yinlarida ishtirok etishi kerak edi<ref>{{cite web | url = http://fotbal.idnes.cz/slavia-predstavila-novou-posilu-miroslava-stocha-nalakala-ho-liga-mistru-1rm-/fotbal.aspx?c=A170811_204518_fotbal_jic | title = Slavia has revealed a new reinforcement. I am here because of Champions League, Stoch said. | language = Czech | date = 11 August 2017}}</ref>. Stoch ikkala pley-off o‘yinida ham maydonga tushgan, biroq jamoasiga guruh bosqichiga yo‘llanma olishiga yordam bera olmagan. Kiprda 0:2 hisobida mag‘lubiyat va uy o‘yinidagi 0:0 hisobida durrangdan so‘ng, Stoch jarohati tufayli tanaffusda almashtirilgan. Slavia Chempionlar Ligasi musobaqasidan chiqib ketgan va [[UEFA Yevropa Ligasi]] guruh bosqichiga yo‘l olgan. 2017-yil 20-sentabrda MOL kubogi doirasida Třinecga qarshi 5:1 hisobidagi g‘alabadan so‘ng, Stoch Slavia muxlislari bilan birga "Smrt Spartě" ("Spartaga o‘lim") shiorini baralla aytib, [[Chexiya Futbol Ligasi]] Intizomiy komissiyasi oldida javobgarlikka tortilgan<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2018/matches/round=2000880/match=2021583/index.html|title= Slavia Praha - APOEL 2nd leg match summary|date= 23 August 2017|accessdate= 24 August 2017|publisher= UEFA.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://fotbal.idnes.cz/fotbal-slavia-miroslav-stoch-dekovacka-smrt-sparte-disciplinarni-komise-1q3-/fotbal.aspx?c=A170925_101714_fotbal_vp2|title=Stoch jde před disciplinárku. Za pokřik smrt Spartě mu hrozí trest|date= 25 August 2017|accessdate= 25 August 2017|publisher=idnes.cz}}</ref>. U 2018-yil 9-may kuni [[FK Jablonec|FK Jablonecga]] qarshi o‘yinda gol urib, Slavia Praguega 2017–18 Chexiya kubogi finalida 3:1 hisobida g‘alaba keltirgan<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/05/09/czech-republic/cup/sk-slavia-praha/fk-jablonec-97/2781569/|title=Slavia Praha vs. Jablonec |website=soccerway.com|publisher=Soccerway|date=9 May 2018|accessdate=18 May 2020}}</ref>. 2018-yil 21-noyabrda Stoch Slavia bilan uch yillik yangi shartnoma imzolagan, bu uni 2022-yil iyunigacha klubda qolishiga sabab bo‘lgan<ref>{{cite web |title=Miroslav Stoch prodloužil smlouvu do roku 2022! |url=https://www.slavia.cz/clanek.asp?id=Miroslav-Stoch-prodlouzil-smlouvu-do-roku-2022-16106 |website=slavia.cz |publisher=Slavia Prague |accessdate=22 November 2018 |language=Czech |date=21 November 2018 |arxivsana=2021-05-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210506220938/https://www.slavia.cz/clanek.asp?id=Miroslav-Stoch-prodlouzil-smlouvu-do-roku-2022-16106 }}</ref>. 2019-yil 28-iyunda Stoch Gretsiyaga uchib, PAOK klubi bilan potentsial transferni muhokama qilishiga ruxsat berilgan<ref>{{cite web |title=Miroslav Stoch má svolení odcestovat do Řecka |url=https://www.slavia.cz/clanek.asp?id=Miroslav-Stoch-ma-svoleni-odcestovat-do-Recka-16673 |website=slavia.cz/ |publisher=SK Slavia Prague |accessdate=29 June 2019 |language=Czech |date=28 June 2019 |arxivsana=2021-06-23 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210623152919/https://www.slavia.cz/clanek.asp?id=Miroslav-Stoch-ma-svoleni-odcestovat-do-Recka-16673 }}</ref>. Ertasi kuni Slavia Stochnig PAOK klubiga o‘tganini tasdiqlagan<ref>{{cite web |title=Miroslav Stoch přestupuje do Řecka |url=https://www.slavia.cz/clanek.asp?id=Miroslav-Stoch-prestupuje-do-Recka-16676 |website=slavia.cz/ |publisher=SK Slavia Prague |accessdate=30 June 2019 |language=Czech |date=29 June 2019 |arxivsana=2019-08-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190820042957/https://www.slavia.cz/clanek.asp?id=Miroslav-Stoch-prestupuje-do-Recka-16676 }}</ref>. ===PAOKga qaytishi=== 2019-yil 29-iyun kuni PAOK Stochnig 1,5 million yevro miqdoridagi transfer to‘lovi va yiliga 750 000 yevrolik (bonuslar bilan) uch yillik shartnoma imzolaganini rasman e’lon qilgan<ref>{{cite web |title=Επίσημο: Στον ΠΑΟΚ ο Στοχ |url=https://www.sport24.gr/football/omades/Paok/epishmo-ston-paok-o-stox.5549013.html |publisher=www.sport24.gr |accessdate=30 June 2019 |language=Greek |date=29 June 2019 |arxivsana=2019-06-30 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190630140334/https://www.sport24.gr/football/omades/Paok/epishmo-ston-paok-o-stox.5549013.html }}</ref> . ===Zagłębie Lubin=== 2021-yil 1-fevralda u [[Zagłębie Lubin]] klubiga o‘tgan<ref>{{cite web|url=https://www.zaglebie.com/Aktualnosci/Pierwszy-zespol/miroslav-stoch-zawodnikiem-kghm-zaglebia-lubin-_n10749|title=MIROSLAV STOCH ZAWODNIKIEM KGHM ZAGŁĘBIA LUBIN!|publisher=[[Zagłębie Lubin]]|date=1 February 2021|accessdate=2 February 2021}}</ref>. Stoch 2021-yil iyunida shartnomasining muddati tugashi bilan jamoani tark etgan<ref>{{cite web|url=https://www.zaglebie.com/Aktualnosci/Pierwszy-zespol/czterech-zawodnikow-odchodzi-z-zaglebia_n11279|title=Czterech zawodników odchodzi z Zagłębia|publisher=[[Zagłębie Lubin]]|date=18 May 2021|accessdate=20 August 2021}}</ref>. ===Slovan Liberec=== 2021-yil 22-sentabrda u [[FC Slovan Liberec]] klubiga o‘tgan<ref>{{cite web|first=Šimon|last=Knopp|url=https://www.fcslovanliberec.cz/clanek.asp?id=Posila-do-ofenzivy-Miroslav-Stoch-13993|title=Posila do ofenzivy: Miroslav Stoch|publisher=[[FC Slovan Liberec]]|date=22 September 2021|accessdate=22 September 2021}}</ref>. ===Motorlet Prague=== 2022-yil 17-sentabrda Stoch Motorlet Prague safida Sokol Hostouňga qarshi o‘yinda debyut qilgan va ushbu o‘yinda uning jamoasi 3:1 hisobida g‘alaba qozongan<ref>{{cite web|first=René|last=Machálek|url=https://www.sport.cz/clanek/fotbal-ostatni-tretiligovy-klub-vytasil-slovenske-eso-angazoval-byvaleho-hrace-chelsea-3634677|title=Třetiligový klub vytasil slovenské eso! Angažoval bývalého hráče Chelsea|publisher=sport.cz|language=cs|date=20 September 2022|access-date=20 September 2022}}</ref>. ==Xalqaro faoliyati== Stoch [[Slovakiya milliy futbol terma jamoasi|Slovakiya terma jamoasi]] safida ilk debyutini 2009-yil 10-fevral kuni [[Ukraina milliy futbol terma jamoasi|Ukrainaga]] qarshi o‘tkazgan va 70-daqiqada maydonga tushgan. Uning ikkinchi o‘yini oradan atigi 24 soat o‘tib, [[Kipr milliy futbol terma jamoasi|Kiprga]] qarshi o‘tkazilgan. U o‘zining birinchi xalqaro golini 2009-yil 6-iyun kuni [[San Marino milliy futbol terma jamoasi|San Marinoga]] qarshi 2010-yilgi Jahon chempionati saralash o‘yinida urgan. Stoch 2010-yilgi FIFA Jahon chempionati uchun terma jamoa safiga chaqirilgan. 2010-yil 7-sentabr kuni u Moskvada [[Rossiya milliy futbol terma jamoasi|Rossiyaga]] qarshi o‘yinda Yevro-2012 saralash bosqichida yagona golni urib, jamoa gʻalabasiga o‘z xissasini qo‘shgan<ref>{{cite web|url=http://www.ukrainiansoccer.net/?controller=publication&action=item&id=78507|title=Slovakia 2–3 Ukraine|date=10 February 2009|accessdate=7 January 2013|publisher=ukrainiansoccer.net|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131111010005/http://www.ukrainiansoccer.net/?controller=publication&action=item&id=78507|archivedate=11 November 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/world-cup/story/_/id/5247159/ce/us/slovakia-team-preview&cc=5739|archive-url=https://web.archive.org/web/20100907174346/http://soccernet.espn.go.com/world-cup/story/_/id/5247159/ce/us/slovakia-team-preview&cc=5739|url-status=dead|archive-date=7 September 2010|title=Team preview: Slovakia|date=3 June 2010|access-date=7 January 2013|publisher=[[ESPN]]}}</ref>. 2014-yil 9-oktabrda Stoch [[UEFA Yevro 2016]] saralash bosqichida amaldagi chempion [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniyaga]] qarshi o‘yinda o‘yin tugashiga uch daqiqa qolganda g‘alaba golini urgan va o‘yin 2:1 hisobida yakunlangan<ref>{{cite news|last1=Hunter|first1=Graham|title=Slovakia's Stoch strikes late to end Spain run|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/qualifiers/season=2016/matches/round=2000446/match=2013842/postmatch/report/index.html|accessdate=9 October 2014|publisher=[[UEFA]]|date=9 October 2014}}</ref>. Stoch Yevro 2016 musobaqasida ham terma jamoa safida qatnashgan. [[Germaniya milliy futbol terma jamoasi|Germaniyaga]] qarshi o‘yindan bir necha kun avval onasi vafot etgani sababli mashgʻulotlardan ozod qilingan. Turnir davomida Stoch faqatgina [[Uels milliy futbol terma jamoasi|Uelsga]] qarshi o‘yinda maydonga tushgan, 83-daqiqada zaxiradan o‘yinga qo‘shilgan. Fransiyadan qaytayotganida Stoch terma jamoa bosh murabbiyi [[Yán Kozák]] kelisha olmay qolgan. 2016-yil avgust oyida Kozák Stoch bilan kelajakda hamkorlikni davom ettirishni tasavvur qilolmasligini aytgan va Stoch 2018-yil oktabr oyida Kozák iste’foga chiqmaguniga qadar milliy jamoaga chaqirilmagan<ref>{{cite web |language=Slovak |url=https://profutbal.sk/clanok/228954-stoch-hrac-v-najlepsich-rokoch-a-forme-odmietajuci-temu-reprezentacia |title=Stoch - Player in his best years and form refusing the national team topic |author=Farkaš, Erik |publisher=ProFutbal.sk |date=8 September 2018 |accessdate=19 September 2018 |arxivsana=2018-09-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180920012851/https://profutbal.sk/clanok/228954-stoch-hrac-v-najlepsich-rokoch-a-forme-odmietajuci-temu-reprezentacia }}</ref>. Stoch milliy jamoaga 2018-yil noyabr oyida qaytgan. U milliy jamoaning yangi murabbiyi [[Pavel Hapal]] tomonidan Millatlar ligasi doirasidagi Ukraina va Chexiyaga qarshi o‘yinlarga chaqirilgan. ==O‘yin uslubi== Stoch o‘z o‘yinini futbolning ikki afsonasi — [[Ronaldinho]] va [[Ronaldo|Ronaldoga]] qiyoslashini va maydonda ularning uslubini takrorlashga harakat qilishini aytib o‘tgan<ref>{{cite web|url=http://stoch.fsagency.eu/svk/profil/|title=Profile|language=Slovak|date=11 October 2007|accessdate=7 January 2013|publisher=stoch.fsagency.eu}}</ref>. ===Statistikasi=== ===Klublar safida=== {{updated|2020-yil 30-iyul holatiga koʻra}}<ref name="TFFstats">{{cite web|url=http://www.mackolik.com/Futbolcu/28903/Miroslav-Stoch-Fenerbahce|title=Miroslav Stoch career statistics|language=Turkish|date=7 January 2013|accessdate=7 January 2013|publisher=mackolik.com}}</ref><ref name="national-football-teams.com">{{NFT player|29865|name=Miroslav Stoch|accessdate=7 January 2013}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Klub, mavsum va musobaqalar boʻyicha ishtiroki va gollari |- !rowspan="2"|Jamoa !rowspan="2"|Mavsum !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kubok !colspan="2"|Liga kubogi !colspan="2"|Xalqaro !colspan="2"|Umumiy |- !Divizion !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar |- |[[FC Nitra|Nitra]] |2005–2006 |[[Slovakiya Superligasi]] |4||0||colspan="2"|—||0||0||colspan="2"|—||4||0 |- |[[Chelsea F.C.|Chelsea]] |2008–2009 |[[Angliya Premyer-ligasi]] |4||0||colspan="2"|—||1||0||colspan="2"|—||5||0 |- |[[FC Twente|Twente]] (ijara) |2009–10 |[[Eredivisie]] |32||10||2||0||colspan="2"|—||11||2||45||12 |- |rowspan="6"|[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]] |2010–2011 |[[Turkiya Superligasi]] |23||2||4||0||colspan="2"|—||8||1||35||3 |- |2011–2012 |[[Turkiya Superligasi]] |33||12||4||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||37||12 |- |2012–2013 |[[Turkiya Superligasi]] |17||0||6||0||colspan="2"|—||9||0||32||0 |- |2015–16 |[[Turkiya Superligasi]] |0||0||0||0||colspan="2"|—||2||0||2||0 |- |2016–17 |[[Turkiya Superligasi]] |9||0||6||1||colspan="2"|—||6||4||21||5 |- !colspan="2"|Total !82!!14!!20!!1!!0!!0!!25!!5!!127!!20 |- |[[PAOK FC|PAOK]] (ijara) |2013–14 |Gretsiya Superligasi |30||7||6||2||colspan="2"|—||10||1||46||10 |- |[[Al Ain FC|Al Ain]] (ijara) |2014–15 |[[Arabian Gulf League]] |24||9||4||3||colspan="2"|—||8||1||36||13 |- |[[Bursaspor]] (ijara) |2015–16 |Turkiya Superligasi |25||1||3||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||28||2 |- |rowspan="3"|[[SK Slavia Prague|Slavia Prague]] |2017–18 |Chexiya 1-ligasi |26||4||5||2||colspan="2"|—||8||0||39||6 |- |2018–19 |Chexiya 1-ligasi |33||12||2||0||colspan="2"|—||14||2||49||14 |- !colspan="2"|Umumiy !59!!16!!7!!2!!0!!0!!22!!2!!88!!20 |- |PAOK |2019–20 |Gretsiya Superligasi |11||0||2||0||colspan="2"|—||2||0||15||0 |- |[[Zagłębie Lubin]] |2020–21 |[[Ekstraklasa]] |8||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||9||0 |- !colspan="3"|Umumiy !279!!57!!45!!9!!1!!0!!78!!11!!403!!77 |} ===Xalqaro=== {{Updated|7 June 2019}}<ref>{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=24865|title=Miroslav Stoch|website=European Football|accessdate=18 May 2020}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Milliy tyerma jamoadagi ishtiroki va gollari |- !Terma jamoa!!Yil!!Ishtirok!!Gollar |- |rowspan="11"|[[Slovakiya milliy futbol terma jamoasi|Slovakiya]] |2009||9||1 |- |2010||13||2 |- |2011||5||0 |- |2012||8||1 |- |2013||4||0 |- |2014||9||1 |- |2015||3||0 |- |2016||4||1 |- |2017||0||0 |- |2018||2||0 |- |2019||3||0 |- !colspan="2"|Umumiy!!60!!6 |} {| class="wikitable sortable" |+ Miroslav Stoch tomonidan terma jamoa safida urilgan gollar |- !scope="col"|No. !scope="col"|Sana !scope="col"|Joy !scope="col"|Raqib !scope="col"|Gol !scope="col"|Natija !scope="col"|Musobaqa |- | align="center"|1 || 6 June 2009|| [[Tehelné pole]], [[Bratislava]], Slovakiya || {{fb|SMR}} || align="center"|4–0 || align="center"|7–0 || 2010-yilgi Jahon chempionati saralashi |- | align="center"|2 || 11 August 2010|| [[Štadión Pasienky]], Bratislava, Slovakiya || {{fb|CRO}} || align="center"|1–1 || align="center"|1–1 || O‘rtoqlik uchrashuvi | align="center"|3 || 7 September 2010|| [[Lokomotiv Stadium (Moscow)|Lokomotiv Stadium]], [[Moskva]], Rossiya || {{fb|RUS}} || align="center"|1–0 || align="center"|1–0 || |- | align="center"|4 || 29 February 2012|| [[Bursa Atatürk Stadium]], [[Bursa]], Turkiya || {{fb|TUR}} || align="center"|2–0 || align="center"|2–1 || Friendly |- | align="center"|5 || 9 October 2014|| [[Štadión pod Dubňom]], [[Žilina]], Slovakiya || {{fb|ESP}} || align="center"|2–1 || align="center"|2–1 || |- | align="center"|6 || 29 March 2016|| [[Aviva Stadium]], [[Dublin]], Irlandiya || {{fb|IRL}} || align="center"|1–0 || align="center"|2–2 || O‘rtoqlik uchrashuvi |} ==Mukofotlari== '''Twente'''<ref name="honours">{{cite web|url=http://stoch.fsagency.eu/svk/kariera/|title=Kariéra|publisher=Miroslav Stoch Official Website|accessdate=10 August 2019|language=Slovak}}</ref> * Eredevisie: 2009–10 '''Fenerbahçe'''<ref name="honours" /> * Turkiya superligasi: 2010–11 * Turkiya kubogi: 2011–12, 2012–13 '''Al Ain'''<ref name="honours" /> * [[Birlashgan Arab Amirliklari]] Pro-Ligasi: 2014–15 '''Slavia Praga'''<ref name="honours" /> * Chexiya Birinchi Ligasi: 2018–19 * Chexiya kubogi: 2017–18, 2018–19 '''Shaxsiy'''<ref name="honours" /> * FIFA Puskás mukofoti: 2012 * Peter Dubovský mukofoti: 2009, 2010 == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons category}} * {{soccerway|miroslav-stoch/68727|Miroslav Stoch}} * [https://web.archive.org/web/20130823065904/http://www.paokfc.gr/en/team/first-team/miroslav-stoch/ Miroslav Stoch] paokfc.gr * [http://www.fenerbahce.org/futbola/detay.asp?ContentID=25804&ContentCategoryID=17 Miroslav Stoch] Fenerbahçe.org {{FIFA Puskas mukofoti sohiblari}} [[Turkum:1989-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari]] [[Turkum:Slovakiyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Chelsea F.C. futbolchilari]] [[Turkum:Fenerbahçe S.K. futbolchilari]] [[Turkum:PAOK FC futbolchilari]] [[Turkum:Zagłębie Lubin futbolchilari]] [[Turkum:Bursaspor futbolchilari]] [[Turkum:Eredivisie futbolchilari]] fupxci6ui51gzlu3j4yelx99bleufkl 0 1235583 6274000 5375028 2026-09-20T14:11:15Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274000 wikitext text/x-wiki {{Mamlakatlar boʻyicha islom}} Sent Lyusiyada juda kichik musulmon jamoasi (150-200) mavjud. Jamiyat asosan afrikalik boʻlgan, lekin Yaqin Sharq, Janubiy Osiyo va boshqa Karib dengizi davlatlaridan kelgan muhojirlardan tarkib topgan. Jamoa asosan diniy qabul qilganlar yoki mahalliy aholidan iborat. [[Pyu tadqiqot markazi|Pyu tadqiqot markazining]] 2009-yilgi hisobotiga koʻra, musulmonlar [[Sent Lyusiya]] aholisining taxminan 0,1 foizini tashkil etadi. Odamlarning Islomni qabul qilish darajasi oyiga oʻrtacha 1-2 kishini tashki etadi va bu asosan erkaklar hissasiga toʻgʻri keladi. Hozirda ularda haqiqiy masjid mavjud emas. Buning oʻrniga kichik Musalladan foydalanishadi<ref>{{Veb manbasi |url=http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf |sarlavha=Archived copy |qaralgan sana=2010-11-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110810075151/http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf |arxivsana=2011-08-10}}</ref>. == Tarixi == 1990-yillar boshida Sent Lyusiyada islom rivojlana boshladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Ali |ism=Alim |sana=16 March 2017 |url=https://www.caribbeanmuslims.com/history-of-muslims-in-st-lucia |sarlavha=History of Muslims in St Lucia |ish=Caribbean Muslims |qaralgan sana=2 June 2021}}</ref>. == Demografiya == Mamlakatdagi musulmonlarning aksariyatini mahalliy afrikalik dinni qabul qilganlar, hamda Yaqin Sharq va Janubiy Osiyodan kelgan muhojirlar tashkil etadi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Ali |ism=Alim |sana=16 March 2017 |url=https://www.caribbeanmuslims.com/history-of-muslims-in-st-lucia |sarlavha=History of Muslims in St Lucia |ish=Caribbean Muslims |qaralgan sana=2 June 2021}}</ref>. == Tashkilot == 2020-yilda roʻyxatdan oʻtgan Sent Lyusiya islom uyushmasi mamlakatdagi musulmonlarga vakillik qiladigan tashkilotdir<ref>{{Veb manbasi |sana=2 June 2022 |url=https://www.state.gov/reports/2021-report-on-international-religious-freedom/saint-lucia/ |sarlavha=2021 Report on International Religious Freedom: Saint Lucia |ish=I.S. Department of State |qaralgan sana=7 August 2023}}</ref>. * ASLAM – Sent-Lyusiya musulmonlari uyushmasi. == Yana qarang == * [[Sent-Lyusiya demografiyasi]] == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Davlatlarga koʻra Islom]] 2rxrlhvvyr3wtj7m0ea6gqv5tqoqo0e 6274001 6274000 2026-09-20T14:11:34Z Sherzod11W 273619 6274001 wikitext text/x-wiki {{Mamlakatlar boʻyicha islom}} [[Sent Lyusiya]]<nowiki/>da juda kichik musulmon jamoasi (150-200) mavjud. Jamiyat asosan afrikalik boʻlgan, lekin Yaqin Sharq, Janubiy Osiyo va boshqa Karib dengizi davlatlaridan kelgan muhojirlardan tarkib topgan. Jamoa asosan diniy qabul qilganlar yoki mahalliy aholidan iborat. [[Pyu tadqiqot markazi|Pyu tadqiqot markazining]] 2009-yilgi hisobotiga koʻra, musulmonlar [[Sent Lyusiya]] aholisining taxminan 0,1 foizini tashkil etadi. Odamlarning Islomni qabul qilish darajasi oyiga oʻrtacha 1-2 kishini tashki etadi va bu asosan erkaklar hissasiga toʻgʻri keladi. Hozirda ularda haqiqiy masjid mavjud emas. Buning oʻrniga kichik Musalladan foydalanishadi<ref>{{Veb manbasi |url=http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf |sarlavha=Archived copy |qaralgan sana=2010-11-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110810075151/http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf |arxivsana=2011-08-10}}</ref>. == Tarixi == 1990-yillar boshida Sent Lyusiyada islom rivojlana boshladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Ali |ism=Alim |sana=16 March 2017 |url=https://www.caribbeanmuslims.com/history-of-muslims-in-st-lucia |sarlavha=History of Muslims in St Lucia |ish=Caribbean Muslims |qaralgan sana=2 June 2021}}</ref>. == Demografiya == Mamlakatdagi musulmonlarning aksariyatini mahalliy afrikalik dinni qabul qilganlar, hamda Yaqin Sharq va Janubiy Osiyodan kelgan muhojirlar tashkil etadi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Ali |ism=Alim |sana=16 March 2017 |url=https://www.caribbeanmuslims.com/history-of-muslims-in-st-lucia |sarlavha=History of Muslims in St Lucia |ish=Caribbean Muslims |qaralgan sana=2 June 2021}}</ref>. == Tashkilot == 2020-yilda roʻyxatdan oʻtgan Sent Lyusiya islom uyushmasi mamlakatdagi musulmonlarga vakillik qiladigan tashkilotdir<ref>{{Veb manbasi |sana=2 June 2022 |url=https://www.state.gov/reports/2021-report-on-international-religious-freedom/saint-lucia/ |sarlavha=2021 Report on International Religious Freedom: Saint Lucia |ish=I.S. Department of State |qaralgan sana=7 August 2023}}</ref>. * ASLAM – Sent-Lyusiya musulmonlari uyushmasi. == Yana qarang == * [[Sent-Lyusiya demografiyasi]] == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Davlatlarga koʻra Islom]] af8d95mudm2w2eofi3mybnos441mfrj 6274003 6274001 2026-09-20T14:11:44Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274003 wikitext text/x-wiki {{Mamlakatlar boʻyicha islom}} [[Sent Lyusiya]]da juda kichik musulmon jamoasi (150-200) mavjud. Jamiyat asosan afrikalik boʻlgan, lekin Yaqin Sharq, Janubiy Osiyo va boshqa Karib dengizi davlatlaridan kelgan muhojirlardan tarkib topgan. Jamoa asosan diniy qabul qilganlar yoki mahalliy aholidan iborat. [[Pyu tadqiqot markazi|Pyu tadqiqot markazining]] 2009-yilgi hisobotiga koʻra, musulmonlar [[Sent Lyusiya]] aholisining taxminan 0,1 foizini tashkil etadi. Odamlarning Islomni qabul qilish darajasi oyiga oʻrtacha 1-2 kishini tashki etadi va bu asosan erkaklar hissasiga toʻgʻri keladi. Hozirda ularda haqiqiy masjid mavjud emas. Buning oʻrniga kichik Musalladan foydalanishadi<ref>{{Veb manbasi |url=http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf |sarlavha=Archived copy |qaralgan sana=2010-11-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110810075151/http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf |arxivsana=2011-08-10}}</ref>. == Tarixi == 1990-yillar boshida Sent Lyusiyada islom rivojlana boshladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Ali |ism=Alim |sana=16 March 2017 |url=https://www.caribbeanmuslims.com/history-of-muslims-in-st-lucia |sarlavha=History of Muslims in St Lucia |ish=Caribbean Muslims |qaralgan sana=2 June 2021}}</ref>. == Demografiya == Mamlakatdagi musulmonlarning aksariyatini mahalliy afrikalik dinni qabul qilganlar, hamda Yaqin Sharq va Janubiy Osiyodan kelgan muhojirlar tashkil etadi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Ali |ism=Alim |sana=16 March 2017 |url=https://www.caribbeanmuslims.com/history-of-muslims-in-st-lucia |sarlavha=History of Muslims in St Lucia |ish=Caribbean Muslims |qaralgan sana=2 June 2021}}</ref>. == Tashkilot == 2020-yilda roʻyxatdan oʻtgan Sent Lyusiya islom uyushmasi mamlakatdagi musulmonlarga vakillik qiladigan tashkilotdir<ref>{{Veb manbasi |sana=2 June 2022 |url=https://www.state.gov/reports/2021-report-on-international-religious-freedom/saint-lucia/ |sarlavha=2021 Report on International Religious Freedom: Saint Lucia |ish=I.S. Department of State |qaralgan sana=7 August 2023}}</ref>. * ASLAM – Sent-Lyusiya musulmonlari uyushmasi. == Yana qarang == * [[Sent-Lyusiya demografiyasi]] == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Davlatlarga koʻra Islom]] oar3p0tap30a40bne7wnc8zqo6k7ew8 6274004 6274003 2026-09-20T14:12:09Z Sherzod11W 273619 6274004 wikitext text/x-wiki {{Mamlakatlar boʻyicha islom}} [[Sent Lyusiya]]da juda kichik musulmon jamoasi (150-200) mavjud. Jamiyat asosan afrikalik boʻlgan, lekin Yaqin Sharq, Janubiy Osiyo va boshqa Karib dengizi davlatlaridan kelgan muhojirlardan tarkib topgan. Jamoa asosan diniy qabul qilganlar yoki mahalliy aholidan iborat. [[Pyu tadqiqot markazi|Pyu tadqiqot markazining]] 2009-yilgi hisobotiga koʻra, musulmonlar [[Sent Lyusiya]] aholisining taxminan 0,1 foizini tashkil etadi. Odamlarning Islomni qabul qilish darajasi oyiga oʻrtacha 1-2 kishini tashki etadi va bu asosan erkaklar hissasiga toʻgʻri keladi. Hozirda ularda haqiqiy masjid mavjud emas. Buning oʻrniga kichik Musalladan foydalanishadi<ref>{{Veb manbasi |url=http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf |sarlavha=Archived copy |qaralgan sana=2010-11-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110810075151/http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf |arxivsana=2011-08-10}}</ref>. == Tarixi == 1990-yillar boshida Sent Lyusiyada islom rivojlana boshladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Ali |ism=Alim |sana=16 March 2017 |url=https://www.caribbeanmuslims.com/history-of-muslims-in-st-lucia |sarlavha=History of Muslims in St Lucia |ish=Caribbean Muslims |qaralgan sana=2 June 2021}}</ref>. == Demografiya == Mamlakatdagi musulmonlarning aksariyatini mahalliy afrikalik dinni qabul qilganlar, hamda Yaqin Sharq va Janubiy Osiyodan kelgan muhojirlar tashkil etadi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Ali |ism=Alim |sana=16 March 2017 |url=https://www.caribbeanmuslims.com/history-of-muslims-in-st-lucia |sarlavha=History of Muslims in St Lucia |ish=Caribbean Muslims |qaralgan sana=2 June 2021}}</ref>. == Tashkilot == 2020-yilda roʻyxatdan oʻtgan Sent Lyusiya islom uyushmasi mamlakatdagi musulmonlarga vakillik qiladigan tashkilotdir<ref>{{Veb manbasi |sana=2 June 2022 |url=https://www.state.gov/reports/2021-report-on-international-religious-freedom/saint-lucia/ |sarlavha=2021 Report on International Religious Freedom: Saint Lucia |ish=I.S. Department of State |qaralgan sana=7 August 2023}}</ref>. * ''ASLAM'' – Sent-Lyusiya musulmonlari uyushmasi. == Yana qarang == * [[Sent-Lyusiya demografiyasi]] == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Davlatlarga koʻra Islom]] 4evks3uwqrhez70mavxr55au06g1o3b 6274006 6274004 2026-09-20T14:12:21Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274006 wikitext text/x-wiki {{Mamlakatlar boʻyicha islom}} [[Sent Lyusiya]]da juda kichik musulmon jamoasi (150-200) mavjud. Jamiyat asosan, afrikalik boʻlgan, lekin Yaqin Sharq, Janubiy Osiyo va boshqa Karib dengizi davlatlaridan kelgan muhojirlardan tarkib topgan. Jamoa asosan diniy qabul qilganlar yoki mahalliy aholidan iborat. [[Pyu tadqiqot markazi|Pyu tadqiqot markazining]] 2009-yilgi hisobotiga koʻra, musulmonlar [[Sent Lyusiya]] aholisining taxminan 0,1 foizini tashkil etadi. Odamlarning Islomni qabul qilish darajasi oyiga oʻrtacha 1-2 kishini tashki etadi va bu asosan erkaklar hissasiga toʻgʻri keladi. Hozirda ularda haqiqiy masjid mavjud emas. Buning oʻrniga kichik Musalladan foydalanishadi<ref>{{Veb manbasi |url=http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf |sarlavha=Archived copy |qaralgan sana=2010-11-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110810075151/http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf |arxivsana=2011-08-10}}</ref>. == Tarixi == 1990-yillar boshida Sent Lyusiyada islom rivojlana boshladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Ali |ism=Alim |sana=16 March 2017 |url=https://www.caribbeanmuslims.com/history-of-muslims-in-st-lucia |sarlavha=History of Muslims in St Lucia |ish=Caribbean Muslims |qaralgan sana=2 June 2021}}</ref>. == Demografiya == Mamlakatdagi musulmonlarning aksariyatini mahalliy afrikalik dinni qabul qilganlar, hamda Yaqin Sharq va Janubiy Osiyodan kelgan muhojirlar tashkil etadi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Ali |ism=Alim |sana=16 March 2017 |url=https://www.caribbeanmuslims.com/history-of-muslims-in-st-lucia |sarlavha=History of Muslims in St Lucia |ish=Caribbean Muslims |qaralgan sana=2 June 2021}}</ref>. == Tashkilot == 2020-yilda roʻyxatdan oʻtgan Sent Lyusiya islom uyushmasi mamlakatdagi musulmonlarga vakillik qiladigan tashkilotdir<ref>{{Veb manbasi |sana=2 June 2022 |url=https://www.state.gov/reports/2021-report-on-international-religious-freedom/saint-lucia/ |sarlavha=2021 Report on International Religious Freedom: Saint Lucia |ish=I.S. Department of State |qaralgan sana=7 August 2023}}</ref>. * ''ASLAM'' – Sent-Lyusiya musulmonlari uyushmasi. == Yana qarang == * [[Sent-Lyusiya demografiyasi]] == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Davlatlarga koʻra Islom]] qt4isgekdlp3aijjaurevvpkhh0uv4u 6274008 6274006 2026-09-20T14:12:50Z Sherzod11W 273619 6274008 wikitext text/x-wiki {{Mamlakatlar boʻyicha islom}} [[Sent Lyusiya]]da juda kichik musulmon jamoasi (150-200) mavjud. Jamiyat asosan, afrikalik boʻlgan, lekin [[Yaqin Sharq]], [[Janubiy Osiyo]] va boshqa [[Karib dengizi]] davlatlaridan kelgan muhojirlardan tarkib topgan. Jamoa asosan diniy qabul qilganlar yoki mahalliy aholidan iborat. [[Pyu tadqiqot markazi|Pyu tadqiqot markazining]] 2009-yilgi hisobotiga koʻra, musulmonlar [[Sent Lyusiya]] aholisining taxminan 0,1 foizini tashkil etadi. Odamlarning Islomni qabul qilish darajasi oyiga oʻrtacha 1-2 kishini tashki etadi va bu asosan erkaklar hissasiga toʻgʻri keladi. Hozirda ularda haqiqiy masjid mavjud emas. Buning oʻrniga kichik Musalladan foydalanishadi<ref>{{Veb manbasi |url=http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf |sarlavha=Archived copy |qaralgan sana=2010-11-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110810075151/http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf |arxivsana=2011-08-10}}</ref>. == Tarixi == 1990-yillar boshida Sent Lyusiyada islom rivojlana boshladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Ali |ism=Alim |sana=16 March 2017 |url=https://www.caribbeanmuslims.com/history-of-muslims-in-st-lucia |sarlavha=History of Muslims in St Lucia |ish=Caribbean Muslims |qaralgan sana=2 June 2021}}</ref>. == Demografiya == Mamlakatdagi musulmonlarning aksariyatini mahalliy afrikalik dinni qabul qilganlar, hamda Yaqin Sharq va Janubiy Osiyodan kelgan muhojirlar tashkil etadi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Ali |ism=Alim |sana=16 March 2017 |url=https://www.caribbeanmuslims.com/history-of-muslims-in-st-lucia |sarlavha=History of Muslims in St Lucia |ish=Caribbean Muslims |qaralgan sana=2 June 2021}}</ref>. == Tashkilot == 2020-yilda roʻyxatdan oʻtgan Sent Lyusiya islom uyushmasi mamlakatdagi musulmonlarga vakillik qiladigan tashkilotdir<ref>{{Veb manbasi |sana=2 June 2022 |url=https://www.state.gov/reports/2021-report-on-international-religious-freedom/saint-lucia/ |sarlavha=2021 Report on International Religious Freedom: Saint Lucia |ish=I.S. Department of State |qaralgan sana=7 August 2023}}</ref>. * ''ASLAM'' – Sent-Lyusiya musulmonlari uyushmasi. == Yana qarang == * [[Sent-Lyusiya demografiyasi]] == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Davlatlarga koʻra Islom]] ov8svx6qhe4fvxcivlplm4f8wj1qi7b 0 1236437 6274067 5833380 2026-09-20T18:45:53Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274067 wikitext text/x-wiki '''Muhammad Zohid Vaxshiy''' ({{lang-fa|{{nq|وخشی}}}}; 852 – 936) – [[Naqshbandiya|Naqshbandiya]] tasavvuf tariqatiga mansub boʻlgan soʻfiy. Vahshiy Hozirgi [[Tojikiston|Tojikistondagi]] [[Vaxsh (qishloq)|Vaxsh]] (yoki Vakash) shahrida, poytaxt [[Dushanbe|Dushanbedan]] 100 km janubda yashagan<ref>{{Veb manbasi |url=http://maktabah.org/blog/?p=1748 |sarlavha=Khwaja Muhammad Zahid Wakhshi (852-936 AH) |ish=Ghaffari |sana=6 June 2014 |qaralgan sana=2025-02-04 |arxivsana=2025-12-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20251208214204/http://maktabah.org/blog/?p=1748 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.academia.edu/35867960 |sarlavha=The Contribution of Turkistan to the Development of Naqshbandi Sufi Silsila: A Study of Bahaud-din Naqshband and His Disciples' Writings on Sufi Doctrine |ish=Academia |muallif=Ahmad |ism=Naseem}}</ref>. [[Naqshbandiya|Naqshbandiy]] [[Xoja Ahror|Xoja Ahrordan]] soʻfiylik tariqati unga meros qolagan, Vahshiy oʻz navbatida [[Darvesh Muhammadga]] taʼlimotini meros qoldirgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.naqshbandi.uk/naqshbandi-mujadidi/muhammed-zahid-wali-ra |sarlavha=20. Hazrat Muhammed Zahid Wali |ish=Naqshbandi}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=http://sufispirit.com.au/feature/21-khwaja-muhammad-az-zahid/ |sarlavha=The Golden Chain: Khwaja Muahammad az-Zahid |ish=SufiSpirit}}</ref>. Vahshiy [[Yoqub al-Charxiy|Yoqub al-Charxiyning]] yaqin qarindoshi boʻlib, baʼzi manbalarga koʻra, ona tomonidan nabirasi deb aytilgan{{manba kerak}}. Qabri [[Vaxsh (qishloq)|Vaxshda]]. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Hoshimiy qavmi]] [[Turkum:Moturidiylar]] [[Turkum:Hanafiylar]] [[Turkum:Hanafiy fiqh ulamolari]] [[Turkum:Sunniy soʻfiylar]] [[Turkum:Naqshbandiya tariqati]] o068eotbhjk4f3psqdmnhnmcv04xwxc 0 1237721 6273981 5403906 2026-09-20T14:06:11Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273981 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = | tasvir = | tasvir_eni = | izoh = | asl_ismi = <!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --> | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = <!-- {{tugʻilgan sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS}}-->1980-yil 26-avgust | tavallud_joyi = Shimoliy Karolina | vafot_sanasi = <!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}-->2021-yil 16-aprel | vafot_joyi = | fuqaroligi = | taʼlimi = | kasbi =Musulmon ruhoniysi | dini = | faoliyat_yillari = | asarlari ="Soxtalar uchun Qur'on"(2004) „Qur’on va Muhammad paygʻambarning soʻzlari: tanlov qayd etilgan va tushuntirilgan“(2007) „Amerikalik musulmonlar uchun islomiy vaʼz sanʼati boʻyicha qoʻllanma“ | boʻyi = | unvoni = | turmush_oʻrtogʻi = | bolalari = | otasi = | onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = | veb-sayt = <!-- {{URL|sayt havolasi}}--> | imzosi = }} '''Suhayb Nazir Sulton''' (1980-yil 26-avgustda tugʻilgan- 2021-yil 16-aprelda vafot etgan) – Amerikalik ruhoniy shuningdek, [[Prinston universiteti]]<nowiki/>ning musulmon ruhoniysidir. U mamlakatdagi birinchi universitet musulmon ruhoniylaridan biri edi. Suhayb [[Shimoliy Karolina|Shimoliy Karolina shtatida]] tugʻilgan va [[Indiana]] shtatida katta boʻlgan. == Taʼlim == Sulton Hartford Din va Tinchlik Xalqaro Universitetida Islom ruhoniyligi, Islom fanlari va Xristian-musulmon munosabatlarini oʻrgangan va 2002-yilda Hartford Ilohiyot seminarini bitirgan. == Ish-faoliyati == 2005-yilda Sulton [[Yale universiteti|Yael universiteti]]<nowiki/>ning Ruhoniylar idorasining birinchi [[Musulmon]] aʼzosi boʻldi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=2000's {{!}} Chaplainʼs Office |url=https://chaplain.yale.edu/2000s |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=chaplain.yale.edu}}</ref> va Triniti kollejida<ref>{{Cite web |last=By |date=2005-01-23 |title=MUSLIM CHAPLAIN BUILDING BRIDGES AT TRINITY |url=https://www.courant.com/2005/01/23/muslim-chaplain-building-bridges-at-trinity/ |access-date=2024-02-19 |website=Hartford Courant |language=en-US}}</ref> hamda [[Wesleyan universiteti]]<nowiki/>da musulmon ruhoniy sifatida xizmat qildi<ref>{{Veb manbasi |muallif=By |sana=2005-01-23 |sarlavha=MUSLIM CHAPLAIN BUILDING BRIDGES AT TRINITY |url=https://www.courant.com/2005/01/23/muslim-chaplain-building-bridges-at-trinity/ |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=Hartford Courant |til=en-US}}</ref>. 2008-yilda Suhayb [[Prinston universiteti|Prinston Universitetida]] toʻliq vaqt musulmon ruhoniysi boʻlib ishlashni boshladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Aronson |ism=Emily |sana=2021-04-23 |sarlavha=Princeton’s First Muslim Chaplain Imam Sohaib Sultan Dies |url=https://www.princeton.edu/news/2021/04/23/princetons-first-muslim-chaplain-imam-sohaib-sultan-dies |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=Princeton University |til=en}}</ref>. U jamoat maʼruzachisi va [[Islom]], Musulmon madaniyati va Musulmon-gʻarb munosabatlar boʻyicha yozuvchi boʻlib, vaqti-vaqti bilan [[The Huffington Post|Huffington post]]<nowiki/>ining Din boʻlimida blog yuritgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Imam Sohaib Sultan Blog Entries |url=http://www.huffingtonpost.com/imam-sohaib-sultan/ |qaralgan sana=17 February 2013 |ish=Huffington Post}}</ref>. Yozuvchi „Soxtalar uchun Qur’on“(2004)<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=The Koran for Dummies |url=https://archive.org/details/koranfordummies0000sult |date=4 June 2004 |publisher=For Dummies (2004) |isbn=0764555812}}</ref> va „Qur’on va Muhammad paygʻambarning soʻzlari: tanlov qayd etilgan va tushuntirilgan“(2007) kabi asarlarning muallifidir<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=The Qur'an and Sayings of Prophet Muhammad: Selections Annotated & Explained |url=https://archive.org/details/quransayingsofpr00sult |publisher=Skylight Paths (2007) |year=2007 |isbn=978-1594732225}}</ref>. Bundan tashqari, Suhayb Sulton tez-tez islom dinidagi juma xutbalarini oʻqib turgan, oxirgisi 2021-yil mart oyida boʻlgan. == Vafoti == Sultonga 4-bosqichli bil kanallari saratoni bilan tashxis qoʻyilgan va 2021-yil 16-aprel kuni olamdan oʻtgan. Uning dafn marosimi esa ertasi kuni oʻtkazilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://planetprinceton.com/2021/04/17/sohaib-nazeer-sultan-muslim-life-coordinator-and-chaplain-at-princeton-university-dies-at-40/ |sarlavha=Sohaib Nazeer Sultan, Muslim life coordinator and chaplain at Princeton University, dies at 40 ⋆ Princeton, NJ local news % |sana=17 April 2021}}</ref>. Uning „Amerikalik musulmonlar uchun islomiy vaʼz sanʼati boʻyicha qoʻllanma“<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=An American Muslim Guide To The Art Of Islamic Preaching |date=7 March 2023 |publisher=Fortress Press (2023) |isbn=978-1506483337}}</ref> kitobi 2023-yilda Martin Nguyen tomonidan taqdimot va tahrirlar bilan oʻlimidan keyin nashr etilgan. Kitob aslida Sultonning magistrlik dissertatsiyasi boʻlan edi. == Manbalar == d7ah3dkmg29zocjo5dx93z8fl78yqxl 6273982 6273981 2026-09-20T14:06:34Z Sherzod11W 273619 6273982 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = | tasvir = | tasvir_eni = | izoh = | asl_ismi = <!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --> | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = <!-- {{tugʻilgan sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS}}-->1980-yil 26-avgust | tavallud_joyi = Shimoliy Karolina | vafot_sanasi = <!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}-->2021-yil 16-aprel | vafot_joyi = | fuqaroligi = | taʼlimi = | kasbi =Musulmon ruhoniysi | dini = | faoliyat_yillari = | asarlari ="Soxtalar uchun Qur'on"(2004) „Qur’on va Muhammad paygʻambarning soʻzlari: tanlov qayd etilgan va tushuntirilgan“(2007) „Amerikalik musulmonlar uchun islomiy vaʼz sanʼati boʻyicha qoʻllanma“ | boʻyi = | unvoni = | turmush_oʻrtogʻi = | bolalari = | otasi = | onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = | veb-sayt = <!-- {{URL|sayt havolasi}}--> | imzosi = }} '''Suhayb Nazir Sulton''' (1980-yil 26-avgustda tugʻilgan- 2021-yil 16-aprelda vafot etgan) – [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Amerika]]<nowiki/>lik ruhoniy shuningdek, [[Prinston universiteti]]<nowiki/>ning musulmon ruhoniysidir. U mamlakatdagi birinchi universitet musulmon ruhoniylaridan biri edi. Suhayb [[Shimoliy Karolina|Shimoliy Karolina shtatida]] tugʻilgan va [[Indiana]] shtatida katta boʻlgan. == Taʼlim == Sulton Hartford Din va Tinchlik Xalqaro Universitetida Islom ruhoniyligi, Islom fanlari va Xristian-musulmon munosabatlarini oʻrgangan va 2002-yilda Hartford Ilohiyot seminarini bitirgan. == Ish-faoliyati == 2005-yilda Sulton [[Yale universiteti|Yael universiteti]]<nowiki/>ning Ruhoniylar idorasining birinchi [[Musulmon]] aʼzosi boʻldi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=2000's {{!}} Chaplainʼs Office |url=https://chaplain.yale.edu/2000s |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=chaplain.yale.edu}}</ref> va Triniti kollejida<ref>{{Cite web |last=By |date=2005-01-23 |title=MUSLIM CHAPLAIN BUILDING BRIDGES AT TRINITY |url=https://www.courant.com/2005/01/23/muslim-chaplain-building-bridges-at-trinity/ |access-date=2024-02-19 |website=Hartford Courant |language=en-US}}</ref> hamda [[Wesleyan universiteti]]<nowiki/>da musulmon ruhoniy sifatida xizmat qildi<ref>{{Veb manbasi |muallif=By |sana=2005-01-23 |sarlavha=MUSLIM CHAPLAIN BUILDING BRIDGES AT TRINITY |url=https://www.courant.com/2005/01/23/muslim-chaplain-building-bridges-at-trinity/ |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=Hartford Courant |til=en-US}}</ref>. 2008-yilda Suhayb [[Prinston universiteti|Prinston Universitetida]] toʻliq vaqt musulmon ruhoniysi boʻlib ishlashni boshladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Aronson |ism=Emily |sana=2021-04-23 |sarlavha=Princeton’s First Muslim Chaplain Imam Sohaib Sultan Dies |url=https://www.princeton.edu/news/2021/04/23/princetons-first-muslim-chaplain-imam-sohaib-sultan-dies |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=Princeton University |til=en}}</ref>. U jamoat maʼruzachisi va [[Islom]], Musulmon madaniyati va Musulmon-gʻarb munosabatlar boʻyicha yozuvchi boʻlib, vaqti-vaqti bilan [[The Huffington Post|Huffington post]]<nowiki/>ining Din boʻlimida blog yuritgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Imam Sohaib Sultan Blog Entries |url=http://www.huffingtonpost.com/imam-sohaib-sultan/ |qaralgan sana=17 February 2013 |ish=Huffington Post}}</ref>. Yozuvchi „Soxtalar uchun Qur’on“(2004)<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=The Koran for Dummies |url=https://archive.org/details/koranfordummies0000sult |date=4 June 2004 |publisher=For Dummies (2004) |isbn=0764555812}}</ref> va „Qur’on va Muhammad paygʻambarning soʻzlari: tanlov qayd etilgan va tushuntirilgan“(2007) kabi asarlarning muallifidir<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=The Qur'an and Sayings of Prophet Muhammad: Selections Annotated & Explained |url=https://archive.org/details/quransayingsofpr00sult |publisher=Skylight Paths (2007) |year=2007 |isbn=978-1594732225}}</ref>. Bundan tashqari, Suhayb Sulton tez-tez islom dinidagi juma xutbalarini oʻqib turgan, oxirgisi 2021-yil mart oyida boʻlgan. == Vafoti == Sultonga 4-bosqichli bil kanallari saratoni bilan tashxis qoʻyilgan va 2021-yil 16-aprel kuni olamdan oʻtgan. Uning dafn marosimi esa ertasi kuni oʻtkazilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://planetprinceton.com/2021/04/17/sohaib-nazeer-sultan-muslim-life-coordinator-and-chaplain-at-princeton-university-dies-at-40/ |sarlavha=Sohaib Nazeer Sultan, Muslim life coordinator and chaplain at Princeton University, dies at 40 ⋆ Princeton, NJ local news % |sana=17 April 2021}}</ref>. Uning „Amerikalik musulmonlar uchun islomiy vaʼz sanʼati boʻyicha qoʻllanma“<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=An American Muslim Guide To The Art Of Islamic Preaching |date=7 March 2023 |publisher=Fortress Press (2023) |isbn=978-1506483337}}</ref> kitobi 2023-yilda Martin Nguyen tomonidan taqdimot va tahrirlar bilan oʻlimidan keyin nashr etilgan. Kitob aslida Sultonning magistrlik dissertatsiyasi boʻlan edi. == Manbalar == ogwgttw72vhfwfjcr00fu8h6u13tzi4 6273983 6273982 2026-09-20T14:06:43Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273983 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = | tasvir = | tasvir_eni = | izoh = | asl_ismi = <!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --> | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = <!-- {{tugʻilgan sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS}}-->1980-yil 26-avgust | tavallud_joyi = Shimoliy Karolina | vafot_sanasi = <!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}-->2021-yil 16-aprel | vafot_joyi = | fuqaroligi = | taʼlimi = | kasbi =Musulmon ruhoniysi | dini = | faoliyat_yillari = | asarlari ="Soxtalar uchun Qur'on"(2004) „Qur’on va Muhammad paygʻambarning soʻzlari: tanlov qayd etilgan va tushuntirilgan“(2007) „Amerikalik musulmonlar uchun islomiy vaʼz sanʼati boʻyicha qoʻllanma“ | boʻyi = | unvoni = | turmush_oʻrtogʻi = | bolalari = | otasi = | onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = | veb-sayt = <!-- {{URL|sayt havolasi}}--> | imzosi = }} '''Suhayb Nazir Sulton''' (1980-yil 26-avgustda tugʻilgan- 2021-yil 16-aprelda vafot etgan) – [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Amerika]]lik ruhoniy shuningdek, [[Prinston universiteti]]<nowiki/>ning musulmon ruhoniysidir. U mamlakatdagi birinchi universitet musulmon ruhoniylaridan biri edi. Suhayb [[Shimoliy Karolina|Shimoliy Karolina shtatida]] tugʻilgan va [[Indiana]] shtatida katta boʻlgan. == Taʼlim == Sulton Hartford Din va Tinchlik Xalqaro Universitetida Islom ruhoniyligi, Islom fanlari va Xristian-musulmon munosabatlarini oʻrgangan va 2002-yilda Hartford Ilohiyot seminarini bitirgan. == Ish-faoliyati == 2005-yilda Sulton [[Yale universiteti|Yael universiteti]]<nowiki/>ning Ruhoniylar idorasining birinchi [[Musulmon]] aʼzosi boʻldi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=2000's {{!}} Chaplainʼs Office |url=https://chaplain.yale.edu/2000s |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=chaplain.yale.edu}}</ref> va Triniti kollejida<ref>{{Cite web |last=By |date=2005-01-23 |title=MUSLIM CHAPLAIN BUILDING BRIDGES AT TRINITY |url=https://www.courant.com/2005/01/23/muslim-chaplain-building-bridges-at-trinity/ |access-date=2024-02-19 |website=Hartford Courant |language=en-US}}</ref> hamda [[Wesleyan universiteti]]<nowiki/>da musulmon ruhoniy sifatida xizmat qildi<ref>{{Veb manbasi |muallif=By |sana=2005-01-23 |sarlavha=MUSLIM CHAPLAIN BUILDING BRIDGES AT TRINITY |url=https://www.courant.com/2005/01/23/muslim-chaplain-building-bridges-at-trinity/ |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=Hartford Courant |til=en-US}}</ref>. 2008-yilda Suhayb [[Prinston universiteti|Prinston Universitetida]] toʻliq vaqt musulmon ruhoniysi boʻlib ishlashni boshladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Aronson |ism=Emily |sana=2021-04-23 |sarlavha=Princeton’s First Muslim Chaplain Imam Sohaib Sultan Dies |url=https://www.princeton.edu/news/2021/04/23/princetons-first-muslim-chaplain-imam-sohaib-sultan-dies |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=Princeton University |til=en}}</ref>. U jamoat maʼruzachisi va [[Islom]], Musulmon madaniyati va Musulmon-gʻarb munosabatlar boʻyicha yozuvchi boʻlib, vaqti-vaqti bilan [[The Huffington Post|Huffington post]]<nowiki/>ining Din boʻlimida blog yuritgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Imam Sohaib Sultan Blog Entries |url=http://www.huffingtonpost.com/imam-sohaib-sultan/ |qaralgan sana=17 February 2013 |ish=Huffington Post}}</ref>. Yozuvchi „Soxtalar uchun Qur’on“(2004)<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=The Koran for Dummies |url=https://archive.org/details/koranfordummies0000sult |date=4 June 2004 |publisher=For Dummies (2004) |isbn=0764555812}}</ref> va „Qur’on va Muhammad paygʻambarning soʻzlari: tanlov qayd etilgan va tushuntirilgan“(2007) kabi asarlarning muallifidir<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=The Qur'an and Sayings of Prophet Muhammad: Selections Annotated & Explained |url=https://archive.org/details/quransayingsofpr00sult |publisher=Skylight Paths (2007) |year=2007 |isbn=978-1594732225}}</ref>. Bundan tashqari, Suhayb Sulton tez-tez islom dinidagi juma xutbalarini oʻqib turgan, oxirgisi 2021-yil mart oyida boʻlgan. == Vafoti == Sultonga 4-bosqichli bil kanallari saratoni bilan tashxis qoʻyilgan va 2021-yil 16-aprel kuni olamdan oʻtgan. Uning dafn marosimi esa ertasi kuni oʻtkazilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://planetprinceton.com/2021/04/17/sohaib-nazeer-sultan-muslim-life-coordinator-and-chaplain-at-princeton-university-dies-at-40/ |sarlavha=Sohaib Nazeer Sultan, Muslim life coordinator and chaplain at Princeton University, dies at 40 ⋆ Princeton, NJ local news % |sana=17 April 2021}}</ref>. Uning „Amerikalik musulmonlar uchun islomiy vaʼz sanʼati boʻyicha qoʻllanma“<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=An American Muslim Guide To The Art Of Islamic Preaching |date=7 March 2023 |publisher=Fortress Press (2023) |isbn=978-1506483337}}</ref> kitobi 2023-yilda Martin Nguyen tomonidan taqdimot va tahrirlar bilan oʻlimidan keyin nashr etilgan. Kitob aslida Sultonning magistrlik dissertatsiyasi boʻlan edi. == Manbalar == 62osc5o3bdlwnef4vnc58khzzqdayoy 6273984 6273983 2026-09-20T14:06:52Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273984 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = | tasvir = | tasvir_eni = | izoh = | asl_ismi = <!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --> | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = <!-- {{tugʻilgan sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS}}-->1980-yil 26-avgust | tavallud_joyi = Shimoliy Karolina | vafot_sanasi = <!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}-->2021-yil 16-aprel | vafot_joyi = | fuqaroligi = | taʼlimi = | kasbi =Musulmon ruhoniysi | dini = | faoliyat_yillari = | asarlari ="Soxtalar uchun Qur'on"(2004) „Qur’on va Muhammad paygʻambarning soʻzlari: tanlov qayd etilgan va tushuntirilgan“(2007) „Amerikalik musulmonlar uchun islomiy vaʼz sanʼati boʻyicha qoʻllanma“ | boʻyi = | unvoni = | turmush_oʻrtogʻi = | bolalari = | otasi = | onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = | veb-sayt = <!-- {{URL|sayt havolasi}}--> | imzosi = }} '''Suhayb Nazir Sulton''' (1980-yil 26-avgustda tugʻilgan- 2021-yil 16-aprelda vafot etgan) – [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Amerika]]lik ruhoniy shuningdek, [[Prinston universiteti]]ning musulmon ruhoniysidir. U mamlakatdagi birinchi universitet musulmon ruhoniylaridan biri edi. Suhayb [[Shimoliy Karolina|Shimoliy Karolina shtatida]] tugʻilgan va [[Indiana]] shtatida katta boʻlgan. == Taʼlim == Sulton Hartford Din va Tinchlik Xalqaro Universitetida Islom ruhoniyligi, Islom fanlari va Xristian-musulmon munosabatlarini oʻrgangan va 2002-yilda Hartford Ilohiyot seminarini bitirgan. == Ish-faoliyati == 2005-yilda Sulton [[Yale universiteti|Yael universiteti]]<nowiki/>ning Ruhoniylar idorasining birinchi [[Musulmon]] aʼzosi boʻldi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=2000's {{!}} Chaplainʼs Office |url=https://chaplain.yale.edu/2000s |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=chaplain.yale.edu}}</ref> va Triniti kollejida<ref>{{Cite web |last=By |date=2005-01-23 |title=MUSLIM CHAPLAIN BUILDING BRIDGES AT TRINITY |url=https://www.courant.com/2005/01/23/muslim-chaplain-building-bridges-at-trinity/ |access-date=2024-02-19 |website=Hartford Courant |language=en-US}}</ref> hamda [[Wesleyan universiteti]]<nowiki/>da musulmon ruhoniy sifatida xizmat qildi<ref>{{Veb manbasi |muallif=By |sana=2005-01-23 |sarlavha=MUSLIM CHAPLAIN BUILDING BRIDGES AT TRINITY |url=https://www.courant.com/2005/01/23/muslim-chaplain-building-bridges-at-trinity/ |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=Hartford Courant |til=en-US}}</ref>. 2008-yilda Suhayb [[Prinston universiteti|Prinston Universitetida]] toʻliq vaqt musulmon ruhoniysi boʻlib ishlashni boshladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Aronson |ism=Emily |sana=2021-04-23 |sarlavha=Princeton’s First Muslim Chaplain Imam Sohaib Sultan Dies |url=https://www.princeton.edu/news/2021/04/23/princetons-first-muslim-chaplain-imam-sohaib-sultan-dies |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=Princeton University |til=en}}</ref>. U jamoat maʼruzachisi va [[Islom]], Musulmon madaniyati va Musulmon-gʻarb munosabatlar boʻyicha yozuvchi boʻlib, vaqti-vaqti bilan [[The Huffington Post|Huffington post]]<nowiki/>ining Din boʻlimida blog yuritgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Imam Sohaib Sultan Blog Entries |url=http://www.huffingtonpost.com/imam-sohaib-sultan/ |qaralgan sana=17 February 2013 |ish=Huffington Post}}</ref>. Yozuvchi „Soxtalar uchun Qur’on“(2004)<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=The Koran for Dummies |url=https://archive.org/details/koranfordummies0000sult |date=4 June 2004 |publisher=For Dummies (2004) |isbn=0764555812}}</ref> va „Qur’on va Muhammad paygʻambarning soʻzlari: tanlov qayd etilgan va tushuntirilgan“(2007) kabi asarlarning muallifidir<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=The Qur'an and Sayings of Prophet Muhammad: Selections Annotated & Explained |url=https://archive.org/details/quransayingsofpr00sult |publisher=Skylight Paths (2007) |year=2007 |isbn=978-1594732225}}</ref>. Bundan tashqari, Suhayb Sulton tez-tez islom dinidagi juma xutbalarini oʻqib turgan, oxirgisi 2021-yil mart oyida boʻlgan. == Vafoti == Sultonga 4-bosqichli bil kanallari saratoni bilan tashxis qoʻyilgan va 2021-yil 16-aprel kuni olamdan oʻtgan. Uning dafn marosimi esa ertasi kuni oʻtkazilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://planetprinceton.com/2021/04/17/sohaib-nazeer-sultan-muslim-life-coordinator-and-chaplain-at-princeton-university-dies-at-40/ |sarlavha=Sohaib Nazeer Sultan, Muslim life coordinator and chaplain at Princeton University, dies at 40 ⋆ Princeton, NJ local news % |sana=17 April 2021}}</ref>. Uning „Amerikalik musulmonlar uchun islomiy vaʼz sanʼati boʻyicha qoʻllanma“<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=An American Muslim Guide To The Art Of Islamic Preaching |date=7 March 2023 |publisher=Fortress Press (2023) |isbn=978-1506483337}}</ref> kitobi 2023-yilda Martin Nguyen tomonidan taqdimot va tahrirlar bilan oʻlimidan keyin nashr etilgan. Kitob aslida Sultonning magistrlik dissertatsiyasi boʻlan edi. == Manbalar == mknos5e7j9q9moz8rltl2gqopwtti76 6273985 6273984 2026-09-20T14:07:13Z Sherzod11W 273619 6273985 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = | tasvir = | tasvir_eni = | izoh = | asl_ismi = <!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --> | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = <!-- {{tugʻilgan sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS}}-->1980-yil 26-avgust | tavallud_joyi = Shimoliy Karolina | vafot_sanasi = <!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}-->2021-yil 16-aprel | vafot_joyi = | fuqaroligi = | taʼlimi = | kasbi =Musulmon ruhoniysi | dini = | faoliyat_yillari = | asarlari ="Soxtalar uchun Qur'on"(2004) „Qur’on va Muhammad paygʻambarning soʻzlari: tanlov qayd etilgan va tushuntirilgan“(2007) „Amerikalik musulmonlar uchun islomiy vaʼz sanʼati boʻyicha qoʻllanma“ | boʻyi = | unvoni = | turmush_oʻrtogʻi = | bolalari = | otasi = | onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = | veb-sayt = <!-- {{URL|sayt havolasi}}--> | imzosi = }} '''Suhayb Nazir Sulton''' (1980-yil 26-avgustda tugʻilgan- 2021-yil 16-aprelda vafot etgan) – [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Amerika]]lik ruhoniy shuningdek, [[Prinston universiteti]]ning musulmon ruhoniysidir. U mamlakatdagi birinchi universitet musulmon ruhoniylaridan biri edi. Suhayb [[Shimoliy Karolina|Shimoliy Karolina shtatida]] tugʻilgan va [[Indiana]] shtatida katta boʻlgan. == Taʼlim == Sulton Hartford Din va Tinchlik Xalqaro Universitetida Islom ruhoniyligi, Islom fanlari va Xristian-musulmon munosabatlarini oʻrgangan va 2002-yilda Hartford Ilohiyot seminarini bitirgan. == Ish-faoliyati == 2005-yilda Sulton [[Yale universiteti|Yael universiteti]]<nowiki/>ning Ruhoniylar idorasining birinchi [[Musulmon]] aʼzosi boʻldi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=2000's {{!}} Chaplainʼs Office |url=https://chaplain.yale.edu/2000s |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=chaplain.yale.edu}}</ref> va Triniti kollejida<ref>{{Cite web |last=By |date=2005-01-23 |title=MUSLIM CHAPLAIN BUILDING BRIDGES AT TRINITY |url=https://www.courant.com/2005/01/23/muslim-chaplain-building-bridges-at-trinity/ |access-date=2024-02-19 |website=Hartford Courant |language=en-US}}</ref> hamda [[Wesleyan universiteti]]<nowiki/>da musulmon ruhoniy sifatida xizmat qildi<ref>{{Veb manbasi |muallif=By |sana=2005-01-23 |sarlavha=MUSLIM CHAPLAIN BUILDING BRIDGES AT TRINITY |url=https://www.courant.com/2005/01/23/muslim-chaplain-building-bridges-at-trinity/ |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=Hartford Courant |til=en-US}}</ref>. 2008-yilda Suhayb [[Prinston universiteti|Prinston Universitetida]] toʻliq vaqt musulmon ruhoniysi boʻlib ishlashni boshladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Aronson |ism=Emily |sana=2021-04-23 |sarlavha=Princeton’s First Muslim Chaplain Imam Sohaib Sultan Dies |url=https://www.princeton.edu/news/2021/04/23/princetons-first-muslim-chaplain-imam-sohaib-sultan-dies |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=Princeton University |til=en}}</ref>. U jamoat maʼruzachisi va [[Islom]], Musulmon madaniyati va Musulmon-gʻarb munosabatlar boʻyicha yozuvchi boʻlib, vaqti-vaqti bilan [[The Huffington Post|Huffington post]]<nowiki/>ining Din boʻlimida blog yuritgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Imam Sohaib Sultan Blog Entries |url=http://www.huffingtonpost.com/imam-sohaib-sultan/ |qaralgan sana=17 February 2013 |ish=Huffington Post}}</ref>. Yozuvchi „Soxtalar uchun Qur’on“(2004)<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=The Koran for Dummies |url=https://archive.org/details/koranfordummies0000sult |date=4 June 2004 |publisher=For Dummies (2004) |isbn=0764555812}}</ref> va „Qur’on va Muhammad paygʻambarning soʻzlari: tanlov qayd etilgan va tushuntirilgan“(2007) kabi asarlarning muallifidir<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=The Qur'an and Sayings of Prophet Muhammad: Selections Annotated & Explained |url=https://archive.org/details/quransayingsofpr00sult |publisher=Skylight Paths (2007) |year=2007 |isbn=978-1594732225}}</ref>. Bundan tashqari, Suhayb Sulton tez-tez islom dinidagi juma xutbalarini oʻqib turgan, oxirgisi 2021-yil mart oyida boʻlgan. == Vafoti == Sultonga 4-bosqichli bil kanallari saratoni bilan tashxis qoʻyilgan va 2021-yil 16-aprel kuni olamdan oʻtgan. Uning dafn marosimi esa ertasi kuni oʻtkazilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://planetprinceton.com/2021/04/17/sohaib-nazeer-sultan-muslim-life-coordinator-and-chaplain-at-princeton-university-dies-at-40/ |sarlavha=Sohaib Nazeer Sultan, Muslim life coordinator and chaplain at Princeton University, dies at 40 ⋆ Princeton, NJ local news % |sana=17 April 2021}}</ref>. Uning „Amerikalik musulmonlar uchun islomiy vaʼz sanʼati boʻyicha qoʻllanma“<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=An American Muslim Guide To The Art Of Islamic Preaching |date=7 March 2023 |publisher=Fortress Press (2023) |isbn=978-1506483337}}</ref> kitobi 2023-yilda Martin Nguyen tomonidan taqdimot va tahrirlar bilan oʻlimidan keyin nashr etilgan. Kitob aslida Sultonning magistrlik dissertatsiyasi boʻlan edi. == Manbalar == {{manbalar}} q366tu9wr77erlvdlqqok9q7to82b2m 6273986 6273985 2026-09-20T14:07:26Z Sherzod11W 273619 6273986 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = | tasvir = | tasvir_eni = | izoh = | asl_ismi = <!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --> | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = <!-- {{tugʻilgan sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS}}-->1980-yil 26-avgust | tavallud_joyi = Shimoliy Karolina | vafot_sanasi = <!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}-->2021-yil 16-aprel | vafot_joyi = | fuqaroligi = | taʼlimi = | kasbi =Musulmon ruhoniysi | dini = | faoliyat_yillari = | asarlari ="Soxtalar uchun Qur'on"(2004) „Qur’on va Muhammad paygʻambarning soʻzlari: tanlov qayd etilgan va tushuntirilgan“(2007) „Amerikalik musulmonlar uchun islomiy vaʼz sanʼati boʻyicha qoʻllanma“ | boʻyi = | unvoni = | turmush_oʻrtogʻi = | bolalari = | otasi = | onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = | veb-sayt = <!-- {{URL|sayt havolasi}}--> | imzosi = }} '''Suhayb Nazir Sulton''' (1980-yil 26-avgustda tugʻilgan- 2021-yil 16-aprelda vafot etgan) – [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Amerika]]lik ruhoniy shuningdek, [[Prinston universiteti]]ning musulmon ruhoniysidir. U mamlakatdagi birinchi universitet musulmon ruhoniylaridan biri edi. Suhayb [[Shimoliy Karolina|Shimoliy Karolina shtatida]] tugʻilgan va [[Indiana]] shtatida katta boʻlgan. == Taʼlim == Sulton Hartford Din va Tinchlik Xalqaro Universitetida Islom ruhoniyligi, Islom fanlari va Xristian-musulmon munosabatlarini oʻrgangan va 2002-yilda Hartford Ilohiyot seminarini bitirgan. == Ish faoliyati == 2005-yilda Sulton [[Yale universiteti|Yael universiteti]]<nowiki/>ning Ruhoniylar idorasining birinchi [[Musulmon]] aʼzosi boʻldi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=2000's {{!}} Chaplainʼs Office |url=https://chaplain.yale.edu/2000s |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=chaplain.yale.edu}}</ref> va Triniti kollejida<ref>{{Cite web |last=By |date=2005-01-23 |title=MUSLIM CHAPLAIN BUILDING BRIDGES AT TRINITY |url=https://www.courant.com/2005/01/23/muslim-chaplain-building-bridges-at-trinity/ |access-date=2024-02-19 |website=Hartford Courant |language=en-US}}</ref> hamda [[Wesleyan universiteti]]<nowiki/>da musulmon ruhoniy sifatida xizmat qildi<ref>{{Veb manbasi |muallif=By |sana=2005-01-23 |sarlavha=MUSLIM CHAPLAIN BUILDING BRIDGES AT TRINITY |url=https://www.courant.com/2005/01/23/muslim-chaplain-building-bridges-at-trinity/ |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=Hartford Courant |til=en-US}}</ref>. 2008-yilda Suhayb [[Prinston universiteti|Prinston Universitetida]] toʻliq vaqt musulmon ruhoniysi boʻlib ishlashni boshladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Aronson |ism=Emily |sana=2021-04-23 |sarlavha=Princeton’s First Muslim Chaplain Imam Sohaib Sultan Dies |url=https://www.princeton.edu/news/2021/04/23/princetons-first-muslim-chaplain-imam-sohaib-sultan-dies |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=Princeton University |til=en}}</ref>. U jamoat maʼruzachisi va [[Islom]], Musulmon madaniyati va Musulmon-gʻarb munosabatlar boʻyicha yozuvchi boʻlib, vaqti-vaqti bilan [[The Huffington Post|Huffington post]]<nowiki/>ining Din boʻlimida blog yuritgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Imam Sohaib Sultan Blog Entries |url=http://www.huffingtonpost.com/imam-sohaib-sultan/ |qaralgan sana=17 February 2013 |ish=Huffington Post}}</ref>. Yozuvchi „Soxtalar uchun Qur’on“(2004)<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=The Koran for Dummies |url=https://archive.org/details/koranfordummies0000sult |date=4 June 2004 |publisher=For Dummies (2004) |isbn=0764555812}}</ref> va „Qur’on va Muhammad paygʻambarning soʻzlari: tanlov qayd etilgan va tushuntirilgan“(2007) kabi asarlarning muallifidir<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=The Qur'an and Sayings of Prophet Muhammad: Selections Annotated & Explained |url=https://archive.org/details/quransayingsofpr00sult |publisher=Skylight Paths (2007) |year=2007 |isbn=978-1594732225}}</ref>. Bundan tashqari, Suhayb Sulton tez-tez islom dinidagi juma xutbalarini oʻqib turgan, oxirgisi 2021-yil mart oyida boʻlgan. == Vafoti == Sultonga 4-bosqichli bil kanallari saratoni bilan tashxis qoʻyilgan va 2021-yil 16-aprel kuni olamdan oʻtgan. Uning dafn marosimi esa ertasi kuni oʻtkazilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://planetprinceton.com/2021/04/17/sohaib-nazeer-sultan-muslim-life-coordinator-and-chaplain-at-princeton-university-dies-at-40/ |sarlavha=Sohaib Nazeer Sultan, Muslim life coordinator and chaplain at Princeton University, dies at 40 ⋆ Princeton, NJ local news % |sana=17 April 2021}}</ref>. Uning „Amerikalik musulmonlar uchun islomiy vaʼz sanʼati boʻyicha qoʻllanma“<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=An American Muslim Guide To The Art Of Islamic Preaching |date=7 March 2023 |publisher=Fortress Press (2023) |isbn=978-1506483337}}</ref> kitobi 2023-yilda Martin Nguyen tomonidan taqdimot va tahrirlar bilan oʻlimidan keyin nashr etilgan. Kitob aslida Sultonning magistrlik dissertatsiyasi boʻlan edi. == Manbalar == {{manbalar}} n38qpl940uejj110o30wjcxsrs7vep1 6273987 6273986 2026-09-20T14:07:36Z Sherzod11W 273619 6273987 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = | tasvir = | tasvir_eni = | izoh = | asl_ismi = <!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --> | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = <!-- {{tugʻilgan sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS}}-->1980-yil 26-avgust | tavallud_joyi = Shimoliy Karolina | vafot_sanasi = <!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}-->2021-yil 16-aprel | vafot_joyi = | fuqaroligi = | taʼlimi = | kasbi =Musulmon ruhoniysi | dini = | faoliyat_yillari = | asarlari ="Soxtalar uchun Qur'on"(2004) „Qur’on va Muhammad paygʻambarning soʻzlari: tanlov qayd etilgan va tushuntirilgan“(2007) „Amerikalik musulmonlar uchun islomiy vaʼz sanʼati boʻyicha qoʻllanma“ | boʻyi = | unvoni = | turmush_oʻrtogʻi = | bolalari = | otasi = | onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = | veb-sayt = <!-- {{URL|sayt havolasi}}--> | imzosi = }} '''Suhayb Nazir Sulton''' (1980-yil 26-avgustda tugʻilgan- 2021-yil 16-aprelda vafot etgan) – [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Amerika]]lik ruhoniy shuningdek, [[Prinston universiteti]]ning musulmon ruhoniysidir. U mamlakatdagi birinchi universitet musulmon ruhoniylaridan biri edi. Suhayb [[Shimoliy Karolina|Shimoliy Karolina shtatida]] tugʻilgan va [[Indiana]] shtatida katta boʻlgan. == Taʼlim == Sulton Hartford Din va Tinchlik Xalqaro Universitetida Islom ruhoniyligi, Islom fanlari va Xristian-musulmon munosabatlarini oʻrgangan va 2002-yilda Hartford Ilohiyot seminarini bitirgan. == Ish faoliyati == 2005-yilda Sulton [[Yale universiteti|Yael universiteti]]ning Ruhoniylar idorasining birinchi [[Musulmon]] aʼzosi boʻldi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=2000's {{!}} Chaplainʼs Office |url=https://chaplain.yale.edu/2000s |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=chaplain.yale.edu}}</ref> va Triniti kollejida<ref>{{Cite web |last=By |date=2005-01-23 |title=MUSLIM CHAPLAIN BUILDING BRIDGES AT TRINITY |url=https://www.courant.com/2005/01/23/muslim-chaplain-building-bridges-at-trinity/ |access-date=2024-02-19 |website=Hartford Courant |language=en-US}}</ref> hamda [[Wesleyan universiteti]]<nowiki/>da musulmon ruhoniy sifatida xizmat qildi<ref>{{Veb manbasi |muallif=By |sana=2005-01-23 |sarlavha=MUSLIM CHAPLAIN BUILDING BRIDGES AT TRINITY |url=https://www.courant.com/2005/01/23/muslim-chaplain-building-bridges-at-trinity/ |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=Hartford Courant |til=en-US}}</ref>. 2008-yilda Suhayb [[Prinston universiteti|Prinston Universitetida]] toʻliq vaqt musulmon ruhoniysi boʻlib ishlashni boshladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Aronson |ism=Emily |sana=2021-04-23 |sarlavha=Princeton’s First Muslim Chaplain Imam Sohaib Sultan Dies |url=https://www.princeton.edu/news/2021/04/23/princetons-first-muslim-chaplain-imam-sohaib-sultan-dies |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=Princeton University |til=en}}</ref>. U jamoat maʼruzachisi va [[Islom]], Musulmon madaniyati va Musulmon-gʻarb munosabatlar boʻyicha yozuvchi boʻlib, vaqti-vaqti bilan [[The Huffington Post|Huffington post]]<nowiki/>ining Din boʻlimida blog yuritgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Imam Sohaib Sultan Blog Entries |url=http://www.huffingtonpost.com/imam-sohaib-sultan/ |qaralgan sana=17 February 2013 |ish=Huffington Post}}</ref>. Yozuvchi „Soxtalar uchun Qur’on“(2004)<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=The Koran for Dummies |url=https://archive.org/details/koranfordummies0000sult |date=4 June 2004 |publisher=For Dummies (2004) |isbn=0764555812}}</ref> va „Qur’on va Muhammad paygʻambarning soʻzlari: tanlov qayd etilgan va tushuntirilgan“(2007) kabi asarlarning muallifidir<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=The Qur'an and Sayings of Prophet Muhammad: Selections Annotated & Explained |url=https://archive.org/details/quransayingsofpr00sult |publisher=Skylight Paths (2007) |year=2007 |isbn=978-1594732225}}</ref>. Bundan tashqari, Suhayb Sulton tez-tez islom dinidagi juma xutbalarini oʻqib turgan, oxirgisi 2021-yil mart oyida boʻlgan. == Vafoti == Sultonga 4-bosqichli bil kanallari saratoni bilan tashxis qoʻyilgan va 2021-yil 16-aprel kuni olamdan oʻtgan. Uning dafn marosimi esa ertasi kuni oʻtkazilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://planetprinceton.com/2021/04/17/sohaib-nazeer-sultan-muslim-life-coordinator-and-chaplain-at-princeton-university-dies-at-40/ |sarlavha=Sohaib Nazeer Sultan, Muslim life coordinator and chaplain at Princeton University, dies at 40 ⋆ Princeton, NJ local news % |sana=17 April 2021}}</ref>. Uning „Amerikalik musulmonlar uchun islomiy vaʼz sanʼati boʻyicha qoʻllanma“<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=An American Muslim Guide To The Art Of Islamic Preaching |date=7 March 2023 |publisher=Fortress Press (2023) |isbn=978-1506483337}}</ref> kitobi 2023-yilda Martin Nguyen tomonidan taqdimot va tahrirlar bilan oʻlimidan keyin nashr etilgan. Kitob aslida Sultonning magistrlik dissertatsiyasi boʻlan edi. == Manbalar == {{manbalar}} 9o7wfphgprbhduvhtdwr21cr6umwhkb 6273988 6273987 2026-09-20T14:07:50Z Sherzod11W 273619 6273988 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = | tasvir = | tasvir_eni = | izoh = | asl_ismi = <!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --> | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = <!-- {{tugʻilgan sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS}}-->1980-yil 26-avgust | tavallud_joyi = Shimoliy Karolina | vafot_sanasi = <!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}-->2021-yil 16-aprel | vafot_joyi = | fuqaroligi = | taʼlimi = | kasbi =Musulmon ruhoniysi | dini = | faoliyat_yillari = | asarlari ="Soxtalar uchun Qur'on"(2004) „Qur’on va Muhammad paygʻambarning soʻzlari: tanlov qayd etilgan va tushuntirilgan“(2007) „Amerikalik musulmonlar uchun islomiy vaʼz sanʼati boʻyicha qoʻllanma“ | boʻyi = | unvoni = | turmush_oʻrtogʻi = | bolalari = | otasi = | onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = | veb-sayt = <!-- {{URL|sayt havolasi}}--> | imzosi = }} '''Suhayb Nazir Sulton''' (1980-yil 26-avgustda tugʻilgan- 2021-yil 16-aprelda vafot etgan) – [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Amerika]]lik ruhoniy shuningdek, [[Prinston universiteti]]ning musulmon ruhoniysidir. U mamlakatdagi birinchi universitet musulmon ruhoniylaridan biri edi. Suhayb [[Shimoliy Karolina|Shimoliy Karolina shtatida]] tugʻilgan va [[Indiana]] shtatida katta boʻlgan. == Taʼlim == Sulton Hartford Din va Tinchlik Xalqaro Universitetida Islom ruhoniyligi, Islom fanlari va Xristian-musulmon munosabatlarini oʻrgangan va 2002-yilda Hartford Ilohiyot seminarini bitirgan. == Ish faoliyati == 2005-yilda Sulton [[Yale universiteti|Yael universiteti]]ning Ruhoniylar idorasining birinchi [[Musulmon]] aʼzosi boʻldi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=2000's {{!}} Chaplainʼs Office |url=https://chaplain.yale.edu/2000s |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=chaplain.yale.edu}}</ref> va Triniti kollejida<ref>{{Cite web |last=By |date=2005-01-23 |title=MUSLIM CHAPLAIN BUILDING BRIDGES AT TRINITY |url=https://www.courant.com/2005/01/23/muslim-chaplain-building-bridges-at-trinity/ |access-date=2024-02-19 |website=Hartford Courant |language=en-US}}</ref> hamda [[Wesleyan universiteti]]<nowiki/>da musulmon ruhoniy sifatida xizmat qildi<ref>{{Veb manbasi |muallif=By |sana=2005-01-23 |sarlavha=MUSLIM CHAPLAIN BUILDING BRIDGES AT TRINITY |url=https://www.courant.com/2005/01/23/muslim-chaplain-building-bridges-at-trinity/ |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=Hartford Courant |til=en-US}}</ref>. 2008-yilda Suhayb [[Prinston universiteti|Prinston Universitetida]] toʻliq vaqt musulmon ruhoniysi boʻlib ishlashni boshladi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Aronson |ism=Emily |sana=2021-04-23 |sarlavha=Princeton’s First Muslim Chaplain Imam Sohaib Sultan Dies |url=https://www.princeton.edu/news/2021/04/23/princetons-first-muslim-chaplain-imam-sohaib-sultan-dies |qaralgan sana=2024-02-19 |ish=Princeton University |til=en}}</ref>. U jamoat maʼruzachisi va [[Islom]], Musulmon madaniyati va Musulmon-gʻarb munosabatlar boʻyicha yozuvchi boʻlib, vaqti-vaqti bilan [[The Huffington Post|Huffington post]]ining Din boʻlimida blog yuritgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Imam Sohaib Sultan Blog Entries |url=http://www.huffingtonpost.com/imam-sohaib-sultan/ |qaralgan sana=17 February 2013 |ish=Huffington Post}}</ref>. Yozuvchi „Soxtalar uchun Qur’on“(2004)<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=The Koran for Dummies |url=https://archive.org/details/koranfordummies0000sult |date=4 June 2004 |publisher=For Dummies (2004) |isbn=0764555812}}</ref> va „Qur’on va Muhammad paygʻambarning soʻzlari: tanlov qayd etilgan va tushuntirilgan“(2007) kabi asarlarning muallifidir<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=The Qur'an and Sayings of Prophet Muhammad: Selections Annotated & Explained |url=https://archive.org/details/quransayingsofpr00sult |publisher=Skylight Paths (2007) |year=2007 |isbn=978-1594732225}}</ref>. Bundan tashqari, Suhayb Sulton tez-tez islom dinidagi juma xutbalarini oʻqib turgan, oxirgisi 2021-yil mart oyida boʻlgan. == Vafoti == Sultonga 4-bosqichli bil kanallari saratoni bilan tashxis qoʻyilgan va 2021-yil 16-aprel kuni olamdan oʻtgan. Uning dafn marosimi esa ertasi kuni oʻtkazilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://planetprinceton.com/2021/04/17/sohaib-nazeer-sultan-muslim-life-coordinator-and-chaplain-at-princeton-university-dies-at-40/ |sarlavha=Sohaib Nazeer Sultan, Muslim life coordinator and chaplain at Princeton University, dies at 40 ⋆ Princeton, NJ local news % |sana=17 April 2021}}</ref>. Uning „Amerikalik musulmonlar uchun islomiy vaʼz sanʼati boʻyicha qoʻllanma“<ref>{{Kitob manbasi |last=Sultan |first=Sohaib |title=An American Muslim Guide To The Art Of Islamic Preaching |date=7 March 2023 |publisher=Fortress Press (2023) |isbn=978-1506483337}}</ref> kitobi 2023-yilda Martin Nguyen tomonidan taqdimot va tahrirlar bilan oʻlimidan keyin nashr etilgan. Kitob aslida Sultonning magistrlik dissertatsiyasi boʻlan edi. == Manbalar == {{manbalar}} 8tmk2hzyyyhql55q2mu57h2xa1hpl2m 0 1242017 6274292 6210293 2026-09-21T07:01:34Z Oblakulova 111326 [[Turkum:Mosuldagi masjidlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6274292 wikitext text/x-wiki {{Masjid |Oʻzbekcha nomi = |Asl nomi = {{lang-ar|جامع الموصل الكبير}} |Tasvir = Grand mosque of Mosul .jpg |Tasvir imzosi = |Tasvir kengligi = |Mamlakat = |Hudud turi = |Hudud = |Joylashuv nomi = |Joylashuvi = {{coord|36.3577|43.1417|display=inline,title|type:landmark_region:IQ}} |Manzil = [[Mosul]], {{IRQ}} |lat_dir =N|lat_deg =|lat_min =|lat_sec = |lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |region = |CoordScale = |Maqomi = |Maktab yoʻnalishi = [[Sunniylik]] |IDB = |Mulkdor = |Masjid turi = |Meʼmoriy uslub = [[Umaviylar arxitekturasi]] |Loyiha muallifi = |Meʼmor = |Binokor = |Binokorlik tashabbuschisi = |Homiylar = |Asosiy sana = |Qurila boshladi = {{circa|1985}} |Qurilib bitkazildi = Yopiq qurilish davom etmoqda<ref>https://www.rudaw.net/arabic/middleeast/iraq/080920206 {{Bare URL inline|date=August 2022}}</ref> |Imom = |Holati = |Umumiy maydoni = |Oʻlchami = |Bino maydoni = |Hajmi = |Gumbazlar soni = 10 |Balandligi = |Gumbaz balandligi = |Gumbaz yoʻgʻonligi = |Minoralar soni = 2 |Minoralar balandligi = |Qurilish materiali = |Tarovih = |Saharlik va iftor = |Kutubxona = |Madrasa = |Sayt = |Qoʻshimcha maʼlumotlar = }}'''Mosul jome masjidi''' ({{Lang-ar|جامع الموصل الكبير}}) – [[Iroq|Iroqning]] [[Mosul]] shahridagi tugallanmagan [[masjid]]. Masjid [[Dajla]] daryosi bilan chegaradosh boʻlmish Taqafa tumanida, [[Nineviya]] arxeologik yodgorligi yaqinida joylashgan. Qurilishi Saddam Husayn hukmronligi davrida boshlangan, biroq mamlakatdagi siyosiy muammolar tufayli ishlar toʻxtatilgan va hozirgacha tugallanmagan. == Tarix == [[Roshidun xalifaligi]] davridagi arab sarkardasi [[Arfaja al-Bariqi|Arfaja ibn Harsama]] Mosuldagi Umaviy jome masjidining birinchi meʼmori sifatida qayd etilgan. Keyinchalik Umaviylar xalifaligi davrida [[Marvon II|Marvon ibn Muhammad]] tomonidan ushbu masjid yanada kengaytirilgan va qayta qurilgan<ref name="Ibn al Faqih; Kitab al Buldan">{{Kitob manbasi |last=ibn al-Faqih al-Hamadani |first=Aḥmad ibn Muḥammad |editor=Yusuf al Hadi |title=كتاب البلدان لابن الفقيه |date=1996 |publisher='Alam al-Kitab |location=Beirut |edition=First |url=https://al-maktaba.org/book/11685 |accessdate=23 November 2021}}</ref><ref name="Mosque of Mosul; Google-Al-Ghadd Radio">{{Veb manbasi |sarlavha=Mosul's First Mosque |url=https://artsandculture.google.com/story/mosul%E2%80%99s-first-mosque-radio-alghad/ywVxCBM7XufOtw?hl=en |ish=Google Arts & Culture |nashriyot=Al-Ghadd Radio |qaralgan sana=23 November 2021}}</ref>. Bu Mosuldagi eng katta masjid boʻlib, ilgari Iroq prezidenti [[Saddam Husayn]] sharafiga '''Saddam masjidi''' deb atalgan. [[Nineviya muhofazasi]] 2019-yil 18-fevralda eʼlon qildiki, [[Iroq va Shom Islom Davlati|IShID]] tomonidan yetkazilgan zarararga qaramay, [[Birlashgan Arab Amirliklari|Birlashgan Arab Amirliklarining]] 50 million dollarlik granti yordamida qurilish ishlari qayta boshlangan. Qurilishni yakunlash muddati belgilanmagan<ref>{{Veb manbasi |url=http://awajelpress.com/%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%D8%A9-%D9%86%D9%8A%D9%86%D9%88%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D8%A1-%D8%A8%D8%A5%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84/ |sarlavha=محافظة نينوى : البدء بإعمار جامع الموصل الكبير |nashriyot=Awajel Press |sana=18 February 2019 |qaralgan sana=2025-04-14 |arxivsana=2019-04-18 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190418054004/http://awajelpress.com/%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%D8%A9-%D9%86%D9%8A%D9%86%D9%88%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D8%A1-%D8%A8%D8%A5%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84/ }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{iraq-mosque-stub}} [[Turkum:Qurilayotgan binolar va inshootlar]] [[Turkum:Iroqda sunniy islom]] [[Turkum:Mosuldagi masjidlar]] 7swiuridnw9y8l88pycj58kkdssgkw8 0 1242031 6274293 5508800 2026-09-21T07:01:47Z Oblakulova 111326 [[Turkum:Mosuldagi masjidlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6274293 wikitext text/x-wiki {{Masjid |Oʻzbekcha nomi = |Asl nomi = |Tasvir = Manaras.jpg |Tasvir imzosi = |Tasvir kengligi = |Mamlakat = |Hudud turi = |Hudud = |Joylashuv nomi = |Joylashuvi = |Manzil = [[Mosul]], [[Iroq]] |lat_dir =N|lat_deg =|lat_min =|lat_sec = |lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |region = |CoordScale = |Maqomi = |Maktab yoʻnalishi = |IDB = |Mulkdor = |Masjid turi = |Meʼmoriy uslub = [[Saljuqiylar arxitekturasi]] |Loyiha muallifi = |Meʼmor = |Binokor = |Binokorlik tashabbuschisi = |Homiylar = |Asosiy sana = |Qurila boshladi = |Qurilib bitkazildi = |Imom = |Holati = |Umumiy maydoni = |Oʻlchami = |Bino maydoni = |Hajmi = |Gumbazlar soni = 2 |Balandligi = |Gumbaz balandligi = |Gumbaz yoʻgʻonligi = |Minoralar soni = 2 |Minoralar balandligi = |Qurilish materiali = |Tarovih = |Saharlik va iftor = |Kutubxona = |Madrasa = |Sayt = |Qoʻshimcha maʼlumotlar = }} '''Al-Imom Muhsin masjidi''' ({{Lang-ar|جامع الإمام محسن}}) – [[Iroq|Iroqning]] [[Mosul]] shahrida joylashgan tarixiy [[masjid]]. Ash-Shifo mahallasida, [[Bash Tapiya qalʼasi|Bash Tapiya qal’asi]] yaqinida va [[Yahyo Abu al-Qosim maqbarasi]] oldida joylashgan. 2017-yilda masjid vayron qilingan<ref>{{Video manbasi |url=https://www.youtube.com/watch?v=01t9w_MX9AY&t=263s |title=Iraqi Forces Take Back al-Nuri Mosque |date=2017-06-30 |last=VICE News |access-date=2025-03-29 |via=YouTube}}</ref>. Keyinroq taʼmirlangan<ref>{{Cite journal|url=http://www.asor.org/wp-content/uploads/2019/09/ASOR_CHI_Monthly_Appendices_072017r.pdf|journal=[[American Schools of Oriental Research|ASOR Cultural Heritage Initiatives (CHI)]]|title=Planning for Safeguarding Heritage Sites in Syria and Iraq|date=June 2017|access-date=22 November 2019|first1=Michael D.|last=Danti|first2=Marina|last2=Gabriel|first3=Susan|last3=Penacho|first4=William|last4=Raynolds|first5=Allison|last5=Cuneo|first6=Kyra|last6=Kaercher|first7=Darren|last7=Ashby|first8=Jamie|last8=O'Connell|first9=Katherine|last9=Burge|page=127-131}}{{Oʻlikhavola|date=avgust 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{iraq-mosque-stub}} [[Turkum:Mosuldagi masjidlar]] 3ma01z5uxx0djkedoinne46lu8xgi7h 0 1242054 6274086 6262398 2026-09-20T22:04:19Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274086 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = NF | tasvir = NF photo 2016.jpg | tasvir_eni = | izoh = NF 2016-yil yanvarda | asl_ismi = <!-- bu parametrga faqat kishining ona tili lotin yozuviga asoslanmagan hollarda qiymat kiritilishi kerak (masalan, kirill, arab, xitoy yozuvlarida va h.k.). --> | tavallud_paytidagi_ismi = Nathan John Feuerstein | tavallud_sanasi = {{birth date and age|1991|3|30}} | tavallud_joyi = [[Gladwin, Michigan]], {{AQSh}}. | vafot_sanasi = <!-- {{vafot sanasi va yoshi|YYYY|OO|SS|YYYY|OO|SS}}--> | vafot_joyi = | fuqaroligi = | taʼlimi = | kasbi = {{flatlist| * Repper * Xonanda * Bastakor * Musiqiy prodyuser }} | dini = | faoliyat_yillari = 2010-yildan buyon | asarlari = | boʻyi = | unvoni = | turmush_oʻrtogʻi = {{marriage|Bridgette Doremus|2018}} | bolalari = 2 | otasi = | onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = | veb-sayt = {{URL|nfrealmusic.com}} | imzosi = NF sig.svg }} '''Nathan John Feuerstein''' (1991-yil 30-martda tugʻilgan), NF ('''ИF''' tarzida stilizatsiya qilinadi) taxallusi bilan tanilgan — amerikalik xristian reperi, bastakor, xonanda va musiqiy prodyuser<ref>{{Cite web |title=NF {{!}} Credits |url=https://www.allmusic.com/artist/nf-mn0003282827/credits |access-date=June 28, 2022 |website=AllMusic |language=en |archive-date=June 28, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628034546/https://www.allmusic.com/artist/nf-mn0003282827/credits |url-status=live}}</ref>. U uchta mini-albom chiqargan: ''I’m Free'' (2012)<ref>{{Cite web |title=I'm Free by NF |url=https://genius.com/albums/Nf/Im-free |access-date=October 30, 2020 |website=Genius |language=en |archive-date=February 17, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217003156/https://genius.com/albums/Nf/Im-free |url-status=live}}</ref>, [[Capitol Records|Capitol CMG]] bilan hamkorlikda chiqarilgan ''NF'' (2014) nomli [[mini-albom]] hamda [[NF Real Music]] va [[Capitol Records]] bilan hamkorlikda chiqarilgan ''[[Fear (album)|Fear]]'' (2025). Uning ikkinchi studiyaviy albomi va yirik ovoz yozish kompaniyasi tomonidan chiqarilgan ilk albomi ''[[Mansion (album)|Mansion]]'' 2015-yil 31-martda ommaga taqim qilingan. Uchinchi studiyaviy albomi ''[[Therapy Session]]'' esa 2016-yil 22-aprelda chiqarilgan va AQShning ''[[Billboard 200]]'' chartida 12-oʻrinni egallagan. NF ijodi bir qator mukofotlarga sazovor boʻlgan. Ular orasida 2016-yilda ''Therapy Session'' albomi uchun [[Gospel Music Association]] tomonidan berilgan Dove mukofotining „Yilning rap/hip-hop albomi“ nominatsiyasidagi gʻalabasi hamda 2017-yilda „Oh Lord“ qoʻshigʻi uchun „Yilning rap/hip-hop yozuvi“ nominatsiyasidagi mukofot mavjud. 2017-yilda NF ''[[Perception]]'' albomi orqali yanada mashxurlikka erishgan. [[Albom]] [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShda]] chartlar reytingida birinchi oʻrinni egallab, platina maqomiga sazovor boʻlgan. Albomning uchinchi singli [[Let You Down]] esa AQShning ''[[Billboard Hot 100]]'' chartida 12-oʻrinni egalladi va xalqaro miqyosda bir qator mamlakatlarda top-beshlikdan joy olgan. U 2019-yilda chiqarilgan ''[[The Search]]'' albomi bilan ham katta muvaffaqiyatga erishgan. 2021-yilda ''Clouds'' mixtape albomi ommaga taqdim qilingan. Feuersteinning eng soʻnggi studiyaviy albomi ''Hope'' 2023-yil 7-aprelda chiqarilgan boʻlib, u hammuvaffaqiyat qozonib, AQShning ''[[Billboard 200]]'' chartida 2-oʻrinni egallagan. Uning uchinchi mini-albomi va hozirgi kungacha boʻlgan eng soʻnggi loyihasi ''[[Fear]]'' 2025-yil 14-noyabrda chiqarildi. == Hayotining dastlabki davrlari == Nathan John Feuerstein 1991-yil 30-martda [[Michigan]] shtatining [[Gladwin (Michigan)|Gladwin]] shahrida tugʻilgan<ref name="BMI">{{Cite web |url=http://repertoire.bmi.com/writer.asp?blnWriter=True&blnPublisher=True&blnArtist=True&page=1&fromrow=1&torow=25&querytype=WriterID&keyid=550243539&keyname=FEUERSTEIN+NATHAN+JOHN&CAE=672359913&Affiliation=BMI |archive-url=https://archive.today/20150227082431/http://repertoire.bmi.com/writer.asp?blnWriter=True&blnPublisher=True&blnArtist=True&page=1&fromrow=1&torow=25&querytype=WriterID&keyid=550243539&keyname=FEUERSTEIN+NATHAN+JOHN&CAE=672359913&Affiliation=BMI |url-status=dead |archive-date=February 27, 2015 |title=Songwriter/Composer: FEUERSTEIN NATHAN JOHN |publisher=[[Broadcast Music, Inc.]] |access-date=February 27, 2015}}</ref><ref name="AMB">{{Cite web |url=http://www.allmusic.com/artist/nf-mn0003282827/biography |title=NF: Biography |last=Leggett |first=Steve |publisher=[[AllMusic]] |access-date=February 27, 2015}}</ref>. U uch farzandning kattasi boʻlib, ikki singlisi bor<ref>{{Cite web |date=2020-07-16 |title=Does NF Have Siblings? |url=https://celebanswers.com/does-nf-have-siblings/ |access-date=2023-05-07 |language=en-US |arxivsana=2023-04-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230406191508/https://celebanswers.com/does-nf-have-siblings/ }}</ref>. Ota-onasi ajrashgach, NF onasi bilan yashay boshlagan. Ammo onasining mashuqasi Nathanga va singlisiga nisbatan zoʻravonlik qilgani sababli, otasi uni oʻz tarbiyasiga olgan<ref>{{Cite web |url=http://thesoundopinion.com/2014/08/19/hip-hop-artist-nf-mixes-music-with-a-powerful-message/ |title=Hip-hop artist "NF" mixes music with a powerful message |website='thesoundopinion.com |access-date=August 27, 2018}}</ref>. 2009-yilda onasi giyohvand moddalar haddan tashqari dozasi tufayli vafot etgan. NF ushbu fojeaga bagʻishlab ''[[How Could You Leave Us]]'' taronasini yozgan<ref>{{Cite web |url=http://www.rapzilla.com/rz/features/13239-nf-pens-heartbreaking-song-to-his-mom-who-died-from-overdose |title=NF pens heartbreaking song to his mom who died from overdose |last=Daniels |first=David |website=Rapzilla.com |access-date=October 17, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180421020031/http://rapzilla.com/rz/features/13239-nf-pens-heartbreaking-song-to-his-mom-who-died-from-overdose |archive-date=April 21, 2018 |url-status=dead}}</ref>. NF 2009-yilda Gladwin oʻrta maktabini bitirgan. U maktabda oʻqigan davrida maktabning [[basketbol]] jamoasi aʼzosi boʻlgan<ref>{{Cite web |url=http://www.gladwinmi.com/sports/heating-up-the-hardwood/article_c0bfbd9c-5526-5c77-b694-1758037798d5.html |title=Heating up the hardwood |website=Gladwin County Record and Beaverton Clarion |access-date=April 11, 2015 |archive-date=March 30, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330010519/https://www.gladwinmi.com/sports/heating-up-the-hardwood/article_c0bfbd9c-5526-5c77-b694-1758037798d5.html |url-status=dead}}</ref>. Uning musiqiy faoliyati Michigan shtatining Canton shahrida joylashgan Connection Church tomonidan oʻtkazilgan Fine Arts Festivalda boshlangan<ref>{{Cite web |url=http://www.rapzilla.com/rz/features/story/8841-how-nf-became-the-1st-hip-hop-artist-on-capitol-cmg |title=How NF Became the First Hip-Hop Artist on Capitol CMG |last=Daniels |first=David |website=Rapzilla |access-date=February 16, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102020205/http://www.rapzilla.com/rz/features/story/8841-how-nf-became-the-1st-hip-hop-artist-on-capitol-cmg |archive-date=November 2, 2017 |url-status=dead}}</ref>. == Karyerasi == === 2008-2014: ''Fine Arts'' festivali, ''Moments'', ''I’m free'', ''NF'' === Maktab oʻqiyotgan vaqtida Feuerstein [[Michigan]] shtatining Canton shahridagi [[Connection Church]] tomonidan tashkil etilgan Fine Arts festivalida ishtirok etgan<ref>{{Cite web |last=Mobley |first=Chris |date=2019-07-26 |title=Everything To Know About Rapper NF |url=https://www.hotnewhiphop.com/667979-nf-rapper |access-date=2026-07-16 |website=HotNewHipHop |language=en}}</ref>. 2008-yilda u Michigan shtatida [[rep]] yoʻnalishida birinchi oʻrinni, 2009-yilda esa mamlakat miqyosida ikkinchi oʻrinni egallagan<ref name=":1">{{Cite web |last=Rapzilla |date=2012-03-21 |title=Xist Music Signs N.F. |url=https://rapzilla.com/2012-03-xist-music-signs-nf/ |access-date=2026-07-15 |website=Rapzilla |language=en-US}}</ref>. 2010-yil 29-noyabrda Feuerstein oʻzining haqiqiy ismi ostida ''Moments'' nomli debyut studiyaviy albomini mustaqil ravishda chiqargan. 2011-yil 2-avgustda u oʻzining debyut [[Alone]] nomli ilk [[Singl|singlini]] chiqargan. Qoʻshiqda [[bastakor]] va prodyuser [[Tommee Profitt]] hamda [[Brooke Griffith]] ishtirok etgan. Feuersteinning ijodi xristian musiqasiga ixtisoslashgan Xist Music ovoz yozish kompaniyasining eʼtiborini tortgan va 2012-yil mart oyida kompaniya NF bilan shartnoma imzolaganini eʼlon qilgan<ref name=":12">{{Cite web |last=Rapzilla |date=2012-03-21 |title=Xist Music Signs N.F. |url=https://rapzilla.com/2012-03-xist-music-signs-nf/ |access-date=2026-07-15 |website=Rapzilla |language=en-US}}</ref>. 2012-yil 2-mayda u Profitt tomonidan prodyuserlik qilingan ''I’m Free'' nomli debyut mini-albomini chiqargan. Toʻqqizta trekdan iborat mini-albomga „Alone“ qoʻshigʻi ham kiritilgan. Shuningdek, unda [[Sean Simmonds]] ishtirokidagi „Alone“ qoʻshigʻining maxsus versiyasi ham mavjud boʻlgan. Xist Music Feuersteinning oʻz nomi bilan atalgan ''NF'' mini-albomi chiqarilishini eʼlon qilgan, biroq Feuerstein kompaniya bilan yuzaga kelgan kelishmovchilikdan soʻng u bilan hamkorlikni toʻxtatgan va ''NF(albomi)''ning chiqarilishi kechiktirilgan<ref name="AMB2">{{Cite web |url=http://www.allmusic.com/artist/nf-mn0003282827/biography |title=NF: Biography |last=Leggett |first=Steve |publisher=[[AllMusic]] |access-date=February 27, 2015 |archive-date=February 7, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160207181640/http://www.allmusic.com/artist/nf-mn0003282827/biography |url-status=live}}</ref><ref name="RAPZILLA2">{{Cite web |url=http://www.rapzilla.com/rz/features/story/8841-how-nf-became-the-1st-hip-hop-artist-on-capitol-cmg |title=How NF Became the First Hip-Hop Artist on Capitol CMG |last=Daniels |first=David |date=August 2, 2014 |publisher=[[Rapzilla]] |access-date=February 27, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102020205/http://www.rapzilla.com/rz/features/story/8841-how-nf-became-the-1st-hip-hop-artist-on-capitol-cmg |archive-date=November 2, 2017 |url-status=dead}}</ref>. Shunga qaramay, uning Shuree Williams ishtirokidagi „Only One“ qoʻshigʻi kompaniyaning ''Move Vol 1'' nomli terma albomiga kiritilgan. 2013-yilda Feuerstein xristian hip-hop ijrochisi [[Flame|Flamening]] ''Royal Flush'' albomidagi „Start Over“ qoʻshigʻida ishtirok etgan. 2013-yil 4-noyabrda u „[[Beautiful Addiction]]“ singlini chiqargan. Qoʻshiqda Profitt ham ishtirok etgan, Brady Schmitz va Danielle Swift esa vokal ijrosini taʼminlagan. 2014-yil may oyida Feuerstein [[Capitol Music Group|Capitol Christian Music Group]] bilan shartnoma imzolaganini eʼlon qilgan<ref>{{Cite web |title=Capitol CMG Signs Rapper/Vocalist N.F. - |url=https://www.newreleasetoday.com/news_detail/capitol-cmg-signs-rappervocalist-nf |access-date=2026-07-17 |website=NewReleaseToday |language=en}}</ref><ref name="RAPZILLA3">{{Cite web |url=http://www.rapzilla.com/rz/features/story/8841-how-nf-became-the-1st-hip-hop-artist-on-capitol-cmg |title=How NF Became the First Hip-Hop Artist on Capitol CMG |last=Daniels |first=David |date=August 2, 2014 |publisher=[[Rapzilla]] |access-date=February 27, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102020205/http://www.rapzilla.com/rz/features/story/8841-how-nf-became-the-1st-hip-hop-artist-on-capitol-cmg |archive-date=November 2, 2017 |url-status=dead}}</ref>. 2014-yil 5-avgustda u Tomee Profitt tomonidan prodyuserlik qilingan, oʻz nomi bilan atalgan ''NF'' mini-albomni chiqargan<ref>{{Cite web |date=2014-08-08 |title=NF Arrives with Deeply Personal And Emotional Self Titled EP |url=https://jesuswired.com/2014/08/08/nf-arrives-deeply-personal-emotional-self-titled-ep |access-date=2026-07-17 |website=JesusWired.com |language=en-US}}</ref>. Ushbu mini-albom uning ''[[Billboard]]'' chartlaridagi ilk muvaffaqiyatli relizi boʻlgan: u ''[[Christian Albums]]'' chartida 12-oʻrinni, ''[[Top Gospel Albums]]'' chartida 4-oʻrinni va ''Top Rap Albums'' chartida 15-oʻrinni egallagan<ref name="BILLBOARDPDF2">{{Cite magazine |date=August 23, 2014 |title=Artist Index: August 23, 2014 |url=http://www.billboard.com/files/index/artistindex_08_23_2014.pdf |url-status=live |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20140928184915/http://www.billboard.com/files/index/artistindex_08_23_2014.pdf |archive-date=September 28, 2014 |access-date=February 12, 2015}}</ref><ref name="AMA2">{{Cite web |url=http://www.allmusic.com/artist/nf-mn0003282827/awards |title=NF Awards |publisher=AllMusic |access-date=February 27, 2015 |archive-date=March 13, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313152254/http://www.allmusic.com/artist/nf-mn0003282827/awards |url-status=live}}</ref>. EP musiqiy tanqidchilar tomonidan ijobiy qarshi olingan. ''Jesus Freak Hideout'' va ''New Release Tuesday'' uni 3,5 yulduz bilan baholagan boʻlsa<ref name="JFHEP">{{Cite web |url=http://www.jesusfreakhideout.com/cdreviews/NFEP.asp |title=NF, "NF – EP" Review |last=Hoskins |first=Kevin |date=August 4, 2014 |publisher=Jesus Freak Hideout |access-date=February 27, 2015}}</ref><ref name="NRTEP">{{Cite web |url=http://www.newreleasetuesday.com/userprofile_reviewssinglepost.php?review_id=22515&user_id=58120 |title=A Strong Introduction |last=Ryan |first=Mark |publisher=New Release Tuesday |access-date=February 27, 2015 |arxivsana=2015-02-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20150227103229/http://www.newreleasetuesday.com/userprofile_reviewssinglepost.php?review_id=22515&user_id=58120 }}</ref>, ''CCM Magazine'' EPga 4 yulduzlik yuqori baho bergan<ref name="CCMEP">{{Cite journal|url=http://www.ccmmagazine.com/article/nf-ep/|title=Nate Feuerstein: NF (EP)|last=Conner|first=Matt|date=October 15, 2014|access-date=February 27, 2015|journal=[[CCM Magazine]]}}</ref>. Mini-albomning ikkinchi treki „Wake Up“ 2014-yil avgust oyida [[NBC]] telekanalining ''Chicago P. D.'' teleseriali reklama roligida ishlatilgan<ref>{{Cite web |last=Horton |first=Chad |date=2014-08-15 |title=NF’s Song ''Wake Up'' Featured In Chicago P.D. Commercial |url=https://rapzilla.com/2014-08-nf-s-song-wake-up-featured-in-chicago-p-d-commercial/ |access-date=2026-07-18 |website=Rapzilla |language=en-US}}</ref>. Mini-albomdagi yana bir qoʻshiq — „[[Hands Up]]“ esa NBC telekanalining ''Grimm'' teleserialida ishlatilgan<ref>{{Cite web |title=Spotify – Web Player |url=https://open.spotify.com/playlist/44K6hjP7lsSD1hB6TTlrMa |access-date=2026-07-27 |website=Spotify |language=en}}</ref>. === 2015-2016: ''Mansion'', ''Therapy Session'' === Feuersteinning birinchi toʻliq hajmdagi studiyaviy albomi — ''Mansion'', 2015-yil 31-mart kuni „Wake Up“ taronasining qayta relizi bilan [[Capitol Records|Capitol CMG]] orqali taqdim etilgan<ref name="JFHA">{{Cite web |url=http://www.jesusfreakhideout.com/cdreviews/Mansion.asp |title=NF, "Mansion" Review |date=March 31, 2015 |publisher=Jesus Freak Hideout |access-date=February 27, 2015 |archive-date=March 16, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190316041425/http://jesusfreakhideout.com/cdreviews/Mansion.asp |url-status=live}}</ref>. Albomidagi qoʻshiqlardan biri boʻlgan „Turn the Music Up“ ESPN tomonidan [[2015-yilgi NFL Draft]] davomida ijro etilgan. ESPN, shuningdek, „Wake Up“ qoʻshigʻidan dushanba oqshomidagi basketbol translyatsiyalari vaqtida foydalangan. ''Mansion'' albomining asosiy [[Singl|singli]] boʻlgan ''Intro'' treki [[Madden NFL 16]] video oʻyinida ishlatilgan<ref>{{Cite web |url=http://www.rapzilla.com/rz/news/38-backstage/11517-nf-receives-placement-on-madden-nfl-16-soundtrack |title=Christian rapper receives placement on 'Madden NFL 16' soundtrack |last=Daniels |first=David |website=Rapzilla |date=August 25, 2015 |access-date=February 16, 2016 |archive-date=June 20, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170620100621/http://www.rapzilla.com/rz/news/38-backstage/11517-nf-receives-placement-on-madden-nfl-16-soundtrack |url-status=live}}</ref>. NFning qoʻshiqlari [[ESPN]], [[VH1]], [[Showtime]] va [[NBC]] telekanalining ''[[Chicago P.D.|Chicago P.D]].'', ''[[Grimm]]'', ''[[Shades of Blue]]'' kabi mashhur seriallarida, ''[[Apex Legends]]'' oʻyinining yangilanish treylerida hamda ''[[Fox Broadcasting Company|Fox]]'' kanalining ''[[Empire]]'' seriali final treylerida ishlatilgan. ''Intro'' taronasi klipining premyerasi MTV.com saytining bosh sahifasida boʻlib oʻtgan<ref>{{Cite web |last=Staff |first=CCM Magazine |date=2015-03-17 |title=NF releases video exclusive to MTV, song featured on FOX's Empire |url=https://www.ccmmagazine.com/features/nf-releases-video-exclusive-to-mtv-song-featured-on-fox-s-empire/ |access-date=2026-07-17 |website=CCM Magazine |language=en-US}}</ref>. Bundan tashqari, klip MTVU, AbsolutePunk, 2DOPEBOYZ, Raps & Hustles va The College Dropouts kabi musiqiy platformalarda ham namoyish etilgan. 2016-yil yanvar oyida albomning Mansion trekidan [[NBC]] telekanalining ''[[Shades of Blue]]'' teleserialining bir qismida ham foydalanilgan<ref>{{Citation |title=Mansion (feat. Fleurie) by NF {{!}} Tunefind |url=https://www.tunefind.com/song/nf/mansion-feat-fleurie |access-date=2026-07-27 |language=en}}</ref>. 2015-yilda Feuersteinning [[TobyMac|TobyMacning]] ''This Is Not a Test'' albomidagi „Til the Day I Die“ hamda Martyning ''Marty For President'' loyihasidagi „The One With My Friends“ qoʻshiqlaridagi ishtiroki unga xristian hip-hop yoʻnalishida keng eʼtirof va mashhurlik olib kelgan<ref>{{Cite web |url=http://www.rapzilla.com/rz/music/11257-tobymac-til-the-day-i-die-ft-nf |title=Music: tobyMac – Til The Day I Die ft. NF |last=Solis |first=Steven |website=Rapzilla |date=July 16, 2015 |access-date=February 16, 2016 |archive-date=June 6, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606113139/http://www.rapzilla.com/rz/music/11257-tobymac-til-the-day-i-die-ft-nf |url-status=live}}</ref>. NF 2016-yil 8-aprelda ''I Just Wanna Know'' hamda 2 haftadan soʻng 22-aprelda ''Real'' nomli singllarini chiqargan<ref>{{Cite web |url=http://hiphopdx.com/news/id.38653/title.nf-christian-raps-new-reluctant-hero |title=NF: Christian Rap's New Reluctant Hero |date=May 4, 2016 |publisher=Ural Garrett |access-date=October 22, 2016 |arxivsana=2021-02-24 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210224172630/https://hiphopdx.com/news/id.38653/title.nf-christian-raps-new-reluctant-hero }}</ref>. Bu qoʻshiqlar uning ikkinchi studiyaviy albomi — ''[[Therapy Session]]'' tarkibiga kirgan. Ushbu albom 2016-yil 22-aprel kuni rasmiy ravishda ommaga taqdim etilgan<ref name="Therapy">{{Cite web |url=http://www.rapzilla.com/rz/news/38-backstage/12606-nf-reveals-release-date-of-new-album-therapy-session |title=NF reveals release date of new album 'Therapy Session' |last=Daniels |first=David |date=February 12, 2015 |publisher=Rapzilla |access-date=February 16, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180415145619/http://rapzilla.com/rz/news/38-backstage/12606-nf-reveals-release-date-of-new-album-therapy-session |archive-date=April 15, 2018 |url-status=dead}}</ref>. ''Therapy Session'' 2016-yilgi Dove Awards mukofotlarida „Yilning rap/hip-hop albomi“ nominatsiyasida gʻolib boʻlgan. Albomdagi „I Just Wanna Know“ qoʻshigʻi esa „Yilning rap/hip-hop yozuvi“ nominatsiyasiga nomzod boʻlgan, biroq gʻoliblikni qoʻlga kirita olmagan<ref>{{Cite web |last=Daniels |first=David |date=2016-10-12 |title=Andy Mineo & NF win hip-hop awards at the 2016 Dove Awards |url=https://rapzilla.com/2016-10-andy-mineo-nf-win-hip-hop-awards-at-the-2016-doves/ |access-date=2026-07-18 |website=Rapzilla |language=en-US}}</ref>. ''Therapy Session'' albomidagi yana bir qoʻshiq — „Oh Lord“ 2017-yilgi Dove Awards marosimida „Yilning rap/hip-hop yozuvi“ mukofotini qoʻlga kiritgan<ref>{{Cite web |last=Sarachik |first=Justin |date=2017-10-18 |title=NF and Trip Lee Win Big at 2017 GMA Dove Awards |url=https://rapzilla.com/2017-10-nf-and-trip-lee-win-big-at-2017-gma-dove-awards/ |access-date=2026-07-18 |website=Rapzilla |language=en-US}}</ref>. NF 2016-yil 8-sentyabrda albom tarkibiga kirmaydigan ''Warm Up'' [[Singl|singlni]] taqdim etgan<ref>{{Cite news |last=Sarachik |first=Justin |title=NF Releases New Single 'Warm Up' |work=Rapzilla.com |url=http://www.rapzilla.com/rz/news/38-backstage/14097-nf-releases-new-single-warm-up |access-date=April 26, 2017}}</ref>. === 2017-2019: ''Perception'', ''The Search'' === 2017-yilda Feuerstein reper [[Futuristic]] bilan „Epiphany“ taronasida hamkorlik qilgan. Mazkur hamkorlik uning dunyoviy hip-hop yoʻnalishidagi faoliyatini rivojlantirishga xizmat qilgan. 2017-yil 6-oktabrda NF oʻzining uchinchi studiyaviy albomi — [[Perception|''Perceptionni'']] ommaga taqdim etgan<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/2017/10/16/arts/music/nathan-feuerstein-nf-perception-tom-petty-billboard.html |title=The Rapper NF Tops the Chart With 'Perception' |last=Sisario |first=Ben |date=October 16, 2017 |website=The New York Times |access-date=October 17, 2017}}</ref>. Albom debyutida Billboard 200 chartida top 1 ni egallagan hamda bu NFning ilk chart tepasiga chiqqan albomi boʻlgan. Shu bilan birga, NF 2017-yilda [[Billboard Hot 100|Hot 100]] reytingida ilgari hech qanday qoʻshigʻi boʻlmagan holda 1-oʻringa chiqqan ikkinchi sanʼatkor sifatida qayd etilgan<ref name="billboard200">{{Cite magazine |last=Caulfield |first=Keith |date=October 18, 2017 |title=NF Scores First No. 1 Album on Billboard 200 Chart With 'Perception' |url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7998826/nf-first-no-1-album-billboard-200-chart-perception |magazine=Billboard |access-date=October 19, 2017}}</ref>. Oradan bir hafta oʻtib ''[[Let You Down]]'' singli taqdim etilgan hamda Billboard Hot 100 roʻyxatiga 87-oʻrinda kirib, NFning bu chartdagi ilk trekiga aylangan<ref>{{Cite magazine |title=Top 100 Songs {{!}} Billboard Hot 100 Chart |url=https://www.billboard.com/charts/hot-100/2017-11-04 |magazine=Billboard |access-date=October 9, 2018}}</ref>. Qoʻshiq sekin-asta ommalashib, 17 hafta ichida 12-oʻringa qadar koʻtarilgan<ref>{{Cite magazine |title=Top 100 Songs {{!}} Billboard Hot 100 Chart |url=https://www.billboard.com/charts/hot-100/2018-02-17 |magazine=Billboard |access-date=October 9, 2018}}</ref>. Ushbu qoʻshiq [[Teen Choice Awards]] mukofotlarining R&B/Hip-Hop yoʻnalishida nominatsiyaga qoʻyilgan, biroq gʻoliblikni qoʻlga kirita olmagan<ref>{{Cite web |last=Sarachik |first=Justin |date=2018-08-14 |title=NF Nominated for Teen Choice Award for "Let You Down" |url=https://rapzilla.com/2018-08-nf-nominated-teen-choice-award/ |access-date=2026-07-18 |website=Rapzilla |language=en-US}}</ref>. Keyinchalik qoʻshiq ''Recording Industry Association of America'' (RIAA) tomonidan 2019-yil 11-yanvarda platina sertifikatiga ega deb topilgan boʻlib, uning savdosi 1 milliondan ortiq nusxani tashkil etgan<ref name="RIAA2">{{cite certification|region=United States|artist=NF|access-date=October 6, 2021}}</ref>. Uning ''Perception'' albomidagi „Destiny“ qoʻshigʻi esa ''MLB The Show 18'' video oʻyinining saundtrekiga kiritilgan<ref>{{Cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/2766136-mlb-the-show-18-aaron-judges-cover-latest-trailers-and-soundtrack |title=MLB The Show 18: Aaron Judge's Cover, Latest Trailers and Soundtrack |last=Roling |first=Chris |website=Bleacher Report |access-date=July 12, 2019 |archive-date=July 13, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713010804/https://bleacherreport.com/articles/2766136-mlb-the-show-18-aaron-judges-cover-latest-trailers-and-soundtrack |url-status=live}}</ref>. ''Perception'' albomi katta muvaffaqiyat qozonganidan soʻng, NF 2018-yilning oʻrtalarida [[Logic]] va [[Kyle]] bilan gastrol safariga chiqishini eʼlon qilgan<ref>{{Cite magazine |last=Maher |first=Natalie |date=March 13, 2018 |title=Logic Announces Summer Tour With NF and Kyle |url=https://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/8242787/logic-tour-dates-kyle-nf-bobby-tarantino-ii |magazine=Billboard |access-date=June 11, 2018}}</ref>. 2018-yil 19-yanvarda NF oʻzining albomga kirmagan yangi ''[[No Name]]'' nomli trekini taqdim etgan<ref>{{Cite web |url=https://rapzilla.com/2018-01-nf-no-name-music-video/ |title=NF – No Name music video |date=January 19, 2018 |website=Rapzilla |access-date=March 9, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330032423/https://rapzilla.com/2018-01-nf-no-name-music-video/ |archive-date=March 30, 2019 |url-status=dead}}</ref>. Keyinchalik u toʻrtinchi studiyaviy albomi oldidan ''Why'' nomli qoʻshiqni ham chiqargan. 2019-yil 30-may kuni u ''[[The Search]]'' albomining shu nomdagi trekining ommaga taqdim etgan. Keyinchalik yana ikki singl — ''[[When I Grow Up]]'' (27-iyun) hamda ''[[Time]]'' (12-iyul) chiqarilgan. Toʻrtinchi albom — ''[[The Search (album)|The Search]]'' esa 26-iyul kuni rasmiy ravishda taqdim etilgan. 2019-yil 3-dekabrda NF ''[[Paid My Dues]]'' nomli yangi singlini hamda trekka ishlangan klipni chiqargan<ref>{{Cite web |url=https://musicmayhemmagazine.com/nf-stands-up-for-himself-in-surprise-new-single-and-music-video-paid-my-dues/ |title=NF Stands Up For Himself in Surprise New Single and Music Video 'PAID MY DUES' |date=December 3, 2019 |website=Music Mayhem Magazine |access-date=December 4, 2019}}</ref>. === 2020-2025: ''Clouds'', ''Hope'', ''Fear'' === 2020-yil oktyabrda u qisqa tanaffusdan soʻng sahnaga qaytib, albomga kirmagan ''[[Chasing_(Demo)]]'' trekini chiqargan. Ushbu qoʻshiqda 15 yoshli [[Avstraliya|avstraliyalik]] muxlisa Mikayla Sippel ishtirok etgan. Mikayla qoʻshiqning cover versiyasini internetda joylashtirgan va bu NFga juda manzur boʻlganidan, u ushbu duetni rasmiy tarzda chiqarishga qaror qilgan<ref name="Chasing">{{cite web |url=https://www.hotnewhiphop.com/nf-features-15-year-old-fan-on-new-song-chasing-demo-new-song.1988982.html |title=NF Features 15-Year-Old Fan On New Song "Chasing_(Demo)" |work=HotNewHipHop |last=Zidel |first=Alex |date=October 13, 2020 |access-date=October 15, 2020}}</ref>. 2021-yil 18-fevralda NF ''[[Clouds]]'' nomli yangi singl va klipni eʼlon qilib, shu nomdagi mixtapeni 26-mart kuni chiqarilishini maʼlum qilgan. Mixtapeda ''Paid My Dues'' qoʻshigʻi, [[Hopsin]] bilan yozilgan ''Lost'', hamda [[Tech N9ne]] ishtirokidagi ''Trust'' treklari joy olgan<ref>{{Cite web |last=Zidel |first=Alex |date=February 18, 2021 |title=NF Announces New Mixtape With "CLOUDS" Single |url=https://www.hotnewhiphop.com/nf-announces-new-mixtape-with-clouds-single-new-song.1990332.html |access-date=February 19, 2021 |website=HotNewHipHop |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=February 18, 2021 |title=NF Returns With New Single "Clouds," Announces 10-Track Mixtape |url=https://musicmayhemmagazine.com/nf-returns-with-new-single-clouds-announces-10-track-mixtape/ |access-date=February 19, 2021 |website=Music Mayhem Magazine |language=en-US}}</ref>. Lost taronasi 2021-yil 11-mart kuni chiqarilgan<ref name=":0">{{Cite web |last=Zidel |first=Alex |date=March 11, 2021 |title=NF Releases New Single "LOST" With Hopsin |url=https://www.hotnewhiphop.com/nf-releases-new-single-lost-with-hopsin-new-song.1990574.html |access-date=March 13, 2021 |website=HotNewHipHop |language=en}}</ref>. ''Clouds (The Mixtape)'' 2021-yil 26-martda rasmiy ravishda taqdim etilgan<ref>{{cite tweet|number=1375298189021052929|user=nfrealmusic|title=CLOUDS (the mixtape) OUT NOW! https://t.co/nWvmu4xMXI https://t.co/eRtTvhd7Jt|author=NF|date=March 26, 2021|access-date=March 28, 2023|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221023054422/https://twitter.com/nfrealmusic/status/1375298189021052929|archive-date=October 23, 2022|url-status=live}}</ref>. Miksteypdagi „LAYERS“ nomli qoʻshiq [[VH1]] telekanalining ''[[Black Ink Crew: Chicago]]'' koʻrsatuvida ishlatilgan<ref>{{Cite web |title=Spotify – Web Player |url=https://open.spotify.com/playlist/03btjRakfmKf8Hk0LGSysS |access-date=2026-07-26 |website=Spotify |language=en}}</ref>. Bir yillik tanaffusdan soʻng, 2023-yil 16-fevralda NF ''[[Hope]]'' nomli yangi singlni chiqarib, shu nomdagi beshinchi studiyaviy albomi tez orada chiqishini eʼlon qilgan. 9-martda esa u ''[[Motto]]'' nomli ikkinchi singlni taqdim etgan. ''Hope'' albomi 2023-yil 7-aprel kuni taqdim etilgan hamda shu bilan birga ''Happy'' qoʻshigʻi uchun klip ham taqdim etilgan<ref>{{cite tweet|number=1626306991130812416|user=nfrealmusic|title=New album Hope out April 7 https://t.co/I0rQecIgkb https://t.co/FapDrMpXgl|author=NF|date=February 16, 2023|access-date=March 28, 2023|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230315144451/https://twitter.com/nfrealmusic/status/1626306991130812416|archive-date=March 15, 2023|url-status=live}}</ref>. 2025-yil 30-oktabrda, ikki yillik tanaffusdan soʻng, Feuerstein oʻzining uchinchi mini-albomi ''Fearni'' ommaga taqdim qilgan<ref>{{Cite web |title=Post from NFrealmusic |url=https://www.youtube.com/post/UgkxuU5PStrmBlfLfnmyOJpLqxyVCHUES_el |access-date=2025-10-30 |website=YouTube |language=en}}</ref>. Mini-albom 2025-yil 14-noyabrda premyera qilingan. Uning tarkibidagi „Fear“ va „Washed Up“ taronalari uchun video kliplar ham ishlangan. 2026-yil fevral oyida amerikalik figurali uchuvchi [[Ilia Malinin]] 2026-yilgi Qishki Olimpiada koʻrgazmali gala dasturida „Fear“ qoʻshigʻidan foydalanib, chiqish namoyish etgan<ref>{{Cite news |date=2026-02-21 |title=Ilia Malinin performs to Fear as he completes cathartic Olympic gala routine |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/sport/2026/feb/21/ilia-malinin-performs-to-fear-as-he-completes-cathartic-olympic-gala-routine |access-date=2026-07-27 |issn=0261-3077}}</ref>. == Konsert turlari == * Therapy Session Tour (2017)<ref>{{Cite web |url=https://rapzilla.com/2017-01-nf-announces-2017-therapy-session-tour-dates/ |title=NF Announces 2017 Therapy Session Tour Dates |date=January 20, 2017 |website=Rapzilla |language=en-US |access-date=March 9, 2020}}</ref>. * Perception Tour (2018)<ref>{{Cite web |url=https://rapzilla.com/2017-10-nf-announces-2018-perception-tour-dates-and-preorder/ |title=NF Announces 2018 'Perception' Tour Dates and Preorder |date=October 9, 2017 |website=Rapzilla |language=en-US |access-date=March 9, 2020}}</ref>. * Perception World Tour (2018)<ref>{{Cite web |url=https://rapzilla.com/2017-12-nf-announces-perception-world-tour/ |title=NF Announces 'Perception' World Tour |date=December 8, 2017 |website=Rapzilla |language=en-US |access-date=March 9, 2020}}</ref>. * The Search Tour (2019)<ref>{{Cite web |url=https://rapzilla.com/2019-09-nf-announces-2020-dates-the-search-tour/ |title=NF Announces 2020 Dates for 'The Search' Tour |date=September 19, 2019 |website=Rapzilla |language=en-US |access-date=March 9, 2020 |archive-date=May 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531121541/https://rapzilla.com/2019-09-nf-announces-2020-dates-the-search-tour/ |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shah |first=Asal |date=September 13, 2019 |title=NF Kicks Off 'The Search' Tour + Live Debuted TEN New Songs! |website=Setlist.fm |url=https://www.setlist.fm/news/09-19/nf-kicks-off-the-search-tour-live-debuted-ten-new-songs-33d6b0dd |access-date=September 19, 2019}}</ref>. * Clouds Tour (2021)<ref>{{Cite web |url=https://concertfix.com/tours/nf-nate-feuerstein |title=NF announces 'Clouds' tour |date=June 21, 2021 |website=Concertfix |language=en-US |access-date=June 21, 2021}}</ref>. * Hope Tour (2023–24)<ref>{{Cite web |date=2023-03-30 |title=NF Announces 'HOPE TOUR' |url=https://www.livenationentertainment.com/2023/03/nf-announces-hope-tour/ |access-date=2023-05-07 |website=Live Nation Entertainment |language=en-US |arxivsana=2023-05-07 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230507215658/https://www.livenationentertainment.com/2023/03/nf-announces-hope-tour/ }}</ref>. == Shaxsiy hayoti == 2015-yilda Feuerstein Bridgette Doremus bilan uchrashishni boshlagan<ref>{{cite web |title=Rapper NF's Wife Bridgette Doremus & Their Relationship: When & How Did They Meet? |url=https://celebsuburb.com/rapper-nfs-wife-bridgette-doremus-relationship-first-meet-marriage/ |website=celebsuburb.com |date=April 5, 2020}}</ref>. Uch yillik munosabatlardan soʻng ular 2018-yilda turmush qurishgan<ref>{{Cite news |last=Katie |date=September 5, 2018 |title=Congratulations to NF and his wife Bridgette Doremus. |work=BigBigHit |url=https://bigbighit.com/web/2018/09/04/congratulations-to-nf-and-his-wife-bridgette-doremus/ |url-status=dead |access-date=October 23, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330032512/https://bigbighit.com/web/2018/09/04/congratulations-to-nf-and-his-wife-bridgette-doremus/ |archive-date=March 30, 2019}}</ref>. 2021-yilning avgustida ular oʻgʻil farzandlik boʻlishgan<ref>{{Cite web |url=https://musicmayhemmagazine.com/nf-and-wife-bridgette-welcome-first-child-a-son-named-beckham-john-feuerstein/ |title=NF And Wife Bridgette Welcome First Child, A Son Named Beckham John Feuerstein |date=August 15, 2021 |website=Music Mayhem Magazine |accessdate=March 9, 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Welcome to the world 🌟 BECKHAM JOHN FEUERSTEIN 🌟 born August 13th, 2021 weighing in at 9lbs and 3oz 🥺 we had over 34 hours of laboring that eventually ended in a c section. I'm still in shock and processing the whole thing so I'm not quite yet ready to share my story, but I can't say enough thank you's to all my nurses & doctors, my amazing doula @rebirthingwellness and my husband @nfrealmusic for keeping me sane through the most exhausting experience of my life. While labor was so tough it was all worth it now that little man is here. Here's to the next chapter ❤️ |url=https://www.instagram.com/p/CSk-0Zsoxeu/ |website=instagram.com}}</ref>. 2023-yil dekabr oyida NF ikkinchi bor ota boʻlib qiz farzandlik boʻlgan<ref>{{cite web |url=https://musicmayhemmagazine.com/nf-and-wife-bridgette-welcome-second-child-one-of-the-most-magical-days-of-my-life/ |title=NF And Wife Bridgette Welcome Second Child: 'One Of The Most Magical Days Of My Life' |last=Wendowski |first=Andrew |date=December 21, 2023 |website=Music Mayhem Magazine |access-date=January 26, 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=Leighton Christine Feuerstein / born at 2:36pm 12/19 (right on her due date) / 8lbs 3oz I've never been more sure that God was listening this day and answered my prayers / this will forever be one of the most magical days of my life. So thankful for my healthy little girl and a successful VBAC experience with the best partner and birthing team a girl could ask for 🤍 |url=https://www.instagram.com/p/C1HgUqjucG6/ |website=instagram.com}}</ref>. 2018-yilda ''Perception'' gastrol safaridan soʻng, Feuersteinga [[obsesiv-kompulsiv buzilish]] (OCD) tashxisi qoʻyilgan. Safardan keyin u oʻzining ruhiy holatida muammolar borligini tan olib, [[Terapevt|terapevtga]] murojaat qilgan va shu orqali bu kasallik aniqlangan. NF ilgari ham [[depressiya]] va bezovtalik holatlari bilan kurashib kelgan. Feuerstein oʻzining ruhiy holati haqida hech narsani yashirmaydi hamda bu boradagi ichki kurashlarini taronalarida aks ettiradi. Shaxsiy muammolari hamda ruhiy holati haqida musiqalar yaratishini sabab oʻzining muxlislariga ega boʻlgan<ref>{{Cite web |last=Lavin |first=Will |date=2019-09-11 |title=Rapper NF: "I was having a mental breakdown. I was questioning my life. I was questioning everything" |url=https://www.nme.com/features/music-interviews/nf-i-was-having-a-mental-breakdown-i-was-questioning-my-life-i-was-questioning-everything-2546348 |access-date=2023-05-09 |website=NME |language=en-GB}}</ref>. 2023-yilda chiqqan ''[[Hope (album)|Hope]]'' albomini yaratish jarayoni esa aynan OCD sabab ancha vaqt talab qilgan. Albom bir yarim yildan ortiq vaqt davomida yaratilgan. U musiqaga haddan tashqari diqqat qaratib, oʻziga yoqadigan musiqalarni yaratish yanada qiyinlashgan. Natijada, u hozirda OCD boʻyicha maxsus terapevt bilan ishlamoqda<ref>{{Citation |title=Real Talk with NF - New Album HOPE, Mental Health, Music Industry (Jam FM Radio Exclusive) |date=April 11, 2023 |url=https://www.youtube.com/watch?v=odYhgOxfM3I |access-date=2023-05-09 |language=en}}</ref>. == Diskografiyasi == '''Studiyaviy albomi''' * ''Moments'' (2010) * ''Mansion'' (2015) * ''Therapy Session'' (2016) * ''Perception'' (2017) * ''The Search'' (2019) * ''Hope'' (2023) == Mukofotlari == {| class="wikitable sortable" |- !Yil !Tashkilot !Nominatsiya !Turkum !Natija !Manba |- |- !rowspan="2"| 2016 |rowspan="3"| {{center|[[GMA Dove Awards]]}} | I Just Wanna Know | Rap/Hip Hop Recorded Song of the Year | {{nom}} | <ref>{{Cite web |url=http://www.ascap.com/playback/2016/09/action/dove-award-nominee |title=2016 Dove Award Nominees |website=ascap.com |access-date=April 7, 2019}}</ref> |- | ''[[Therapy Session]]'' | Rap/Hip Hop Album of the Year | {{won}} | <ref>{{Cite web |url=https://doveawards.com/2016-winners/ |title=2016 Winners – The 49th Annual GMA Dove Awards |access-date=April 7, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407015426/https://doveawards.com/2016-winners/ |archive-date=April 7, 2019 |url-status=dead }}</ref> |- ! 2017 | Oh Lord | Rap/Hip Hop Recorded Song of the Year | {{won}} | <ref>{{Cite web |url=https://doveawards.com/awards/2017-winners/ |title=2017 Winners – The 49th Annual GMA Dove Awards |access-date=April 7, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190605210202/http://doveawards.com/awards/2017-winners/ |archive-date=June 5, 2019 |url-status=dead }}</ref> |- !2018 |[[iHeartRadio Titanium Awards]] |Let You Down |1 Billion Total Audience Spins on iHeartRadio Stations | {{won}} |<ref>{{Cite web |date=April 2, 2019 |title=Taylor Swift, Cardi B, Demi Lovato and More Receive iHeartRadio Titanium Award |url=https://www.eonline.com/news/1028728/taylor-swift-cardi-b-demi-lovato-and-more-receive-iheartradio-titanium-award |access-date=February 8, 2023 |website=E! Online}}</ref> |- !2019 | [[iHeartRadio Music Awards]] | NF | Best New Pop Artist | {{nom}} | <ref>{{Cite web |url=https://www.iheart.com/content/2019-01-09-2019-iheartradio-music-awards-see-the-full-list-of-nominees/ |title=2019 iHeartRadio Music Awards: See The Full List of Nominees |access-date=July 29, 2019}}</ref> |- !2025 | We Love Awards | [[Fear (NF song)|Fear]] | Mainstream Impact Award | {{pending}} | |} == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Amerikalik reperlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha qoʻshiqchilar]] igx7z5812hbm0x43fqa7hew8acpdp62 0 1243421 6274009 5446535 2026-09-20T14:13:33Z Sherzod11W 273619 6274009 wikitext text/x-wiki [[Niderlandiya Antil orollari|'''Niderlandiya Antil orollarida''']] [[Islom|'''islom''']] diniga eʼtiqod qiluvchilar ozchilikni tashkil etadi. Orollarda taxminan 2500 musulmon bor<ref name="alukah">{{Veb manbasi |url=http://www.alukah.net/world_muslims/0/72528/ |sarlavha=الأقلية المسلمة في منطقة البحر الكاريبي |sana=23 June 2014 |til=ar |qaralgan sana=30 August 2017 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170512132600/http://www.alukah.net/world_muslims/0/72528/ |arxivsana=12 May 2017}}</ref>, 1000 nafari [[Bonayre, Sint-Estatius va Saba|Karib dengizi Niderlandiyasida]]<ref name="studycountry" /><ref name="nsaglam">{{Veb manbasi |url=http://www.nsaglam.com/Files/Links/Worldandislam/Countries/America/Netherlands%20Antilles.html |sarlavha=ISLAM and MUSLIMS IN NETHERLANDS ANTILLES |qaralgan sana=31 August 2017 |arxivsana=17 September 2019 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190917052601/http://www.nsaglam.com/Files/Links/Worldandislam/Countries/America/Netherlands}}</ref>. Musulmonlarning aksariyati [[Livan]], [[Suriya]] va [[Surinam|Surinamdan]] kelgan muhojirlardir<ref name="studycountry">[http://www.studycountry.com/guide/AN-religion.htm Religion in Netherlands Antilles]</ref>. == Tarixi == Musulmonlar orollarga mustamlaka davrida ishchi sifatida (asosan [[Qullik|qullar]] va [[ijaraga olingan ishchilar]] sifatida yetib kela boshladilar. Keyin [[Livan]], [[Suriya]] va [[Iroq|Iroqdan]] kelgan musulmonlar, shuningdek, islomni qabul qilgan baʼzi mahalliy aholi toʻlqini paydo boʻldi<ref name="alukah" />. 1982-yilda 2000 ga yaqin musulmonlar bor edi. == Islom markazlari == Islom jamoatchiligining aksariyati [[Kyurasao|Kyurasaoda]] joylashgan boʻlib, u yerda yagona masjid<ref name="studycountry" /> [[Umar ibn al-Xattob masjidi|Umar ibn al-Xattob masjididir]]<ref name="nsaglam" />. Boshqa islom markazlari mavjud, jumladan: * Bonaire Islom markazi, Kaya Hanchi Amboina, [[Bonayre]] * Kyurasao Islom markazi, Weg Naar Welgelegen № 6, Kyurasao oroli, [[Villemstad]] * Sint Marten islom markazi, Puma Road 26, [[Philipsburg]] * Muslim Gemeente Kyurasao, Weg Naar Welgelegen 6, Kyurasao, Villemstad * Musulmon talabalar uyushmasi, Sint Eustatius universiteti tibbiyot maktabi, [[Oranjestad, Sint Eustatius|Oranjestad]], ST EUSTATIUS * Sint Eustatius Islom fondi, Oranjestad, Sint Eustatius<ref name="nsaglam" /> == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Qaram huduqlarda islom]] [[Turkum:Niderlandiya Qirolligida islom]] [[Turkum:Karib dengizida islom]] l6byglchw0oa5kqvpm041exlfpklfkf 0 1243494 6274010 5447113 2026-09-20T14:13:54Z Sherzod11W 273619 6274010 wikitext text/x-wiki '''[[Fransiya Gvianasi|Fransiya Gvianasida]] islom diniga''' eʼtiqod qiluvchilar umumiy aholiga nisbatan ancha ozdir. Ular [[Livan]] [[Arablar|arablari]] va [[Afgʻoniston|afgʻon]] musulmonlaridan iborat<ref>[http://www.guyana.org/features/afghanguyanese_muslim.html The Afghan Muslims of Guyana and Suriname]</ref>. Mintaqaning poytaxti [[Cayenna]] va [[Kourou]] shahrida islom markazi va musulmon maktabi mavjud. Musulmonlarning aksariyati [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylar]]. [[Ahmadiya|Ahmadiy]] musulmonlar ham bor<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Association Ahmadiyya : " Une vision moderne de l'islam " |url=http://www.franceguyane.fr/regions/guyane/association-ahmadiyya-une-vision-moderne-de-l-islam-151947.php |access-date=June 1, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Mamlakatlar boʻyicha Janubiy Amerikadagi islom]] [[Turkum:Fransiya Gvianasida din]] i3bgqqwdrncmzfb1ge2kgp15cllabj7 6274011 6274010 2026-09-20T14:14:08Z Sherzod11W 273619 /* */ 6274011 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''[[Fransiya Gvianasi|Fransiya Gvianasida]] islom diniga''' eʼtiqod qiluvchilar umumiy aholiga nisbatan ancha ozdir. Ular [[Livan]] [[Arablar|arablari]] va [[Afgʻoniston|afgʻon]] musulmonlaridan iborat<ref>[http://www.guyana.org/features/afghanguyanese_muslim.html The Afghan Muslims of Guyana and Suriname]</ref>. Mintaqaning poytaxti [[Cayenna]] va [[Kourou]] shahrida islom markazi va musulmon maktabi mavjud. Musulmonlarning aksariyati [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylar]]. [[Ahmadiya|Ahmadiy]] musulmonlar ham bor<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Association Ahmadiyya : " Une vision moderne de l'islam " |url=http://www.franceguyane.fr/regions/guyane/association-ahmadiyya-une-vision-moderne-de-l-islam-151947.php |access-date=June 1, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Mamlakatlar boʻyicha Janubiy Amerikadagi islom]] [[Turkum:Fransiya Gvianasida din]] sa4gl8n9octusobvy967kejbbnemeto 0 1248942 6274094 5479169 2026-09-21T01:30:11Z Xqbot 1850 Fixing double redirect from [[Larestani Yogurt Kebab]] to [[Geroshi Yogurt Kebab]] 6274094 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Geroshi Yogurt Kebab]] 7k3s00x1q2z3m4q9osnms4l2onwbjcy 0 1272807 6274017 6125540 2026-09-20T14:34:34Z Túrelio 16227 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Kash Patel, official FBI portrait (cropped).jpg]] → [[File:Official Portrait of FBI Director Kash Patel (cropped).jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Official Portrait of FBI Director Kash Patel (cropped).jpg]] 6274017 wikitext text/x-wiki {{Davlat arbobi bilgiqutisi | ismi = Kash Patel | tasvir = Official Portrait of FBI Director Kash Patel (cropped).jpg | izoh = Rasmiy surat, 2025-yil | lavozim = FBI direktori | boshlanish davri = 2025-yil 20-fevral | oʻtmishdoshi = Christopher A. Wray | tavallud_sanasi = 1980-yil 25-fevral | tavallud_joyi = Garden City, New York shati, AQSh | partiyasi = Respublikachilar | fuqaroligi = AQSh | taʼlim = University of Richmond (BA) University College London (CertHE) Pace University (JD) }} '''Kashyap Pramod Patel''' (1980-yil 25-fevralda tug‘ilgan) — [[Amerikaliklar|amerikalik]] [[Huquqshunoslik|huquqshunos]], sobiq federal prokuror va 2025-yil 20-fevraldan beri [[Federal tekshirishlar byurosi|Federal]] [[Federal tekshirishlar byurosi|Qidiruv Byurosi (FBI)]] direktori. U, shuningdek, 2025-yil fevral oyidan aprel oyigacha alkogol, tamaki, oʻq-dorilar va portlovchi moddalar byurosi (ATF)ning vaqtinchalik direktori boʻlib xizmat qilgan. Patel [[Janubiy Osiyo]] kelib chiqishiga ega birinchi shaxs boʻlib, FBI direktori lavozimiga tayinlangan. U [[Donald Trump]]<nowiki/>ning birinchi muddatidagi yuqori martabali maslahatchilaridan biri boʻlib, Milliy xavfsizlik kengashi va Milliy razvedka direktori oʻrinbosarida ishlagan. Patelnning karyerasi milliy xavfsizlik, qarshi [[terrorizm]] va siyosiy tergovlar bilan bogʻliq boʻlib, u „Nunes memorandumi“ muallifi sifatida tanilgan. Uning faoliyati koʻplab bahslarga sabab boʻlgan, jumladan, „chuqur davlat“ haqidagi da'volari va FBI ichidagi islohotlari. == Tarjimai holi va ta'limi == Kash Patel 1980-yil 25-fevralda [[Nyu-York (shtat)|Nyu-York]] shtatining Garden City shahrida tug‘ilgan. Uning ota-onasi [[Gujarot|Gujarat]] ildizlariga ega bo‘lib, [[Uganda]]<nowiki/>dan AQShga muhojir sifatida kelishgan. Uning otasi Pramod Patel Ugandadan kelgan gujarati hindularidan boʻlib, 1972-yilda [[Idi Amin]]<nowiki/>ning etnik taʼqib davrida Ugandadan quvilgan. Oilasi qisqa muddat [[Hindiston]]<nowiki/>ga qaytgan, keyin Kanadaga, soʻngra AQShga koʻchib kelgan, u yerda Pramod samolyot qismlari distribyutorining bosh moliyaviy direktori boʻlib ishlagan. U Garden Siti oʻrta maktabida oʻqigan va bitiruvchilar orasida irqchilikka qarshi iqtibos keltirgan. 2002-yilda [[Richmond Universiteti]]da jinoyat huquqi va tarix boʻyicha bakalavr darajasini olgan. Shuningdek, [[London universiteti|London Universiteti]] kollejida xalqaro huquq sertifikatini va 2005-yilda Peyss Universiteti Huquq maktabida yuristlik diplomini olgan. 2003-yilda Amerika Advokatlar Assotsiatsiyasining Sudya dasturida ishtirok etgan. Patel yoshligida xokkey oʻynagan. == Faoliyati == === Dastlabki faoliyati (2005-2017) === 2005-yilda [[Florida]] shtatining Mayami-Deyd okrugida jamoat himoyachisi sifatida faoliyat boshlagan. Keyinchalik Federal jamoat himoyachisi sifatida narkotik moddalar savdosi, moliyaviy jinoyatlar va terrorizmga aloqador ishlar bilan shug‘ullangan. 2014–2017-yillarda [[AQSh]] [[Adliya departamenti]]da terrorizmga qarshi [[prokuror]] sifatida faoliyat ko‘rsatgan. === Kongress va hukumatdagi ishlari === 2017-yildan 2018-yilgacha AQSh Vakillar palatasining razvedka bo‘yicha doimiy qo‘mitasida xodim bo‘lib ishlagan va kongressmen [[Devin Nunes]] bilan birga faoliyat yuritgan. Shu davrda mashhur „Nunes memorandumi“ni tayyorlashda ishtirok etgan. Keyinchalik Milliy xavfsizlik kengashida kontrterrorizm bo‘yicha direktor lavozimida ishlagan. 2020-yilda Milliy razvedka direktori idorasida ham faoliyat yuritdi. 2020-yil oxirida Prezident [[Donald Tramp]] hukumatining so‘nggi oylarida Mudofaa vazirining vazifasini bajaruvchi Kristofer C. Millerning shtab boshlig‘i bo‘lib ishladi. === FQB direktori === 2025-yil 20-fevral kuni Kash Patel FBI direktori etib tayinlandi. Uning nomzodi [[AQSh Senati]]da 51–49 ovoz bilan tasdiqlandi. Uning rahbarligida byuro jinoyatchilikka qarshi kurash, milliy xavfsizlik, razvedka va maxsus operatsiyalar yo‘nalishlariga e’tibor qaratmoqda. == Tanqidlar == Patelning faoliyati ko‘p bora bahs-munozaralarga sabab bo‘lgan. U kongressdagi faoliyati davomida razvedka organlarini siyosiylashtirishda ayblangan. Shuningdek, u „chuqur davlat“ (deep state) atamasidan foydalanib, razvedka idoralari faoliyatini tanqid qilgan. Demokrat senatorlar uning FQB direktori sifatida mustaqillikka putur yetkazishi mumkinligini ta’kidlab, tanqidlar bildirishgan. Nunes memorandumi FBI va DOJ tomonidan notoʻgʻri deb tanqid qilingan. U Tramp tergovlarini olib boruvchi huquq-tartibot xodimlarini „jinoyatchi gangsterlar“ deb atagan va [[FBI]] vakolatlarini cheklashni taklif qilgan. „Chuqur davlat“ dushmanlar roʻyxati borligi daʼvolari rad etilgan, ammo kitobida 60 nafar ism keltirilgan.2025-yilda FBI rahbarligida xodimlarni „siyosiy qasos“ asosida ishdan boʻshatish ayblovlari, jumladan, saraton kasalligi bilan ogʻrigan xodimning hamkasbini himoya qilgan veteran agentni ham ishdan chiqargan. 5000 dan ortiq xodimni ishdan boʻshatgan, bu „siyosiy tozalash“ deb atalgan. [[Charlie Kirk|Charli Kirk]] oʻldirilishi tergovidagi xatolar, [[Epstein fayllari]] boʻyicha bahslar (Ghislaine Maksuell qamoqxonasini oʻzgartirish) va Senatdagi tinglovlarda Adam Shifni „eng katta firibgar“ deb atashi katta shov-shuvga sabab boʻlgan.2025-yil sentyabr oyida Senat qoʻmitasida Shifga „buffoon“ (ahmoq) deb murojaat qilgan, bu Kongress tinglovlarida odatiy emas. Fuqarolik va inson huquqlari tashkilotlari nomzodligiga qarshi chiqqan, chunki u yuqori darajadagi huquq-tartibot tajribasiga ega emas va siyosiy sadoqati shubhali. „CNN“ va „NY Times“ga qarshi tuhmat daʼvolari muvaffaqiyatsiz yakunlangan.2025-yil sentyabr oyida Kirk oʻldirilishi tergovidagi xatolar uchun Kongress tinglovlariga chaqirilgan, u yerda qoʻpol soʻzlar ishlatgan va xodimlar tomonidan maʼlumot berilmasligidan shikoyat qilgan. Oʻng qanot faollari, jumladan, Kristofer Rufo, uning rahbarligini shubha ostiga qoʻygan. == Asarlari == * ''Government Gangsters: The Deep State, The Truth, and the Battle for Our Democracy'' (2023) — muallifning eng mashhur kitoblaridan biri. * Shuningdek, bolalar uchun yozilgan kitoblari ham mavjud. == Shaxsiy hayoti == Patel [[hind]] oilasida ulg‘aygan. U siyosiy faol chiqishlari, konservativ guruhlar bilan aloqalari va ijtimoiy tarmoqlardagi faolligi bilan tanilgan. Kantrich qoʻshiqchi [[Aleksis Uilkins]] bilan munosabatlari bor. U mashina ishqibozi boʻlib, 15 dan ortiq vintage va hashamatli mashinalar, jumladan, Lamborghini Urus, Tesla va Mercedes S-Class egasi. [[Bitcoin]] savdosidan foyda koʻrgan. Oilasi [[AQSh]] va [[Kanada]]da yuzlab motel egalik qiladi. Koʻz nuqsoni bor, ammo bu uning faoliyatiga taʼsir qilmagan. Patel [[xokkey]] va [[golf]] bilan shugʻullanadi. Siyosiy faoliyati [[Donald Trump|Tramp]]<nowiki/>ga sadoqati bilan ajralib turadi, u „Amerika birinchi“ tarafdori sifatida tanilgan.Kash Patel [[Liverpool F.C.|Liverpul]] futbol klubiga muhlislik qiladi. U 2025-yil 16-sentyabrdagi Senat uchun qilgan nutqida Liverpul klubi logosi tushirilgan galstuk bogʻlab chiqqan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.theguardian.com/football/2025/sep/16/kash-patel-liverpool-fc-tie-us-senate-hearing |sarlavha=FBI director Kash Patel wears Liverpool FC tie to US Senate hearing}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} # Federal Bureau of Investigation — Director Patel<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.fbi.gov/about/leadership-and-structure/director-patel?utm_source=chatgpt.com |sarlavha=Federal Bureau of Investigation — Director Patel}}</ref> # Encyclopaedia Britannica — Kash Patel<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/biography/Kash-Patel?utm_source=chatgpt.com |sarlavha=Encyclopaedia Britannica — Kash Patel}}</ref> # Defense.gov — Kashyap P. Patel biografiyasi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.defense.gov/About/Biographies/Biography/Article/2418491/kashyap-p-patel/?utm_source=chatgpt.com |sarlavha=Defense.gov — Kashyap P. Patel biografiyasi}}</ref> # The Guardian: Who is Kash Patel?<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.theguardian.com/us-news/ng-interactive/2024/dec/07/who-is-kash-patel-fbi-trump?utm_source=chatgpt.com |sarlavha=The Guardian: Who is Kash Patel?}}</ref> # Wikipedia, English: Kash Patel<ref>{{Veb manbasi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kash_Patel?utm_source=chatgpt.com |sarlavha=Wikipedia, English: Kash Patel}}</ref> [[Turkum:1980-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:20-fevralda tugʻilganlar]] [[Turkum:AQShlik huquqshunoslar]] dt2ic16hjpjnidfiu5lhmno93nbrz01 0 1281724 6274026 5829874 2026-09-20T15:35:33Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274026 wikitext text/x-wiki {{Model bilgiqutisi | ismi = Mona Tougaard | tasvir = Mona Tougaard at Paco Rabanne Fall-Winter 2020-2021, half length.jpg | tasvir_eni = | izoh = Tougaard 2020-yilda | tavallud_paytidagi_ismi = Mona Tougaard | tavallud_sanasi = {{Birth date and age|2002|4|3|df=yes}} | tavallud_joyi = [[Orxus]], [[Daniya]] | vafot_sanasi = | fuqaroligi = [[Danlar|dan]] | kasbi = Model | faoliyat_yillari = 2019{{ndash}}hozirgacha | turmush_oʻrtogʻi = | boʻyi = {{height|ft=5|in=10+1/2}}<ref>https://elitemodelmanagement.com/paris/mainboard/2625-mona-tougaard.web</ref> | soch_rangi = jigarrang<ref>https://www.thesocietymanagement.com/society-women/2625-mona-tougaard.web</ref> | koʻz_rangi = jigarrang<ref>https://www.thesocietymanagement.com/society-women/2625-mona-tougaard.web</ref> | agentlik = {{Plainlist| * The Society Management ([[Nyu-York]]) * Next Management ([[London]]) * Elite Model Management (dunyo boʻylab) <ref>{{Cite web |url=https://models.com/models/mona-tougaard |title=Mona Tougaard - Model |website=models.com |access-date=12 November 2021 }}</ref> }} }} '''Mona Tougaard''' (2002-yil 3-aprelda tugʻilgan) – [[Danlar|daniyalik]] [[model]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://models.com/models/mona-tougaard |sarlavha=Mona Tougaard - Model Profile - Photos & latest news}}</ref>. Oʻzining podiumdagi ilk chiqishini 2019-yilda [[Prada]] moda koʻrgazmasida amalga oshirgan<ref>{{Veb manbasi |sana=2020-07-30 |sarlavha=Mona Tougaard - the story of the breathtaking Danish fashion model |url=https://www.tributetomagazine.com/danish-fashion-model-mona-tougaard-model-of-the-month/ |qaralgan sana=2025-05-17 |til=en-US }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Veb manbasi |muallif=Cary |ism=Alice |sana=2021-03-11 |sarlavha=18 Ways To Master Off-Duty Model Style, According To Mona Tougaard |url=https://www.vogue.co.uk/fashion/gallery/mona-tougaard-street-style |qaralgan sana=2025-05-17 |ish=British Vogue |til=en-GB}}</ref>. 2024-yilda boʻlib oʻtgan [[Moda haftaligi|Fashion Awards]] mukofotining „Yil modeli“ nominatsiyasiga nomzod boʻlgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=The Fashion Awards - 2024 Nominees |url=https://fashionawards.com/2024-nominees |qaralgan sana=2025-05-17 |ish=fashionawards.com}}</ref>. 2025-yil may oyida esa ''Models.com'' sayti uni „New Supers“ ({{Tarjima|Yangi supermodellar}}) roʻyxatiga kiritgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.instagram.com/modelsdot/reel/DJpZGN9yX7U |sarlavha=Meet the next generation of New Supers.}}</ref>. == Yoshlik yillari == Tougaard [[Daniya|Daniyaning]] [[Orxus]] shahrida tugʻilgan. Otasining millati yarim [[Turklar|turk]], yarim [[Danlar|dan]], onasi esa somali-efiopiyalik boʻlgan<ref name="Dazed">{{Veb manbasi |url=https://www.dazeddigital.com/projects/article/44209/1/mona-tougaard-model-biography-dazed-100-2019-profile |sarlavha=After a killer first season, the teen model just getting started |muallif=Graham |ism=Georgia |ish=[[Dazed]] |sana=5 June 2019 |qaralgan sana=12 November 2021}}</ref><ref name="Mona Tougaard Is the Moment">{{Veb manbasi |sana=2023-09-06 |sarlavha=Mona Tougaard Is the Moment |url=https://www.wmagazine.com/fashion/mona-tougaard-cover-interview |qaralgan sana=2024-02-23 |ish=W Magazine |til=en}}</ref>. Onasining oldingi nikohidan ikkita akasi bor. 9 yoshida onasidan ayrilgan<ref name="WSJ">{{Yangiliklar manbasi |last=Hartman |first=Jenny |date=10 December 2020 |title=Model Mona Tougaard on the Challenges of Being Multiracial on the Runway |work=Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/model-mona-tougaard-fashion-photos-11607622642}}</ref>. Tougaard 12 yoshida model agentlari tomonidan kashf etilgan, 15 yoshida ''Elite Model Look Denmark'' tanlovida ishtirok etib, gʻoliblikni qoʻlga kiritgan<ref name="HBSG">{{Veb manbasi |url=https://www.harpersbazaar.com.sg/fashion/five-up-and-coming-models-youll-want-to-keep-your-eyes-on/ |sarlavha=Five Up And Coming Models You'll Want To Keep Your Eyes On |sana=12 March 2019 |ish=Harper's Bazaar Singapore |qaralgan sana=12 November 2021}}</ref>. Tougard, shuningdek, ushbu tanlovning jahon miqyosidagi final bosqichiga ham chiqqan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.vogue.it/moda/modelle/2017/11/30/valeria-chenskaya-antonio-freitas-vincitori-elite-model-look-2017 |sarlavha=Valeria Chenskaya e Antonio Freitas sono i vincitori di Elite Model Look 2017 |sana=30 November 2017 |ish=Vogue Italia |til=Italian |qaralgan sana=12 November 2021}}</ref>. == Karyerasi == Tougaard 12 yoshida Daniyaning Orxus shahrida model agentlari tomonidan kashf etilgan va oradan 3 yil oʻtib, yaʼni 15 yoshida ''Elite Model Look Denmark'' tanlovida gʻolib chiqqan<ref name=":0"></ref>. Tougaard 2019-yilda [[Prada]] brendi uchun eksklyuziv model sifatida podiumda debyut chiqishini amalga oshirgan. Keyingi ikki mavsum davomida model [[Loewe]] va [[Fendi]] namoyishlarini ochib bergan, shuningdek, [[Chanel]], [[Louis Vuitton]], [[Stella McCartney]], [[Valentino (modalar uyi)|Valentino]], [[Miu Miu]], [[Versace]], [[Burberry]], [[Dior]], [[Victoria Beckham]], [[Max Mara]], [[Lanvin]] (bu shouni yopib bergan), [[Salvatore Ferragamo]], [[Alberta Ferretti]], [[Givenchy]], [[Dries Van Noten]], [[Paco Rabanne]], [[Chloé]] va [[Saint Laurent]] kabi 40 ta podium koʻrgazmasida ishtirok etgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.vogue.globo.com/amp/moda/moda-news/noticia/2019/09/fresh-face-mona-tougaard-e-modelo-sensacao-da-temporada-internacional-de-verao-2020.html |sarlavha=Fresh face: Mona Tougaard é a modelo-sensação da temporada internacional de verão 2020 |sana=26 September 2019 |ish=Vogue Brasil |arxivurl=https://web.archive.org/web/20191002100142/https://www.vogue.globo.com/amp/moda/moda-news/noticia/2019/09/fresh-face-mona-tougaard-e-modelo-sensacao-da-temporada-internacional-de-verao-2020.html |arxivsana=2 October 2019}}</ref>. Keyinchalik u Prada va Miu Miu brendining 2019-yilgi kuz-qish koʻrgazmalarida ham qatnashgan<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[vikipediya:Manba kerak|<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2025)">iqtibos kerak</span>]]'' &#x5D;</sup>. Tougaard Prada, Louis Vuitton, Loewe, Chanel, Max Mara, Chloé va Ports 1961 brendlari uchun reklama koʻrgazmalarida ishtirok etgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.businessoffashion.com/community/people/mona-tougaard |sarlavha=Mona Tougaard |ish=Business of Fashion |sana=24 April 2020 |qaralgan sana=12 November 2021}}</ref>. [[I-D|''i-D'']] jurnalining ''Post Truth Truth'' soni muqovasida amerikalik model [[Adesuwa Aighewi]] bilan birga uning tasviri paydo boʻlgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://i-d.co/article/model-mona-tougaard-mert-and-marcus-adesuwa/ |sarlavha=model mona tougaard wants to fuck shit up |muallif=Adesuwa |sana=4 September 2019 |ish=i-D |qaralgan sana=12 November 2021}}</ref>. 2019-yilgi kuz-qish mavsumida ''models.com'' sayti uni „''top newcomer''“ (eng yaxshi yangi model) deb atagan<ref>{{Veb manbasi |url=https://models.com/mdx/top-newcomers-f-w-2019/ |sarlavha=TOP NEWCOMERS F/W 2019 |ish=models.com |qaralgan sana=12 November 2021}}</ref>, ''[[Vogue (jurnal)|Vogue]] jurnali'' esa uning „[[Parij moda haftaligi|Parij modalar haftaligida]] deyarli barcha muhim shoularni zabt etganini“ qayd etgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.vogue.com/article/age-in-modeling-european-runways-underage-models |sarlavha=In Europe, the Model Age Debate Rages On |muallif=Okwodu |ism=Janelle |sana=12 April 2019 |ish=Vogue |nashriyot=Condé Nast |qaralgan sana=12 November 2021}}</ref>. Model, shuningdek, ''models.comning'' „Model of the Year“ mukofoti doirasida „Breakout Star“ (yangi yulduz) sifatida tan olingan<ref>{{Veb manbasi |url=https://models.com/mdx/model-of-the-year-awards-2019/#motywomen |sarlavha=Breakout Star: Women |ish=models.com |qaralgan sana=12 November 2021}}</ref>. Hozirda Tougaard ''models.com'' saytining „Top 50“ modellari roʻyxatida joy olgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://models.com/rankings/ui/Top50/32945#32945 |sarlavha=Top 50 Models |ish=models.com |qaralgan sana=12 November 2021}}</ref>. Mona Tougaardning tasviri ''British Vogue'' jurnalining 2021-yil aprel soni muqovasida, shuningdek, ''Italian Vogueʼning'' 2021-yil avgust soni muqovasidan oʻrin olgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.vogue.co.uk/news/article/british-vogue-april-2021-joy |sarlavha=Allow British Vogue's Exuberant April Cover Story To Help You Find Your Joy |ish=British Vogue |muallif=McDermott |ism=Kerry |sana=5 March 2021 |nashriyot=Condé Nast Britain |qaralgan sana=12 November 2021}}</ref>. 2022-yil avgustida model somali-amerikalik model [[Ugbad Abdi]] bilan birga V''ogue France'' muqovasidan joy olgan<ref name=":0">{{Veb manbasi |url=https://www.vogue.fr/fashion/article/mona-tougaard-ugbad-abdi-vogue-france-august-2022-cover |sarlavha=Mona Tougaard and Ugbad Abdi: The model revolution on the cover of the August 2022 edition of Vogue France |muallif=Trochu |ism=Eugénie |ish=Vogue France |sana=21 July 2022}}</ref>. 2023-yilda Tougaard ''British Vogue'' va ''French Vogue'' muqovalarida koʻrinish berdi<ref>{{Veb manbasi |sana=2023-04-28 |sarlavha=Mona Tougaard is the cover star of the May 2023 edition of Vogue France |url=https://www.vogue.fr/article/mona-tougaard-cover-star-may-2023-edition-vogue-france |qaralgan sana=2024-02-23 |ish=Vogue France |til=fr-FR}}</ref>. 2023-yil kuz-qish (F/W) mavsumida u 39 ta podium namoyishida, bir nechta reklama koʻrgazmalarida ishtirok etdi. Shuningdek, 2024-yil bahor-yoz (S/S) mavsumida 22 marta podiumda turli brendlar koʻrgazmalarini namoyish qildi<ref name="Mona Tougaard Is the Moment"></ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{commons category}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:2002-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Orxuslik kishilar]] [[Turkum:Daniyalik ayol modellar]] 7mxf5adkncc4371os8ekn4rsu49etgu 4 1282265 6274338 6254787 2026-09-21T11:16:35Z Mirishkorlik 75661 /* Shomahmud Shorahmedov */ 6274338 wikitext text/x-wiki ===[[:Shomahmud Shorahmedov]]=== :{{la|1=Shomahmud Shorahmedov}} :({{Find sources|title=Shomahmud Shorahmedov}}) [[VP:EA|Ensiklopedik ahamiyat]] shubha ostida. [[Foydalanuvchi:MinaUktamova|MinaUktamova]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:MinaUktamova|munozara]]) 18:32, 2025-yil 9-oktyabr (UTC) :Assalomu alaykum! Bu maqola [[VP:EAOBSMN|“Ommaviy bo‘lmagan san’at va madaniyat arboblari”]] mezonlariga javob beradi. :Maqolada tilga olingan shaxs O‘zbekiston milliy musiqa san’atining yirik vakili bo‘lib, an’anaviy cholg‘u ijrochiligi, maqom san’ati va pedagogik faoliyat sohasida e’tirof etilgan. U bir nechta xalqaro va respublika tanlovlari g‘olibi, oliy ta’lim tizimida professor-o‘qituvchi sifatida faoliyat yuritadi, rasmiy o‘quv qo‘llanmalar muallifi hisoblanadi. :Shaxsning ijodiy faoliyati va ilmiy ishlari O‘zbekiston madaniyat vazirligi, Fanlar akademiyasi va oliy o‘quv yurtlari tomonidan tan olingan. Shu sababli maqola [[VP:EAOBSMN]] mezonlariga to‘liq javob beradi hamda o‘chirilmasligi kerak. [[Foydalanuvchi:Ilyos Arabov|Ilyos Arabov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ilyos Arabov|munozara]]) 17:49, 2025-yil 10-oktyabr (UTC) :{{Oʻchirilsin}}. Maqolada aynan ushbu shaxs haqida birorta nufuzli manba keltirilmagan. Keltirilgan yagona manba umuman ijrochilik haqida. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 13:36, 2026-yil 30-avgust (UTC) :{{Oʻchirilsin}} Manba yetarli emas shuningdek EA ga egaligi ham shubha ostida [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 11:16, 2026-yil 21-sentyabr (UTC) eaweopxjfodh133qqge8w18f0wdkfxp 0 1283801 6274048 5880080 2026-09-20T16:58:37Z InternetArchiveBot 58913 2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274048 wikitext text/x-wiki {{Shirkat bilgiqutisi | nomi = Morningstar, Inc. | tasvir = Morningstar Logo.svg | izoh = | sanoat = {{Unbulleted list|[[Investitsiya tadqiqotlari]]|[[Investitsiya boshqaruvi]]}} | shirkat_egasi = [[Joe Mansueto]] (39,7%) | maqomi = [[Ochiq aksiyadorlik jamiyati]] | birja_listingi = {{Unbulleted list|{{NASDAQ|MORN}}|[[S&P 400]] tarkibiy qismi}} | asos_solingan_sanasi = {{Start date and age|1984}} | joylashuvi = [[Chikago]], [[Illinoys]], [[AQSh]] | hududiy_xizmati = Butun dunyo | asoschilari = [[Joe Mansueto]] | yetakchi_sarlavha = [[Boshqaruv kengashi raisi|Rais]] | yetakchi_nomi = [[Joe Mansueto]] | yetakchi_sarlavha2 = [[Bosh ijrochi direktor|CEO]] | yetakchi_nomi2 = [[Esteban Rodriguez Jr. (biznesmen)|Esteban Rodriguez Jr.]] | daromad = {{increase}} {{US$|1.87 milliard}} (2022)<ref name=AR22/> | operatsion_foyda = {{decrease}} {{US$|167.8 million}} (2022)<ref name=AR22/> | sof_foyda = {{decrease}} {{US$|70.5 million}} (2022)<ref name=AR22/> | boyligi = | kapitallashtirish = | ishchilar_soni = 9 556 (2021) | shoʻba_korxonalari = MORNINGSTAR JAPAN K. K. (22,1%) | vebsayti = {{URL|https://morningstar.com}} | tili = Ingliz tili | izoh = }} '''Morningstar, Inc.''' – [[1984-yil]]da [[Joe Mansueto]] tomonidan asos solingan, shtab-kvartirasi Illinoys shtatining [[Chikago]] shahrida joylashgan [[Amerika]] moliyaviy xizmatlar firmasi. U investitsiya tadqiqotlari va [[investitsiyalarni boshqarish]] boʻyicha bir qator xizmatlarni taqdim etadi<ref>{{cite web|title=Morningstar Press Release|url=https://s21.q4cdn.com/198919461/files/doc_financials/2021/ar/Annual-Report-_-2021.pdf|access-date=18 mart 2022|arxivsana=2024-12-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20241209004240/https://s21.q4cdn.com/198919461/files/doc_financials/2021/ar/Annual-Report-_-2021.pdf}}</ref><ref name=AR22>{{cite web|title=Morningstar 2022 Annual Report|url=https://s21.q4cdn.com/198919461/files/doc_financials/2022/ar/2022-Annual-Report-FINAL.pdf|publisher=Morningstar|access-date=18 noyabr 2023|date=31 dekabr 2022|arxivsana=2025-04-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250415003133/http://s21.q4cdn.com/198919461/files/doc_financials/2022/ar/2022-Annual-Report-FINAL.pdf}}</ref>. 29 ta mamlakatda faoliyat yurituvchi Morningstar tadqiqotlari va tavsiyalari moliyaviy jurnalistlar tomonidan aktivlarni boshqarish sanoatida taʼsirli deb hisoblanadi va Morningstar tahlilchilarining ijobiy yoki salbiy tavsiyasi har qanday fondga pul kiritishi yoki olib tashlashi mumkin<ref>{{Cite news |last=Foley |first=Stephen |date=2014-08-21 |title=Morningstar: A force to be reckoned with |url=https://www.ft.com/content/e02d2768-22d2-11e4-8dae-00144feabdc0 |url-access=subscription |work=[[Financial Times]]}}</ref><ref>{{Cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/5026242|title=Star Power: The Effect of Morningstar Ratings on Mutual Fund Flow|first1=Diane|last1=Del Guercio|first2=Paula|last2=Tkac|date=February 1, 2001|journal=Journal of Financial and Quantitative Analysis|volume=37|via=ResearchGate|doi=10.2139/ssrn.286157|hdl=10419/100799|s2cid=7601862|hdl-access=free}}</ref>. Aktivlarni boshqarish boʻlimi orqali kompaniya hozirda 2023-yil 31-mart holatiga koʻra, 295 milliard AQSH dollaridan ortiq mablagʻni boshqaradi<ref name=22q1>{{Cite web|url=https://newsroom.morningstar.com/newsroom/news-archive/press-release-details/2022/Morningstar-Inc.-Reports-First-Quarter-2022-Financial-Results/default.asp|title=Morningstar Latest Quarterly Results: Q1 2022|date=27 April 2022}}{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Shuningdek, firma investitsiya mutaxassislari uchun dasturiy taʼminot va maʼlumotlar platformalarini, jumladan, „Morningstar Research Portal“, „Morningstar Direct“ va „Morningstar Advisor Workstation“ni taqdim etadi. == Tarixi == Morningstar asoschisi [[Joe Mansueto]] bu gʻoyani dastlab 1982-yilda bir nechta nufuzli fond boshqaruvchilaridan olgan oʻzaro fondlari yillik hisobotlarini koʻzdan kechirayotganda oʻylab topgan<ref name="incarticle">{{cite web| title=Everything I Know, I Learned from Warren Buffett, Corporate Culture – Inc Magazine| url=http://www.inc.com/magazine/19990701/811.html | access-date=May 3, 2007 }}</ref>. Biroq, [[Harris Associates]] kompaniyasida fond tahlilchisi sifatida bir yil ishlashi davomida fond sanoati va potentsial raqiblarni yaqindan kuzatib, bu imkoniyat haqiqatan ham mavjudligiga ishonch hosil qildi<ref name="incarticle" /><ref name="mstaradvisorarticle">{{cite web | title=Joe Mansueto and Bill Nygren: The Importance of Having Conviction | url=http://morningstaradviser.com/articles/comments.asp?docId=4490 | access-date=May 3, 2007 }}</ref>. Shundan soʻng, Mansueto 1984-yilda [[Chikago]]dagi bir xonali kvartirasida 80 000 AQSh dollari miqdoridagi boshlangʻich sarmoya bilan Morningstar kompaniyasini tashkil etdi<ref name="usatodayarticle">{{cite news | title=USATODAY.com – Can he turn magazine bust into a boom? | url=https://www.usatoday.com/money/companies/management/2005-11-14-mansueto_x.htm | access-date=May 3, 2007 | work=USA Today | first1=Mindy | last1=Fetterman | date=November 14, 2005}}</ref>. „Morningstar“ nomi Henry David Thoreauning „Walden“ asaridagi soʻnggi jumladan olingan boʻlib, u „Quyosh shunchaki tong yulduzidir“ degan maʼnoni anglatadi<ref name="usatodayarticle" /><ref name="usatodayarticle2">{{cite news| title=A star is reborn after shake-up | url=https://www.usatoday.com/money/perfi/funds/2001-02-12-mstar.htm | access-date=May 21, 2007 | work=USA Today | date=February 12, 2001}}</ref>. == Mahsulot va xizmatlari == Morningstar chakana va institutsional investorlarga keng koʻlamli mahsulotlar va xizmatlarni taqdim etadi. === Morningstar investitsiyalarni boshqarish === Oʻzining investitsiyalarni boshqarish boʻlinmasi orqali Morningstar hozirda 265 milliard AQSh dollaridan ortiq aktivlarni maslahat va boshqaruv ostida saqlaydi<ref name="22q1"/>. === Morningstar Direct === Morningstar Direct – professional investitsiya menejerlariga yangi mahsulotlar va portfellarni ishlab chiqishda yordam beruvchi maʼlumotlar va tahlillarni taqdim etadigan dasturiy platformadir. === Morningstar Office Cloud === Morningstar investitsiya maslahatchilari uchun Morningstar Office Cloud nomli yagona bulutli platformani taklif etadi. Ushbu dasturiy taʼminot moliyaviy maslahatchilarga oʻz faoliyatini boshqarish, maʼlumotlar va tadqiqotlarga kirish, investitsiyalarni tahlil qilish hamda investorlar bilan aloqa oʻrnatish imkonini beradi<ref>{{Cite press release |last= |first= |date=November 16, 2017 |title=Morningstar Announces Morningstar Office Cloud, an End-to-End Practice and Portfolio Management Platform for Independent Advisors |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/morningstar-announces-morningstar-office-cloud-an-end-to-end-practice-and-portfolio-management-platform-for-independent-advisors-300557313.html |website=}}</ref>. === Morningstar Premium === Firma oʻzining „Morningstar Premium“ obuna mahsuloti orqali chakana va individual investorlarga yangiliklar, tadqiqotlar hamda aksiyalar, obligatsiyalar va oʻzaro fondlar tahlilidan foydalanish imkoniyatini taqdim etadi<ref>{{Cite web|url=https://www.morningstar.com/premium|title=Premium Membership &#124; Morningstar|website=www.morningstar.com}}</ref>. === Kredit reytinglari (NRSRO) === 2010-yilda Morningstar xususiy kapital giganti Capmark Financening sobiq boʻlimi va bir vaqtlar milliy tan olingan statistik reyting tashkiloti (NRSRO) maqomiga ega boʻlgan Realpoint MCHJni sotib oldi. Firma Morningstar Credit Ratings nomi bilan qayta brendlandi va [[S&P]], [[Moody’s Investors Service]] va [[Fitch Ratings]] kabi NRSROlar bilan raqobatlasha boshladi<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748703580904575131620249936264 |title=Morningstar to Buy Credit Rater Realpoint |first=Anusha Shrivastava And Joan E.|last=Solsman|newspaper=Wall Street Journal |date=March 19, 2010|via=www.wsj.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.financial-planning.com/news/morningstar-acquires-mbs-rater-realpoint|title=Morningstar Acquires MBS Rater Realpoint|date=May 5, 2010|website=Financial Planning}}</ref>. 2019-yilda Morningstar NRSRO DBRSni 669 million dollarga sotib oldi<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/morningstar-looks-to-expand-ratings-business-with-dbrs-deal-11559151916|title=Morningstar Looks to Expand Ratings Business With DBRS Deal|first=Gunjan|last=Banerji|newspaper=Wall Street Journal|date=29 May 2019 }}</ref>. === Morningstar tadqiqot portali === 2022-yilda Morningstar moliyaviy maslahatchilarga Morningstarning investitsiya tadqiqotlari va boshqa vositalaridan foydalanishga yordam berish maqsadida oʻzining eng yangi tadqiqot platformasini ishga tushirdi. Bu platforma investitsiyalarni aniqlash va tanlash, investitsiyalar samaradorligini kuzatish hamda mijozlar bilan samarali muloqot qilish uchun moʻljallangan. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Kredit reyting agentliklari]] lpdzatuylik1jwcqvkecp5qhwjbe4qt 0 1322303 6274317 5839564 2026-09-21T10:02:37Z Sitora Oblakulova 85592 Sitora Oblakulova [[Mariam Muhammad Hadi al Hilli]] sahifasini [[Maryam Muhammad Hadi al-Hilli]]ga koʻchirdi 5839564 wikitext text/x-wiki '''Mariam Muhammad Hadi al Hilli''' (1984-yil 17-martda tugʻilgan) – [[bahrayn]]lik sportchi, [[Olimpiada oʻyinlari]] ishtirokchisi. [[Yengil atletika]]ning 100 metrga yugurish bahslarida ishtirok etadi. [[Oʻrta Sharq|Yaqin Sharq]] oroli nomidan 2000-yilda [[2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Sidneyda boʻlib oʻtgan Olimpiya oʻyinlari]]da ishtirok etgan 2 nafar bahraynlik ayol sportchidan biri, ikkinchi ayol sportchi esa [[Fotima Hamid Gerashi]] edi<ref>[https://web.archive.org/web/20010502151326/http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/2000/09/23/anderson_arab_women/ „Arab women make breakthrough at Games“], CNN, September 23, 2000</ref>. Olimpiadada ishtirok etgan vaqtida Mariam Muhammad Fors koʻrfazi arab davlatlari orasida oʻz yoʻnalishida rekord natijaga ega edi<ref>[https://sindar.net/iuaa/results/athlete/2824/ Mariam Al Hilli’s Record on the IUAA Results Database]</ref>. Sportchi yengil atletikadagi faoliyatini Ibn Xaldun Milliy maktabida oʻqib yurgan paytida boshlagan va ushbu maktabni 2001-yil iyun oyida tamomlagan. Keyinchalik u oʻqishni [[Irlandiyadagi qirollik jarrohlar kolleji]]da davom ettirib, 2007-yilda ushbu kollejni tugatgan{{Manba kerak|date=March 2025}}. == Yana qarang == * [[Bahrayn 2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida]] == Manbalar == {{Manbalar}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Hilli, Mariam Mohamed Hadi Al}} [[Turkum:1984-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Bahrayn nomidan Olimpiya oʻyinlarida qatnashgan yengil atletikachilar]] [[Turkum:21-asr bahraynlik sportchi ayollar]] c31xkdvxazzrs0lr827gls2d8nlzsu5 1 1322304 6274319 5839565 2026-09-21T10:02:37Z Sitora Oblakulova 85592 Sitora Oblakulova [[Munozara:Mariam Muhammad Hadi al Hilli]] sahifasini [[Munozara:Maryam Muhammad Hadi al-Hilli]]ga koʻchirdi 5839565 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 4 1322436 6274339 6259237 2026-09-21T11:18:32Z Mirishkorlik 75661 /* Otabek Sobitov */ 6274339 wikitext text/x-wiki ===[[:Otabek Sobitov]]=== :{{la|1=Otabek Sobitov}} :({{Find sources|title=Otabek Sobitov}}) Ensiklopedik ahamiyati shubha ostida. [[Foydalanuvchi:Umarxon III|Umarxon III]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Umarxon III|munozara]]) 03:48, 2025-yil 18-dekabr (UTC) # {{Oʻchirilsin}} / [[Foydalanuvchi:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Artemev Nikolay|munozara]]) 15:09, 2026-yil 3-sentyabr (UTC) # {{Oʻchirilsin}} EA ga ega emas [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 11:18, 2026-yil 21-sentyabr (UTC) pvmcdwg6usng783q7hssel1bs2rblvx 4 1323317 6274325 6270266 2026-09-21T10:13:01Z Sitora Oblakulova 85592 /* Fikrlar */ Javob 6274325 wikitext text/x-wiki ===[[Bahrayn 2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida]]=== : <small>''Nominator(lar): [[Foydalanuvchi:Sitora Oblakulova|Sitora Oblakulova]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Sitora Oblakulova|munozara]]) 09:21, 2025-yil 19-dekabr (UTC)''</small> Ushbu maqola bahraynlik sportchilarning, shuningdek, Fors koʻrfazi arab davlatlaridan ilk marotaba ayol sportchilarning Yozgi Olimpiada oʼyinlaridagi ishtiroki haqida. Maqolani oʼqib chiqib, unga fikr bildirishingizni soʼrayman. [[Foydalanuvchi:Sitora Oblakulova|Sitora Oblakulova]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Sitora Oblakulova|munozara]]) 09:21, 2025-yil 19-dekabr (UTC) ==== Fikrlar ==== Maqola uchun muallif {{ping|Sitora Oblakulova}}ga tashakkur. Maqola matni umuman olganda yaxshi yozilgan. Shu bilan birga tuzatilishi kerak boʻlgan baʼzi kamchiliklarni sanab oʻtsam. * maqolada arabcha ismlar bilan aniq bir toʻxtam mavjud emas. Toʻgʻri bu borada oʻzbekcha Vikipediyada ham, til normalarida ham aniq bir qoida shakllanmagan. Ammo anʼanviy tarzda oʻzbek tiliga moslash amaliyoti mavjud. Masalan: Davud, Al Hilli (bu ismning yozilishida bir standart yoʻq ekan. baʼzi oʻrinlarda Hili, baʼzida Al-Hilli yo Al Hilli yoki al Hilli), Mariam. Bu amaliyotga oʻznigiz ham baʼzi oʻrinlarda amal qilgansiz Mohamed — Muhammad Youssef — Yusuf ammo toʻliq emas. * baʼzi oʻrinlarda gʻaliz tarjimaga yoʻl qoʻyilgan. # ''Bu juda ajoyib edi, lekin men bloklarda juda qoʻrqardim. Yuragim juda tez urayotgan edi. Men barcha mashgʻulotlarim haqida oʻyladim va oilamni xursand qilishga harakat qilardim'' sunʼiy yozilgandek bu yerda oʻzbek tili nazari bilan yondashuv soz boʻlar edi, # ''Biroq <u>'''mahalliy aholining?'''</u> musulmonchilik urf-odatlari sabab Sidney Olimpiya suv sporti markazida mashgʻulotlarni boshlaguniga qadar Hamid Gerashiga erkak sportchilar bilan suzish mashgʻulotlarini olib borish taʼqiqlangan'', # ''Mariam Muhammad Hadi al Hilli Sidneydagi oʻyinlar chogʻida 16 yoshda boʻlib, ushbu musobaqa sportchi uchun ilk va oxirgi Olimpiada oʻyinlari edi'' Ushbu kamchiliklar tuzatilib maqola statusga erishadi degan umiddaman. [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 11:02, 2026-yil 14-sentyabr (UTC) :Barcha bildirilgan fikrlar boʻyicha tuzatishlar kiritildi. [[Foydalanuvchi:Sitora Oblakulova|Sitora Oblakulova]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Sitora Oblakulova|munozara]]) 10:13, 2026-yil 21-sentyabr (UTC) ==== Rozilar ==== <!-- # {{Roziman}} --~~~~ --> ==== Qarshilar ==== <!-- # {{Qarshiman}} --~~~~ --> ==== Betaraflar ==== <!-- # {{Betarafman}} --~~~~ --> ==== Xulosa ==== 6zv5luy2qmvakyd91mtvcxvd6yti9q0 4 1323929 6274340 5845667 2026-09-21T11:19:29Z Mirishkorlik 75661 /* Rafiq Sayfulin */ 6274340 wikitext text/x-wiki ===[[:Rafiq Sayfulin]]=== :{{la|1=Rafiq Sayfulin}} :({{Find sources|title=Rafiq Sayfulin}}) [[VP:EA]]ga egaligi shubha ostida. [[User:Bekipediya|<span style="font-family:Georgia"><span style="color:#049DFF">BEKIPEDIYA</span></span>]]&nbsp;[[User talk:Bekipediya|<span style="color:#049DFF">^{''<small>#yozishma</small>''}</span>]] 20:44, 2025-yil 21-dekabr (UTC) # {{Oʻchirilsin}} EA ga ega emas [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 11:19, 2026-yil 21-sentyabr (UTC) 2j97jzj23m2wc7zf71hr2mrf6h9ijk0 0 1332020 6274100 5867345 2026-09-21T02:08:10Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274100 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | mavqe = Qishloq | bayroq = | gerb = | mamlakat = Hindiston | mintaqa turi = Shtat | mintaqa = Assam | tuman turi = Tuman | tuman = Kamrup tumani | rahbar turi = | aholi = | sanalgan yil = 2011-yil | pochta indekslari = | zichlik = }} '''Natun Batabari''' – [[Hindiston]]ning [[Assam]] shtati, [[Kamrup tumani|Kamrup]] tumanida joylashgan qishloq<ref>{{cite web|url=https://www.deccanherald.com/content/331570/a-sporting-saga-making.html |title=Natun Batabari |date=10 May 2013 |publisher=deccanherald.com}}</ref><ref>{{cite web |url=https://onlineindiacode.com/assam/kamrup/guwahati/natun-batabari |title=Natun Batabari |publisher=onlineindiacode.com |qaralgan sana=2026-01-09 |arxivsana=2021-05-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210506164753/https://onlineindiacode.com/assam/kamrup/guwahati/natun-batabari }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Hindiston-geo-stub}} [[Turkum:Hindiston shahar va qishloqlari]] [[Turkum:Kamrup tumanidagi qishloqlar]] l89rfjse3isssj2aunmx35vxbpk5zq5 0 1334240 6273978 6273663 2026-09-20T14:04:29Z Sherzod11W 273619 6273978 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi| name = Sharifa Alkhateeb | tasvir= File:Sharifa Alkhateeb.jpg | tasvir_izohi= Sharifa Alxatib | tavallud_paytidagi_ismi = Thereffia Tahiya Ahmad Bey | tavallud_sanasi = {{Tugʻilgan sanasi|1946|06|06}} |tavallud_joyi = [[Filadelfiya]], [[Pennsilvaniya|Pensilvaniya]] | vafot_sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|2004|10|21|1946|06|06}} | vafot_joyi = [[Ashburn, Virjiniya]] | turmush_oʻrtogʻi= Mejdi Alkhateeb | kasbi= Oʻqituvchi, yozuvchi | bolalari= Layla, Maha, Nasreen }} '''Sharifa Tahiya Alxatib''' (''turmushgacha'' '''Ahmad Bey'''; 1946-yil 6-iyun – 2004-yil 21-oktyabr) – [[Islom]] va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qoʻshma Shtatlar]]<nowiki/>dagi musulmonlar uchun madaniy muloqot va hamjamiyat barpo etish boʻyicha [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]lik [[yozuvchi]], tadqiqotchi va [[oʻqituvchi]] edi. U feminist tashabbuslar, oilaviy zoʻravonlikning oldini olish, shuningdek, dinlararo aloqalar va taʼlim tashkilotlari bilan shugʻullangan. U AQShda musulmon ayollar uchun birinchi milliy tashkilotni tuzdi va [[Shimoliy Amerika Islom Jamiyati]]dan Jamiyatga xizmat mukofotini olgan birinchi ayol boʻldi. == Tarjimai holi == Alxatib 1946-yil 6-iyunda [[Pennsilvaniya|Pensilvaniya]] shtatining [[Filadelfiya]] shahrida tugʻilgan<ref>{{Cite web |title=United States, Social Security Numerical Identification Files (NUMIDENT), 1936-2007 |url=https://www.familysearch.org/ark:/61903/1:1:6K95-5F13 |website=FamilySearch}}</ref>. Uning otasi [[Hoji (ziyoratchi)|hoji]] Abdulloh Ahmad Bey (1920–2006)<ref>{{Cite web |title=Hajji Ahmad Obituary (2006) - Philadelphia, PA - The Philadelphia Inquirer |url=https://www.legacy.com/us/obituaries/inquirer/name/hajji-ahmad-obituary?id=11016757 |access-date=2025-09-16 |website=Legacy.com}}</ref> boʻlib, u aslida [[Baltimore (Maryland)|Baltimor]]da<ref>{{Cite web |title=United States, Public Records, 1970-2009 |url=https://www.familysearch.org/ark:/61903/1:1:QJCY-J6Z9 |website=FamilySearch}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 February 1942 |title=Pennsylvania, World War II Draft Registration Cards, 1940-1945 |url=https://www.familysearch.org/ark:/61903/1:1:Q2SX-TC8L |website=FamilySearch}}</ref> tugʻilgan Wayland Frantz Dunaway boʻlib, kelib chiqishi boʻyicha [[Afroamerikaliklar|afrika-amerikalik]]<ref>{{Cite web |date=9 January 1920 |title=United States, Census, 1920 |url=https://www.familysearch.org/ark:/61903/1:1:M6QM-NSC |website=FamilySearch}}</ref> boʻlgan va [[Milliy yoshlar maʼmuriyati]]da ishlagan. 1943-yilda<ref>{{Cite web |date=5 October 1943 |title=Delaware, Marriage Records, 1913-1954 |url=https://www.familysearch.org/ark:/61903/1:1:F392-KL4 |website=FamilySearch}}</ref> Abdulloh Ahmad Bey Sharifaning onasi Anna Luiza (turmushgacha Folker Jordan; 1919–1961)ga uylanadi, u qisman [[Chexiya|chex]] kelib chiqishli [[Katolik cherkovi|katolik]] edi va nikoh [[Wilmington (Delaware)|Wilmington]]da boʻlib oʻtgan<ref>{{Cite web |title=In Memoriam: Dr. Sharifa Alkhateeb (1946-2004) |url=https://www.wrmea.org/004-december/in-memoriam-dr.-sharifa-alkhateeb-1946-2004.html |access-date=2022-03-19 |website=WRMEA |date=2 December 2004 |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web |date=1945-03-09 |title=The Aegis from Bel Air, Maryland |url=https://www.newspapers.com/newspage/869003247/ |access-date=2025-09-16 |website=Newspapers.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Log in - Catholic Heritage Archive |url=https://www.catholicheritagearchive.com/Identity/Account/Login?ReturnUrl=%2FImage%2FS2%2FUS%2FBALT%2FHD03%2FBOX05%2FAB163%2F0552 |access-date=2025-09-16 |website=www.catholicheritagearchive.com}}</ref>. Annaning ona tomondan buvisi va bobosi [[Yetetitse]] va [[Chabeřice]]da tugʻilgan<ref>{{Cite web |title=Log in - Catholic Heritage Archive |url=https://www.catholicheritagearchive.com/Identity/Account/Login?ReturnUrl=%2FImage%2FS2%2FUS%2FBALT%2FHD03%2FBOX05%2FAB163%2F0094 |access-date=2025-09-16 |website=www.catholicheritagearchive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=DigiArchiv of SRA Trebon - ver. 25.07.28 |url=https://digi.ceskearchivy.cz/DA?menu=3&id=2665&page=63&x=1742&y=1787&z=38&r=0 |access-date=2025-09-16 |website=digi.ceskearchivy.cz}}</ref><ref>{{Cite web |title=Státní oblastní archiv v Praze |url=https://ebadatelna.soapraha.cz/d/9521/273 |access-date=2025-09-16 |website=ebadatelna.soapraha.cz}}</ref>. Maktabni tugatgach, Alxatib oʻqishni davom ettirdi va ingliz adabiyoti boʻyicha bakalavr darajasini [[Pensilvaniya universiteti]]da oldi<ref name="NYT obit">{{cite news|last1=Bayot|first1=Jennifer|title=Sharifa Alkhateeb, Feminist Within Islam, Dies at 58|url=https://www.nytimes.com/2004/11/04/arts/sharifa-alkhateeb-feminist-within-islam-dies-at-58.html|access-date=November 18, 2015|work=The New York Times|date=November 4, 2004|location=New York City, New York}}</ref>. Pensilvaniya universitetida oʻqish davomida u 1960-yillardagi feminist harakatiga qoʻshildi va diniy eʼtiqodlari bilan feminizm oʻrtasida ziddiyat yoʻq deb hisoblardi. Bakalavr darajasini olgach, u taqqoslama dinshunoslik boʻyicha magistr darajasini [[Norwich universiteti]]da, [[Northfield (Vermont)|Northfield]]da oldi va 1977-yilda [[Qurʼon]]ning [[Marmaduke Pickthall]] tomonidan nashr etilgan tarjimasini tahrir qildi<ref name="Wash Post obit">{{cite news|last1=Schudel|first1=Matt|title=Sharifa Alkhateeb Dies; U.S. Muslim Scholar|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A766-2004Oct26.html|access-date=November 18, 2015|newspaper=The Washington Post|date=October 27, 2004|location=Washington, DC}}</ref>. 1978-yildan 1987-yilgacha Alxatib va uning eri Mejdi Alxatib [[Saudiya Arabistoni]]da yashashdi, Sharifa u yerda ''Saudi Gazette'' gazetasi uchun [[jurnalist]] boʻlib ishladi va<ref name="WRMEA tribute">{{cite web|last1=Hanley|first1=Delinda C.|title=Dr. Sharifa Alkhateeb|url=http://www.wrmea.org/2004-december/in-memoriam-dr.-sharifa-alkhateeb-1946-2004.html|publisher=Washington Report on Middle East Affairs|access-date=18 November 2015|location=Washington, DC|page=51|date=December 2004}}</ref> Saudiya universitetida ham, xususiy maktablarda ham dars berdi. 1988-yilda er-xotin AQShga qaytib, shimoliy Virjiniyaga joylashdi va Alxatib [[Virginiya|Virjiniya]] shtatining Ferfaks shahridagi Ferfaks okrugi davlat maktablarida<ref name="Wash Post obit"/> xilma-xillik boʻyicha maslahatchi sifatida ishladi hamda 1993-yildan 1997-yilgacha efirga uzatilgan<ref name="WRMEA tribute" /> „Middle Eastern Parenting“ („Yaqin Sharqonacha ota-onalik“) nomli telekoʻrsatuvni ishlab chiqdi<ref name="NYT obit" />. 1990-yillarning boshida u ''American Journal of Islamic Social Sciences'' (AJISS) jurnalining boshqaruvchi muharriri boʻldi<ref name="NYT obit" /> va AQShdagi davlat maktablari tizimi boʻylab ishlatiladigan ijtimoiy fanlar darsi uchun moʻljallangan ''Arab World Notebook'' („<nowiki/>[[Arab dunyosi]] daftarchasi“) oʻquv qoʻllanmasini hammualliflikda yozdi<ref name="Wash Post obit" />. 1989-yildan vafotigacha Alxatib musulmon taʼlim kengashi prezidenti boʻlib ishladi, bu mintaqaviy tashkilot maʼmuriyatga islom madaniyati haqida taʼlim berishga yoʻnaltirilgan edi<ref name=Fairfax>{{cite web|title=Sharifa Alkhateeb Memorial Scholarship|url=https://www.collegeaccessfairfax.org/sharifa_alkhateeb_memorial_scholarship.html|publisher=College Access Fairfax|access-date=November 18, 2015|location=Fairfax, Virginia|date=2004}}</ref>. 1992-yilda u ''North American Council for Muslim Women'' (NACMW) – Shimoliy Amerika musulmon ayollar kengashini tuzdi va uning birinchi prezidenti boʻldi. NACMW amerikalik musulmon ayollarning birinchi milliy tashkiloti edi. U musulmon ayollar ehtiyojlari bilan shugʻullanuvchi tashkilotlar uchun maslahat maʼlumotlar bazasini yaratish va ular uchun birinchi ishonch telefonini ochish bilan bu ishni davom ettirdi<ref name=Cornell>{{cite journal |last1=Barazangi |first1=Nimat Hafez |title=The Legacy of a Remarkable Muslim Woman: Sharifa Alkhateeb |website=Cornell University |date=2004 |url=https://hdl.handle.net/1813/7784 |hdl=1813/7784 |hdl-access=free}}</ref>. 1995-yilda Alxatib [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti]] tomonidan Xitoyning Pekin shahrida chaqirilgan Ayollar boʻyicha toʻrtinchi jahon konferensiyasida musulmon fraksiyasi raisi sifatida xizmat qildi<ref name="NYT obit" />. 1998-yilda u Adliya departamenti bilan hamkorlikda musulmon hamjamiyatidagi zoʻravonlikni tahlil qilish uchun [[Tinch oilalar loyihasi]]ni<ref name=Cornell /> yoʻlga qoʻydi<ref name="Wash Post obit" />. Natijada oʻtkazilgan soʻrov hamjamiyat ichidagi oilaviy zoʻravonlik boʻyicha birinchi milliy tadqiqot boʻldi<ref name=Fairfax />. [[2001-yil 11-sentyabr terror xurujlari|11-sentabr hujumlari]]dan soʻng Alxatib „muloqot va tushunishni rivojlantirish“ uchun sinagogalar, cherkovlar va masjidlardan iborat dinlararo konsorsium ishlarini muvofiqlashtirdi<ref name="WRMEA tribute" />. U Favqulodda vaziyatlarni boshqarish boʻyicha federal agentlik ([[FEMA]]) tomonidan moliyalashtirilgan, shimoliy Virjiniyadagi inqiroz boʻyicha maslahat markazi hisoblangan Community Resilience Project (Hamjamiyat barqarorligi loyihasi)da Yaqin Sharq/musulmonlar guruhi rahbari boʻldi<ref name="NYT obit" /><ref name=Fairfax />. 2004-yil sentabr oyida u Shimoliy Amerika Islom Jamiyatidan Jamiyatga xizmat mukofotini olib, bu mukofotni olgan birinchi ayolga aylandi. Bir oy oʻtib, 2004-yil 21-oktyabrda u Ashburn, Virjiniyadagi uyida [[Oshqozon osti bezi saratoni|oshqozon osti bezi saratoni]]dan vafot etdi<ref name="Wash Post obit" />. Vafotidan soʻng uning merosini sharaflash boʻyicha bir qancha loyihalar davom etmoqda. Ulardan baʼzilari – Tinch oilalar loyihasi<ref>{{cite web|url=http://www.peacefulfamilies.org |title=Peaceful Families Project |publisher=Peacefulfamilies.org |date=November 21, 2013 |access-date=August 19, 2014}}</ref>, MAS Freedom Foundation tomonidan har yili topshiriladigan Sharifa Alxatib jamiyatga xizmat mukofoti va Ferfaks okrugi davlat maktablari tomonidan beriladigan Sharifa Alxatib xotira stipendiyasidir<ref>{{cite web |url=http://caf.squarespace.com/scholarships/ |title=College Access Fairfax - Scholarships |archive-url=https://web.archive.org/web/20080820124728/http://caf.squarespace.com/scholarships/ |archive-date=August 20, 2008}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Tashqi havolalar}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Alxatib, Sharifa}} [[Turkum:1946-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:2004-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Pensilvaniya universiteti sanʼat va fan maktabi bitiruvchilari]] [[Turkum:Norwich universiteti bitiruvchilari]] [[Turkum:Amerikalik muharrirlar]] [[Turkum:Saudiya Arabistonidagi amerikalik muhojirlar]] [[Turkum:Amerikalik feminist yozuvchilar]] [[Turkum:20-asr amerikalik ayol yozuvchilari]] [[Turkum:Amerikalik musulmon faollar]] [[Turkum:Islomiy feminizm tarafdorlari]] [[Turkum:Musulmon yozuvchilar]] [[Turkum:Amerikalik ayol muharrirlar]] [[Turkum:Filadelfiyalik faollar]] [[Turkum:Filadelfiyalik yozuvchilar]] [[Turkum:21-asr amerikalik ayol akademiklar]] [[Turkum:21-asr amerikalik akademiklar]] mlr6llg15pyl91t1j4s8p5dh396k74k 6273979 6273978 2026-09-20T14:05:59Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273979 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi| name = Sharifa Alkhateeb | tasvir= File:Sharifa Alkhateeb.jpg | tasvir_izohi= Sharifa Alxatib | tavallud_paytidagi_ismi = Thereffia Tahiya Ahmad Bey | tavallud_sanasi = {{Tugʻilgan sanasi|1946|06|06}} |tavallud_joyi = [[Filadelfiya]], [[Pennsilvaniya|Pensilvaniya]] | vafot_sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|2004|10|21|1946|06|06}} | vafot_joyi = [[Ashburn, Virjiniya]] | turmush_oʻrtogʻi= Mejdi Alkhateeb | kasbi= Oʻqituvchi, yozuvchi | bolalari= Layla, Maha, Nasreen }} '''Sharifa Tahiya Alxatib''' (''turmushgacha'' '''Ahmad Bey'''; 1946-yil 6-iyun – 2004-yil 21-oktyabr) – [[Islom]] va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qoʻshma Shtatlar]]dagi musulmonlar uchun madaniy muloqot va hamjamiyat barpo etish boʻyicha [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]lik [[yozuvchi]], tadqiqotchi va [[oʻqituvchi]] edi. U feminist tashabbuslar, oilaviy zoʻravonlikning oldini olish, shuningdek, dinlararo aloqalar va taʼlim tashkilotlari bilan shugʻullangan. U AQShda musulmon ayollar uchun birinchi milliy tashkilotni tuzdi va [[Shimoliy Amerika Islom Jamiyati]]dan Jamiyatga xizmat mukofotini olgan birinchi ayol boʻldi. == Tarjimai holi == Alxatib 1946-yil 6-iyunda [[Pennsilvaniya|Pensilvaniya]] shtatining [[Filadelfiya]] shahrida tugʻilgan<ref>{{Cite web |title=United States, Social Security Numerical Identification Files (NUMIDENT), 1936-2007 |url=https://www.familysearch.org/ark:/61903/1:1:6K95-5F13 |website=FamilySearch}}</ref>. Uning otasi [[Hoji (ziyoratchi)|hoji]] Abdulloh Ahmad Bey (1920–2006)<ref>{{Cite web |title=Hajji Ahmad Obituary (2006) - Philadelphia, PA - The Philadelphia Inquirer |url=https://www.legacy.com/us/obituaries/inquirer/name/hajji-ahmad-obituary?id=11016757 |access-date=2025-09-16 |website=Legacy.com}}</ref> boʻlib, u aslida [[Baltimore (Maryland)|Baltimor]]da<ref>{{Cite web |title=United States, Public Records, 1970-2009 |url=https://www.familysearch.org/ark:/61903/1:1:QJCY-J6Z9 |website=FamilySearch}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 February 1942 |title=Pennsylvania, World War II Draft Registration Cards, 1940-1945 |url=https://www.familysearch.org/ark:/61903/1:1:Q2SX-TC8L |website=FamilySearch}}</ref> tugʻilgan Wayland Frantz Dunaway boʻlib, kelib chiqishi boʻyicha [[Afroamerikaliklar|afrika-amerikalik]]<ref>{{Cite web |date=9 January 1920 |title=United States, Census, 1920 |url=https://www.familysearch.org/ark:/61903/1:1:M6QM-NSC |website=FamilySearch}}</ref> boʻlgan va [[Milliy yoshlar maʼmuriyati]]da ishlagan. 1943-yilda<ref>{{Cite web |date=5 October 1943 |title=Delaware, Marriage Records, 1913-1954 |url=https://www.familysearch.org/ark:/61903/1:1:F392-KL4 |website=FamilySearch}}</ref> Abdulloh Ahmad Bey Sharifaning onasi Anna Luiza (turmushgacha Folker Jordan; 1919–1961)ga uylanadi, u qisman [[Chexiya|chex]] kelib chiqishli [[Katolik cherkovi|katolik]] edi va nikoh [[Wilmington (Delaware)|Wilmington]]da boʻlib oʻtgan<ref>{{Cite web |title=In Memoriam: Dr. Sharifa Alkhateeb (1946-2004) |url=https://www.wrmea.org/004-december/in-memoriam-dr.-sharifa-alkhateeb-1946-2004.html |access-date=2022-03-19 |website=WRMEA |date=2 December 2004 |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web |date=1945-03-09 |title=The Aegis from Bel Air, Maryland |url=https://www.newspapers.com/newspage/869003247/ |access-date=2025-09-16 |website=Newspapers.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Log in - Catholic Heritage Archive |url=https://www.catholicheritagearchive.com/Identity/Account/Login?ReturnUrl=%2FImage%2FS2%2FUS%2FBALT%2FHD03%2FBOX05%2FAB163%2F0552 |access-date=2025-09-16 |website=www.catholicheritagearchive.com}}</ref>. Annaning ona tomondan buvisi va bobosi [[Yetetitse]] va [[Chabeřice]]da tugʻilgan<ref>{{Cite web |title=Log in - Catholic Heritage Archive |url=https://www.catholicheritagearchive.com/Identity/Account/Login?ReturnUrl=%2FImage%2FS2%2FUS%2FBALT%2FHD03%2FBOX05%2FAB163%2F0094 |access-date=2025-09-16 |website=www.catholicheritagearchive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=DigiArchiv of SRA Trebon - ver. 25.07.28 |url=https://digi.ceskearchivy.cz/DA?menu=3&id=2665&page=63&x=1742&y=1787&z=38&r=0 |access-date=2025-09-16 |website=digi.ceskearchivy.cz}}</ref><ref>{{Cite web |title=Státní oblastní archiv v Praze |url=https://ebadatelna.soapraha.cz/d/9521/273 |access-date=2025-09-16 |website=ebadatelna.soapraha.cz}}</ref>. Maktabni tugatgach, Alxatib oʻqishni davom ettirdi va ingliz adabiyoti boʻyicha bakalavr darajasini [[Pensilvaniya universiteti]]da oldi<ref name="NYT obit">{{cite news|last1=Bayot|first1=Jennifer|title=Sharifa Alkhateeb, Feminist Within Islam, Dies at 58|url=https://www.nytimes.com/2004/11/04/arts/sharifa-alkhateeb-feminist-within-islam-dies-at-58.html|access-date=November 18, 2015|work=The New York Times|date=November 4, 2004|location=New York City, New York}}</ref>. Pensilvaniya universitetida oʻqish davomida u 1960-yillardagi feminist harakatiga qoʻshildi va diniy eʼtiqodlari bilan feminizm oʻrtasida ziddiyat yoʻq deb hisoblardi. Bakalavr darajasini olgach, u taqqoslama dinshunoslik boʻyicha magistr darajasini [[Norwich universiteti]]da, [[Northfield (Vermont)|Northfield]]da oldi va 1977-yilda [[Qurʼon]]ning [[Marmaduke Pickthall]] tomonidan nashr etilgan tarjimasini tahrir qildi<ref name="Wash Post obit">{{cite news|last1=Schudel|first1=Matt|title=Sharifa Alkhateeb Dies; U.S. Muslim Scholar|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A766-2004Oct26.html|access-date=November 18, 2015|newspaper=The Washington Post|date=October 27, 2004|location=Washington, DC}}</ref>. 1978-yildan 1987-yilgacha Alxatib va uning eri Mejdi Alxatib [[Saudiya Arabistoni]]da yashashdi, Sharifa u yerda ''Saudi Gazette'' gazetasi uchun [[jurnalist]] boʻlib ishladi va<ref name="WRMEA tribute">{{cite web|last1=Hanley|first1=Delinda C.|title=Dr. Sharifa Alkhateeb|url=http://www.wrmea.org/2004-december/in-memoriam-dr.-sharifa-alkhateeb-1946-2004.html|publisher=Washington Report on Middle East Affairs|access-date=18 November 2015|location=Washington, DC|page=51|date=December 2004}}</ref> Saudiya universitetida ham, xususiy maktablarda ham dars berdi. 1988-yilda er-xotin AQShga qaytib, shimoliy Virjiniyaga joylashdi va Alxatib [[Virginiya|Virjiniya]] shtatining Ferfaks shahridagi Ferfaks okrugi davlat maktablarida<ref name="Wash Post obit"/> xilma-xillik boʻyicha maslahatchi sifatida ishladi hamda 1993-yildan 1997-yilgacha efirga uzatilgan<ref name="WRMEA tribute" /> „Middle Eastern Parenting“ („Yaqin Sharqonacha ota-onalik“) nomli telekoʻrsatuvni ishlab chiqdi<ref name="NYT obit" />. 1990-yillarning boshida u ''American Journal of Islamic Social Sciences'' (AJISS) jurnalining boshqaruvchi muharriri boʻldi<ref name="NYT obit" /> va AQShdagi davlat maktablari tizimi boʻylab ishlatiladigan ijtimoiy fanlar darsi uchun moʻljallangan ''Arab World Notebook'' („<nowiki/>[[Arab dunyosi]] daftarchasi“) oʻquv qoʻllanmasini hammualliflikda yozdi<ref name="Wash Post obit" />. 1989-yildan vafotigacha Alxatib musulmon taʼlim kengashi prezidenti boʻlib ishladi, bu mintaqaviy tashkilot maʼmuriyatga islom madaniyati haqida taʼlim berishga yoʻnaltirilgan edi<ref name=Fairfax>{{cite web|title=Sharifa Alkhateeb Memorial Scholarship|url=https://www.collegeaccessfairfax.org/sharifa_alkhateeb_memorial_scholarship.html|publisher=College Access Fairfax|access-date=November 18, 2015|location=Fairfax, Virginia|date=2004}}</ref>. 1992-yilda u ''North American Council for Muslim Women'' (NACMW) – Shimoliy Amerika musulmon ayollar kengashini tuzdi va uning birinchi prezidenti boʻldi. NACMW amerikalik musulmon ayollarning birinchi milliy tashkiloti edi. U musulmon ayollar ehtiyojlari bilan shugʻullanuvchi tashkilotlar uchun maslahat maʼlumotlar bazasini yaratish va ular uchun birinchi ishonch telefonini ochish bilan bu ishni davom ettirdi<ref name=Cornell>{{cite journal |last1=Barazangi |first1=Nimat Hafez |title=The Legacy of a Remarkable Muslim Woman: Sharifa Alkhateeb |website=Cornell University |date=2004 |url=https://hdl.handle.net/1813/7784 |hdl=1813/7784 |hdl-access=free}}</ref>. 1995-yilda Alxatib [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti]] tomonidan Xitoyning Pekin shahrida chaqirilgan Ayollar boʻyicha toʻrtinchi jahon konferensiyasida musulmon fraksiyasi raisi sifatida xizmat qildi<ref name="NYT obit" />. 1998-yilda u Adliya departamenti bilan hamkorlikda musulmon hamjamiyatidagi zoʻravonlikni tahlil qilish uchun [[Tinch oilalar loyihasi]]ni<ref name=Cornell /> yoʻlga qoʻydi<ref name="Wash Post obit" />. Natijada oʻtkazilgan soʻrov hamjamiyat ichidagi oilaviy zoʻravonlik boʻyicha birinchi milliy tadqiqot boʻldi<ref name=Fairfax />. [[2001-yil 11-sentyabr terror xurujlari|11-sentabr hujumlari]]dan soʻng Alxatib „muloqot va tushunishni rivojlantirish“ uchun sinagogalar, cherkovlar va masjidlardan iborat dinlararo konsorsium ishlarini muvofiqlashtirdi<ref name="WRMEA tribute" />. U Favqulodda vaziyatlarni boshqarish boʻyicha federal agentlik ([[FEMA]]) tomonidan moliyalashtirilgan, shimoliy Virjiniyadagi inqiroz boʻyicha maslahat markazi hisoblangan Community Resilience Project (Hamjamiyat barqarorligi loyihasi)da Yaqin Sharq/musulmonlar guruhi rahbari boʻldi<ref name="NYT obit" /><ref name=Fairfax />. 2004-yil sentabr oyida u Shimoliy Amerika Islom Jamiyatidan Jamiyatga xizmat mukofotini olib, bu mukofotni olgan birinchi ayolga aylandi. Bir oy oʻtib, 2004-yil 21-oktyabrda u Ashburn, Virjiniyadagi uyida [[Oshqozon osti bezi saratoni|oshqozon osti bezi saratoni]]dan vafot etdi<ref name="Wash Post obit" />. Vafotidan soʻng uning merosini sharaflash boʻyicha bir qancha loyihalar davom etmoqda. Ulardan baʼzilari – Tinch oilalar loyihasi<ref>{{cite web|url=http://www.peacefulfamilies.org |title=Peaceful Families Project |publisher=Peacefulfamilies.org |date=November 21, 2013 |access-date=August 19, 2014}}</ref>, MAS Freedom Foundation tomonidan har yili topshiriladigan Sharifa Alxatib jamiyatga xizmat mukofoti va Ferfaks okrugi davlat maktablari tomonidan beriladigan Sharifa Alxatib xotira stipendiyasidir<ref>{{cite web |url=http://caf.squarespace.com/scholarships/ |title=College Access Fairfax - Scholarships |archive-url=https://web.archive.org/web/20080820124728/http://caf.squarespace.com/scholarships/ |archive-date=August 20, 2008}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Tashqi havolalar}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Alxatib, Sharifa}} [[Turkum:1946-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:2004-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Pensilvaniya universiteti sanʼat va fan maktabi bitiruvchilari]] [[Turkum:Norwich universiteti bitiruvchilari]] [[Turkum:Amerikalik muharrirlar]] [[Turkum:Saudiya Arabistonidagi amerikalik muhojirlar]] [[Turkum:Amerikalik feminist yozuvchilar]] [[Turkum:20-asr amerikalik ayol yozuvchilari]] [[Turkum:Amerikalik musulmon faollar]] [[Turkum:Islomiy feminizm tarafdorlari]] [[Turkum:Musulmon yozuvchilar]] [[Turkum:Amerikalik ayol muharrirlar]] [[Turkum:Filadelfiyalik faollar]] [[Turkum:Filadelfiyalik yozuvchilar]] [[Turkum:21-asr amerikalik ayol akademiklar]] [[Turkum:21-asr amerikalik akademiklar]] 7j7vi3y8awbf70ib71a2vx1wx6t0yta 0 1335876 6274091 6263847 2026-09-21T00:24:40Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 3 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274091 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = Nanchong Gaoping aeroporti | nativename-a = {{lang|zh-cn|{{nobold|南充高坪机场}}}} | image = 南充机场航站楼（2020）.jpg | image-width = | caption = | IATA = NAO | ICAO = ZUNC | type = Fuqarolik | owner = | operator = | city-served = Nanchong | location = Nanchong, [[Sichuan]] | elevation-m = | metric-elev = y | coordinates = {{coord|30|47|38|N|106|09|35|E|source:zhwiki_region:CN-51_type:airport|display=inline,title}} | latd = 30 | latm = 47 | lats = 38 | latNS = N | longd = 106 | longm = 09 | longs = 35 | longEW = E | website = | pushpin_map = Xitoy Sichuan | pushpin_map_caption = Aeroportning Sichuandagi joylashuvi | pushpin_label = '''NAO''' | metric-rwy = y | r1-number = 06/24 | r1-length-m = 2400 | r1-surface = [[Beton]] | stat-year = 2025 | stat1-header = Yoʻlovchilar soni | stat1-data = 1 073 038 | stat2-header = Parvozlar soni | stat2-data = 16 002 | stat3-header = Yuk (metr tonna) | stat3-data = 2 480,3 | footnotes = }} '''Nanchong Gaoping aeroporti''' {{airport codes|NAO|ZUNC}} — [[Xitoy]]ning [[Sichuan]] provinsiyasidagi [[Nanchong]] shahriga xizmat koʻrsatuvchi [[aeroport]]. == Tarixi == 1941-yilda Nanchong Huohua aeroporti qurib bitkazildi, oʻshanda 806 000 kvadrat metr maydonni egallagan Nanchong Duweiba aeroporti deb nomlangan edi. Bitkazilgan paytda u harbiy aeroport edi, ammo u foydalanishga topshirilmadi. 1958-yilda Nanchong Huohua aeroporti fuqarolik aeroportiga aylantirildi va Nanchongdan [[Chendu]], Daxian va [[Chunsin]]ga yoʻnalishlar va reyslar ketma-ket ochildi<ref name=":0">{{Cite web |title=南充交通发展20年，铁路、高速和航空的哪一个变化对你的生活影响最大？ |url=https://www.sohu.com/a/www.sohu.com/a/488258636_121123887 |access-date=2026-04-08 |website=www.sohu.com }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=牧邑传媒 |date=2018-12-11 |title=对标成都！阆中机场时隔20多年复建，2020年南充将拥有"双机场" |url=https://k.sina.cn/article_5740779005_1562d55fd00100hvd6.html?from=news&subch=zx |access-date=2026-04-08 |website=手机新浪网}}</ref>. 1961-yil aprel oyida aeroportdagi sharoit juda qiyin edi, atigi 14 xodim ishlagan. Tungi parvoz uskunalari yoʻqligi sababli, xodimlar uchish-qoʻnish yoʻlagining ikkala tomoniga oʻnlab kerosin lampalaridan foydalangan, kechasi xavfsiz uchish va qoʻnishni taʼminlash uchun har 50 metrda bittadan lampa qoʻyilgan. Aeroportdan ikki turdagi samolyotlar ucha olgan: Li-2 va 12 oʻrindiqli Yun-5. Samolyotlar asosan yoʻlovchi tashish uchun ishlatilgan; yuk tashish qoʻshimcha reyslarni soʻrash yoki asosan Nanchongdan ipak tashiydigan oʻquv samolyotlaridan foydalanishga asoslangan edi<ref>{{Cite web |title=对外空中走廊，南充"飞机坝"的前世今身 |url=https://www.sohu.com/a/www.sohu.com/a/282229988_612157 |access-date=2026-04-08 |website=www.sohu.com }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Aeroport 1983-yilda yopildi; 1989-yil fevral oyida kengaytirilgandan soʻng qayta ochildi; va 1999-yil aprel oyida yana yopildi<ref name=":3">{{Cite web |last=诡栀ZZSF |date=2019-12-19 |title=四川省南充市曾经的民用机场——南充火花机场 |url=https://k.sina.cn/article_3994494943_ee1727df00100on0f.html?from=news |access-date=2026-04-08 |website=手机新浪网}}</ref>. 1993-yil sentabr oyida Davlat rejalashtirish komissiyasi Nanchong Huohua aeroportini koʻchirish loyihasining texnik-iqtisodiy asos hisobotini tasdiqladi<ref name=":2">{{Cite web |title=机场信息_新浪航空航天_新浪网 |url=https://skyinfo.news.sina.com.cn/airport/airport.php?three=NAO&dpc=1 |access-date=2026-04-08 |website=skyinfo.news.sina.com.cn}}</ref>. Koʻchirish tasdiqlandi va yangi aeroport qurilishi rasman 2002-yil mart oyida boshlandi, umumiy investitsiya taxminan 250 million [[Xitoy yuani|yuanni]] tashkil etdi. 4C standartlariga muvofiq qurilgan aeroportda uzunligi 2400 metr va kengligi 45 metr boʻlgan uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud boʻlib, [[Boeing 737]] va [[Airbus A320]] kabi samolyotlarning normal uchish va qoʻnish ehtiyojlarini qondira oladi. Aeroport 2004-yil may oyida qurib bitkazildi va uning birinchi parvozi 15-mayda amalga oshirildi. Aeroport rasman Nanchong Gaoping aeroporti deb nomlandi va Nanchong Huohua aeroporti rasman tarixiy sahnasidan chiqdi<ref name=":3" /><ref name=":2" /><ref>{{Cite web |title=南充高坪机场介绍 |url=http://qplus.com.cn:3503/Airport.aspx?code=nao}}</ref>. Nanchong Gaoping aeroportini kengaytirish va taʼmirlash loyihasining ikkinchi bosqichi 2011-yilda boshlangan va 2019-yil 27-dekabrda yakunlangan. Asosiy loyihalar qatoriga 10 000 kvadrat metr maydonga ega yangi 2-terminal binosini qurish; Nanchong aeroportiga 3 ta qoʻnish koʻprigini qoʻshish; va 2 ta C toifali samolyotlar toʻxtash joyi bilan perronni kengaytirish kiradi. Loyihaga umumiy investitsiya 848 million yuanni tashkil etdi<ref>{{Cite web |title=四川省南充机场改扩建获国家发改委批准 |url=https://www.caac.gov.cn/XWZX/DFDT/201103/t20110310_19734.html |access-date=2026-04-08 |website=www.caac.gov.cn}}</ref><ref>{{Cite web |title=四川南充机场航站区改扩建将于2016年完成-中新网 |url=https://www.chinanews.com/gn/2015/01-29/7016626.shtml |access-date=2026-04-08 |website=www.chinanews.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=四川南充高坪机场航站楼改扩建方案获批 |url=http://sky.news.sina.com.cn/2013-07-01/084840377.html |access-date=2026-04-08 |website=sky.news.sina.com.cn}}</ref>. Nanchong Gaoping xalqaro aeroporti hozirda kengaytirish va taʼmirlash loyihasining uchinchi bosqichini amalga oshirmoqda, umumiy investitsiya taxminan 1,05 milliard yuanni tashkil etadi. Loyiha 2026-yil 30-sentyabrgacha toʻliq yakunlanishi kutilmoqda. Loyiha taxminan 26 000 kvadrat metr maydonga ega yangi 3-terminalni (T3) oʻz ichiga oladi, samolyotlar toʻxtash joylari sonini 12 ta C toifali toʻxtash joyiga koʻpaytiradi va bitta vertikal bogʻlovchi taksi yoʻlni qoʻshadi<ref>{{Cite web |last=网易 |date=2026-04-08 |title=期待！四川一机场三期项目9月30日全面完工 |url=https://www.163.com/dy/article/KQ002NN30556BYN7.html |access-date=2026-04-08 |website=www.163.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-03-12 |title=南充高坪机场三期改扩建项目完成85% |url=https://nanchong.gov.cn/xwdt/ztzl/msgc/msjcss/202503/t20250312_2110445.html |website=南充市人民政府 }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=南充高坪机场三期改扩建项目今年9月开建_四川在线 |url=https://nanchong.scol.com.cn/sdxwtt/202107/58217603.html |access-date=2026-04-08 |website=nanchong.scol.com.cn}}</ref> . == Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar == {{Aeroport-yoʻnalishlar <!-- --> | [[Air China]] | [[Venchjou Longwan xalqaro aeroporti|Venchjou]]<ref name=NAO_S25>{{Cite web |title=‌T3顺利转场，旅途温情相伴！ |url=https://mp.weixin.qq.com/s/EHwEw_Y9iLOG2b32tLc-MQ |access-date=24 August 2025}}</ref> <!-- --> | [[China Eastern Airlines]] | {{Flagicon|China}}Kunmin, [[Shanxay Pudong xalqaro aeroporti|Shanghai–Pudong]] <!-- --> | {{nowrap|[[China Southern Airlines]]}} | [[Guanchjou Baiyun xalqaro aeroporti|Guanchjou]], [[Pekin Dasin xalqaro aeroporti|Pekin–Dasin]]<ref>{{Cite web|url=https://blueswandaily.com/china-southern-to-transfer-first-13-services-to-beijing-daxing-airport-in-oct-2019/|title=China Southern to transfer first 13 services to Beijing Daxing Airport in Oct-2019 &#124; Corporate Travel Community|access-date=2019-09-22|archive-date=2022-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107005840/https://blueswandaily.com/china-southern-to-transfer-first-13-services-to-beijing-daxing-airport-in-oct-2019/|url-status=dead}}</ref>, [[Shenjen Baoan xalqaro aeroporti|Shenjen]] <!-- --> | Chongqing Airlines, {{CHN}} | {{Flagicon|China}}Huizhou<ref>{{Cite web |title=‌惠州机场将新增6条航线！冬春航季即将执行 |url=https://mp.weixin.qq.com/s/x_f1uWLpvkgXhiokZitVPg |access-date=28 February 2026}}</ref> <!-- --> | GX Airlines, {{CHN}} | {{Flagicon|China}}Nannin<ref name=GX_W25>{{Cite web |title=‌北部湾航空2025年冬春季航线早知道！ |url=https://mp.weixin.qq.com/s/c0jbaUbtSp_mfMswuFtdLw |access-date=28 September 2025}}</ref>, {{Flagicon|China}}Sindao<ref name=GX_W25/> <!-- --> | Tibet Airlines, {{CHN}} | {{Flagicon|China}}Lhasa, {{Flagicon|China}}Tianjin<ref>{{Cite web |title=西藏航空2024年夏航季航线计划新鲜出炉！ |url=https://mp.weixin.qq.com/s/4SrdpGJ-U5VS0xl1BWxVvw |access-date=6 April 2024}}</ref> <!-- --> | [[Urumqi Air]] | {{Flagicon|China}}Nankin<ref name= BE>{{Cite web|url=https://news.qq.com/rain/a/20260520A0486800|date= 22 May 2026|title=5月22日起，新疆复航、加密多条热门航线！}}</ref>, [[Urumchi Tyanshan xalqaro aeroporti|Urumchi]]<ref name= BE/> <!-- --> | XiamenAir, {{CHN}} | {{Flagicon|China}}Uxan<ref name=NAO_S25/>, [[Xanchjou Syaoshan xalqaro aeroporti|Hangzhou]]<ref name=NAO_S25/>, {{Flagicon|China}}Xiamen, {{Flagicon|China}}Changsha }} == Manbalar == {{manbalar}} {{Xitoy aeroportlari}} {{China-airport-stub}} [[Turkum:Sichuan aeroportlari]] egu83ha080o51ibez8d4fxoqeqgzh1e 0 1341049 6273894 6153177 2026-09-20T12:05:22Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6273894 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Human_karyotype.svg|thumb|Tipik inson [[Kariotip|kariotipining]] grafik tasviri.]] '''Genetik xilma-xillik''' ({{lang-en|Genetic diversity}}) — turning genetik tuzilishidagi [[Genetika|genetik]] xususiyatlarning umumiy soni. U turlarning sonidan tortib [[Tur|turlar]] ichidagi farqlargacha keng ko'lamda o'zgarib turadi va turning yashab qolish davomiyligi bilan bog'liq bo'lishi mumkin.<ref>{{Cite web |last=biological online dictionary |first=genetic diversity |title=genetic diversity definition and examples |date=7 October 2019 |url=https://www.biologyonline.com/dictionary/genetic-diversity}}</ref> U genetik xususiyatlarning o'zgaruvchanlik tendentsiyasini tavsiflovchi ''[[Genetik o‘zgaruvchanlik|genetik o'zgaruvchanlik]]''dan farq qiladi. Genetik xilma-xillik populyatsiyalar uchun o'zgaruvchan muhitga moslashish vositasi bo'lib xizmat qiladi. Variatsiya qanchalik ko'p bo'lsa, populyatsiyadagi ba'zi individlarning muhitga mos keladigan [[Allel|allellar]] (alleles) variatsiyasiga ega bo'lish ehtimoli shunchalik yuqori bo'ladi. Ushbu individlarning yashab qolishi va o'sha allelni tashuvchi nasl qoldirish ehtimoli yuqoriroqdir. Ushbu individlarning muvaffaqiyati tufayli populyatsiya ko'proq avlodlar davomida saqlanib qoladi.<ref name="U.S. Geological Survey">{{cite web |title=National Biological Information Infrastructure |work=Introduction to Genetic Diversity |publisher=U.S. Geological Survey |url=http://www.nbii.gov/portal/server.pt?open=512&objID=405&PageID=0&cached=true&mode=2&userID=2 |access-date=March 1, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110225072641/http://www.nbii.gov/portal/server.pt?open=512&objID=405&PageID=0&cached=true&mode=2&userID=2 |archive-date=February 25, 2011}}</ref> {{Evolutsion biologiya}} [[Populyatsiya genetikasi]] (population genetics) akademik sohasi genetik xilma-xillikka oid bir qancha gipoteza va nazariyalarni o'z ichiga oladi. [[Evolyutsiyaning neytral nazariyasi]] (neutral theory of evolution) xilma-xillik neytral almashinishlarning to'planishi natijasi ekanligini ilgari suradi. [[Dizruptiv tanlanish|Dizruptiv (xilma-xillashtiruvchi) tanlanish]] — bu turning ikkita subpopulyatsiyasi muayyan lokusda turli xil allellarni tanlab oladigan turli muhitlarda yashashini nazarda tutuvchi gipotezadir. Bu holat, masalan, tur individlarning harakatchanligiga nisbatan keng tarqalish arealiga ega bo'lganda yuz berishi mumkin. [[Chastotaga bog'liq tanlanish]] — allellar qanchalik keng tarqalgan bo'lsa, ular shunchalik zaif bo'lib qolishini ifodalovchi gipotezadir. Bu [[Xo'jayin va patogen o'zaro ta'siri|xo'jayin va patogen o'zaro ta'sirida]] kuzatiladi, bunda [[Xo'jayin (biologiya)|xo'jayin]] organizmida himoya allelining yuqori chastotada uchrashi, agar [[patogen]] ushbu [[Allel|allelni]] yenga olsa, uning tarqalish ehtimoli yuqori bo'lishini anglatadi. == Tur ichidagi xilma-xillik == [[Fayl:Maize_diversity_in_Vavilovs_office_(3421259242).jpg|thumb|Rus o'simlikshunos genetigi [[Nikolay Vavilov]] ofisidagi [[makkajo'xori]] navlari]] 2007-yilda [[Milliy fan fondi]] (National Science Foundation) tomonidan o'tkazilgan tadqiqot shuni ko'rsatdiki, genetik xilma-xillik (tur ichidagi xilma-xillik) va [[biologik xilma-xillik]] (biodiversity) bir-biriga bog'liqdir — ya'ni, turlar orasidagi xilma-xillikni saqlash uchun tur ichidagi xilma-xillik zarur va aksincha. Tadqiqotning yetakchi olimi Doktor Richard Lankau ta'kidlashicha: «Agar tizimdan biror tur olib tashlansa, tsikl buzilishi va hamjamiyatda yagona tur hukmronlik qilishi mumkin».<ref name="enn">{{cite web |url=http://www.enn.com/animals/article/23391 |title=Study: Loss Of Genetic Diversity Threatens Species Diversity |access-date=8 May 2018}}</ref> [[Genotip|Genotipik]] va [[Fenotip|fenotipik]] xilma-xillik barcha turlarda [[oqsil]], [[DNK]] va [[organizm]] darajasida aniqlangan; tabiatda bu xilma-xillik tasodifiy emas, balki kuchli tuzilishga ega hamda atrof-muhit o'zgarishlari va [[Stress (biologiya)|stress]] bilan o'zaro bog'liqdir.<ref>{{cite journal|last=Nevo|first=Eviatar|title=Evolution of Genome-Phenome Diversity under Environmental Stress|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|date=May 2001|volume=98|issue=11|pages=6233–6240|jstor=3055788|doi=10.1073/pnas.101109298|pmid=11371642|pmc=33451|doi-access=free}}</ref> Genetik va turlar xilma-xilligi o'rtasidagi o'zaro bog'liqlik juda nozikdir. Turlar xilma-xilligidagi o'zgarishlar atrof-muhitdagi o'zgarishlarga olib keladi va bu qolgan turlarning [[Moslashuv|moslashishiga]] (adaptation) sabab bo'ladi. Genetik xilma-xillikdagi o'zgarishlar, masalan, turlarning yo'qolishi, [[Biologik xilma-xillik|biologik xilma-xillikning]] qisqarishiga olib keladi.<ref name="U.S. Geological Survey" /> Uy hayvonlari populyatsiyalarida genetik xilma-xillikning yo'qolishi ham o'rganilgan bo'lib, bu bozorlarning kengayishi va [[iqtisodiy globallashuv]] (economic globalization) bilan bog'lanadi.<ref>{{cite book |year=2006 |title=Principles of Conservation Biology |url=https://archive.org/details/principlesofcons0000groo_a7l5 |edition=3rd |publisher=Sinauer Associates |author1=Groom, M. J. |author2=Meffe, G. K. |author3=Carroll, C. R.}} Website with additional information: http://www.sinauer.com/groom/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230194641/http://www.sinauer.com/groom/|date=2006-12-30}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1016/S0921-8009(03)00091-0|last1=Tisdell|first1=C.|author-link=Clem Tisdell|date=2003|title=Socioeconomic causes of loss of animal genetic diversity: analysis and assessment|journal=Ecological Economics|volume=45|issue=3|pages=365–376|bibcode=2003EcoEc..45..365T|citeseerx=10.1.1.571.7424}}</ref> == Neytral va adaptiv genetik xilma-xillik == Neytral genetik xilma-xillik [[Yashovchanlik|yashovchanlikni]] (fitness) oshirmaydigan va moslashuvchanlik uchun javobgar bo'lmagan [[Gen|genlardan]] iborat.<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Holderegger|first1=Rolf|last2=Kamm|first2=Urs|last3=Gugerli|first3=Felix|date=2006|title=Adaptive vs. neutral genetic diversity: implications for landscape genetics|url=http://link.springer.com/10.1007/s10980-005-5245-9|journal=Landscape Ecology|language=en|volume=21|issue=6|pages=797–807|doi=10.1007/s10980-005-5245-9|bibcode=2006LaEco..21..797H|issn=0921-2973|hdl=20.500.11850/36333|s2cid=2070504|hdl-access=free}}</ref> [[Tabiiy tanlanish]] ushbu neytral genlarga ta'sir ko'rsatmaydi.<ref name=":1" /> Adaptiv genetik xilma-xillik yashovchanlikni oshiradigan va atrof-muhitdagi o'zgarishlarga moslashish uchun javobgar bo'lgan genlardan tashkil topgan.<ref name=":1" /> Adaptiv genlar ekologik, morfologik va xulq-atvor belgilariga javob beradi.<ref name=":2">{{Cite journal|last1=McHugh|first1=Anne|last2=Bierzychudek|first2=Paulette|last3=Greever|first3=Christina|last4=Marzulla|first4=Tessa|last5=Van Buskirk|first5=Richard|last6=Binford|first6=Greta|date=2013|title=A molecular phylogenetic analysis of Speyeria and its implications for the management of the threatened Speyeria zerene hippolyta|url=http://link.springer.com/10.1007/s10841-013-9605-5|journal=Journal of Insect Conservation|language=en|volume=17|issue=6|pages=1237–1253|doi=10.1007/s10841-013-9605-5|bibcode=2013JICon..17.1237M|s2cid=254596041|issn=1366-638X|url-access=subscription}}</ref> Tabiiy tanlanish adaptiv genlarga ta'sir ko'rsatadi, bu esa organizmlarning evolyutsiyasiga imkon beradi.<ref name=":1" /> Tanlanish ta'siri tufayli adaptiv genlardagi [[evolyutsiya]] tezligi neytral genlarga qaraganda yuqoriroqdir.<ref name=":2" /> Biroq, adaptiv genlar uchun allellarni aniqlash qiyin bo'lib kelmoqda, shu sababli adaptiv genetik xilma-xillik ko'pincha bilvosita o'lchanadi.<ref name=":1" /> Masalan, [[irsiy o'tuvchanlik]] <math>h^2=V_A/V_P</math> sifatida yoki [[QST (genetika)|adaptiv populyatsiya differentsiatsiyasi]] <math>Q_{ST}=V_G/(V_G+2V_A)</math> sifatida o'lchanishi mumkin.<ref name=":1" /> Populyatsiya darajasidagi genom ma'lumotlarini tahlil qilish orqali [[Genom bo'ylab assotsiativ tadqiqot|genom bo'ylab assotsiativ tadqiqotlar]] yordamida adaptiv genlarni aniqlash imkoni bo'lishi mumkin.<ref name=":4">{{Cite journal|last1=Willi|first1=Yvonne|last2=Kristensen|first2=Torsten N.|last3=Sgrò|first3=Carla M.|last4=Weeks|first4=Andrew R.|last5=Ørsted|first5=Michael|last6=Hoffmann|first6=Ary A.|date=2022-01-05|title=Conservation genetics as a management tool: The five best-supported paradigms to assist the management of threatened species|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=119|issue=1|article-number=e2105076119|doi=10.1073/pnas.2105076119|doi-access=free|issn=0027-8424|pmc=8740573|pmid=34930821|bibcode=2022PNAS..11905076W}}</ref> Adaptiv genetik xilma-xillikni aniqlash [[Tabiatni muhofaza qilish biologiyasi|tabiatni muhofaza qilish]] uchun muhimdir. Chunki turning adaptiv salohiyati, ayniqsa [[iqlim o'zgarishi]] jarayonida, uning omon qolishi yoki [[Qirilib ketish|qirilib ketishini]] belgilab berishi mumkin.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite journal|last1=Teixeira|first1=João C.|last2=Huber|first2=Christian D.|date=2021-03-09|title=The inflated significance of neutral genetic diversity in conservation genetics|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=118|issue=10|article-number=e2015096118|doi=10.1073/pnas.2015096118|issn=0027-8424|pmc=7958437|pmid=33608481|arxiv=2007.02569|bibcode=2021PNAS..11815096T|doi-access=free}}</ref> Bu holat past darajadagi neytral genetik xilma-xillikning yuqori [[genetik dreyf]] va yuqori [[mutatsion yuk]] bilan bog'liqligi to'g'risidagi tushunchaning yetishmasligi tufayli yanada kuchayadi.<ref name=":3" /> Mavjud tadqiqotlar tahlilida Teyşeyra va Xuber (2021) ba'zi turlar, masalan ''[[Arabidopsis]]'' turkumiga mansublar, jiddiy [[populyatsiya bo'g'zi]] (bottlenecks) tufayli umumiy genetik xilma-xillikning pastligiga qaramay, yuqori adaptiv salohiyatga ega ekanligini aniqladilar.<ref name=":3" /> Shu sababli, past neytral genetik xilma-xillikka ega turlar yuqori adaptiv genetik xilma-xillikka ega bo'lishi mumkin. Biroq, adaptiv genlarni aniqlash qiyin bo'lganligi bois, umumiy genetik xilma-xillikni o'lchash tabiatni muhofaza qilish choralarini rejalashtirishda muhim ahamiyatga ega va genetik xilma-xilligi keskin kamaygan turlar qirilib ketish xavfiga o'ta moyil bo'lishi mumkin.<ref name=":3" /><ref name=":4" /> == Genetik xilma-xillikning evolyutsion ahamiyati == === Moslashuv === Populyatsiya genofondidagi o'zgaruvchanlik [[Tabiiy tanlanish|tabiiy tanlanishga]] populyatsiyaning o'zgaruvchan muhitga moslashishini ta'minlaydigan belgilar ustida ta'sir o'tkazish imkonini beradi. Belgini tanlash yoki inkor etish o'zgaruvchan muhitda sodir bo'lishi mumkin — bu genetik xilma-xillikning oshishiga (agar yangi [[mutatsiya]] tanlanib, saqlanib qolsa) yoki kamayishiga (agar zararli allel tanlanish natijasida chiqarib tashlansa) olib keladi.<ref name="Wright2005">{{Cite book |last=Wright |first=Alan F. |date=September 2005 |chapter=Genetic Variation: Polymorphisms and Mutations |title=Encyclopedia of Life Sciences |edition=1 |language=en |publisher=Wiley |doi=10.1038/npg.els.0005005 |isbn=978-0-470-01617-6 |s2cid=82415195}}</ref> Shu sababli, genetik xilma-xillik turning yashab qolishi va moslashuvchanligida muhim ahamiyatga ega.<ref>{{cite journal|last=Frankham|first=Richard|title=Genetics and Extinction|url=https://archive.org/details/sim_biological-conservation_2005-11_126_2/page/131|journal=Biological Conservation|date=November 2005|volume=126|issue=2|pages=131–140|quote=The rate of evolutionary change (R) is determined primarily by the quantitative genetic variation|doi=10.1016/j.biocon.2005.05.002|bibcode=2005BCons.126..131F}}</ref> Populyatsiyaning o'zgaruvchan muhitga moslashish qobiliyati zaruriy genetik xilma-xillikning mavjudligiga bog'liq bo'ladi.<ref>{{cite book |last=Pullin |first=Andrew S. |date=2002 |title=Conservation biology |url=https://archive.org/details/conservationbiol0000pull |edition=1st |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-64482-2}}</ref><ref name="Villemereuil">{{cite journal|last1=de Villemereuil|first1=Pierre|title=Little Adaptive Potential in a Threatened Passerine Bird|journal=Current Biology|date=2019|volume=29|issue=5|pages=889–894.e3|doi=10.1016/j.cub.2019.01.072|pmid=30799244|ref=Villemereuil|doi-access=free|bibcode=2019CBio...29E.889D}}</ref> Populyatsiyada genetik xilma-xillik qanchalik yuqori bo'lsa, uning moslashish va yashab qolish ehtimoli shunchalik yuqori bo'ladi. Aksincha, genetik xilma-xillikning kamayishi bilan populyatsiyaning iqlim o'zgarishi yoki yangi [[Kasallik|kasalliklar]] kabi o'zgarishlarga nisbatan zaifligi ortadi.<ref>{{cite journal|last1=King|first1=K. C.|last2=Lively|first2=C. M.|date=June 2012|title=Does genetic diversity limit disease spread in natural host populations?|url=https://archive.org/details/sim_heredity_2012-10_109_4/page/n4|journal=Heredity|volume=109|issue=4|pages=199–203|doi=10.1038/hdy.2012.33|pmc=3464021|pmid=22713998|bibcode=2012Hered.109..199K}}</ref> Masalan, koalalarning [[Xlamidiya]] va [[Koala retrovirusi|koala retrovirusiga]] (KoRV) qarshi kurashish uchun moslasha olmasligi ulardagi past genetik xilma-xillik bilan bog'liq.<ref name=":0">{{Cite news |title=Hanging in there: Koalas have low genetic diversity |language=en |work=ScienceDaily |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2012/10/121023204636.htm |access-date=2018-06-06}}</ref> Ushbu past darajadagi genetik xilma-xillik genetiklarda koalalarning kelajakda iqlim o'zgarishi va inson ta'sirida yuzaga keladigan atrof-muhit o'zgarishlariga moslashish qobiliyati yuzasidan xavotir uyg'otmoqda.<ref name=":0" /> === Kichik populyatsiyalar === Katta populyatsiyalarda genetik materialni saqlab qolish ehtimoli yuqoriroq va shu sababli ular odatda yuqori genetik xilma-xillikka ega bo'ladi.<ref name="Wright2005" /> Kichik populyatsiyalarda vaqt o'tishi bilan tasodifiy omillar tufayli xilma-xillikning yo'qolish ehtimoli yuqori bo'lib, bu [[Genetik dreyf|genetik dreyfning]] bir misolidir. Agar [[allel]] (gen varianti) fiksatsiyaga (muqimlanishga) uchrasa, xuddi shu lokusdagi boshqa allel yo'qoladi, bu esa genetik xilma-xillikning pasayishiga olib keladi.<ref>{{cite book |year=2002 |title=Introduction to Conservation Genetics |url=https://archive.org/details/introductiontoco0000fran |publisher=Cambridge University Press |author1=Frankham, Richard |author2=Ballou, Jonathan D. |author3=Briscoe, David A.}}</ref> Kichik o'lchamli populyatsiyalarda [[inbriding]] yoki o'xshash genetik tuzilishga ega individlar o'rtasida [[chatishish]] sodir bo'lish ehtimoli yuqoriroqdir. Bu keng tarqalgan allellarning fiksatsiya darajasiga qadar saqlanib qolishiga va natijada genetik xilma-xillikning kamayishiga olib keladi.<ref>{{cite journal|last=Crow|first=James F.|date=March 2010|title=Wright and Fisher on Inbreeding and Random Drift|doi-access=free|journal=Genetics|volume=184|issue=3|pages=609–611|doi=10.1534/genetics.109.110023|pmc=2845331|pmid=20332416}}</ref> Shu sababli, genetik xilma-xillik bilan bog'liq xavotirlar, ayniqsa, yirik sutemizuvchilar uchun juda muhimdir, chunki ularning populyatsiya o'lchami kichik va inson omili ta'siri yuqoridir.^{[[Genetic diversity#cite note-16|[16]]]} [[Populyatsiya bo'g'zi|Genetik bo'g'iz]] populyatsiya individlari soni kam bo'lgan davrni boshdan kechirganda yuzaga kelishi mumkin, bu esa genetik xilma-xillikning tez pasayishiga olib keladi. Populyatsiya hajmi oshgan taqdirda ham, agar butun tur kichik populyatsiyadan boshlangan bo'lsa, genetik xilma-xillik pastligicha qoladi. Chunki foydali mutatsiyalar (quyiga qarang) kam uchraydi va genofond kichik boshlang'ich populyatsiya bilan cheklangan bo'ladi.<ref>{{Cite web |url=https://evolution.berkeley.edu/evolibrary/article/conservation_04 |title=Low genetic variation |publisher=Understanding Evolution |website=Relevance of evolution: conservation |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210724041813/https://evolution.berkeley.edu/evolibrary/article/conservation_04 |archive-date=Jul 24, 2021}}</ref> Bu genetik jihatdan sog'lom qutqarilgan populyatsiya yoki tur ustida ishlashda [[tabiatni muhofaza qilish genetikasi]] sohasidagi muhim omildir. === Mutatsiya === Tasodifiy [[Mutatsiya|mutatsiyalar]] doimiy ravishda [[Genetik o‘zgaruvchanlik|genetik o'zgaruvchanlikni]] hosil qiladi.<ref name="Wright2005" /> Mutatsiya qisqa muddatda genetik xilma-xillikni oshiradi, chunki genofondga yangi gen kiritiladi. Biroq, ushbu genning saqlanib qolishi dreyf va tanlanishga (yuqoriga qarang) bog'liq. Ko'pchilik yangi mutatsiyalar yashovchanlikka (fitness) nisbatan neytral yoki salbiy ta'sir ko'rsatadi, ba'zilari esa ijobiy ta'sirga ega.<ref name="Wright2005" /> Foydali mutatsiyaning saqlanib qolish ehtimoli yuqoriroq bo'lib, u genetik xilma-xillikka uzoq muddatli ijobiy ta'sir ko'rsatadi. Mutatsiya tezligi genom bo'ylab farq qiladi va katta populyatsiyalarda mutatsiya ko'rsatkichlari yuqoriroq bo'ladi.<ref name="Wright2005" /> Kichik populyatsiyalarda mutatsiyaning saqlanib qolish ehtimoli kamroq, chunki u dreyf tufayli yo'qolib ketish xavfiga moyil bo'ladi.<ref name="Wright2005" /> === Genlar oqimi === Ko'pincha migratsiya orqali sodir bo'ladigan [[genlar oqimi]] genetik materialning harakatlanishidir (masalan, shamoldagi gul changi yoki qushlarning migratsiyasi orqali). Genlar oqimi populyatsiyaga yangi allellarni kiritishi mumkin. Ushbu allellar populyatsiyaga integratsiyalashib, genetik xilma-xillikni oshiradi.<ref>{{cite journal|last=Frankham|first=Richard|title=Genetics and Extinction|url=https://archive.org/details/sim_biological-conservation_2005-11_126_2/page/131|journal=Biological Conservation|date=November 2005|volume=126|issue=2|pages=131–140|quote=The rate of evolutionary change (R) is determined primarily by the quantitative genetic variation|doi=10.1016/j.biocon.2005.05.002|bibcode=2005BCons.126..131F}}</ref> Masalan, Afrikaning ''[[Anopheles gambiae]]'' chivinlarida [[Insektitsid|insektitsidga]] chidamli mutatsiya paydo bo'ldi. Ba'zi ''A. gambiae'' chivinlarining ''[[Anopheles coluzziin]]'' chivinlari populyatsiyasiga migratsiyasi foydali chidamlilik genining bir turdan ikkinchisiga o'tishiga olib keldi. Genetik xilma-xillik ''A. gambiae''da mutatsiya orqali, ''A. coluzziin''da esa genlar oqimi orqali ortdi.<ref>{{cite book |last=Pullin |first=Andrew S. |date=2002 |title=Conservation biology |url=https://archive.org/details/conservationbiol0000pull |edition=1st |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-64482-2}}</ref> == Qishloq xo'jaligida == === Ekinlarda === Insonlar dehqonchilik bilan shug'ullanishni boshlaganlarida, ekinlarning istalgan xususiyatlarini o'tkazish va istalmaganlarini chiqarib tashlash uchun [[Selektiv chatishtirish|selektiv chatishtirishdan]] (selective breeding) foydalanganlar. Selektiv chatishtirish [[Monokultura|monokulturalarga]] — deyarli bir xil genetikaga ega o'simliklardan iborat butun dalalarga olib keladi. Genetik xilma-xillikning kamligi yoki umuman yo'qligi ekinlarni keng tarqalgan kasalliklarga o'ta moyil qilib qo'yadi; bakteriyalar doimiy ravishda o'zgarib turadi va kasallik qo'zg'atuvchi bakteriya ma'lum bir genetik variatsiyaga hujum qilish uchun o'zgarganda, u turning katta qismini osonlikcha yo'q qilib yuborishi mumkin. Agar bakteriya hujum qilishga moslashgan genetik variatsiya insonlar tomonidan hosil olish uchun tanlab olingan nav bo'lsa, butun ekin nobud bo'ladi.<ref>{{cite journal|last1=King|first1=K. C.|last2=Lively|first2=C. M.|date=June 2012|title=Does genetic diversity limit disease spread in natural host populations?|journal=Heredity|volume=109|issue=4|pages=199–203|doi=10.1038/hdy.2012.33|pmc=3464021|pmid=22713998|bibcode=2012Hered.109..199K}}</ref> XIX asrda Irlandiyada yuz bergan [[Buyuk ocharchilik (Irlandiya)|Buyuk ocharchilik]] qisman bioxilma-xillikning yetishmasligi tufayli kelib chiqqan. Yangi kartoshka o'simliklari urug'lanish natijasida emas, balki ona o'simlik bo'laklaridan ko'paytirilganligi sababli, genetik xilma-xillik rivojlanmaydi va butun ekin aslida bitta kartoshkaning kloni hisoblanadi. Bu esa uni epidemiyaga ayniqsa moyil qiladi. 1840-yillarda Irlandiya aholisining katta qismi oziq-ovqat sifatida kartoshkaga qaram edi. Ular asosan chirishga sabab bo'luvchi ''[[Phytophthora infestans]]'' nomli [[Oomitset|oomitsetga]] moyil bo'lgan «lumper» kartoshka navini ekishgan.<ref name="understandingEvolution">{{cite web |title=Monoculture and the Irish Potato Famine: cases of missing genetic variation |url=http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/article/agriculture_02 |publisher=University of California Museum of Paleontology |access-date=8 May 2018}}</ref> Zamburug'simon organizm kartoshka hosilining katta qismini yo'q qildi va bir million kishining ochlikdan o'lishiga sabab bo'ldi. Qishloq xo'jaligidagi genetik xilma-xillik nafaqat kasalliklar, balki [[o'txo'rlar]] (herbivores) bilan ham bog'liq. Yuqoridagi misolga o'xshab, monokulturali qishloq xo'jaligi butun maydon bo'ylab bir xil xususiyatlarni tanlab oladi. Agar ushbu [[genotip]] ma'lum o'txo'rlar uchun zaif bo'lsa, bu hosilning katta qismi yo'qolishiga olib kelishi mumkin.<ref name="pmid20662149">{{cite journal|author1=Matson, P. A.|author2=Parton, W. J.|author3=Power, A. G.|author4=Swift, M. J.|title=Agricultural intensification and ecosystem properties|url=https://archive.org/details/sim_science_1997-07-25_277_5325/page/504|journal=Science|volume=277|issue=5325|pages=504–9|date=July 1997|pmid=20662149|doi=10.1126/science.277.5325.504|citeseerx=10.1.1.484.4218}}</ref><ref>{{cite book |year=2002 |title=Introduction to Conservation Genetics |url=https://archive.org/details/introductiontoco0000fran |publisher=Cambridge University Press |author1=Frankham, Richard |author2=Ballou, Jonathan D. |author3=Briscoe, David A.}}</ref> Fermerlar buning oldini olish usullaridan biri sifatida [[Aralash ekish|aralash ekishdan]] (inter-cropping) foydalanadilar. O'txo'rlar va ularning afzal ko'rgan xo'jayin o'simliklari o'rtasida to'siq sifatida qarindosh bo'lmagan yoki genetik jihatdan farq qiluvchi ekin qatorlarini ekish orqali fermer o'txo'rning butun maydon bo'ylab tarqalish qobiliyatini samarali ravishda kamaytiradi.<ref>{{cite book |last=Vandermeer |year=1992 |first=John H. |title=The ecology of intercropping |publisher=Cambridge University Press |name-list-style=vanc}}</ref><ref>{{cite journal|last=Risch|first=Stephen|name-list-style=vanc|title=The population dynamics of several herbivorous beetles in a tropical agroecosystem: the effect of intercropping corn, beans and squash in Costa Rica|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-applied-ecology_1980-12_17_3/page/592|journal=Journal of Applied Ecology|volume=17|issue=3|year=1980|pages=593–611|doi=10.2307/2402639|jstor=2402639|bibcode=1980JApEc..17..593R}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Tonhasca|first1=Athayde|last2=Byrne|first2=David N.|name-list-style=vanc|title=The effects of crop diversification on herbivorous insects: a meta-analysis approach.|url=https://archive.org/details/sim_ecological-entomology_1994-08_19_3/page/238|journal=Ecological Entomology|volume=19|issue=3|year=1994|pages=239–244|doi=10.1111/j.1365-2311.1994.tb00415.x|bibcode=1994EcoEn..19..239T|s2cid=85239204}}</ref> === Chorvachilikda === Chorva turlarining genetik xilma-xilligi turli muhitlarda va turli maqsadlarda [[chorvachilik]] (animal husbandry) bilan shug'ullanish imkonini beradi. U [[selektiv chatishtirish]] dasturlari uchun xomashyo vazifasini o'taydi va chorva populyatsiyalariga atrof-muhit sharoitlari o'zgarganda moslashishga imkon beradi.<ref name="FAO_2015">{{cite web |publisher=United Nations Food and Agriculture Organization |date=2015 |title=The Second Report on the State of the World's Animal Genetic Resources for Food and Agriculture. |url=http://www.fao.org/publications/sowangr/en/ |location=Rome |access-date=2018-05-08 |archive-date=2018-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180918190600/http://www.fao.org/publications/sowangr/en}}</ref> [[Oziq-ovqat va qishloq xo'jaligi uchun hayvonlarning genetik resurslari|Chorva bioxilma-xilligi]] [[Zot|zotlarning]] qirilib ketishi va [[genetik eroziya]] (genetic erosion)ning boshqa shakllari natijasida yo'qolishi mumkin. 2014-yil iyun holatiga ko'ra, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Oziq-ovqat va qishloq xo'jaligi tashkiloti ([[Oziq-ovqat va qishloq xo'jaligi tashkiloti|FAO]]) tomonidan yuritiladigan Uy hayvonlari xilma-xilligi bo'yicha ma'lumot tizimida ([[DAD-IS]]) qayd etilgan 8 774 zotdan 17 foizi qirilib ketish xavfi ostida, 7 foizi esa allaqachon qirilib ketgan deb tasniflangan.<ref name="FAO_2015" /> Hozirgi kunda 2007-yilda Oziq-ovqat va qishloq xo'jaligi genetik resurslari bo'yicha komissiya homiyligida ishlab chiqilgan Hayvonlarning genetik resurslari bo'yicha global harakat rejasi mavjud bo'lib, u hayvonlarning genetik resurslarini boshqarish uchun asos va ko'rsatmalarni taqdim etadi. Hayvonlarning genetik resurslarini saqlash muhimligi haqidagi xabardorlik vaqt o'tishi bilan ortib bormoqda. FAO [[oziq-ovqat va qishloq xo'jaligi uchun dunyo hayvonlari genetik resurslarining holati]] bo'yicha ikkita hisobotni nashr etdi. Ushbu hisobotlar global chorva xilma-xilligi va ularni boshqarish hamda saqlash qobiliyatining batafsil tahlillarini qamrab oladi. == Virusli oqibatlar == Vaktsinalarni loyihalashda viruslardagi yuqori genetik xilma-xillik hisobga olinishi shart. Yuqori genetik xilma-xillik maqsadli vaktsinalarni yaratishda qiyinchilik tug'diradi va viruslarga vaktsina halokatliligiga qarshilik ko'rsatish uchun tez evolyutsiyaga uchrash imkonini beradi. Masalan, bezgak vaktsinalariga oqsil antijenlaridagi genetik xilma-xillikning yuqori darajasi ta'sir ko'rsatadi.<ref>{{cite journal|last=Frankham|first=Richard|title=Genetics and Extinction|url=https://archive.org/details/sim_biological-conservation_2005-11_126_2/page/131|journal=Biological Conservation|date=November 2005|volume=126|issue=2|pages=131–140|quote=The rate of evolutionary change (R) is determined primarily by the quantitative genetic variation|doi=10.1016/j.biocon.2005.05.002|bibcode=2005BCons.126..131F}}</ref> Bundan tashqari, [[OIV kichik turlari|OIV-1]] (HIV-1) genetik xilma-xilligi hozirda mavjud bo'lgan virus yuki va rezistentlik testlaridan foydalanishni cheklaydi.<ref>{{Cite journal|last1=Peeters|first1=M.|last2=Aghokeng|first2=A.F|last3=Delaporte|first3=E.|date=October 2010|title=Genetic diversity among human immunodeficiency virus-1 non-B subtypes in viral load and drug resistance assays|journal=Clinical Microbiology and Infection|volume=16|issue=10|pages=1525–1531|doi=10.1111/j.1469-0691.2010.03300.x|pmid=20649800|doi-access=free}}</ref> [[Koronavirus]] populyatsiyalari [[mutatsiya]] va [[gomologik rekombinatsiya]] (homologous recombination) tufayli sezilarli evolyutsion xilma-xillikka ega.<ref>{{cite journal|last1=King|first1=K. C.|last2=Lively|first2=C. M.|date=June 2012|title=Does genetic diversity limit disease spread in natural host populations?|journal=Heredity|volume=109|issue=4|pages=199–203|doi=10.1038/hdy.2012.33|pmc=3464021|pmid=22713998|bibcode=2012Hered.109..199K}}</ref> Masalan, kasallangan bemorlardan olingan 86 ta SARS-CoV-2 koronavirus namunasini sekvenlash (ketma-ketligini aniqlash) natijasida 93 ta mutatsiya aniqlandi, bu esa sezilarli genetik xilma-xillik mavjudligini ko'rsatadi.<ref>{{cite book |year=2002 |title=Introduction to Conservation Genetics |url=https://archive.org/details/introductiontoco0000fran |publisher=Cambridge University Press |author1=Frankham, Richard |author2=Ballou, Jonathan D. |author3=Briscoe, David A.}}</ref> Koronavirus [[RNK virusi|RNK genomi]] nusxalanishi [[RNKga bog'liq RNK polimeraza]] (RNA-dependent RNA polymerase) tomonidan katalizlanadi. Nusxalanish jarayonida ushbu polimeraza shablonni almashtirishi mumkin, bu gomologik rekombinatsiyaning bir shaklidir.<ref>{{cite journal|last=Frankham|first=Richard|title=Genetics and Extinction|url=https://archive.org/details/sim_biological-conservation_2005-11_126_2/page/131|journal=Biological Conservation|date=November 2005|volume=126|issue=2|pages=131–140|quote=The rate of evolutionary change (R) is determined primarily by the quantitative genetic variation|doi=10.1016/j.biocon.2005.05.002|bibcode=2005BCons.126..131F}}</ref> Shuningdek, genetik xilma-xillikni hosil qiluvchi ushbu jarayon RNK genomining shikastlanishini bartaraf etish uchun moslashuv bo'lib ko'rinadi.<ref>{{cite book |last=Pullin |first=Andrew S. |date=2002 |title=Conservation biology |url=https://archive.org/details/conservationbiol0000pull |edition=1st |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-64482-2}}</ref> == Past genetik xilma-xillikni bartaraf etish == [[Fayl:Cheetah_genetic_diversity.jpg|thumb|[[Tanzaniya gepardi]].]] === Tabiiy yo'llar === [[Fayl:Plankton_collage.jpg|left|thumb|Plankton organizmlarining [[Fotomontaj|fotomontaji]].]] Tabiatda genetik xilma-xillikni saqlash yoki oshirishning bir necha usullari mavjud. Okean [[Plankton|planktonlari]] orasida [[Virus|viruslar]] genetik siljish jarayoniga yordam beradi. Planktonni zararlaydigan okean viruslari o'z genlaridan tashqari boshqa organizmlarning genlarini ham tashiydi. Bir hujayraning genlarini o'z ichiga olgan virus boshqasini zararlaganda, keyingisining genetik tuzilishi o'zgaradi. Genetik tuzilishning bu doimiy o'zgarishi, murakkab va oldindan aytib bo'lmaydigan atrof-muhit o'zgarishlariga qaramay, plankton populyatsiyasini sog'lom saqlashga yordam beradi.<ref>{{cite journal|last1=King|first1=K. C.|last2=Lively|first2=C. M.|date=June 2012|title=Does genetic diversity limit disease spread in natural host populations?|journal=Heredity|volume=109|issue=4|pages=199–203|doi=10.1038/hdy.2012.33|pmc=3464021|pmid=22713998|bibcode=2012Hered.109..199K}}</ref> [[Gepard|Gepardlar]] [[xavf ostidagi turlar]] hisoblanadi. Past genetik xilma-xillik va buning natijasida sperma sifatining yomonligi gepardlar uchun ko'payish va yashab qolishni qiyinlashtirdi. Bundan tashqari, gepardlarning atigi 5 foizi voyaga yetguniga qadar yashab qoladi.<ref>{{cite book |year=2002 |title=Introduction to Conservation Genetics |url=https://archive.org/details/introductiontoco0000fran |publisher=Cambridge University Press |author1=Frankham, Richard |author2=Ballou, Jonathan D. |author3=Briscoe, David A.}}</ref> Biroq, yaqinda urg'ochi gepardlarning bir to'da bolalari uchun bittadan ortiq erkak bilan juftlashishi mumkinligi aniqlandi. Ularda induktsiyalangan ovulyatsiya kuzatiladi, ya'ni urg'ochi har safar juftlashganda yangi tuxum ishlab chiqariladi. Ona bir nechta erkak bilan juftlashish orqali bitta nasldagi bolalar ichida genetik xilma-xillikni oshiradi.<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6701515.stm |access-date=December 12, 2008 |title=Cheating cheetahs caught by DNA |author=Fildes, Jonathan |date=May 29, 2007 |work=BBC News}}</ref> === Inson aralashuvi === Genetik xilma-xillikni oshirish orqali turning yashovchanligini oshirishga qaratilgan urinishlar genetik qutqaruv deb ataladi. Masalan, [[Texas|Texasdan]] sakkizta pantera inbriding tufayli kamayib borayotgan va [[inbriding depressiyasi]] (inbreeding depression)dan aziyat chekayotgan [[Florida]] panterasi populyatsiyasiga kiritildi. Shu tariqa genetik o'zgaruvchanlik oshirildi va bu Florida panterasi populyatsiyasining sezilarli darajada o'sishiga olib keldi.<ref>{{Cite journal|last1=Pimm|first1=S. L.|last2=Dollar|first2=L.|last3=Bass|first3=O. L.|date=May 2006|title=The genetic rescue of the Florida panther|journal=Animal Conservation|volume=9|issue=2|pages=115–122|doi=10.1111/j.1469-1795.2005.00010.x|doi-access=free|bibcode=2006AnCon...9..115P}}</ref> Populyatsiyaning uzoq umr ko'rishini ta'minlash maqsadida turlarni qutqarish ishlarida yuqori genetik xilma-xillikni yaratish yoki saqlash muhim omil hisoblanadi. == O'lchovlar == Populyatsiyaning genetik xilma-xilligini ba'zi oddiy o'lchovlar yordamida baholash mumkin. * '''Gen xilma-xilligi''' — bu [[genom]] bo'ylab [[Polimorfizm (biologiya)#Genetika|polimorf]] lokuslar nisbati. * '''[[Zigositalik#Populyatsiya genetikasida geterozigositalik|Geterozigositalik]]''' — populyatsiyadagi ma'lum bir lokus uchun geterozigota bo'lgan individlarning ulushi. * '''Lokus boshiga allellar''' ham o'zgaruvchanlikni namoyish qilish uchun ishlatiladi. * '''[[Nukleotid xilma-xilligi]]''' — bu populyatsiya ichidagi nukleotid polimorfizmlarining darajasi bo'lib, odatda mikro- va minisatellit ketma-ketliklari, mitoxondrial DNK<ref>{{Cite journal|last1=Kawabe|first1=K.|last2=Worawut|first2=R.|last3=Taura|first3=S.|last4=Shimogiri|first4=T.|last5=Nishida|first5=T.|last6=Okamoto|first6=S.|date=2014-01-01|title=Genetic Diversity of mtDNA D-loop Polymorphisms in Laotian Native Fowl Populations|journal=Asian-Australasian Journal of Animal Sciences|volume=27|issue=1|pages=19–23|doi=10.5713/ajas.2013.13443|pmc=4093284|pmid=25049921}}</ref> va [[Bir nukleotidli polimorfizm|bir nukleotidli polimorfizmlar]] (SNP) kabi molekulyar markerlar orqali o'lchanadi. Bundan tashqari, allel chastotasi va populyatsiya hajmi kabi o'lchovlar asosida populyatsiyaning kelajagini bashorat qilish uchun stoxastik simulyatsiya dasturlari keng qo'llaniladi.<ref>{{Cite journal|last=Hoban|first=Sean|date=2014-04-30|title=An overview of the utility of population simulation software in molecular ecology|journal=Molecular Ecology|volume=23|issue=10|pages=2383–2401|doi=10.1111/mec.12741|pmid=24689878|doi-access=free|bibcode=2014MolEc..23.2383H}}</ref> Genetik xilma-xillikni ham o'lchash mumkin. Genetik xilma-xillikni o'lchashning turli qayd etilgan usullari quyidagilarni o'z ichiga oladi:<ref>{{Cite web |last=diversity |first=measuring |title=measuring species diversity |url=https://www.webpages.uidaho.edu/range357/notes/diversity.pdf}}</ref> * [[Turlar boyligi]] — turlar sonining o'lchovi * [[Turlar mo'lligi]] — turlar miqdorining nisbiy o'lchovi * Turlar zichligi — birlik maydondagi turlarning umumiy sonini baholash == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Biologik xilma-xillik]] [[Turkum:Genetik tushunchalar]] [[Turkum:Populyatsiya genetikasi]] f0u4ng6fyu9n4mol55brsd0s4kmilgf 4 1343563 6274341 5894427 2026-09-21T11:22:26Z Mirishkorlik 75661 /* Ovoz Bolalar */ 6274341 wikitext text/x-wiki ===[[:Ovoz Bolalar]]=== :{{la|1=Ovoz Bolalar}} :({{Find sources|title=Ovoz Bolalar}}) Ensiklopedik ahamiyati shubhali. Loyiha boshlanganiga endi bir yildan oshdi, manbalari ham deyarli yoʻq [[User:Muzaffar Murodovich|Muzaffar Murodovich]] ^{[[User_talk:Muzaffar Murodovich|munozara]]} 08:57, 2026-yil 5-fevral (UTC) # {{Oʻchirilsin}} EA ga emas [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 11:22, 2026-yil 21-sentyabr (UTC) ofi2o8jyorl1sq0s6wnhwku5hhkoru1 0 1346904 6274294 5907053 2026-09-21T07:02:02Z Oblakulova 111326 [[Turkum:Iroq va Shom Islom davlati tomonidan vayron qilingan masjidlar]] olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6274294 wikitext text/x-wiki {{Masjid |Oʻzbekcha nomi = Posho masjidi |Asl nomi = {{lang-ar|جامع الباشا}} |Tasvir = Views of Pasha Mosque in the old city of Mosul in the summer of 2019, after war with the Islamic State 21.jpg |Tasvir imzosi = 2019-yilda masjid, [[sahn]] tomondan koʻrinishi |Mamlakat = Iroq |Hudud = Mosul |Joylashuvi = Bob as-Saroy hududi |Maktab yoʻnalishi = |Masjid turi = |Meʼmoriy uslub = Islom meʼmorchiligi |Loyiha muallifi = |Meʼmor = |Binokorlik = hijriy 1169-yil (milodiy 1755/1756-yil) ({{small|asl bino}})<br>{{circa}} 2019-yil (rekonstruksiya) |Binokorlik tashabbuschisi = |Homiylar = |Qurila boshladi = |Qurilib bitkazildi = |Imom = |Holati = |Umumiy maydoni = |Oʻlchami = |Bino maydoni = |Hajmi = |Gumbazlar soni = 1 ({{small|balki koʻproq}}) |Balandligi = |Gumbaz balandligi = |Minoralar soni = |Minoralar balandligi = |Qurilish materiali = |Sayt = }} '''Posho masjidi''' ({{Lang-ar|جامع الباشا}}), avval '''al-Xabazin masjidi''' ({{Lang-ar|جامع الخبازين|4}}) nomi bilan ham tanilgan [[masjid]] boʻlib, [[Iroq]]ning [[Mosul]] shahri [[Bob as-Saroy]] hududida joylashgan. == Tarixi == Masjid [[Mosul eyaleti]] [[Usmoniylar imperiyasi]] tarkibida boʻlgan davrda [[Jaliliy sulolasi]] sulolasi vakili Husayn posha tomonidan qurdirilgan. Keyinchalik uning oʻgʻli Gʻoziy Muhammad Amin posha tomonidan hijriy 1169-yil (milodiy 1755/1756-yil) yakunlangan. Soʻngra bino tarkibiga [[madrasa]] ham kiritilgan. Jaliliy oilasi vaqt oʻtishi bilan masjidga eʼtibor berib kelgan. Sulolaning bir necha aʼzolari aynan shu masjidda dafn etilgan<ref>{{Cite web |last=Al-Jalili |first=Sa'ud |date=23 July 2010 |title=Pasha Mosque and Maryam Khatun Mosque |url=http://mosul-network.org/index.php?do=article&id=18057 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110627234829/http://mosul-network.org/index.php?do=article&id=18057 |archive-date=2011-06-27 |access-date=2025-07-02 |website=mosul-network.org |lang=ar}}</ref>. Masjid al-Jaliliy sulolasi tomonidan bunyod etilgan eng qadimiy diniy inshootlardan biri hisoblanadi<ref>{{Cite web |last=Al-Ta'ie |first=Raed Ibrahim |date=8 July 2010 |title=The mosques of Bayt al-Jalili are still standing evidence of the era of old Mosul's history |url=http://mosul-network.org/index.php?do=article&id=18011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110627235654/http://mosul-network.org/index.php?do=article&id=18011 |archive-date=2011-06-27 |access-date=2025-07-02 |website=mosul-network.org |lang=ar}}</ref>. Masjid 2014-yilda [[Mosulning qulashi|Mosulning egallanishi]] chogʻida [[Iroq va Shom Islom Davlati|Iroq va Shom Islom davlati]] tomonidan vayron qilingan koʻplab masjidlardan biri boʻlgan. IShID magʻlub etilgach, masjid hukumat aralashuvisiz mahalliy haykaltaroshlar va rassomlar tomonidan asl koʻrinishiga keltirilib qayta tiklandi. 2021-yilda masjidda [[namoz]] oʻqilishi va [[Roʻza hayiti]]ning nishonlanishi qayta yoʻlga qoʻyildi<ref>{{Cite web |last=Wilson |first=Emilie |date=2021-05-13 |title=Ramadan traditions and Mosul's revival after Daesh |url=https://www.ids.ac.uk/opinions/ramadan-traditions-and-mosuls-revival-after-daesh/ |access-date=2025-07-02 |website=Institute of Development Studies |language=en-GB}}</ref><ref>{{cite web |author=Saeed, Saeed Addrass |url=https://creid.ac/blog/2021/05/13/ramadan-traditions-and-mosuls-revival-after-daesh/ |title=Ramadan traditions and Mosul’s revival after Daesh |work=Coalition for Religious Equity and Inclusive Development |publisher=[[University of Sussex]] |location=United Kingdom |date=13 May 2021 |access-date=4 July 2025 }}</ref>. == Galereya == <gallery> Views of Pasha Mosque in the old city of Mosul in the summer of 2019, after war with the Islamic State 32.jpg|Qayta qurish jarayonida masjidning ustidan ko‘rinish, 2019-yil Views of Pasha Mosque in the old city of Mosul in the summer of 2019, after war with the Islamic State 28.jpg|Tarixiy tuzilmaning tafsiloti, 2019-yil Pasha Mosque, Mosul 8.jpg|[[Sahn]]dagi noodatiy tuzilma Pasha Mosque, Mosul 4.jpg|Yozuv, 2019-yil Views of Pasha Mosque in the old city of Mosul in the summer of 2019, after war with the Islamic State 03.jpg|Konussimon gumbaz va yozuvlar, 2019-yil Views of Pasha Mosque in the old city of Mosul in the summer of 2019, after war with the Islamic State 24.jpg|Qayta tiklangan masjid ichidagi tarixiy masjid tasvirlari, 2019-yil Pasha Mosque, Mosul 6.jpg|Masjidning ichkari qismi, 2019-yil </gallery> == Yana qarang == {{Stack|{{Portal|Islom|Iroq}}}} * [[Iroqda islom]] * [[Iroqdagi masjidlar roʻyxati]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons category-inline|Posha masjidi, Mosul}} * {{Cite journal|author1=Hasan, Wasan A. |author2=Mohammad, Haitham Q. |script-title=ar:مساجـد الموصــل إبّان التدميــر والإعمــار جامـع الباشـا انموذجـاً |trans-title=Vayron qilishdan qayta tiklashgacha: Mosul masjidlari — Al-Basha masjidi misolida |journal=Arxeologiya va tarixiy tadqiqotlar bo‘yicha Al Malveah |publisher= |date=2019 |url=https://mosqpedia.org/asfaar/مساجـد-الموصــل-إبّان-التدميــر-والإ/ |via=Mosqpedia.org |access-date=4 July 2025 |lang=ar }} [[Turkum:18-asr Iroqdagi masjidlar]] [[Turkum:21-asr Iroqdagi masjidlar]] [[Turkum:2014-yilda buzib tashlangan binolar va inshootlar]] [[Turkum:Iroqda buzib tashlangan binolar va inshootlar]] [[Turkum:Iroqdagi gumbazli masjidlar]] 4maglhw82ddyvmdnpyv7cu0s7gbn9ym 6274295 6274294 2026-09-21T07:02:48Z Oblakulova 111326 [[Special:Contributions/Oblakulova|Oblakulova]] ([[User talk:Oblakulova|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/6274294|6274294]]-sonli tahrir qaytarildi 6274295 wikitext text/x-wiki {{Masjid |Oʻzbekcha nomi = Posho masjidi |Asl nomi = {{lang-ar|جامع الباشا}} |Tasvir = Views of Pasha Mosque in the old city of Mosul in the summer of 2019, after war with the Islamic State 21.jpg |Tasvir imzosi = 2019-yilda masjid, [[sahn]] tomondan koʻrinishi |Mamlakat = Iroq |Hudud = Mosul |Joylashuvi = Bob as-Saroy hududi |Maktab yoʻnalishi = |Masjid turi = |Meʼmoriy uslub = Islom meʼmorchiligi |Loyiha muallifi = |Meʼmor = |Binokorlik = hijriy 1169-yil (milodiy 1755/1756-yil) ({{small|asl bino}})<br>{{circa}} 2019-yil (rekonstruksiya) |Binokorlik tashabbuschisi = |Homiylar = |Qurila boshladi = |Qurilib bitkazildi = |Imom = |Holati = |Umumiy maydoni = |Oʻlchami = |Bino maydoni = |Hajmi = |Gumbazlar soni = 1 ({{small|balki koʻproq}}) |Balandligi = |Gumbaz balandligi = |Minoralar soni = |Minoralar balandligi = |Qurilish materiali = |Sayt = }} '''Posho masjidi''' ({{Lang-ar|جامع الباشا}}), avval '''al-Xabazin masjidi''' ({{Lang-ar|جامع الخبازين|4}}) nomi bilan ham tanilgan [[masjid]] boʻlib, [[Iroq]]ning [[Mosul]] shahri [[Bob as-Saroy]] hududida joylashgan. == Tarixi == Masjid [[Mosul eyaleti]] [[Usmoniylar imperiyasi]] tarkibida boʻlgan davrda [[Jaliliy sulolasi]] sulolasi vakili Husayn posha tomonidan qurdirilgan. Keyinchalik uning oʻgʻli Gʻoziy Muhammad Amin posha tomonidan hijriy 1169-yil (milodiy 1755/1756-yil) yakunlangan. Soʻngra bino tarkibiga [[madrasa]] ham kiritilgan. Jaliliy oilasi vaqt oʻtishi bilan masjidga eʼtibor berib kelgan. Sulolaning bir necha aʼzolari aynan shu masjidda dafn etilgan<ref>{{Cite web |last=Al-Jalili |first=Sa'ud |date=23 July 2010 |title=Pasha Mosque and Maryam Khatun Mosque |url=http://mosul-network.org/index.php?do=article&id=18057 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110627234829/http://mosul-network.org/index.php?do=article&id=18057 |archive-date=2011-06-27 |access-date=2025-07-02 |website=mosul-network.org |lang=ar}}</ref>. Masjid al-Jaliliy sulolasi tomonidan bunyod etilgan eng qadimiy diniy inshootlardan biri hisoblanadi<ref>{{Cite web |last=Al-Ta'ie |first=Raed Ibrahim |date=8 July 2010 |title=The mosques of Bayt al-Jalili are still standing evidence of the era of old Mosul's history |url=http://mosul-network.org/index.php?do=article&id=18011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110627235654/http://mosul-network.org/index.php?do=article&id=18011 |archive-date=2011-06-27 |access-date=2025-07-02 |website=mosul-network.org |lang=ar}}</ref>. Masjid 2014-yilda [[Mosulning qulashi|Mosulning egallanishi]] chogʻida [[Iroq va Shom Islom Davlati|Iroq va Shom Islom davlati]] tomonidan vayron qilingan koʻplab masjidlardan biri boʻlgan. IShID magʻlub etilgach, masjid hukumat aralashuvisiz mahalliy haykaltaroshlar va rassomlar tomonidan asl koʻrinishiga keltirilib qayta tiklandi. 2021-yilda masjidda [[namoz]] oʻqilishi va [[Roʻza hayiti]]ning nishonlanishi qayta yoʻlga qoʻyildi<ref>{{Cite web |last=Wilson |first=Emilie |date=2021-05-13 |title=Ramadan traditions and Mosul's revival after Daesh |url=https://www.ids.ac.uk/opinions/ramadan-traditions-and-mosuls-revival-after-daesh/ |access-date=2025-07-02 |website=Institute of Development Studies |language=en-GB}}</ref><ref>{{cite web |author=Saeed, Saeed Addrass |url=https://creid.ac/blog/2021/05/13/ramadan-traditions-and-mosuls-revival-after-daesh/ |title=Ramadan traditions and Mosul’s revival after Daesh |work=Coalition for Religious Equity and Inclusive Development |publisher=[[University of Sussex]] |location=United Kingdom |date=13 May 2021 |access-date=4 July 2025 }}</ref>. == Galereya == <gallery> Views of Pasha Mosque in the old city of Mosul in the summer of 2019, after war with the Islamic State 32.jpg|Qayta qurish jarayonida masjidning ustidan ko‘rinish, 2019-yil Views of Pasha Mosque in the old city of Mosul in the summer of 2019, after war with the Islamic State 28.jpg|Tarixiy tuzilmaning tafsiloti, 2019-yil Pasha Mosque, Mosul 8.jpg|[[Sahn]]dagi noodatiy tuzilma Pasha Mosque, Mosul 4.jpg|Yozuv, 2019-yil Views of Pasha Mosque in the old city of Mosul in the summer of 2019, after war with the Islamic State 03.jpg|Konussimon gumbaz va yozuvlar, 2019-yil Views of Pasha Mosque in the old city of Mosul in the summer of 2019, after war with the Islamic State 24.jpg|Qayta tiklangan masjid ichidagi tarixiy masjid tasvirlari, 2019-yil Pasha Mosque, Mosul 6.jpg|Masjidning ichkari qismi, 2019-yil </gallery> == Yana qarang == {{Stack|{{Portal|Islom|Iroq}}}} * [[Iroqda islom]] * [[Iroqdagi masjidlar roʻyxati]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons category-inline|Posha masjidi, Mosul}} * {{Cite journal|author1=Hasan, Wasan A. |author2=Mohammad, Haitham Q. |script-title=ar:مساجـد الموصــل إبّان التدميــر والإعمــار جامـع الباشـا انموذجـاً |trans-title=Vayron qilishdan qayta tiklashgacha: Mosul masjidlari — Al-Basha masjidi misolida |journal=Arxeologiya va tarixiy tadqiqotlar bo‘yicha Al Malveah |publisher= |date=2019 |url=https://mosqpedia.org/asfaar/مساجـد-الموصــل-إبّان-التدميــر-والإ/ |via=Mosqpedia.org |access-date=4 July 2025 |lang=ar }} [[Turkum:18-asr Iroqdagi masjidlar]] [[Turkum:21-asr Iroqdagi masjidlar]] [[Turkum:2014-yilda buzib tashlangan binolar va inshootlar]] [[Turkum:Iroqda buzib tashlangan binolar va inshootlar]] [[Turkum:Iroqdagi gumbazli masjidlar]] [[Turkum:Iroq va Shom Islom davlati tomonidan vayron qilingan masjidlar]] 62k06e8owzelfb0yn4pc66ed48bd197 6274296 6274295 2026-09-21T07:02:59Z Oblakulova 111326 [[Turkum:Mosuldagi masjidlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6274296 wikitext text/x-wiki {{Masjid |Oʻzbekcha nomi = Posho masjidi |Asl nomi = {{lang-ar|جامع الباشا}} |Tasvir = Views of Pasha Mosque in the old city of Mosul in the summer of 2019, after war with the Islamic State 21.jpg |Tasvir imzosi = 2019-yilda masjid, [[sahn]] tomondan koʻrinishi |Mamlakat = Iroq |Hudud = Mosul |Joylashuvi = Bob as-Saroy hududi |Maktab yoʻnalishi = |Masjid turi = |Meʼmoriy uslub = Islom meʼmorchiligi |Loyiha muallifi = |Meʼmor = |Binokorlik = hijriy 1169-yil (milodiy 1755/1756-yil) ({{small|asl bino}})<br>{{circa}} 2019-yil (rekonstruksiya) |Binokorlik tashabbuschisi = |Homiylar = |Qurila boshladi = |Qurilib bitkazildi = |Imom = |Holati = |Umumiy maydoni = |Oʻlchami = |Bino maydoni = |Hajmi = |Gumbazlar soni = 1 ({{small|balki koʻproq}}) |Balandligi = |Gumbaz balandligi = |Minoralar soni = |Minoralar balandligi = |Qurilish materiali = |Sayt = }} '''Posho masjidi''' ({{Lang-ar|جامع الباشا}}), avval '''al-Xabazin masjidi''' ({{Lang-ar|جامع الخبازين|4}}) nomi bilan ham tanilgan [[masjid]] boʻlib, [[Iroq]]ning [[Mosul]] shahri [[Bob as-Saroy]] hududida joylashgan. == Tarixi == Masjid [[Mosul eyaleti]] [[Usmoniylar imperiyasi]] tarkibida boʻlgan davrda [[Jaliliy sulolasi]] sulolasi vakili Husayn posha tomonidan qurdirilgan. Keyinchalik uning oʻgʻli Gʻoziy Muhammad Amin posha tomonidan hijriy 1169-yil (milodiy 1755/1756-yil) yakunlangan. Soʻngra bino tarkibiga [[madrasa]] ham kiritilgan. Jaliliy oilasi vaqt oʻtishi bilan masjidga eʼtibor berib kelgan. Sulolaning bir necha aʼzolari aynan shu masjidda dafn etilgan<ref>{{Cite web |last=Al-Jalili |first=Sa'ud |date=23 July 2010 |title=Pasha Mosque and Maryam Khatun Mosque |url=http://mosul-network.org/index.php?do=article&id=18057 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110627234829/http://mosul-network.org/index.php?do=article&id=18057 |archive-date=2011-06-27 |access-date=2025-07-02 |website=mosul-network.org |lang=ar}}</ref>. Masjid al-Jaliliy sulolasi tomonidan bunyod etilgan eng qadimiy diniy inshootlardan biri hisoblanadi<ref>{{Cite web |last=Al-Ta'ie |first=Raed Ibrahim |date=8 July 2010 |title=The mosques of Bayt al-Jalili are still standing evidence of the era of old Mosul's history |url=http://mosul-network.org/index.php?do=article&id=18011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110627235654/http://mosul-network.org/index.php?do=article&id=18011 |archive-date=2011-06-27 |access-date=2025-07-02 |website=mosul-network.org |lang=ar}}</ref>. Masjid 2014-yilda [[Mosulning qulashi|Mosulning egallanishi]] chogʻida [[Iroq va Shom Islom Davlati|Iroq va Shom Islom davlati]] tomonidan vayron qilingan koʻplab masjidlardan biri boʻlgan. IShID magʻlub etilgach, masjid hukumat aralashuvisiz mahalliy haykaltaroshlar va rassomlar tomonidan asl koʻrinishiga keltirilib qayta tiklandi. 2021-yilda masjidda [[namoz]] oʻqilishi va [[Roʻza hayiti]]ning nishonlanishi qayta yoʻlga qoʻyildi<ref>{{Cite web |last=Wilson |first=Emilie |date=2021-05-13 |title=Ramadan traditions and Mosul's revival after Daesh |url=https://www.ids.ac.uk/opinions/ramadan-traditions-and-mosuls-revival-after-daesh/ |access-date=2025-07-02 |website=Institute of Development Studies |language=en-GB}}</ref><ref>{{cite web |author=Saeed, Saeed Addrass |url=https://creid.ac/blog/2021/05/13/ramadan-traditions-and-mosuls-revival-after-daesh/ |title=Ramadan traditions and Mosul’s revival after Daesh |work=Coalition for Religious Equity and Inclusive Development |publisher=[[University of Sussex]] |location=United Kingdom |date=13 May 2021 |access-date=4 July 2025 }}</ref>. == Galereya == <gallery> Views of Pasha Mosque in the old city of Mosul in the summer of 2019, after war with the Islamic State 32.jpg|Qayta qurish jarayonida masjidning ustidan ko‘rinish, 2019-yil Views of Pasha Mosque in the old city of Mosul in the summer of 2019, after war with the Islamic State 28.jpg|Tarixiy tuzilmaning tafsiloti, 2019-yil Pasha Mosque, Mosul 8.jpg|[[Sahn]]dagi noodatiy tuzilma Pasha Mosque, Mosul 4.jpg|Yozuv, 2019-yil Views of Pasha Mosque in the old city of Mosul in the summer of 2019, after war with the Islamic State 03.jpg|Konussimon gumbaz va yozuvlar, 2019-yil Views of Pasha Mosque in the old city of Mosul in the summer of 2019, after war with the Islamic State 24.jpg|Qayta tiklangan masjid ichidagi tarixiy masjid tasvirlari, 2019-yil Pasha Mosque, Mosul 6.jpg|Masjidning ichkari qismi, 2019-yil </gallery> == Yana qarang == {{Stack|{{Portal|Islom|Iroq}}}} * [[Iroqda islom]] * [[Iroqdagi masjidlar roʻyxati]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons category-inline|Posha masjidi, Mosul}} * {{Cite journal|author1=Hasan, Wasan A. |author2=Mohammad, Haitham Q. |script-title=ar:مساجـد الموصــل إبّان التدميــر والإعمــار جامـع الباشـا انموذجـاً |trans-title=Vayron qilishdan qayta tiklashgacha: Mosul masjidlari — Al-Basha masjidi misolida |journal=Arxeologiya va tarixiy tadqiqotlar bo‘yicha Al Malveah |publisher= |date=2019 |url=https://mosqpedia.org/asfaar/مساجـد-الموصــل-إبّان-التدميــر-والإ/ |via=Mosqpedia.org |access-date=4 July 2025 |lang=ar }} [[Turkum:18-asr Iroqdagi masjidlar]] [[Turkum:21-asr Iroqdagi masjidlar]] [[Turkum:2014-yilda buzib tashlangan binolar va inshootlar]] [[Turkum:Iroqda buzib tashlangan binolar va inshootlar]] [[Turkum:Iroqdagi gumbazli masjidlar]] [[Turkum:Iroq va Shom Islom davlati tomonidan vayron qilingan masjidlar]] [[Turkum:Mosuldagi masjidlar]] hvxg6d1od1tfchpbg6iqdqr2j1oucx8 4 1350250 6274342 6259234 2026-09-21T11:22:42Z Mirishkorlik 75661 /* Bek Ali */ 6274342 wikitext text/x-wiki ===[[:Bek Ali]]=== :{{la|1=Bek Ali}} :({{Find sources|title=Bek Ali}}) [[VP:BIO]] mezonlaridan hech biriga mos emas. — [[Foydalanuvchi:Kagansky|'''''Kagansky''''']] '''''[[User talk:Kagansky|^munozara]]''''' 02:31, 2026-yil 27-fevral (UTC) # {{oʻchirilsin}} / [[Foydalanuvchi:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Artemev Nikolay|munozara]]) 15:03, 2026-yil 3-sentyabr (UTC) # {{Oʻchirilsin}} [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 11:22, 2026-yil 21-sentyabr (UTC) 4f6nsbgp4xa4jj2ma3p53oekxh34its 4 1350251 6274343 6259233 2026-09-21T11:23:33Z Mirishkorlik 75661 /* Alisher Navoiy kuni */ 6274343 wikitext text/x-wiki ===[[:Alisher Navoiy kuni]]=== :{{la|1=Alisher Navoiy kuni}} :({{Find sources|title=Alisher Navoiy kuni}}) [[VP:MTT]]. Biror davlat yoki nufuzli xalqaro tashkilot tomonidan rasmiy eʼlon qilinmagan. — [[Foydalanuvchi:Kagansky|'''''Kagansky''''']] '''''[[User talk:Kagansky|^munozara]]''''' 02:36, 2026-yil 27-fevral (UTC) # {{oʻchirilsin}} / [[Foydalanuvchi:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Artemev Nikolay|munozara]]) 15:02, 2026-yil 3-sentyabr (UTC) # {{Oʻchirilsin}} [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 11:23, 2026-yil 21-sentyabr (UTC) k5accz686ny61h16wg7pxmyfwfaekjn 0 1350992 6273980 6170228 2026-09-20T14:06:08Z Umarxon III 18267 [[Maxsus:Contributions/AnvarxonM|AnvarxonM]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:AnvarxonM|munozara]]) tomonidan qilingan 5940492-sonli tahrir tiklandi 6273980 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | name = Behruz Oʻktamov | image = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|2006|8|21}} | birth_place = {{TavalludJoyi|Toshkent}} | height = 1.73 | position = [[Yarim himoyachi]] | currentclub = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] | clubnumber = 24 | youthyears1 = 2024—2026 | youthclubs1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor U21]] }} '''Behruz Oʻktamov''' (2006-yil 21-avgustda tugʻilgan) – [[oʻzbekiston]]lik futbolchi. Termizning „[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]“ klubi [[yarim himoyachi]]si<ref>{{Cite web |title=Behruz O'ktamov - Surxon futbolchisi |url=https://sports24.uz/football/news/behruz-oktamov-surxon-futbolchisi/ |access-date=2026-03-02 |website=sports24.uz |language=uz-latn}}</ref><ref>{{Cite web |last=Zamin.uz |date=2025-02-04 |title=Superliga jamoalarida amalga oshirilayotgan transferlar - Zamin.uz, 04.02.2025 |url=https://zamin.uz/uz/sport/143881-superliga-jamoalarida-amalga-oshirilaetgan-transferlar.html |access-date=2026-03-02 |website=O‘zbekiston va dunyo yangiliklari, so‘nggi xabarlar |language=uz}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bekhruz Uktamov |url=https://www.besoccer.com/player/bekhruz-uktamov-3579914}}</ref><ref>{{Cite web |title=Behruz O'ktamov Profile |url=https://onefootball.com/en/player/behruz-oktamov-594586 |access-date=2026-03-02 |website=OneFootball |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Behruz Uktamov |url=https://www.sofascore.com/ru/football/player/behruz-uktamov/2294569}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bekhruz Uktamov (Pakhtakor) Stats - Flashscore.com |url=https://www.flashscore.com/player/uktamov-bekhruz/27RcjpHO/ |access-date=2026-03-02 |website=www.flashscore.com |language=en}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} {{uzbekistan-footy-bio-stub}} {{Surxon futbol klubi tarkibi}} {{DEFAULTSORT:Oʻktamov, Behruz}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari]] [[Turkum:Surxon klubi futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari]] so9xxslhy1zcst9pvl4likoyfeuhlu6 6274018 6273980 2026-09-20T14:41:16Z Umarxon III 18267 + 6274018 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | name = Behruz Oʻktamov | image = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|2006|8|21}} | birth_place = {{TavalludJoyi|Toshkent}} | height = 1.73 | position = [[Yarim himoyachi]] | currentclub = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] | clubnumber = 24 | youthyears1 = 2024—2026 | youthclubs1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor U21]] | years1 = 2026— | clubs1 = Surxon | caps1 = 12 | goals1 = 0 }} '''Behruz Oʻktamov''' (2006-yil 21-avgustda tugʻilgan) – [[oʻzbekiston]]lik futbolchi. Termizning „[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]“ klubi [[yarim himoyachi]]si<ref>{{Cite web |title=Behruz O'ktamov - Surxon futbolchisi |url=https://sports24.uz/football/news/behruz-oktamov-surxon-futbolchisi/ |access-date=2026-03-02 |website=sports24.uz |language=uz-latn}}</ref><ref>{{Cite web |last=Zamin.uz |date=2025-02-04 |title=Superliga jamoalarida amalga oshirilayotgan transferlar - Zamin.uz, 04.02.2025 |url=https://zamin.uz/uz/sport/143881-superliga-jamoalarida-amalga-oshirilaetgan-transferlar.html |access-date=2026-03-02 |website=O‘zbekiston va dunyo yangiliklari, so‘nggi xabarlar |language=uz}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bekhruz Uktamov |url=https://www.besoccer.com/player/bekhruz-uktamov-3579914}}</ref><ref>{{Cite web |title=Behruz O'ktamov Profile |url=https://onefootball.com/en/player/behruz-oktamov-594586 |access-date=2026-03-02 |website=OneFootball |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Behruz Uktamov |url=https://www.sofascore.com/ru/football/player/behruz-uktamov/2294569}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bekhruz Uktamov (Pakhtakor) Stats - Flashscore.com |url=https://www.flashscore.com/player/uktamov-bekhruz/27RcjpHO/ |access-date=2026-03-02 |website=www.flashscore.com |language=en}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} {{uzbekistan-footy-bio-stub}} {{Surxon futbol klubi tarkibi}} {{DEFAULTSORT:Oʻktamov, Behruz}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari]] [[Turkum:Surxon klubi futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari]] fe8xlgp2tk3nqs6yq4vo9e183iazoc3 6274326 6274018 2026-09-21T10:19:31Z Aoktamov 308988 /* */ 6274326 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | name = Behruz Oʻktamov | image = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|2006|8|21}} | birth_place = {{TavalludJoyi|Toshkent}} | height = 1.87 | position = [[Yarim himoyachi]] | currentclub = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] | clubnumber = 24 | youthyears1 = 2024—2026 | youthclubs1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor U21]] | years1 = 2026— | clubs1 = Surxon | caps1 = 12 | goals1 = 0 }} '''Behruz Oʻktamov''' (2006-yil 21-avgustda tugʻilgan) – [[oʻzbekiston]]lik futbolchi. Termizning „[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]“ klubi [[yarim himoyachi]]si<ref>{{Cite web |title=Behruz O'ktamov - Surxon futbolchisi |url=https://sports24.uz/football/news/behruz-oktamov-surxon-futbolchisi/ |access-date=2026-03-02 |website=sports24.uz |language=uz-latn}}</ref><ref>{{Cite web |last=Zamin.uz |date=2025-02-04 |title=Superliga jamoalarida amalga oshirilayotgan transferlar - Zamin.uz, 04.02.2025 |url=https://zamin.uz/uz/sport/143881-superliga-jamoalarida-amalga-oshirilaetgan-transferlar.html |access-date=2026-03-02 |website=O‘zbekiston va dunyo yangiliklari, so‘nggi xabarlar |language=uz}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bekhruz Uktamov |url=https://www.besoccer.com/player/bekhruz-uktamov-3579914}}</ref><ref>{{Cite web |title=Behruz O'ktamov Profile |url=https://onefootball.com/en/player/behruz-oktamov-594586 |access-date=2026-03-02 |website=OneFootball |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Behruz Uktamov |url=https://www.sofascore.com/ru/football/player/behruz-uktamov/2294569}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bekhruz Uktamov (Pakhtakor) Stats - Flashscore.com |url=https://www.flashscore.com/player/uktamov-bekhruz/27RcjpHO/ |access-date=2026-03-02 |website=www.flashscore.com |language=en}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} {{uzbekistan-footy-bio-stub}} {{Surxon futbol klubi tarkibi}} {{DEFAULTSORT:Oʻktamov, Behruz}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari]] [[Turkum:Surxon klubi futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari]] qdunm3rsu5kllu3sc7a02rcn903xo5l 6274327 6274326 2026-09-21T10:20:12Z Aoktamov 308988 /* */ 6274327 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | name = Behruz Oʻktamov | image = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|2006|8|21}} | birth_place = {{TavalludJoyi|Toshkent}} | height = 1.87 | position = [[Yarim himoyachi]] | currentclub = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] | clubnumber = 18 | youthyears1 = 2024—2026 | youthclubs1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor U21]] | years1 = 2026— | clubs1 = Surxon | caps1 = 12 | goals1 = 0 }} '''Behruz Oʻktamov''' (2006-yil 21-avgustda tugʻilgan) – [[oʻzbekiston]]lik futbolchi. Termizning „[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]“ klubi [[yarim himoyachi]]si<ref>{{Cite web |title=Behruz O'ktamov - Surxon futbolchisi |url=https://sports24.uz/football/news/behruz-oktamov-surxon-futbolchisi/ |access-date=2026-03-02 |website=sports24.uz |language=uz-latn}}</ref><ref>{{Cite web |last=Zamin.uz |date=2025-02-04 |title=Superliga jamoalarida amalga oshirilayotgan transferlar - Zamin.uz, 04.02.2025 |url=https://zamin.uz/uz/sport/143881-superliga-jamoalarida-amalga-oshirilaetgan-transferlar.html |access-date=2026-03-02 |website=O‘zbekiston va dunyo yangiliklari, so‘nggi xabarlar |language=uz}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bekhruz Uktamov |url=https://www.besoccer.com/player/bekhruz-uktamov-3579914}}</ref><ref>{{Cite web |title=Behruz O'ktamov Profile |url=https://onefootball.com/en/player/behruz-oktamov-594586 |access-date=2026-03-02 |website=OneFootball |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Behruz Uktamov |url=https://www.sofascore.com/ru/football/player/behruz-uktamov/2294569}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bekhruz Uktamov (Pakhtakor) Stats - Flashscore.com |url=https://www.flashscore.com/player/uktamov-bekhruz/27RcjpHO/ |access-date=2026-03-02 |website=www.flashscore.com |language=en}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} {{uzbekistan-footy-bio-stub}} {{Surxon futbol klubi tarkibi}} {{DEFAULTSORT:Oʻktamov, Behruz}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari]] [[Turkum:Surxon klubi futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari]] ed39xeq6z8bb9ngtbrwtwmczq1fe8yo 0 1351416 6274305 6271062 2026-09-21T08:25:13Z Makenzis 30481 6274305 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | name = Til Mavretič | height = 1.78 m<ref>{{cite web |title=Til Mavretič |url=https://www.worldfootball.net/person/pe470149/til-mavretic/ |website=worldfootball.net |access-date=25 July 2021 |language=en}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1997|11|19|df=y}} | birth_place = [[Sloveniya]]<ref>{{cite web |title=Sereď vs. Zemplín Michalovce – 4 May 2019 – Soccerway |url=https://int.soccerway.com/matches/2019/05/04/slovakia/super-liga/skf-sered/mfk-zemplin-michalovce/2996280/ |publisher=Soccerway |access-date=2 February 2021}}</ref> | currentclub = [[FK Transinvest|Transinvest]] | clubnumber = 17 | position = [[Yarim himoyachi]] | youthyears1 = {{0|0000}}–2016 | youthclubs1 = [[NK Bravo|Bravo]] | yillar1 = 2016 | klublar1 = [[NK Bravo|Bravo]] | isht1 = 3 | gollar1 = 0 | yillar2 = 2016–2018 | klublar2 = [[S.S. Monopoli 1966|Monopoli 1966]] | isht2 = 40 | gollar2 = 4 | yillar3 = 2019 | klublar3 = [[MFK Zemplín Michalovce|Zemplín Michalovce]] | isht3 = 10 | gollar3 = 0 | yillar4 = 2020–2021 | klublar4 = [[NK Domžale|Domžale]] | isht4 = 16 | gollar4 = 0 | yillar5 = 2021 | klublar5 = {{ijara}} [[ND Gorica|Gorica]] | isht5 = 15 | gollar5 = 0 | yillar6 = 2021–2022 | klublar6 = [[NK Tabor Sežana|Tabor Sežana]] | isht6 = 29 | gollar6 = 1 | yillar7 = 2022–2026 | klublar7 = [[FCI Levadia Tallinn|Levadia]] | isht7 = 90 | gollar7 = 5 | yillar8 = 2026 | klublar8 = Dinamo Samarqand | isht8 = 9 | gollar8 = 1 | yillar9 = 2026– | klublar9 = [[FK Transinvest|Transinvest]] | isht9 = 4 | gollar9 = 1 }} '''Til Mavretič''' (1997-yil 19-noyabrda tugʻilgan) – sloveniyalik professional [[futbolchi]]. [[FK Transinvest|Transinvest]] klubi. == Karyera == Mavretič professional Slovakiya Superligasidagi debyutini 2019-yil 4-may kuni „Zemplín Michalovce“ safida „iClinic Sereď“ga qarshi oʻyinda oʻtkazdi. 2:2 hisobidagi durang bilan tugagan oʻyinning birinchi boʻlimda sariq kartochka bilan jazolandi. == Manbalar == {{manbalar}} {{footy-bio-stub}} {{Dinamo Samarqand futbol klubi tarkibi}} {{DEFAULTSORT:Mavretic, Til}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari]] [[Turkum:Sloveniyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:21-asrdagi sloveniyalik sportchilar]] [[Turkum:NK Bravo futbolchilari]] [[Turkum:SS Monopoli 1966 futbolchilari]] [[Turkum:MFK Zemplín Mihalovce futbolchilari]] [[Turkum:NK Domžale futbolchilari]] [[Turkum:ND Gorica futbolchilari]] [[Turkum:NK Tabor Sežana futbolchilari]] [[Turkum:FCI Levadia Tallinn futbolchilari]] [[Turkum:Serie C futbolchilari]] [[Turkum:Slovakiya birinchi ligasi futbolchilari]] [[Turkum:Sloveniya PrvaLiga futbolchilari]] [[Turkum:Meistriliiga futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari]] [[Turkum:Sloveniyalik muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Italiyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Italiyadagi sloveniyalik muhojir sportchilar]] [[Turkum:Slovakiyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Slovakiyadagi sloveniyalik muhojir sportchilar]] [[Turkum:Estoniyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Estoniyadagi sloveniyalik muhojir sportchilar]] [[Turkum:Oʻzbekistondagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Oʻzbekistondagi sloveniyalik muhojir sportchilar]] 6swvep590tszet3fpvkmv2z0uik2zht 6274306 6274305 2026-09-21T08:25:26Z Makenzis 30481 /* Manbalar */ 6274306 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | name = Til Mavretič | height = 1.78 m<ref>{{cite web |title=Til Mavretič |url=https://www.worldfootball.net/person/pe470149/til-mavretic/ |website=worldfootball.net |access-date=25 July 2021 |language=en}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1997|11|19|df=y}} | birth_place = [[Sloveniya]]<ref>{{cite web |title=Sereď vs. Zemplín Michalovce – 4 May 2019 – Soccerway |url=https://int.soccerway.com/matches/2019/05/04/slovakia/super-liga/skf-sered/mfk-zemplin-michalovce/2996280/ |publisher=Soccerway |access-date=2 February 2021}}</ref> | currentclub = [[FK Transinvest|Transinvest]] | clubnumber = 17 | position = [[Yarim himoyachi]] | youthyears1 = {{0|0000}}–2016 | youthclubs1 = [[NK Bravo|Bravo]] | yillar1 = 2016 | klublar1 = [[NK Bravo|Bravo]] | isht1 = 3 | gollar1 = 0 | yillar2 = 2016–2018 | klublar2 = [[S.S. Monopoli 1966|Monopoli 1966]] | isht2 = 40 | gollar2 = 4 | yillar3 = 2019 | klublar3 = [[MFK Zemplín Michalovce|Zemplín Michalovce]] | isht3 = 10 | gollar3 = 0 | yillar4 = 2020–2021 | klublar4 = [[NK Domžale|Domžale]] | isht4 = 16 | gollar4 = 0 | yillar5 = 2021 | klublar5 = {{ijara}} [[ND Gorica|Gorica]] | isht5 = 15 | gollar5 = 0 | yillar6 = 2021–2022 | klublar6 = [[NK Tabor Sežana|Tabor Sežana]] | isht6 = 29 | gollar6 = 1 | yillar7 = 2022–2026 | klublar7 = [[FCI Levadia Tallinn|Levadia]] | isht7 = 90 | gollar7 = 5 | yillar8 = 2026 | klublar8 = Dinamo Samarqand | isht8 = 9 | gollar8 = 1 | yillar9 = 2026– | klublar9 = [[FK Transinvest|Transinvest]] | isht9 = 4 | gollar9 = 1 }} '''Til Mavretič''' (1997-yil 19-noyabrda tugʻilgan) – sloveniyalik professional [[futbolchi]]. [[FK Transinvest|Transinvest]] klubi. == Karyera == Mavretič professional Slovakiya Superligasidagi debyutini 2019-yil 4-may kuni „Zemplín Michalovce“ safida „iClinic Sereď“ga qarshi oʻyinda oʻtkazdi. 2:2 hisobidagi durang bilan tugagan oʻyinning birinchi boʻlimda sariq kartochka bilan jazolandi. == Manbalar == {{manbalar}} {{footy-bio-stub}} {{DEFAULTSORT:Mavretic, Til}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari]] [[Turkum:Sloveniyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:21-asrdagi sloveniyalik sportchilar]] [[Turkum:NK Bravo futbolchilari]] [[Turkum:SS Monopoli 1966 futbolchilari]] [[Turkum:MFK Zemplín Mihalovce futbolchilari]] [[Turkum:NK Domžale futbolchilari]] [[Turkum:ND Gorica futbolchilari]] [[Turkum:NK Tabor Sežana futbolchilari]] [[Turkum:FCI Levadia Tallinn futbolchilari]] [[Turkum:Serie C futbolchilari]] [[Turkum:Slovakiya birinchi ligasi futbolchilari]] [[Turkum:Sloveniya PrvaLiga futbolchilari]] [[Turkum:Meistriliiga futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari]] [[Turkum:Sloveniyalik muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Italiyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Italiyadagi sloveniyalik muhojir sportchilar]] [[Turkum:Slovakiyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Slovakiyadagi sloveniyalik muhojir sportchilar]] [[Turkum:Estoniyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Estoniyadagi sloveniyalik muhojir sportchilar]] [[Turkum:Oʻzbekistondagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Oʻzbekistondagi sloveniyalik muhojir sportchilar]] 38iuy4qr95eyvv0sppp9gr4c84lb2vm 0 1352469 6273995 5926642 2026-09-20T14:09:50Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273995 wikitext text/x-wiki {{Masjid |Oʻzbekcha nomi = Pancha Kashmiri Takiya masjid |Asl nomi = |Tasvir =Ghanta Ghar and Nepali Jame Masjid -IMG4170.jpg |Tasvir imzosi =Masjidning yuqoridan koʻrinishi |Tasvir kengligi = |Mamlakat = Nepal |Hudud turi =Provinsiya |Hudud =Bagmati |Joylashuv nomi = shahar |Shahar =Katmandu |Koordinatalar ={{coord|27.7087|N|85.315|E|type:landmark_region:NP|display=inline,title}} |Joylashuvi = |Manzil = |lat_dir =N|lat_deg =|lat_min =|lat_sec = |lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |region = |CoordScale = |Maqomi = |Maktab yoʻnalishi = barelviy |IDB = |Mulkdor = |Masjid turi = Jomeʼ-Masjid |Meʼmoriy uslub = Islom meʼmorchiligi |Loyiha muallifi = |Meʼmor = |Binokor = |Binokorlik tashabbuschisi = |Homiylar = |Asosiy sana = milodiy 15-asr |Qurila boshladi = |Qurilib bitkazildi = |Imom = |Holati = amaldagi |Umumiy maydoni = |Oʻlchami = |Bino maydoni = |Hajmi = |Gumbazlar soni = |Balandligi = |Gumbaz balandligi = |Gumbaz yoʻgʻonligi = |Minoralar soni = |Minoralar balandligi = |Qurilish materiali = |Tarovih = + |Saharlik va iftor = + |Kutubxona = |Madrasa = |Sayt = |Qoʻshimcha maʼlumotlar = <!--{{mosque-stub}} --> }} '''Pancha Kashmiri Takiya Masjid''' odatda '''Kashmiri masjidi''' nomi bilan tanilgan, milodiy XV asrda qurilgan boʻlib, [[Nepal]]dagi eng qadimiy [[masjid|masjidlardan]] biridir<ref>{{Cite web| last = iqna.ir| title = Mosques Symbol of Religious Tolerance in Nepal: Culture Minister| work = en| format = Text, Image| accessdate = 2020-12-27| url = http://iqna.ir/en/news/3473384}}{{Oʻlikhavola|date=mart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web| last = HalalTrip| title = Kashmiri Masjid - Masjid (Mosque) in Kathmandu {{!}} Halal Trip| work = HalalTrip| accessdate = 2020-12-27| url = https://www.halaltrip.com/mosque-details/25/kashmiri-masjid/}}</ref>. Kashmirdan boʻlgan [[musulmon]]lar savdo-sotiq uchun [[Ratna Malla]] podshohligi davrida Nepalga kirib kelgan va masjid [[Pratap Malla]] hukmronligi davrida qurilgan. Masjid bir necha bor taʼmirlangan. Kashmirdagi zoʻravonliklar sababli koʻproq kashmirliklar [[Katmandu]]ga kelgan<ref>{{Cite web| title = In Kathmandu, a community of enterprising Kashmiris thrives| accessdate = 2020-12-27| url = https://kathmandupost.com/art-culture/2020/03/13/in-kathmandu-a-community-of-enterprising-kashmiris-thrives}}</ref>. Hozirgi masjid Prithvi Narayan Shah davrida, musulmonlar Malla hukmdorlarini kuzatishda unga josuslik qilish orqali yordam berganidan soʻng qurilgan<ref>{{Cite web| title = Nepali Muslims - Nepali Times| accessdate = 2020-12-27| url = http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=2047}}</ref>. Masjid uchta majmuadan iborat: namoz zali, yon bino va madrasa. Haji Mishkin Shah hamda Xvaja Gyasuddin Shahning qabrlari majmua hududida joylashgan<ref name="fad01">{{Cite thesis |last=Fadzakir |first=Alfiani |title=The Muslims of Kathmandu: A study of religious identity in a Hindu Kingdom |date=2001 |access-date=14 July 2025 |degree=PhD |publisher=Brunel University School of Health Sciences and Social Care PhD Theses |url=http://bura.brunel.ac.uk/handle/2438/5288 |language=en}}</ref>. == Yana qarang == {{Stack|{{Portal|Nepal|Islom}}}} * [[Nepalda Islom]] * [[Nepaldagi masjidlar roʻyxati]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == {{commons category-inline}} {{mosque-stub}} {{DEFAULTSORT:Pancha Kashmiri Takiya masjid}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Nepaldagi masjidlar]] [[Turkum:Nepaldagi barelviy masjidlari]] 51w67ffqqszkygv4220tqwd1rtw3y4l 6273996 6273995 2026-09-20T14:10:03Z Sherzod11W 273619 /* */ 6273996 wikitext text/x-wiki {{Masjid |Oʻzbekcha nomi = Pancha Kashmiri Takiya masjid |Asl nomi = |Tasvir =Ghanta Ghar and Nepali Jame Masjid -IMG4170.jpg |Tasvir imzosi =Masjidning yuqoridan koʻrinishi |Tasvir kengligi = |Mamlakat = Nepal |Hudud turi =Provinsiya |Hudud =Bagmati |Joylashuv nomi = shahar |Shahar =Katmandu |Koordinatalar ={{coord|27.7087|N|85.315|E|type:landmark_region:NP|display=inline,title}} |Joylashuvi = |Manzil = |lat_dir =N|lat_deg =|lat_min =|lat_sec = |lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |region = |CoordScale = |Maqomi = |Maktab yoʻnalishi = barelviy |IDB = |Mulkdor = |Masjid turi = Jomeʼ-Masjid |Meʼmoriy uslub = Islom meʼmorchiligi |Loyiha muallifi = |Meʼmor = |Binokor = |Binokorlik tashabbuschisi = |Homiylar = |Asosiy sana = milodiy 15-asr |Qurila boshladi = |Qurilib bitkazildi = |Imom = |Holati = amaldagi |Umumiy maydoni = |Oʻlchami = |Bino maydoni = |Hajmi = |Gumbazlar soni = |Balandligi = |Gumbaz balandligi = |Gumbaz yoʻgʻonligi = |Minoralar soni = |Minoralar balandligi = |Qurilish materiali = |Tarovih = + |Saharlik va iftor = + |Kutubxona = |Madrasa = |Sayt = |Qoʻshimcha maʼlumotlar = <!--{{mosque-stub}} --> }} '''Pancha Kashmiri Takiya Masjid''' odatda, '''Kashmiri masjidi''' nomi bilan tanilgan, milodiy XV asrda qurilgan boʻlib, [[Nepal]]dagi eng qadimiy [[masjid|masjidlardan]] biridir<ref>{{Cite web| last = iqna.ir| title = Mosques Symbol of Religious Tolerance in Nepal: Culture Minister| work = en| format = Text, Image| accessdate = 2020-12-27| url = http://iqna.ir/en/news/3473384}}{{Oʻlikhavola|date=mart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web| last = HalalTrip| title = Kashmiri Masjid - Masjid (Mosque) in Kathmandu {{!}} Halal Trip| work = HalalTrip| accessdate = 2020-12-27| url = https://www.halaltrip.com/mosque-details/25/kashmiri-masjid/}}</ref>. Kashmirdan boʻlgan [[musulmon]]lar savdo-sotiq uchun [[Ratna Malla]] podshohligi davrida Nepalga kirib kelgan va masjid [[Pratap Malla]] hukmronligi davrida qurilgan. Masjid bir necha bor taʼmirlangan. Kashmirdagi zoʻravonliklar sababli koʻproq kashmirliklar [[Katmandu]]ga kelgan<ref>{{Cite web| title = In Kathmandu, a community of enterprising Kashmiris thrives| accessdate = 2020-12-27| url = https://kathmandupost.com/art-culture/2020/03/13/in-kathmandu-a-community-of-enterprising-kashmiris-thrives}}</ref>. Hozirgi masjid Prithvi Narayan Shah davrida, musulmonlar Malla hukmdorlarini kuzatishda unga josuslik qilish orqali yordam berganidan soʻng qurilgan<ref>{{Cite web| title = Nepali Muslims - Nepali Times| accessdate = 2020-12-27| url = http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=2047}}</ref>. Masjid uchta majmuadan iborat: namoz zali, yon bino va madrasa. Haji Mishkin Shah hamda Xvaja Gyasuddin Shahning qabrlari majmua hududida joylashgan<ref name="fad01">{{Cite thesis |last=Fadzakir |first=Alfiani |title=The Muslims of Kathmandu: A study of religious identity in a Hindu Kingdom |date=2001 |access-date=14 July 2025 |degree=PhD |publisher=Brunel University School of Health Sciences and Social Care PhD Theses |url=http://bura.brunel.ac.uk/handle/2438/5288 |language=en}}</ref>. == Yana qarang == {{Stack|{{Portal|Nepal|Islom}}}} * [[Nepalda Islom]] * [[Nepaldagi masjidlar roʻyxati]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == {{commons category-inline}} {{mosque-stub}} {{DEFAULTSORT:Pancha Kashmiri Takiya masjid}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Nepaldagi masjidlar]] [[Turkum:Nepaldagi barelviy masjidlari]] fn2ljx91atfufjii5qvx9v686ywb9db 6273997 6273996 2026-09-20T14:10:17Z Sherzod11W 273619 6273997 wikitext text/x-wiki {{Masjid |Oʻzbekcha nomi = Pancha Kashmiri Takiya masjid |Asl nomi = |Tasvir =Ghanta Ghar and Nepali Jame Masjid -IMG4170.jpg |Tasvir imzosi =Masjidning yuqoridan koʻrinishi |Tasvir kengligi = |Mamlakat = Nepal |Hudud turi =Provinsiya |Hudud =Bagmati |Joylashuv nomi = shahar |Shahar =Katmandu |Koordinatalar ={{coord|27.7087|N|85.315|E|type:landmark_region:NP|display=inline,title}} |Joylashuvi = |Manzil = |lat_dir =N|lat_deg =|lat_min =|lat_sec = |lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |region = |CoordScale = |Maqomi = |Maktab yoʻnalishi = barelviy |IDB = |Mulkdor = |Masjid turi = Jomeʼ-Masjid |Meʼmoriy uslub = Islom meʼmorchiligi |Loyiha muallifi = |Meʼmor = |Binokor = |Binokorlik tashabbuschisi = |Homiylar = |Asosiy sana = milodiy 15-asr |Qurila boshladi = |Qurilib bitkazildi = |Imom = |Holati = amaldagi |Umumiy maydoni = |Oʻlchami = |Bino maydoni = |Hajmi = |Gumbazlar soni = |Balandligi = |Gumbaz balandligi = |Gumbaz yoʻgʻonligi = |Minoralar soni = |Minoralar balandligi = |Qurilish materiali = |Tarovih = + |Saharlik va iftor = + |Kutubxona = |Madrasa = |Sayt = |Qoʻshimcha maʼlumotlar = <!--{{mosque-stub}} --> }} '''Pancha Kashmiri Takiya Masjid''' odatda, '''Kashmiri masjidi''' nomi bilan tanilgan, milodiy XV asrda qurilgan boʻlib, [[Nepal]]dagi eng qadimiy [[masjid|masjidlardan]] biridir<ref>{{Cite web| last = iqna.ir| title = Mosques Symbol of Religious Tolerance in Nepal: Culture Minister| work = en| format = Text, Image| accessdate = 2020-12-27| url = http://iqna.ir/en/news/3473384}}{{Oʻlikhavola|date=mart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web| last = HalalTrip| title = Kashmiri Masjid - Masjid (Mosque) in Kathmandu {{!}} Halal Trip| work = HalalTrip| accessdate = 2020-12-27| url = https://www.halaltrip.com/mosque-details/25/kashmiri-masjid/}}</ref>. Kashmirdan boʻlgan [[musulmon]]lar savdo-sotiq uchun [[Ratna Malla]] podshohligi davrida Nepalga kirib kelgan va masjid [[Pratap Malla]] hukmronligi davrida qurilgan. Masjid bir necha bor taʼmirlangan. Kashmirdagi zoʻravonliklar sababli koʻproq kashmirliklar [[Katmandu]]ga kelgan<ref>{{Cite web| title = In Kathmandu, a community of enterprising Kashmiris thrives| accessdate = 2020-12-27| url = https://kathmandupost.com/art-culture/2020/03/13/in-kathmandu-a-community-of-enterprising-kashmiris-thrives}}</ref>. Hozirgi masjid Prithvi Narayan Shah davrida, musulmonlar Malla hukmdorlarini kuzatishda unga josuslik qilish orqali yordam berganidan soʻng qurilgan<ref>{{Cite web| title = Nepali Muslims - Nepali Times| accessdate = 2020-12-27| url = http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=2047}}</ref>. Masjid uchta majmuadan iborat: namoz zali, yon bino va madrasa. Haji Mishkin Shah hamda Xvaja Gyasuddin Shahning qabrlari majmua hududida joylashgan<ref name="fad01">{{Cite thesis |last=Fadzakir |first=Alfiani |title=The Muslims of Kathmandu: A study of religious identity in a Hindu Kingdom |date=2001 |access-date=14 July 2025 |degree=PhD |publisher=Brunel University School of Health Sciences and Social Care PhD Theses |url=http://bura.brunel.ac.uk/handle/2438/5288 |language=en}}</ref>. == Yana qarang == {{Stack|{{Portal|Nepal|Islom}}}} * [[Nepalda Islom]] * [[Nepaldagi masjidlar roʻyxati]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{commons category-inline}} {{mosque-stub}} {{DEFAULTSORT:Pancha Kashmiri Takiya masjid}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Nepaldagi masjidlar]] [[Turkum:Nepaldagi barelviy masjidlari]] 9eibnxm5dg2xny45dpj1dplcjnpvfny 4 1362972 6274344 5986017 2026-09-21T11:24:04Z Mirishkorlik 75661 /* Gʻofur Abdurahmonov */ 6274344 wikitext text/x-wiki ===[[:Gʻofur Abdurahmonov]]=== :{{la|1=Gʻofur Abdurahmonov}} :({{Find sources|title=Gʻofur Abdurahmonov}}) [[VP:KISHI]] borasida ahamiyati past. Avtomat tarjima. [[Foydalanuvchi:Umarxon III|Umarxon III]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Umarxon III|munozara]]) 08:26, 2026-yil 9-aprel (UTC) # {{Oʻchirilsin}} AT [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 11:23, 2026-yil 21-sentyabr (UTC) q73q8xjlh92poiae4b70fyxjt4b1b0m 1 1381127 6274031 6019910 2026-09-20T15:56:18Z Standardwhale 186760 Standardwhale [[Munozara:Larestani Yogurt Kebab]] sahifasini [[Munozara:Geroshi Yogurt Kebab]]ga koʻchirdi 6019910 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1405167 6274169 6138874 2026-09-21T04:49:43Z Umarxon III 18267 +image 6274169 wikitext text/x-wiki {{ism+familiya|Said (ism)|Said|Hamidov}} {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Saidxon Hamidov | tasvir = Saidkhon Khamidov.webp | toʻliqism = | tavallud_sana = {{Birth date and age|df=yes|2005|1|20}} | tavallud_joyi = {{TavalludJoyi|Toshkent}}, [[Oʻzbekiston]] | boʻyi = {{height|m=1.78}} | pozitsiya = [[Himoyachi (futbol)|Himoyachi]] | joriyklub = [[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]] | klubraqami = 26 | yoshlikyillari1 = | yoshlikklublari1 = | yillar1 = | klublar1 = | isht1 = | gollar1 = | yillar2 = | klublar2 = | isht2 = | gollar2 = | yillar3 = | klublar3 = | isht3 = | gollar3 = | milliyyillar1 = 2024—2025 | milliyjamoa1 = [[Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)|Oʻzbekiston U20]] | milliyisht1 = | milliygollar1 = | milliyyillar2 = | milliyjamoa2 = | milliyisht2 = | milliygollar2 = | milliyyillar3 = | milliyjamoa3 = | milliyisht3 = | milliygollar3 = | milliyyillar4 = | milliyjamoa4 = | milliyisht4 = | milliygollar4 = | pcupdate = | ntupdate = }} '''Saidxon Hamidov''' (2005-yil 20-yanvar) – [[oʻzbekiston]]lik [[futbolchi]]. [[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]] klubi va [[Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)|Oʻzbekiston U20]] terma jamoasi [[Himoyachi (futbol)|himoyachisi]]<ref>{{cite web|url=https://tribuna.uz/news/olimpik-mobiuz-proligaga-qaysi-futbolchilarni-royxatdan-otkazgani-malum-1160084/|title=«Olimpik-MobiUz» Proligaga qaysi futbolchilarni ro'yxatdan o'tkazgani ma'lum |publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://globalsportsarchive.com/en/soccer/athlete/saidxon-xamidov/7940033|title=Saidxon Xamidov|publisher=}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Havolalar == * {{UzPFL player|id=2396}} {{DEFAULTSORT:Hamidov, Saidxon}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari]] [[Turkum:Erkak futbol himoyachilari]] [[Turkum:Olimpik MobiUz futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Pro ligasi futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Birinchi ligasi futbolchilari]] {{uzbekistan-footy-bio-stub}} {{Olimpik MobiUz futbol klubi tarkibi}} 427stiso88anwils5y0uesdhjpz9cz1 4 1409795 6274345 6161480 2026-09-21T11:24:58Z Mirishkorlik 75661 /* Baxshillo Xodjayev */ 6274345 wikitext text/x-wiki ===[[:Baxshillo Xodjayev]]=== :{{la|1=Baxshillo Xodjayev}} :({{Find sources|title=Baxshillo Xodjayev}}) [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 10:18, 2026-yil 4-iyun (UTC) :EAga ega. Ammo berilgan manbalar kam. Shuningdek, toʻgʻri rasmiylashtirilmagan. [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 10:20, 2026-yil 4-iyun (UTC) # {{Oʻchirilsin}} [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 11:24, 2026-yil 21-sentyabr (UTC) p1kfzx53vuemay2f87oq02mhn76b0i5 4 1413591 6274346 6172255 2026-09-21T11:25:50Z Mirishkorlik 75661 /* Cho‘ntak protektori himoyachisi */ 6274346 wikitext text/x-wiki ===[[:Cho‘ntak protektori himoyachisi]]=== :{{la|1=Cho‘ntak protektori himoyachisi}} :({{Find sources|title=Cho‘ntak protektori himoyachisi}}) Mashina tarjimasi. Mashina lineykani "chizg'ich" o'rniga "o'lchagich" deb o'giribdi. [[Foydalanuvchi:Nataev|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataev</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataev|munozara]]} 14:30, 2026-yil 12-iyun (UTC) # {{Oʻchirilsin}} AT [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 11:25, 2026-yil 21-sentyabr (UTC) 3w1g260zpyd9ficctsrkknobyv5xav8 4 1415103 6274347 6178247 2026-09-21T11:26:27Z Mirishkorlik 75661 /* Ravshan Fayz */ 6274347 wikitext text/x-wiki ===[[:Ravshan Fayz]]=== :{{la|1=Ravshan Fayz}} :({{Find sources|title=Ravshan Fayz}}) [[VP:EA]]ga ega emas. [[User:Bekipediya|<span style="font-family:Georgia"><span style="color:#049DFF">BEKIPEDIYA</span></span>]]&nbsp;[[User talk:Bekipediya|<span style="color:#049DFF">^{''<small>#yozishma</small>''}</span>]] 06:17, 2026-yil 18-iyun (UTC) # {{Oʻchirilsin}} [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 11:26, 2026-yil 21-sentyabr (UTC) 675wgvkwqapnxjc5cp0dt6q0kbuczzb 4 1415743 6274348 6234667 2026-09-21T11:26:55Z Mirishkorlik 75661 /* Razzoq Abdurashid */ 6274348 wikitext text/x-wiki ===[[:Razzoq Abdurashid]]=== :{{la|1=Razzoq Abdurashid}} :({{Find sources|title=Razzoq Abdurashid}}) [[VP:EA]]ga ega emas [[User:Bekipediya|<span style="font-family:Georgia"><span style="color:#049DFF">BEKIPEDIYA</span></span>]]&nbsp;[[User talk:Bekipediya|<span style="color:#049DFF">^{''<small>#yozishma</small>''}</span>]] 06:44, 2026-yil 20-iyun (UTC) # {{oʻchirilsin}} [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|<font face="Georgia"><span style="color:blue;">'''''Ibrohimjon'''''</span></font>]] 04:45, 2026-yil 13-avgust (UTC) # {{Oʻchirilsin}} [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 11:26, 2026-yil 21-sentyabr (UTC) jypo524bjxd0u0oyryhz4yzzdc3rwug 4 1416218 6274349 6259227 2026-09-21T11:27:07Z Mirishkorlik 75661 /* Rustam Nazar */ 6274349 wikitext text/x-wiki ===[[:Rustam Nazar]]=== :{{la|1=Rustam Nazar}} :({{Find sources|title=Rustam Nazar}}) [[VP:EA]]ga ega emas. [[User:Bekipediya|<span style="font-family:Georgia"><span style="color:#049DFF">BEKIPEDIYA</span></span>]]&nbsp;[[User talk:Bekipediya|<span style="color:#049DFF">^{''<small>#yozishma</small>''}</span>]] 05:13, 2026-yil 23-iyun (UTC) #{{oʻchirilsin}}. [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|<font face="Georgia"><span style="color:blue;">'''''Ibrohimjon'''''</span></font>]] 05:24, 2026-yil 23-iyun (UTC) #{{oʻchirilsin}}. Shu ko‘rinishda aniq o‘chirish / [[Foydalanuvchi:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Artemev Nikolay|munozara]]) 14:50, 2026-yil 3-sentyabr (UTC) # {{Oʻchirilsin}} [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 11:27, 2026-yil 21-sentyabr (UTC) h6ul3zs7dr8olcciuugnscd7qixrpo8 0 1416283 6274308 6273268 2026-09-21T08:34:16Z Artemev Nikolay 46453 6274308 wikitext text/x-wiki {{Shirkat bilgiqutisi | nomi = Oʻzbekiston texnologik metallar kombinati | turi = Aksiyadorlik jamiyati | sanoat = Kritik minerallar va texnologik metallar | asos_solingan_sanasi = 2024-yil | joylashuvi = [[Chirchiq]], [[Toshkent viloyati]], [[Oʻzbekiston]] | yetakchi_sarlavha = Boshqaruv raisi | yetakchi_nomi = Farhod Abdullayev | mahsulotlari = Volfram, molibden va reniy mahsulotlari | vebsayti = {{URL|https://uztmk.uz}} }} '''Oʻzbekiston texnologik metallar kombinati''' ('''TMK''') — Oʻzbekistonda kritik minerallar va texnologik metallar boʻyicha faoliyat yuritadi. 2024-yilda tashkil etilgan. Bosh ofisi Toshkent viloyatining Chirchiq shahrida joylashgan. == Aksiyadorlari == TMK aksiyalarining 60,2 foizi Oʻzbekiston Respublikasi Tiklanish va taraqqiyot jamgʻarmasiga, 39,8 foizi esa „Olmaliq kon-metallurgiya kombinati“ AJga tegishli<ref>{{cite web |url=https://uztmk.uz/storage/documents/966cf199-81a8-4f1b-af1d-78d6cce4e8a4.pdf |title=“O‘zbekiston texnologik metallar kombinati” aksiyadorlik jamiyati Ustavi (yangi tahriri) |date=26.02.2026 |website=UzTMK |format=PDF }}</ref>. == Faoliyati == Geologik qidiruv, foydali qazilmalarni qazib olish, boyitish, qayta ishlash hamda metallurgiya bilan bogʻliq sanoat loyihalarini amalga oshiradi. Kombinat [[volfram]], [[molibden]], [[grafit]], [[litiy]], [[reniy]] va [[Nodir-yer elementlari|nodir yer elementlari]] yoʻnalishlarda geologik qidiruv, xomashyoni qayta ishlash va sanoat mahsulotlari ishlab chiqarishga oid loyihalarni amalga oshiradi<ref>{{cite web|url=https://uztmk.uz/uz/about|title=Biz haqimizda|website=UzTMK}}</ref>. == Ishlab chiqarish koʻrsatkichlari == === 2025-yil === 2025-yilda umumiy sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 804,1 mlrd soʻmni tashkil etdi. Reja 100,4 foizga bajarildi, oʻsish sur’ati 2024-yilga nisbatan 141,5 foizni tashkil etdi. Mahsulotlar boʻyicha 952,0 tonna molibden ishlab chiqarildi. Bu belgilangan rejaga nisbatan 114,7 foizni, oʻsish sur’ati esa 122,2 foizni tashkil etdi. Shuningdek, 53,4 tonna volfram ishlab chiqarildi. Mazkur koʻrsatkich belgilangan rejaga nisbatan 140,5 foizni tashkil etdi.<ref>{{cite web |url=https://t.me/uztmk_official/2615 |title=O‘zbekiston texnologik metallar kombinati ishlab chiqarish ko‘rsatkichlari |website=Telegram — “O‘zTMK” AJ Press-service |publisher=O‘zbekiston texnologik metallar kombinati |access-date=2026-09-19 }}</ref> === 2026-yil I yarim yillik === 2026-yilning birinchi yarim yilligida umumiy sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 695,6 mlrd soʻmni tashkil etdi. Reja 153,2 foizga bajarildi, oʻsish sur’ati 2024-yilga nisbatan 2,2 barobarni tashkil etdi. Mazkur davrda 457,0 tonna molibden ishlab chiqarildi. Bu belgilangan rejaga nisbatan 120,8 foizni, oʻsish sur’ati esa 100,2 foizni tashkil etdi. Shuningdek, 96,9 tonna volfram ishlab chiqarildi. Mazkur koʻrsatkich belgilangan rejaga nisbatan 148,1 foizni, oʻsish sur’ati esa 4,5 barobarni tashkil etdi.<ref>{{cite web |url=https://t.me/uztmk_official/2615 |title=O‘zbekiston texnologik metallar kombinati ishlab chiqarish ko‘rsatkichlari |website=Telegram — “O‘zTMK” AJ Press-service |publisher=O‘zbekiston texnologik metallar kombinati |access-date=2026-09-19 }}</ref> == Asosiy loyihalari == === Volfram sanoat klasteri === Volfram sanoat klasteri volfram xomashyosini qazib olish, qayta ishlash va volfram mahsulotlarini ishlab chiqarishni qamrab olgan loyihalar majmuasi<ref name="prezident9304">{{cite web|url=https://president.uz/uz/lists/view/9304|title=Kritik minerallar xomashyo bazasi kengaytirilib, yuqori qoʻshilgan qiymatli mahsulotlar ishlab chiqariladi|website=Prezident.uz}}</ref>. Loyiha doirasida volfram konsentrati, volfram angidridi va metall volfram ishlab chiqarish quvvatlari yaratiladi hamda kengaytiriladi<ref>{{cite web|url=https://2025.minexeurope.com/sponsors/tmk/|title=TMK (Uzbekistan Technological Metals Complex)|website=MINEX Europe}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mining-journal.com/resourcestocks/resourcestocks-articles/4532675/uzbekistans-metals-future-mining-opportunities-untapped-source-critical-minerals|title=Uzbekistan's 'Metals of the Future' Mining Opportunities and Untapped Source of Critical Minerals|website=Mining Journal}}</ref>. === Molibden xomashyosini chuqur qayta ishlash klasteri === Mazkur loyiha molibden tarkibli xomashyoni qayta ishlash hamda molibden asosidagi sanoat mahsulotlarini ishlab chiqarishga moʻljallangan loyihalarni oʻz ichiga oladi<ref>{{cite web|url=https://president.uz/uz/lists/view/9304|title=Kritik minerallar xomashyo bazasi kengaytirilib, yuqori qoʻshilgan qiymatli mahsulotlar ishlab chiqariladi}}</ref>. Loyiha doirasida yiliga 5 000 tonna molibden tarkibli xomashyoni qayta ishlash, 2 500 tonna molibden uch oksidi (MoO₃) hamda keyingi bosqichda yiliga 1 600 tonna molibden kukuni ishlab chiqarish rejalashtirilgan. Mazkur mahsulotlar metallurgiya va boshqa sanoat tarmoqlarida xomashyo sifatida qoʻllaniladi<ref>{{cite web|url=https://2024.minexasia.com/minex-central-asia-2025-session-2-uzbekistan-in-global-critical-minerals-supply-chains/|title=Session 2: Uzbekistan in Global Critical Minerals Supply Chains|website=MINEX Central Asia}}</ref><ref>{{cite web|url=https://mmta.co.uk/uzbekistan-technological-metals-complex-joins-the-mmta/|title=Uzbekistan Technological Metals Complex joins the MMTA|website=MMTA}}</ref>. === Kelajak metallari texnoparki === '''Kelajak metallari texnoparki''' — TMK tarkibidagi sanoat va innovatsion ishlab chiqarish majmuasi. Joylashuvi Toshkent viloyatining Chirchiq va Ohangaron hududlari hamda Samarqand viloyatining Nurobod tumani. Loyiha qiymati 841 million AQSH dollarini tashkil etadi va 50 dan ortiq investitsiya loyihasini oʻz ichiga oladi<ref>{{cite web|url=https://www.uzkmt.uz|title=Kelajak metallari texnoparki|website=uzkmt.uz}}</ref>. Texnopark kritik va nodir metallarni chuqur qayta ishlash, ilmiy tadqiqotlarni ishlab chiqarish bilan integratsiyalash hamda tayyor sanoat mahsulotlari ishlab chiqarishga ixtisoslashgan<ref>{{cite web|url=https://www.uzkmt.uz|title=Kelajak metallari texnoparki}}</ref>. Toshkent xalqaro investitsiya forumi (2025-yil)dagi nutqida Prezident Shavkat Mirziyoyev Toshkent va Samarqand viloyatlarida Kelajak metallari texnoparklari tashkil etilayotganini maʼlum qilgan<ref>{{cite web|url=https://president.uz/uz/lists/view/8203|title=Prezident Shavkat Mirziyoyevning IV Toshkent xalqaro investitsiya forumidagi nutqi|website=Prezident.uz}}</ref>. === R&D Park === '''R&D Park''' TMKning ilmiy-tadqiqot va texnologiyalarni rivojlantirish markazi. Joylashuvi Toshkent viloyatining Chirchiq shahri. Markaz laboratoriya tadqiqotlari, texnologik sinovlar hamda ilmiy ishlanmalarni sanoatda qoʻllash va tijoratlashtirish yoʻnalishlarida faoliyat yuritadi<ref>{{cite web|url=https://rndpark.uz|title=R&D Park}}</ref>. R&D Park tarkibida Markaziy nano-tahlil laboratoriyasi, Texnologik sinov markazi hamda Innovatsion loyihalarni tijoratlashtirish markazi bor. Unda materiallarning fizik-kimyoviy xususiyatlarini tahlil qilish, rudalar va konsentratlarni laboratoriya hamda tajriba-sanoat sharoitida sinovdan oʻtkazish, shuningdek ilmiy ishlanmalarni sanoat amaliyotiga joriy etish boʻyicha ishlar olib boriladi<ref>{{cite web|url=https://uztmk.uz/en/project/rd-park|title=R&D Park}}</ref>. === Miskon loyihasi === '''Miskon loyihasi''' Toshkent viloyatining Piskent tumanida amalga oshirilayotgan kon-metallurgiya loyihasi. Loyiha molibden, reniy hamda boshqa kritik minerallarni geologik oʻrganish, qazib olish va qayta ishlashni qamrab oladi<ref>{{cite web|url=https://president.uz/uz/lists/view/9304|title=Kritik minerallar xomashyo bazasi kengaytirilib, yuqori qoʻshilgan qiymatli mahsulotlar ishlab chiqariladi|website=Prezident.uz}}</ref>. Shuningdek, loyiha oltin, kumush va mis zaxiralarini oʻzlashtirishni ham nazarda tutadi<ref>{{cite web|url=https://uztmk.uz/uz/project/miskon|title=Miskon loyihasi}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Miskon mineral xomashyoni qayta ishlash va tayyor sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish yoʻnalishidagi loyiha<ref>{{cite web|url=https://timesca.com/uzbekistans-4-2-billion-critical-minerals-plan-aims-to-turn-raw-materials-into-industry/|title=Uzbekistan's $4.2 Billion Critical Minerals Plan Aims to Turn Raw Materials Into Industry|website=Times of Central Asia}}</ref>. == Xalqaro hamkorlik == TMK kritik minerallar va texnologik metallar sohasida xorijiy kompaniyalar, ilmiy muassasalar hamda xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik qiladi. Hamkorlikning asosiy yoʻnalishlari geologik qidiruv, mineral resurslarni qayta ishlash, texnologiyalar transferi, ilmiy tadqiqotlar, investitsiya loyihalarini amalga oshirish hamda mutaxassislar tayyorlashni qamrab oladi<ref>{{cite web|url=https://uztmk.uz/uz/category/xalqaro-hamkorlik|title=Xalqaro hamkorlik|website=UzTMK}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Oʻzbekiston metallurgiya korxonalari]] [[Turkum:2024-yilda tashkil etilgan tashkilotlar]] 0o20qydsi7h5he6m43onu3zvcf0muzx 0 1427214 6274047 6215531 2026-09-20T16:55:14Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274047 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Morning's Gone | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashri | muallif = Jon Cleary | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Avstraliya]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = | nashriyot = [[HarperCollins]] | nashr_etilgan_sana = 2006 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Morningʻs Gone''' — [[Avstraliya]]lik yozuvchi [[Jon Cleary]] tomonidan 2006-yilda yozilgan [[roman]]. Asar Avstraliya Mehnat partiyasi yetakchiligi uchun kurashayotgan siyosatchi Mett Durban haqida hikoya qiladi. Muallif dastlab faqat siyosiy roman yozishni rejalashtirgan, biroq yozish jarayonida Durbanning rafiqasi Karmel obrazi rivojlantirilgan. Natijada asar ularning nikoh hayoti va oʻzaro munosabatlari haqidagi hikoyaga aylangan<ref>[http://www.abc.net.au/radionational/programs/bookshow/jon-cleary-transcript-available/3301788 Interview on the Book Show, ''ABC Radio National'', 26 February 2006]</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://0-austlit.edu.au.library.sl.nsw.gov.au/run?ex=ShowWork&workId=C%239%5d%5b ''Morningʻs Gone'']{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[AustLit]] (subscription required) {{2000s-roman-stub}} rubuzqso2lclq47ym6owso3ate2ehjm 0 1427220 6274270 6215545 2026-09-21T05:30:24Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274270 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Nietzsche's Kisses | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = Lance Olsen | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = Postmodern roman, tarixshunoslik metafiksiyasi | nashriyot = FC2 | nashr_etilgan_sana = 2006-yil 28-fevral | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 244 | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 1573661279 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Nietzscheʼs Kisses''' — [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerikalik]] yozuvchi [[Lance Olsen]] tomonidan 2006-yilda yozilgan [[postmodernizm|postmodern]] [[roman]]. Asar 2006-yilda ''Fiction Collective Two'' tomonidan nashr etilgan hamda tarixshunoslik metafiksiyasi namunasi hisoblanadi<ref>To hear Olsen discuss his perspective on ''Nietzscheʼs Kisses'', the [[biographical novel]], and historiographic metafiction with [[Jay Parini]] and [[Bruce Duffy]], see the discussion at [https://web.archive.org/web/20121006040114/http://ias.umn.edu/2012/09/20/duffy-parini-olsen-biographies/]</ref>. == Qabul qilinishi == ''Electronic Book Review'' nashri asarni batafsil tahlil qilgan maqolasida uni „nihoyatda diqqatga sazovor“ deb baholagan<ref>{{cite news|title=The Eternal Hourglass of Existence|url=http://www.electronicbookreview.com/thread/fictionspresent/resisting|accessdate=4 December 2012|journal=Electronic Book Review|date=10 October 2006|access-date=2026-07-26|archive-date=2018-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180706021941/http://www.electronicbookreview.com/thread/fictionspresent/resisting|url-status=dead}}</ref>. ''Publishers Weekly'' esa Olsenni „material darajasiga munosib, mohir va dadil yozuvchi“ deb taʼriflagan<ref>{{cite news|title=Nietzsche's Kisses|url=http://www.publishersweekly.com/978-1-57366-127-0|accessdate=4 December 2012|newspaper=Publishers Weekly|date=2 March 2006}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://www.youtube.com/watch?v=XL82d7KP42Y Lance Olsen reads from ''Nietzscheʼs Kisses'' at The Writers Edge conference in Portland, Oregon (2007)] * [https://web.archive.org/web/20120206025518/http://nietzschecircle.com/interview_olsen.html Interview (2006) with Lance Olsen about ''Nietzscheʼs Kisses,'' by The Nietzsche Circle] * [http://www.popmatters.com/pm/feature/olsen-lance-060425 Interview (2006) with Lance Olsen about ''Nietzscheʼs Kisses,'' by Scott Esposito] at [[PopMatters]] {{2000s-roman-stub}} sgev502amqunexhdjf9jq8qbuvpt9j0 0 1430343 6274060 6222837 2026-09-20T17:53:37Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274060 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Mr g | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr muqovasi (AQSh) | muallif = Alan Lightman | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = Rodrigo Corral Design | mamlakat = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = | janr = [[Roman]] | nashriyot = [[Pantheon Books]] | nashr_etilgan_sana = 2012-yil 24-yanvar | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 214 | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 9780307379993 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''Mr g''' — [[amerika]]lik yozuvchi [[Alan Lightman]]ning 2012-yilda yozilgan [[roman]]i. Kitob 2012-yil 24-yanvarda Pantheon Books tomonidan nashr etilgan. Asarda yaratilish jarayoni haqidagi janob Gning hikoyasi tasvirlanadi<ref>{{cite web|last=Grassi|first=Laurie|title=Q&A with Mr g's Alan Lightman|url=http://www.chatelaine.com/en/blog/post/35580|publisher=Chatelaine|accessdate=29 September 2012}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://radioboston.wbur.org/2012/02/07/theoretical-physicist-lightman Interview with Radio Boston] {{2010s-roman-stub}} 2fen2xi4l77bobtjn12waqssnubq5kf 0 1430344 6274082 6222840 2026-09-20T21:13:00Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274082 wikitext text/x-wiki '''My Name Is Not Easy''' — [[amerika]]lik yozuvchi [[Debby Dahl Edwardson]]ning 2011-yilda Marshall Cavendish tomonidan nashr etilgan [[roman]]i<ref name=natbook>[http://www.nationalbook.org/nba2011_ypl_edwardson.html#.Vv6mtz_cR-Q „Debby Dahl Edwardson: My Name Is Not Easy“]{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. National Book Foundation.</ref>. Asar 2011-yilgi National Book Awardning Yoshlar adabiyoti yoʻnalishida yakuniy nomzodlar qatoridan joy olgan<ref name=natbook/>. == Manbalar == {{manbalar}} {{2010s-roman-stub}} gydfu5w76yxbra40exhg4q76ts9q2kz 0 1431833 6274062 6226569 2026-09-20T18:01:56Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274062 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Alfredo B. Crevenna]] | producer = [[Rodolfo Lowenthal]] | writer = [[Christa Winsloe]] (pyesa) <br> [[Edmundo Báez]] <br> [[Egon Eis]] | starring = [[Irasema Dilián]] <br> [[Marga López]] | music = [[Raúl Lavista]] | cinematography = [[Ignacio Torres (kinooperator)|Ignacio Torres]] | editing = [[Rafael Portillo]] | studio = Fama Films | distributor = | released = {{Film date|1951|05|31|df=yes}} | runtime = 83 minut | mamlakat = [[Meksika]] | til = [[Ispan tili|Ispancha]] }} '''Muchachas de Uniforme''' – 1951-yilda rejissyor [[Alfredo B. Crevenna]] tomonidan suratga olingan [[Meksika]] drama filmi. Bosh rollarni [[Irasema Dilián]] va [[Marga López]] ijro etgan<ref>Luna p.227</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Ilana Dann Luna. ''Adapting Gender: Mexican Feminisms from Literature to Film''. SUNY Press, 2018. *Jan-Christopher Horak. [https://www.cinema.ucla.edu/blogs/archival-spaces/2017/07/21/muchachas-de-uniforme-1951 "Muchachas de uniforme (1951)."] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20240730221443/https://www.cinema.ucla.edu/blogs/archival-spaces/2017/07/21/muchachas-de-uniforme-1951 |date=2024-07-30 }} *Roberto Carlos Ortiz, [https://reframe.sussex.ac.uk/mediatico/2019/12/08/these-mexican-madchen/ "These Mexican Mädchen."] == Havolalar == * {{IMDb title|0042756}} {{1950-yillar-Meksika-film-stub}} 31knun9vwoeyplsb5gtxipqnl25q5js 0 1432610 6274058 6228418 2026-09-20T17:47:41Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6274058 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Charon's Landing | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr | muallif = Jack Du Brul | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]] | til = [[Ingliz tili|inglizcha]] | seriya = Philip Mercer romanlari | janr = sarguzasht, texno-triller | nashriyot = [[Forge Books]] | nashr_etilgan_sana = 1999 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 384 | mukofotlar = | avvalgisi = Vulcan's Forge | keyingisi = The Medusa Stone | isbn = 978-0-312-868161 | oclc = 62866665 | veb-sayt = | izohlar = }} '''Charonʼs Landing''' — [[Jack Du Brul]] tomonidan yozilgan va 1999-yilda Forge Books tomonidan nashr etilgan sarguzasht [[roman]]. Bu muallifning asosiy qahramoni Philip Mercer ishtirokidagi ikkinchi kitobdir<ref>{{Cite web |date=May 19, 2010 |title=CHARON'S LANDING |url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/jack-du-brul/charons-landing/ |access-date=February 17, 2025 |website=[[Kirkus Reviews]]}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Steinberg |first=Sybil S. |date=Apr 12, 1999 |title=Charon's Landing |url=https://archive.org/details/sim_publishers-weekly_1999-04-12_246_15/page/53 |journal=[[Publishers Weekly]] |volume=246 |issue=15 |pages=53 |id={{ProQuest|197020926}}}}</ref>. == Qahramonlar == * Philip Mercer — [[geolog]] * Aggie Johnston — [[ekolog]] == Manbalar == {{manbalar}} {{1990s-roman-stub}} swhqb0i0m4y4ob6w0olkhh6hfk415ee 0 1433085 6274282 6230627 2026-09-21T06:41:54Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274282 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | name = Nikolay Minkov | image = Nikolay Minkov.jpg | image_size = | caption = | fullname = Nikolay Minkov Minkov | birth_date = {{birth date and age|1997|8|13|df=y}} | birth_place = [[Silistra]], Bolgariya | height = {{height|m=1.72}}<ref>{{cite web| url = http://www.fpleague.bg/bg/statistics/player?teamID=1002&playerID=1681&sortID=| title = Профил на Николай Минков Минков| language = bg| publisher = fpleague.bg| access-date = 4 May 2022}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | position = [[Yarim himoyachi#Hujumkor yarim himoyachi|Hujumkor yarim himoyachi]] <br/> [[Yarim himoyachi#Vinger|oʻng qanot vingeri]] <br/> [[oʻng qanot himoyachisi]] | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = {{0|0000}}—2011 | youthclubs1 = [[PFC Cherno More Varna|Cherno More]] | youthyears2 = 2011—2013 | youthclubs2 = [[PFC Litex Lovech|Litex Lovech]] | youthyears3 = 2013 | youthclubs3 = [[FC Spartak Varna|Spartak Varna]] | youthyears4 = 2013—2015 | youthclubs4 = [[PFC Cherno More Varna|Cherno More]] | yillar1 = 2015—2018 | klublar1 = [[PFC Cherno More Varna|Cherno More]] | isht1 = 25 | gollar1 = 1 | yillar2 = 2016 | klublar2 = {{ijara}} [[FC Dobrudzha Dobrich|Dobrudzha]] | isht2 = 13 | gollar2 = 3 | yillar3 = 2018 | klublar3 = [[FC CSKA 1948 Sofia|CSKA 1948]] | isht3 = 6 | gollar3 = 0 | yillar4 = 2019 | klublar4 = [[FC Dobrudzha Dobrich|Dobrudzha]] | isht4 = 13 | gollar4 = 2 | yillar5 = 2019—2021 | klublar5 = [[FC Montana|Montana]] | isht5 = 50 | gollar5 = 5 | yillar6 = 2021—2026 | klublar6 = [[PFC Botev Plovdiv|Botev Plovdiv]] | isht6 = 146 | gollar6 = 11 | milliyyillar1 = 2013 | milliyjamoa1 = [[Bolgariya milliy futbol terma jamoasi (17 yoshgacha)|Bolgariya U17]] | milliyisht1 = 3 | milliygollar1 = 0 | milliyyillar2 = 2015 | milliyjamoa2 = [[Bolgariya milliy futbol terma jamoasi (19 yoshgacha)|Bolgariya U19]] | milliyisht2 = 5 | milliygollar2 = 0 | milliyyillar3 = 2018 | milliyjamoa3 = [[Bolgariya milliy futbol terma jamoasi (21 yoshgacha)|Bolgariya U21]] | milliyisht3 = 1 | milliygollar3 = 0 | milliyyillar4 = 2024— | milliyjamoa4 = [[Bolgariya milliy futbol terma jamoasi|Bolgariya]] | milliyisht4 = 5 | milliygollar4 = 0 | pcupdate = 11 June 2026 | ntupdate = 7 September 2025 }} '''Nikolay Minkov Minkov''' ({{lang-bg|Николай Минков Минков}}; 1997-yil 13-avgustda tugʻilgan) — bolgariyalik [[futbolchi]], „Botev Plovdiv“ klubida oʻng qanot [[Yarim himoyachi|yarim himoyachisi]] va [[oʻng qanot himoyachisi]] sifatida oʻynaydi. == Futbolchilik faoliyati == === Terma jamoadagi faoliyati === 2024-yilning kuzida [[UEFA Millatlar ligasi]]ning noyabr oyidagi [[Lyuksemburg milliy futbol terma jamoasi|Lyuksemburg]] va [[Belarus milliy futbol terma jamoasi|Belarus]]ga qarshi oʻyinlari uchun milliy terma jamoaga ilk bor chaqiruv olgan<ref>{{cite web |url=https://dcnews.bg/%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2-%D1%81-%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%8E%D1%82%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BD/ |title=Николай Минков с дебютна повиквателна за националния тим |author= |language=Bulgarian |publisher=dcnews.bg |date=5 November 2024 |accessdate=9 December 2024}}</ref>, biroq maydonga tushmagan. == Yutuqlar == ;Botev Plovdiv * Bolgariya kubogi: 2023–24<ref name="attendance">{{cite web|url=https://bulgarian-football.com/stats/kb-6.html#1|title=Купа на България 2023/24 - статистика Пети кръг (Финал)|publisher=bulgarian-football.com|language=Bulgarian|date=15 May 2024|accessdate=2 June 2024|archive-date=23 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230623055153/https://bulgarian-football.com/stats/kb-6.html#1|url-status=dead}}</ref> === Shaxsiy === * Botev Plovdiv yilning eng yaxshi futbolchisi: 2025<ref>{{cite web |title=Николай Минков стана най-добър футболист на Ботев за 2025-та |url=https://trafficnews.bg/sport-botev/nikolai-minkov-stana-nai-dobar-futbolist-botev-2025-ta-364297/ |website=Traffic News |date=2025 |access-date=4 May 2026 |language=bg}}</ref> * Plovdivda yilning eng yaxshi futbolchisi: 2025<ref>{{cite web |title=Nikolay Minkov is Footballer of Plovdiv for 2025 |url=https://bnrnews.bg/plovdiv/post/440293/nikolay-minkov-e-futbolist-na-plovdiv-za-2025-godina |website=BNR Plovdiv |date=12 March 2026 |access-date=4 May 2026}}</ref> == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Soccerway|nikolay-minkov/319427}} {{DEFAULTSORT:Minkov, Nikolay}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Bolgariyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari]] [[Turkum:Futboldagi erkak qanot yarim himoyachilari]] [[Turkum:PFC Cherno More Varna futbolchilari]] [[Turkum:FC Dobrudja Dobrich futbolchilari]] [[Turkum:FC CSKA 1948 Sofia futbolchilari]] [[Turkum:FC Montana futbolchilari]] [[Turkum:Botev Plovdiv futbolchilari]] [[Turkum:Bolgariya Birinchi ligasi futbolchilari]] rpssmvsf48yjmgg97apip0ca7lw9oqb 0 1434196 6273906 6257307 2026-09-20T12:42:58Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6273906 wikitext text/x-wiki {{tezda oʻchirishga|[[VP:M6|M6]]: Keng ommaga mashhur boʻlmagan kishilar, tashkilotlar, veb-saytlar, hodisalar haqidagi maqola}} '''Miraki dor yoʻli''' — [[Oʻzbekiston Respublikasi]]ning [[Qashqadaryo viloyati]] [[Shahrisabz tumani]] hududida, [[Hisor]] togʻ tizmasi etaklarida joylashgan zamonaviy turistik obyekt va transport infratuzilmasi elementidir<ref>Qashqadaryo viloyati hokimligi matbuot xizmati, "Shahrisabz tumanida turizm infratuzilmasini rivojlantirish", 2024.</ref>. == Joylashuvi va tabiati == Miraki hududi oʻzining betakror tabiati, shifobaxsh iqlimi, sersuv daryolari va yam-yashil archazorlari bilan qadimdan mashhur boʻlib kelgan<ref>Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi, "Miraki maqolasi", 2005.</ref>. Bu yerda koʻplab sanatoriylar, dam olish maskanlari va yozgi oromgohlar faoliyat yuritadi. Dor yoʻli ana shu togʻli hududning eng goʻzal nuqtalaridan oʻtib, tashrif buyuruvchilarga atrofdagi tabiat manzaralarini qush parvozi balandligidan tomosha qilish imkonini beradi<ref>"Oʻzbekistonda turizm salohiyati: Qashqadaryo vohasi", Tourism.uz, 2023.</ref>. == Turistik ahamiyati == Mazkur dor yoʻli Qashqadaryo viloyatining turizm salohiyatini oshirish, xususan, [[ekoturizm]] va dam olish turizmini rivojlantirish yoʻlida muhim ahamiyat kasb etadi<ref>Oʻzbekiston Respublikasi Turizm qoʻmitasi, "Hududlarda turizm infratuzilmasi", 2025.</ref>. Uning asosiy xususiyatlari quyidagilardan iborat: • Panoramik koʻrinish: Yoʻnalish davomida togʻ choʻqqilari, daryo vodiylari va oʻrmon massivlarining ajoyib manzaralari namoyon boʻladi. • Qulaylik va xavfsizlik: Sayyohlarning togʻli hududlar boʻylab harakatlanishini osonlashtiradi hamda vaqtni tejaydi. • Infratuzilma: Dor yoʻli atrofida zamonaviy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, kafelar, milliy taomlar oshxonalari va mehmon uylari joylashgan. == Shuningdek qarang == • [[Miroqi|Miraki (shaharcha)]] • [[Shahrisabz tumani]] • [[Qashqadaryo viloyati]] • [[Oʻzbekistonda turizm]] == Manbalar == {{manbalar}} <references /> * Qashqadaryo viloyati hokimligi matbuot xizmati, "Shahrisabz tumanida turizm infratuzilmasini rivojlantirish", 2024 (https://qashqadaryo.uz {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190213005611/http://qashqadaryo.uz/ |date=2019-02-13 }}). * Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi, "Miraki maqolasi", 2005 (https://qomus.info {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210417013327/http://qomus.info/ |date=2021-04-17 }}). * "Oʻzbekistonda turizm salohiyati: Qashqadaryo vohasi", Tourism.uz, 2023 (https://uzbekistan.travel). * Oʻzbekiston Respublikasi Turizm qoʻmitasi, "Hududlarda turizm infratuzilmasi", 2025 (https://tourism.gov.uz{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}). 41av6f30dk4d1wv7725kuflusfefo37 4 1434243 6274354 6234190 2026-09-21T11:30:02Z Mirishkorlik 75661 /* SAD Arxitektura va Dizayn studiyasi */ 6274354 wikitext text/x-wiki ===[[:SAD Arxitektura va Dizayn studiyasi]]=== :{{la|1=SAD Arxitektura va Dizayn studiyasi}} :({{Find sources|title=SAD Arxitektura va Dizayn studiyasi}}) [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 11:31, 2026-yil 12-avgust (UTC) #{{oʻchirilsin}}. [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 11:33, 2026-yil 12-avgust (UTC) # {{Oʻchirilsin}} EA ga ega emas [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 11:29, 2026-yil 21-sentyabr (UTC) jbapl9ymvkssr0mla7aho3w6xk5l8tn 0 1435112 6273893 6257277 2026-09-20T12:03:08Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6273893 wikitext text/x-wiki '''Mingechaur arxitekturasi''' ({{lang-az|Mingəçevir memarlığı}}) — [[Ozarbayjon]]ning kattaligi boʻyicha toʻrtinchi yirik shahri boʻlgan [[Mingechaur]] shahrining shaharsozlik shakllanishi, meʼmoriy uslublari, tarixiy va zamonaviy inshootlari majmuasidir. Shahar arxitekturasi oʻzida qadimgi Kavkaz Albaniyasi davri madaniyatini, XX asr oʻrtalaridagi Sovet monumental klassitsizmi (Stalin ampiri) hamda mustaqillik yillaridagi zamonaviy Ozarbayjon shaharsozlik anʼanalarini mujassam etadi<ref>{{Cite web |title=Mingəçevir şəhərinin tarixi və memarlığı |url=http://mingachevir-ih.gov.az/ |publisher=Mingəçevir Şəhər İcra Hakimiyyəti |language=az |access-date=14-avgust 2026-yil }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Mingechaur shahri [[Kura (daryo)|Kura daryosi]]ning har ikki sohilida joylashgan boʻlib, daryo shaharning asosiy meʼmoriy va rejalashtirish oʻqi vazifasini bajaradi. Shaharning bosh rejasi daryoning tabiiy oqimi, relyef xususiyatlari hamda yirik gidrotexnik inshootlar (Mingechaur GES va suv ombori) joylashuviga toʻliq boʻysundirilgan holda ishlab chiqilgan. == Tarixi va shaharsozlikning shakllanishi == === Qadimgi davr va arxeologik yodgorliklar meʼmorchiligi === Garchi zamonaviy Mingechaur shahri XX asrning oʻrtalarida sanoat markazi sifatida tashkil topgan boʻlsa-da, bu hududdagi meʼmorchilik va qurilish anʼanalari minglab yillik tarixga ega. Kura daryosining oʻng qirgʻogʻida, Boʻzdagʻ togʻ tizmasi etaklarida olib borilgan arxeologik qazishmalar natijasida qadimgi aholi punktlari va diniy inshootlar qoldiqlari topilgan<ref>{{Kitob |muallif=Vahidov R.M. |sarlavha=Mingəçevir (arxeoloji qazıntılar) |nashriyot=Azərbaycan SSR EA Nəşriyyatı |joy=Bakı |yil=1959 |sahifa=45-52 |isbn=}}</ref>. Bu yerdagi eng muhim arxitektura yodgorliklaridan biri qadimgi Kavkaz Albaniyasiga oid xristian ibodatxonalari majmuasidir (V—VIII asrlar). Ushbu qadimgi cherkov va ibodatxonalar oʻziga xos meʼmoriy yechimga ega boʻlib, ular xochsimon gumbazli tuzilishda, mahalliy daryo toshlari, pishgan gʻisht va ohak qorishmasidan bunyod etilgan. Qazishmalar vaqtida topilgan ustun boshlari (kapitellar), oʻsimlik va geometrik naqshlar bilan bezatilgan tosh plitalar hududda oʻziga xos rivojlangan meʼmorchilik maktabi mavjud boʻlganligini isbotlaydi. Qadimgi ustalar binolarning poydevorini zilzilabardoshli boʻlishi uchun maxsus qalinlikda va pogʻonali uslubda qurishgan<ref>{{Cite web |title=Qafqaz Albaniyasının memarlıq abidələri |url=http://www.azertag.az/ |publisher=AZƏRTAC |language=az |access-date=14-avgust 2026-yil}}</ref>. === Sovet davri va shaharning tashkil topishi === Zamonaviy Mingechaur shaharsozligi va arxitekturasining poydevori 1940-yillarning oxiri va 1950-yillarning boshlarida, yirik Mingechaur gidroelektrostansiyasi (GES) qurilishi munosabati bilan qoʻyilgan. 1948-yilda Mingechaur shahar maqomini oldi va uning birinchi bosh rejasi tasdiqlandi. Shahar loyihasi oʻsha davrning yetakchi sovet arxitektorlari va muhandislari (xususan, [[Sergey Juk]] boshchiligidagi „Gidroproyekt“ instituti mutaxassislari) tomonidan ishlab chiqilgan<ref>{{Cite web |title=Mingəçevir SES və şəhərin salınması |url=http://www.hydroproject.ru/ |publisher=Гидропроект |language=ru |access-date=14-avgust 2026-yil}}</ref>. Shaharning ilk rejalashtirish strukturasi qatʼiy geometrik shakllarga, keng koʻchalar, katta maydonlar va koʻkalamzorlashtirilgan xiyobonlarga asoslangan edi. Sovet shaharsozligi anʼanalariga koʻra, shaharning maʼmuriy, madaniy hamda yashash hududlari aniq zonalarga ajratilgan. Dastlabki yillarda quruvchi va ishchilar uchun barak tipidagi vaqtinchalik uylar qurilgan boʻlsa, keyinchalik fundamental tosh binolar qad rostladi. === Nemis harbiy asirlarining meʼmorchilikdagi ishtiroki === Mingechaur arxitekturasining eng oʻziga xos, shu bilan birga, ajralib turuvchi xususiyatlaridan biri shundaki, shaharning markaziy va tarixiy qismlaridagi koʻplab turarjoy va maʼmuriy binolar Ikkinchi Jahon urushidan soʻng bu yerga keltirilgan nemis harbiy asirlari tomonidan qurilgan<ref>{{Cite web |title=Mingəçeviri quran alman əsirləri |url=https://www.bbc.com/azeri/azerbaijan-40502123 |publisher=BBC Azərbaycanca |date=5-iyul 2017-yil |language=az |access-date=14-avgust 2026-yil }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Nemis muhandislari va ustalari sovet loyihalariga oʻzlarining anʼanaviy Yevropa (xususan, nemis gotikasi hamda bavar uslubi) arxitektura elementlarini kiritishgan. Bu binolar asosan 2-3 qavatli boʻlib, baland shifti, qiya cherepitsa tomlari, keng derazalari, nafis naqshli balkonlari va qalin devorlari bilan ajralib turadi. Fasadlarning simmetrik tartibi, burchaklardagi oʻziga xos arkalar hamda yogʻoch oʻymakorligi detallari shaharga oʻziga xos „yevropacha“ qiyofa baxsh etadi. Hozirgi kunda ham MMingechaurning eski koʻchalarida ushbu „nemis uylari“ shaharning eng qimmatli tarixiy-meʼmoriy merosi sifatida saqlanib qolgan va davlat tomonidan muhofaza qilinadi. == Asosiy meʼmoriy inshootlar va uslublar == === Sanoat va gidrotexnik meʼmorchilik === Shaharning eng ulugʻvor inshooti — '''Mingechaur gidroelektrostansiyasi (GES)''' va uning toʻgʻonidir. Arxitektura nuqtai nazaridan, GES binosi shunchaki sanoat obyekti emas, balki Sovet monumentalizmining yorqin namunasidir. Stansiya binosining tashqi koʻrinishida ulkan ustunlar, baland arkalar hamda gʻalaba ruhini aks ettiruvchi barelyeflar qoʻllanilgan. Suv omborining toʻgʻoni esa muhandislik arxitekturasining noyob moʻjizasi hisoblanadi; u tuproqdan koʻtarilgan Yevropadagi eng baland toʻgʻonlardan biri boʻlib, uning atrofidagi landshaft va suv sathi bilan vizual uygʻunligi taʼminlangan<ref>{{Kitob |muallif=Həsənov F. |sarlavha=Azərbaycanın hidroenergetika abidələri |nashriyot=Ziya |joy=Bakı |yil=2010 |sahifa=112-115 |isbn=}}</ref>. === Stalin ampiri va turar-joy binolari === 1950-yillarda shaharning markaziy prospektlarida „Stalin ampiri“ (neoklassitsizm) uslubida koʻplab binolar barpo etilgan. Bu uslub oʻzining ulugʻvorligi, simmetriyasi hamda hashamatli dekorativ elementlari bilan ajralib turadi. Binolarning fasadlarida order tizimi, korinf va ionik uslubidagi ustunlar, karnizlar, shuningdek, milliy Ozarbayjon meʼmorchiligi (Shirvon-Absheron va Arron maktablari) elementlari uygʻunlashgan holatda qoʻllanilgan. Keng deraza oʻrinlari yozning issiq iqlimida xonalarni tabiiy shamollatish va yoritish imkonini beradi. === Maʼmuriy va madaniy binolar === * '''Marzigʻiya (Marziya) Davudova nomidagi Mingechaur davlat drama teatri''': Shahardagi eng yirik madaniy inshootlardan biri. Bino antik teatrlar arxitekturasi uslubida qurilgan boʻlib, markaziy portali ulkan klassik ustunlar bilan bezatilgan. Bino oldidagi maydon shahar aholisining sevimli toʻplanish joylaridan biridir<ref>{{Cite web |title=Mingəçevir Dövlət Dram Teatrının binası |url=http://medeniyyet.gov.az/ |publisher=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi |language=az |access-date=14-avgust 2026-yil}}</ref>. * '''Shahar hokimiyati binosi''': Shahar markazida joylashgan boʻlib, oʻzining salobatli va qatʼiy simmetrik shakli, milliy naqshlar tushirilgan fasadi bilan shaharning maʼmuriy qudratini aks ettiradi. == Mustaqillik davri va zamonaviy arxitektura == 1991-yilda Ozarbayjon oʻz mustaqilligini tiklaganidan soʻng, xususan 2000-yillarning boshlaridan eʼtiboran Mingechaur arxitekturasida yangi davr boshlandi. Sovet davridagi bir xil, kulrang beton binolar oʻrnini zamonaviy, shisha, poʻlat hamda alkapon materiallaridan qurilgan high-tech va modern uslubidagi inshootlar egallay boshladi. Shahar infratuzilmasi butunlay yangilandi, eski binolarning fasadlari zamonaviy talablar hamda milliy ornamentlar asosida qayta taʼmirlandi. === Haydar Aliyev markazi === Zamonaviy Mingechaurning eng diqqatga sazovor meʼmoriy yodgorliklaridan biri bu — '''Haydar Aliyev markazi''' binosidir. Bino postmodernizm uslubida loyihalashtirilgan boʻlib, uning tashqi koʻrinishida toʻgʻri burchaklar va egri chiziqlar, ulkan shisha fasadlar oʻzaro garmoniya hosil qilgan. Oq marmar hamda zamonaviy yoritish tizimlari tungi vaqtlarda binoga oʻzgacha ulugʻvorlik beradi. Markaz atrofida keng maydon va favvoralar majmuasi bunyod etilgan boʻlib, u shahar arxitektura ansamblining muhim qismiga aylangan<ref>{{Cite web |title=Mingəçevirdə Heydər Əliyev Mərkəzi |url=https://president.az/ |publisher=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin rəsmi saytı |language=az |access-date=14-avgust 2026-yil}}</ref>. === [[Mingechaur yoshlar uyi]] === Yoshlarning ijtimoiy va madaniy faoliyatini qoʻllab-quvvatlash maqsadida qurilgan ushbu bino futuristik dizayni bilan ajralib turadi. Asimmetrik shakllar, yorqin rangli fasad detallari hamda keng vitraj derazalar binoning doimo yorugʻ va shinam boʻlishini taʼminlaydi. Uning loyihasi yoshlarning dinamik va harakatchan tabiatini vizual tarzda aks ettirishga qaratilgan<ref>{{Cite web |title=Gənclər Evləri və Mərkəzləri: Mingəçevir |url=http://mys.gov.az/ |publisher=Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi |language=az |access-date=14-avgust 2026-yil}}</ref>. === Bayroq maydoni === Kura daryosining sohilida, shaharning eng baland nuqtalaridan birida barpo etilgan Davlat Bayrogʻi maydoni ham oʻziga xos arxitektura landshaftiga ega. Ulkan bayroq ustuni atrofida yaratilgan amfiteatr shaklidagi maydon, Ozarbayjon davlat ramzlari va tarixiy naqshlari bilan bezatilgan yodgorlik devorlari shaharning vatanparvarlik va milliy oʻzligini meʼmoriy tilda ifoda etadi. === Koʻpriklar va yoʻl oʻtkazgichlar === Kura daryosi shaharni ikkiga ajratib turgani sababli, koʻpriksozlik Mingechaur arxitekturasining ajralmas qismidir. Kura daryosi ustidagi asosiy [Kura daryosi ustidagi avtomobil koʻprigi|avtomobil va piyodalar koʻprigi]] nafaqat muhim transport arteriyasi, balki shaharning vizual ramzlaridan biridir. Yaqin yillarda koʻpriklarning tungi yoritish tizimlari yangilanib, daryo suvida aks etuvchi goʻzal panoramalar yaratildi. Daryo boʻylab choʻzilgan qirgʻoq boʻyi (bulvar) arxitekturasi ham Yevropa standartlari asosida qayta qurilib, piyodalar yoʻlaklari, velosiped yoʻllari hamda ochiq osmon ostidagi kafelar bilan boyitildi. == Diniy meʼmorchilik == Sobiq Ittifoq davrida shaharda diniy binolar qurilishi taqiqlangan boʻlsa-da, mustaqillik yillarida Mingechaurda bir qancha goʻzal masjidlar qad rostladi. Diniy arxitekturada anʼanaviy Ozarbayjon islom meʼmorchiligi — xususan, Shirvon va Qorabogʻ maktablari anʼanalari qayta tiklandi. Eng yirik diniy inshoot boʻlgan '''Haydar masjidi''' bunga yorqin misoldir. Masjidning tashqi qismi mahalliy oq va sargʻish toshlar bilan qoplangan boʻlib, shabaka uslubidagi derazalar, xattotlik yozuvlar hamda murakkab geometrik naqshlar bilan bezatilgan. Ikki baland minora bilan markaziy gumbaz shahar siluetini uzoqdan namoyon etib turadi. Masjidning ichki interyerida anʼanaviy koshinlar, oʻymakor yogʻoch eshiklar, ulkan qandillar islom madaniyatining sokin va ulugʻvor ruhini aks ettiradi<ref>{{Cite web |title=Mingəçevir şəhərində dini abidələr |url=http://scwra.gov.az/ |publisher=Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi |language=az |access-date=14-avgust 2026-yil}}</ref>. == Bogʻlar, xiyobonlar va landshaft arxitekturasi == Mingechaur koʻpincha „Ozarbayjonning yashil shahri“ deb ataladi. Shaharsozlik loyihasida avvalboshdan bogʻlar va yashil hududlarga alohida eʼtibor qaratilgan. Landshaft arxitekturasi shahar iqlimini moʻtadil saqlashga xizmat qiladi. * '''Sohil bogʻi (Kura bulvari)''': Daryo yoqasida bir necha kilometrga choʻzilgan xiyobon zamonaviy landshaft dizayni asosida yaratilgan. Bu yerda turli dekorativ daraxtlar, gulli kompozitsiyalar, zamonaviy haykaltaroshlik namunalari va favvoralar mavjud. * '''Nizomiy Ganjaviy bogʻi''': Klassik uslubda loyihalashtirilgan boʻlib, dam olish pavilyonlari, favvoralar hamda adibning haykali atrofida shakllantirilgan simmetrik yoʻlaklar tarmogʻiga ega. Xulosa qilib aytganda, Mingechaur shahri arxitekturasi bir necha davrlarning uzviy davomchisi sifatida bugungi kunda ham oʻzining rejalashtirish mukammalligi, daryo bilan uygʻunligi hamda tarixiy va zamonaviy inshootlarning goʻzal sintezi bilan ajralib turadi. Shahar doimiy ravishda kengayib, Ozarbayjonning zamonaviy urbanistik rivojlanish namunalaridan biri boʻlib qolmoqda. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [[Mingechaur]] * [[Ozarbayjon arxitekturasi]] * [[Mingachevir suv ombori|Mingechaur suv ombori]] [[Turkum:Arxitektura]] [[Turkum:Ozarbayjon meʼmorchiligi]] 68ioauqtxi8q4ur4t27zo19wml6cau4 0 1435573 6274024 6237456 2026-09-20T15:31:25Z InternetArchiveBot 58913 Add 2 books for verifiability (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6274024 wikitext text/x-wiki {{Virusbox | nomi = Qizamiq virusi | tasvir = Measles virus.JPG | tasvir_alt = ''Measles morbillivirus'' virusining elektron mikrografiyasi | tasvir_izohi = ''Measles morbillivirus'' virusining [[Elektron mikroskopiya|elektron mikrografiyasi]] | ota = Morbillivirus | turi = Morbillivirus hominis | sinonimlar = * ''Qizamiq virusi'' (MV) * ''Qizamiq morbillivirusi'' (MeV)<ref name="ictv10">{{cite web |title=ICTV Taxonomy history: ''Measles morbillivirus'' |url=https://ictv.global/taxonomy/taxondetails?taxnode_id=20181616 |website=International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV) |access-date=15 January 2019 |language=en }}</ref> | sinonimlar_manbasi = }} '''Qizamiq virusi''' (''[[Binar nomenklatura|ilmiy nomi]]:'' '''Morbillivirus hominis''') — ''[[Paramyxoviridae]]'' oilasining ''[[Morbillivirus]]'' turkumiga mansub, bitta zanjirli, manfiy qutbli, qobiqli, segmentsiz RNK virusi. U qizamiq kasalligini keltirib chiqaradi. Odamlar ushbu virusning tabiiy tashuvchisi hisoblanadi; uning hayvonlar orasida rezervuari mavjudligi maʼlum emas. == Kasallik == {{Main|Qizamiq}}Virus [[Qizamiq|qizamiqni]] keltirib chiqaradi. Bu — respirator aerozollar orqali yuqadigan va vaqtinchalik, ammo kuchli immunosupressiyaga sabab boʻladigan oʻta yuqumli kasallik. Uning belgilariga [[isitma]], [[Yoʻtal|yoʻtal]], [[tumov]], [[Konyuktivit|koʻzlarning yalligʻlanishi]], butun tanaga yoyiladigan makulopapulyoz, [[Eritema|eritematoz]] toshma va pastki birinchi hamda ikkinchi kichik [[Koplik dog'lari|oziq tishlar qarshisidagi]] lunj shilliq qavatida kuzatiladigan patognomonik koplik dogʻi kiradi. Virus yoʻtalish va aksirish paytida yaqin muloqot yoki bemor suyuqliklari bilan bevosita aloqa qilish orqali tarqaladi<ref>{{Cite web |last=CDC |date=2020-11-05 |title=Measles is Easily Transmitted |url=https://www.cdc.gov/measles/transmission.html |access-date=2023-12-28 |website=Centers for Disease Control and Prevention |language=en-us}}</ref>. == Replikatsiya sikli == [[Fayl:Receptors_MV.tif|thumb|Qizamiq morbillivirusining hujayraga kirish retseptorlari.]] [[Fayl:MV_genome.tif|thumb|Qizamiq morbillivirus genomining tuzilishi]] === Hujayraga kirishi === Qizamiq virusi sirtida ikkita qobiq [[Glikoproteidlar|glikoproteini]] — gemagglyutinin (H) va membrana sintez oqsili (F) mavjud. Bu oqsillar virusning xoʻjayin hujayrasiga birikishi va kirib borishi uchun javobgardir. H oqsili retseptorga birikishni taʼminlasa, F oqsili virus qobigʻi va hujayra membranasining qoʻshilishiga sabab boʻladi. Shuningdek, F oqsili taʼsirida infeksiyalangan hujayralar qoʻshni sogʻlom hujayralar bilan toʻgʻridan-toʻgʻri qoʻshilib, sinsitiylar hosil qilishi mumkin. Hozirgi kunga qadar H oqsili uchun uchta retseptor aniqlangan: komplementni tartibga soluvchi CD46 molekulasi, signal beruvchi limfotsitlarni faollashtirish molekulasi (SLAMF1) va hujayra adgeziyasi molekulasi Nektin-4<ref name="Lu2013">{{cite journal|vauthors=Lu G, Gao GF, Yan J|date=2013|title=The receptors and entry of measles virus: a review|journal=Sheng Wu Gong Cheng Xue Bao|volume=29|issue=1|pages=1–9|language=zh|pmid=23631113}}</ref>. Virusning yovvoyi va vaksina shtammlari uchun asosan CD150 (SLAM yoki SLAMF1) va/yoki nektin-4<ref>{{Cite journal|last1=Tatsuo|first1=Hironobu|last2=Ono|first2=Nobuyuki|last3=Tanaka|first3=Kotaro|last4=Yanagi|first4=Yusuke|date=24 August 2000|title=SLAM (CDw150) is a cellular receptor for measles virus|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2000-08-24_406_6798/page/893|journal=Nature|volume=406|issue=6798|pages=893–897|doi=10.1038/35022579|pmid=10972291|bibcode=2000Natur.406..893T|s2cid=4409405|issn=0028-0836}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Tatsuo|first1=Hironobu|last2=Yanagi|first2=Yusuke|date=March 2002|title=The Morbillivirus Receptor SLAM (CD150)|journal=Microbiology and Immunology|volume=46|issue=3|pages=135–142|doi=10.1111/j.1348-0421.2002.tb02678.x|pmid=12008921|s2cid=30651799|issn=0385-5600|doi-access=free}}</ref> (shuningdek, poliomiyelit virusi retseptoriga oʻxshash 4-tur (PVRL4) deb ham ataladi) ning hujayradan tashqari domenlari hujayraga kirish retseptori vazifasini bajaradi<ref>{{Cite journal|vauthors=Mühlebach MD, Mateo M, Sinn PL, Prüfer S, Uhlig KM, Leonard VH, Navaratnarajah CK, Frenzke M, Wong XX, Sawatsky B, Ramachandran S, McCray PB Jr, Cichutek K, von Messling V, Lopez M, Cattaneo R|title=Adherens junction protein nectin-4 is the epithelial receptor for measles virus|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_december-22-29-2011_480_7378/page/530|journal=Nature|date=2011|volume=480|issue=7378|pages=530–533|doi=10.1038/nature10639|pmc=3245798|pmid=22048310|bibcode=2011Natur.480..530M|oclc=806252697}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Noyce|first1=Ryan S.|last2=Richardson|first2=Christopher D.|date=20 June 2012|title=Nectin 4 is the epithelial cell receptor for measles virus|journal=Trends in Microbiology|volume=20|issue=9|pages=429–439|doi=10.1016/j.tim.2012.05.006|pmid=22721863|issn=0966-842X}}</ref>. Yovvoyi turdagi virus shtammlarining oz qismi va Edmonston shtammidan olingan barcha zamonaviy vaksina shtammlari CD46 dan ham foydalanadi<ref>{{Cite journal|last1=Erlenhöfer|first1=Christian|last2=Duprex|first2=W. Paul|author-link2=William Paul Duprex|last3=Rima|first3=Bert K.|last4=ter Meulen|first4=Volker|last5=Schneider-Schaulies|first5=Jürgen|date=2002-06-01|title=Analysis of receptor (CD46, CD150) usage by measles virus|journal=Journal of General Virology|volume=83|issue=6|pages=1431–1436|doi=10.1099/0022-1317-83-6-1431|pmid=12029158|issn=0022-1317|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Lin|first1=Liang-Tzung|last2=Richardson|first2=Christopher|date=2016-09-20|title=The Host Cell Receptors for Measles Virus and Their Interaction with the Viral Hemagglutinin (H) Protein|journal=Viruses|volume=8|issue=9|pages=250|doi=10.3390/v8090250|pmid=27657109|pmc=5035964|issn=1999-4915|doi-access=free}}</ref>. === Genom replikatsiyasi va virus yigʻilishi === Virus xoʻjayin hujayrasiga kirgandan soʻng, uning manfiy zanjirli bir zanjirli RNKsi (ssRNK) virion tarkibidagi [[Ribonuklein kislotalar|RNK]]-bogʻliq RNK-polimeraza yordamida musbat zanjirli nusxasini yaratish uchun andoza sifatida ishlatiladi. Soʻngra, ssRNKning koʻplab nusxalarini hosil qilish uchun bu nusxadan yangi manfiy nusxa yaratiladi va bu jarayon davom etadi. Keyin musbat zanjirli ssRNK xoʻjayin hujayra [[Ribosoma|ribosomalarida]] ommaviy translyatsiya qilinib, barcha virus oqsillarini hosil qiladi. Shundan soʻng viruslar oʻz oqsillari va manfiy zanjirli ssRNKdan yigʻiladi va hujayra [[Lizis|lizisga]] uchrab, yangi virus zarrachalarini chiqaradi hamda siklni qaytadan boshlaydi<ref>{{Cite journal|last1=Jiang|first1=Yanliang|last2=Qin|first2=Yali|last3=Chen|first3=Mingzhou|date=2016-11-16|title=Host–Pathogen Interactions in Measles Virus Replication and Anti-Viral Immunity|journal=Viruses|volume=8|issue=11|pages=308|doi=10.3390/v8110308|issn=1999-4915|pmc=5127022|pmid=27854326|doi-access=free}}</ref>. == Genom va virion tuzilishi == Virusning RNK genomi 6 ta asosiy oqsilni kodlaydi: nukleoprotein (N), fosfoprotein §, Matriks oqsili (M), qoʻshilish oqsili (F), gemagglyutinin (H) va RNKga bogʻliq RNK polimeraza (RdRp) hisoblangan katta oqsil (L). Virus genomi, shuningdek, C va V nomli ikkita nostrukturaviy oqsilni ham kodlaydi. Bu nostrukturaviy oqsillar tugʻma immunitet antagonistlari boʻlib, virusning xoʻjayin organizm immun javobidan qochishiga yordam beradi. Virion ichida genom RNKsi N, L va P oqsillari bilan birga kompleks hosil qiladi. N, P va M oqsillari esa RdRp yordamida RNK sintezini tartibga soladi. Virus lipid membrana bilan qoplangan, H va F glikoproteinlari esa shu lipid membrana bilan bogʻlangan virion sirt oqsillaridir.[[Fayl:Measles_virion.tif|thumb|Qizamiq morbillivirusining virion tuzilishi]] [[Fayl:MV_life_cycle.tif|thumb|Qizamiq morbillivirusining hayot sikli]] == Manbalar == {{manbalar|3}} == Havolalar == {{Commons category}} {{Wikispecies}} * {{cite web |title=''Measles virus'' |publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses |url=http://www.ictvonline.org/virusTaxonomy.asp?src=NCBI&ictv_id=19750163}} {{Taxonbar|from=Q573943|from2=Q29004629}} {{Authority control}} [[Turkum:Qizamiq]] [[Turkum:Morbillivirus]] 06sflr7jam9nu3a9hjml9u4qycclm1g 0 1435596 6273889 6267229 2026-09-20T11:59:44Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6273889 wikitext text/x-wiki '''Mingachevir tarixi''' — [[Mingachevir]] shahri joylashgan hududning qadimiy davrlardan bugungi kungacha boʻlgan tarixini qamrab oladi. Shahar [[Kura (daryo)|Kura]] daryosining sohilida joylashgan. Hududda olib borilgan arxeologik qazishmalar bu yerda [[Eneolit]] va [[Bronza davri]]dan boshlab turli davrlarda yashash davom etganini koʻrsatgan.<ref name="AMEA-arxeologiya">{{Veb manbasi |url=https://science.gov.az/az/news/open/31225 |sarlavha=Azərbaycan arxeologiya elmi 80 ildə: qısa nəzər |nashriyot=Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası |qaralgan_sana=2026-08-13}}</ref> == Qadimgi davr == Mingachevir hududini keng koʻlamli arxeologik tadqiq etish 1946–1953-yillarda boshlangan. [[Mingachevir GES|Mingachevir suv elektr stansiyasi]] qurilishi munosabati bilan suv ostida qoladigan hududlarda qazishmalar olib borilgan. Sakkiz yil davom etgan ishlar davomida miloddan avvalgi III ming yillikdan boshlab turli davrlarga oid aholi punktlari, qabr yodgorliklari, diniy inshootlar va koʻprik qoldiqlari yuzaga chiqarilgan. Qazishmalardan 20 mingdan ortiq moddiy-madaniyat namunasi olingan.<ref name="AMEA-arxeologiya"/> Mingachevir arxeologik majmuasida turli dafn usullariga oid qabrlar aniqlangan. Ularning orasida tuproq qabrlar, qoʻrgʻonlar va [[katakomba qabr|katakomba qabrlari]] mavjud. Topilmalar orasida keramika buyumlari, mehnat qurollari, qurollar, bezak ashyolari va tangalar ham joy olgan.<ref name="PrezidentKitabxana">{{Veb manbasi |url=https://files.preslib.az/projects/azerbaijan/gl2.pdf |sarlavha=İnzibati-ərazi vahidləri |nashriyot=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Prezident Kitabxanası |qaralgan_sana=2026-08-13}}</ref> Mingachevirda topilgan arxeologik materiallar turli davrlarda bu yerda yashagan aholining xoʻjalik faoliyati va madaniyati haqida maʼlumot beradi.<ref name="AMEA-arxeologiya"/> == Kavkaz Albaniyasi davri == Mingachevir hududida [[Kavkaz Albaniyasi]] davriga oid aholi punktlari va qabr yodgorliklari, diniy inshootlarning qoldiqlari, keramika va metall buyumlar topilgan. Bu topilmalar shaharning joylashgan hududida antik va ilk oʻrta asrlarda yashash davom etganini koʻrsatadi.<ref>{{Veb manbasi |url=https://science.gov.az/az/news/open/34564 |sarlavha=Azərbaycan xalqının etnogenez tarixi: arxeoloji və antropoloji aspekt |nashriyot=Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası |qaralgan_sana=2026-08-13}}</ref> Mingachevir qazishmalari davomida IV–V asrlarga oid tosh va loy ashyolar ustida [[Kavkaz alban alifbosi|Alban alifbosi]] bilan yozilgan namunalar ham topilgan. Bu materiallar Kavkaz Albaniyasida yozuv madaniyatini oʻrganishda ishlatiladi.<ref name="AMEA-arxeologiya"/> Mingachevirda topilgan katakomba qabrlarining bir qismi eramizning I–III asrlariga oid deb hisoblanadi. Qabrlardan topilgan bezak ashyolari va boshqa arxeologik materiallar mintaqaning qadimiy davrlarda turli hududlar bilan aloqalari boʻlganini koʻrsatadi.<ref>{{Veb manbasi |url=https://science.gov.az/az/news/open/33435 |sarlavha=Azərbaycanın cənub-şərqində unikal arxeoloji tapıntılar üzə çıxıb |nashriyot=Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası |qaralgan_sana=2026-08-13}}</ref> == Oʻrta asrlar == Mingachevir hududida yashash oʻrta asrlarda ham davam etgan. Arxeologik qazishmalar davomida turli davrlarga oid aholi punktlari va qabr yodgorliklari, shuningdek, maishiy buyumlar topilgan. Prezident Kutubxonasining (Prezident Kitabxanası) maʼlumotiga koʻra, Mingachevir hududida olib borilgan qazishmalar davomida miloddan avvalgi III ming yillikdan XVII asrgacha boʻlgan davrlarni aks ettiruvchi arxeologik materiallar topilgan.<ref name="PrezidentKitabxana"/> XVII asrda [[Övliya Çələbi]] ''[[Səyahətnamə (Övliya Çələbi)|Səyahətnamə]]'' asarida Mingachevir haqida maʼlumot bergan. Ozarbayjon Respublikasi Madaniyat vazirligi maʼlumotlarida uning asarida Mingachevir Kür daryosining oʻng sohilida joylashgan aholi punkti sifatida tasvirlangani qayd etiladi.<ref name="Mədəniyyət-Mingəçevir">{{Veb manbasi |url=https://regex.mct.gov.az/az/city/67/Mingechevir_city |sarlavha=Mingəçevir şəhəri |nashriyot=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi |qaralgan_sana=2026-08-13 }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == XIX asr va XX asrning boshlari == XIX asrda va XX asrning boshlarida Mingachevir Kür havzasida joylashgan aholi punktlaridan biri edi. Zamonaviy sanoat shahri paydo boʻlishidan oldin bu yerda asosan qishloq tipidagi aholi punkti mavjud boʻlgan. Mingachevir nomining kelib chiqishi bilan bogʻliq turli xil fikrlar mavjud. Ozarbayjon Respublikasi Madaniyat vazirligi maʼlumotlarida nomning IX asrda yashagan Mingiçöhr ismli sarkarda nomi bilan bogʻlanishi, boshqa bir farazda esa nomning boshqa ibora bilan bogʻlanishi qayd etiladi. Nomning etimologiyasi bilan bogʻliq yagona fikr yoʻq.<ref name="Mədəniyyət-Mingəçevir"/> == Zamonaviy shaharning paydo boʻlishi == Mingachevirning zamonaviy shahar sifatida shakllanishi XX asrning oʻrtalarida [[Mingachevir GES|Mingachevir gidroelektrostansiyasi]] qurilishi bilan bogʻliq boʻlgan. Gidromajmuaning yaratilishi bilan birga yangi aholi punktining infratuzilmasi ham qurilgan.<ref name="Mingəçevir-SES">{{Veb manbasi |url=https://president.az/az/articles/view/27162 |sarlavha=İlham Əliyev Mingəçevir Su Elektrik Stansiyasının əsaslı yenidənqurmadan sonra istismara verilməsi mərasimində iştirak edib |nashriyot=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi |qaralgan_sana=2026-08-13}}</ref> '''1948-yil 11-noyabrda Mingachevirga shahar maqomi berilgan'''.<ref name="Şəhər-statusu">{{Veb manbasi |url=https://www.nmdk.gov.az/page/region_info/283 |sarlavha=Şəhər haqqında |nashriyot=Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti yanında Məcburi Köçkünlərin və Qaçqınların İşləri üzrə Dövlət Komitəsi |qaralgan_sana=2026-08-13}}</ref> Shaharning barpo etilishi bilan turar-joy binolari, maktablar, sogʻliqni saqlash va madaniyat muassasalari qurilgan. Yangi shaharning rivojlanishi Mingachevir suv elektr stansiyasining faoliyati bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan. == Mingachevir suv elektr stansiyasi == Mingachevir gidromajmuasini yaratish bilan bogʻliq qaror 1941-yilda qabul qilingan, biroq [[Ikkinchi jahon urushi]] sababli qurilish ishlari toʻxtatilgan. Ishlar 1945-yildan qayta boshlangan. Suv elektr stansiyasining ilk agregati 1951-yilda ishga tushirilgan, gidromajmuaning qurilishi 1955-yilda yakunlangan.<ref name="Mingəçevir-SES"/> Stansiyaning yaratilishi natijasida [[Mingachevir suv ombori]] shakllangan. Suv omboridan [[Yuqori Qorabogʻ kanali]] va [[Yuqori Shirvon kanali]] orqali sugʻorishda ham foydalaniladi.<ref name="Mingəçevir-SES"/> == Sovet davri == Shahar maqomini olgach, Mingachevirda sanoat korxonalarini yaratish boshlangan. Elektroenergetika bilan bir qatorda mashinasozlik, elektrotexnika, kimyo, yengil va oziq-ovqat sanoati sohalarida korxonalar faoliyat koʻrsatgan.<ref name="Mingəçevir-inkişaf">{{Veb manbasi |url=https://president.az/az/articles/view/7854 |sarlavha=Mingəçevir şəhərinin sosial-iqtisadi inkişafının sürətləndirilməsinə dair tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |nashriyot=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi |qaralgan_sana=2026-08-13}}</ref> 1970 va 1980-yillarda shaharning energetika va sanoat bazasi kengaytirilgan. Ozarbayjon issiqlik elektr stansiyasining qurilishi 1970-yillarda boshlangan, ilk energiya bloki 1981-yilda ishga tushirilgan.<ref>{{Veb manbasi |url=https://president.az/az/articles/view/58945/print |sarlavha=İlham Əliyev müstəqillik dövrünün ən böyük İstilik Elektrik Stansiyasının təməlqoyma mərasimində iştirak edib |nashriyot=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi |qaralgan_sana=2026-08-13}}</ref> Sanoat korxonalarining tashkil etilishi bilan shahar aholisi ortgan, yangi turar-joy mahallalari va ijtimoiy obyektlar barpo etilgan. == Mustaqillik davri == [[Ozarbayjon mustaqilligi|Ozarbayjon mustaqilligini qayta tiklaganidan]] soʻng, Mingachevir sanoat va energetika markazi sifatida rivojlanishda davom etdi. Shaharda energetika, elektrotexnika, mashinasozlik, yengil va oziq-ovqat sanoati korxonalari faoliyat koʻrsatgan.<ref name="Mingəçevir-inkişaf"/> 2018-yilda [[Mingachevir GES|Mingachevir gidroelektrostansiyasi]] kapital qayta qurishdan soʻng foydalanishga topshirildi.<ref name="Mingəçevir-SES"/> 2025-yil 24-iyunda Mingachevirda quvvati 1880 MVt boʻlgan '''„8 Noyabr“ elektr stansiyasi''' ishga tushirildi.<ref>{{Veb manbasi |url=https://president.az/az/articles/view/69246/print |sarlavha=Mingəçevirdə “8 Noyabr” Elektrik Stansiyasının açılış mərasimi keçirilib |nashriyot=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi |qaralgan_sana=2026-08-13}}</ref> == Arxeologik meros == Mingachevir arxeologik majmuasi shaharning qadimiy tarixini oʻrganish uchun asosiy manbalardan biridir. Bu yerda turli davrlarga oid aholi punktlari, qabr yodgorliklari, diniy inshootlar, koʻprik qoldiqlari va boshqa arxeologik materiallar topilgan.<ref name="AMEA-arxeologiya"/> Mingachevir qazishmalaridan olingan materiallar Ozarbayjon hududida qadimgi yashash joylari, hunarmandchilik, savdo va diniy eʼtiqodlarni oʻrganishda ishlatiladi. Arxeologik tadqiqotlarning natijalari turli ilmiy nashrlarda chop etilgan. R. M. Vahidovning 1961-yilda nashr qilingan ''Mingəçevir III–VIII əsrlərdə'' asari shaharning arxeologik tarixini oʻrganishga bagʻishlangan asosiy tadqiqotlardan biridir.<ref name="Vahidov">{{Veb manbasi |url=https://www.preslib.az/az/book/qYhNrFvFnACDe18 |sarlavha=Mingəçevir III-VIII əsrlərdə |nashriyot=Prezident Kitabxanası |qaralgan_sana=2026-08-13}}</ref> Mingachevirning tarixini aks ettiruvchi arxeologik va etnografik materiallarning bir qismi [[Mingachevir shahar tarix muzeyi]]da namoyish etiladi. Muzeyda shaharning qadimgi davridan boshlab zamonaviy bosqichigacha boʻlgan tarixini aks ettiruvchi eksponatlar saqlanadi. == Shuningdek qarang == * [[Mingachevir]] * [[Mingachevir arxeologiyasi]] * [[Mingachevir madaniyati]] * [[Mingachevir meʼmorchiligi]] * [[Mingachevir yozuvlari]] * [[Sudağılan aholi punkti|Sudağılan]] * [[Mingachevir GES|Mingachevir gidroelektrostansiyasi]] * [[Mingachevir suv ombori]] * [[Kavkaz Albaniyasi]] == Manbalar == <references /> [[Turkum:Mingachevir]] [[Turkum:Mingachevir tarixi]] [[Turkum:Ozarbayjon shaharlari tarixi]] [[Turkum:Ozarbayjon tarixi]] slott960zq6fktqwcs0q9c3i04oev78 0 1435798 6273905 6261728 2026-09-20T12:36:18Z InternetArchiveBot 58913 Add 2 books for verifiability (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6273905 wikitext text/x-wiki {{Virusbox | nomi = Tamaki mozaikasi virusi | tasvir = TobaccoMosaicVirus.jpg | tasvir_alt = TMV zarrachalarining 160 000 marta kattalashtirilgan, ko‘rinishini yaxshilash uchun manfiy bo‘yalgan transmissiya elektron mikrografiyasi | tasvir_izohi = TMV zarrachalarining 160 000 marta kattalashtirilgan [[Transmissiya elektron mikroskopiyasi|transmissiya elektron mikrografiyasi]] | ota = Tobamovirus | turi = Tobamovirus tabaci | sinonimlar = | sinonimlar_manbasi = | boʻlinish_ranglari = | boʻlinish = }} '''Tamaki mozaika virusi'''{{Efn|Taksonomik turlar nomlari Viruslar taksonomiyasi xalqaro qo‘mitasi (ICTV) tomonidan 2024-yil iyun oyida yangilandi. Bunda Tobacco mosaic virus nomi Tobamovirus tabaci deb o‘zgartirildi<ref>{{Cite web |title=Taxon Details {{!}} ICTV |url=https://ictv.global/taxonomy/taxondetails?taxnode_id=202205447 |access-date=2024-10-02 |website=ictv.global}}</ref>.}} ('''TMV''') — bu [[Tobamovirus]] turkumiga mansub, musbat zanjirli RNKga ega virus. U koʻplab oʻsimliklarni, ayniqsa [[tamaki]] va [[ituzumdoshlar]] oilasining boshqa vakillarini zararlaydi. Infeksiya oʻsimlik barglarida „[[mozaika]]“ga oʻxshash dogʻlar paydo boʻlishi va rangsizlanish kabi xarakterli belgilarni keltirib chiqaradi (virus nomi shundan olingan). TMV kashf etilgan ilk [[Viruslar|virusdir]]. Garchi tamaki ekinlariga bakterial boʻlmagan yuqumli kasallik zarar yetkazayotgani XIX asr oxiridan maʼlum boʻlsa-da, uning qoʻzgʻatuvchisi virus ekani faqat 1930-yilga kelib aniqlangan. Ushbu virusni birinchi boʻlib [[Wendell Meredith Stanley]] kristall holatiga keltirgan. == Tarixi == 1886-yilda [[Adolf Mayer]] birinchi boʻlib oʻsimliklar orasida [[Bakteriyalar|bakterial]] infeksiyalarga oʻxshash tarzda yuqishi mumkin boʻlgan tamaki mozaikasi kasalligini taʼriflab berdi<ref>{{cite journal|vauthors=Mayer A|name-list-style=vanc|title=Über die Mosaikkrankheit des Tabaks.|journal=Die Landwirtschaftliche Versuchs-stationen|volume=32|pages=451–467|year=1886|language=de}} Translated into English in {{cite journal|title=Concerning the mosaic disease of tobacco|veditors=Johnson J|date=1942|url=https://www.apsnet.org/edcenter/apsnetfeatures/Documents/2008/Mayer1886.pdf|journal=Phytopathological Classics|location=St. Paul, Minnesota|publisher=American Phytopathological Society|volume=7|pages=11–24}}</ref><ref name="zaitlin">{{cite book |year=1998 |chapter=The Discovery of the Causal Agent of the Tobacco Mosaic Disease |title=Discoveries in Plant Biology |publisher=World Publishing Co. |location=Hong Kong |pages=105–110 |isbn=978-981-02-1313-8 |vauthors=Zaitlin M |author-link=Milton Zaitlin |veditors=Kung SD, Yang SF |chapter-url=https://www.apsnet.org/edcenter/apsnetfeatures/Documents/1998/ZaitlinDiscoveryCausalAgentTobaccoMosaicVirus.pdf}}</ref>. 1892-yilda [[Dmitriy Ivanovskiy]] eng yaxshi [[Chamberland filtri|Chamberland filtrlaridan]] oʻtkazilgandan keyin ham kasallangan oʻsimlik shirasining yuqumliligicha qolishini koʻrsatib, bakterial boʻlmagan yuqumli agent mavjudligiga oid ilk aniq dalilni taqdim etdi<ref name="zaitlin" /><ref name=":0">{{cite journal|vauthors=Iwanowski D|title=Über die Mosaikkrankheit der Tabakspflanze|journal=Bulletin Scientifique Publié Par l'Académie Impériale des Sciences de Saint-Pétersbourg / Nouvelle Serie III|volume=35|pages=67–70|year=1892|language=de, ru}} Translated into English in {{cite journal|title=Concerning the mosaic disease of the tobacco plant|veditors=Johnson J|date=1942|url=|journal=Phytopathological Classics|location=St. Paul, Minnesota|publisher=American Phytopathological Society|volume=7|pages=27–30}}</ref>. Keyinroq, 1903-yilda Ivanovskiy kasallangan tamaki oʻsimligining mezbon hujayralaridagi gʻayrioddiy kristallsimon hujayra ichi qoʻshimchalarini tasvirlagan va bu qoʻshimchalar bilan yuqumli agent oʻrtasidagi bogʻliqlikni asoslab bergan maqolasini chop ettirdi<ref>{{cite journal|vauthors=Iwanowski D|title=Über die Mosaikkrankheit der Tabakspflanze|journal=Zeitschrift für Pflanzenkrankheiten und Pflanzenschutz|jstor=43221892|volume=13|issue=1|pages=1–41|year=1903|language=de}}</ref>. Biroq, Ivanovskiy bir necha bor dalil topa olmaganiga qaramay, kasallik qoʻzgʻatuvchisi Chamberland filtrlarida ushlab qolib boʻlmaydigan va yorugʻlik mikroskopida koʻrinmaydigan darajada kichik, oʻstirilmaydigan bakteriya ekaniga qattiq ishonar edi. 1898-yilda Martinus Beijerinck Ivanovskiyning filtrlash tajribalarini mustaqil ravishda takrorladi va yuqumli agentning tamaki oʻsimligining mezbon hujayralarida qayta tiklanib, koʻpaya olishini koʻrsatdi<ref name=":0" /><ref>{{cite journal|vauthors=Beijerinck MW|title=Über ein Contagium vivum fluidum als Ursache der Fleckenkrankheit der Tabaksblätter|url=https://www.dwc.knaw.nl/DL/publications/PU00011860.pdf|journal=Verhandelingen der Koninklijke Akademie van Wetenschappen te Amsterdam|volume=65|pages=1–22|year=1898|language=de}} Translated into English in {{cite journal|title=Contagium vivum fluidum as the cause of spot disease in tobacco leaves|veditors=Johnson J|date=1942|url=|journal=Phytopathological Classics|location=St. Paul, Minnesota|publisher=American Phytopathological Society|volume=7|pages=33–52}}</ref>. [[Martinus Beijerinck|Beijerinck]] tamaki mozaikasi kasalligining qoʻzgʻatuvchisi bakterial tabiatga ega emasligini bildirish uchun „virus“ atamasini qoʻllay boshladi. Tamaki mozaikasi virusi (TMV) kristallangan ilk virusdir. U kritik zichlikdan yuqori boʻlgan holatda suyuq kristall fazalarini namoyon etadi<ref>{{Cite journal|last1=Bawden|first1=F. C.|last2=Pirie|first2=N. W.|last3=Bernal|first3=J. D.|last4=Fankuchen|first4=I.|date=1936-12-01|title=Liquid Crystalline Substances from Virus-infected Plants|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1936Natur.138.1051B/abstract|journal=Nature|volume=138|issue=3503|pages=1051–1052|doi=10.1038/1381051a0|bibcode=1936Natur.138.1051B|issn=0028-0836}}</ref>. Bunga 1935-yilda [[Wendell Meredith Stanley]] erishgan boʻlib, u TMVning kristallangandan keyin ham faolligini saqlab qolishini koʻrsatib bergan. Bu kashfiyot keng ommalashgan, masalan, 1935-yil 28-iyun kuni „[[The New York Times]]“ gazetasining birinchi sahifasida eʼlon qilingan. Chunki oʻsha davrda odamlar viruslar kabi tirik mavjudotlarning kristall hosil qila olishidan hayratga tushgan edi. Bu, shuningdek, virusni ilk bor qandaydir bir shaklda „koʻrish“ imkoniyati edi. Bu holatning ahamiyatli tomoni shundaki, virus zarrachalari dastlab oʻta mayda va eng zich sopol filtrlardan ham oʻta oladigan yuqumli agent sifatida kashf etilgan va tavsiflangan edi<ref name="eighth">{{cite book |date=1996 |title=Eight Day of Creation: Makers of the Revolution in Biology |url=https://archive.org/details/eighthdayofcreat0000juds |isbn=0879694785 |last1=Judson |first1=Horace}}</ref>{{rp|p=114|quote=That the virus causing the mosaic blight of tobacco could be precipitated as a crystal out of the juice of infected plants had been found by Wendell Stanley at the Rockefeller Institute in 1935. It was the most portentous and publicized biological discovery of the decade. The idea of a living, self-reproducing entity behaving as a simple chemical, for all the world like salt or sugar, caught the imaginations of laymen and scientists alike: the implications about the secret of life were for those days wildly, provocatively reductionist.}}<ref name="nyt">{{cite news |date=June 28, 1935 |title=Crystals Isolated at Princeton Believed Unseen Disease Virus |work=New York Times |url=https://www.nytimes.com/1935/06/28/archives/crystals-isolated-at-princeton-believed-unseen-disease-virus-plant.html?searchResultPosition=9}}</ref>. Garchi keyinchalik uning baʼzi xulosalari (xususan, kristallar sof oqsildan iboratligi va [[avtokataliz]] yoʻli bilan yigʻilishi haqidagi) notoʻgʻri ekani isbotlangan boʻlsa-da<ref>{{cite journal|vauthors=Kay LE|title=W. M. Stanley's crystallization of the tobacco mosaic virus, 1930–1940|url=https://archive.org/details/sim_isis_1986-09_77_288/page/450|journal=Isis; an International Review Devoted to the History of Science and Its Cultural Influences|volume=77|issue=288|pages=450–72|date=September 1986|pmid=3533840|doi=10.1086/354205|jstor=231608|s2cid=37003363}}</ref>, Stanley bu ishi uchun 1946-yilda [[Kimyo boʻyicha Nobel mukofoti|kimyo boʻyicha Nobel mukofotining]] toʻrtdan bir qismiga sazovor boʻldi<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1946/stanley-bio.html |title=Wendell M. Stanley – Biographical |website=nobelprize.org}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1946/summary/ |title=The Nobel Prize in Chemistry 1946 |website=NobelPrize.org |access-date=2019-12-03}}</ref>. TMVning ilk elektron mikroskopik tasvirlari 1939-yilda Gustav Kausche, Edgar Pfankuch va Nobel mukofoti sovrindori [[Ernst Ruska|Ernst Ruskaning]] ukasi [[Helmut Ruska]] tomonidan olingan<ref>{{cite journal|vauthors=Kausche GA, Pfankuch E, Ruska H|s2cid=206795712|title=Die Sichtbarmachung von pflanzlichem Virus im Übermikroskop|url=https://archive.org/details/sim_naturwissenschaften_1939-05-05_27_18/page/292|journal=Naturwissenschaften|volume=27|issue=18|pages=292–9|date=May 1939|doi=10.1007/BF01493353|bibcode=1939NW.....27..292K}}</ref>. 1955-yilda [[Heinz Fraenkel-Conrat]] va [[Robley C. Williams|Robley Williams]] tozalangan TMV RNKsi va uning kapsid (qobiq) oqsili oʻz-oʻzidan yigʻilib, funksional viruslarni hosil qilishini koʻrsatib berdilar. Bu esa mazkur tuzilma eng barqaror (yaʼni, eng kam erkin energiyaga ega) ekanidan dalolat beradi. [[Rentgen nurlarining difraksiyasi|Kristallograf]] [[Rosalind Franklin]] Berkli shahrida Stanley bilan bir oyga yaqin ishladi va keyinchalik 1958-yilda Bryusselda boʻlib oʻtgan Butunjahon koʻrgazmasi uchun TMV modelini loyihalashtirib, uni yaratdi. 1958-yilda olima virusning qattiq emas, ichi boʻsh ekanini taxmin qildi va TMV [[Ribonuklein kislotalar|RNKsi]] bir zanjirli degan farazni ilgari surdi<ref>{{cite book |year=2002 |title=Rosalind Franklin, the Dark Lady of DNA |publisher=Harper Collins |isbn=978-0-06-018407-0 |vauthors=Maddox B |url=https://archive.org/details/rosalindfranklin00madd |url-access=registration}}</ref>. Bu taxmin uning vafotidan soʻng oʻz isbotini topdi va hozirda u + zanjir sifatida maʼlum<ref>{{cite web |vauthors=Zaitlin M |date=1984 |veditors=Brunt AA, Crabtree K, Dallwitz MJ, Gibbs AJ, Watson L, Zurcher EJ |url=http://www.agls.uidaho.edu/ebi/vdie/descr803.htm |title=Tobacco mosaic ''tobamovirus'' |work=Plant Viruses Online: Descriptions and Lists from the VIDE Database |archive-url=https://web.archive.org/web/20091001005452/http://www.agls.uidaho.edu/ebi/vdie/descr803.htm |archive-date=2009-10-01}}</ref>. Tamaki mozaikasi kasalligini oʻrganish va keyinchalik uning virusli tabiati kashf etilishi [[Virusologiya|virusologiyaning]] umumiy tushunchalarini shakllantirishda hal qiluvchi ahamiyatga ega boʻldi<ref name=":0" />. == Izohlar == {{Notelist}} == Manbalar == {{manbalar|3}} == Adabiyotlar == {{Portal|Viruses}} {{Refbegin}} * {{cite book | vauthors = Creager AN |title=The life of a virus: tobacco mosaic virus as an experimental model, 1930–1965 | url = https://archive.org/details/isbn_9780226120263 | url-access = registration |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |year=2002 |isbn=978-0-226-12026-3 }} * {{cite book | title = Flue-cured tobacco field manual | publisher = R.J. Reynolds Tobacco Company | location = Winston-Salem, North Carolina | date = 1995 }} {{Refend}} == Havolalar == {{Commons category}} * [http://www.dpvweb.net/dpv/showdpv.php?dpvno=370 Description of plant viruses — TMV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926231154/http://www.dpvweb.net/dpv/showdpv.php?dpvno=370 |date=2007-09-26 }} — contains information on symptoms, hosts species, purification etc. * [https://web.archive.org/web/20120614075040/http://www.extension.umn.edu/distribution/horticulture/dg1168.html Further information] * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/datasets/taxonomy/12242/ Electron microscope image of TM] {{Taxonbar|from=Q332874}} {{Authority control}} [[Turkum:1892-yilda tasvirlangan tur]] [[Turkum:Tobamovirus]] [[Turkum:Martinus Beijerinck]] ddbtr5lk3bmwvygho34kei731mv3imr 0 1436532 6274005 6240677 2026-09-20T14:12:12Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6274005 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = A Sinless Season | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr (Janubiy Afrika) | muallif = Damon Galgut | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Janubiy Afrika]] | til = | seriya = | janr = | nashriyot = [[Jonathan Ball (nashriyot)|Jonathan Ball]] (Janubiy Afrika)<br />[[Constable & Robinson|Constable]] (Buyuk Britaniya) | nashr_etilgan_sana = 1982 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 9780140070774 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''A Sinless Season''' — janubiy afrikalik yozuvchi [[Damon Galgut]] tomonidan yozilgan [[roman]]. U 1982-yilda, muallif atigi oʻn yetti yoshda boʻlgan paytda nashr etilgan<ref>{{cite book|title=A Sinless Season|oclc = 11857742}}</ref>. Asarda Bleda axloq tuzatish muassasasidagi uch nafar yosh mahbus — Skott, Raul va Jozef oʻrtasidagi munosabatlar tasvirlanadi<ref>{{cite journal|last=Koger|first=Grove|title=A Sinless Season (Book)|url=https://archive.org/details/sim_library-journal_1985-05-01_110_8/page/76|journal=Library Journal|date=1 May 1985|volume=110|issue=8|page=76}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{1980s-roman-stub}} lt96s21a0o7x0lhwt6f4dxic6tzx06e 0 1437402 6274225 6242376 2026-09-21T05:03:49Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274225 wikitext text/x-wiki '''Nicholas Hayman''' (1606-yilda vafot etgan) — [[Devon grafligi]]ning Totnes va Dartmouth shahridan bo‘lgan ingliz savdogari va siyosatchi. [[Totnes (saylov okrugi)|Totnes]] saylov okrugidan 1586-yilgi, [[Dartmouth (saylov okrugi)|Dartmouth]] saylov okrugidan esa 1593-yilgi parlamentlarda qatnashgan<ref>{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/hayman-nicholas-1606|title=HAYMAN, Nicholas (d.1606), of Totnes; later of Dartmouth, Devon. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-08-19|arxivsana=2025-01-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250124113125/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/hayman-nicholas-1606}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1593-Angliya-MP-stub}} ptowvr6gndiulh94isr6z25e5c6qd0j 0 1437607 6274236 6243115 2026-09-21T05:05:53Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274236 wikitext text/x-wiki '''Nicholas Saunders''' (1605-yilda vafot etgan) — ingliz siyosatchisi. [[Penryn (saylov okrugi)|Penryn]] saylov okrugidan 1589-yilgi, [[St. Ives (saylov okrugi)|St. Ives]] saylov okrugidan 1593-yilgi, [[Helston (saylov okrugi)|Helston]] saylov okrugidan 1597-yilgi va [[Lostwithiel (saylov okrugi)|Lostwithiel]] saylov okrugidan 1601-yilgi parlamentlarda qatnashgan<ref>{{cite web|url = http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/saunders-nicholas-i-1605|title = SAUNDERS, Nicholas I (d.1605), of London.|publisher = History of Parliament|accessdate = 24 April 2013|arxivsana = 2023-06-30|arxivurl = https://web.archive.org/web/20230630033932/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/saunders-nicholas-i-1605}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1593-Angliya-MP-stub}} f5qbzn6d0xwrn258k78bjr2mwmbf96m 4 1438133 6274355 6244653 2026-09-21T11:32:24Z Mirishkorlik 75661 /* The Clown and His Daughter */ Javob 6274355 wikitext text/x-wiki ===[[:The Clown and His Daughter]]=== :{{la|1=The Clown and His Daughter}} :({{Find sources|title=The Clown and His Daughter}}) [[Foydalanuvchi:Gulzoda Abduhalilova|Gulzoda Abduhalilova]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Gulzoda Abduhalilova|munozara]]) 11:51, 2026-yil 21-avgust (UTC) :@[[Foydalanuvchi:Gulzoda Abduhalilova|Gulzoda Abduhalilova]] qaysi asos bilan o'chirishga qo'ydingiz? [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 11:32, 2026-yil 21-sentyabr (UTC) gem0kryjloemar3yjv3r7pjrnxi5lqs 0 1438470 6273947 6246149 2026-09-20T13:50:00Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6273947 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Dalkey Archive | asl_nomi = | tasvir = | izoh = First edition | muallif = Flann O'Brien | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Irlandiya]] | til = [[Ingliz tili|ingliz tili]] | seriya = | janr = Hajviy, falsafiy roman | nashriyot = [[MacGibbon & Kee]] | nashr_etilgan_sana = 1964 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 222 | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 0261615564 | oclc = 2236946 | veb-sayt = | izohlar = }} '''The Dalkey Archive''' — [[irlandiya]]lik yozuvchi [[Flann O'Brien]] tomonidan 1964-yilda yozilgan [[roman]]. Bu uning vafotidan ikki yil oldin nashr etilgan beshinchi va soʻnggi romani hisoblanadi. Asar [[Hugh Leonard]] tomonidan 1965-yilda ''The Saints Go Cycling In'' nomi bilan sahna asariga moslashtirilgan<ref>[http://www.irishplayography.com/play.aspx?playid=1548 The Saints Go Cycling In] by Hugh Leonard, Irish Playography Database.</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Cite journal| volume = 23| issue = 2| pages = 269–285| last = Booker| first = M. Keith| title = The Dalkey Archive: Flann O'Brien's Critique of Mastery| journal = Irish University Review| date = 1993| jstor = 25484569}} * {{Cite book| publisher = Springer| pages = 143–155| last = Coulouma| first = Flore| title = Digressions in European Literature| chapter = Negotiating Tradition: Flann O'Brien's Tales of Digression and Subversion| date = 2011| doi = 10.1057/9780230292529_12| isbn = 978-1-349-32029-5}} * {{Cite journal| publisher = Indiana University of Pennsylvania| last = Hellman| first = Wesley J.| title = Power and Parody: Flann O'Brien's Satire of Repressive Irish Identity, 1937-1966| date = 2013| url = https://dspace.iup.edu/handle/2069/2098}} * {{Cite journal| volume = 37| issue = 3| pages = 222–239| last = Barone| first = Dennis| title = What's in a Name? The Dalkey Archive Press| url = https://archive.org/details/sim_critique_spring-1996_37_3/page/222| journal = Critique: Studies in Contemporary Fiction| date = 1996| doi = 10.1080/00111619.1996.9936494}} * {{Cite journal| volume = 8| issue = 2| pages = 54–63| last = Dotterer| first = Ronald L.| title = Flann O'Brien, James Joyce, and The Dalkey Archive| journal = New Hibernia Review| date = 2004| doi = 10.1353/nhr.2004.0040| s2cid = 144491854| url = http://muse.jhu.edu/journals/new_hibernia_review/v008/8.2dotterer.html| url-access = subscription}} {{1960s-roman-stub}} neb79192ojhvkhn4mh4dh83x7hegl57 0 1438811 6274045 6246953 2026-09-20T16:53:11Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6274045 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = The Right to an Answer | asl_nomi = | tasvir = | izoh = Birinchi nashr muqovasi | muallif = Anthony Burgess | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = [[Buyuk Britaniya]] | til = [[Ingliz tili|ingliz tili]] | seriya = | janr = Hajviy roman | nashriyot = [[Heinemann (nashriyot)|Heinemann]] | nashr_etilgan_sana = 1960 | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''The Right to an Answer''' — [[Anthony Burgess]] tomonidan 1960-yilda yozilgan [[qora komediya]] uslubidagi [[roman]]. Asar muallifning vatanga qaytgan yillariga (1960–1969) oid ilk asaridir. Roman mavzularidan biri vatanga qaytgan muhojirning hafsalasi pir boʻlishidir. Tanqidchi [[William H. Pritchard]] 1966-yilda nashr etilgan asarida romanni „Burgessning, shubhasiz, eng jozibali romani“ deb taʼriflagan<ref>{{cite journal|jstor=25087473 | volume=7 | pages=525–539| title=The Novels of Anthony Burgess |url=https://archive.org/details/sim_massachusetts-review_summer-1966_7_3/page/525 | last1=Pritchard | first1=William H. | journal=The Massachusetts Review | year=1966 | issue=3 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{1960s-roman-stub}} lpm2m4xe0mq7dwurhlrwzvlljqxmals 0 1440259 6274158 6262218 2026-09-21T04:46:50Z InternetArchiveBot 58913 2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274158 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = I Gusti Ngurah Rai xalqaro aeroporti | native_name = {{small|{{lang|id|Bandar Udara Internasional I Gusti Ngurah Rai}}}} | image = Ngurah Rai International Airport Logo.png | image_size = | image2_size = | image2 = | IATA = DPS | ICAO = WADD | WMO = 97230 | type = Fuqarolik / Harbiy | owner = [[Indoneziya]] hukumati | operator = InJourney Airports | area_served = [[Bali]] | location = Tuban, Kuta tumani, Badung okrugi, Bali, Indoneziya | opened = 1931-yil | hub = {{ubl|class=nowrap | Batik Air | Garuda Indonesia}} | focus_city = {{ubl|class=nowrap [[Virgin Australia]]}} | operating_base = {{ubl|class=nowrap | Citilink | Indonesia AirAsia | Jetstar | Lion Air | Super Air Jet | TransNusa | Wings Air}} | timezone = WITA | utc = [[UTC+08:00]] | elevation_f = 14 | elevation_m = 4 | metric_elev = yes | coordinates = {{coord|08|44|53|S|115|10|03|E|region:ID-BA|display=it}} |latd=08|latm=44|lats=53|latNS=S|longd=115|longm=10|longs=03|longEW=E | website = {{URL|www.bali-airport.com}} | image_map = | pushpin_map = Indoneziya | pushpin_label = '''DPS'''/WADD | pushpin_caption = Aeroportning Indoneziyadagi joylashuvi | r1-number = 09/27 | r1-length-f = 9,843 | r1-length-m = 3,000 | r1-surface = [[Asfalt-beton|Asfalt]] | metric-rwy = yes | stat1-header = Yoʻlovchilar soni | stat1-data = 23 931 016 ({{increase}} 11,55%) | stat2-header = Yuk (tonna) | stat2-data = 69 704,55 ({{increase}} 32,31%) | stat3-header = Parvozlar soni | stat3-data = 142 172 ({{increase}} 4,29%) | stat-year = 2024 | footnotes = Manba: DGCA<ref name="kemhub">{{Cite web |title=Bandar Udara I Gusti Ngurah Rai|url=https://hubud.kemenhub.go.id/hubud/website/bandara/11|publisher=Ministry of Transportation |language=id |access-date=3 May 2025}}</ref><ref name=DGCA2023>{{cite web |title=Statistik Transportasi Udara 2024 |url=https://www.bps.go.id/id/publication/2025/12/01/bc846757b984590277001b43/statistik-transportasi-udara-2024.html |date=1 December 2025|access-date=16 March 2026 |publisher=Statistics Indonesia}}</ref> }} '''I Gusti Ngurah Rai xalqaro aeroporti''' {{airport codes|DPS|WADD}} (boshqa nomlari: '''Ngurah Rai xalqaro aeroporti, Denpasar xalqaro aeroporti, Bali aeroporti''' — [[Indoneziya]]ning [[Bali]] oroliga xizmat koʻrsatuvchi asosiy xalqaro aeroport. Bu oroldagi muntazam tijoriy reyslarni amalga oshiruvchi yagona aeroportdir. Aeroport I Gusti Ngurah Rai nomi bilan atalgan boʻlib, u 1946-yil 20-noyabrda Tabanan hududidagi Margarana jangi (Puputan Margarana) paytida halok boʻlgan Bali milliy qahramonidir. U va uning qoʻshinlari Indoneziya milliy inqilobi davrida havo kuchlari koʻmagidagi golland qoʻshinlari tomonidan magʻlub etilgan va natijada u 95 nafar askari bilan birga halok boʻlgan<ref>{{cite book |last=Pringle |first=Robert |title=Bali: Indonesia's Hindu Realm; A short history of |url=https://archive.org/details/shorthistoryofba0000prin |publisher=Allen & Unwin |series=Short History of Asia Series |year=2004 |isbn=1-86508-863-3 |page=[https://archive.org/details/shorthistoryofba0000prin/page/161 161]}}</ref>. Badung okrugining Tuban hududida, Denpasar shahridan taxminan 13 kilometr (8,1 mil) janubda joylashgan aeroport Denpasar aglomeratsiyasiga, shuningdek, butun Bali oroliga xizmat koʻrsatadi. U Indoneziyaning yirik shaharlariga ichki reyslarni va [[Avstraliya]], [[Yangi Zelandiya]], [[Janubi-Sharqiy Osiyo]], [[Sharqiy Osiyo]], [[Yevropa]] va [[Yaqin Sharq]]dagi yoʻnalishlarga xalqaro reyslarni amalga oshiradi. I Gusti Ngurah Rai xalqaro aeroporti [[Jakarta]]dagi Sukarno–Hatta xalqaro aeroportidan keyin Indoneziyadagi ikkinchi eng gavjum aeroport boʻlib, Garuda Indonesia va Batik Air kabi aviakompaniyalar uchun hab aeroport vazifasini bajaradi. Aeroport IX toifaga tasniflangan boʻlib, bu unga keng fyuzelyajli samolyotlarni, jumladan Boeing 747-8 va [[Airbus A380]]ni qabul qilish imkonini beradi<ref>{{cite web |url=http://bali.tribunnews.com/2015/09/25/taksi-membawa-penumpang-terbakar-di-tol-bali-mandara?page=3 |title=Taksi Membawa Penumpang Terbakar di Tol Bali Mandara |date=25 September 2015}}</ref> . Tijoriy aeroport sifatida xizmat koʻrsatishdan tashqari, ushbu obyekt I Gusti Ngurah Rai aviabazasi bilan birgalikda foydalaniladi. U Indoneziya harbiy-havo kuchlarining B toifasidagi aviabazasi hisoblanadi. Aviabaza harbiy aviatsiya operatsiyalarini, mudofaa texnikasiga yengil va oʻrta darajadagi texnik xizmat koʻrsatishni qoʻllab-quvvatlaydi hamda Bali hududining havo mudofaasiga hissa qoʻshadi. == Tarixi == === Mustamlakachilik davri === [[File:Aankomst op het vliegveld Zuid Bali Inspectie van de erewacht, bestaande uit Mi, Bestanddeelnr 64-5-6.jpg|thumb|left|Niderlandiya Qirollik Sharqiy Hindiston armiyasining (KNIL) harbiy politsiyasi Tuban aerodromida, 1946-yil]] [[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Dakota op het vliegveld van Kuta TMnr 10029771.jpg|thumb|left|Tuban aerodromida Douglas DC-3, 1949-yil]] 1930-yillarning boshlarida Gollandiya mustamlaka hukumati Bali janubiy qirgʻogʻining eng tor qismida joylashgan Tuban hududida aerodrom qurdi. Dastlab Tuban aerodromi deb nomlangan ushbu obyekt Gollandiya Sharqiy Hindistonining ''Voor Verkeer en Waterstaat'' (Transport, jamoat ishlari va suv xoʻjaligi departamenti) tomonidan qurilgan oddiy 700 metrlik chim qoplamali uchish-qoʻnish yoʻlagidan iborat boʻlgan<ref name=":0">{{Cite web |last=Mustinda |first=Lusiana |date=7 November 2019 |title=Seputar Bandara Ngurah Rai di Bali yang Perlu Kamu Tahu |url=https://travel.detik.com/travel-news/d-4776393/seputar-bandara-ngurah-rai-di-bali-yang-perlu-kamu-tahu |access-date=2026-05-01 |website=detikTravel |language=id-ID}}</ref>. Oʻsha paytda obyekt juda sodda boʻlib, faqat bir nechta kulba va qisqa uchish-qoʻnish yoʻlagidan iborat boʻlgan<ref name=":0" />. 700 metrlik chim qoplamali uchish-qoʻnish yoʻlagi qatorida aerodrom Tuban qishlogʻidagi qabriston yaqinida joylashgan edi<ref name="Airport history" />. Qishloq hududida joylashgani sababli, mahalliy aholi uni odatda Tuban aerodromi deb atagan<ref name="Airport history" />. 1935-yil boshida Imperial Airways aviakompaniyasining de Havilland Express samolyoti 700 metrlik uchish-qoʻnish yoʻlagiga ega Tuban aerodromiga qoʻnishga urindi; oʻsha paytda uning 250 metri qattiq qoplama bilan jihozlangan boʻlgan<ref name=":1">{{Cite book |last=Legowo |first=Heru |url=https://books.google.com/books?id=bDY7EQAAQBAJ&dq=bali+knilm&pg=PA3 |title=Bandara & Penerbangan |date=2024-01-30 |publisher=Deepublish |isbn=978-623-8489-33-6 |pages=3 |language=id}}</ref>. Aviakompaniya ushbu uchish-qoʻnish yoʻlagidan [[Ujungpandang|Makassarga]] parvozni davom ettirishdan oldin tunab qolish uchun foydalanmoqchi boʻlgan. Oʻsha paytda uning samolyotlari odatda Lombokdagi Rambangda qoʻnib, tunab qolar va ertasi kuni Makassarga yoʻl olardi. Imperial Airways uchish-qoʻnish yoʻlagini taʼmirlash, mustahkamlash va imkon qadar [[Surabaya]] bilan bogʻlangan aloqa vositalari bilan jihozlashni soʻradi<ref name=":1" />. Zudlik bilan javob olinmagach, aviakompaniya Gollandiya Sharqiy Hindistoni hukumati, jumladan, mamlakatning milliy aviakompaniyasi — ''Koninklijke Nederlandsch-Indische Luchtvaart Maatschappij'' (KNILM) — Imperial Airways zarur takomillashtirish ishlarini moliyalashtirishini kutyaptimi, degan savol bilan murojaat qildi<ref name=":1" />. Oʻsha paytda Gollandiya mustamlaka maʼmuriyati va KNILM, ehtimol, katta xarajatlar talab qilinishi sababli, dastlab aerodromni rivojlantirishga qarshi boʻlgan<ref name=":1" />. Bu vaqtga kelib, aerodrom allaqachon tijoriy operatsiyalarga, jumladan, Bali va Surabayani bogʻlovchi KNILMning muntazam reyslariga xizmat koʻrsatayotgan edi<ref name=":2">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=u4OyUTo283wC&dq=bali+knilm&pg=PA4 |title=Aeronautical World News |date=1938 |pages=4 |language=en}}</ref>. 1938-yil yanvar oyida aerodrom nihoyat qayta qurilib, Douglas DC-3 kabi yirik Amerika samolyotlarini qabul qilish imkoniyatiga ega boʻldi; bundan avval u faqat Fokker F.VIIdan katta boʻlmagan samolyotlarni qabul qila olardi<ref name=":2" />. 1942-yilda, [[Ikkinchi Jahon urush]]i davrida [[Tinch okeanidagi urush]] boshlanganidan soʻng, aerodrom qiruvchi va bombardimonchi samolyotlar operatsiyalarini amalga oshirish uchun foydalanildi. Yaponlar uni [[Java (orol)|Javaga]] rejalashtirilgan hujumlarini qoʻllab-quvvatlovchi baza sifatida egallashga intildilar<ref name=":3">{{Cite book |last=Yenne |first=Bill |url=https://books.google.com/books?id=9c7vCwAAQBAJ&dq=bali+ML-KNIL&pg=PT269 |title=The Imperial Japanese Army: The Invincible Years 1941–42 |date=2014-09-20 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-78200-982-5 |language=en}}</ref>. Oʻsha paytda obyekt tashlab ketilgan boʻlib, Niderlandiya Qirollik Sharqiy Hindiston armiyasi harbiy-havo kuchlarining (ML-KNIL) hech qanday samolyoti u yerda yoʻq edi<ref name=":3" />. 1942-yil 16-fevralda Yaponiya kuchlari aerodromga havo hujumini uyushtirib, uni foydalanishga yaroqsiz holga keltirdi<ref name=":4">{{Cite book|last=Agung|first=Ide Anak Agung Gde|url=https://books.google.com/books?id=nhSghziY5jQC&dq=lapangan+terbang+tuban&pg=PA143|title=Kenangan masa lampau: zaman kolonial Hindia Belanda dan zaman pendudukan Jepang di Bali|date=1993 |publisher=Yayasan Obor Indonesia |isbn=978-979-461-156-2 |pages=143 |language=id}}</ref><ref>{{Cite book|last=Long|first=Gavin|url=https://books.google.com/books?id=bIkGAQAAIAAJ&q=bali+airfield+1945|title=Australia in the War of 1939-1945|date=1957|publisher=Australian War Memorial|pages=475|language=en}}</ref>. Shundan soʻng, taxminan 600 kishidan iborat, motivatsiyasi past boʻlgan gollandlar boshchiligidagi Bali militsiyasi garnizoni yapon qoʻshinlari orol boʻylab ilgarilab kelishi bilan tezda tarqalib ketdi, ularning gollandiyalik zobitlari esa Javaga qochib ketdi<ref name=":4" />. Gollandlar aerodrom yaponlar qoʻliga tushishining oldini olish uchun uni yoʻq qilishga urindilar<ref name=":3" />. Biroq keyinchalik qoʻmondon buyruqlar notoʻgʻri tushunilgani sababli buzib tashlash ishlari rejalashtirilganidek amalga oshirilmaganini aniqladi<ref name=":3" />. Vayron qilishni kechiktirmaslik haqidagi koʻrsatma muhandislar tomonidan notoʻgʻri talqin qilinib, ular aksincha, operatsiyani keyinga qoldirish kerak deb hisobladi. Natijada, Yaponiya kuchlari 19-fevral kuni aerodromni butun holatda egallab olishga muvaffaq boʻldi<ref name=":3" />. Ertasi kuniyoq Yaponiya imperatorlik harbiy-dengiz kuchlari aviatsiya xizmatining Mitsubishi A6M Zero qiruvchi samolyotlari egallab olingan aerodromga qoʻnib, Javadagi ittifoqchi pozitsiyalarga havo hujumlarini uyushtirishga tayyorgarlik koʻrdilar<ref name=":3" />. Aerodromning egallanishi [[Avstraliya]]dan keladigan qoʻshimcha kuchlar yoʻllarini amalda uzib qoʻydi, chunki Yaponiya kuchlari havoda ustunlikka erishib, kelayotgan samolyotlarni qoʻnishidan oldin dengiz ustida tutib qolish imkoniyatiga ega boʻldi va bu Gollandiya Sharqiy Hindistonining taqdirini yanada muhrladi<ref>{{Cite book |last=Cleaver |first=Thomas McKelvey |url=https://books.google.com/books?id=os_ODwAAQBAJ&dq=bali+ML-KNIL&pg=PA176 |title=I Will Run Wild: The Pacific War from Pearl Harbor to Midway |date=2020-09-17 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4728-4132-2 |pages=176 |language=en}}</ref>. 1942—1945-yillardagi Yaponiya okkupatsiyasi davrida aeroportning uchish-qoʻnish yoʻlagi yaxshilandi va taʼmirlandi, bunda shikastlangan qismlarni tiklash uchun teshikli poʻlat plitalardan ham foydalanildi<ref>{{Cite web |last=Arifin |first=Zaenal Nur |date=26 January 2019 |title=8 Fakta Bandara Ngurah Rai, dari Sejarah Pembangunan hingga Penghargaan yang Diraih |url=https://bali.tribunnews.com/2019/01/26/tribun-wiki-8-fakta-bandara-ngurah-rai-dari-sejarah-pembangunan-hingga-penghargaan-yang-diraih |access-date=2026-05-01 |website=Tribun-bali.com |language=id-ID}}</ref>. 1942—1947-yillar oraligʻida uchish-qoʻnish yoʻlagi 700 metrdan 1 200 metrgacha uzaytirildi<ref name=":0" />, shuningdek, yaponlar harbiy operatsiyalarini qoʻllab-quvvatlash uchun aerodromda koʻplab qoʻshimcha inshootlar qurdi<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wTxwHR87tr0C&dq=south+bali+airfield&pg=PA27|title=Joint Army-Navy Intelligence Study of Java-Timor Area: ch. 1. Brief |date=1945|publisher=Joint Intelligence Study Pub. Board|pages=28 |language=en}}</ref>. Aerodromdan urush davomida Yaponiya imperatorlik harbiy-dengiz kuchlari aviatsiya xizmati foydalangan va Java uchun kampaniya davrida Tainan havo guruhi uchun baza vazifasini bajargan; biroq keyinchalik Denpasarda yaponlarning muhim qiruvchi eskadrilyasi joylashtirilmagan<ref>{{Cite book |last=Wetterhahn |first=Ralph F. |url=https://books.google.com/books?id=79-_DwAAQBAJ&dq=tainan+air+group+bali+airfield&pg=PA142 |title=The Early Air War in the Pacific: Ten Months That Changed the Course of World War II |date=2019-11-29 |publisher=McFarland |isbn=978-1-4766-6997-7 |pages=142 |language=en}}</ref>. Shunga qaramay, Tuban aerodromi va Bali orolining egallanishi Ittifoqchi kuchlarni Avstraliyadan Javaga boradigan yoʻnalishdagi muhim qiruvchi samolyotlarni joylashtirish nuqtasidan mahrum qildi<ref>{{Cite book |last=Lohnstein |first=Marc |url=https://books.google.com/books?id=qGkDEAAAQBAJ&dq=bali+airfield&pg=PA65 |title=The Netherlands East Indies Campaign 1941–42: Japan's Quest for Oil |date=2021-06-24 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4728-4353-1 |pages=65 |language=en}}</ref>. Urush davomida Ittifoqchi kuchlar aerodromni foydalanishga yaroqsiz holga keltirish maqsadida unga qayta-qayta havo hujumlarini uyushtirdi<ref>{{Cite web |last= |title=American missions against Bali and Denpasar (Den Passar) |url=http://pacificwrecks.com/ |access-date=2026-05-02 |website=pacificwrecks.com |language=en}}</ref>. 1945-yilda Yaponiya taslim boʻlganidan soʻng, aerodrom qisqa vaqt davomida mahalliy Indoneziya militsiyasi nazoratida boʻldi, keyinchalik 1946-yilda Niderlandiya Hindistonining fuqarolik maʼmuriyati (NICA) tasarrufiga topshirildi<ref>{{Cite book |last1=Toer|first1=Pramoedya Ananta|last2=Toer|first2=Koesalah Soebagyo|last3=Kamil|first3=Ediati|url=https://books.google.com/books?id=yilRDwAAQBAJ&dq=lapangan+terbang+denpasar+belanda&pg=PA110 |title=Kronik Revolusi Indonesia 2 (1946) |date=2005-12-27 |publisher=Kepustakaan Populer Gramedia |isbn=978-979-9023-30-8 |pages=110 |language=id}}</ref>. 1949-yilda terminal binosi va boshqa asosiy aviatsiya inshootlari, shuningdek, oddiy yogʻochdan yasalgan havo harakatini boshqarish minorasi qurildi. Oʻsha paytda havo va yer oʻrtasidagi aloqa Morse kodi transiverlari yordamida amalga oshirilgan<ref>{{Cite web |date=2019-12-05 |title=Pintu Surga Pariwisata dari Masa ke Masa |url=https://interaktif.kompas.id/baca/ngurah-rai/ |access-date=2026-05-01 |website=Tutur Visual - Kompas.id |language=id}}</ref>. === Mustaqillikdan keyingi davr === [[File:McDonnell Douglas DC-9-32, Garuda Indonesia JP5953083.jpg|thumb|Ngurah Rai xalqaro aeroportida Garuda Indonesia aviakompaniyasining McDonnell Douglas DC-9 samolyoti, 1980-yil]] Gollandiyaning Indoneziya mustaqilligini tan olishidan soʻng, 1950-yilda aerodrom ustidan nazorat Indoneziya hukumatiga topshirildi. Prezident [[Sukarno]] 1955-yilda Douglas DC-3 samolyotida Tuban aerodromiga qoʻngani qayd etilgan<ref name=":5">{{Cite web |last=Legowo |first=Heru |date=2010-02-13 |title=Bandara Ngurah Rai Punya 2 Runway |url=https://www.kompasiana.com/herulegowo/54ff764ca33311194d5101a7/bandara-ngurah-rai-punya-2-runway |access-date=2026-05-01 |website=KOMPASIANA |language=id}}</ref>. 1959-yildan boshlab aerodrom xalqaro reyslarni qabul qila boshladi. Ular orasida 1960-yilda Scandinavian Airlines System va Tailandning ichki aviakompaniyasi Thai Airways Company oʻrtasidagi qoʻshma korxona sifatida tashkil etilgan [[Thai Airways International]] hamda [[Qantas]] aviakompaniyalari tomonidan amalga oshiriladigan reyslar bor edi. Oʻsha paytga kelib aeroport Convair 240 samolyotlarini qabul qilish imkoniyatiga ega boʻldi<ref name=":5" />. Ehtimol, Bali oroliga tez-tez tashrif buyurgani yoki kengroq xalqaro omillar sababli Prezident Sukarno Tuban aerodromini rivojlantirishga katta ustuvor ahamiyat berdi. Shundan soʻng uni takomillashtirish va kengaytirish ishlari boshlandi. Loyiha rasman 1963-yilda yangi 2 700 metrlik uchish-qoʻnish yoʻlagini qurish bilan boshlandi, eski uchish-qoʻnish yoʻlagi esa parallel taksi yoʻlagiga aylantirildi<ref name=":5" />. Loyiha 1963—1969-yillar davomida amalga oshirildi va Tuban aeroporti loyihalari deb nomlandi. Yer maydonini kengaytirish ishlari natijasida uchish-qoʻnish yoʻlagi va uning ikkita xavfsizlik zonasining uzunligi 1 500 metrga oshirildi; bunda Ungasan hududidagi ohaktosh konlaridan qazib olingan material va Antosari–Tabanan daryosidan olingan qumdan foydalanildi. Vaqtinchalik terminal va yangilangan uchish-qoʻnish yoʻlagi foydalanishga topshirilgach, hukumat 1966-yil 10-avgustda Tuban aeroportida xalqaro havo qatnovlarini rasman ochdi<ref name="Airport history">{{cite web |url=http://dps.ngurahrai-airport.co.id/i/eng/sejarah.php |title=Airport history, 1930–2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227045813/http://dps.ngurahrai-airport.co.id/i/eng/sejarah.php |archive-date=27 December 2010 |access-date=11 October 2010}}</ref>. Yoʻlovchilar sonining muntazam oshib borishini taʼminlash maqsadida terminal binolari kengaytirildi va 1965—1969-yillar oraligʻida xalqaro terminal qurildi. Ushbu rivojlantirish ishlari mavjud ichki yoʻlovchi terminaliga xalqaro xizmat koʻrsatish imkoniyatlarini qoʻshdi. Yangilangan aeroport 1968-yil 1-avgustda oʻsha paytdagi Prezident [[Suharto]] tomonidan ochildi va shu bilan birga aerodromning nomi hozirgi nomiga oʻzgartirildi<ref>{{Cite web |date=4 April 2023 |title=Mengenal Nama Bandara Bali dan Sejarahnya |url=https://kumparan.com/sejarah-dan-sosial/mengenal-nama-bandara-bali-dan-sejarahnya-209BmJzUL5Q |access-date=2026-05-01 |website=Kumparan |language=id-ID}}</ref>. Ushbu nom mamlakat mustaqilligi uchun kurash davrida taniqli Indoneziya millatchi yetakchisi boʻlgan I Gusti Ngurah Rai sharafiga berilgan. Avvalgi uchish-qoʻnish yoʻlagining uzaytirilishi qirgʻoq boʻylab tabiiy qum harakatiga ham taʼsir koʻrsatgan. 1975-yilga kelib, yoʻlovchilar sonining prognoz qilingan oʻsishi mavjud infratuzilmaning quvvatidan allaqachon oshib ketgan edi. Shu sababli yangi xalqaro yoʻlovchi terminalini qurish boshlandi va u 1978-yilda foydalanishga topshirildi<ref name=":6">{{Cite web |last=Sandi |first=Eviera Paramita |date=6 October 2021 |title=Sejarah Bandara Ngurah Rai Bali, Dibangun di Tengah Kuburan yang Sempat Dibom Jepang |url=https://bali.suara.com/read/2021/10/06/094048/sejarah-bandara-ngurah-rai-bali-dibangun-di-tengah-kuburan-yang-sempat-dibom-jepang |access-date=2026-05-01 |website=Suarabali.id |language=id}}</ref>. Keyinchalik eski xalqaro terminal ichki terminalga aylantirildi, eski ichki terminal esa yuk va catering xizmatlari uchun qayta jihozlandi<ref name=":6" />. 1980-yil 1-oktyabrda Ngurah Rai xalqaro aeroportini boshqarish Fuqarolik aviatsiyasi bosh boshqarmasidan keyinchalik InJourney Airports nomi bilan qayta tashkil etilgan Perum Angkasa Pura kompaniyasiga topshirildi<ref>{{Cite book |last=Legowo |first=Heru |url=https://books.google.com/books?id=bDY7EQAAQBAJ&dq=ngurah+rai+perum+angkasa+pura&pg=PA7 |title=Bandara & Penerbangan |date=2024-01-30 |publisher=Deepublish |isbn=978-623-8489-33-6 |pages=7 |language=id}}</ref>. 1990-yillarda Ngurah Rai xalqaro aeroportini yanada rivojlantirish ishlari Aeroport infratuzilmasi va aviatsiya xavfsizligini rivojlantirish (FBUKP) dasturlari doirasida amalga oshirildi. Loyihaning I bosqichi (1990—1992) terminal binosini aviokoʻpriklar qoʻshish orqali kengaytirish, uchish-qoʻnish yoʻlagini 3 000 metrgacha uzaytirish, taksi yoʻlaklarini koʻchirish, perronni kengaytirish, yoʻlovchi terminalini taʼmirlash va kengaytirish, avtomobillar toʻxtash joyini kengaytirish hamda yuk va operatsion binolarni qurishni, shuningdek, havo navigatsiyasi tizimlari va samolyotlarga yoqilgʻi yetkazib berish inshootlarini takomillashtirishni oʻz ichiga oldi<ref name=":6" />. FBUKP loyihasining II bosqichi (1998—2000) Fuqarolik aviatsiyasi bosh boshqarmasi tomonidan amalga oshirildi va aeroportni yanada rivojlantirish ishlarini, xususan, aviatsiya xavfsizligi obyektlarini qurish uchun taxminan 12 gektar mangrov oʻrmonidan foydalanishni oʻz ichiga oldi<ref name=":6" />. === XXI asr === [[File:Ngurah Rai Airport terminal TTT-1.jpg|thumb|Ngurah Rai xalqaro aeroportining koʻrinishi, 2004-yil]] 2000-yilda aeroportda jami 43 797 ta ichki va xalqaro reys amalga oshirilib, 4 443 856 nafar yoʻlovchiga xizmat koʻrsatildi<ref name="Rita A 2010">{{Cite web |last=A.Widiadana |first=Wasti Atmodjo and Rita |title=Ngurah Rai airport to get multi-million-dollar face-lift - Mon, September 6, 2010 |url=https://www.thejakartapost.com/news/2010/09/06/ngurah-rai-airport-get-multimilliondollar-facelift.html |access-date=2026-05-01 |website=The Jakarta Post |language=en}}</ref>. 2005-yilda [[AQSh]]ning Transport xavfsizligi boshqarmasi aeroport Xalqaro fuqaro aviatsiyasi tashkilotining xavfsizlik standartlariga javob bermayotganini aniqladi<ref>{{cite press release | title = TSA Finds Security at Bandara Ngurah Rai International Airport Does Not Meet International Standards | publisher = Transportation Security Administration | date = 23 December 2005 | url = http://www.tsa.gov/press/releases/2005/press_release_0642.shtm | access-date = 10 July 2007 | quote = The Transportation Security Administration (TSA) today announced that the Bandara Ngurah Rai International Airport in Bali, Indonesia does not meet international security standards, and the department is taking action to warn travelers of this security deficiency. | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20070620170739/http://www.tsa.gov/press/releases/2005/press_release_0642.shtm | archive-date = 20 June 2007 | df = dmy-all }}</ref>. Biroq ushbu ogohlantirish 2007-yilda bekor qilindi<ref>{{cite news|work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSJAK163322 |title=U.S. lifts Bali airport security alert|date=11 October 2007 }}</ref>. 2011-yil aprel oyi oxiriga kelib, aeroport terminallari yiliga 11,1 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatdi, bu uning 8 million yoʻlovchilik quvvatidan oshib ketgan edi. Angkasa Pura I kengaytirish ishlari uchun 35 ta mehmon uyini koʻchirishni rejalashtirdi. Yangi kirish yoʻli va aeroportning yangi binosi uchun 265,5 gektargacha yer maydonidan foydalanish, yangi estakada qurish, aeroport terminalini kengaytirish va bagajlarni tashish tizimini takomillashtirish koʻzda tutilgan edi<ref>{{cite web|url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/05/16/bali-set-expand-airport-amid-traffic-overload.html|title=Bali set to expand airport amid traffic overload|access-date=4 June 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151125015633/http://www.thejakartapost.com/news/2011/05/16/bali-set-expand-airport-amid-traffic-overload.html|archive-date=25 November 2015}}</ref>. Ngurah Rai xalqaro aeroportidagi xalqaro va ichki terminallarni kengaytirish rejalari 2008-yil sentyabr oyida eʼlon qilindi. Loyihaning taxminiy qiymati 1 trillion rupiygacha (110,10 million AQSh dollari) deb baholangan va dastlab 2011-yilda yakunlanishi rejalashtirilgan edi. Terminalning umumiy maydonini 83 000 kvadrat metrdan qariyb 200 000 kvadrat metrgacha oshirish rejalashtirilgan boʻlib, shundan 130 000 kvadrat metri xalqaro terminal, 70 000 kvadrat metri esa ichki terminal uchun ajratilishi koʻzda tutilgan<ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/09/09/ngurah-rai-airport-be-expanded.html |title=Ngurah Rai airport to be expanded|publisher= The Jakarta Post|author=Ni Komang Erviani |date=9 September 2008 |access-date=12 February 2011}}</ref>. 2008-yil dekabr oyida Angkasa Pura I Ngurah Rai xalqaro aeroportini kengaytirish ishlari 2009-yil boshida boshlanishini tasdiqladi. Ngurah Rai xalqaro aeroporti uchun Aeroport infratuzilmasini rivojlantirish va parvozlar xavfsizligi (FBUKP) dasturining III bosqichi terminal binolari, koʻp qavatli avtoturargoh va perron infratuzilmasini rivojlantirishni oʻz ichiga oldi. Rejaga koʻra, mavjud ichki terminal oʻrnida 120 000 kvadrat metrlik yangi xalqaro terminal qurilishi, mavjud xalqaro terminal esa yangi ichki terminalga aylantirilishi kerak edi. Ushbu rivojlantirish ishlari yakunlangach, Ngurah Rai xalqaro aeroporti yiliga 25 million nafargacha yoʻlovchiga xizmat koʻrsatishi kutilgan edi<ref name="Airport Facilities Development and Flight Safety">{{cite web |url=http://dps.ngurahrai-airport.co.id/i/eng/sejarah.php |title=Airport Facilities Development and Flight Safety (FBUKP) Phase III |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227045813/http://dps.ngurahrai-airport.co.id/i/eng/sejarah.php |archive-date=27 December 2010 |access-date=11 October 2010}}</ref>. Rejalashtirilgan aeroport binolari zamonaviy va Bali anʼanaviy meʼmorchiligi elementlarining uygʻunligidan iborat boʻlishi koʻzda tutilgan edi. Xalqaro terminal 2013-yil sentyabr oyida, ichki terminal esa 2014-yil sentyabr oyida foydalanishga topshirildi<ref name=":10" /><ref>{{Cite web |last=Budhiana |first=Nyoman |date=15 September 2014 |title=Terminal Bandara Ngurah Rai |url=https://www.antarafoto.com/id/view/437441/terminal-bandara-ngurah-rai |access-date=2026-05-01 |website=antarafoto.com |language=id}}</ref> . 2016-yilda Xalqaro aeroportlar kengashi Ngurah Rai xalqaro aeroportini yiliga 15–25 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatuvchi aeroportlar orasida dunyoning uchinchi eng yaxshi aeroporti deb eʼtirof etdi<ref>{{cite web |url=https://en.tempo.co/read/news/2017/02/26/199850405/Ngurah-Rai-Goes-Named-Top-Three-Airports-with-Best-Service |title=Ngurah Rai Goes Named Top Three Airports with Best Service |author=Dewa Wiguna |work=Tempo |date=26 February 2017}}</ref>. == Infratuzilmasi va rivojlantirilishi == === Infratuzilmasi === ==== Ichki terminal ==== [[File:081440100 1555753850-terminal domestik Bandara Ngurah Rai-ok.jpg|thumb|Ichki terminaldagi roʻyxatdan oʻtish hududi]] [[File:D4ku3 ZVUAArtlN.jpg|thumb|Ichki terminaldagi samolyotga chiqish darvozasi]] [[File:Checkinngurahraiairport.jpg|thumb|Xalqaro terminaldagi roʻyxatdan oʻtish zali]] [[File:Restaurants, shops, and other commercial venues at the airside area of Ngurah Rai Airport International Terminal.jpg|thumb|Xalqaro terminalning tijoriy hududi]] 2014-yil 17-sentyabrda jamoatchilik uchun ochilgan yangi ichki terminal avvalgi terminaldan qariyb toʻrt baravar katta boʻlib, 65 800 m2 maydonni egallaydi. Avvalgi terminalning maydoni 13 300 m2 edi. U 2013-yilda yangi xalqaro terminal ochilganidan soʻng keng koʻlamli rekonstruksiya qilingan eski xalqaro terminal oʻrnida joylashgan<ref>{{Cite web |last=Kristianto |first=Feri |date=2014-09-17 |title=Resmi Dioperasikan, Terminal Domestik Ngurah Rai Diklaim Terbaik di Dunia |url=https://ekonomi.bisnis.com/read/20140917/98/257949/resmi-dioperasikan-terminal-domestik-ngurah-rai-diklaim-terbaik-di-dunia |access-date=2026-05-01 |website=Bisnis.com |language=id}}</ref>. Terminal yiliga 9,4 million nafargacha yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish quvvatiga ega boʻlib, 62 ta roʻyxatdan oʻtish peshtaxtasi, toʻrtta tranzit va transfer peshtaxtasi, sakkizta samolyotga chiqish darvozasi va yettita kelish darvozasi bilan jihozlangan. Ularning faoliyati sakkizta teletrap va beshta bagaj konveyeri orqali taʼminlanadi<ref name=":7">{{cite web |url=http://bali-airport.com/detail/berita/terminal-domestik-baru-bandara-ngurah-i-gusti-ngurah-rai-resmi-beroperasi-hari-ini |title=Terminal Domestik Baru Bandara Ngurah I Gusti Ngurah Rai Resmi Beroperasi Hari Ini |access-date=16 September 2015 |date=17 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205063643/http://bali-airport.com/detail/berita/terminal-domestik-baru-bandara-ngurah-i-gusti-ngurah-rai-resmi-beroperasi-hari-ini |archive-date=5 February 2016 |url-status=dead }}</ref>. Terminalda beshta bagaj olish konveyeri, shuningdek, bankomatlar va kengroq hojatxonalar mavjud. Terminalni rekonstruksiya qilishning umumiy qiymati taxminan 318 milliard rupiyani tashkil etdi<ref>{{Cite web |last=Suryantala |first=I Gede Wira |date=25 May 2014 |title=Terminal Baru Di Bandara Ngurah Rai Dioperasikan |url=https://bali.antaranews.com/berita/53303/terminal-baru-di-bandara-ngurah-rai-dioperasikan |access-date=2026-05-01 |website=ANTARA News Bali |language=id}}</ref>. Bundan tashqari, terminalda yangi va katta tijoriy hudud konsepsiyasi joriy etilgan<ref name=":11">{{Cite web |last= |first= |date=2014-09-17 |title=Hari ini, terminal domestik Ngurah Rai beroperasi |url=https://industri.kontan.co.id/news/hari-ini-terminal-domestik-ngurah-rai-beroperasi |access-date=2026-05-01 |website=kontan.co.id |language=id}}</ref>. Tijoriy hududning joylashuvi bir nechta tamoyillarga asoslangan boʻlib, ular yoʻlovchilar oqimini soddalashtirish, markaziy hududdagi chakana savdo maydonini kengaytirish, turli tijoriy formatlarni diversifikatsiya qilish va integratsiyalash, shuningdek, soʻnggi daqiqalarda xarid qilish uchun maxsus hududlarni tashkil etishni oʻz ichiga oladi. Ushbu takomillashtirishlar barcha yoʻlovchilarning asosiy tijoriy hudud orqali oʻtishini taʼminlaydi<ref name=":11" />. ==== Xalqaro terminal ==== [[File:Emirates Airbus A380 A6-EOR Denpasar 2025 (01).jpg|thumb|Ngurah Rai xalqaro aeroportida [[Emirates]]ning [[Airbus A380]] samolyoti]] Yangi xalqaro terminal qurilishi 2011-yil may oyida boshlandi va 2013-yilda yakunlandi<ref>{{Cite web |last=Prabowo |first=Panca Hari |date=2013-09-24 |title=Presiden tinjau pembangunan Bandara Ngurah Rai |url=https://www.antaranews.com/berita/397169/presiden-tinjau-pembangunan-bandara-ngurah-rai |access-date=2026-05-01 |website=Antara News |language=id}}</ref>. Yangi terminal bosqichma-bosqich foydalanishga topshirildi: xalqaro yoʻlovchilarni qabul qilish 2013-yil 19-sentyabrda, xalqaro reyslarni joʻnatish esa 2013-yil 29-sentyabrda, APEC sammiti oldidan tadbirlar boshlanishidan bir necha kun avval yoʻlga qoʻyildi<ref>{{cite news|url=https://finance.detik.com/berita-ekonomi-bisnis/d-2358566/bandara-ngurah-rai-baru-bali-siap-beroperasi-19-september|title= Bandara Ngurah Rai Baru Bali Siap Beroperasi 19 September|publisher=detik.com|language=id|date=13 September 2013}}</ref><ref name=":10">{{Cite web |last=Asydhad |first=Arifin |date=13 September 2013 |title=Bandara Ngurah Rai Baru Bali Siap Beroperasi 19 September |url=https://finance.detik.com/berita-ekonomi-bisnis/d-2358566/bandara-ngurah-rai-baru-bali-siap-beroperasi-19-september |access-date=2026-05-01 |website=detikfinance |language=id-ID}}</ref>. Terminal 120 000 m2 maydonni egallaydi va 96 ta roʻyxatdan oʻtish peshtaxtasi hamda 11 ta teletrap bilan jihozlangan toʻqqizta kutish zaliga ega<ref name=":8">{{Cite web |last=Suardana |first=Gede |date=9 October 2013 |title=Terminal Internasional Baru Bandara Ngurah Rai Telah Beroperasi |url=https://finance.detik.com/berita-ekonomi-bisnis/d-2382592/terminal-internasional-baru-bandara-ngurah-rai-telah-beroperasi |access-date=2026-05-01 |website=detikfinance |language=id-ID}}</ref>. Shuningdek, terminalda yettita bagaj olish konveyeri, vizani aeroportda olish uchun 20 ta peshtaxta, 26 ta immigratsiya nazorati peshtaxtasi va uchta bojxona nazorati peshtaxtasi mavjud boʻlib, yiliga 16 million nafargacha yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish imkoniyatiga ega<ref name=":8" /><ref>{{Cite web |last=Rohmat |date=18 September 2013 |title=Besok, terminal baru internasional Ngurah Rai beroperasi |url=https://ekbis.sindonews.com/berita/784635/34/besok-terminal-baru-internasional-ngurah-rai-beroperasi |access-date=2026-05-01 |website=SINDOnews Ekbis |language=id-ID}}</ref>. Terminal zamonaviy meʼmoriy uslubda, anʼanaviy Bali meʼmorchiligi elementlari uygʻunligida loyihalashtirilgan<ref name=":9">{{Cite web |last1=Baraas |first1=Ahmad |last2=Mardiani |first2=Dewi |date=28 January 2013 |title=Bandara Ngurah Rai Rampung Mei 2013 |url=https://news.republika.co.id/berita/mhc1jc/bandara-ngurah-rai-rampung-mei-2013 |website=news.republika.co.id |language=id}}</ref>. U ilgʻor bagajlarni tekshirish texnologiyalari, jumladan, Indoneziyada ilk bor joriy etilgan elektron tekshiruv tizimlari — Hold Baggage Screening (HBS) va Baggage Handling System (BHS) bilan jihozlangan<ref name=":9" />. Terminal qurilishining umumiy qiymati taxminan 2 trillion rupiyani tashkil etdi<ref name=":9" />. Rivojlantirish ishlari doirasida integratsiyalashgan bino, avtoturargoh inshooti, maktab majmuasi, sayr yoʻlagi hamda aviatsiya oziq-ovqat katering xizmatlari obyektlari ham qurildi<ref>{{Cite web |last=Winarto |first=Yudho |date=2012-06-11 |title=Perluasan bandara Ngurah Rai rampung Mei 2013 |url=https://industri.kontan.co.id/news/perluasan-bandara-ngurah-rai-rampung-mei-2013 |access-date=2026-05-01 |website=kontan.co.id |language=id}}</ref>. Xalqaro terminal, shuningdek, 2015-yilda oʻrnatilgan va maxsus [[Airbus A380]] samolyotlarini qabul qilish uchun moʻljallangan ikki qavatli teletrap bilan jihozlangan<ref>{{Cite web |last=Widyantara |first=I Gusti Bagus |date=25 February 2015 |title=Ngurah Rai Airport Installs Double-decker Air Bridge To Dock A380 - ANTARA News Bali |url=https://bali.antaranews.com/berita/68603/ngurah-rai-airport-installs-double-decker-air-bridge-to-dock-a380 |access-date=2026-05-01 |website=Antara News}}</ref> . 2023-yil 1-iyunda [[Emirates]] aviakompaniyasining Airbus A380 samolyoti Ngurah Rai xalqaro aeroportiga qoʻndi va bu Indoneziyadagi birinchi muntazam tijoriy A380 reysining amalga oshirilishini anglatdi. Ushbu reys Emirates aviakompaniyasining Baliga avval kuniga ikki marta amalga oshirgan [[Boeing 777]]-300ER reyslaridan birining oʻrnini egalladi. Bu oʻzgarish orolga xalqaro sayohatlarga boʻlgan yuqori talabga javoban amalga oshirildi<ref>{{Cite web|last=Waseso|first=Ratih|date=12 July 2021|title=Emirates luncurkan layanan A380 pertama ke Bali mulai Juni|url=https://www.antaranews.com/berita/3455184/emirates-luncurkan-layanan-a380-pertama-ke-bali-mulai-juni|website=antaranews.com|language=id|access-date=4 March 2023}}</ref><ref>{{Cite web|last=Waseso|first=Ratih|date=12 July 2021|title=Sejarah! Pesawat A380 Milik Emirates Resmi Mendarat Perdana di Bali|url=https://kumparan.com/kumparanbisnis/sejarah-pesawat-a380-milik-emirates-resmi-mendarat-perdana-di-bali-20W5t1L8C2O/full|website=kumparan.com|language=id|access-date=1 June 2023}}</ref>. ==== VVIP terminali ==== [[Balidagi G-20 sammiti(2022)|2022-yilgi G20 Bali sammitida]] ishtirok etgan davlat rahbarlari va xalqaro tashkilotlar vakillarining kelishi va joʻnab ketishini taʼminlash maqsadida yangi VVIP terminali Prezident [[Joko Widodo]] tomonidan 2022-yil 9-noyabrda foydalanishga topshirildi<ref>{{Cite web |date=11 November 2022 |title=Mewahnya Terminal VVIP Bandara Ngurah Rai, Siap Sambut Biden hingga Elon Musk |url=https://www.kompas.tv/bisnis/347287/mewahnya-terminal-vvip-bandara-ngurah-rai-siap-sambut-biden-hingga-elon-musk |access-date=2026-05-01 |website=Kompas.tv |language=id}}</ref>. Ushbu obyekt qurilishi 2022-yil 14-martda boshlangan edi<ref>{{cite web |url=https://sda.pu.go.id/balai/bwssumatera1/article/permudah-akses-tamu-g20-presiden-jokowi-resmikan-terminal-vvip-bandara-l-i-gusti-ngurah-rai-di-bali|title= Permudah Akses Tamu G20, Presiden Jokowi Resmikan Terminal VVIP Bandara l I Gusti Ngurah Rai di Bali |work=sda.pu.go.id|language=id|date=10 November 2022}}</ref>. Xususiy samolyotlar qatnovi hajmining ortib borishiga javoban — oyiga taxminan 500 ta parvoz va qoʻnish operatsiyasi — aeroport maʼmuriyati aeroportning janubiy qismida maxsus kirish darvozasi bilan jihozlangan alohida perronni ham qurdi. Ushbu perron 14 tagacha umumiy aviatsiya samolyotini qabul qila oladi<ref>{{cite news|last=Nurhayati|first=Desy|title=New apron for private jets, charter flights|publisher=[[The Jakarta Post]]|url=http://www.thejakartapost.com/bali-daily/2013-05-24/new-apron-private-jets-charter-flights.html|date=24 May 2013|archive-date=24 May 2014|access-date=26 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140524025338/http://www.thejakartapost.com/bali-daily/2013-05-24/new-apron-private-jets-charter-flights.html|url-status=dead}}</ref>. VVIP terminali Bali anʼanaviy meʼmorchiligining ''Wantilan'' deb nomlanuvchi uslubida loyihalashtirilgan. Bu uslub Bali jamiyatida tarixan jamoaviy yigʻilishlar oʻtkaziladigan pavilonga oʻxshash inshootni anglatadi<ref name=":12">{{Cite web |last=Thenniarti |first=Dian |date=5 June 2022 |title=Direvitalisasi, Terminal VVIP Bandara Ngurah Rai untuk Sambut Tamu G20 |url=https://infopublik.id/kategori/nasional-ekonomi-bisnis/637455/direvitalisasi-terminal-vvip-bandara-ngurah-rai-untuk-sambut-tamu-g20?video= |website=Info Publik |language=id}}</ref>. Dizayn oʻymakorlik, bezaklar, rasmlar va Bali madaniyatiga xos elementlar, jumladan, Bali songket matolari, Jepun Bali, Pucuk Rajuna va Jempiring kabi mahalliy oʻsimliklar, shuningdek, Garuda va Singa Ambara Raja tasvirlangan badiiy haykallar bilan boyitilgan<ref name=":12" />. VVIP terminalini yangilash loyihasi mavjud VVIP terminalini (1 063 m2) obodonlashtirish, yangi VVIP terminalini (1 000 m2) qurish, hududni obodonlashtirish va yangi xizmat yoʻlini (3 250 m2) barpo etish, shuningdek, yuk infratuzilmasi va taʼsirlangan binolarni (300 m2) koʻchirishni oʻz ichiga oladi<ref name=":12" />. ==== Aeroport mehmonxonasi ==== Novotel Bali Ngurah Rai Airport aeroport majmuasi ichida joylashgan toʻrt yulduzli mehmonxona boʻlib, ichki va xalqaro terminallarga toʻgʻridan-toʻgʻri kirish imkoniyatiga ega. Mehmonxonada 206 ta xona va majlis xonalari, fitnes markazi, basseyn, restoran hamda tom ustidagi bar kabi qoʻshimcha infratuzilmalar mavjud<ref>{{cite web |url=https://all.accor.com/hotel/9105/index.en.shtml|title=Novotel Bali Ngurah Rai Airport 4 stars|publisher=all.accor.com }}</ref>. === Rivojlantirilishi === 2023-yildan boshlab aeroportda bir qator infratuzilmani rivojlantirish va obodonlashtirish loyihalari amalga oshirildi va yakunlandi<ref name=":13">{{Cite web |last= |first= |date=2025-10-02 |title=Tahun Ini, Bandara Ngurah Rai Tersentuh Proyek Revitalisasi Tahap II |url=https://wartabalionline.com/2025/10/03/tahun-ini-bandara-ngurah-rai-tersentuh-proyek-revitalisasi-tahap-ii/ |access-date=2026-05-01 |website=Warta Bali Online |language=id}}</ref>. Ular qatoriga xavfsizlik nazorati punkti (SCP) hududini kengaytirish hamda ichki va xalqaro terminallarning har birida yoʻlovchilarni tekshirish uchun toʻrttadan qoʻshimcha yoʻlak tashkil etish kiradi. Aeroportning quruqlikdagi hududida transport oqimini yaxshilash maqsadida ichki aeroport yoʻllari kirish va chiqish yoʻnalishlari boʻyicha ikki polosadan toʻrt polosagacha kengaytirildi. Qoʻshimcha yaxshilanishlar qatoriga yangi yoʻlovchilarni kutib olish pavilyonlarini qurish, piyodalar koʻprigini barpo etish va quruqlikdagi hududning turli nuqtalarida yashil hududlarni tashkil etish kiradi. Hozirda aeroport yoʻlovchilar transferini osonlashtirish maqsadida xalqaro va ichki terminallar oʻrtasida bogʻlovchi darvoza qurilishiga tayyorgarlik koʻrmoqda<ref name=":13" /> . Rejalashtirilgan qoʻshimcha ishlar qatoriga koridor hududlarini kengaytirish, roʻyxatdan oʻtish peshtaxtalarini obodonlashtirish, xalqaro terminalda bogʻlovchi pier-darvoza qurish hamda ichki va xalqaro terminallardagi hojatxonalarni takomillashtirish kiradi<ref name=":13" /> . Bogʻlovchi darvoza xizmatlar sifatini oshirish va yoʻlovchilarning umumiy tajribasini yaxshilash, ayniqsa xalqaro–ichki yoki ichki–xalqaro transferlarni amalga oshirayotgan yoʻlovchilar uchun qulaylik yaratishga moʻljallangan<ref name=":13" /> . Hozirda transfer yoʻlovchilari parvoz yoʻnalishiga qarab bir terminaldan chiqib, boshqasiga oʻtishlari talab etiladi. Rejalashtirilgan bogʻlovchi darvoza xalqaro va ichki terminallarni bevosita bogʻlagach, yoʻlovchilar uchun qulaylik sezilarli darajada oshishi va transfer jarayoniga ketadigan vaqt qisqarishi kutilmoqda<ref name=":13" /> . 2024-yil dekabr oyida aeroportda FL Technics Indonesia tomonidan boshqariladigan texnik xizmat koʻrsatish, taʼmirlash va kapital taʼmirlash (MRO) obyekti foydalanishga topshirildi. Ushbu obyekt 17 000 m² maydonda qurilgan boʻlib, bir vaqtning oʻzida oltitagacha tor fyuzelyajli samolyotni qabul qila oladi. U asosan [[Boeing]] va [[Airbus]]ning tor fyuzelyajli samolyot parklariga xizmat koʻrsatadi<ref name=":14">{{Cite web |last= |first= |date=2024-12-01 |title=Hangar MRO Terbesar FL Technics Indonesia di Bali Resmi Beroperasi |url=https://industri.kontan.co.id/news/hangar-mro-terbesar-fl-technics-indonesia-di-bali-resmi-beroperasi |access-date=2026-05-01 |website=kontan.co.id |language=id}}</ref>. MRO angari liniyaviy texnik xizmat, bazaviy texnik xizmat, kapital taʼmirlash, logistika koʻmagi, bojxona nazoratidagi logistika markazi va boshqa integratsiyalashgan xizmatlar, shuningdek, oʻquv infratuzilmasini taklif etadi<ref name=":14" />. Operatsion ishonchlilikni taʼminlash doirasida obyekt kecha-kunduz Aircraft on Ground (AOG) xizmatini ham taqdim etadi. Bu kutilmagan texnik muammolarga tezkor javob berish va samolyotlarning foydalanishdan tashqari turib qolish vaqtini minimallashtirish imkonini beradi<ref name=":14" />. Aeroportni yanada kengaytirish va uning quvvatini yiliga 37 million yoʻlovchiga yetkazish rejalashtirilgan, chunki mavjud infratuzilma yiliga 24 million nafargacha yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish imkoniyatiga ega<ref name=":15">{{Cite web |last=Nurhayat |first=Wiji |date=18 March 2019 |title=Reklamasi 117 Hektare, AP I Perbesar Kapasitas Bandara Ngurah Rai |url=https://kumparan.com/kumparanbisnis/reklamasi-117-hektare-ap-i-perbesar-kapasitas-bandara-ngurah-rai-1552895091186897457 |access-date=2026-05-01 |website=Kumparan |language=id-ID}}</ref>. Perron va uchish-qoʻnish yoʻlagi kabi asosiy infratuzilmalar yer maydoni cheklanganligi sababli taxminan 117 gektar hududni dengizdan qaytarib olish orqali kengaytiriladi<ref name=":15" />. Loyiha ikki bosqichda amalga oshiriladi. Birinchi bosqichda 47 gektar yer qaytarib olinadi va bu aeroport quvvatini yiliga qariyb 28 million yoʻlovchiga yetkazishi kutilmoqda<ref name=":15" />. Ikkinchi bosqichda qoʻshimcha 70 gektar yer qaytarib olinadi va uchish-qoʻnish yoʻlagi 3 000 metrdan 3 400 metrgacha uzaytiriladi. Ushbu kengaytirish yirikroq samolyotlarning aeroportda operatsion cheklovlarsiz parvoz qilishiga imkon berishi koʻzda tutilgan<ref name=":15" />. ==== Yangi aeroport ==== Aviaqatnovning tobora ortib borayotgan tirbandligi sababli I Gusti Ngurah Rai xalqaro aeroporti yagona uchish-qoʻnish yoʻlagi va kengaytirish uchun mavjud yer maydonining cheklanganligi tufayli oʻzining maksimal quvvatiga yaqinlashmoqda<ref name=":16">{{Cite web |date=19 January 2023 |title=Proyek Bandara Bali Utara, Sebuah Rencana yang Ditolak Megawati |url=https://www.tempo.co/arsip/proyek-bandara-bali-utara-sebuah-rencana-yang-ditolak-megawati-227588 |access-date=2026-05-01 |website=Tempo |language=id}}</ref>. Hisob-kitoblarga koʻra, aeroport kelgusi 5–10 yil davomida havo qatnovining oʻsishini qondira olishi mumkin. Biroq ushbu davrdan keyin qoʻshimcha quvvatlar yaratilmasa, yoʻlovchilar oqimining uzluksiz oʻsishi operatsion ortiqcha yuklamaga olib kelishi mumkin<ref name=":16" />. Ushbu cheklovlarga javoban Bali orolining shimolida, xususan, Buleleng okrugining sharqiy qismida yangi aeroport qurish taklifi ilgari surildi. Taklif etilayotgan Shimoliy Bali aeroporti oroldagi havo aloqalarini mustahkamlashi va turistlar oqimi hamda milliy iqtisodiy faollikning ortib borayotgan hajmini qabul qilishda I Gusti Ngurah Rai xalqaro aeroporti uchun qoʻllab-quvvatlovchi hab aeroport vazifasini bajarishi kutilmoqda. Biroq loyiha jiddiy qarshiliklarga duch kelgan. Sobiq Prezident [[Megavati Sukarnoputri]] va boshqa shaxslar loyiha davlat mablagʻlarining samarasiz sarflanishiga olib kelishi mumkinligidan xavotir bildirgan<ref>{{Cite web |title=Alasan Megawati Tolak Pembangunan Proyek Bandara Bali Utara |url=https://www.cnnindonesia.com/nasional/20230117063648-32-901239/alasan-megawati-tolak-pembangunan-proyek-bandara-bali-utara |access-date=2026-05-01 |website=CNN Indonesia |language=id-ID}}</ref>. Ayrim manfaatdor tomonlar I Gusti Ngurah Rai xalqaro aeroportida hali ham rivojlantirish uchun salohiyat mavjudligini taʼkidlasalar, boshqalar Shimoliy Balida hozirda yirik aeroport faoliyatini taʼminlash uchun yetarli qoʻllab-quvvatlovchi infratuzilma mavjud emasligini qayd etmoqda<ref>{{Cite web |last=Widiyani |first=Rosmha |date=8 October 2025 |title=Dilema Bandara Bali Utara: Ada Lahan tapi Susah Air dan Rentan Bencana |url=https://travel.detik.com/travel-news/d-8150385/dilema-bandara-bali-utara-ada-lahan-tapi-susah-air-dan-rentan-bencana |access-date=2026-05-01 |website=detikTravel |language=id-ID}}</ref>. 2022-yilda hukumat Milliy strategik loyihalar (PSN) roʻyxatidan sakkizta loyihani, jumladan, Shimoliy Bali aeroportini chiqarib tashladi<ref>{{Cite web |last= |first= |date=19 January 2023 |title=Bandara Bali Utara: Ditendang dari PSN, Diamuk Megawati, Bosnya Buka Suara |url=https://finance.detik.com/berita-ekonomi-bisnis/d-6522559/bandara-bali-utara-ditendang-dari-psn-diamuk-megawati-bosnya-buka-suara |access-date=2026-05-01 |website=detikfinance |language=id-ID}}</ref>. Prezident Prabowo Subianto 2024-yilgi saylovoldi kampaniyasi davomida Shimoliy Bali aeroportini qurishni ochiq qoʻllab-quvvatladi<ref>{{Cite web |last=Samudero |first=Rizki Setyo |date=6 February 2024 |title=Prabowo Serius Kaji Bandara Bali Utara: Tidak Boleh Bergantung Satu Sarana |url=https://www.detik.com/bali/berita/d-7179914/prabowo-serius-kaji-bandara-bali-utara-tidak-boleh-bergantung-satu-sarana |access-date=2026-05-01 |website=detikbali |language=id-ID}}</ref>. Saylovdagi gʻalabasidan soʻng loyiha 2025-yilda PSN roʻyxatiga qayta kiritildi<ref>{{Cite web |last=Muliantari |first=Ni Putu Putri |date=2025-04-28 |title=Wagub Bali respons soal Bandara Bali Utara masuk RPJMN 2025-2029 |url=https://www.antaranews.com/berita/4799637/wagub-bali-respons-soal-bandara-bali-utara-masuk-rpjmn-2025-2029 |access-date=2026-05-01 |website=Antara News |language=id}}</ref>. Rejaga koʻra, aeroport Buleleng okrugining Kubutambahan hududida taxminan 900 gektarlik sunʼiy orolda quriladi<ref name=":17">{{Cite web |last=Muharram |first=Syahdi |date=7 July 2025 |title=Lama Tidak Ada Kabar, Pembangunan Bandara Bali Utara Kembali Mencuat |url=https://www.tempo.co/politik/lama-tidak-ada-kabar-pembangunan-bandara-bali-utara-kembali-mencuat-1924317 |access-date=2026-05-01 |website=Tempo |language=id}}</ref>. Loyiha doirasida aeroport bilan integratsiyalashgan yangi metropoliten shaharni, jumladan, besh yulduzli mehmonxonalar, kongress markazi va „Baliwood“ deb nomlangan maxsus kinoindustriya zonasini rivojlantirish ham koʻzda tutilgan. Transport aloqalarini taʼminlash uchun hududni Kubutambahan va Mengwini bogʻlovchi 60 km uzunlikdagi pullik avtomobil yoʻli, shuningdek, I Gusti Ngurah Rai xalqaro aeroportigacha boradigan temir yoʻl liniyasi orqali bogʻlash rejalashtirilgan<ref name=":17" />. == Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar == === Yoʻlovchi tashish === <!-- Please use only independent sources. The airport and the airline itself are not independent sources. --> {{Aeroport-yoʻnalishlar <!-- --> | Aero Dili, {{TLS}} | {{Flagicon|Timor-Leste}}Dili<ref>{{cite news |author1=<!--not stated--> |title=Bali Airport Introduces New International Flight To An Unlikely Destination |url=https://thebalisun.com/bali-airport-introduces-new-international-flight-to-an-unlikely-destination/ |access-date=30 July 2024 |work=The Bali Sun |date=15 May 2023}}</ref><ref>{{cite web |author1=Bali Update Editorial Team |title=You Can Now Dili Daily from Denpasar |url=https://www.balidiscovery.com/you-can-now-dili-daily-from-denpasar/ |website=Bali Discovery |access-date=30 July 2024 |date=19 May 2023}}</ref> <!-- --> | [[Aeroflot]] | [[Sheremetyevo (aeroport)|Moskva–Sheremetyevo]]<ref>{{cite web |title=Aeroflot Resumes Moscow – Denpasar Service From mid-Sep 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240812-susep24dps |website=Aeroroutes |access-date=12 August 2024}}</ref> <!-- --> | [[Air Busan]] | [[Gimhae xalqaro aeroporti|Busan]]<ref>{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240909-bxnw24dps|title=AIR BUSAN SCHEDULES BUSAN – DENPASAR LATE-OCT 2024 LAUNCH|publisher=Aeroroutes|access-date=9 September 2024}}</ref> <!-- --> | Air India | [[Indira Gandi xalqaro aeroporti|Dehli]]<ref>{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/241111-ainov24|title=Air India / Vistara NW24 Selected Mixed Aircraft International Service|work=Aeroroutes|access-date=11 November 2024}}</ref> <!-- --> | Air New Zealand | {{Flagicon|New Zealand}}Oklend<ref>{{cite news |title=Air New Zealand resumes non-stop flights to Bali |url=https://www.1news.co.nz/2022/10/31/air-new-zealand-resumes-non-stop-flights-to-bali/ |access-date=1 November 2022 |publisher=One News}}</ref><ref>{{cite news |title=Air NZ now flies to Bali all 12 months of the year |url=https://www.newshub.co.nz/home/travel/2024/06/air-new-zealand-now-flies-direct-to-bali-all-12-months-of-the-year.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607000310/https://www.newshub.co.nz/home/travel/2024/06/air-new-zealand-now-flies-direct-to-bali-all-12-months-of-the-year.html |url-status=dead |archive-date=7 June 2024 |access-date=7 June 2024 |work=Newshub |language=en}}</ref> <!-- --> | [[AirAsia]] | [[Kuala Lumpur xalqaro aeroporti|Kuala Lumpur–Xalqaro]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250303-akfd1h2532q|title=AirAsia 1H25 A321neo Network Expansion – 02MAR25|website=AeroRoutes}}</ref> <!-- --> | Airfast Indonesia | '''Charter:''' {{Flagicon|Indonesia}}Jakarta–Sukarno-Hatta<ref name="Airfast">{{cite web|url=https://www.flightradar24.com/data/aircraft/pk-ofi|title=Flight history for aircraft - PK-OFI|work=Flightradar24|access-date=7 March 2025}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Timika<ref name="Airfast"/> <!-- --> | Batik Air, {{IDN}} | {{Flagicon|Indonesia}}Jakarta–Halim Perdanakusuma<ref name="Daftar Penerbangan Citilink dan Batik Air Pindah dari Halim ke Soetta">{{cite web|title= Daftar Penerbangan Citilink dan Batik Air Pindah dari Halim ke Soetta|url=https://travel.detik.com/travel-news/d-8039701/daftar-penerbangan-citilink-dan-batik-air-pindah-dari-halim-ke-soetta|language=id|access-date=26 September 2025}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Jakarta–Sukarno-Hatta<ref>{{cite web|url=https://www.airpaz.com/id/flight/code/ID-6050|title=Batik Air ID6050|work=airpaz|access-date=27 September 2025}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Kupang<ref>{{Cite web |last=Kuswaraharja |first=Dadan |title=Batik Air Buka Rute Baru Bali-Kupang, Perkuat Konektivitas ke NTT |url=https://travel.detik.com/travel-news/d-8402078/batik-air-buka-rute-baru-bali-kupang-perkuat-konektivitas-ke-ntt |access-date=2026-03-16 |website=detikTravel |language=id-ID}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Labuan Bajo<ref>{{cite web|title=Check Batik Air ID6331 Flight Schedule|url=https://www.airpaz.com/en/flight/code/ID-6331|language=id|access-date=26 September 2025}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Makassar<ref>{{cite news|url=https://bisnis.tempo.co/read/1813597/batik-air-buka-rute-barulangsung-makassar-bali-pp-terbang-perdana-11-januari-2024 |title=Batik Air Buka Rute Baru Langsung Makassar - Bali PP, Terbang Perdana 11 Januari 2024|work=bisnis.tempo.co|access-date=25 December 2023}}</ref>, {{Flagicon|Australia}}Perth<ref>{{cite news|last1=Bhwana|first1=Petir Garda|last2=Nugraha|first2=Ricky Mohammad|url=https://en.tempo.co/read/1634051/batik-air-reopens-bali-perth-round-trip-flight-route|title=Batik Air Reopens Bali - Perth Round Trip Flight Route |website=en.tempo.co|date=14 September 2022 |access-date=1 July 2022}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Surabaya<ref>{{cite news|url=https://centreforaviation.com/news/batik-air-to-launch-bali-denpasar-surabaya-service-from-13-jun-2024-1267200 |title=Batik Air to launch Bali Denpasar-Surabaya service from 13-Jun-2024 |work=CAPA|access-date=10 June 2024}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Tambolaka<ref>{{cite news |last=Kamalina|first=Annasa Rizki|title=Lion Air Group Buka Rute Baru Awal 2026, Ada Rute ke Derawan!|date=3 January 2026|url=https://ekonomi.bisnis.com/read/20260103/98/1941280/lion-air-group-buka-rute-baru-awal-2026-ada-rute-ke-derawan|language=id|access-date=4 January 2026}}</ref> <!-- --> | [[Batik Air Malaysia]] | {{Flagicon|Australia}}Brisben<ref>{{cite news|url=https://travel.kompas.com/read/2022/06/21/082627427/batik-air-buka-rute-bali-melbourne-dan-bali-brisbane-pp-mulai-rp-26-juta?page=all|title= Batik Air Buka Rute Bali-Melbourne dan Bali-Brisbane PP, Mulai Rp 2,6 Juta|language=id|website=[[Kompas]]|access-date=26 September 2025}}</ref>, [[Kuala Lumpur xalqaro aeroporti|Kuala Lumpur–Xalqaro]]<ref>{{cite web| title=Malaysia's Batik Air adds Melbourne route| date=19 March 2025| url=https://asianaviation.com/malaysias-batik-air-adds-melbourne-route/| qaralgan sana=2026-08-26| arxivsana=2026-03-17| arxivurl=https://web.archive.org/web/20260317060349/https://asianaviation.com/malaysias-batik-air-adds-melbourne-route/}}</ref>, {{Flagicon|Australia}}Melburn<ref>{{cite web|url=https://www.thebalitimes.com/headlines/batik-air-malaysia-connects-bali-with-melbourne-with-pre-pandemic-normal-back-on-the-horizon/|title=Batik Air Malaysia connects Bali with Melbourne with pre-pandemic normal back on the horizon|website=The Bali Times|date=11 June 2022 |access-date=1 July 2022}}</ref>, {{Flagicon|Australia}}Perth<ref>{{cite web |title=Batik Air Kembali Buka Rute Bali-Perth PP, Tiketnya Mulai Rp 1,6 Juta| url=https://kumparan.com/kumparantravel/batik-air-kembali-buka-rute-bali-perth-pp-tiketnya-mulai-rp-1-6-juta-1yr6620xjUD|language=id|access-date=26 September 2025}}</ref>, [[Sidney aeroporti|Sidney–Kingsford Smith]]<ref>{{cite news|url=https://travel.detik.com/travel-news/d-6440926/akhirnya-batik-air-terbang-non-stop-denpasar-sydney-gas|title= Akhirnya Batik Air Terbang Non Stop Denpasar-Sydney, Gas!|language=id|website=travel.detik.com|access-date=26 September 2025}}</ref> <!-- --> | Cathay Pacific, {{HKG}} | [[Hong Kong xalqaro aeroporti|Hong Kong]]<ref name="Media Indonesia">{{cite news|url=https://mediaindonesia.com/ekonomi/705696/tiga-maskapai-layani-penerbangan-langsung-denpasar-hongkong|title=Tiga Maskapai Layani Penerbangan Langsung Denpasar-Hongkong|language=id|website=Media Indonesia|access-date=26 September 2025}}</ref> <!-- --> | Cebu Pacific, {{PHL}} | {{Flagicon|Philippines}}Manila<ref>{{cite web|title=Cebu Pacific to Resume Bali, Hanoi and Sydney Flights|url=https://www.travelnewsasia.com/news22/254-CebuPacific.shtml|website=www.travelnewsasia.com|date=25 April 2022|access-date=26 September 2025}}</ref> <!-- --> | [[China Airlines]] | [[Taoyuan xalqaro aeroporti|Taypey–Taoyuan]]<ref>{{cite web|url=https://aeroroutes.com/eng/220701-cisep22dps|title=China Airlines plans Taipei – Denpasar service resumption in Sep 2022|publisher=Aeroroutes|access-date=1 July 2022}}</ref> <!-- --> | [[China Eastern Airlines]] | [[Pekin Dasin xalqaro aeroporti|Pekin–Dasin]]<ref>{{cite web|title=China Eastern flights from Denpasar (DPS)|url=https://www.flightsfrom.com/DPS/MU|website=www.flightsfrom.com}}</ref>, [[Shanxay Pudong xalqaro aeroporti|Shanxay–Pudong]]<ref>{{cite news|last=Chaeruddin|first=Banjar|url=https://www.sinarharapan.co/ekonomi/3858471042/penerbangan-langsung-ke-tiongkok-ditambah-china-eastern-kembali-layani-rute-denpasar-shanghai|title= Penerbangan Langsung ke Tiongkok ditambah, China Eastern Kembali Layani Rute Denpasar-Shanghai|language=id|publisher=sinarharapan.co|access-date=27 September 2025}}</ref> <!-- --> | [[China Southern Airlines]] | [[Guanchjou Baiyun xalqaro aeroporti|Guanchjou]]<ref>{{cite web |title=Mainland Chinese Carriers NS23 International / Regional Network – 14MAY23 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230516-cnns23intl |website=Aeroroutes |access-date=16 May 2023}}</ref> <!-- --> | Citilink, {{IDN}} | {{Flagicon|Indonesia}}Bandung–Husein Sastranegara<ref>{{cite web|title=Denpasar (DPS) to Bandung (BDO) Flight Schedule|url=https://flyteam.jp/en/airline_route/dps_bdo/flight_schedule/2026/08|website=flyteam.jp}}</ref>, {{Flagicon|Timor-Leste}}Dili<ref>{{cite web |title=You Can Now Dili Daily from Denpasar|url=https://www.balidiscovery.com/you-can-now-dili-daily-from-denpasar/?noamp=mobile|website=Bali Discovery| date=19 May 2023 |access-date=26 September 2025}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Jakarta–Halim Perdanakusuma<ref name="Daftar Penerbangan Citilink dan Batik Air Pindah dari Halim ke Soetta"/>, {{Flagicon|Indonesia}}Jakarta–Sukarno-Hatta<ref>{{cite web|url=https://www.airpaz.com/en/airlines/QG-Citilink/airport-city/soekarno-hatta-international-airport-cgk-bali-denpasar-id|title=Citilink Flight from Soekarno Hatta International Airport to Bali Denpasar|work=airpaz|access-date=}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Makassar<ref>{{cite web|url=https://www.airpaz.com/en/flight/code/QG-342|title=Check Citilink QG342 Flight Schedule|access-date=26 September 2025}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Surabaya<ref>{{cite web|url=https://www.airpaz.com/en/flight/code/QG-699|title=Check Citilink QG699 Flight Schedule|access-date=26 September 2025}}</ref> <!-- --> | Condor, {{DEU}} | '''Mavsumiy charter:''' [[Suvarnabhumi|Bangkok–Suvarnabhumi]]<ref>{{cite web|title=Condor fliegt im Charter einmalig nach Bali|url=https://www.airliners.de/condor-fliegt-charter-einmalig-bali/81950|website=airliners.de|language=de|access-date=February 19, 2026}}</ref><ref>{{cite Instagram |postid=DVQdxOhEkD7|user=baliairport|title=Adakah #SahabatBaliAirport yang tadi sempat lihat pesawat dengan livery unik ini di runway @baliairport? Yap, maskapai penerbangan asal Jerman, Condor, sore tadi kembali singgah di Bali setelah terakhir mampir pertengahan 2020 lalu!|date=27 February 2026}}</ref>, [[Frankfurt aeroporti|Frankfurt]]<ref>{{cite web|title=Condor fliegt im Charter einmalig nach Bali|url=https://www.airliners.de/condor-fliegt-charter-einmalig-bali/81950|website=airliners.de|language=de|access-date=February 19, 2026}}</ref><ref>{{cite Instagram |postid=DVQdxOhEkD7|user=baliairport|title=Adakah #SahabatBaliAirport yang tadi sempat lihat pesawat dengan livery unik ini di runway @baliairport? Yap, maskapai penerbangan asal Jerman, Condor, sore tadi kembali singgah di Bali setelah terakhir mampir pertengahan 2020 lalu!|date=27 February 2026}}</ref> <!-- --> | [[Emirates]] | [[Dubay xalqaro aeroporti|Dubai–Xalqaro]] <!-- --> | [[Etihad Airways]] | [[Zayd xalqaro aeroporti|Abu-Dabi]]<ref>{{cite web |title=Etihad opens Denpasar bookings from late-June 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240418-eyns24dps |website=Aeroroutes |access-date=18 April 2024}}</ref> <!-- --> | [[EVA Air]] | [[Taoyuan xalqaro aeroporti|Taypey–Taoyuan]]<ref>{{cite web|url=https://kabarsdgs.com/hot-news/2022/10/8466/bandara-i-gusti-ngurah-rai-bali-tambah-rute-ke-taipei-ini-maskapainya/|title=Bandara I Gusti Ngurah Rai Bali Tambah Rute ke Taipei, Ini Maskapainya|publisher=kabarsdgs.com|language=id|access-date=1 July 2022}}</ref> <!-- --> | Garuda Indonesia | {{Flagicon|Indonesia}}Bandung–Husein Sastranegara<ref>{{cite Instagram |postid=DbX2Yv_k4hf|user=infodenpasar|title=Garuda Indonesia Hadir dengan Pilihan Penerbangan yang Semakin Lengkap!|date=29 July 2026}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Jakarta–Sukarno-Hatta<ref>{{cite web |last1=Ranabhat |first1=Sharad |title=Top 10 Busiest Domestic Routes in Southeast Asia|url=https://aviationa2z.com/index.php/2025/01/27/busiest-domestic-routes-in-southeast-asia/|website=aviationa2z.com|date=27 January 2025|access-date=26 September 2025}}</ref>, {{Flagicon|Australia}}Melburn<ref>{{cite web|url=https://www.garuda-indonesia.com/au/en/news-and-events/Flight-Schedule|title=Garuda Indonesia Current Flight Schedule between Australian and Indonesia|publisher=Garuda Indonesia|date=1 November 2022|access-date=1 November 2022}}</ref>, [[Sidney aeroporti|Sidney–Kingsford Smith]]<ref>{{cite web |title=Garuda Indonesia Increases Frequency to Daily Flights from Bali to Seoul, Sydney, and Melbourne|url=https://indoaviation.asia/garuda-indonesia-tambah-frekuensi-jadi-daily-flight-dari-bali-ke-seoul-sydney-melbourne/|website=indoaviation.asia|date=10 July 2024 |access-date=26 September 2025}}</ref>, [[Changi aeroporti|Singapur]]<ref>{{cite news|url=https://en.tempo.co/read/1608533/bali-opens-two-international-flights-from-philippines-singapore|title=Bali Opens Two International Flights from Philippines, Singapore|last=Christy Hosana|first=Francisca|work=Tempo.co|location=Jakarta|date=4 July 2022|access-date=7 July 2022}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Sorong<ref>{{cite web|title=Denpasar to Sorong Flight Schedule(February 2026)|url=https://flyteam.jp/en/airline_route/dps_soq/flight_schedule|website=flyteam.jp|access-date=February 8, 2026}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Surabaya<ref>{{Cite web|url=https://www.airpaz.com/en/flight/code/GA-342|title=Check Garuda Indonesia GA342 Flight Schedule|access-date=26 September 2025}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Timika<ref>{{cite web|title=Garuda Indonesia Buka Rute Jakarta-denpasar-timika, Mimika Siap Raih Manfaat Ekonomi|url=https://papuanewsonline.com/garuda-indonesia-buka-rute-jakartadenpasartimika-mimika-siap-raih-manfaat-ekonomi|website=Papua News Online|access-date=February 27, 2026}}</ref>, [[Narita xalqaro aeroporti|Tokio–Narita]]<ref>{{cite news |url=https://www.antaranews.com/berita/3171977/garuda-buka-kembali-rute-tokyo-denpasar-pp-mulai-1-november |title=Garuda Indonesia resumes Tokyo–Denpasar flights starting 1 November|last=Rahayu|first=Juwita Trisna|agency=Antara|location=Jakarta|language=id|date=11 October 2022 }}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Yogyakarta–Xalqaro<ref>{{Cite web|url=https://www.airpaz.com/en/flight/code/GA-252|title=Check Garuda Indonesia GA252 Flight Schedule|access-date=26 September 2025}}</ref> <!-- --> | Hong Kong Airlines | [[Hong Kong xalqaro aeroporti|Hong Kong]]<ref name="Media Indonesia"/> <!-- --> | [[IndiGo]] | [[Kempegovda xalqaro aeroporti|Bangalor]]<ref>{{Cite web |title=IndiGo adds Bangalore – Denpasar service in NS24 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240220-6ens24id |access-date=21 February 2024 |website=AeroRoutes |language=en-CA}}</ref>, [[Indira Gandi xalqaro aeroporti|Dehli]] (2026-yil 1-oktyabrdan qayta tiklanadi)<ref>{{Cite web |title=Denpasar (DPS) to Delhi (DEL) Flight Schedule|url=https://flyteam.jp/en/airline_route/dps_del/flight_schedule/2026/10|website=flyteam.jp}}</ref> [[Chhatrapati Shivaji Maharoja xalqaro aeroporti|Mumbay–Shivaji]] (2026-yil 1-oktyabrdan qayta tiklanadi)<ref>{{Cite web |title=Denpasar (DPS) to Mumbai (BOM) Flight Schedule|url=https://flyteam.jp/en/airline_route/dps_bom/flight_schedule/2026/10|website=flyteam.jp}}</ref> <!-- --> | Indonesia AirAsia | {{Flagicon|Indonesia}}Jakarta–Sukarno-Hatta<ref>{{cite web |last1=Ranabhat |first1=Sharad |title=Top 10 Busiest Domestic Routes in Southeast Asia|url=https://aviationa2z.com/index.php/2025/01/27/busiest-domestic-routes-in-southeast-asia/|website=aviationa2z.com|date=27 January 2025|access-date=26 September 2025}}</ref>, [[Kuala Lumpur xalqaro aeroporti|Kuala Lumpur–Xalqaro]]<ref name="QZNS25">{{cite web| title=Indonesia AirAsia NS25 International Frequency Changes| website=Aeroroutes |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250403-qzns25int| access-date=28 September 2025}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Labuan Bajo<ref>{{cite news|last=Ermalia|first=Ayu Afria Ulita|title=Livery Labuan Bajo Maskapai AirAsia, Dongkrak Penumpang dari Bali|date=26 June 2025 |url=https://bali.idntimes.com/news/business/livery-labuan-bajo-maskapai-airasia-00-r544s-4hjrv4|language=id|publisher=IDN Times|access-date=26 September 2025}}</ref>, {{Flagicon|Australia}}Perth<ref>{{Cite web|title=Indonesia AirAsia Launches Bali-Adelaide Flight Route, First Connection to South Australia|url=https://en.tempo.co/read/1995477/indonesia-airasia-launches-bali-adelaide-flight-route-first-connection-to-south-australia|website=en.tempo.co|date=10 April 2025 |access-date=26 September 2025}}</ref>, [[Phuket xalqaro aeroporti|Phuket]]<ref>{{Cite web|title=Indonesia AirAsia adds Denpasar – Phuket from August 2024|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240611-qzaug24hkt |website=Aeroroutes.com|access-date=11 June 2024}}</ref> <!-- --> | Jeju Air, {{KOR}} | [[Inchxon aeroporti|Seul–Inchxon]]<ref>{{cite news|url=https://www.khan.co.kr/economy/economy-general/article/202406042118015|title=제주항공, 인천~발리 직항 띄운다|trans-title=Jeju Air, launch Incheon~Bali|publisher=The Kyunghyang News|language=ko|date=4 June 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=Jeju Air Adds Batam / Denpasar Service in 4Q24|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240916-7c4q24bthdps |website=AeroRoutes |access-date=16 September 2024}}</ref> <!-- --> | Jetstar, {{AUS}} | {{Flagicon|Australia}}Adelaida<ref>{{cite web |title=Jetstar Increases Adelaide – Denpasar Service in NS25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/241225-jqns25adldps |website=Aeroroutes |access-date=26 September 2025}}</ref>, {{Flagicon|Australia}}Avalon<ref name="Jetstar invests in major Melbourne Avalon Airport expansion with direct flights to Bali and Adelaide and more low fares seats to Brisbane"> [https://newsroom.jetstar.com/jetstar-invests-in-major-melbourne-avalon-airport-expansion-with-direct-flights-to-bali-and-adelaide-and-more-low-fares-seats-to-brisbane/] Jetstar</ref>, {{Flagicon|Australia}}Brisben<ref>{{cite web |title=Jetstar 1Q24 Brisbane – Denpasar Service Changes |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230621-jq1q24bnedps |website=Aeroroutes |access-date=26 September 2025}}</ref>, {{Flagicon|Australia}}Cairns<ref>{{cite web |title=Jetstar Expands A321neo Cairns Service From April 2025 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240618-jqapr25cns |website=Aeroroutes |access-date=26 September 2025}}</ref>, {{Flagicon|Australia}}Darvin<ref name="JQDPSNW22">{{cite web |title=Jetstar Preliminary NW22 Denpasar Aircraft Adjustment |url=https://www.aeroroutes.com/eng/220727-jqnw22dps |website=Aeroroutes |access-date=26 September 2025}}</ref>, {{Flagicon|Australia}}Gold Coast<ref>{{cite news |last1=Antonio |first1=Jose |title=Jetstar launches new direct flights between Bali and Gold Coast |url=https://travelweekly.com.au/jetstar-launches-new-direct-flights-between-bali-and-gold-coast/ |access-date=17 April 2025 |work=Travel Weekly |date=17 April 2025 |language=en-AU}}</ref>, {{Flagicon|Australia}}Melburn<ref name="JQDPS">{{cite web |title=Jetstar Boosts Denpasar Network From June 2025 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250421-jqns25dps |website=Aeroroutes |access-date=21 April 2025}}</ref>, {{Flagicon|Australia}}Nyukasl<ref>{{cite news |title=Fly Direct to Bali from Newcastle {{!}} Skip the M1 |url=https://www.newcastleairport.com.au/flights/our-destinations/bali/ |access-date=2 June 2025 |work=newcastleairport.com.au |language=en}}</ref>, {{Flagicon|Australia}}Perth<ref name="JQDPSNW22"></ref>, [[Sidney aeroporti|Sidney–Kingsford Smith]]<ref>{{cite web |title=Jetstar May/June 2022 Australia International Operations |url=https://www.aeroroutes.com/eng/220503-jqmay22auintl |website=Aeroroutes |access-date=26 September 2025}}</ref>, [[Changi aeroporti|Singapur]]<ref name="JQDPS"></ref>, {{Flagicon|Australia}}Sunshine Coast<ref>{{cite news |url=https://newsroom.jetstar.com/jetstar-to-launch-new-flights-from-sunshine-coast-to-bali-from-199-with-easy-connections-to-singapore/|title=Jetstar to launch new flights from Sunshine Coast to Bali from $199^ with easy connections to Singapore|access-date=6 November 2025}}</ref> <!-- --> | Juneyao Air, {{CHN}} | [[Shanxay Pudong xalqaro aeroporti|Shanxay–Pudong]]<ref>{{cite web |title=Juneyao Airlines moves Denpasar launch to late-Jan 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/231218-hojan24pvg |website=Aeroroutes |access-date=18 December 2023}}</ref> <!-- --> | [[KLM]] | [[Schiphol|Amsterdam]]<ref name="PR Newswire-2022">{{cite press release |title= KLM resumes flights to Bali |url=https://en.prnasia.com/releases/apac/klm-resumes-flights-to-bali-354905.shtml|via=PR Newswire|date=17 March 2022|access-date=26 September 2025}}</ref>, [[Changi aeroporti|Singapur]]<ref name="PR Newswire-2022"/> <!-- --> | [[Korean Air]] | [[Inchxon aeroporti|Seul–Inchxon]]<ref>{{cite news|url=https://www.thejakartapost.com/business/2024/09/24/korean-air-adds-second-daily-bali-flight-deploys-787-10.html|title=Korean Air adds second daily Bali flight, deploys 787-10|publisher=[[The Jakarta Post]]|date=24 September 2024|access-date=26 September 2025}}</ref> <!-- --> | Lion Air, {{IDN}} | {{Flagicon|Indonesia}}Balikpapan<ref>{{cite news|url=https://travel.kompas.com/read/2022/09/08/060900027/lion-air-buka-rute-balikpapan-denpasar-pp-mulai-9-september|title=Lion Air Buka Rute Balikpapan-Denpasar PP Mulai 9 September|language=id|publisher=[[Kompas]]|date=8 September 2022|access-date=26 September 2025}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Banjarmasin<ref>{{cite web|url=https://kumparan.com/kumparantravel/lion-air-buka-rute-baru-banjarmasin-bali-pp-mulai-24-november-ini-jadwalnya-21XKXE0ddEF|title=Lion Air Buka Rute Baru Banjarmasin-Bali PP Mulai 24 November, Ini Jadwalnya|work=newsroom.kumparan.com|access-date=8 November 2023}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Jakarta–Sukarno-Hatta<ref>{{Cite web|url=https://www.flightradar24.com/data/flights/jt20|title=Flight JT20 at flightradar24|website=Flightradar24|access-date=21 August 2024}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Makassar<ref>{{Cite web|url=https://www.airpaz.com/en/flight/code/JT-747|title=Check Lion Air JT747 Flight Schedule|access-date=26 September 2025}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Manado<ref>{{cite web |title=Lion Air Resmi Buka Rute Non-Stop Manado – Denpasar|url=https://manadopost.jawapos.com/berita-utama/285665000/lion-air-resmi-buka-rute-non-stop-manado-bali-dorong-pertumbuhan-pariwisata-dan-ekonomi|website=manadopost.jawapos.com|date=19 February 2025 |language=id|access-date=19 February 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Lion Air Flight from Ngurah Rai International Airport to Sam Ratulangi International Airport|url=https://www.airpaz.com/en/airlines/JT-Lion-Air/airport-airport/ngurah-rai-international-airport-dps-sam-ratulangi-international-airport-mdc|website=airpaz.com}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Surabaya<ref>{{Cite web|url=https://www.airpaz.com/en/flight/code/JT-929|title=Check Lion Air JT929 Flight Schedule|access-date=26 September 2025}}</ref> <br/> '''Mavsumiy:''' {{Flagicon|Indonesia}}Lombok<ref>{{Cite web|url=https://agent.lionair.co.id/LionAirAgentsPortal/Default.aspx/|title= Rute Baru Lion Air|website=agent.lionair.co.id|access-date=13 June 2026}}</ref> <!-- --> | [[LOT Polish Airlines]] | '''Mavsumiy charter:''' [[Varshava Shopen aeroporti|Varshava–Shopen]]<ref>{{cite web |title=LOT POLISH Airlines Rute Polandia Ke Bali|url=https://www.digitalototransport.com/lot-polish-airlines-rute-polandia-ke-bali/|website=digitalototransport.com|date=12 January 2025 |language=id|access-date=4 February 2025}}</ref> <!-- --> | [[Malaysia Airlines]] | [[Kuala Lumpur xalqaro aeroporti|Kuala Lumpur–Xalqaro]]<ref>{{cite web|title=Malaysia Airlines schedules Auckland, Bali A330neo flights| date=24 February 2025| url=https://www.businesstraveller.com/business-travel/malaysia-airlines-schedules-auckland-bali-a330neo-flights/}}</ref> <!-- --> | NAM Air, {{IDN}} | {{Flagicon|Indonesia}}Jakarta–Sukarno-Hatta<ref>{{cite web|url=https://www.airpaz.com/en/flight/code/IN-282|title=Check NAM Air IN282 Flight Schedule|access-date=26 September 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://travel.detik.com/travel-news/d-7676260/jakarta-bali-berapa-jam-naik-pesawat-segini-harga-tiketnya|title= Jakarta-Bali Berapa Jam Naik Pesawat? Segini Harga Tiketnya|publisher=travel.detik.com|access-date=26 September 2025}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Tambolaka<ref>{{cite web|url=https://www.airpaz.com/en/flight/code/IN-643|title=Check NAM Air IN643 Flight Schedule|access-date=26 September 2025}}</ref> <!-- --> | Pelita Air, {{IDN}} | {{Flagicon|Indonesia}}Jakarta–Sukarno-Hatta<ref>{{cite news|url=https://ekonomi.bisnis.com/read/20220428/98/1528614/perdana-pelita-air-terbangi-rute-tersibuk-jakarta-bali|title=Perdana! Pelita Air Terbangi Rute Tersibuk, Jakarta-Bali|last=|first=|work=bisnis.com|publisher=|location=|access-date=28 April 2022}}</ref> <!-- --> | Philippine Airlines | {{Flagicon|Philippines}}Manila<ref>{{cite web |title=Philippine Airlines Kembali Layani Penerbangan ke Bali|url=https://kabarnusa.com/philippine-airlines-kembali-layani-penerbangan-ke-bali/|website=kabarnusa.com|language=id|date=2 July 2022|access-date=26 September 2025}}</ref> <!-- --> | [[Qanot Sharq]] | '''Mavsumiy charter:''' [[Toshkent xalqaro aeroporti|Toshkent]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Qanot Sharq Adds Tashkent – Denpasar Charter in NS25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250630-hhjun25dps |access-date=30 June 2025 |publisher=AeroRoutes |date=30 June 2025}}</ref> <!-- --> | [[Qantas]] | {{Flagicon|Australia}}Melburn<ref>{{cite web|title=Qantas Airways Flight from Bali Denpasar to Melbourne Airport|url=https://www.airpaz.com/en/airlines/QF-Qantas-Airways/city-airport/bali-denpasar-id-melbourne-airport-mel|access-date=26 September 2025}}</ref><ref name="Qantas launches Asia sale">{{cite web|title=Qantas launches Asia sale|url=https://www.airlineratings.com/articles/qantas-launches-asia-sale|access-date=26 September 2025}}</ref>, [[Sidney aeroporti|Sidney–Kingsford Smith]]<ref name="Qantas launches Asia sale"/> <!-- --> | [[Qatar Airways]] | [[Hamad xalqaro aeroporti|Doha]]<ref>{{cite news|last1=Kurmala|first1=Azis|last2=Novarina|first2=Arie|title=Qatar Airways returns to Bali following airport shutdown|date=26 June 2025 |url=https://en.antaranews.com/news/362085/qatar-airways-returns-to-bali-following-airport-shutdown|access-date=26 September 2025}}</ref> <!-- --> | [[Saudia]] | [[Qirol Abdulaziz xalqaro aeroporti|Jidda]]<ref name="AeroRoutes-2025">{{cite web|url= https://www.aeroroutes.com/eng/250120-svns25dps|title= SAUDIA PLANS DENPASAR LAUNCH IN NS25|publisher=AeroRoutes|date=19 January 2025|access-date=19 January 2025}}</ref>, [[Changi aeroporti|Singapur]]<ref name="AeroRoutes-2025"/> <!-- --> | Scoot, {{SGP}} | [[Changi aeroporti|Singapur]]<ref>{{cite web|title=Flights to Bali resume following volcanic eruption|work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/flights-to-bali-resume-following-volcanic-eruption|date=14 November 2024|access-date=26 September 2025}}</ref> <!-- --> | Shirak Avia, {{ARM}} | [[Zvartnots xalqaro aeroporti|Yerevan]] (2026-yil 1-noyabrdan boshlanadi)<ref>{{cite news|title=Armenia's Shirak Avia Launches Direct Flights From Yerevan to Bali, Maldives and Phuket|url=https://caspianpost.com/armenia/armenia-s-shirak-avia-launches-direct-flights-from-yerevan-to-bali-maldives-and-phuket|publisher=The Caspian Post|date=15 July 2026}}</ref> <!-- --> | Sichuan Airlines, {{CHN}} | [[Chendu Tianfu xalqaro aeroporti|Chendu–Tianfu]]<ref>{{cite web|title=Sichuan Airlines Schedules Denpasar Late-Sep 2025 Launch|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250710-3usep25dps|access-date=11 July 2025}}</ref> <!-- --> | [[Singapore Airlines]] | [[Changi aeroporti|Singapur]]<ref>{{cite web|title=Semua Penerbangan Singapore Airlines Menuju Bali Akan Gunakan Pesawat Boeing 787|url=https://kumparan.com/kumparantravel/semua-penerbangan-singapore-airlines-menuju-bali-akan-gunakan-pesawat-boeing-787-24kqHZCPsvS|language=id|access-date=11 July 2025}}</ref> <!-- --> | Sriwijaya Air, {{IDN}} | {{Flagicon|Indonesia}}Jakarta–Sukarno-Hatta<ref>{{cite web |title=Sriwijaya Air 4Q25 Denpasar Network Additions |url=https://www.aeroroutes.com/eng/251006-sj4q25dps |website=Aeroroutes |access-date=7 October 2025}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Makassar<ref>{{cite web |title=Sriwijaya Air Buka Rute Langsung Denpasar – Tambolaka, Mulai 15 Agustus 2025, Anggota DPRD NTT Yunus Takandewa Beri Apresiasi|date=5 August 2025 |url=https://fortuna.press/2025/08/05/sriwijaya-air-buka-rute-langsung-denpasar-tambolaka-mulai-15-agustus-2025-anggota-dprd-ntt-yunus-takandewa-beri-apresiasi/|language=id|access-date=6 August 2025}}</ref> <!-- --> | Starlux Airlines, {{TWN}} | [[Taoyuan xalqaro aeroporti|Taypey–Taoyuan]] (2026-yil 1-oktyabrdan boshlanadi)<ref>{{cite web |title=Direct flights from Denpasar to Taipei|url=https://www.flightconnections.com/flights-from-dps-to-tpe|website=flightconnections.com}}</ref><ref>{{cite news |title=Starlux to launch Taipei-Bali route in October|url=https://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2026/04/08/2003855257|website=[[Taipei Times]]|access-date=26 September 2025}}</ref> <!-- --> | Super Air Jet, {{IDN}} | {{Flagicon|Indonesia}}Bandung–Husein Sastranegara (2026-yil 18-sentyabrdan boshlanadi)<ref>{{cite Instagram|postid=DcTFIM7B2fb|user=superairjet|title=The wait is over! Ini dia jadwal penerbangan perdana Super Air Jet dari @huseinsastranegara.airport! ✨|date=21 August 2026}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Jakarta–Sukarno-Hatta<ref>{{cite news|url=https://beritajatim.id/super-air-jet-pindah-ke-terminal-2e-bandara-soekarno-hatta-untuk-penerbangan-jakarta-bali/|title=Super Air Jet Pindah ke Terminal 2E Bandara Soekarno-Hatta untuk Penerbangan Jakarta-Bali!|language=id|last=Ardianto H|first=Teddy|work=bisnis.com|publisher=beritajatim.id|access-date=27 September 2025}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Kupang<ref>{{Cite web|url=https://www.airpaz.com/en/airlines/IU-Super-Air-Jet/airport-airport/ngurah-rai-international-airport-dps-el-tari-international-airport-koe|title=Super Air Jet Flight from Ngurah Rai International Airport to El Tari International Airport|website=airpaz.com}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Pontianak<ref>{{cite web |title=Super Air Jet Buka Rute Penerbangan Denpasar- Pontianak|url=https://agent.lionair.co.id/LionAirAgentsPortal/Default.aspx/|website=agent.lionair|access-date=28 October 2024}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Semarang<ref>{{Cite web|url=https://www.airpaz.com/en/airlines/IU-Super-Air-Jet/city-city/bali-denpasar-id-semarang-id |title=Super Air Jet Flight from Bali Denpasar to Semarang |website=airpaz.com}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Solo<ref>{{Cite web|url=https://www.airpaz.com/en/airlines/IU-Super-Air-Jet/airport-airport/ngurah-rai-international-airport-dps-adisumarmo-international-airport-soc|title=Super Air Jet Flight from Ngurah Rai International Airport to Adisumarmo International Airport|website=airpaz.com}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Surabaya<ref>{{cite web|url=https://www.airpaz.com/id/airlines/IU-Super-Air-Jet/airport-city/juanda-international-airport-sub-bali-denpasar-id|title=Super Air Jet dari Bandara Internasional Juanda ke Bali Denpasar|access-date=27 September 2025}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Yogyakarta–Xalqaro<ref>{{Cite web|url=https://www.airpaz.com/en/airlines/IU-Super-Air-Jet/city-city/yogyakarta-id-bali-denpasar-id |title=Super Air Jet Flight from Yogyakarta to Bali Denpasar |website=airpaz.com}}</ref> <!-- --> | [[Tʼway Air]] | {{Flagicon|South Korea}}Cheongju<ref>{{cite web|last=Liu|first=Jim|title=T'way Air Adds Cheongju – Denpasar Regular Service in late-3Q25|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250514-tw3q25cjjdps|website=AeroRoutes|date=14 May 2025}}</ref> <!-- --> | Thai AirAsia | {{Flagicon|Thailand}}Bangkok–Don Mueang<ref>{{cite news|title=Maskapai Thai AirAsia kembali hubungkan Bangkok-Bali|language=id|url=https://atnews.id/portal/news/12874|date=15 April 2022|access-date=26 September 2025}}</ref> <!-- --> | [[Thai Airways International]] | [[Suvarnabhumi|Bangkok–Suvarnabhumi]]<ref>{{cite web|title=Thai Airways to add second daily Denpasar service|url=https://www.businesstraveller.com/business-travel/thai-airways-to-add-second-daily-denpasar-service/|website=Business Traveller|date=30 August 2024}}</ref> <!-- --> | Thai Lion Air, {{THA}} | {{Flagicon|Thailand}}Bangkok–Don Mueang<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250224-slns25dps|title=Thai Lion Air Adds Denpasar Service in NS25|website=AeroRoutes}}</ref> <!-- --> | TransNusa, {{IDN}} | {{Flagicon|Indonesia}}Bima<ref name="koran_indonesia">{{cite web |title=Mulai 15 Desember, TransNusa Perluas Layanan Ke Indonesia Timur|url=https://koran-jakarta.com/2025-12-06/mulai-15-desember-transnusa-perluas-layanan-ke-indonesia-timur|website=Koran Jakarta|language=id|date=6 December 2025 |access-date=6 December 2025}}</ref>, [[Guanchjou Baiyun xalqaro aeroporti|Guanchjou]]<ref>{{cite web |title=TransNusa Adds Bali - Guangzhou Route|url=https://travelweekly.com.au/article/transnusa-adds-bali-guangzhou-route-with-daily-perth-to-bali-flights-from-june/|website=Travel Weekly|date=25 February 2025 |access-date=27 February 2025}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Jakarta–Sukarno-Hatta<ref>{{cite web|url=https://www.airpaz.com/en/flight/code/8B-5104|title=Check TransNusa 8B5104 Flight Schedule|access-date=27 September 2025}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Lombok<ref name="koran_indonesia"/>, {{Flagicon|Indonesia}}Manado<ref>{{Cite web|url=https://www.airpaz.com/en/flight/code/8B-5889|title=Check TransNusa 8B5889 Flight Schedule|access-date=26 September 2025}}</ref>, {{Flagicon|Australia}}Perth<ref>{{cite web|title=TransNusa Buka Rute Penerbangan Denpasar- Perth Mulai 20 Maret 2025|url=https://www.beritatrans.com/artikel/251568/jelajahi-australia-dengan-transnusa-tiket-rute-denpasar-perth-dijual-mulai-15-januari-2025/|website=beritatrans|access-date=15 January 2025|arxivsana=2025-02-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250216231242/https://www.beritatrans.com/artikel/251568/jelajahi-australia-dengan-transnusa-tiket-rute-denpasar-perth-dijual-mulai-15-januari-2025/}}</ref>, [[Phuket xalqaro aeroporti|Phuket]] (2026-yil 9-sentyabrdan boshlanadi)<ref>{{cite Instagram |postid=DaVEgfUvYIP|user=transnusa.idn|title=Rute baru! TransNusa kini menghubungkan Denpasar dan Phuket. Jangan biarkan liburan tropis usai, dengan klik transnusa.co.id dan pilih jadwal terbang Denpasar-Phuket yang tersedia 4x seminggu.|date=3 July 2026}}</ref>, [[Changi aeroporti|Singapur]]<ref>{{cite web |title=TransNusa to Launch Bali - Singapore Scheduled Flight on November 17|url=https://en.antaranews.com/news/386621/transnusa-to-launch-bali-singapore-scheduled-flight-on-november-17|publisher=[[Antara (news agency)|Antara]]|date=17 October 2025 |access-date=18 October 2025}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Waingapu<ref name="transnusa">{{Cite web |date=30 June 2026 |title=Saatnya #UNLOCKPOSSIBILITIES di Indonesia Timur|url=https://www.instagram.com/transnusa.idn/p/DaNHy_QmrUA/?hl=en&img_index=3 |access-date=2026-06-18 |website=www.instagram.com|language=id}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Wakatobi<ref name="transnusa"/> <!-- --> | [[Turkish Airlines]] | [[Istanbul aeroporti|Istanbul]]<ref>{{cite web |title=Turkish ready to fly daily to Bali|url=https://www.ttrweekly.com/site/2024/05/turkish-ready-to-fly-daily-to-bali/|website=ttrweekly.com|date=7 May 2024|access-date=27 September 2025}}</ref> <!-- --> |VietJet Air | {{Flagicon|Vietnam}}Xanoy<ref>{{Cite news|last=Hanani|first=Adly Bara|url=https://ulasan.co/vietjet-air-buka-rute-penerbangan-jakarta-vietnam-pp-5-agustus/|title=Vietjet Air Buka Rute Penerbangan Jakarta-Vietnam PP 5 Agustus|language=id|date=17 July 2023|website=ulasan.co}}</ref>, {{Flagicon|Vietnam}}Xoshimin<ref>{{Cite web|url=https://swa.co.id/read/452140/vietjet-tingkatkan-perjalanan-akhir-tahun-ke-bali-4-x-penerbangan-harian|title=Vietjet Tingkatkan Perjalanan Akhir Tahun ke Bali 4 X Penerbangan Harian|date=21 October 2024|website=swa.co.id}}</ref> <!-- --> | Vietnam Airlines | {{Flagicon|Vietnam}}Xoshimin<ref>{{Cite web|url=https://e.vnexpress.net/news/travel/places/vietnam-airlines-opens-direct-route-from-hcmc-to-asia-s-most-beautiful-island-4858882.html|title=Vietnam Airlines mengumumkan peluncuran rute langsung yang menghubungkan Kota Ho Chi Minh dan Denpasar|date=9 March 2025|website=e.vnexpress.net}}</ref> <!-- --> | Virgin Australia | {{Flagicon|Australia}}Brisben<ref name="Antara">{{cite news |title=Bali flights resume after volcano eruption disrupts travel|url=https://en.antaranews.com/news/360429/bali-flights-resume-after-volcano-eruption-disrupts-travel|publisher=[[Antara (news agency)|Antara]] |access-date=26 September 2025}}</ref>, {{Flagicon|Australia}}Gold Coast<ref>{{Cite web|url=https://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news/virgin-sale/|title=Virgin Australia marks its birthday with one-way fares from $49|website=Gourmet Traveller|date=25 August 2025}}</ref>, {{Flagicon|Australia}}Melburn<ref>{{Cite web|url=https://www.9news.com.au/national/virgin-australia-group-cuts-routes-and-retires-aircraft-after-business-review/c62429ee-f793-47b5-bdc1-629bb3c07e2a?ref=BP_RSS_ninenews_5_virgin-australia-cuts-routes--retires-planes_061119|title=Virgin Australia retires three planes and routes after business review|website=9news.com.au|date=6 November 2019 }}</ref>, [[Sidney aeroporti|Sidney–Kingsford Smith]]<ref name="Antara"/> <br />'''Mavsumiy:''' {{Flagicon|Australia}}Kanberra<ref>{{cite news |title=Virgin Australia launches first-ever international flights from Canberra with direct Bali route|url=https://www.news.com.au/travel/virgin-australia-launches-firstever-international-flights-from-canberra-with-direct-bali-route/news-story/80616d25527d94f5ee0222d0c3cc7dfd|access-date=27 January 2026 |website=news.com.au |date=27 January 2026 |language=en-AU}}</ref> <!-- --> | Wings Air, {{IDN}} | {{Flagicon|Indonesia}}Bima<ref>{{cite web|title=Rute Baru Wings Air|url=https://agent.lionair.co.id/LionAirAgentsPortal/Default.aspx/}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Lombok<ref>{{Cite web|url=https://www.airpaz.com/en/airlines/IW-Wings-Air/city-city/bali-denpasar-id-lombok-praya-id|title=Wings Air Flight from Bali Denpasar to Lombok Praya|access-date=26 September 2025}}</ref>, {{Flagicon|Indonesia}}Sumbawa Besar<ref>{{cite news|url=https://www.instagram.com/p/C76VL_3yxgb/?igsh=MWQ1ZGUxMzBkMA== |title=Wings Air Buka Rute Baru Bali - Sumbawa Mulai 21 Juni 2024 |last=|first=|via=Instagram|publisher=|location=|access-date=7 June 2024}}</ref> <!-- --> | XiamenAir, {{CHN}} | {{Flagicon|China}}Xiamen<ref>{{cite news|last1=Mutiasari|first1=Tia|last2=F|first2=Bernardy|last3=Ruhman|first3=Fadhli|title=Xiamen-Bali flight has positive impact for Bali's tourism: Ministry|date=6 March 2023|url=https://en.antaranews.com/news/274716/xiamen-bali-flight-has-positive-impact-for-balis-tourism-ministry|access-date=26 September 2025}}</ref> }} == Statistika == [[File:Garuda Boeing 777 PK-GIA Denpasar 2018 (02).jpg|thumb|Ngurah Rai xalqaro aeroportida Garuda Indonesia aviakompaniyasining [[Boeing 777|Boeing 777-300ER]] samolyoti]] [[File:Singapore Airlines Boeing 787 9V-SCL Denpasar 2023 (01).jpg|thumb|Ngurah Rai xalqaro aeroportida [[Singapore Airlines]] [[Boeing 787 Dreamliner|Boeing 787-10]] samolyoti]] {| class="wikitable sortable" style="padding:0.5em;" |+Yillik yoʻlovchilar soni va samolyotlar statistikasi !{{center|Yillar}} !{{center|Yoʻlovchilar <br />soni}} !{{center|Yoʻlovchilar sonining<br />oʻzgarishi, % da}} !{{center|Yuk<br />(tonna)}} !{{center|Yuk<br />oʻzgarishi, % da}} !{{center|Parvozlar<br /> soni}} !{{center|Parvozlar sonining<br />oʻzgarishi, % da}} |- style="background:#eee;" |2002 |4 829 077 |{{Oʻzgarishsiz}} |57 616,55 |{{Oʻzgarishsiz}} |46 049 |{{Oʻzgarishsiz}} |- style="background:#eee;" |2003 |4 542 626 |{{Loss}} 5,93 |53 473,21 |{{Loss}} 7,19 |47 381 |{{Oʻsish}} 2,89 |- style="background:#eee;" |2004 |6 024 949 |{{Oʻsish}} 32,63 |56 234,64 |{{Oʻsish}} 5,16 |58 819 |{{Oʻsish}} 24,14 |- style="background:#eee;" |2005 |6 506 207 |{{Oʻsish}} 7,99 |57 050,30 |{{Oʻsish}} 1,45 |63 229 |{{Oʻsish}} 7,50 |- style="background:#eee;" |2006 |6 296 423 |{{Loss}} 3,22 |44 618,26 |{{Loss}} 21,79 |59 280 |{{Loss}} 6,25 |- style="background:#eee;" |2007 |7 602 052 |{{Oʻsish}} 20,74 |51 297,27 |{{Oʻsish}} 14,97 |62 693 |{{Oʻsish}} 5,76 |- style="background:#eee;" |2008 |8 470 566 |{{Oʻsish}} 11,42 |57 021,89 |{{Oʻsish}} 11,16 |69 726 |{{Oʻsish}} 11,22 |- style="background:#eee;" |2009 |9 621 714 |{{Oʻsish}} 13,59 |64 924,47 |{{Oʻsish}} 13,86 |76 754 |{{Oʻsish}} 10,08 |- style="background:#eee;" |2010 |11 120 171 |{{Oʻsish}} 15,57 |67 713,87 |{{Oʻsish}} 4,30 |84 958 |{{Oʻsish}} 10,69 |- style="background:#eee;" |2011 |12 780 563 |{{Oʻsish}} 14,93 |62 149,90 |{{Loss}} 8,22 |103 846 |{{Oʻsish}} 22,23 |- style="background:#eee;" |2012 |12 634 644 |{{Loss}} 1,14 |43 359,89 |{{Loss}} 30,23 |87 011 |{{Loss}} 16,21 |- style="background:#eee;" |2013 |15 631 839 |{{Oʻsish}} 23,72 |54 099,74 |{{Oʻsish}} 24,77 |124 557 |{{Oʻsish}} 43,15 |- style="background:#eee;" |2014 |17 271 415 |{{Oʻsish}} 10,49 |50 390,96 |{{Loss}} 6,86 |130 152 |{{Oʻsish}} 4,49 |- style="background:#eee;" |2015 |17 108 387 |{{Loss}} 0,94 |30 860,39 |{{Loss}} 38,76 |125 594 |{{Loss}} 3,50 |- style="background:#eee;" |2016 |20 007 922 |{{Oʻsish}} 16,95 |51 560,08 |{{Oʻsish}} 67,08 |138 276 |{{Oʻsish}} 10,10 |- style="background:#eee;" |2017 |21 047 746 |{{Oʻsish}} 5,20 |70 440,37 |{{Oʻsish}} 36,62 |145 931 |{{Oʻsish}} 5,54 |- style="background:#eee;" |2018 |23 773 714 |{{Oʻsish}} 12,95 |73 332,64 |{{Oʻsish}} 4,11 |161 909 |{{Oʻsish}} 10,95 |- style="background:#eee;" |2019 |24 168 133 |{{Oʻsish}} 1,66 |139 172,29 |{{Oʻsish}} 89,78 |155 148 |{{Loss}} 4,18 |- style="background:#eee;" |2020 |6 237 878 |{{Loss}} 74,19 |50 089,34 |{{Loss}} 64,01 |56 039 |{{Loss}} 63,88 |- style="background:#eee;" |2021 |3 778 807 |{{Loss}} 39,42 |31 319,93 |{{Loss}} 37,47 |36 233 |{{Loss}} 35,34 |- style="background:#eee;" |2022 |12 523 546 |{{Oʻsish}} 231,42 |36 301,94 |{{Oʻsish}} 15,91 |87 587 |{{Oʻsish}} 141,73 |- style="background:#eee;" |2023 |21 453 169 |{{Oʻsish}} 71,30 |52 681,61 |{{Oʻsish}} 45,12 |136 322 |{{Oʻsish}} 55,64 |- style="background:#eee;" |2024 |23 931 016 |{{Oʻsish}} 11,55 |69 704,55 |{{Oʻsish}} 32,31 |142 172 |{{Oʻsish}} 4,29 |- | colspan="7" style="text-align:right;" |^{Manba: DGCA, Angkasa Pura I<ref name="DGCA2023" /><ref>{{cite web |title=Statistik Angkatan Udara 2019 |url=https://hubud.kemenhub.go.id/hubud/website/assets/file/bukustatistik/060053156d589186ca60f1256a23d81a.pdf |access-date=3 May 2025 |publisher=DGCA}}</ref>} |} {|class="wikitable sortable" |+ Eng gavjum mahalliy yoʻnalishlar (2024)<ref name=DGCA2023/> |- ! |Oʻrni|| |Aeroport|| |Yoʻlovchilar soni|| |Oʻzgarishi, % da<br />2023/24 |- style="background:#eee;" |1|| [[Jakarta]], Jakarta <small>(barcha aeroport)</small>|| 2 587 911 || {{Loss}} 5,20 |- style="background:#eee;" |2|| Surabaya, Sharqiy Java|| 689 218 || {{Oʻsish}} 4,23 |- style="background:#eee;" |3|| Makassar, Janubiy Sulawesi|| 243 517 || {{Oʻsish}} 1,28 |- style="background:#eee;" |4|| Labuan Bajo, Sharqiy Nusa Tenggara ||228 882 || {{Oʻsish}} 27,42 |- style="background:#eee;" |5|| Yogyakarta, Yogyakarta||203 785 ||{{Oʻsish}} 1,47 |- style="background:#eee;" |6|| Lombok, Gʻarbiy Nusa Tenggara|| 127 335 || {{Oʻsish}} 13,93 |- style="background:#eee;" |7|| Balikpapan, Sharqiy Kalimantan||108 716 || {{Oʻsish}} 21,56 |- style="background:#eee;" |8|| [[Bandung]], Gʻarbiy Java <small>(barcha aeroport)</small>|| 95 407 || {{Loss}} 50,03 |- style="background:#eee;" |9|| Solo, Markaziy Java || 85 290 || {{Loss}} 35,16 |- style="background:#eee;" |10|| Banjarmasin, Janubiy Kalimantan || 76 559|| {{Oʻsish}} 535,46 |} {|class="wikitable sortable" |+ Mamlakatlar boʻyicha jami yoʻlovchi tashuvlari (2024)<ref name=DGCA2023/> |- ! |Oʻrni|| |Mamlakat|| |Yoʻlovchilar soni|| |Oʻzgarishi, % da<br />2023/24 |- style="background:#eee;" |1|| Avstraliya || 1 959 582 || {{Oʻsish}} 18,05 |- style="background:#eee;" |2|| Singapur || 1 400 284 || {{Oʻsish}} 10,05 |- style="background:#eee;" |3|| Malayziya || 876 064|| {{Oʻsish}} 28,30 |- style="background:#eee;" |4|| Birlashgan Arab Amirliklari || 371 779 || {{Oʻsish}} 16,65 |- style="background:#eee;" |5|| Qatar || 350 364 || {{Oʻsish}} 20,71 |- style="background:#eee;" |6|| Xitoy || 339 004 || {{Oʻsish}} 105,45 |- style="background:#eee;" |7|| Vyetnam || 264 031|| {{Oʻsish}} 6,10 |- style="background:#eee;" |8|| Janubiy Korea || 224 283 || {{Oʻsish}} 51,65 |- style="background:#eee;" |9|| Hong Kong || 206 771 || {{Oʻsish}} 51,61 |- style="background:#eee;" |10|| Tayvan || 204 438 || {{Oʻsish}} 11,34 |} == Yer usti transporti == === Avtomobil yoʻllari === Ngurah Rai xalqaro aeroporti Bali Mandara pullik avtomobil yoʻli orqali Balidagi Nusa Dua, Sanur, Tanjung Benoa kabi mashhur sayyohlik yoʻnalishlariga, shuningdek Denpasar shahri va Benoa portiga bogʻlangan. === Avtobus === 2026-yil yanvar holatiga koʻra, Ngurah Rai xalqaro aeroportiga bitta avtobus tezkor transport yoʻnalishi xizmat koʻrsatadi<ref>{{cite Instagram |postid=DTMxBX2CVQ5|user=transmetrodewata|title=Siap melayani perjalanan kamu|date=7 January 2026}}</ref>. {| class="wikitable sortable" !Tarmoq !Yoʻnalish !Marshrut !Ish vaqti |- |Trans Metro Dewata |K2 |Terminal Ubung — Bandara Ngurah Rai |5:00 — 18:40 PM |} === Temir yoʻl === Kelajakda aeroportni yengil relsli transport (LRT) tizimi bilan bogʻlash rejalashtirilgan. Taklif etilayotgan yoʻnalish aeroportni Kuta, Legian va kelgusida Mengvi bilan bogʻlashi koʻzda tutilgan. Yoʻlovchilar talabi yuqoriligi sababli dastlab aeroport–Kuta uchastkasiga ustuvorlik berilishi rejalashtirilgan. Bali LRT 1-bosqichini Janubiy Koreya krediti hisobidan moliyalashtirish rejalashtirilgan boʻlib, [[Janubiy Koreya]] hukumati loyiha uchun texnik-iqtisodiy asoslash tadqiqotini ham oʻtkazishni oʻz zimmasiga olgan. Tizim qurilishini dastlab 2024-yilda boshlash rejalashtirilgan edi<ref>{{Cite web |last=Arini |first=Shafira Cendra |date=2 February 2024 |title=LRT Bali Mulai Dibangun September 2024, Rute Bandara Ngurah Rai-Kuta |url=https://www.detik.com/bali/bisnis/d-7173326/lrt-bali-mulai-dibangun-september-2024-rute-bandara-ngurah-rai-kuta |access-date=2026-05-01 |website=detikbali |language=id-ID}}</ref>. Qurilishning tamal toshi 2024-yil sentyabr oyida qoʻyilgan<ref name=":18">{{Cite web |last=Oswaldo |first=Ignacio Geordi |date=8 April 2026 |title=Proyek MRT Bali Masih Mandek, Menhub: Belum Ada Investor |url=https://finance.detik.com/infrastruktur/d-8434530/proyek-mrt-bali-masih-mandek-menhub-belum-ada-investor |access-date=2026-05-01 |website=detikfinance |language=id-ID}}</ref. Biroq 2026-yil holatiga koʻra, Indoneziya Transport vazirligi maʼlumotlariga koʻra, loyiha investorlar yetishmasligi sababli hali amalga oshirilmagan<ref name=":18" />. == Baxtsiz hodisalar va falokatlar == * 1974-yil 22-aprelda Pan Am 812-reysida harakatlanayotgan [[Boeing 707]] samolyoti yakuniy qoʻnishga tayyorgarlik koʻrayotgan vaqtda togʻga qulagan. Samolyotdagi barcha 107 yoʻlovchi va ekipaj aʼzosi halok boʻlgan<ref>[http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19740422-0 „Pan Am Flight 812.“] ''aviation-safety.net''. Retrieved: 17 January 2010.</ref>. * 1978-yil 5-oktyabr Merpati Nusantara Airlines aviakompaniyasiga tegishli Douglas C-47A PK-NDI samolyoti toʻxtab turgan vaqtda yonib ketgan va butunlay vayron boʻlgan<ref>{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19781005-0 |title=PK-NDI Accident description |publisher=Aviation Safety Network |access-date=1 August 2010}}</ref>. * 2013-yil 13-aprel Lion Air 904-reysi qoʻnish vaqtida uchish-qoʻnish yoʻlagiga yetib bormay, ochiq dengizga qulagan. Samolyot Gʻarbiy Javaning [[Bandung]] shahridan kelayotgan edi. Samolyot bortida 101 yoʻlovchi va 7 nafar ekipaj aʼzosi boʻlgan<ref>[http://www.dailystar.com.lb/News/International/2013/Apr-13/213603-plane-with-around-100-passengers-overshoots-bali-runway-goes-into-sea-official.ashx#axzz2QKfFDcxH „Runway overshoot.“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804120701/http://www.dailystar.com.lb/News/International/2013/Apr-13/213603-plane-with-around-100-passengers-overshoots-bali-runway-goes-into-sea-official.ashx#axzz2QKfFDcxH |date=4 August 2020 }} Retrieved: 13 April 2013.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/news/2013-04-13/plane-carrying-101-passengers-crashes-into-sea-in-bali/4627396|title=Passenger plane crashes into sea at Bali|publisher=ABC News|date=13 April 2013 |access-date=4 June 2015}}</ref>. Barcha 101 yoʻlovchi va 7 nafar ekipaj aʼzosi omon qolgan. 22 kishi jarohatlangan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons category}} {{Wikivoyage}} * {{Official website|https://bali-airport.com/en Ngurah Rai Airport}}, includes flight information * [https://web.archive.org/web/20151006043301/http://hubud.dephub.go.id/?en Directorate General of Civil Aviation Republic of Indonesia] * [https://web.archive.org/web/20101227045813/http://dps.ngurahrai-airport.co.id/i/eng/sejarah.php History of Ngurah Rai International Airport 1930–2010] {{Authority control}} [[Turkum:Indoneziya aeroportlari]] 8t63kyeap0bdcv5o25asgc80zcjx0wv 0 1441219 6274035 6264690 2026-09-20T16:22:13Z InternetArchiveBot 58913 Add 2 books for verifiability (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6274035 wikitext text/x-wiki {{Voqea bilgiqutisi | title = 1930–1933-yillardagi Sovet ocharchiligi | image = Alexander Wienerberger Holodomor9.jpg | caption = [[Ukraina Sovet Sotsialistik Respublikasi|Ukraina SSR]]da ochlikdan azob chekayotgan inson | date = 1930–1933 | place = [[Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi|Rossiya SFSR]] ([[Qozogʻiston Avtonom Sotsialistik Sovet Respublikasi|Qozoq ASSR]]),<br>[[Ukraina Sovet Sotsialistik Respublikasi|Ukraina SSR]] | casualties1 = Taxminan 5,7<ref>{{cite book |last1=Davies |first1=Robert W. |last2=Wheatcroft |first2=Stephen G. |title=The Industrialisation of Soviet Russia Volume 5: The Years of Hunger |date=2010 |publisher=Palgrave Macmillan |page=415 |doi=10.1057/9780230273979 |isbn=9780230238558 }}</ref>–8,7<ref>{{cite journal |last=Rosefielde |first=Steven |date=September 1996 |title=Stalinism in Post-Communist Perspective: New Evidence on Killings, Forced Labour and Economic Growth in the 1930s |url=https://archive.org/details/sim_europe-asia-studies_1996-09_48_6/page/959 |journal=Europe-Asia Studies |volume=48 |issue=6 |pages=959–987 |doi=10.1080/09668139608412393 }}</ref> million kishi vafot etgan }} '''1930–1933-yillardagi sovet ocharchiligi''' — [[Sovet Ittifoqi]]ning asosiy don yetishtiruvchi hududlari, jumladan, [[Ukraina Sovet Sotsialistik Respublikasi|Ukraina]] va Rossiyaning ayrim qismlarida ([[Qozogʻiston Avtonom Sotsialistik Sovet Respublikasi|Qozogʻiston]]<ref name="Ohayon 2016">{{cite web |last=Ohayon |first=Isabelle |date=28 September 2013 |url=https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/en/document/kazakh-famine-beginnings-sedentarization.html |title=The Kazakh Famine: The Beginnings of Sedentarization |website=Sciences Po |publisher=Paris Institute of Political Studies |access-date=19 December 2021}}</ref><ref name="Cameron 2016">{{cite journal |last=Cameron |first=Sarah |date=10 September 2016 |title=The Kazakh Famine of 1930–33: Current Research and New Directions |journal=East/West: Journal of Ukrainian Studies |volume=3 |issue=2 |pages=117–132 |doi=10.21226/T2T59X |s2cid=132830478 |issn=2292-7956 |access-date=19 November 2021 |doi-access=free}}</ref>{{sfn|Engerman|2004|p=194}}, [[Shimoliy Kavkaz oʻlkasi|Shimoliy Kavkaz]], [[Kuban]], [[Volgaboʻyi]], Janubiy [[Ural (oʻlka)|Ural]] va Gʻarbiy [[Sibir]]) yuz bergan [[ocharchilik]]<ref name="South Siberia">{{cite journal |title=Famine on the South Siberia |volume=2 |number=98 |page=15 |url=http://www.philosophy.nsc.ru/journals/humscience/2_98/15-MAL.HTM |journal=Human Science |place=Russia}}</ref><ref name="Kazakhstan demographic">{{cite journal |title=Demographic aftermath of the famine in Kazakhstan |place=Russia |journal=Weekly |date=1 January 2003 |url=http://demoscope.ru/weekly/2003/0101/analit02.php}}</ref>. Birinchi besh yillik reja doirasida qishloq xoʻjaligini majburan jamoalashtirish hamda dehqonlardan donni zoʻrlik bilan yigʻib olish uning asosiy sabablari sanaladi. Bu omillar ogʻir sanoatga katta sarmoya kiritilishi bilan birgalikda qishloq xoʻjaligidagi ishchi kuchi sonini kamaytirib yubordi<ref>{{cite journal |last=Stuart |first=Robert C. |date=1982 |title=Review of The Industrialisation of Soviet Russia, Vol. 1: The Socialist Offensive: The Collectivisation of Soviet Agriculture, 1929–1930; The Industrialisation of Soviet Russia, Vol. 2: The Soviet Collective Farm, 1929–1930, R. W. Davies |journal=Slavic Review |volume=41 |issue=3 |pages=551–552 |doi=10.2307/2497035 |jstor=2497035 |issn=0037-6779 |url=https://www.jstor.org/stable/2497035 |url-access=subscription}}</ref>. Hisob-kitoblarga koʻra, butun Sovet Ittifoqi boʻylab 5,7 milliondan<ref name="South Siberia" /> 8,7 milliongacha<ref name="Kazakhstan demographic" /><ref>{{cite journal |last=Stuart |first=Robert C. |date=1982 |title=Review of The Industrialisation of Soviet Russia |url=https://archive.org/details/sim_slavic-review_fall-1982_41_3/page/551 |journal=Slavic Review |volume=41 |issue=3 |pages=551–552 |doi=10.2307/2497035}}</ref> odam ochlikdan vafot etgan. Bundan tashqari, ocharchilik davrida 50 milliondan 70 milliongacha sovet fuqarosi ochlikdan aziyat chekkan, ammo keyinchalik tirik qolgan<ref>{{cite magazine |url=https://slate.com/news-and-politics/2017/12/historian-stephen-kotkin-on-stalin-and-his-new-biography-on-the-soviet-dictator.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241212231847/https://slate.com/news-and-politics/2017/12/historian-stephen-kotkin-on-stalin-and-his-new-biography-on-the-soviet-dictator.html |archive-date=12 December 2024 |title=How to Build a Dictatorship |magazine=Slate |date=15 December 2017 |last1=Chotiner |first1=Isaac}}</ref>. Bu davrda [[Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi Bosh kotibi|sovet rahbari]] [[Iosif Stalin]] quloqlarni (yer-mulk egalarini) „sinf sifatida yoʻq qilish“ga buyruq berdi<ref>{{cite book |last=Conquest |year=1986 |first=Robert |title=The Harvest of Sorrow: Soviet Collectivization and the Terror-Famine |language=English |publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn=978-0195051803 |page=[https://archive.org/details/harvestofsorrows00conq/page/117 117] |url=https://archive.org/details/harvestofsorrows00conq |author-link=Robert Conquest |url-access=registration}}</ref>. Kollektivlashtirishning kengayishi bilan [[Rossiya fuqarolar urushi|Rossiyadagi fuqarolar urushidan]] beri davom etib kelayotgan [[Quloqlashtirish|quloqlarni]] taʼqib qilish harakatlari 1929–1932-yillarda ularni hibsga olish<ref>{{cite book |last=Fitzpatrick |year=2000 |first=Sheila |chapter=The Party Is Always Right |title=Everyday Stalinism: Ordinary Life in Extraordinary Times: Soviet Russia in the 1930s |edition=paperback |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=9780195050011 |quote=The Soviet regime was adept at creating its own enemies, whom it then suspected of conspiracy against the state. It did so first by declaring that all members of certain social classes and estates—primarily former nobles, members of the bourgeoisie, priests, and kulaks—were by definition 'class enemies,' resentful of their loss of privilege and likely to engage in counterrevolutionary conspiracy to recover them. The next step, taken at the end of the 1920s, was the 'liquidation as a class' of certain categories of class enemies, notably kulaks and, to a lesser extent, Nepmen and priests. This meant that the victims were expropriated, deprived of the possibility of continuing their previous way of earning a living, and often arrested and exiled. |page=22 |chapter-url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/first/f/fitzpatrick-stalinism.html |url=https://books.google.com/books?id=A3M8DwAAQBAJ}}</ref>, deportatsiya qilish va qatl etishni oʻz ichiga olgan ommaviy davlat qatagʻoni kampaniyasi bilan avjiga chiqdi<ref name="Naimark">{{citation |last=Naimark |first=Norman M |title=Stalin's Genocides (Human Rights and Crimes against Humanity) |url=https://books.google.com/books?id=F3UwF1eqb0AC&q=stalin's%20genocides&pg=PA131 |page=131 |year=2010 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-0-691-14784-0 |author-link=Norman Naimark}}.</ref>. Bunga javoban ayrim quloqlar chorva mollarini soʻyish, zavod ishchilari isteʼmoli uchun moʻljallangan ekinlarni nobud qilish kabi qoʻporuvchilik harakatlariga qoʻl urdilar<ref>{{Cite web |date=2015-10-07 |title=The First Five Year Plan, 1928-1932 |url=https://uwaterloo.ca/library/special-collections-archives/first-five-year-plan |access-date=2022-10-03 |website=Special Collections & Archives |language=en |arxivsana=2024-01-29 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20240129153640/https://uwaterloo.ca/library/special-collections-archives/first-five-year-plan }}</ref>. Dastlabki bosqichlardagi ulkan qurbonlarga qaramay, Stalin besh yillik reja va kollektivlashtirishni davom ettirishga qaror qildi<ref name=":0">{{Cite book |last=Cernak |first=Linda |date=2016 |title=Joseph Stalin : dictator of the Soviet Union |others=Steven Anthony Barnes |location=Minneapolis, Minnesota |isbn=978-1-62969-993-6 |oclc=918898278}}</ref>. 1934-yilga kelib, Sovet Ittifoqi millionlab insonlar hayoti evaziga ogʻir sanoat poydevorini barpo etdi<ref>{{Cite journal|last=Yugow|first=A.|date=1947|title=Economic Statistics in the U.S.S.R.|url=https://www.jstor.org/stable/1927822|journal=The Review of Economics and Statistics|volume=29|issue=4|pages=242–246|doi=10.2307/1927822|jstor=1927822|issn=0034-6535|url-access=subscription}}</ref>. Ayrim olimlar Ukraina va Qozogʻistondagi ocharchiliklarni Stalin hukumati tomonidan etnik [[ukrainlar]] va [[Qozoqlar|qozoqlarga]] qarshi qaratilgan [[genotsid]] deya tasniflaydi<ref>{{cite web |title=International Recognition of the Holodomor |url=http://www.holodomoreducation.org/news.php/news/4 |publisher=Holodomor Education |access-date=26 December 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151231045936/http://www.holodomoreducation.org/news.php/news/4 |archive-date=31 December 2015}}</ref><ref>{{cite book |last=Sabol |year=2017 |first=Steven |title="The Touch of Civilization": Comparing American and Russian Internal Colonization |publisher=University Press of Colorado |isbn=978-1607325505 |page=47}}</ref>. Boshqalar esa bu atama ostida koʻpincha nazarda tutiladigan har qanday etnik sababning oʻrinli ekanini shubha ostiga oladi. Ular Sovet Ittifoqining biror hududini ataylab och qoldirish haqida aniq buyruq berilgan tasdiqlangan hujjatlar yoʻqligini dalil qilib, eʼtiborni xususiy mulkka ega boʻlishdan kuchli manfaatdor boʻlgan quloqlar oʻrtasidagi sinfiy ziddiyatlar kabi boshqa omillarga qaratadi{{Sfnm|1a1=Ellman|1y=2005|1p=824|2a1=Davies|2a2=Wheatcroft|2y=2006|2pp=628, 631}}. Bu qarashlar hukmron [[Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi|Sovet Kommunistik partiyasining]] [[Xususiy mulk|xususiy mulkchilikka]] butunlay zid boʻlgan taʼlimotiga qarama-qarshi edi<ref>{{Cite journal|last=Feldman|first=M. A.|date=December 2022|title=Born into the NEP Years: The First Five-Year Plan. Life and Fate|journal=Herald of the Russian Academy of Sciences|volume=92|issue=S8|pages=S777–S786|doi=10.1134/s1019331622140040|bibcode=2022HRuAS..92S.777F|issn=1019-3316|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Marples|first1=David R.|title=Ethnic Issues in the Famine of 1932–1933 in Ukraine|journal=Europe-Asia Studies|date=May 2009|volume=61|issue=3|pages=505–518 [507]|quote=Geoffrey A. Hosking concluded that: Conquest's research establishes beyond doubt, however, that the famine was deliberately inflicted there [in Ukraine] for ethnic reasons...Craig Whitney, however, disagreed with the theory of genocide|doi=10.1080/09668130902753325|s2cid=67783643}}</ref>. Partiyaning jadal sanoatlashtirish maqsadi ham ocharchilikning kuchayishiga sabab boʻldi, chunki partiya ocharchilikni bartaraf etish oʻrniga sanoat oʻsishini davom ettirishni afzal koʻrdi. Sovet Ittifoqi boʻylab ocharchilik tarqala boshlagach, xalqaro ommaviy axborot vositalari bu haqda yorita boshladi va Gareth Jones ushbu vayronagarchilik haqida xabar bergan birinchi gʻarblik jurnalist boʻldi<ref name="Wales Online">{{cite news |date=13 November 2009 |title=Welsh journalist who exposed a Soviet tragedy |website=Wales Online |url=http://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/welsh-journalist-who-exposed-soviet-2069992 |access-date=28 November 2021}}</ref><ref>{{cite news |last=Brown |first=Mark |date=12 November 2009 |title=1930s journalist Gareth Jones to have story retold: Correspondent who exposed Soviet Ukraine's manmade famine to be focus of new documentary |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/film/2009/nov/13/gareth-jones-story-retold-documentary |access-date=28 November 2021}}</ref>. Sovet Ittifoqida ocharchilikni ochiq muhokama qilish 1980-yillarda [[Mixail Gorbachyov]] boshlab bergan [[oshkoralik]] davrigacha taqiqlangan edi{{sfn|Serbyn|2005|pp=1055-1061}}. 2008-yilda Rossiya [[Davlat dumasi|Davlat Dumasi]] „iqtisodiy va siyosiy maqsadlarga erishish yoʻlida odamlar hayotini pisand qilmagan“ sovet rejimini qoraladi{{sfn|National Museum of the Holodomor|2019}}. == Ilmiy qarashlar == '''Sabablari''' 1921–1922-yillardagi rus ocharchiligidan farqli oʻlaroq, bu davrda Rossiyadagi vaqti-vaqti bilan kuzatiladigan jabr koʻrgan hududlarda qurgʻoqchilik unchalik kuchli boʻlmagan<ref>Kondrashin, Viktor (2008). Chapter 6. „Golod 1932–1933 godov v kontekste mirovix golodnix bedstviy i golodnix let v istorii Rossii — SSSR“. ''Golod 1932–1933 godov. Tragediya rossiyskoy derevni''. Moscow: Rosspen. p. 331. {{ISBN|978-5-8243-0987-4}}.</ref>. Shunga qaramay, tarixchi [[Stephen G. Wheatcroft|Stephen G. Wheatcroftning]] taʼkidlashicha, Sovet Ittifoqida „1931 va 1932-yillarda ikki marta hosil yomon boʻlgan va bu asosan, lekin toʻliq emas, tabiiy sharoitlar oqibatida yuz bergan“<ref name="Davies & Wheatcroft 2009">{{cite book |date=2010 |title=The Industrialisation of Soviet Russia Volume 5: The Years of Hunger |publisher=Palgrave Macmillan |doi=10.1057/9780230273979 |isbn=9780230238558 |page=xv |last1=Davies |first1=Robert W. |last2=Wheatcroft |first2=Stephen G.}}</ref>. [[Qozogʻistondagi ocharchilik (1932—1933)|1930–1933-yillardagi qozoq ocharchiligining]] eng muhim tabiiy omili 1927–1928-yillardagi jut boʻlgan<ref>{{cite magazine |last=Bird |first=Joshua |date=13 April 2019 |title='The Hungry Steppe: Famine, Violence, and the Making of Soviet Kazakhstan' by Sarah Cameron |url=https://asianreviewofbooks.com/content/the-hungry-steppe-famine-violence-and-the-making-of-soviet-kazakhstan-by-sarah-cameron/ |magazine=Asian Review of Books |access-date=17 November 2021}}</ref>. Bu oʻta sovuq davrda chorva mollari och qolib, oʻtlay olmay qirilib ketgan<ref name="Wheatcroft 2020">{{cite journal|last=Wheatcroft|first=Stephen G.|date=August 2020|title=The Complexity of the Kazakh Famine: Food Problems and Faulty Perceptions|journal=Journal of Genocide Research|volume=23|issue=4|pages=593–597|doi=10.1080/14623528.2020.1807143|s2cid=225333205}}</ref>. Gʻarbiy Virjiniya universiteti tarixchisi Mark Tauger ocharchilik bir nechta omillarning birikmasidan kelib chiqqan, deb hisoblaydi. Bularga, xususan, tabiiy ofatlar tufayli hosilning kam boʻlgani, ayni vaqtda Sovet Ittifoqidagi urbanizatsiya va sanoatlashtirish sababli oziq-ovqatga talabning ortishi hamda davlat tomonidan gʻalla eksport qilinishi kiradi<ref name="Tauger 2001">{{cite journal|last=Tauger|first=Mark|date=January 2001|url=https://www.researchgate.net/publication/310522491|title=Natural Disaster and Human Actions in the Soviet Famine of 1931–1933|journal=The Carl Beck Papers in Russian and East European Studies|issue=1506|page=67|doi=10.5195/CBP.2001.89|issn=0889-275X|access-date=14 November 2021|via=ResearchGate|doi-access=free}} [https://web.archive.org/web/20120824073308/http://www.as.wvu.edu/history/Faculty/Tauger/Tauger%2C%20Natural%20Disaster%20and%20Human%20Actions.pdf PDF version], archived from [http://www.as.wvu.edu/history/Faculty/Tauger/Tauger,%20Natural%20Disaster%20and%20Human%20Actions.pdf the original] on 24 August 2012.</ref>. Eksport masalasiga kelsak, [[Michael Ellman|Michael Ellmanning]] qayd etishicha, 1932–1933-yillardagi gʻalla eksporti 1,8 million tonnani tashkil etgan va bu bir yil davomida 5 million odamni boqish uchun yetarli boʻlar edi<ref name="Ellman 2007">{{cite journal|last=Ellman|first=Michael|date=June 2007|url=http://www.paulbogdanor.com/left/soviet/famine/ellman1933.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071014232729/http://www1.fee.uva.nl/pp/mjellman/|archive-date=14 October 2007|title=Stalin and the Soviet famine of 1932–1933 Revisited|journal=Europe-Asia Studies|publisher=Routledge|volume=59|issue=4|pages=663–693|doi=10.1080/09668130701291899|s2cid=53655536|access-date=2026-08-28|archivedate=2007-10-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071014232729/http://www1.fee.uva.nl/pp/mjellman/}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|3}} [[Turkum:Rossiyada ocharchilik]] 0rpttx4linx3a2lagcw3ej7r3to27bv 0 1441736 6273999 6272133 2026-09-20T14:11:04Z InternetArchiveBot 58913 Add 9 books for verifiability (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6273999 wikitext text/x-wiki [[Germaniya]] alohida hudud sifatida ilk bor Reyn daryosining sharqiy qismini germanlar yashaydigan yer ma'nosida ''Germania'' deb [[Yuliy Sezar]] davridan boshlab tilga olinadi. Garchi Reyn bo'ylab Germania Superior va Germania Inferior rim provinsiyalari tashkil etilgan bo'lsa-da, german qabilalari [[Rim imperiyasi]] tomonidan bu yerlarning bosib olinishiga yo'l qo'ymadilar. G‘arbiy Rim imperiyasi qulagach, [[Franklar]] boshqa g‘arbiy german xalqlarini o'zlariga bo'ysundirdilar. 843-yilda [[Franklar]] imperiyasi bo'lingach, uning sharqiy qismi Sharqiy [[Franklar qirolligi]], keyinchalik esa [[Germaniya]] qirolligi deb ataldi. 962-yilda [[Otton I]] [[Muqaddas Rim imperiyasi]]ning ilk imperatoriga aylandi. Yuqori O'rta asr davrida german portlari ustunlik qilgan [[Ganza]] ittifoqi Boltiq va Shimoliy dengizlar bo'ylab o'z mavqeyini o'rnatdi. Kelgusida [[Prussiya]]ga aylanadigan hududda Teuton ordeni davlati barpo etildi. So'nggi O'rta asrlarda gersoglar, knyazlar va yepiskoplar imperatorlar hisobiga o'z hokimiyatini kuchaytirdilar. 1517-yildan keyin [[Martin Lyuter]] Katolik cherkoviga qarshi [[Reformatsiya]] harakatiga boshchilik qildi, natijada shimoliy va sharqiy yerlar protestant dinini qabul qildi, boshqa hududlar esa katolikligicha qoldi. 1618–1648-yillardagi [[O'ttiz yillik urush]] Muqaddas Rim imperiyasiga katta vayronagarchiliklar olib keldi, [[Vestfaliya sulhi]]ga ko'ra esa [[Avstriya]], [[Prussiya qirolligi|Prussiya]], [[Bavariya]] va [[Saksoniya]] kabi Imperiya mulklari o'z muxtoriyatiga ega bo'ldilar. [[Napoleon urushlari]] davrida feodalizm barham topdi va 1806-yilda Muqaddas Rim imperiyasi tugatildi. [[Napoleon]] o'ziga tobe davlat sifatida [[Reyn ittifoqi]]ni tuzdi, Fransiyaning mag'lubiyatidan so'ng esa German ittifoqi tashkil etildi. 1848–1849-yillardagi [[Olmoniya]] inqiloblari muvaffaqiyatsizlikka uchragan bo'lsa-da, [[Sanoat inqilobi]] iqtisodiyotni modernizatsiya qilib, shaharlarning o'sishi va sotsialistik harakatning yuzaga kelishiga sabab bo'ldi. Poytaxti [[Berlin]] bo'lgan Prussiya qudrati oshib bordi. Olmoniya universitetlari fan bo'yicha jahon darajasidagi markazlarga aylandi, musiqa va san'at gullab-yashnadi. [[Otto fon Bismark]] rahbarligida 1871-yilda [[Germaniya imperiyasi]] tuzilib, Germaniya ilk bor birlashtirildi. Germaniya boshqa davlatlar qatori mustamlakalarni kengaytirish ishlariga qo'shildi. 1900-yilga kelib Germaniya Yevropa qit'asidagi hukmron kuchga aylandi, uning sanoati Britaniyanikidan o'zib ketdi va bu holat Angliya-Germaniya dengiz qurollanish poygasini keltirib chiqardi. Germaniya Birinchi jahon urushida [[Markaziy kuchlar]]ga boshchilik qildi, biroq mag'lubiyatga uchrab, [[tovon to'lash]]ga majbur qilindi va hududlaridan mahrum etildi. 1918–1919-yillardagi Germaniya inqilobi imperiyaga barham berib, demokratik [[Veymar Respublikasi]]ni o'rnatdi. 1933-yilda [[Milliy sotsialistik nemis ishchilar partiyasi]] yetakchisi [[Adolf Gitler]] [[Buyuk depressiya]] keltirib chiqargan qiyinchiliklar hamda Birinchi jahon urushidan keyingi shartlardan norozilikdan foydalanib, [[Totalitarizm|totalitar]] tuzum o'rnatdi. Ushbu [[Uchinchi reyx]] [[antisemitizm]]ni o'z siyosatining markaziga qo'ydi, nemis tilida so'zlashuvchi qo'shni hududlarni anneksiya qildi va [[Polsha]]ga bostirib kirdi, bu esa Ikkinchi jahon urushini boshlab yubordi. Nasistlar 11 million kishining, jumladan 6 million yahouiyning yostig'ini quritgan [[Holokost]] [[genotsid]]ini sodir etdilar. Germaniya 1945-yilda mag'lubiyatga uchradi va Ittifoqchilar tomonidan okkupatsiya qilindi. Olmoniya hududlari bo'lib yuborilib, Polsha va Sovet Ittifoqi tarkibiga qo'shib olindi. Germaniya [[Sovuq urush]] davrini [[NATO]] bilan ittifoqchi bo'lgan G‘arbiy Germaniya va [[Varshava shartnomasi]]ga kirgan [[Sharqiy Germaniya]]ga bo'lingan holda o'tkazdi. Odamlar kommunistik hududlardan iqtisodiy jihatdan jadal o'sgan va Yevropaning yetakchi iqtisodiyotiga aylangan G'arbiy Germaniyaga qochib o'tdilar. 1989-yilda [[Berlin devori]] ochildi hamda Sharqiy va G'arbiy Germaniya birlashtirildi. Fransiya–Germaniya munosabatlari [[Yevropa Ittifoqi]] doirasida Yevropaning siyosiy integratsiyasi asosiga aylandi. 1999-yilda Germaniya [[yevro hudud]]ning asoschilaridan biri bo'ldi. XXI asrda [[Angela Merkel]] 2005–2021-yillar oralig'ida mamlakatning ilk ayol kansleri sifatida faoliyat yuritdi. Mamlakat evrohudud inqiroziga qarshi choralarni boshqardi, barqaror energiyaga o'tdi va 2015-yilgi Yevropa migratsiya inqirozi davrida bir million kishini qabul qildi — bu esa o'ng qanotdagi Germaniya uchun muqobil partiyasining kuchayishiga turtki bo'ldi. ==Ibtidoiy davr == === Paleolit va Neolit davrlari === {{multiple image|caption_align = left | total_width = 220 <!--image 1--> | image2 = Loewenmensch1.jpg | width2 = 800 | height2 = 1405 | alt2 = | link2 = | caption2 = Arslon-odam haykalchasi, Xoxlenshteyn-Stadel, {{circa}} miloddan avvalgi 40 000-yil <!--image 2--> | image3 = Floete Schwanenknochen Geissenkloesterle Blaubeuren.jpg | width3 = 600 | height3 = 1000 | alt3 = | link3 = | caption3 = Geissenkloʻsterledan topilgan [[Bone flute|suyak fleyta]], miloddan avvalgi 43,000–35,000-yillar }} 1907-yilda [[Mauer 1]] jag'ining topilishi Germaniyada bundan 600 000 yil muqaddam [[Homo|arxaik odamlar]] yashaganini tasdiqlaydi<ref>{{Cite journal |last=Wagner |first=Günther A. |date=2010 |title=Radiometric dating of the type-site for Homo heidelbergensis at Mauer, Germany |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2010-11-16_107_46/page/19726 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=107 |issue=46 |pages=19726–19730 |bibcode=2010PNAS..10719726W |doi=10.1073/pnas.1012722107 |pmc=2993404 |pmid=21041630 |doi-access=free}}</ref>. Ilk odam qazilmasi — [[Neandertallar]] 1856-yilda [[Neandertal vodiysi]]dan topilgan<ref>{{cite web |url=https://www.nhm.ac.uk/discover/who-were-the-neanderthals.html |publisher=Natural History Museum |title=Who were the Neanderthals? |last=Hendry |first=Lisa |date=5 May 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200330003649/https://www.nhm.ac.uk/discover/who-were-the-neanderthals.html |archivedate=30 March 2020 |url-status=live }}</ref>. Shu paytgacha topilgan eng qadimgi to'liq ov qurollari to'plami [[Schöningen]]dagi konlardan qazib olingan bo'lib, ular 200 000 yillik o'nta yog'och nayzadir<ref>{{Cite book |first=Gerhard |last=Trnka |url=https://www.hsozkult.de/publicationreview/id/rezbuecher-10766 |title=Rezension zu: H. Thieme (Hrsg.): Die Schöninger Speere, ...es sind acht Speere...(There are eight javelins) |date=2007 |publisher=H-Soz-Kult |isbn=978-3-8062-2164-0 |access-date=1 March 2019}}</ref><ref>{{Cite web |first=Guido |last=Kleinhubbert |date=20 April 2020 |title=Vogelkiller aus der Steinzeit |url=https://www.spiegel.de/wissenschaft/mensch/homo-heidelbergensis-neue-wurfwaffe-aus-der-steinzeit-entdeckt-a-8c0454ed-2c82-448c-b0fa-c38e60eea69c |access-date=23 April 2020 |publisher=SPIEGEL Akademie}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Hutson |first=Jarod M. |last2=Bittmann |first2=Felix |last3=Fischer |first3=Peter |last4=García-Moreno |first4=Alejandro |last5=Gaudzinski-Windheuser |first5=Sabine |last6=Nelson |first6=Ellie |last7=Ortiz |first7=José E. |last8=Penkman |first8=Kirsty E. H. |last9=Perić |first9=Zoran M. |last10=Richter |first10=Daniel |last11=Torres |first11=Trinidad |last12=Turner |first12=Elaine |last13=Villaluenga |first13=Aritza |last14=White |first14=Dustin |last15=Jöris |first15=Olaf |date=2025-05-09 |title=Revised age for Schöningen hunting spears indicates intensification of Neanderthal cooperative behavior around 200,000 years ago |url=https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.adv0752 |journal=Science Advances |language=en |volume=11 |issue=19 |doi=10.1126/sciadv.adv0752 |issn=2375-2548 |pmc=12063642}}</ref>. Germaniyadagi zamonaviy odamlarning eng qadimgi izlari 45 000 yillik qoldiqlar topilgan {{ill|Ilsenhöhle|de}} g'oridan aniqlangan<ref>{{cite journal |last1=Smith |first1=Geoff M. |last2=Ruebens |first2=Karen |last3=Zavala |first3=Elena Irene |last4=Sinet-Mathiot |first4=Virginie |last5=Fewlass |first5=Helen |last6=Pederzani |first6=Sarah |last7=Jaouen |first7=Klervia |last8=Mylopotamitaki |first8=Dorothea |last9=Britton |first9=Kate |last10=Rougier |first10=Hélène |last11=Stahlschmidt |first11=Mareike |last12=Meyer |first12=Matthias |last13=Meller |first13=Harald |last14=Dietl |first14=Holger |last15=Orschiedt |first15=Jörg |last16=Krause |first16=Johannes |last17=Schüler |first17=Tim |last18=McPherron |first18=Shannon P. |last19=Weiss |first19=Marcel |last20=Hublin |first20=Jean-Jacques |last21=Welker |first21=Frido |title=The ecology, subsistence and diet of ~45,000-year-old Homo sapiens at Ilsenhöhle in Ranis, Germany |journal=Nature Ecology & Evolution |date=31 January 2024 |volume=8 |issue=3 |pages=564–577 |doi=10.1038/s41559-023-02303-6 |pmid=38297138 |doi-access=free |pmc=10927544 |bibcode=2024NatEE...8..564S }}</ref>. Shvabiya Yura]] g'orlaridan topilgan [[paleolit]] davridagi dastlabki zamonaviy odamlar faoliyatiga oid qoldiqlar orasida haykaltaroshlik namunalari ham bor. 40 000 yillik [[Arslon-odam|Arslon-odam haykalchasi]] va [[Hohle Fels Venerasi]] topilgan eng qadimgi shubhasiz inson figuraviy san'at namunalaridir<ref name="Conard">{{Cite journal |last=Conard |first=Nicholas J. |date=2009 |title=A female figurine from the basal Aurignacian of Hohle Fels Cave in southwestern Germany |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-05-14_459_7244/page/248 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=459 |issue=7244 |pages=248–252 |bibcode=2009Natur.459..248C |doi=10.1038/nature07995 |pmid=19444215 |s2cid=205216692}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ice Age Lion Man is the world's earliest figurative sculpture – The Art Newspaper |url=http://www.theartnewspaper.com/articles/Ice-Age-iLion-Mani-is-worlds-earliest-figurative-sculpture/28595 |website=The Art Newspaper |access-date=24 November 2013 |archive-date=10 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810061713/http://www.theartnewspaper.com/articles/Ice-Age-iLion-Mani-is-worlds-earliest-figurative-sculpture/28595 }}{{better source needed|date=April 2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Venus of Hohle Fels |url=http://donsmaps.com/hohlefelsvenus.html |website=donsmaps.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=25 May 2012 |title=Earliest music instruments found |publisher=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18196349}}</ref>. Miloddan avvalgi 13 000 va 11 700 yillar oralig'ida Shimoliy-Markaziy Germaniya Arensburg madaniyati tarkibiga kirgan. Yevropaga ko'chib kelgan mahalliy ovchi-terimchilardan farqli o'laroq, dastlabki dehqonlar [[neolit]] davrida, yani 10 000–8 000 yil ilgari [[Anatoliya]]dan kelishgan<ref>{{Cite journal |first=Eva |last=Fernández |date=5 June 2014 |title=Ancient DNA Analysis of 8000 B.C. Near Eastern Farmers Supports an Early Neolithic Pioneer Maritime Colonization of Mainland Europe through Cyprus and the Aegean Islands |journal=PLOS Genetics |volume=10 |issue=6 |article-number=e1004401 |doi=10.1371/journal.pgen.1004401 |pmc=4046922 |pmid=24901650 |doi-access=free }}</ref>.Markaziy Germaniya shimoliy Germaniyadagi Ertebolle madaniyati bilan zamondosh bo'lgan Lentasimon kulolchilik madaniyatining asosiy hududi bo'lgan. Shu davrda Markaziy Yevropada neolit davridagi doiraviy inshootlar qurilgan. G'ildirak va aravadan foydalanilganligining eng qadimgi izlari miloddan avvalgi 3400-yilga tegishli [[Funnelbeaker madaniyati]] manzilgohidan topilgan<ref>{{Cite web |date=2022 |title=3400 BC: The oldest evidence for the use of the wheel and wagon originates from Northern Germany |url=https://www.uni-kiel.de/en/details/news/051-wheel-tracks |publisher=Kiel University}}</ref>. === Bronza davri === [[File:Ipfvonwesten.JPG|thumb|[[Ipf (mountain)|Ipf togʻi]]; Urnfeld davrida uning cho‘qqisi tekislanib, istehkomlashtirilgan.<ref>{{cite book|url=https://una-editions.fr/mount-ipf-in-southern-germany/|title=Vix et le phénomène princier|chapter=Mount Ipf in southern Germany. The fortification, spatial organization and territory of a "Princely Seat" of the Early Iron Age|isbn=978-2-35613-360-1|last1=Krause|first1=Rüdiger|date=July 2021|publisher=Ausonius éditions |quote=the strongly fortified complex upon Mount Ipf held an extraordinary position ever since the Late Bronze Age and Urnfield culture, specifically as a centre of power on the western periphery of the Nördlinger Ries. ... there was already a large settlement and fortification on the summit plateau during the Late Bronze Age Urnfield culture. Geomagnetic investigations and targeted excavations have confirmed a densely built settlement on the upper plateau.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.academia.edu/37315489|title=Die bronzezeitliche Burg auf dem Ipf – Neue Forschungen zum Burgenbau und Krieg in der Bronzezeit|access-date=9 April 2022|last1=Krause |first1=Rüdiger }}</ref>]] So‘nggi neolit davrida Markaziy Yevropaning unumdor tekisliklari bo‘ylab tarqalgan Hallstatt madaniyati aholisi hind-evropalik ajdodlarga ega bo‘lgan<ref>{{cite journal |last1=Haak |first1=Wolfgang |last2=Lazaridis |first2=Iosif |last3=Patterson |first3=Nick |last4=Rohland |first4=Nadin |last5=Mallick |first5=Swapan |last6=Llamas |first6=Bastien |last7=Brandt |first7=Guido |last8=Nordenfelt |first8=Susanne |last9=Harney |first9=Eadaoin |last10=Stewardson |first10=Kristin |last11=Fu |first11=Qiaomei |last12=Mittnik |first12=Alissa |last13=Bánffy |first13=Eszter |last14=Economou |first14=Christos |last15=Francken |first15=Michael |last16=Friederich |first16=Susanne |last17=Pena |first17=Rafael Garrido |last18=Hallgren |first18=Fredrik |last19=Khartanovich |first19=Valery |last20=Khokhlov |first20=Aleksandr |last21=Kunst |first21=Michael |last22=Kuznetsov |first22=Pavel |last23=Meller |first23=Harald |last24=Mochalov |first24=Oleg |last25=Moiseyev |first25=Vayacheslav |last26=Nicklisch |first26=Nicole |last27=Pichler |first27=Sandra L. |last28=Risch |first28=Roberto |last29=Rojo Guerra |first29=Manuel A. |last30=Roth |first30=Christina |last31=Szécsényi-Nagy |first31=Anna |last32=Wahl |first32=Joachim |last33=Meyer |first33=Matthias |last34=Krause |first34=Johannes |last35=Brown |first35=Dorcas |last36=Anthony |first36=David |last37=Cooper |first37=Alan |last38=Alt |first38=Kurt Werner |last39=Reich |first39=David |title=Massive migration from the steppe was a source for Indo-European languages in Europe |journal=Nature |date=11 June 2015 |volume=522 |issue=7555 |pages=207–211 |doi=10.1038/nature14317 |pmid=25731166 |pmc=5048219 |arxiv=1502.02783 |bibcode=2015Natur.522..207H }}</ref>. So‘nggi [[bronza davri]]ga kelib [[Laten madaniyati]] boshqa madaniyatlarni siqib chiqardi<ref>{{Cite journal |last=Iñigo Olalde |date=8 March 2018 |title=The Beaker Phenomenon and the Genomic Transformation of Northwest Europe |journal=Nature |publisher=National Center for Biotechnology |volume=555 |issue=7695 |pages=190–196 |bibcode=2018Natur.555..190O |doi=10.1038/nature25738 |pmc=5973796 |pmid=29466337}}</ref>, Skandinaviya va Germaniyada esa [[bronza davri]] rivojlandi. Laten madaniyati o‘rnini Halstatt madaniyati egalladi<ref name=chadcorc>{{cite book|last=Chadwick and Corcoran|first=Nora and J.X.W.P.|title=The Celts|year=1970|publisher=Penguin Books|pages=28–29}}</ref>. === Temir davri === Halstatt madaniyati miloddan avvalgi 12–8-asrlarda hamda ilk [[temir davri]]da (miloddan avvalgi 8–6-asrlar) G‘arbiy va Markaziy Yevropada ustunlik qilgan madaniyat bo‘lgan. Undan keyin [[Laten madaniyati]] (miloddan avvalgi 5–1-asrlar) keldi. Markaziy va Janubiy Germaniyada ushbu madaniy xususiyatlarni o‘zlashtirgan aholi [[Keltlar|keltlar]] deb hisoblanadi. Keltlar madaniy markazlari so‘nggi bronza davridan boshlab (miloddan avvalgi {{circa|1200}} yildan 700 yilgacha) shakllana boshlagan. Alp tog‘laridan shimoldagi eng qadimgi shahar bo‘lgan Heuneburg kabi ba’zi markazlar [[Oʻrta yer dengizi]] mintaqasi bilan savdo yo‘llarini saqlab turgan muhim madaniyat markazlariga aylandi<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.heuneburg-pyrene.de/en/celtic-city|title=Celtic City: Staatliche Schlösser und Gärten Baden-Württemberg|website=heuneburg-pyrene.de|access-date=31 July 2024}}</ref>. Miloddan avvalgi 700-yillardan boshlab [[Skandinaviya|Janubiy Skandinaviya]] va Shimoliy Germaniyadan kelgan german qabilalari janubga tomon kengayib, keltlarni siqib chiqardilar<ref>{{Cite web |title=Heuneburg (Herbertingen-Hundersingen) |url=http://www.landeskunde-online.de/rhein/geschichte/antike/kelten/heuneburg/genese.htm |access-date=17 April 2020 |publisher=Landeskunde Online}}</ref><ref name="Herodotus1857">{{Cite book |last=Herodotus |url=https://books.google.com/books?id=t9rfAAAAMAAJ |title=Herodoti Musae |date=1857 |publisher=in bibliopolio Hahniano}}</ref><ref name="Herodotus1829">{{Cite book |last=Herodotus |url=https://books.google.com/books?id=q45PxRGLB5sC&pg=PA110 |title=Herodoti historiarum libri IX |date=1829 |publisher=G. Fr. Meyer |page=110}}</ref><ref name="Gimbutas2011">{{Cite book |first=Marija |last=Gimbutas |url=https://books.google.com/books?id=BvtRdigDtFoC&pg=PA312 |title=Bronze Age cultures in Central and Eastern Europe |date=25 August 2011 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-166814-7 |page=100}}</ref><ref name="Milisauskas2002">{{Cite book |first=Sarunas |last=Milisauskas |url=https://books.google.com/books?id=31LFIITb3LUC&pg=PA363 |title=European Prehistory: A Survey |date=30 June 2002 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-0-306-47257-2 |page=363}}</ref><ref name="RankinRankin1996">{{Cite book |first1=David |last1=Rankin |url=https://books.google.com/books?id=fdqk4vXqntgC |title=Celts and the Classical World |last2=H. D. Rankin |date=1996 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-15090-3}}</ref>. == German qabilalari, Rim istilolari va Buyuk xalqlar ko‘chishi == === Dastlabki ko‘chishlar, suevlar va Rim Respublikasi === [[Germanlar|German qabilalari]]ning [[etnogenez]]i hozirgacha munozaraliligicha qolmoqda. [[Averil Cameron]] fikricha, [[bronza davri]] yoki rimliklargacha bo‘lgan temir davrida "uzluksiz jarayon" sodir bo‘lgan<ref>{{cite book |doi=10.1163/9789004289529_007 |chapter=The Debate about the Ethnogenesis of the Germanic Tribes |title=East and West in Late Antiquity |date=2015 |last1=Liebeschuetz |first1=Wolf |pages=85–100 |isbn=978-90-04-28952-9 }}</ref>. Miloddan avvalgi 1-asrda qabilalar Skandinaviya va Shimoliy Germaniyadan janubi-sharqqa hamda g‘arbga qarab kengayib bordi{{Sfn|Kristinsson|2010|p=147|ps=: "In the 1st century BC it was the Suebic tribes who were expanding most conspicuously. [...] Originating from central Germania, they moved to the south and southwest. [...] As Rome was conquering the Gauls, Germans were expanding to meet them, and this was the threat from which Caesar claimed to be saving the Gauls. [...] For the next half-century the expansion concentrated on southern Germany and Bohemia, assimilating or driving out the previous Gallic or Celtic inhabitants. The oppida in this area fell and were abandoned one after another as simple, egalitarian Germanic societies replaced the complex, stratified Celtic ones."}} hamda Galliyadagi keltlar, shuningdek, Markaziy va Sharqiy Yevropadagi eroniy,{{Sfn|Green|2003|p=29|ps=: "Greek may have followed the Persians in devising its terms for their military formations, but the Goths were dependent [...] on Iranians of the Pontic region for terms which followed the Iranian model more closely in using the cognate Gothic term for the second element of its compounds. (Gothic dependence on Iranian may have gone even further, affecting the numeral itself, if we recall that the two Iranian loanwords in Crimean Gothic are words for 'hundred' and 'thousand')."}} boltiq boʻyi<ref>{{Sfn|Fortson|2011|p=433|ps=: "Baltic territory began to shrink shortly before the dawn of the Christian era due to the Gothic migrations into their southwestern territories [...]."}}</ref> va [[slavyan]] madaniyatlari bilan to‘qnash keldi.<ref>{{Sfn|Green|2000|pp=172–173|ps=: "Jordanes [...] mentions the Slavs (''Getica'' 119) and associates them more closely than the Balts with the center of Gothic power. [...] This location of the early Slavs partly at least in the region covered by the Cernjahov culture, together with their contacts (warlike or not) with the Goths under Ermanric and almost certainly before, explains their openness to Gothic loanword influence. That this may have begun early, before the expansion of the Slavs from their primeval habitat, is implied by the presence of individual loan-words in a wide range of Slavonic languages."}}</ref> German qabilalari haqidagi ma’lumotlar ularning [[Rim]] bilan uchrashuvlari, lingvistik xulosalar, shuningdek, arxeologik va arxeogenetik kashfiyotlar orqali olinadi<ref>{{Sfn|Claster|1982|p=35}}</ref>. Miloddan avvalgi 1-asrda [[Rim]] davlat arbobi [[Yuliy Sezar]] Reyn daryosidan o‘tuvchi ilk ko‘prikni qurdirib, qabilalar hududiga harbiy qism boshlab bordi. Qabilalar ichki hududlarga chekingani sababli Sezar ular bilan aloqa qilmadi<ref>{{Cite journal |last=Brown |first=Robert D. |date=2013 |title=Caesar's Description of Bridging the Rhine (Bellum Gallicum 4.16–19): A Literary Analysis |url=https://archive.org/details/sim_classical-philology_2013-01_108_1/page/41 |journal=Classical Philology |volume=108 |pages=41–53 |doi=10.1086/669789 |s2cid=162278924}}</ref>. Miloddan avvalgi 60-yilga kelib, [[Suebi]] qabilasi Reyn daryosining g‘arbiy qismidagi gallarning [[Aedui]] qabilasi yerlarini zabt etgan edi. Galliyani bo‘ysundirish kampaniyasini boshlagan Sezar bu hududni sharqdan kelgan german ko‘chmanchilari bilan to‘ldirish rejalariga qarshi chiqdi. Sezar miloddan avvalgi 58-yilda Vosges jangida suebi kuchlarini tor-mor keltirib, ularni chekinishga majbur qildi<ref>[[Julius Caesar]], ''[[Commentarii de Bello Gallico]]'' [[s:The Gallic War (Caesar)/Book 1#31|1.31–53]]</ref><ref>{{Cite web |last=C. Julius Caesar |title=C. Julius Caesar, Gallic War |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0001%3Abook%3D4%3Achapter%3D5 |access-date=20 March 2019 |publisher=Perseus Project}}</ref>. === Reyn daryosi bo‘yidagi rimliklar manzilgohlari === [[File:Porta_Nigra_morgens_(100MP).jpg|thumb|Gallia Belgica rim provinsiyasining poytaxti — [[Trir]] shahridagi [[Porta Nigra]], milodiy 170-yilda qurilgan]] [[Avgust]] Reyn va [[Dunay]] ortini zabt etishni nafaqat odatiy tashqi siyosat, balki isyonkor Galliyaga germanlarning bostirib kirishiga qarshi zarur chora deb hisobladi. Daryolar bo‘ylab qo‘shinlar turargohi va savdo markazlari barpo etildi. [[Ubii]] kabi ayrim qabilalar Rim bilan ittifoq tuzib, rim madaniyatini qabul qildilar. Milodiy I asrda rim legionlari qabilalarni bo‘ysundirish maqsadida Yuqori Dunaydan shimolda va Reyn daryosidan sharqda joylashgan [[Germaniya]] hududlariga yurishlar uyushtirdilar. Rimliklarning boshqaruv, soliqlar va huquqiy tizimga oid g‘oyalari infratuzilmaning yo‘qligi sababli amalga oshmadi. Rim taktikasini yaxshi bilgan [[Arminiy]] boshchiligidagi qabilalar ittifoqi Teutoburg o‘rmonidagi jangda yirik rim qo‘shinini tor-mor keltirdi. Natijada Rim chegarani qat’iy belgilashga va Germaniyaga yurishlarni to‘xtatishga qaror qildi{{Sfn|Bordewich|2005}}{{Sfn|Ozment|2004|pp=2–21}}. Milodiy 100-yilga kelib Reyn, Dunay va Limes Germanicus bo‘ylab chegara o‘rnatildi. Chegaraning janubi va g‘arbida Rim hukumati ostida bir nechta german qabilalari yashagan<ref>As described in [[Tacitus]]'s ''[[Germania (book)|Germania]]''</ref>{{Sfn|Fichtner|2009|p=xlviii}}<ref>{{Cite journal |date=1917 |title=The Journal of the Anthropological Society of Bombay |url=https://books.google.com/books?id=2hg7AQAAMAAJ |journal=The Journal of the Anthropological Society of Bombay |volume=10 |page=647}}</ref>{{Sfn|Ramirez-Faria|2007|p=267}}. Uzoq davom etgan harbiy yurishlardan so‘ng, harbiy nazorat faqat daryolar atrofdagi yerlar bilan cheklangani bois, milodiy 85-yilda Germania Inferior va Germania Superior provinsiyalari tashkil etildi.{{Sfn|Rüger|2004|pp=527–528}} O‘rta asrlardan oldin Rim nazoratidagi g‘arbiy Germaniyaga [[xristianlik]] kirib kelgan]] bo‘lib, [[Buyuk Konstantin]] hukmronligi davrida [[Aula Palatina]] kabi xristian diniy inshootlari qurilgan<ref>{{Cite web |url=https://oyc.yale.edu/history-art/hsar-252/lecture-23 |title=Lecture 23 – Rome of Constantine and a New Rome: Overview |series=[[Open Yale Courses]] |publisher=Yale University |access-date=22 November 2021}}</ref>. === Buyuk xalqlar ko‘chishi va G‘arbiy Rim imperiyasining tanazzuli === [[File:Bracteate from Funen, Denmark (DR BR42).jpg|thumb|upright=.7|Qush, ot va suev tuguni bilan bezatilgan stilizlashtirilgan inson boshini aks ettiruvchi Buyuk xalqlar ko‘chishi davridagi oltin brakteat]] Rimning III asr inqirozi yirik g‘arbiy german qabilalarining paydo bo‘lishi bilan bir vaqtga to‘g‘ri keldi: [[Alemannlar]], [[franklar]], bayuvarlar, [[xattlar]], [[sakslar]], [[frizlar]], [[sigambralar]] va [[Turinglar|turinglar]]. III asrga kelib german tilida so‘zlashuvchi xalqlar ''[[Limes]]'' va Dunay chegarasidan tashqariga ko‘chishni boshladilar{{Sfn|Bowman|Garnsey|Cameron|2005|p=442}}. [[Vestgotlar]], [[Ostrogotlar]], [[vandallar]], [[burgundlar]], [[langobardlar]], sakslar va franklar kabi yirik qabilalar ko‘chib o‘tib, [[Rim imperiyasi]]ning qulashida va eski G‘arbiy Rim imperiyasining o‘zgarishida o‘z rolini o‘ynadilar{{Sfn|Heather|2010}}. IV asrning oxiriga kelib [[Hunslar]] Sharqiy va Markaziy Yevropaga bostirib kirib, Hun imperiyasini tuzdilar. Bu voqea Buyuk xalqlar ko‘chishini keltirib chiqardi<ref name="Halsall2007">{{Cite book |last=Halsall |first=Guy |title=Barbarian Migrations and the Roman West, 376–568 |date=20 December 2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-43491-1 |pages=[https://books.google.com/books?id=S7ULzYGIj8oC&pg=PP1 1ff.] |author-link=Guy Halsall}}</ref>. Markaziy va Sharqiy Yevropadagi ulkan hudud ustidan g‘unlar gegemonligi [[Attila]]ning o‘g‘li [[Dengizich]] 469-yilda vafot etguniga qadar davom etdi{{Sfn|Heather|2006|p=349|ps=: "By 469, just sixteen years after [Attila's] death, the last of the Huns were seeking asylum inside the eastern Roman Empire."}}. Yana bir muhim burilish nuqtasi 406-yilda vandallar, alanlar va suevlar kabi qabilalarning tanazzulga yuz tutayotgan G‘arbiy Rim imperiyasi hududiga o‘rnashib olish uchun Reyn daryosidan o‘tishi bo‘ldi<ref name="Empired Besieged">{{Cite book |title=Empires Besieged |url=https://archive.org/details/empiresbesiegeda0000unse |date=1988 |publisher=Time-Life Books |isbn=0-7054-0974-0 |location=Amsterdam |page=[https://archive.org/details/empiresbesiegeda0000unse/page/38 38] |chapter=The Roman Decline |ol=11194180M |quote=For on the bitterly cold night of 31 December 406, there was apparently no Roman army on guard when a host of Vandal, Alan, Suevi and Burgundian warriors, with their families and possessions, crossed the frozen Rhine and headed southwest through Gaul. This time, Rome's frontiers had been breached by barbarians who meant to stay.}}</ref>. === Qabilaviy gersogliklar va markalar === Qabilaviy gersogliklar german qabilalarining an’anaviy hududlarini anglatadi. Bunday gersogliklar tushunchasi, ayniqsa, IX asrga kelib [[Sakoniya]], [[Bavariya]], [[Svabiya]] va Frankoniya kabi Sharqiy Franklar qirolligini tashkil etgan hududlarda saqlanib qoldi{{Sfn|Bradbury|2004|p=154|ps=: "East Francia consisted of four main principalities, the stem duchies – Saxony, Bavaria, Swabia and Franconia."}}{{Sfn|Rodes|1964|p=3|ps=: "It was plagued by the existence of immensely strong tribal duchies, such as Bavaria, Swabia, Thuringia, and Saxony – often referred to as stem duchies, from the German word Stamm, meaning tribe [...]."}}{{Sfn|Historicus|1935|p=50|ps=: "Franz von Lothringen muß sein Stammherzogtum an Stanislaus Leszinski, den französischen Kandidaten für Polen, ueberlassen [...]. [Francis of Lorraine had to bequeath his stem-duchy to Stanislaus Leszinski, the French candidate for the Polish crown [...].]"}} <ref>Compare: {{Cite encyclopedia |title=ANCIENT HISTORY |encyclopedia=An encyclopedia of world history: ancient, medieval and modern, chronologically arranged |publisher=Harrap |url=https://books.google.com/books?id=_KlmAAAAMAAJ |date=1968 |editor-last=Langer |editor-first=William Leonard |editor-link=William Leonard Langer |edition=4 |page=174 |quote=These stem duchies were: Franconia [...]; Lorraine (not strictly a stem duchy but with a tradition of unity); Swabia [...] .}}</ref>. [[Frankonlar sulolasi|Sali sulolasi]] imperatorlari (1027–1125) qabilaviy gersogliklarni saqlab qoldilar. [[Hohenstaufenlar]] davrida o‘rta asrlarda ular o‘z ahamiyatini yo‘qota bordi. [[Fridrix I Barbarossa]] 1180-yilda ko‘proq hududiy gersogliklar foydasiga ularni bekor qildi. Keyingi qirollar sharq va shimolda chegara okruglari yoki [[Marka]]larga asos soldilar. == O‘rta asrlar == === Franklar imperiyasi === [[File:Sonnenuntergang_Dom.jpg|thumb|Karoling imperatori [[Buyuk Karl]] hukmronligi davrida (milodiy 800–814-yillar) qurilgan Axen saroy kapellasi]] G‘arbiy Rim imperiyasi 476-yilda german sarkardasi [[Odoakr]] tomonidan [[Romulus Avgustul]]ning taxtdan tushirilishi bilan quladi<ref>Clover, Frank M. (1999), "A Game of Bluff: The Fate of Sicily after A.D. 476", ''Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 48 (1): 235–244, JSTOR 4436542, p. 237.</ref>. [[Franklar]] kelgusidagi [[Merovinglar]] Franklar qirolligining shimoli-sharqiy qismi bo‘lgan [[Austrasiya]] ("sharqiy yer") deb nomlangan hududda qabilaviy ittifoq sifatida namoyon bo‘ldilar. Austrasia tarkibiga hozirgi Fransiya, Germaniya, Belgiya, Lyuksemburg va Gollandiyaning ayrim qismlari kirgan. Franklar 250-yildan boshlab Galliyaga tarqalish jarayonida sobiq Rim hududlarini o‘zlariga qo‘shib oldilar. Merovinglar sulosasidan bo‘lgan [[Xlodvig I]] 486-yilda Shimoliy Galliyani zabt etdi va 496-yilda [[Tolbiak jangi|Tolbiak jangida]] Shvabiyadagi [[alemannlar]] qabilasini bo‘ysundirdi, bu huddud keyinchalik [[Shvabiya]] gersogligiga aylandi. Milodiy 500-yilga kelib Xlodvig frank qabilalarini birlashtirdi{{Sfn|Wilson|2016|p=24}} va 510-yil atroflarida ''Franklar qiroli'' deb e’lon qilindi<ref>{{Cite web |title=Gregory of Tours (539–594): The Conversion of Clovis, 42. When they were dead Clovis received all their kingdom and treasures |url=https://sourcebooks.fordham.edu/source/gregory-clovisconv.asp |access-date=2 March 2019 |publisher=Sourcebooks}}</ref>. Xlodvig ko‘pchilik german hukmdorlaridan farqli o‘laroq, [[Arianchilar|arianlikni]] emas, katoliklikni qabul qildi. 511-yilda Xlodvig vafotidan keyin uning to‘rt o‘g‘li uning qirolligini o‘zaro bo‘lib olishdi{{Sfn|Kibler|1995|p=1159|ps=: "From time to time, Austrasia received a son of the Merovingian king as an autonomous ruler."}}. V–VI asrlarda Meroving qirollari franklar nazoratini hozirgi Germaniya hududining katta qismiga yoyib, [[turinglar]] va [[burgundlar]]ni bo‘ysundirdilar<ref name="Bachrach1972">{{Cite book |first=Bernard S. |last=Bachrach |url=https://books.google.com/books?id=jbz9IyOvfPoC&pg=PR9 |title=Merovingian Military Organization, 481–751 |publisher=U of Minnesota Press |date=1972 |isbn=978-0-8166-5700-1 |page=9}}</ref><ref name="Thompson1928">{{Cite book |first=James Westfall |last=Thompson |url=https://books.google.com/books?id=l4QfAAAAMAAJ |title=Feudal Germany |publisher=University of Chicago Press |date=1928 |pages=167ff |chapter=Old Saxony |access-date=4 March 2019}}</ref>. Merovinglar Fransiya hududlarini gersoglar boshqaruviga berdilar{{Sfn|Van Dam|1995|p=222|ps=: "Surrounding the core of Frankish kingdoms were other regions more or less subservient to the Merovingian kings. In some regions the Merovingians appointed, or perhaps simply acknowledged, various dukes, such as the duke of the Alamans, the duke of the Vascones in the western Pyrenees, and the duke of the Bavarians. [...] Since these dukes, unlike those who served at the court of the Merovingians or administered particular regions in the Merovingian kingdoms, ruled over distinct ethnic groups, they had much local support and tended to act independently of the Merovingians, and even to make war on them occasionally."}} hamda zabt etilgan hududlarni integratsiya qilish uchun [[Rim imperiyasi]] usullaridan foydalandilar{{Sfn|Damminger|2003|p=74|ps=: "The area of Merovingian settlement in southwest Germany was pretty much confined to the so called 'Altsiedelland', those fertile regions which had been under the plough since neolithic times [...]."}}. Qabilalarga o‘z huquqiy tizimlarini saqlab qolishga ruxsat berilgan bo‘lsa-da{{Sfn|Drew|2011|pp=8–9|ps=: "Some of the success of the Merovingian Frankish rulers may be their acceptance of the personality of law policy. Not only did Roman law remain in use among Gallo-Romans and churchmen, Burgundian law among the Burgundians, and Visigothic law among the Visigoths, but the more purely Germanic peoples of the eastern frontier were allowed to retain their own 'national' law."}}, ulardan arianlikdan voz kechish talab qilindi{{Sfn|Hen|1995|p=17|ps=: "Missionaries, mainly from the British Isles, continued to operate in the Merovingian kingdoms throughout the sixth to the eighth centuries. Yet, their efforts were directed at the fringes of the Merovingian territory, that is, at Frisia, north-east Austrasia and Thuringia. These areas were hardly Romanised, if at all, and therefore lacked any social, cultural or physical basis for the expansion of Christianity. These areas stayed pagan long after Merovingian society completed its conversion, and thus attracted the missionaries' attention. [...] Moreover, there is evidence of missionary and evangelising activity from Merovingian Gual, out of places like Metz, Strasbourg or Worms, into the 'pagan regions' [...]."}}. 718-yilda [[Karl Martell]] neustriyaliklarni qo‘llab-quvvatlagan holda sakslarga qarshi urush olib bordi<ref name="Frassetto2003">{{Cite book |first=Michael |last=Frassetto |url=https://books.google.com/books?id=yW-GfElbafQC&pg=PA90 |title=Encyclopedia of Barbarian Europe: Society in Transformation |publisher=ABC-CLIO |date=2003 |isbn=978-1-57607-263-9 |page=90}}</ref>. 750-yilga kelib katolik franklar Galliya, Germaniya, Shvabiya, [[Burgundiya]] va Shveytsariyadagi ulkan hududni — Franklar davlatini nazorat qildilar. Liutprand bosimi ostida papalik 732-yilda Turs jangida [[Damashq xalifaligi]]ni mag‘lub etganidan keyin Marteldan yordam so‘radi{{Sfn|Wilson|2016|p=24}}. Biroq, mustahkam ittifoq faqat Karl vafotidan keyin uning vorisi [[Pippin pakana]] davridagina yuzaga keldi{{Sfn|Wilson|2016|p=25}}. 751-yilda Pipin qirol unvonini olib, cherkov tomonidan moylandi. [[Papa Stephen II|Rim papasi Stefan II]] Pippin ehsoniga javoban unga Rim va Avliyo Pyotr homiysi sifatida ''Patricius Romanorum'' merosiy unvonini berdi<ref name="ArnasonRaaflaub2010">{{Cite book |first1=Johann P. |last1=Arnason |url=https://books.google.com/books?id=ulrX1QUgVLgC&pg=PT212 |title=The Roman Empire in Context: Historical and Comparative Perspectives |last2=Raaflaub |date=23 December 2010 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9020-9 |page=212|author-link=Jóhann P. Árnason|author-link2=Kurt Raaflaub|first2=Kurt A.}}</ref>, bu esa [[Papa viloyati]] suverenitetini kafolatladi. === Muqaddas Rim imperiyasining tashkil topishi === 768-yilda Pipin vafot etgach, uning o‘g‘li [[Buyuk Karl]] o‘z hokimiyatini mustahkamladi va [[Fransiya|Fransiya]] (Fransiya hududini) kengaytirdi. Buyuk Karl Paviya qamali bilan longobardlarning 200 yillik hukmronligiga barham berdi va o‘zini [[Longobardlar qiroli]] deb e’lon qildi. 776-yildagi qo‘zg‘olondan keyin eski longobard zodagonlari o‘rniga sadoqatli frank zodagonlari o‘rnatildi{{Sfn|Wilson|2016|p=26}}. Keyingi 30 yil sharqdagi slavyanlar va [[Avarlar]], shuningdek, [[sakslar]] hamda [[bavarlar]] kabi barcha german qabilalarini bo‘ysundirishga sarflandi{{Sfn|Wilson|2016|pp=26–27}}<ref name="Nelson1998">{{Citation |last=Nelson |first=Janet L. |title=Charlemagne's church at Aachen |url=http://www.historytoday.com/janet-l-nelson/charlemagnes-church-aachen |volume=48 |issue=1 |pages=62–64 |date=1998 |publisher=History Today}}</ref>. [[Sakslar]] urushi 772-yildan 804-yilgacha davom etdi. Franklar o‘z raqiblarini yengib, ularni xristian diniga kiritdilar va yerlarini Karolinglar imperiyasiga qo‘shib oldilar. Milodiy 800-yilning Rojdestvo kunida Rimda [[Papa Leo III|Rim papasi Leo III]] Buyuk Karlni ''Imperator Romanorum'' (Rimliklar imperatori) deb toj kiydirdi<ref name=Nelson1998/>. Buyuk Karlning uch nabirasi o‘rtasida bo‘linadigan meros an’anasini davom ettirish yoki [[primogenitura]]ni joriy etish borasidagi kurashlar 843-yildagi [[Verden shartnomasi]] bilan Karolinglar imperiyasining uch qismga bo‘linishiga olib keldi<ref>{{cite book |doi=10.1002/9781118885154.dipl0494 |chapter=Treaty of Verdun (843) |title=The Encyclopedia of Diplomacy |date=2018 |last1=Benham |first1=Jenny |pages=1–5 |isbn=978-1-118-88791-2 }}</ref>. [[Lyudvig II]] Reyn daryosidan sharqdagi va Italiyaning shimolidagi barcha yerlarni o‘z ichiga olgan Sharqiy Franklar qirolligini oldi. Bu hududga 919-yildan 936-yilgacha hukmronlik qilgan ilk frank bo‘lmagan qirol Qushlar ovchisi Henry I boshchiligidagi federatsiyaga birlashgan german qabilaviy gersogliklarining yerlari kirar edi{{Sfn|Schulman|2002|pp=325–327}}. Qirollik saroyi iqtisodiy va madaniy markazlarga aylangan ''Kaiserpfalzen'' deb nomlangan qarorgohlar bo‘ylab ko‘chib yurgan. Axen saroyi markaziy o‘rin tutgan, chunki uning mahalliy Axan saroy kapellasi 1531-yilgacha qirollarni toj kiydirish maskani bo‘lib xizmat qilgan<ref name=Nelson1998/><ref>{{Cite web |title=Aachen Cathedral |url=https://whc.unesco.org/en/list/3 |access-date=18 March 2019 |publisher=UNESCO World Heritage Centre, Outstanding Universal Value}}</ref>. === Ottonlar sulolasi === [[File:Bas-côté nord, baie VI Otto Rex (dernier tiers XIIe).jpg|thumb|upright=.5|XII asrga oid [[Otton I]] ning vitrajdagi tasviri]] 936-yilda [[Otton I]] Axenda german qiroli, 961-yilda Paviya shahrida [[Italiya]] qiroli va 962-yilda Rimda Rim papasi John XII tomonidan imperator deb e’lon qilindi. German qirolining Italiya qirolligi va Lotin cherkovi homiysi sifatidagi an’anasi XII asrda [[Muqaddas Rim imperiyasi]] tushunchasining yuzaga kelishiga sabab bo‘ldi. Keyinchalik Germaniya bilan aynashtirilgan bu nom rasmiy iste’molda saqlanib qoldi va 1452-yilda Rimdagi oxirgi imperatorlik toj kiyish marosimidan keyin unga ''Nationis Germanicæ (nemis millatiga mansub)'' so‘zlari qo‘shildi{{Sfn|Schulman|2002|pp=325–327}}. Otton zodagonlar o‘rniga yepiskoplar va abbatlarni tayinlash bo‘yicha [[Karolinglar]] huquqlarini tiklash orqali qirollik hokimiyatini kuchaytirdi; bu tayinlovlar ulkan yer egaliklarini nazorat qilardi{{Sfn|Barraclough|1984|p=59}}. Otton yuqori tabaqali ruhoniylar uchun tselibatni (uylanmaslikni) qo‘llab-quvvatladi, shuning uchun cherkov lavozimlari hech qachon irsiy bo‘lib qolmagan. O‘zi tayinlagan abbatlar va yepiskoplarga yerlar berish orqali Otton ularni "Imperiya knyazlari"ga aylantirdi<ref>{{Cite journal |last=Reuter |first=Timothy |date=25 March 2011 |title=The "Imperial Church System" of the Ottonian and Salian Rulers: a Reconcern |journal=The Journal of Ecclesiastical History |publisher=Cambridge Press |volume=33 |issue=3 |pages=347–374 |doi=10.1017/S0022046900026245 |s2cid=159994750}}</ref>. Shu tariqa Otton milliy cherkovga asos soldi. Vengriyalik [[vengerlar]] 955-yildagi [[Lechfeld jangi]]da tor-mor etilib, tashqi tahdidlar bartaraf etildi. Elba va Oder daryolari orasidagi [[slavyanlar]] bo‘ysundirildi. Otton Rim papasi Ioann XIIni taxtdan haydab chiqardi va papa saylovini o‘z nazoratiga oldi, bu esa papalik ustidan imperator nazorati o‘rnatishga asos bo‘ldi<ref name="HooperHooper1996">{{Cite book |last1=Hooper |first1=Nicholas |url=https://archive.org/details/cambridgeillustr00nich |title=The Cambridge Illustrated Atlas of Warfare: The Middle Ages, 768–1487 |last2=Bennett |first2=Matthew |date=26 January 1996 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-44049-3 |pages=[https://archive.org/details/cambridgeillustr00nich/page/30 30]– |url-access=registration}}</ref><ref name="RingWatson2013">{{Cite book |last1=Ring |first1=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=yfPYAQAAQBAJ&pg=PA124 |title=Northern Europe: International Dictionary of Historic Places |last2=Watson |first2=Noelle |last3=Schellinger |first3=Paul |date=28 October 2013 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-63944-9 |page=124}}</ref>. Otton I dan keyin uning o‘g‘li [[Otton II]] 973–983-yillarda imperator bo‘ldi, shuningdek, Otto II ning rafiqasi [[Theophanu]] 983–991-yillarda, uning o‘z rafiqasi [[Italiyalik Adelaide]] 991–995-yillarda regentlik qildilar, nabirasi [[Otton III]] esa 996–1002-yillarda imperator bo‘ldi. Otto III dan so‘ng uning amakivachchasi [[Henry II]] hokimiyatga keldi, u Otonlar sulolasining farzandsiz vafot etgan oxirgi imperatori bo‘ldi. ===Frankonlar sulolasi === [[File:2015 04 23 114 Speyerer Dom Südseite.jpg|thumb|1061-yilda muqaddas etilgan Spayer sobori]] Heinrich II dan keyin [[Frankonlar sulolasi]]ning ilk imperatori [[Konrad II]] hokimiyat tepasiga keldi. Konradning o‘g‘li [[Henry III]] (1039–56) davrida imperiya cherkovning Klyuni islohotlarini, [[Xudoning tinchligi va sulhi]]ni qo‘llab-quvvatladi, [[simoniy]]ni (cherkov lavozimlarini sotib olishni) taqiqladi va ruhoniylardan tselibatni talab qildi. Papalik ustidan imperatorlik hokimiyati o‘zining cho‘qqisiga chiqdi. Biroq Rim bunga javoban Kardinallar kollegiyasini tuzdi va Rim papasi Grigoriy VII o‘zining cherkov islohotlarini boshladi. Grigoriy o‘zining ''[[Papaning bayonotlari]]'' asarida cherkov lavozimlariga tayinlashda papa hokimiyati ustunligini talab qildi. Keyingi ziddiyat natijasida imperator [[Henry IV, Holy Roman Emperor|Heinrich IV]] cherkovdan chetlatilgach, 1077-yilda [[Canossa]]da papaning oldida bosh egishga majbur bo‘ldi, bu voqea [[Investitura mojarosi]] deb nomlandi. 1122-yilda [[Henry V]] va Rim papasi o‘rtasida [[Vorm konkordati]] tuzilib, yarashuvga erishildi. Ushbu nizo natijasida papalik diniy ishlar ustidan nazoratni qaytarib oldi<ref>{{Cite web |last=Dirscherl |first=Simon |date=23 May 2005 |title=The clerical reform movement and the investiture controversy |url=https://www.phil.uni-passau.de/fileadmin/dokumente/lehrstuehle/frenz/online-tutorien/stadtgeschichte/english/investiturstreit.html |access-date=6 March 2019 |publisher=University Passau |archive-date=7 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190307054312/https://www.phil.uni-passau.de/fileadmin/dokumente/lehrstuehle/frenz/online-tutorien/stadtgeschichte/english/investiturstreit.html }}</ref><ref>{{Cite book |last=Uta-Renate Blumenthal |title=The Investiture Controversy: Church and Monarchy from the Ninth to the Twelfth Century |url=https://archive.org/details/isbn_9780812213867 |publisher=University of Pennsylvania Press |date=1988 |isbn=978-0-8122-1386-7 |jstor=j.ctt3fht77}}</ref>. Oqibatda, Otonlar davridagi imperatorlik cherkov tizimi (''Reichskirche'') tanazzulga yuz tutdi. Shuningdek, bu dunyoviy knyazlarga qarshi turish uchun qudratli cherkov rahbarlarini tayinlash borasidagi qirollik va imperatorlik an’analariga barham berdi<ref>{{Cite web |title=What is the significance of the "Investiture Controversy?" |url=https://www.enotes.com/homework-help/what-significance-investiture-controversy-why-this-336636 |access-date=2 March 2019 |publisher=E Notes}}</ref>. ''Sacrum imperium'' (Muqaddas imperiya) atamasi ilk bor 1157-yilda [[Frederick Barbarossa]] tomonidan qo‘llanilgan<ref>{{Cite web |title=The Official Name of the Holy Roman Empire |url=http://www.holyromanempireassociation.com/official-name-of-the-holy-roman-empire.html |access-date=2 March 2019 |publisher=Holy Roman Empire Association}}</ref>, ''Sacrum Romanum Imperium'' ya’ni Muqaddas Rim imperiyasi so‘zlari esa 1180-yilda birlashtirilib, 1254yildan boshlab hujjatlarda turlicha ko‘rina boshladi{{Sfn|Wilson|2016|p=19}}. === Ganza ittifoqi === [[File:Haupthandelsroute Hanse.png|thumb|right|Ganza ittifoqining asosiy savdo yo‘llari]] Ganza ittifoqi O‘rta asrlarda Boltiq dengizi, Shimoliy dengiz va kema qatnovi mavjud daryolar bo‘ylab savdoni nazorat qilgan, Shimoliy Yevropa shaharlari savdogarlar gildiyalarining tijorat va mudofaa ittifoqi edi. Unga a’zo bo‘lgan har bir shahar o‘z suverenining huquqiy tizimini saqlab qolgan va erkin imperatorlik shaharlarini istisno qilganda, muayyan siyosiy muxtoriyatga ega bo‘lgan{{Sfn|Day|1914|p=252}}. Lyubek va Gamburg o‘rtasidagi kelishuvdan boshlangan gildiyalar iqtisodiy resurslarni kuchaytirish hamda birlashtirish, jumladan, savdo yo‘llari va soliq imtiyozlarini ta’minlash, narxlarni nazorat qilish va o‘z tovarlarini yaxshiroq sotish maqsadida o‘zaro hamkorlik qilganlar. Kyoln va Bremen kabi muhim savdo markazlari ushbu ittifoqqa qo‘shilib, uning diplomatik mavqeyini oshirdi{{Sfn|Thompson|1931|pp=146–179}}. Iqtisodiy salohiyati uchun mintaqaviy hukmdorlar tomonidan tan olingan holda tijorat faoliyati uchun qulay imtiyozlar berildi<ref>Translation of the grant of privileges to merchants in 1229: {{Cite web |first=Paul |last=Halsall |title=Medieval Sourcebook: Privileges Granted to German Merchants at Novgorod, 1229 |url=http://www.fordham.edu/halsall/source/1229novgorod-germans.html |access-date=6 March 2019 |publisher=Fordham.edu}}</ref>. O‘zining gullagan davrida ittifoq g‘arbda Londondan tortib [[Edinburgh|Edinburggacha]], sharqda [[Novgorod]]gacha bo‘lgan deyarli barcha shaharlarda savdo punktlarini saqlab kelgan. XIV asrga kelib qudratli ittifoq o‘z manfaatlarini zarur bo‘lganda harbiy vositalar yordamida ham ta’minlagan. Bu holat 1361-yildan 1370-yilgacha Daniya bilan bo‘lgan urushda o‘z yakuniga yetdi. 1450-yildan keyin so‘nggi o‘rta asrlar inqirozi, hududiy lordlarning ko‘proq tijorat nazoratiga intilgan o‘zgaruvchan siyosati, kumush inqirozi va Yevroosiyo savdo tarmog‘idan chetda qolishi kabi omillar tufayli ittifoq tanazzulga yuz tutdi<ref>Istvan Szepesi, "Reflecting the Nation: The Historiography of Hanseatic Institutions". ''Waterloo Historical Review'' 7 (2015). [http://whr.uwaterloo.ca/index.php/whr/article/download/33/29 online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905145451/http://whr.uwaterloo.ca/index.php/whr/article/download/33/29 |date=5 September 2017}}</ref><ref>{{Cite web |first=Murray N. |last=Rothbard |date=23 November 2009 |title=The Great Depression of the 14th Century |url=https://mises.org/library/great-depression-14th-century |access-date=14 March 2019 |publisher=Mises Institute}}</ref>. === Sharqqa tomon kengayish === [[File:Osadnictwo niemieckie na wschodzie.PNG|thumb|Germaniyaning sharqqa tomon kengayish bosqichlari]] [[File:Friedrich I. Barbarossa.jpg|thumb|upright=.6|Frederick Barbarossaning 1171-yilda cho‘qintirgan otasi graf Otto fon Kapenbergga bergan oltin byusti]] ''Ostsiedlung'' (Sharqiy hududlarni o‘zlashtirish) XI–XIV asrlarda [[Saale]] va [[Elba]] daryolarining sharqida [[slavyanlar]] hamda boltiqbo‘yliklar yashab kelgan hududlarga germanlarning muvofiqlashtirilmagan tarzda ko‘chib o‘rnashishi jarayoni bo‘lgan<ref name="Murray2017">{{Cite book |first=Alan V. |last=Murray |url=https://books.google.com/books?id=KgokDwAAQBAJ&pg=PT23 |title=The North-Eastern Frontiers of Medieval Europe: The Expansion of Latin Christendom in the Baltic Lands |date=15 May 2017 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-351-88483-9 |page=23}}</ref><ref name="Berend2017">{{Cite book |first=Nora |last=Berend |url=https://books.google.com/books?id=SgokDwAAQBAJ&pg=PT194 |title=The Expansion of Central Europe in the Middle Ages |date=15 May 2017 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-351-89008-3 |page=194}}</ref>. X–XI asrlarda sharqiy yerlarga qilingan imperatorlik harbiy yurishlari butparast qabilalarni bo‘ysundirishga qaratilgan edi. Zabt etilgan hududlar harbiy nazoratni ta’minlovchi va soliq yig‘ilishini nazorat qiluvchi istehkomlar hamda qal’alardagi qo‘shinlar joylashgan chegara hududlari — [[Marka]]lar sifatida imperiya tarkibiga kiritilgan.<ref>{{Cite book |url=https://www.grin.com/document/106527 |title=Ostsiedlung – ein gesamteuropäisches Phänomen |publisher=GRIN Verlag |date=2002 |isbn=978-3-640-04806-9 |access-date=7 March 2019}}</ref> 1230-yilda [[monaxlar]] ordeni bo‘lgan [[Tevton ordeni]] [[Prussiya]] yurishini boshladi. Polsha gersogi Mazoviyalik Konrad kuchlari tomonidan qo‘llab-quvvatlangan bu yurish boltiqbo‘ylik burungi prusslarni xristianlashtirishni maqsad qilib, ulkan hududlarni zabt etishga muvaffaq bo‘ldi. Imperator roziligi bilan ruhlangan orden Konradning roziligisiz davlat tuzishga qaror qildi. Faqat papa hokimiyatiga bo‘ysungan holda, orden 150 yil davomida Tevton davlatini kengaytirdi. Polsha qirolligi, Liviya buyuk knyasligi va [[Novgorod respublikasi]] bilan ziddiyat XV asr o‘rtalariga kelib harbiy mag‘lubiyat va cheklanishga olib keldi. Tevton ordenining oxirgi buyuk magistri Albert I qolgan yerlarni dunyoviy [[Prussiya gersogligi]]ga aylantirdi{{Sfn|Carsten|1958|pp=52–68}}<ref>{{Cite web |title=Staat des Deutschen Ordens |url=http://www.ordensstaat.de/orden/sr.htm |access-date=7 March 2019 |publisher=Ordensstaat de}}</ref>. === Cherkov va davlat === [[Henry V]] 1111-yilda Muqaddas Rim imperatori bo‘ldi. Cherkovni nazorat qilish umidida u Adalbert I Mayns arxiyepiskopi etib tayinladi. Biroq Adalbert unga qarshi chiqib, cherkov hokimiyatini ustun qo‘ydi. Bu holat Investitura uchun kurash doirasidagi "1111-yil inqirozi"ni keltirib chiqardi<ref>{{Cite book |last=Blumenthal |first=Uta-Renate |title=The Investiture Controversy: Church and Monarchy from the Ninth to the Twelfth Century |date=1991 |pages=159–173}}</ref>. 1137-yilda knyag-saylovchilar nomzod sifatida [[Hohenstaufen]] sulolasiga mansub [[Conrad III]] ga yuzlandilar. Konrad raqibi [[Henry the Proud]]ni Bavariya va Saksoniyadan mahrum qilishga urindi, bu esa imperiyaning ikki guruhga bo‘linishiga va urushga sabab bo‘ldi. ''[[Guelphs|Gvelflar]]'' Henry the Proud mansub bo‘lgan Velflar sulolasini qo‘llab-quvvatladilar. Raqib ''[[Ghibellines|Gibellinlar]]'' esa Shvabiyaning Hohenstaufenlar sulolasiga sodiqlik bildirdilar. Gvelflar papalik ostida cherkov mustaqilligini va imperator hokimiyatiga qarshi gersoglik manfaatlarini himoya qilishni xohlardilar. Gibellinlar esa cherkov ustidan nazoratni va kuchli imperatorlik hukumatini yoqladilar{{Sfn|Fuhrmann|1986}}. Hohenstaufenlar imperatori Fridrix Barbarossa davrida, 1156-yilda guruhlar o‘rtasida kelishuvga erishildi. Bavariya gvelflarni ifodalagan Geynrixning o‘g‘li [[Henry the Lion|Geynrix Arslon]]ga qaytarildi. Avstriya markgrafligi Bavariyadan ajratilib, 1156-yilda Avstriya gersogligiga aylantirildi<ref>{{Cite book |last=Kahn |first=Robert A. |title=A History of the Habsburg Empire 1526–1918 |url=https://archive.org/details/historyofhabsbur0000kann |date=1974 |page=[https://archive.org/details/historyofhabsbur0000kann/page/5 5]}}</ref>. Savdo tufayli boyib ketgan Shimoliy Italiya shaharlari Barbarossaning feodal hukmronlik da’vosiga qarshi chiqishdi. Ular Lombard ittifoqiga birlashib, 1176-yilda Lenyano jangida Barbarossani yengdilar. Imperator va Rim papasi Aleksandr III o‘rtasida Venetsiya sulhi tuzilib, yarashuvga erishildi<ref>{{Cite web |title=The Peace of Venice; 1177 |url=http://www.yale.edu/lawweb/avalon/medieval/venice.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060825040541/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/medieval/venice.htm |archive-date=25 August 2006 |access-date=14 March 2019 |publisher=Yale Law School}}</ref>. 1180-yilda Geynrix Arslon qonundan tashqari deb e’lon qilindi, Saksoniya bo‘lindi, Bavariya esa [[Wittelsbach dynasty|Vittelsbaxlar sulolasiga]] asos solgan va 1918-yilgacha Bavariyani boshqargan [[Otto I Wittelsbach, Duke of Bavaria|Otto fon Vittelsbaxga]] berildi. 1184–1186-yillarda Barbarossa davridagi imperiya ''[[Diet of Pentecost|Pentacost reyxstagi]]'' va uning o‘g‘li Henry VI ning [[normannlar]] malikasi [[Constance I of Sicily|Sitsiliyalik Konstansiya]] bilan nikohi bilan o‘zining madaniy cho‘qqisiga erishdi<ref name="Bumke1991">{{Cite book |first=Joachim |last=Bumke |url=https://archive.org/details/bub_gb_Bmpw8LIwMUgC |title=Courtly Culture: Literature and Society in the High Middle Ages |date=1 January 1991 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-06634-2 |pages=[https://archive.org/details/bub_gb_Bmpw8LIwMUgC/page/n213 206]–}}</ref>. [[Albertus Magnus]]ning sxolastik falsafasi va [[Wolfram von Eschenbach]] adabiyotida o‘z aksini topgan chavandozlik va saroy madaniyati gullab-yashnadi<ref name="Scaglione1991">{{Cite book |first=Aldo D. |last=Scaglione |url=https://books.google.com/books?id=xWaFsiCYeNAC&pg=PA17 |title=Knights at Court: Courtliness, Chivalry & Courtesy from Ottonian Germany to the Italian Renaissance |date=1 January 1991 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-07270-1 |page=17}}</ref>. [[File:Balduineum Wahl Heinrich VII.jpg|thumb|[[Holy Roman Empire|Imperatorlik]] [[prince-elector|saylovchi knyazlar]], ''[[Codex Balduini Trevirorum]]'']] 1212–1250-yillarda [[Frederick II, Holy Roman Emperor|Fridrix II]] professional tarzda boshqariladigan davlatni barpo etdi. U Italiyadagi urushni qayta boshladi. Cherkov va dunyoviy knyazlarga suveren huquqlar berilib, bu mustaqil davlatlarning paydo bo‘lishiga olib keldi. Papaning kurashi imperiya kuchini zaiflashtirdi, Fridrix II uch marta cherkovdan chetlatildi. Uning o‘limidan so‘ng Hohenstaufenlar sulolasi quladi va 1250–1273-yillarda imperatorsiz interregnum (taxt bo‘sh qolgan davr) boshlandi<ref>{{Cite web | title=Germany - Interregnum, Holy Roman Empire, 1250-1350 {{!}} Britannica | url=https://www.britannica.com/place/Germany/The-Great-Interregnum | access-date=2026-08-13 | website=www.britannica.com}}</ref>. Bu davr Shvabiya grafi [[Rudolf I of Germany|Rudolf I]]ning saylanishi bilan yakunlandi<ref>{{Cite book |last=Kantorowicz |first=Ernst |title=Frederick the Second, 1194–1250 |url=https://archive.org/details/bwb_KV-455-231 |date=1957}}</ref><ref>{{Cite journal |first=Walther |last=Köhler |date=1903 |title=Emperor Frederick II., The Hohenstaufe |journal=The American Journal of Theology |volume=7 |issue=2 |pages=225–248 |doi=10.1086/478355 |jstor=3153729 |doi-access=free}}</ref>. Imperator [[Louis IV, Holy Roman Emperor|Lyudvig IV]] va papalik o‘rtasidagi muzokaralarning muvaffaqiyatsizligi 1338-yilda [[Imperial Estate|Imperator mulklari]] knyazlari tomonidan [[Rens deklaratsiyasi]]ning qabul qilinishiga olib keldi, unga ko‘ra kurfurstlarning aksariyati tomonidan saylanish papa tasdigʻisiz avtomatik ravishda qirollik unvoni va imperiya ustidan hukmronlikni taqdim etishi belgilandi. Natijada monarx kurfurstlarning lutfiga qaram bo‘lib qoldi. 1346–1378-yillarda [[Emperor Charles IV|Karl IV]] imperator hokimiyatini tiklashga harakat qildi. [[Golden Bull of 1356|1356-yilgi Oltin bulla]]ga ko‘ra, imperatorlar faqat [[prince-elector|yettita]] kurfurstdan iborat kollegiya tomonidan saylanishi belgilandi<ref>{{Cite web |title=The Golden Bull of the Emperor Charles IV 1356 A.D. |url=http://avalon.law.yale.edu/medieval/golden.asp |access-date=18 March 2019 |publisher=Lillian Goldman Law Library}}</ref>. 1347–1351-yillarda Yevropani [[Qora oʻlim]] [[pandemiya]]si qamrab olib, aholining 30–60 foizini qirib yubordi. Bu ijtimoiy tanglik, diniy ishonchsizlik va fanatizmga olib keldi. Xususan, yahudiylar aybdor deb topilib, hujumga uchradilar. Ko‘plab yahudiylar qochib, Sharqiy Yevropaga o‘rnashib oldilar<ref>{{Cite book|last=Austin Alchon |first=Suzanne |title=A pest in the land: new world epidemics in a global perspectiveress |publisher=University of New Mexico P |date=2003 |isbn=978-0-8263-2871-7 |page=[https://books.google.com/books?id=YiHHnV08ebkC&pg=PA21 21] |ol=8167121M}}</ref><ref>{{Cite web |last=Haverkamp |first=Alfred |title=Jews in the Medieval German Kingdom |url=https://ubt.opus.hbz-nrw.de/opus45-ubtr/frontdoor/deliver/index/docId/671/file/Jews_German_Kingdom.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702221423/https://ubt.opus.hbz-nrw.de/opus45-ubtr/frontdoor/deliver/index/docId/671/file/Jews_German_Kingdom.pdf |archive-date=2020-07-02 |access-date=19 March 2019 |publisher=University of Trier}}</ref>. === Shaharlar va qishloqlar === Nemis hududlarining aholisi 1056-yilda 5–6 million kishini, 1190-yilda esa 7–8 million kishini tashkil qilgan{{Sfn|Fuhrmann|1986|pp=[https://books.google.com/books?id=Hlapxde55rAC&pg=PA11 11ff]}}<ref>{{Cite web |last=Allen |first=Robert C. |title=Economic structure and agricultural productivity in Europe, 1300-1800, page 9 |url=http://www.helsinki.fi/iehc2006/papers3/Allen122.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20101121150336/https://www.helsinki.fi/iehc2006/papers3/Allen122.pdf |archive-date=2010-11-21 |access-date=19 March 2019 |publisher=University of British Columbia}}</ref>. Aholining asosiy qismini feodal lordlari va monastirlar tasarrufidagi qaram dehqonlar tashkil etgan{{Sfn|Fuhrmann|1986}}. XII asrda savdo yo‘llari hamda imperatorlik istehkomlari va qal’alari yaqinida yangi shaharlar bunyod etila boshlandi. Shaharlar munitsipal huquqiy tizimga bo‘ysungan. Erkin imperatorlik shaharlari maqomini olgan Kyoln kabi yirik shaharlar endilikda yer egalari yoki yepiskoplarga bo‘ysunmagan, balki bevosita imperatorga tobe bo‘lib, tijorat va huquqiy erkinliklardan bahramand bo‘lganlar<ref>{{Cite book |first=Alfred |last=Haverkamp |title=Medieval Germany, 1056–1273 |url=https://archive.org/details/medievalgermany10000have |publisher=Oxford University Press |date=1988}}</ref>. Shaharlar odatda [[ savdo]] elitasidan iborat bo‘lgan patrisiy kengashi tomonidan boshqarilgan. [[Hunarmand]]lar shaharlar ustidan nazorat o‘rnatishga intiluvchi qat'iy qoidalar bilan boshqariladigan hunarmandchilik gildiyalarini tuzganlar. Jamiyat qatlamlarga bo‘linib ketgan bo‘lib, u ruhoniylar, shifokorlar, savdogarlar, hunarmandlar gildiyalari, yollanma ishchilar va [[dehqonlar]]dan iborat edi. To‘laqonli fuqarolik huquqi kambag‘allarga berilmagan. Soliqqa tortish, jamoat xarajatlari, biznesni tartibga solish, bozor nazorati hamda korporativ muxtoriyat chegaralari siyosiy ziddiyatlarni keltirib chiqargan<ref>{{Cite book |last=Nicholas |first=David |title=The Growth of the Medieval City: From Late Antiquity to the Early Fourteenth Century |url=https://archive.org/details/growthofmedieval0000nich |publisher=Longman |date=1997 |pages=[https://archive.org/details/growthofmedieval0000nich/page/69 69]–72, 133–142, 202–220, 244–245, 300–307}}</ref>. === Ta’lim va madaniyat === 1439-yil atroflarida [[Johannes Gutenberg]] ko‘chma harflardan foydalanib, Kitob chop etish inqilobiga asos soldi. Arzon bosma kitoblar va risolalar [[reformatsiya]] hamda Ilmiy inqilob g‘oyalarining tarqalishiga xizmat qildi. {{Gallery |title= O‘rta asrlar va Uyg‘onish davrining nufuzli nemis tilidagi bosmaxona ustalari, mualliflari, rassomlari va olimlari |align=center |width=110 |File:Hildegard von Bingen.jpg|Abbasa [[Bingenlik Hildegard]] illyustratsiyalangan qo‘lyozmalarni nazorat qilish bilan birga nufuzli teologik, botanik, tibbiy matnlar va ''Fazilatlar tartibi'' axloqiy dramasini yozgan |File:Anonymous portrait of Johannes Gutenberg dated 1440, Gutenberg Museum.JPG|1439-yil atrofida bosma mashinadan]] foydalangan ilk kashfiyotchi [[Johannes Gutenberg]] harakatlanuvchi harflar yordamida matn bosishni joriy etib, kitob bosish inqilobini boshlab berdi. U 1455-yilda [[Gutenberg Bible|Gutenberg Bibliyasini]] nashr etdi. |File:Albrecht Dürer, Selbstbildnis mit 26 Jahren (Prado, Madrid).jpg|1500-yil atroflarida [[Albrecht Dürer]] Yevropa bo‘ylab [[rassom]], gravyurachi, [[matematik]], nazariyotchi va Shimoliy Uyg‘onish davrining muhim namoyandasi sifatida shuhrat qozondi. |File:Tilman riemenschneider.jpg|[[Tilman Riemenschneider]] so‘nggi [[gotika]] davridan [[Uyg‘onish davri]]gacha yashab o‘tgan eng mahoratli haykaltarosh, o‘ymakor va tosh yo‘nish ustasi bo‘lgan |File:Ries.PNG|[[Adam Ries]] rim raqamlarining noqulayligini anglab yetib, ularni [[arab raqamlari]] bilan almashtirgani uchun "zamonaviy hisob-kitob otasi" deb e’tirof etiladi<ref>{{cite web|url=https://www.scientificlib.com/en/Mathematics/Biographies/AdamRies.html#:~:text=Adam%20Ries%20is%20generally%20considered%20to%20be%20the,more%20structured%20Arabic%20numerals%20to%20a%20large%20extent.|title=Adam Ries - 'Generally considered to be the "father of modern calculating"'|website=www.scientificlib.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20241208180846/https://www.scientificlib.com/en/Mathematics/Biographies/AdamRies.html#:~:text=Adam%20Ries%20is%20generally%20considered%20to%20be%20the,more%20structured%20Arabic%20numerals%20to%20a%20large%20extent|archive-date=8 December 2024|url-status=live}}</ref>. |File:Georgius Agricola.jpg|[[Agrikola Georg]] arabcha ''al-'' aniqlik artiklini olib tashlab, kimyo fanini tasvirlashda faqat ''chymia'' va ''chymista'' so‘zlarini ishlatgan ilk olim bo‘lgan<ref name="Hexagon2005">{{cite journal |last1=Marshall |first1=James L. |last2=Marshall |first2=Virginia R. |title=Rediscovery of the Elements: Agricola |journal=The Hexagon |date=Autumn 2005 |volume=96 |issue=3 |page=59 |url=https://chemistry.unt.edu/sites/default/files/users/owj0001/agricola.pdf |access-date=7 January 2024 |publisher=Alpha Chi Sigma |issn=0164-6109 |oclc=4478114 |archive-date=25 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240425134735/https://chemistry.unt.edu/sites/default/files/users/owj0001/agricola.pdf |archivedate=2024-04-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240425134735/https://chemistry.unt.edu/sites/default/files/users/owj0001/agricola.pdf }}</ref><ref name="Rafferty 2012 p. 10">Rafferty, John P. (2012). ''Geological Sciences; Geology: Landforms, Minerals, and Rocks''. New York: Britannica Educational Publishing, p. 10. {{ISBN|978-1-61530-544-5}}</ref>. U [[mineralogiya]]ning otasi va ilmiy fan sifatida [[geologiya]]ga asos solgan shaxs sifatida tilga olinadi<ref name=berk>{{cite web|url=https://ucmp.berkeley.edu/history/agricola.html |title= Georgius Agricola | publisher = University of California – Museum of Paleontology |access-date= April 4, 2019 }}</ref><ref name="Rafferty 2012 p. 10"/>. |File:Hans Holbein the Younger, self-portrait.jpg|[[Hans Holbein the Younger]] XVI asrning buyuk portret ustalaridan biridir<ref>Zwingenberger, 9.</ref>. }} == Reformatsiya va Uygʻonish davri == === Ijtimoiy o‘zgarishlar === [[File:Durer-Triumphal Arch-military.jpg|thumb|[[Albrecht Dürer]]ning 1515-yilgi ''Zafar archasi'' asarining bir qismi. Unda yirik piyoda askarlar, an’anaviy otliq qo‘shinlar hamda yangi turdagi ko‘chma artilleriya bilan jihozlangan yaxlit professional qo‘shin tasvirlangan<ref>{{Cite web |last=Silver |first=Larry |title=Albrecht Dürer, The Triumphal Arch or Arch of Honor – Smarthistory |url=https://smarthistory.org/albrecht-durer-the-triumphal-arch |access-date=3 March 2022 |website=smarthistory.org}}</ref>.]] 1438-yildan boshlab Avstriya gersogligi, [[Bohemiya]] va [[Vengriya]] ustidan nazoratni qo‘lga kiritgan [[Habsburg]] sulolasi 1806-yilgacha Muqaddas Rim imperatori lavozimini doimiy ravishda egallab keldi. XIV asr ofatlaridan keyin Yevropa jamiyati o‘zgarib, o‘lat, G‘arbiy shizma va sulolaviy urushlar fonida diniy itoatkorlik hamda siyosiy sadoqat zaiflashdi. Erkin imperatorlik shaharlarining yuksalishi va shaharliklar qatlamining paydo bo‘lishi feodalizmning ijtimoiy-iqtisodiy tartibini yemirdi<ref name="Rothstein1995">{{Cite book |first=Stanley |last=William Rothstein |url=https://books.google.com/books?id=g0W8-Xsg_ssC&pg=PA9 |title=Class, Culture, and Race in American Schools: A Handbook |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1995 |isbn=978-0-313-29102-9 |page=9}}</ref>. Janubiy Germaniyadagi rivojlanayotgan shaharlarda savdo elitalarining tijorat korxonalari misli ko‘rilmagan boylik keltirib chiqardi. Cherkov va dunyoviy hukmdorlarning moliyachilari sifatida badavlat oilalar XV va XVI asrlarda imperiyaga sezilarli darajada ta’sir ko‘rsatdilar<ref>{{Cite book |last1=Kohler |first1=Alfred |last2=Arnold-Öttl |first2=Herta |last3=Ammann |first3=Gert |last4=Caramelle |first4=Franz |last5=Gürtler |first5=Eleonore |last6=Pizzinini |first6=Meinrad |url=https://books.google.com/books?id=IQJCDAAAQBAJ&pg=PT143 |title=Tiroler Ausstellungsstrassen: Maximilian I |date=2016 |publisher=Museum With No Frontiers (Museum Ohne Grenzen) |isbn=978-3-902966-03-2 |page=143 |language=de |access-date=18 January 2022}}</ref><ref>{{Cite book |last=Nolan |first=Cathal J. |url=https://books.google.com/books?id=1h9zzSH-NmwC&pg=PA332 |title=The Age of Wars of Religion, 1000-1650: An Encyclopedia of Global Warfare and Civilization |date=2006 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=978-0-313-33733-8 |page=332 |language=en |access-date=3 March 2022}}</ref><ref>{{Cite book |last=Clough |first=S. B. |url=https://books.google.com/books?id=xQNaAAAAYAAJ |title=European History in a World Perspective: Early modern times |date=1975 |publisher=Heath |isbn=978-0-669-85555-5 |page=479 |language=en |access-date=3 March 2022}}</ref><ref>{{Cite news |first=Daniel |last=Eckert |date=6 June 2016 |title=So wurde Fugger zum reichsten Menschen der Geschichte |work=Die Welt |publisher=Welt |url=https://www.welt.de/wirtschaft/article155974825/So-wurde-Fugger-zum-reichsten-Menschen-der-Geschichte.html |access-date=18 March 2019}}</ref>. Pul muomalasiga asoslangan iqtisodiyot ritsarlar va dehqonlar o‘rtasida norozilik keltirib chiqardi, bosqinchi "qaroqchi ritsarlar" odatiy holga aylandi<ref>{{Cite web |first=David |last=Schwope |title=The Death of the Knight: Changes in Military Weaponry during the Tudor Period |url=https://www.hsu.edu/academicforum/2003-2004/2003-4AFTheDeathof%20the%20Knight.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20151128214545/http://www.hsu.edu/academicforum/2003-2004/2003-4AFTheDeathof%20the%20Knight.pdf |archive-date=28 November 2015 |access-date=18 March 2019 |publisher=Academic Forum}}</ref>. Maksimilianning harbiy islohotlari ritsarlar qatlamini barham bergan harbiy inqilobni keltirib chiqardi<ref>{{Cite book |last=Axelrod |first=Alan |url=https://books.google.com/books?id=lX9ZDwAAQBAJ&pg=PT124 |title=Mercenaries: A Guide to Private Armies and Private Military Companies |date=2013 |publisher=CQ Press |isbn=978-1-4833-6467-4 |page=124 |access-date=20 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210926204224/https://books.google.com/books?id=lX9ZDwAAQBAJ&pg=PT124 |archive-date=26 September 2021 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite episode |title=Die letzten ihrer Art |series=Die Welt der Ritter |last=Kersken |first=Uwe |network=Zweites Deutsches Fernsehen(zdf) |date=2014}}</ref><ref>{{Cite book |last=Kleinschmidt |first=Harald |url=https://books.google.com/books?id=vWEiAQAAIAAJ |title=Ruling the Waves: Emperor Maximilian I, the Search for Islands and the Transformation of the European World Picture c. 1500 |date=2008 |publisher=Antiquariaat Forum |isbn=978-90-6194-020-3 |page=162 |access-date=3 March 2022}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Brunner |first=Jean-Claude |date=2012 |title=Historical Introduction |journal=Medieval Warfare |volume=2 |issue=3, "The revival of infantry tactics in the Late Middle Ages" |pages=6–9 |jstor=48578016}}</ref>. Ayrim Yevropa miqyosidagi o‘zgarishlar imperiyada boshlangan: Maksimilian tomonidan asos solingan ilk zamonaviy pochta tizimi va Gutenberg ixtiro qilgan bosma uskunasining uyg‘unlashuvi muloqot inqilobini yuzaga keltirdi{{Sfn|Stollberg-Rilinger|2021|pp=46, 47}}{{Sfn|Wilson|2016|p=ii}}<ref>{{Cite book |last=Metzig |first=Gregor |url=https://books.google.com/books?id=MiyXDQAAQBAJ&pg=PA98 |title=Kommunikation und Konfrontation: Diplomatie und Gesandtschaftswesen Kaiser Maximilians I. (1486–1519) |date=21 November 2016 |publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG |isbn=978-3-11-045673-8 |pages=98, 99 |language=de |access-date=15 February 2022}}</ref>. Imperiyaning markazlashmagan tuzilishi senzurani qiyinlashtirdi va matbaa mashinasi bilan birgalikda erkin fikr bildirishga ko‘maklashdi. Bu hokimiyatga buyruq va siyosatlarni tarqatishda yordam berdi, imperiyaning yaxlitligini kuchaytirdi hamda Lyuter kabi islohotchilarga o‘z qarashlarini ommaga yoyishga imkon yaratib, [[reformatsiya]]ni harakatga keltirdi<ref>{{Cite book |last=Monro |first=Alexander |url=https://books.google.com/books?id=-Y6mCQAAQBAJ&pg=PA239 |title=The Paper Trail: An Unexpected History of a Revolutionary Invention |date=22 March 2016 |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=978-0-307-96230-0 |page=239 |language=en |access-date=2 March 2022}}</ref>{{Sfn|Wilson|2016|pp=ii, 260, 266, 277, 419}}{{Sfn|Stollberg-Rilinger|2021|pp=46–53}}. === Imperatorlik islohoti === [[Maximilian I, Holy Roman Emperor|Maksimilian I]] 1493–1519-yillardagi hukmronligi davrida imperiyani isloh qildi. Oliy sudlar tashkil etildi{{Sfn|Stollberg-Rilinger|2021|p=52}}<ref>{{Cite book |last=Lee |first=Daniel |url=https://books.google.com/books?id=3jfcCwAAQBAJ&pg=PA243 |title=Popular Sovereignty in Early Modern Constitutional Thought |date=19 February 2016 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-106244-5 |page=243 |language=en |access-date=20 November 2021}}</ref><ref>{{Cite book |last=Thornhill |first=Chris |url=https://books.google.com/books?id=3JuU_MfVTbAC&pg=PA12 |title=German Political Philosophy: The Metaphysics of Law |date=24 January 2007 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-38280-4 |page=12 |language=en |access-date=20 November 2021}}</ref><ref>{{Cite book |last=Haivry |first=Ofir |url=https://books.google.com/books?id=KNvFDgAAQBAJ&pg=PA118 |title=John Selden and the Western Political Tradition |date=29 June 2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-01134-2 |page=118 |language=en |access-date=20 November 2021}}</ref><ref>{{Cite book |last=Mousourakis |first=George |url=https://books.google.com/books?id=n6tBDgAAQBAJ&pg=PT435 |title=The Historical and Institutional Context of Roman Law |date=2 March 2017 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-88840-0 |page=435 |language=en |access-date=20 November 2021}}</ref>; [[Reyxstag]] oliy siyosiy, huquqiy va konstitutsiyaviy insitutga aylandi<ref>{{Cite book |last=Neuhaus |first=Helmut |url=https://books.google.com/books?id=z9PnBQAAQBAJ&pg=PT48 |title=Das Reich in der Frühen Neuzeit |date=1 October 2010 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-486-70179-1 |page=48 |language=de |access-date=14 February 2022}}</ref><ref>{{Cite book |last=Brendle |first=Franz |url=https://books.google.com/books?id=MBxoAAAAMAAJ |title=Dynastie, Reich und Reformation: die württembergischen Herzöge Ulrich und Christoph, die Habsburger und Frankreich |date=1998 |publisher=W. Kohlhammer |isbn=978-3-17-015563-3 |page=54 |language=de |access-date=14 February 2022}}</ref>; ''Reichskreise'' (armiyalarni tashkil etgan, soliq yig‘gan va imperatorlik muassasalari qarorlarini ijro etgan imperatorlik okruglari) tuzildi<ref>{{Cite book |last=Treichel |first=Eckhardt |url=https://books.google.com/books?id=n9iRCwAAQBAJ&pg=PT1549 |title=Organisation und innere Ausgestaltung des Deutschen Bundes 1815–1819 |date=14 December 2015 |publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG |isbn=978-3-11-042400-3 |page=1549 |language=en |access-date=14 February 2022}}</ref><ref>{{Cite book |last=Putten |first=Jasper Cornelis van |url=https://books.google.com/books?id=sSk_DwAAQBAJ&pg=PA256 |title=Networked Nation: Mapping German Cities in Sebastian Münster's "Cosmographia" |date=6 November 2017 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-35396-1 |page=256 |language=en |access-date=14 February 2022}}</ref>{{Sfn|Whaley|2011|pp=76, 77}}; [[Landsknechte|landsknextlar]] imperatorlik armiyasining shakliga aylandi{{Sfn|Whaley|2011|p=74}}; milliy siyosiy madaniyat yuzaga keldi;{{Sfn|Whaley|2011|p=115}}<ref>{{Cite web |last=Whaley |first=Joachim |title=Whaley on Silver, "Marketing Maximilian: the Visual Ideology of a Holy Roman Emperor" H-German H-Net |url=https://networks.h-net.org/node/35008/reviews/45722/whaley-silver-marketing-maximilian-visual-ideology-holy-roman-emperor |access-date=3 March 2022 |website=networks.h-net.org}}</ref> va nemis tili yagona shaklga ega bo‘la boshladi<ref>{{Cite book |last1=Tennant |first1=Elaine C. |url=https://books.google.com/books?id=JdIDcGyUcN4C&pg=PA3 |title=The Habsburg Chancery Language in Perspective, Volume 114 |last2=Johnson |first2=Carroll B. |date=1985 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-09694-3 |pages=1, 3, 9 |access-date=21 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927161255/https://books.google.com/books?id=JdIDcGyUcN4C&pg=PA3 |archive-date=27 September 2021 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Wiesinger |first1=Peter |title=Zwei Varietäten der deutschen Schriftsprache durch Konfessionalisierung im 16. und 17. Jahrhundert |journal=Jahrbuch für Germanistische Sprachgeschichte |date=16 August 2018 |volume=9 |issue=1 |pages=213–234 |doi=10.1515/jbgsg-2018-0014 |s2cid=186566355 }}</ref>. Moslashuvchan, muammolarni hal qiluvchi boshqaruv tizimi hamda imperator hokimiyatni estatlar (mulklar) bilan bo‘lishadigan monarxiya barpo etildi{{Sfn|Stollberg-Rilinger|2021|p=47}}{{Efn|"[...] it is a tribute to his success that what emerged by the end of his reign was not an oligarchy of princes but a strengthened monarchy", pg. 75; "The Reich emerged from the reforms of 1495 and 1500 as a polity in which the emperor and the Estates coexisted, but also competed, in uneasy equilibrium", pg. 95.{{Sfn|Whaley|2011|pp=27, 75}}}}. Bu islohotlar muvaffaqiyatli millat qurilishiga teng bo‘lganmi yoki yo‘qmi, munozarali masala hisoblanadi<ref>{{Cite book |last=Friedeburg |first=Robert von |url=https://www.hsozkult.de/publicationreview/id/reb-17379 |title=Germany and the Holy Roman Empire |date=2012 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-873101-6 |access-date=26 February 2022}}</ref>. === Reformatsiya === [[File:Lucas Cranach d.Ä. - Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg|thumb|upright=.6|[[Martin Luther]] Katolik cherkovining indulgensiyalariga qarshi chiqib, [[Reformatsiya]] va [[protestantizm]]ga asos soldi.]] Ortib borayotgan xarajatlarni qoplash maqsadida Uyg‘onish davri papalari indulgensiyalar, cherkov lavozimlari va unvonlarni haddan tashqari ko‘p sotishni targ‘ib qildilar. 1517-yilda [[Martin Luther]] 95 ta tezisdan iborat risolasini nashr etib, uning nusxalarini siyosiy elita vakillariga yubordi. Ro‘yxatda cherkov ichidagi suiiste’molliklar batafsil bayon etilgandi. U indulgensiyalar savdosini hamda papaning hokimiyatini suiiste’mol qilishini qoralagani uchun xalqdan keng qo‘llab-quvvatlash topdi<ref name="ski">{{Cite web |first1=Jeremiah |last1=Dittmar |first2=Skipper |last2=Seabold |title=Media, Markets and Institutional Change: Evidence from the Protestant Reformation |url=http://cep.lse.ac.uk/pubs/download/dp1367.pdf |access-date=19 March 2019 |publisher=CEP}}</ref>. Zamonaviy matbaa texnologiyasi arzon ommaviy nusxalar va tarqatishni ta’minlagani sababli [[Reformatsiya]] Katolik cherkoviga muvaffaqiyatli qarshi chiqdi va uning g‘oyalari tez tarqaldi<ref name=ski/>. 1529-yilda luteran knyazlarining Shpeyer protestatsiyasi va 1530-yildan boshlab knyazlar tomonidan luteranlarning Augsburg e’tiqodnomasining qabul qilinishi bilan alohida luteran cherkovi tashkil etildi<ref>John Lotherington, ''The German Reformation'' (2014)</ref>. 1524–1525-yillardagi Nemis dehqonlar urushi Elzas va Shvabiyada boshlanib, sharqqa — Franconiya, Turingiya va Avstriyaga tarqaldi. Bu feodal lordlarga qarshi radikal diniy islohotchilar va anabaptistlarning ritorikasidan ruhlangan qishloq aholisining iqtisodiy va diniy qo‘zg‘olonlari edi. Garchi vaqti-vaqti bilan urush tajribasiga ega zodagonlar yordam bergan bo‘lsa-da, dehqonlar armiyasi harbiy tuzilma, mahorat, logistika va anjomlarga ega emas edi hamda knyazlar tomonidan 100 000 nafargacha dehqon o‘ldirildi<ref>Michael G. Baylor, ''The German Reformation and the Peasants' War: A Brief History with Documents'' (2012)</ref>. Katoliklarning Reformatsiyaga qarshi harakati 1545-yilda Trent soborida boshlandi. Uning maqsadi polemik yozma asarlar va farmonlar, cherkov tuzilmalarini qayta shakllantirish, urushlar hamda siyosiy evrilishlar orqali Reformatsiyaga qarshi chiqish edi<ref>John Lotherington, ''The Counter-Reformation'' (2015)</ref>. 1555-yilgi Augsburg sulhi Luteran e’tiqodini tan olishni va imperiyaning diniy bo‘linishini qonuniy belgiladi. Unda hukmdorning o‘z knyazligida dinni belgilash huquqi belgilab qo‘yildi . Kontrreformatsiya nemis luteran shtatlarini o‘z tarkibiga qayta qo‘shib olishga muvaffaq bo‘lmadi. 1608-yilda [[Protestant ittifoqi]], ortidan esa 1609-yilda [[katoliklik|katolik]] ligasi tuzildi. === O‘ttiz yillik urush, 1618–1648 === Deyarli butunlay Muqaddas Rim imperiyasi hududida kechgan O‘ttiz yillik urush katolik va protestant guruhlari o‘rtasidagi ziddiyatlardan kelib chiqqan edi. Mojaroga imperator Matthiasning tayinlovlariga qarshi protestant zodagonlarining Chexiya qoʻzgʻoloni turtki bo‘ldi. Uning vorisi [[Ferdinand II, Holy Roman Emperor|Ferdinand II]] imperiyaning diniy va siyosiy birligiga erishishga harakat qildi, qarama-qarshi turgan protestant kuchlari esa o‘zlarining diniy huquqlarini himoya qilishga qat’iy belbog‘ bog‘lagan edilar. Diniy vaj yer va hokimiyatni qo‘lga kiritish uchun har ikki urushayotgan tomonga qo‘shilgan hududiy va tashqi knyazlar uchun bahona bo‘lib xizmat qildi{{Sfn|Adams|1997|pp=138–191}}<ref>{{Cite journal |last=Wilson |first=Peter H. |date=June 2008 |title=The Causes of the Thirty Years War 1618–1648 |journal=The English Historical Review |publisher=Oxford University Press |volume=CXXIII |issue=502 |pages=554–586 |doi=10.1093/ehr/cen160}}</ref>. [[Daniya]] qiroli [[Christian IV of Denmark]], [[Shvetsiya]] qiroli [[Gustavus Adolphus|Gustav II Adolf]] va Fransiyaning aralashuvi bilan urush Yevropa miqyosidagi mojaroga aylandi. Mojaro Fransiya Burbonlar sulolasi va Habsburglar sulolasi o‘rtasidagi Yevropada hukmronlik uchun kurashga aylanib ketdi<ref>{{Cite book |last=Wilson |first=Peter H. |title=The Thirty Years War: Europe's Tragedy |url=https://archive.org/details/thirtyyearswareu0000wils |date=2009}}</ref>. O‘n yillik urushlar va vayronagarchiliklar mamlakatni xarobaga aylantirdi. Talonchi armiyalar qishloqlarni taladi, shaharlarga og‘ir soliqlar soldi va dehqonlarning oziq-ovqat zaxiralarini tortib oldi. Qaroqchilar to‘dalari, kasal, uysiz va boshpanasiz qolgan odamlar ko‘payib ketdi. Ijtimoiy va iqtisodiy tanazzul qotilliklar, zo‘rlashlar, yuqumli kasalliklar, hosilsizlik, ocharchilik, tug‘ilishning kamayishi va emigratsiya oqibatida aholining keskin kamayishiga sabab bo‘ldi. Hisob-kitoblar turlicha: 1618-yildagi 16 million aholining 1650-yilga kelib 38% ga kamayib 10 millionga tushgani yoki 20 milliondan 16 millionga (20% ga) kamaygani taxmin qilinadi.{{Sfn|Adams|1997|pp=138–191}}<ref>Geoffrey Parker, ''The Thirty Years' War'' (1997) p. 178 has 15–20% decline; Tryntje Helfferich, ''The Thirty Years' War: A Documentary History'' (2009) p. xix, estimates a 25% decline. Wilson (2009) pp. 780–795 reviews the estimates.</ref> Urush Vestfal sulhi bilan yakunlanib, Muqaddas Rim imperiyasi davlatlarining muxtoriyati oshishiga va imperator hokimiyatining cheklanishiga olib keldi. Elzasning katta qismi Fransiyaga, G‘arbiy Pomeraniya va [[Bremen-Verden]] imperatorlik mulki sifatida Shvetsiyaga berildi, [[Niderlandiya]] esa imperiyani tark etdi<ref>{{Cite book |last=Joachim |last=Whaley |url=https://books.google.com/books?id=UiFWYsG-t7UC |title=Germany and the Holy Roman Empire: Volume I: Maximilian I to the Peace of Westphalia, 1493–1648 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |date=2012 |isbn=978-0-19-873101-6 |pages=623–631}}</ref>. === Madaniyat va savodxonlik === [[Image:Lutherbibel.jpg|thumb|right|Protestant islohotchi [[Martin Luther]] tomonidan amalga oshirilgan [[Bibliya]]ning zamonaviy oliy nemis tilidagi tarjimasi (1534)<ref name="Lobenstein-Reichmann">{{cite book |doi=10.1093/acrefore/9780199340378.013.382 |chapter=Martin Luther, Bible Translation, and the German Language |title=Oxford Research Encyclopedia of Religion |date=2017 |last1=Lobenstein-Reichmann |first1=Anja |isbn=978-0-19-934037-8 }}</ref>. [[Luther Bible|Lyuter Bibliyasi]]ning keng ommalashuvi zamonaviy adabiy oliy nemis tilining shakllanishiga yordam berdi<ref name="Lobenstein-Reichmann"/>.]] Reformatsiya savodxonlik va matbaa uchun buyuk g‘alaba bo‘ldi<ref name="Cameron">{{Cite book |first=Euan |last=Cameron |url=https://books.google.com/books?id=_6a3kgsbkBIC |title=The European Reformation |date=1 March 2012 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=978-0-19-954785-2}}</ref>{{Efn|In the end, while the Reformation emphasis on Protestants reading the Scriptures was one factor in the development of literacy, the impact of printing itself, the wider availability of printed works at a cheaper price, and the increasing focus on education and learning as key factors in obtaining a lucrative post, were also significant contributory factors.<ref name="Pettegree543">Pettegree ''Reformation World'' p.&nbsp;543</ref>}}<ref name="Rubin270">Rubin, "Printing and Protestants" Review of Economics and Statistics pp. 270–286</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Media, Markets and Institutional Change: Evidence from the Protestant Reformation |url=http://cep.lse.ac.uk/pubs/download/dp1367.pdf |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://cep.lse.ac.uk/pubs/download/dp1367.pdf |archive-date=2022-10-09}}</ref>. Lyuterning Bibliya tarjimasi yangi davrdagi Germaniyada savodxonlikning oshishida hal qiluvchi rol o‘ynadi<ref name="Lobenstein-Reichmann"/> hamda kitoblar va risolalarni chop etish va tarqatishni rag‘batlantirdi. 1530-yilga kelib 10 000 dan ortiq alohida asarlar jami o‘n million nusxada chop etilgani sababli Reforma ommaviy axborot inqilobini boshlab berdi. Matbaadan tashviqot vositasi sifatida foydalanish mumkinligi oydinlashdi<ref>{{Cite book |last=Edwards |first=Mark U. Jr. |title=Printing, Propaganda, and Martin Luther |url=https://archive.org/details/printingpropagan0000edwa |date=1994}}</ref>. Yangi tarjima qilingan Bibliyadagi va ko‘plab risolalardagi illyustratsiyalar g‘oyalarni ommalashtirdi<ref>{{Cite journal |last=Weimer |first=Christoph |date=2004 |title=Luther and Cranach on Justification in Word and Image |journal=[[Lutheran Quarterly]] |volume=18 |issue=4 |pages=387–405}}</ref>. Lyuterning Oliy nemis tiliga qilgan tarjimasi [[nemis tili]] va uning erta yangi oliy nemis tilidan zamonaviy standart nemis tiliga o‘tishi uchun ham hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘ldi<ref name="Lobenstein-Reichmann"/>. Bu tilning mahalliy bo‘lmagan shakllari rivojlanishiga yordam berdi va so‘zlashuvchilarga o‘z hududidan tashqaridagi nemis tili shakllari bilan tanishish imkonini berdi<ref>{{cite journal |first1=Birgit |last1=Stolt |title=Luther's Translation of the Bible |journal=Lutheran Quarterly |volume=28 |issue=4 |date=2014 |pages=373–400 }}</ref>. === Fan === Bu davrdagi taniqli qomusiy olimlar: kriptografiyaga asos solgan [[Johannes Trithemius]]<ref>{{Cite book |last=Holden |first=Joshua |url=https://books.google.com/books?id=N3SYDwAAQBAJ&pg=PA56 |title=The Mathematics of Secrets: Cryptography from Caesar Ciphers to Digital Encryption |date=2 October 2018 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-18331-2 |language=en |access-date=20 February 2022}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Rodriquez |first1=Mercedes Garcia-Arenal |url=https://books.google.com/books?id=VYSQWmuaLLgC&pg=PA383 |title=The Orient in Spain: Converted Muslims, the Forged Lead Books of Granada, and the Rise of Orientalism |last2=Mediano |first2=Fernando Rodríguez |date=15 April 2013 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-25029-1 |page=383 |language=en |access-date=20 February 2022}}</ref><ref>{{Cite book |last=Zambelli |first=Paola |url=https://books.google.com/books?id=Tp6PhNsz43EC&pg=PA251 |title=White Magic, Black Magic in the European Renaissance |date=2007 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-16098-9 |page=251 |language=en |access-date=20 February 2022}}</ref>; kartografik yozuvchi va gumanist [[Conrad Celtes]]<ref>{{Cite book |last=Eire |first=Carlos M. N. |url=https://books.google.com/books?id=R3g8DAAAQBAJ&pg=PA223 |title=Reformations: The Early Modern World, 1450–1650 |date=28 June 2016 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-22068-1 |page=223 |language=en |access-date=6 January 2022}}</ref><ref>{{Cite book |last=Kallendorf |first=Craig W. |url=https://books.google.com/books?id=HqrdIi7DZRcC&pg=PA174 |title=A Companion to the Classical Tradition |date=15 April 2008 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-7202-8 |page=174 |language=en |access-date=6 January 2022}}</ref><ref name="GermanicReview">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=BIzjO6GiGeIC |title=The Germanic Review |date=1951 |publisher=Heldref Publications |page=148 |language=en |access-date=6 January 2022}}</ref><ref>{{Cite book |last=Piechocki |first=Katharina N. |url=https://books.google.com/books?id=Y6A5EAAAQBAJ&pg=PA26 |title=Cartographic Humanism: The Making of Early Modern Europe |date=13 September 2021 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-81681-4 |page=26 |language=en |access-date=6 January 2022}}</ref> geologiya va tibbiyot olimi [[Athanasius Kircher]]<ref>{{Cite book |last=Fletcher |first=John Edward |url=https://books.google.com/books?id=QeR5DwAAQBAJ&pg=PR21 |title=A Study of the Life and Works of Athanasius Kircher, 'Germanus Incredibilis': With a Selection of his Unpublished Correspondence and an Annotated Translation of his Autobiography |date=26 August 2011 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-21632-7 |page=21 |language=en |access-date=4 March 2022}}</ref> ;ko‘plab sohalarga o‘z hissasini qo‘shgan [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Gotfrid Vilgelm Leybnits]]<ref>{{Cite book |last=Johnson |first=Claes |url=https://books.google.com/books?id=dTjpb329P-4C&pg=PA68 |title=Many Minds Relativity |date=2011 |publisher=Claes Johnson |page=68 |language=en |access-date=4 March 2022}}</ref><ref>{{Cite book |last=Blumenau |first=Ralph |url=https://books.google.com/books?id=Yq-7BAAAQBAJ&pg=PA236 |title=Philosophy and Living |date=30 April 2014 |publisher=Andrews UK Limited |isbn=978-1-84540-649-3 |page=236 |language=en |access-date=4 March 2022}}</ref>. [[Martin Waldseemüller]] va [[Matthias Ringmann]]ning ''[[Universalis Cosmographia]]'' asari hamda ''Geografiya''ning 1513-yilgi nashri kartografiya inqilobining cho‘qqisi bo‘ldi<ref>{{Cite book |last=Kleinschmidt |first=Harald |url=https://books.google.com/books?id=JlwDcFHzds0C&pg=PA260 |title=Understanding the Middle Ages: The Transformation of Ideas and Attitudes in the Medieval World |date=2000 |publisher=Boydell & Brewer |isbn=978-0-85115-770-2 |language=en |access-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029084854/https://books.google.com/books?id=JlwDcFHzds0C&pg=PA260 |archive-date=29 October 2021 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last=Cortesão |first=Armando |url=https://books.google.com/books?id=gg8-AQAAIAAJ |title=History of Portuguese Cartography |date=1969 |publisher=Junta de Investigações do Ultramar |page=124 |language=en |access-date=13 November 2021}}</ref><ref>{{Cite book |last=Buisseret |first=David |url=https://books.google.com/books?id=zYSSDdDRr-cC&pg=PA54 |title=The Mapmakers' Quest: Depicting New Worlds in Renaissance Europe |date=22 May 2003 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=978-0-19-150090-9 |page=54 |language=en |access-date=8 November 2021}}</ref>. 1515-yilda [[Johannes Stabius]], [[Albrecht Dürer]] va astronom Konrad Xaynfogel janubiy va shimoliy yarim sharlarning ilk planisferalarini hamda birinchi bosma osmon xaritalarini tuzdilar{{Sfn|Noflatscher|2011|p=245}}<ref>{{Cite book |last1=Lachièze-Rey |first1=Marc |url=https://books.google.com/books?id=0ZFXiNn62ZEC&pg=PA86 |title=Celestial Treasury: From the Music of the Spheres to the Conquest of Space |last2=Luminet |first2=Jean-Pierre |last3=France |first3=Bibliothèque nationale de |date=16 July 2001 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-80040-2 |page=86 |language=en |access-date=7 November 2021}}</ref><ref>{{Cite book |last=Nothaft |first=C. Philipp E. |url=https://books.google.com/books?id=dz5MDwAAQBAJ&pg=PA278 |title=Scandalous Error: Calendar Reform and Calendrical Astronomy in Medieval Europe |date=9 February 2018 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-252018-0 |page=278 |language=en |access-date=7 November 2021}}</ref>{{Sfn|Hayton|2015|p=92}}. Astronom [[Iogann Kepler]] empirik tadqiqotlarda ilg‘or bo‘lib, ilmiy metodni tatbiq etish orqali o‘zining sayyoralar harakati qonunlarini yaratdi<ref>Stillman Drake, "Copernicanism in Bruno, Kepler, and Galileo." ''Vistas in Astronomy'' 17 (1975): 177–192 [http://eccoprogram.it/wp-content/uploads/DRAKE-1975-Copernicanism-in-Bruno-Kepler-and-Galileo.pdf online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211015170120/http://eccoprogram.it/wp-content/uploads/DRAKE-1975-Copernicanism-in-Bruno-Kepler-and-Galileo.pdf |date=15 October 2021 }}.</ref>. {{Gallery |title= Ilk yangi davr nemis olimlari, mutaxassislari va rassomlari |align=center |width=130 |File:JKepler.jpg|[[Iogann Kepler]], zamonaviy [[astronomy|astronomiya]], [[ilmiy metod]], tabiiy va zamonaviy fan asoschilari va otalaridan biri<ref>{{cite web | url=https://www.dpma.de/english/our_office/publications/milestones/greatinventors/johanneskepler/index.html | title=DPMA &#124; Johannes Kepler }}</ref><ref>{{Cite web |last1=Gould |first1=Alan |url=https://www.nasa.gov/kepler/education/johannes |title=Johannes Kepler: His Life, His Laws and Times &#124; NASA |work=NASA |date=24 September 2016 |access-date=1 September 2023 |archive-date=24 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624003856/https://www.nasa.gov/kepler/education/johannes/ }}</ref><ref>{{cite web | url=https://micro.magnet.fsu.edu/optics/timeline/people/kepler.html | title=Molecular Expressions: Science, Optics and You – Timeline – Johannes Kepler }}</ref> |File:Anselmus-van-Hulle-Hommes-illustres MG 0539.tif|[[Otto von Guericke]], olim, ixtirochi va siyosatchi, [[Magdeburg]] yarim sharlari yordamida atmosfera bosimi kuchini namoyish etgani bilan mashhur |File:1636 Elisabeth of Bohemia.jpg|[[Elisabeth of the Palatinate]], faylasuf, [[René Descartes|Rene Dekartning]] dualistik metafizikasining tanqidchisi |File:Gottfried Wilhelm Leibniz, Bernhard Christoph Francke.jpg|[[Gottfried Leibniz]], faylasuf va matematik }} == 1648–1815 == === Prussiyaning yuksalishi === [[File:Acprussiamap2.gif|thumb|Prussiya 1763-yildan keyin Yevropaning buyuk davlatiga aylandi va Avstriyaning Germaniyadagi eng asosiy raqibiga aylandi.]] Prussiya gersogi Albert Fridrix 1618-yilda erkak avlod qoldirmasdan vafot etgach, Ioann Sigismundga Prussiya gersogligiga vorislik huquqi berildi. O‘shandan beri Prussiya Brandenburg bilan personal uniyada (shaxsiy ittifoqda) bo‘lgan. 1640-yildan beri Brandenburg-Prussiya hukmdori bo‘lgan [[Frederick William]] 1648-yilda Sharqiy Pomeraniyani qo‘lga kiritdi. U o‘zining tarqoq va parokanda hududlarini qayta tashkil etdi hamda Ikkinchi Shimoliy urush paytida Polsha qirolligining Prussiyaga bo‘lgan vassalligidan qutulishga muvaffaq bo‘ldi<ref>Philip G. Dwyer, ed. ''The rise of Prussia: Rethinking Prussian history, 1700–1830'' pp. 1–26.</ref>. Prussiyaning uch millionlik qishloq aholisi muammosini hal qilish uchun u shahar joylarga fransuz [[gugenotlar]]ining ko‘chib kelishi va o‘rnashishini rag‘batlantirdi. Ularning ko‘pchiligi hunarmand va tadbirkorga aylandi<ref>{{cite journal |last1=Hornung |first1=Erik |title=Immigration and the Diffusion of Technology: The Huguenot Diaspora in Prussia |url=https://archive.org/details/sim_american-economic-review_2014-01_104_1/page/n88 |journal=American Economic Review |date=2014 |volume=104 |issue=1 |pages=84–122 |doi=10.1257/aer.104.1.84 |hdl=10419/37227 |hdl-access=free }}</ref>. 1713-yildan 1740-yilgacha hukmronlik qilgan Qirol Fridrix Vilgelm I markazlashgan Prussiya davlati tuzilmalarini barpo etdi va keyinchalik markaziy rol o‘ynaydigan professional armiyani tuzdi{{Sfn|Clark|2006|pp=78–94}}. U ba’zi tarixchilar merkantilist deb hisoblaydigan buyruqbozlik iqtisodiyotini yuritgan<ref>{{Cite book |last=Gawthrop |first=Richard L. |url=https://books.google.com/books?id=VodSxz7Haq4C&pg=PA266 |title=Pietism and the Making of Eighteenth-Century Prussia |date=2 November 2006 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-03012-0 |page=266 |language=en |access-date=30 August 2022}}</ref><ref>{{Cite book |last=Kahler |first=Erich |url=https://books.google.com/books?id=_iiNDwAAQBAJ&pg=PT279 |title=Man The Measure: A New Approach To History |date=5 March 2019 |publisher=Routledge |isbn=978-0-429-70934-0 |page=279 |language=en |access-date=30 August 2022}}</ref>. Germaniya aholisi (1914-yildagi hududiy chegaralarida) 1700-yildagi 16 milliondan 1750-yilda 17 millionga, 1800-yilda esa 24 millionga yetdi. XVIII asr iqtisodiyoti [[ilmiy metod]]ning amaliyotda keng qo‘llanilishidan sezilarli darajada naf ko‘rdi, chunki hosildorlikning oshishi, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining ishonchliligi va gigiyena standartlarining joriy etilishi tug‘ilish va o‘lim darajasi balansiga ijobiy ta’sir ko‘rsatdi{{Sfn|Sheehan|1989|pp=75, 207–291, 291–323, 324–371, 802–820}}. === Urushlar === [[File:Prinz_Eugene_of_Savoy.PNG|thumb|upright=.8|Avstriya-turk urushlari davrida [[avstriyalik]] qo‘mondon bo‘lgan [[Yevgeniy Savoyskiy]]]] Fransiya qiroli [[Louis XIV|Lyudovik XIV]] [[Lotaringiya]]ni (1670) ishg‘ol qildi va tarkibiga [[Strasburg]] ham kirgan Elzasni (1678–81) anneksiya qildi. To‘qqiz yillik urush boshida u Pfalts elektoratiga bostirib kirdi (1688–97){{Sfn|Sagarra|1977|page=22}}. 1689-yilda tuzilgan Buyuk ittifoq Fransiyaga qarshi qurol ko‘tardi va Lyudovikning harakatlariga qarshilik ko‘rsatdi. Mojaro 1689-yilda tomonlar g‘alabaga moliyaviy jihatdan erishib bo‘lmasligini tushunib yetgach yakunlandi. [[Ryswick sulhi]] Lorraine va Lyuksemburgni imperiyaga qaytardi<ref>{{cite encyclopedia |title=treaty of Ryswick |encyclopedia=Oxford Reference |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100435143 }}</ref>. 1683-yilda [[Vena jangi]] [[usmoniylar]] qo‘shini]] qamalidan va muqarrar qo‘lga olinishidan so‘nggi daqiqada ozod qilingach, [Muqaddas liganing birlashgan qo‘shinlari [[Usmoniylar]] imperiyasini harbiy jihatdan jilovlashga kirishdilar<ref name="Jankowski2014">{{Cite book |first=Tomek E. |last=Jankowski |url=https://books.google.com/books?id=1p5wAwAAQBAJ&pg=PT274 |title=Eastern Europe!: Everything You Need to Know About the History (and More) of a Region that Shaped Our World and Still Does |date=20 May 2014 |publisher=Steerforth Press |isbn=978-0-9850623-3-0 |page=274}}</ref>. Imperator Leopold I qo‘lida xizmat qilgan Savoyya shahzodasi Yevgeniy 1697-yilda qo‘mondonlikni o‘z qo‘liga oldi va usmonlilarni tor-mor etdi. Yevgeniy 1716–1718-yillardagi Avstriya-turk urushi davrida [[Bolqon yarim oroli]]dagi ko‘pchilik hududlarda usmoniylar hukmronligiga barham berdi. Bu esa Avstriyaga Janubi-Sharqiy Yevropada keyinchalik [[Avstriya imperiyasi]] asos solingan gegemonlikni saqlab qolish imkonini berdi<ref>{{Cite web |title=Eugen Prinz von Savoyen |url=https://www.deutsche-biographie.de/sfz52925.html |access-date=21 March 2019 |publisher=Deutsche Biographie}}</ref><ref name="Hochedlinger2015">{{Cite book |first=Michael |last=Hochedlinger |url=https://books.google.com/books?id=qbpACwAAQBAJ |title=Austria's Wars of Emergence, 1683–1797 |date=22 December 2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-88793-5}}</ref>. === Ma’rifatparvar absolutizm === [[File:Friedrich der Große (1781 or 1786) - Google Art Project.jpg|thumb|upright=.8|[[Fridrix II]] 1740-yildan 1786-yilgacha hukmronlik qilgan.]] [[Fridrix II]] o‘zining harbiy daho ekanligi, Prussiyani buyuk davlatga aylantirish uchun yuqori darajada tashkil etilgan armiyadan foydalangani, shuningdek, milliy fokatdan qochib qutula olgani bilan mashhur. U san’atkor va faylasuf bo‘lib, ma’rifatparvar absolutizm g‘oyasini targ‘ib qilgan<ref>Dennis Showalter, ''Frederick the Great: A Military History'' (2012)</ref><ref>{{Cite book |last=Ritter |first=Gerhard |url=https://archive.org/details/stayawayjoenovel00cush |title=Frederick the Great: A Historical Profile |publisher=University of California Press |date=1974 |isbn=978-0-520-02775-6 |editor-last=Peter Peret |location=Berkeley |author-link=Gerhard Ritter |url-access=registration |orig-date=1936}}; called by Russell Weigley "The best introduction to Frederick the Great and indeed to European warfare in his time." {{Cite book|author=Russell Frank Weigley|title=The Age of Battles: The Quest for Decisive Warfare from Breitenfeld to Waterloo|url=https://books.google.com/books?id=abPUKDlNmRsC&pg=PA550|date=2004|publisher=Indiana U.P.|page=550|isbn=978-0-253-21707-3}}</ref>. Avstriya imperatrisasi [[Mariya Tereza]] Avstriya merosxo‘rligi uchun urush (1740–1748) orqali o‘zining taxt vorisi sifatida tan olinishiga erishdi. Biroq Sileziya urushlari va [[Yetti yillik urush]] oqibatida [[Sileziya]] Prussiyaga boy berildi. 1763-yilgi Gubertzburg sulhiga ko‘ra, Avstriya va Saksoniya Sileziyaga bo‘lgan da’volaridan voz kechishga majbur bo‘ldilar. O‘z hududini ikki baravar oshirgan Prussiya buyuk davlat sifatida tan olindi, buning natijasida keyingi asr siyosati Markaziy Yevropadagi Avstriya-Prussiya raqobatidan tubdan ta’sirlandi<ref>{{Cite book |last=Jörg Ulbert |title=A History of Franco-German Relations in Europe |publisher=Springer Nature Switzerland AG |date=2008 |isbn=978-1-349-37221-8 |pages=39–48 |chapter=France and German Dualism, 1756–1871 |doi=10.1057/9780230616639_4}}.</ref> 1772–1795-yillarda Prussiya sobiq [[Polsha]]-[[Litva]] Respublikasining g‘arbiy hududlarini bosib olib, Polshaning bo‘linishini boshlab berdi. [[Avstriya]] va [[Rossiya]] qolgan yerlarni egallab oldi, natijada Polsha 1918-yilgacha mavjud bo‘lmay qoldi<ref>Lucjan R. Lewitter, "The Partitions of Poland" in A. Goodwyn, ed. ''The New Cambridge Modern History: vol 8 1763–93'' (1965) pp. 333–359</ref>. Zodagonlar va fuqarolar tomonidan rad etilganiga qaramasdan, ma’rifatparvar absolutizm g‘oyasi Prussiya va Avstriyada targ‘ib qilindi hamda 1763-yildan boshlab hayotga tatbiq etildi. Prussiya qiroli [[Fridrix II]] xayrixoh monarx o‘zining mutlaq hokimiyatini aholi manfaatlari yo‘lida amalga oshiradigan ''davlatning birinchi xizmatkori'' ekanligini ta’kidlagan. Qiynoqlarni bekor qilish, qishloq aholisi va yahudiylarni emancipatsiya qilish, Prussiya fanlar akademiyasini qayta tashkil etish, o‘g‘il va qiz bolalar uchun majburiy ta’limni joriy etish hamda diniy bag‘rikenglikni targ‘ib qilish kabi huquqiy islohotlar jadal ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishni keltirib chiqardi<ref name="Schui2013">{{Cite book |first=Florian |last=Schui |url=https://books.google.com/books?id=v6xahmxWS3YC&pg=PA92 |title=Rebellious Prussians: Urban Political Culture Under Frederick the Great and His Successors |date=14 March 2013 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=978-0-19-959396-5 |page=92}}</ref>. Kichik nemis davlatlari o‘zaro ittifoq tuzisha olmadi va 1807–1871-yillar oralig‘ida ularning ko‘pini o‘ziga yutib yuborgan Prussiya tomonidan yanchib tashlandi{{Sfn|Holborn|1964|pp=[https://archive.org/details/historyofmoderng01holb/page/291 291]–302}}. === Ijtimoiy o‘zgarishlar === XVII asr o‘rtalari va XVIII asr o‘rtalari oralig‘ida Prussiyada yirik ijtimoiy o‘zgarishlar ro‘y berdi, chunki an’anaviy [[aristokratiya]] yangi [[burjuaziya]] o‘rta sinfiga aylangan, yuksalib borayotgan savdogarlar sinfi bilan raqobatlashishga qiynaldi<ref>Marion W. Gray, ''Productive men, reproductive women: the agrarian household and the emergence of separate spheres during the German Enlightenment'' (2000).</ref>{{Sfn|Nipperdey|1996|loc=ch 2}}<ref>Marion W. Gray and June K. Burton, "Bourgeois Values in the Rural Household, 1810–1840: The New Domesticity in Germany", ''The Consortium on Revolutionary Europe, 1750–1850'' 23 (1994): 449–456.</ref><ref>Eda Sagarra, ''An introduction to Nineteenth century Germany'' (1980) pp. 231–233.</ref>. Krepostnoy huquqining bekor qilinishi qishloq dehqonlariga yer sotib olish huquqi va harakatlanish erkinligini berdi<ref>{{Cite book |last=Ford |first=Guy Stanton |url=https://archive.org/details/steinanderarefo01fordgoog |title=Stein and the era of reform in Prussia, 1807–1815 |publisher=Princeton University Press |date=1922 |pages=[https://archive.org/details/steinanderarefo01fordgoog/page/n205 199]–220}}</ref>, Shimoli-g‘arbiy Germaniyadagi agrar islohotlar esa feodal majburiyatlarni tugatib, feodal yerlarini bo‘lib berdi, bu esa badavlat dehqonlar va yanada samarali qishloq xo‘jaligi iqtisodiyotining yuzaga kelishiga sabab bo‘ldi<ref>{{Citation |last=Brakensiek |first=Stefan |title=Agrarian Individualism in North-Western Germany, 1770–1870 |date=April 1994 |work=German History |volume=12 |issue=2 |pages=137–179}}</ref>. === Ma’rifatparvarlik === [[Image:Oer-Weimarer Musenhof.jpg|thumb|[[Theobald von Oer]] tomonidan 1860-yilda chizilgan Veymar klassitsizmi davridagi Veymar muza saroyi manzarasi. Unda zodagonlar va oddiy fuqarolar, saroy amaldorlari, yozuvchilar, rassomlar hamda [[Friedrich Schiller]], [[Christoph Martin Wieland]], [[Johann Gottfried Herder|Gerder]] va [[Goethe|Gyote]] kabi olimlardan iborat elita jamiyati tasvirlangan]] XVIII asr o‘rtalarida ma’rifatparvarlik madaniy, intellektual va ma’naviy g‘oyalarining tan olinishi va tatbiq etilishi san’at, musiqa, falsafa, fan va adabiyotning gullab-yashnashiga olib keldi. 1685-yilda Prussiyalik [[Fridrix Vilgelm]] fransuz [[Louis XIV|Lyudovik XIV]] [[gugenotlar]] uchun erkin diniy e’tiqod qilishni taqiqlagan. [[Fontenoblo edikti]]dan bir hafta o‘tib [[Potsdam edikti]]ni chiqardi. Vilgelm o‘zining ''zulm ostida qolgan... xavfsiz va erkin boshpana izlayotgan dinga yo‘ldoshlariga...'' boshpana taklif qildi<ref>{{Cite web |title=Edict of Potsdam, October 29, 1685 |url=http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/print_document.cfm?document_id=3636 |access-date=26 March 2019 |publisher=Deutsche Geschichte in Quellen und Darstellung |arxivsana=2021-09-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210921141810/https://germanhistorydocs.ghi-dc.org/print_document.cfm?document_id=3636 }}</ref>. 20 000 nafar gugenotlar kelib, shaharlarga o‘rnashdilar. Nemis yerlarining zodagonlari va o‘rta sinfi kundalik muloqotda fransuz tilidan tobora ko‘proq foydalanila boshladi. Prussiyaliklar ratsionalroq siyosiy va ma’muriy institutlarni rivojlantirish uchun umumyevropa Ma’rifatparvarlik g‘oyalarini qo‘llash ko‘nikmalariga ega edilar<ref>Charles W. Ingrao, "A Pre-Revolutionary Sonderweg". ''German History'' 20#3 (2002), pp. 279–286.</ref>. Saksoniya o‘zining kuchli shahar tuzilishi va nufuzli tijorat guruhlari ko‘magida islohotlarni amalga oshirdi<ref>Katrin Keller, "Saxony: Rétablissement and Enlightened Absolutism". ''German History'' 20.3 (2002): 309–331.</ref>. Nemis musiqasi kompozitorlar [[Johann Sebastian Bach|Ioxann Sebastyan Bax]], [[Joseph Haydn|Yozef Gaydn]] va [[Wolfgang Amadeus Mozart|Volfgang Amadey Motsart]] davrida o‘zining kamolot cho‘qqisiga erishdi<ref>{{Cite book |title=Music at German Courts, 1715–1760: Changing Artistic Priorities |date=2011 |editor-last=Owens |editor-first=Samantha |editor-last2=Reul |editor-first2=Barbara M. |editor-last3=Stockigt |editor-first3=Janice B.}}</ref>. [[Johann Gottfried Herder|Ioxann Gotfrid Gerder]] proto-romantizmning «Bo‘ron va shiddat» harakatining yetakchisi sifatida falsafa va poetikada yangi yo‘l ochdi. Veymar klassitsizmi romantik, klassik va ma’rifatparvarlik g‘oyalarini sintez qilish orqali yangi gumanizmni o‘rnatgan madaniy harakat edi. 1772-yildan 1805-yilgacha davom etgan bu harakatda qomusiy olim [[Johann Wolfgang von Goethe|Ioxann Volfgang fon Gyote]] va dramaturg [[Friedrich Schiller]] ishtirok etgan. Gerder har bir xalq o‘z tili va madaniyatida namoyon bo‘ladigan o‘ziga xos shaxsiyatga ega ekanligini ta’kidladi. Bu nemis tili va madaniyatini targ‘ib qilishni qonuniylashtirdi hamda nemis millatchiligini shakllantirishga yordam berdi. Shillerning pyesalari qahramonning ijtimoiy tazyiqlar va taqdir kuchi bilan kurashini tasvirlab, o‘z avlodining betoqat ruhini ifoda etdi<ref>{{Citation |title=The Literature of Weimar Classicism |date=2005 |editor-last=Richter |editor-first=Simon J.}}</ref>. Faylasuf [[Immanuel Kant|Immanuil Kant]] ratsionalizm va diniy e’tiqodni, shaxs erkinligi va siyosiy hokimiyatni murosaga keltirishga harakat qildi<ref>{{Cite book |last=Kuehn |first=Manfred |title=Kant: A Biography |url=https://archive.org/details/kantbiography0000kueh_y1q6 |date=2001}}</ref><ref>{{Cite web |title=Immanuel Kant "An Answer to the Question: What is Enlightenment?" |url=http://web.mnstate.edu/gracyk/courses/web%20publishing/KantOnElightenment.htm |access-date=26 March 2019 |publisher=Internet Modern History Sourcebook |archive-date=17 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217062357/http://web.mnstate.edu/gracyk/courses/web%20publishing/KantOnElightenment.htm }}</ref>. Ma’rifatparvarlik g‘oyalari va ularning amalga oshirilishi madaniy taraqqiyotning asosiy sababi sifatida e’tirof etildi<ref>{{Cite book |title=The Society of the Enlightenment: The Rise of the Middle Class and Enlightenment Culture in Germany |date=1992 |editor-last=Van Dulmen |editor-first=Richard |editor-last2=Williams |editor-first2=Anthony}}</ref>. === Fransiya inqilobi, 1789–1815 === [[File:Rheinbund 1812, political map.png|thumb|Birinchi [[Fransiya]] imperiyasining qaram davlatlari ittifoqi bo‘lgan Reyn ittifoqi (1806–1813)]] Fransuz inqilobiga nisbatan nemislarning munosabati turlicha bo‘ldi. Intellektuallar Aql-idrok va Ma’rifatparvarlik g‘alabasini ko‘rishni istab, buni nishonladilar. Vena va Berlindagi qirollik saroylari qirolning taxtdan ag‘darilishini hamda erkinlik, tenglik va birodarlik g‘oyalarining tarqalishini qoraladilar. 1793-yilga kelib, fransuz qirolining qatl etilishi va [[terror]] davrining boshlanishi o‘qitilgan o‘rta sinf vakillarini hafsalasini pir qildi. Islohotchilar buning yechimi nemislarning o‘z qonunlari va institutlarini tinch yo‘l bilan isloh qilish qobiliyatiga ishonch bildirish ekanligini aytdilar<ref>James J. Sheehan, ''German History, 1770–1866'' (1993) pp. 207–288</ref>. 1792-yilda Avstriya va Prussiya Fransiyaga bostirib kirgach, urush boshlandi, biroq ular [[Valmy jangi]]da mag‘lubiyatga uchradilar. Nemis yerlari vayronagarchilikni, shuningdek, erkinlik va fuqarolik huquqlarining yangi g‘oyalarini olib kelgan armiyalarning u yoqdan-bu yoqqa yurishlarini ko‘rdi. ==== Fransuzlar nazorati ==== [[Fransiya]] [[Rhineland|Reyn viloyatini]] o‘z nazoratiga oldi, fransuzcha uslubdagi islohotlarni joriy qildi, feodalizmni tugatdi, konstitutsiyalar tuzdi, din erkinligini targ‘ib qildi, yahudiylarni emancipatsiya qildi, byurokratiyani iqtidorli fuqarolar uchun ochdi va zodagonlarni yuksalib borayotgan o‘rta sinf bilan hokimiyatni bo‘lishishga majbur qildi. Napoleon [[Vestfal qirolligi]]ni namunali davlat sifatida yaratdi<ref>{{Cite book |last=Connelly |first=Owen |url=https://archive.org/details/napoleonssatelli0000conn |title=Napoleon's satellite kingdoms |publisher=New York, Free Press |date=1966 |chapter=6}}</ref>. Bu islohotlar doimiy bo‘lib chiqdi va G‘arbiy Germaniyani modernizatsiya qildi. Fransuzlar fransuz tilini majburan joriy qilmoqchi bo‘lganida, nemislarning qarshiligi kuchaydi. Britaniya, Rossiya va Avstriyadan iborat Ikkinchi koalitsiya Fransiyaga hujum qildi, ammo muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Napoleon o‘z nazorati ostida yangi mamlakatlar tuzib, 1806-yilda Muqaddas Rim imperiyasini tugatdi. Napoleon Prussiya va Avstriyadan tashqari ko‘pchilik nemis davlatlarini o‘z ichiga olgan "[[Reyn ittifoqi]]"ni tuzdi<ref name=raff/>. [[Frederick William II|Fridrix Vilgelm II]]ning zaif hukmronligi (1786–1797) davrida Prussiya iqtisodiy, siyosiy va harbiy tushkunlikni boshdan kechirgan edi. Uning vorisi [[Frederick William III|Fridrix Vilgelm III]] Uchinchi koalitsiya urushi hamda fransuz imperatori Napoleonning Muqaddas Rim imperiyasini tugatishi va nemis knyazliklarini qayta tashkil etishi davrida betaraf qolishga harakat qildi. Qirolicha va urush tarafdorlari partiyasining ta’siri ostida Fridrix Vilgelm 1806-yilda To‘rtinchi koalitsiyaga qo‘shildi. Napoleon [[Jena–Auerstedt jangi]]da Prussiya armiyasini osonlikcha yengib, Berlinni ishg‘ol qildi. Prussiya o‘zining G‘arbiy Germaniyada yaqinda qo‘lga kiritgan hududlarini yo‘qotdi, uning armiyasi 42 000 kishigacha qisqartirildi, Britaniya bilan savdo qilish taqiqlandi va Berlin Parijga katta kontributsiya to‘lab, fransuz okkupatsiyasini moliyalashtirishi kerak bo‘ldi. [[Saksoniya]] Napoleondan yordam berish uchun tarafini o‘zgartirdi va Reyn ittifoqiga qo‘shildi<ref>{{Cite journal |first=Neil M. |last=Heyman |date=1966 |title=France Against Prussia: The Jena Campaign of 1806 |journal=Military Affairs |volume=30 |issue=4 |pages=186–198 |doi=10.2307/1985399 |jstor=1985399}}</ref>. [[File:Vienna Congress.jpg|thumb|[[Vena kongressi]] delegatlari]] Napoleonning 1812-yildagi Rossiyadagi harbiy muvaffaqiyatsizligidan keyin Prussiya Oltinchi koalitsiyada Rossiya bilan ittifoq tuzdi va Avstriya ham bu ittifoqqa qo‘shildi. Napoleon 1813-yilda [[Leypsig jangi]]da qat’iy mag‘lubiyatga uchradi. Reyn ittifoqining nemis davlatlari har qanday tinchlik shartlarini rad etgan Napoleonga qarshi koalitsiya tarafiga o‘tib ketdilar. Koalitsiya kuchlari 1814-yilda Fransiyaga bostirib kirdi, Parij egallandi va Napoleon taslim bo‘ldi. [[Vena kongressi]]da g‘oliblardan biri bo‘lgan Prussiya keng hududga ega bo‘ldi{{Sfn|Sheehan|1989|pp=75, 207–291, 291–323, 324–371, 802–820}}. == 1815–1871 == === German ittifoqi === [[File:Deutscher Bund.svg|thumb|[[German ittifoqi]] (1815–1866). Ko‘k rangdagi Prussiya o‘z hududini sezilarli darajada kengaytirdi.]] 1815-yilda Fransiya inqilobi va [[Napoleon urushlari]] oqibatida Yevropa notinch va holdan toygan edi. Napoleon mag‘lubiyatga uchragach, davlat arboblari Avstriyadan [[Klemens von Metternich]] rahbarligida Yevropani qayta tashkil etish uchun [[Vena kongressi]]ga yig‘ildilar. Kelishib olingan siyosiy tamoyillarga inqilobiy va millatchilik g‘oyalarini bostirish uchun hukmdorlarning tiklanishi, qonuniyligi va birdamligi kirgan edi. Koalitsiyaning g‘olib a’zolari tinch kuchlar muvozanatini muzokara qildilar va fransuz imperializmini jilovlash uchun barqaror nemis markazini saqlab qolishga kelishib oldilar. Biroq, tugatilgan Muqaddas Rim imperiyasini isloh qilish g‘oyasi rad etildi. Napoleonning nemis davlatlarini qayta tashkil etishi davom ettirildi va knyazlarga o‘z unvonlarini saqlab qolishga ruxsat berildi{{Sfn|Carr|1991|pp=1–2}}. Avstriya rahbarligi ostida 39 ta davlatning erkin ittifoqi bo‘lgan, [[Frankfurt-Mayn]]da yig‘iladigan Federal Seymga ega [[German ittifoqi]]ga asos solindi. Bu millatchilarni qoniqtirmagan o‘zaro mudofaa uchun koalitsiya edi. Iqtisodiy integratsiya va bojxona muvofiqlashtirishga qaratilgan urinishlar millatchilikka qarshi repressive siyosat tufayli barbod bo‘ldi. Markaziy Yevropadagi barqaror tuzilma Fransiya yoki Rossiyaning tajovuzini to‘xtatishi mumkinligiga amin bo‘lgan Britaniya bu ittifoqni ma’qulladi. Biroq, ittifoq zaif, samarasiz va nemis millatchiligiga to‘sqinlik qiluvchi omil edi{{Sfn|Lee|1985|pp=332–346}}. === Jamiyat va iqtisodiyot === 1815-yildan keyin Berlindagi markazlashgan Prussiya hukumati dehqonlarni nazorat qilib kelgan zodagonlarning vakolatlarini tobora o‘z qo‘liga oldi. Zodagonlarga qarzdorlikdan qochishga yordam berish uchun Berlin 1809-yilda qarz berish uchun kredit muassasasini tuzdi va 1849-yilda qarz tarmog‘ini dehqonlarga kengaytirdi. 1871-yilda German imperiyasi tashkil etilganda, Yunker zodagonlari armiya, flot, byurokratiya va qirollik saroyini nazorat qildilar; ular odatda hukumat siyosatini belgilardilar{{Sfn|Sagarra|1977|pages=37–55, 183–202}}. ==== Aholi ==== [[File:Population of German territories 1800 - 2000.JPG|thumb|upright=1.5|1800–2000-yillarda nemis hududlari aholisi]] 1815–1865-yillar oralig‘ida German ittifoqi aholisi (Avstriyani hisobga olmaganda) 21 milliondan 34 milliongacha 60 foizga o‘sdi{{Sfn|Nipperdey|1996|p=86}}. Sanoatgacha bo‘lgan mamlakatning yuqori tug‘ilish va o‘lim ko‘rsatkichlari jadal rivojlanayotgan sanoatlashgan shahar iqtisodiy va qishloq xo‘jaligi tizimlarida past ko‘rsatkichlarga o‘tganda bir vaqtning o‘zida demografik oʻtish sodir bo‘ldi. Qishloq xo‘jaligi unumdorligining oshishi ocharchilik va epidemiyalar kamaygani sababli barqaror oziq-ovqat ta’minotini ta’minladi. Bu odamlarga ertaroq turmush qurish va ko‘proq farzand ko‘rish imkonini berdi. Tug‘ilish darajasi go‘daklar o‘limining yuqori ko‘rsatkichi va 1840-yildan keyin Amerikaga keng ko‘lamli emigratsiya bilan qoplandi. Emigratsiya 1840-yillarda 480 000 kishini, 1850-yillarda 1 200 000 kishini va 1860-yillarda 780 000 kishini tashkil etdi. Yuqori va o‘rta sinflar dastlab tug‘ilishni nazorat qilishni amalda qo‘lladilar, tez orada u hamma tomonidan qabul qilindi{{Sfn|Nipperdey|1996|pp=87–92, 99}}. ==== Sanoatlashuv ==== [[File:Krupp-Werke in Essen 1864.jpeg|thumb|upright=.8|1864-yilda [[Essen]] shahridagi Krupp zavodlari]] [[File:Kemna Lokomotiven.jpg|thumb|Ko‘plab kompaniyalar, jumladan, bug‘ mashinalari ishlab chiqaruvchisi J.Kemna, o‘z faoliyatini Angliya sanoati namunasida yo‘lga qo‘ydilar. ]] 1800-yilda Germaniyaning ijtimoiy tuzilishi tadbirkorlik va iqtisodiy rivojlanishga unchalik mos emas edi. Napoleon nazorati yirik yer mulklarini sotishga qo‘yilgan feodal cheklovlarni olib tashlash, gildiyalar hokimiyatini qisqartirish va samaraliroq tijorat huquqi kabi muhim institutsional islohotlarni keltirib chiqardi<ref>{{Cite web |first1=Michael |last1=Kopsidis |first2=Daniel W. |last2=Bromley |title=The French Revolution and German industrialization: The new institutional economics rewrites history |url=https://www.econstor.eu/bitstream/10419/97701/1/787963348.pdf |access-date=13 April 2019 |publisher=Leibniz Institute of Agricultural Development in Transition Economies}}</ref>. Sanoat inqilobi Britaniya va Fransiyada qizg‘in davom etayotgan edi. Kichik nemis davlatlari asta-sekin va mustaqil ravishda rivojlandi. 1830-yillardagi temir yo‘llarga dastlabki investitsiyalar xususiy investorlardan keldi. Sanoatlashuv faqat 1850-yildan keyin, temir yo‘l qurilishi ortidan o‘z o‘rnini topdi<ref name="Mitchell2006"/>. To‘qimachilik sanoati [[Zollverein|Bojxona ittifoqi]] tomonidan bojxona to‘siqlarining yo‘q qilinishidan foyda ko‘rib, jadal o‘sdi<ref>{{Citation |last=Tilly |first=Richard |title=Banking in the Early Stages of Industrialization: A Study in Comparative Economic History |pages=151–182 |date=1967 |editor-last=Cameron |editor-first=Rondo |chapter=Germany: 1815–1870 |publisher=Oxford University Press}}</ref>{{Sfn|Nipperdey|1996|p=178|ps="On the whole, industrialisation in Germany must be considered to have been positive in its effects. Not only did it change society and the countryside, and finally the world...it created the modern world we live in. It solved the problems of population growth, under-employment and pauperism in a stagnating economy, and abolished dependency on the natural conditions of agriculture, and finally hunger. It created huge improvements in production and both short- and long-term improvements in living standards. However, in terms of social inequality, it can be assumed that it did not change the relative levels of income. Between 1815 and 1873 the statistical distribution of wealth was on the order of 77% to 23% for entrepreneurs and workers respectively. On the other hand, new problems arose, in the form of interrupted growth and new crises, such as urbanisation, "alienation", new underclasses, proletariat and proletarian misery, new injustices and new masters and, eventually, class warfare."}}. XIX asrning ikkinchi yarmida nemis sanoati jadal o‘sdi va 1900-yilga kelib Germaniya Britaniya va AQSh bilan bir qatorda sanoat bo‘yicha jahon yetakchisiga aylandi{{Sfn|Stolper|2017|loc=ch 1}}. ==== Urbanizatsiya ==== 1800-yilda aholi asosan qishloq joylarda yashagan, faqat 10 foizi 5 000 yoki undan ortiq aholisi bor jamoalarda yashagan va atigi 2 foizi 100 000 dan ortiq aholisi bor shaharlarda yashagan. 1815-yildan keyin qishloq joylardan kelgan yoshlarning oqimi tufayli shahar aholisi ko‘paydi. Berlin 1800-yildagi 172 000 kishidan 1870-yilda 826 000 nafar aholiga yetdi, Myunxen esa 40 000 tadan 269 000 taga o‘sdi.{{Sfn|Nipperdey|1996|pp=96–97}} ==== Temir yo‘llar ==== Iqtisodiy rivojlanishning dastlabki bosqichi 1840-yillardagi temir yo‘l inqilobi bilan boshlandi, bu mahaliy mahsulotlar uchun yangi bo‘laklarni ochdi, o‘rta darajadagi menejerlar guruhini yaratdi, muhandislar, me’morlar va mashinistlarga talabni oshirdi hamda ko‘mir va temirga investitsiyalarni rag‘batlantirdi. Davlatlar o‘rtasidagi siyosiy bo‘linish va har tomonlama konservatizm 1830-yillarda temir yo‘l qurishni qiyinlashtirdi. Biroq, 1840-yillarga kelib asosiy yo‘nalishlar yirik shaharlarni bog‘ladi; har bir nemis davlati o‘z chegaralaridagi yo‘nalishlar uchun mas’ul edi{{Sfn|Nipperdey|1996|p=165}}. Texnologik baza yetishmagani uchun muhandislik va uskunalar Britaniyadan keltirildi. Ko‘pgina shaharlarda yangi temir yo‘l ustaxonalari texnologik xabardorlik va o‘qitish markazlari bo‘ldi, shuning uchun 1850-yilga kelib Germaniya temir yo‘l qurilishi talablarini qondirishda o‘zini o‘zi ta’minladi va temir yo‘llar po‘lat sanoatining o‘sishi uchun asosiy turtki bo‘ldi. 1870-yilda Germaniyaning birlashishi birlashishni, davlat kompaniyalariga milliylashtirishni va yanada jadal o‘sishni rag‘batlantirdi. Fransiyadan farqli o‘laroq, maqsad sanoatlashuvni qo‘llab-quvvatlash edi. Oxir-oqibat yo‘nalishlar Rur hududi va boshqa sanoat markazlarini kesib o‘tdi hamda Gamburg va Bremen kabi yirik portlar bilan yaxshi aloqalarni ta’minladi<ref name="Mitchell2006">{{Cite book |first=Allan |last=Mitchell |url=https://books.google.com/books?id=mZ6pkm-WgWMC |title=The Great Train Race: Railways and the Franco-German Rivalry, 1815–1914 |publisher=Berghahn Books |date=2006 |isbn=978-1-84545-136-3}}</ref>. ==== Fan va madaniyat ==== XIX asr rassomlari va intellektuallari Fransuz inqilobi hamda yozuvchilar [[Johann Wolfgang von Goethe|Ioxann Volfgang fon Gyote]], [[Gotthold Ephraim Lessing|Gotxold Efrayim Lessing]] va [[Friedrich Schiller| Fridrix Shillerdan]] ilhomlandilar.<ref>Nicholas Saul, ed. ''The Cambridge companion to German romanticism'' (Cambridge University Press, 2009) ch 1.</ref> [[Ludwig van Beethoven|Lyudvig van Betxoven]] davrning eng nufuzli kompozitori edi. Operada g‘ayritabiiy qo‘rquv va folklor melodramatik syujetini birlashtirgan yangi romantik muhit [[Richard Wagner|Rixard Vagner]] tomonidan yaratildi. [[Brothers Grimm|Aka-uka Grimmlar]] xalq ertaklarini [[Grimm ertaklari]]ga to‘pladilar va nemis tilidagi eng keng qamrovli ish bo‘lgan [[Deutsches Wörterbuch]] ("Nemis lug‘ati") ustida ishlashni boshlaganlari uchun germanistika asoschilari deb topildilar<ref>Elmer H. Antonsen, James W. Marchand, and Ladislav Zgusta, eds. ''The Grimm brothers and the Germanic past'' (John Benjamins Publishing, 1990).</ref>. Professorlar tarix, ilohiyot, falsafa, til va adabiyotni o‘rganishga yangi tarixiy nuqtai nazarni olib kelgan xalqaro obro‘ga ega bo‘ldilar. [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Georg Vilgelm Fridrix Gegel]], [[Friedrich Wilhelm Joseph Schelling|Fridrix Vilgelm Iozef Shelling]], [[Arthur Schopenhauer|Artur Shopenhauer]], [[Friedrich Nietzsche|Fridrix Nitsshe]], [[Max Weber|Maks Veber]], [[Karl Marx|Karl Marks]], [[Friedrich Engels|Fridrix Engels]] va [[Leopold von Ranke]] bilan nemis olimlari mashhur bo‘ldilar. 1830-yillarga kelib tabiiy fanlar bo‘yicha [[Aleksandr Gumboldt]] va matematika bo‘yicha [[Karl Fridrix Gauss]] boshchiligida nemis matematika, fizika, kimyo va biologiyasi jahon darajasidagi fan sifatida paydo bo‘ldi{{Sfn|Sheehan|1989|pp=75, 207–291, 291–323, 324–371, 802–820}}. {{Gallery |title= Nemis rassomlari, olimlari va faylasuflari |align=center |width=120 |File:Immanuel Kant portrait c1790.jpg|[[Immanuel Kant]] |File:Goethe (Stieler 1828).jpg|[[Johann Wolfgang von Goethe]] |File:Friedrich Schiller by Ludovike Simanowiz.jpg|[[Friedrich Schiller]] |File:AvHumboldt.jpg|[[Aleksandr Gumboldt]] |File:Joseph Karl Stieler's Beethoven mit dem Manuskript der Missa solemnis.jpg|[[Ludwig van Beethoven]] |File:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg|[[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] |File:Carl Friedrich Gauss.jpg|[[Karl Fridrix Gauss]] |File:Grimm.jpg|[[Brothers Grimm]] |File:Ernst_Werner_von_Siemens.jpg|[[Werner von Siemens]] |File:Karl Marx_001.jpg|[[Karl Marx]] }} ==== Din ==== Lyuteran va reformat qilingan protestant cherkovlarini birlashtirish harakati mavjud edi. Cherkovlar buni Baden, Nassau va Bavariyada amalga oshirdilar. Prussiyada [[Frederick William III]]ning maqsadi qirollik nazoratini markazlashtirish uchun standartlashtirilgan liturgiya, tashkilot va me’morchilikni majbur qilish edi: ''Prussiya uniyasi cherkovi'' tuzildi. Boshqa Sileziyadagi "Eski lyuteranlar"dan keldi. Hukumat qat’iy choralar ko‘rishga urindi, shuning uchun o‘n minglab odamlar ko‘chib ketdi. 1845-yilda yangi qirol [[Frederick William IV]] amnistiya taklif qildi va Eski lyuteranlarga cherkov uyushmasini tuzishga ruxsat berdi{{Sfn|Clark|2006|pp=412–419}}<ref>Christopher Clark, "Confessional policy and the limits of state action: Frederick William III and the Prussian Church Union 1817–40". ''Historical Journal'' 39.04 (1996) pp. 985–1004. </ref>{{Sfn|Holborn|1964|pp=485–491}}. Cherkov yoki marosimdan ko‘ra ko‘proq shaxsga qaratilgan shaxsiylashtirilgan dinga o‘tish yuz berdi. Ratsionalizm pasaydi va ayniqsa gunohkorlik, najot hamda xristianlik sirlari va vahiylarini o‘ylashda shaxsning psixologiyasi va tuyg‘usiga yangi urg‘u berildi. [[Pietism]] uyg‘onishlar protestantlar orasida keng tarqalgan edi. Katoliklar orasida ziyoratlarning ko‘payishi kuzatildi. Nemis episkoplari Rimdan asosan mustaqil edilar, biroq endi Vatikanning nazorati kuchaydi, Rimga sodiq katoliklarning yangi "ultramontanizmi" paydo bo‘ldi{{Sfn|Clark|2006|pp=419–421}}. 1837-yilda katolik Reynlandida aralash nikohdagi bolalarning diniy ta’limi yuzasidan mojaro kelib chiqdi. 1840-yilda Fridrix Vilgelm IV katoliklarning talablariga rozilik berish orqali mojaroni yumshatdi. Biroq bu katoliklar dushman hukumat qarshisida birlashishi kerak degan tuyg‘uga olib keldi{{Sfn|Holborn|1964|pp=498–509}}. === Siyosiy o‘zgarishlar === 1819-yilda talaba radikali liberal talabalar tashkilotlarini masxara qilgan reaksion dramaturg [[August von Kotzebue]]ni o‘ldirdi. German ittifoqining bir nechta yirik harakatlaridan birida Metternix nemis davlatlarining konservativ hukumatlariga qarshi liberal tashviqotni bostirish uchun mo‘ljallangan repressiv [[Carlsbad Decrees|Karlsbad farmonlarini]] chiqargan konferensiyani chaqirdi<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=A.J.P. |url=https://archive.org/details/coursegermanhist1815tayl |title=The Course of German History |date=2001 |page=[https://archive.org/details/coursegermanhist1815tayl/page/n74 52] |url-access=limited}}</ref>. Farmonlar tez so‘nib borayotgan millatchi birodarliklarga ([[Burschenschaft]]) barham berdi, liberal universitet professorlarini ishdan bo‘shatdi va senzuratni kengaytirdi. Farmonlar inqilobiy va millatchi g‘oyalarni tarqatishda ayblangan shaxslarga qarshi qaratilgan "demagoglarni ta’qib qilish"ni boshlab berdi<ref>{{Cite journal |last=Williamson |first=George S. |date=Dec 2000 |title=What Killed August von Kotzebue? The Temptations of Virtue and the Political Theology of German Nationalism, 1789–1819 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-history_2000-12_72_4/page/890 |journal=Journal of Modern History |volume=72 |issue=4 |pages=890–943 |doi=10.1086/318549 |jstor=10.1086/318549 |s2cid=144652797}}</ref>. 1834-yilda Prussiya va boshqa ko‘pchilik nemis davlatlari o‘rtasida, biroq Avstriyani istisno qilgan holda bojxona ittifoqi — [[Zollverein]] tashkil etildi. Sanoatlashuv rivojlangani sari yagona valyuta, huquqiy tizim va hukumatga ega yagona nemis davlatiga ehtiyoj yaqqol sezildi. ==== 1848–1849-yillar inqiloblari ==== [[File:Maerz1848 berlin.jpg|thumb|[[Berlin|Berlinda]], orqa fonda Berlin saroyi bilan 1848-yilgi inqiloblarni olqishlashmoqda. Liberal va millatchi bosim nemis davlatlaridagi 1848-yilgi inqilobning muvaffaqiyatsiz tugashiga olib keldi.]] Vena kongressi o‘rnatgan siyosiy va ijtimoiy tartibdan norozilikning kuchayishi 1848-yilda nemis davlatlarida Mart inqilobining boshlanishiga olib keldi. May oyida Frankfurt milliy assambleyasi milliy nemis konstitutsiyasini tuzish uchun yig‘ildi. Ammo 1848-yilgi inqilob muvaffaqiyatsiz tugadi: Prussiyalik [[Frederick William IV]] imperator tojini rad etdi, Frankfurt assambleyasi tarqatib yuborildi, hukmron knyazlar qo‘zg‘olonlarni kuch bilan bostirdilar va 1850-yilga kelib German ittifoqi qayta tiklandi. Ko‘pgina rahbarlar, jumladan AQShga surgun qilindi va u yerda siyosiy kuchga aylandi<ref>{{Cite book |last=Wittke |first=C. F. |url=https://archive.org/details/refugeesofrevolu0000unse |title=Refugees of Revolution: The German Forty-Eighters in America |date=1952 |publisher=University of Pennsylvania Press |location=Philadelphia}}</ref>. 1850-yillar siyosiy reaksiya davri bo‘ldi. Noroziliklar bostirildi. Fridrix Vilgelm IV tushkunlikka tushib qoldi va klerikalizm hamda mutlaq ilohiy monarxiyani targ‘ib qiluvchi shaxslar bilan o‘ralgan edi. Prussiya o‘z hududini kengaytirdi va kuchli qishloq xo‘jaligi bazasini saqlab qolgan holda jadal sanoatlashishni boshladi. ==== Bismark hokimiyatni o‘z qo‘liga oladi (1862–1866) ==== [[File:BismarckRoonMoltke.jpg|thumb|1860-yillardagi Prussiyaning yirik siyosiy va harbiy strateglari [[Otto von Bismarck|Otto fon Bismark]], [[Albrecht von Roon]] va [[Helmuth von Moltke the Elder]]]] 1857-yilda Prussiya qiroli [[Frederick William IV]] insultni boshdan kechirdi va uning ukasi [[Wilhelm I|Vilgelm]] 1861-yilda qirol Vilgelm I bo‘lgunga qadar regent bo‘lib xizmat qildi. Garchi konservativ bo‘lsa-da, Vilgelm pragmatik edi. Uning eng muhim yutug‘i 1862-yilda [[Otto von Bismarck|Otto fon Bismarkni]] Prussiya vazirlar prezidenti etib tayinlash bo‘ldi. Bismark, mudofaa vaziri [[Albrecht von Roon]] va feldmarshal [[Helmuth von Moltke the Elder]]ning hamkorligi Germaniyaning birlashishiga olib kelgan Daniya, Avstriya va Fransiyaga qarshi harbiy g‘alabalarga zamin yaratdi{{Sfn|Holborn|1969|pp=131–167}}<ref>{{Cite book |last=Feuchtwanger |first=Edgar |title=Bismarck: A Political History |date=2014 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-72477-7 |edition=2nd |pages=83–98 |oclc=863633117 |ol=26785882M |author-link=Edgar Feuchtwanger}}</ref>. Prussiya va Daniya o‘rtasida German ittifoqiga kirmagan va daniyalik millatchilar Daniyaga qo‘shmoqchi bo‘lgan [[Shlezvig]] bo‘yicha nizolar 1864-yilda [[Ikkinchi Shlezvig urushi]]ga olib keldi. Avstriya qo‘shilgan Prussiya Daniyani yengdi va [[Yutlandiya]]ni ishg‘ol qildi. Daniyaliklar Shlezvig gersogligi va Golshteyn gersogligini Avstriya va Prussiyaga berishga majbur bo‘ldilar. Gersogliklarni boshqarish Avstriya va Prussiya o‘rtasida ziddiyatlarni keltirib chiqardi. Avstriya ularning German ittifoqi tarkibida mustaqil tuzilma bo‘lishini xohlagan bo‘lsa, Prussiya ularni anneksiya qilishni niyat qilgan edi. Kelishmovchilik 1866-yilda boshlangan Avstriya-Prussiya urushi uchun bahona bo‘ldi. Iyul oyida ikki armiya yarim million kishi qatnashgan Königgrätz jangida Sadowa-Kёniggratzda to‘qnash keldi. Prussiyaning ustun logistikasi va avstriyaliklarning sekin ishlaydigan o‘q-dori bilan o‘rnatiladigan miltiqlariga nisbatan o‘q-dorisi tez o‘rnatiladigan igna miltiqlari Prussiyaning g‘alabasi uchun muhim ahamiyat kasb etdi. Jang Germaniyadagi gegemonlik uchun kurashni hal qildi va Bismark german ishlarida bo‘ysunuvchi rol o‘ynaydigan mag‘lubiyatga uchragan Avstriyaga nisbatan bag‘rikeng bo‘ldi{{Sfn|Holborn|1969|pp=167–188}}{{Sfn|Feuchtwanger|2014| pp=99–147}}. ==== Shimoliy German ittifoqi, 1866–1871 ==== Avstriya-Prussiya urushidan keyin German ittifoqi tarqatib yuborildi va [[Prussiya]] rahbarligi ostida Shimoliy German ittifoqi tuzildi. Avstriya chetlatildi va uning Germaniyadagi ulkan ta’siri tugadi. Shimoliy German federatsiyasi German ittifoqi tarqatib yuborilishi va German imperiyasining asos solinishi o‘rtasida, 1867-yildan 1871-yilgacha mavjud bo‘lgan o‘tish davridagi tashkilot edi<ref>{{Cite book |last=Craig |first=Gordon |author-link=Gordon A. Craig |title=Germany, 1866-1945 |url=https://archive.org/details/germany186619450000crai |date= |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1978 |isbn=978-0-19-822113-5 |editor-last=Bullock |editor-first=Alan |editor-link=Alan Bullock |series=Oxford History of Modern Europe |location=New York |publication-date=1999 |pages=[https://archive.org/details/germany186619450000crai/page/11 11]–22 |editor-last2=Deakin |editor-first2=William |editor-link2=William Deakin}}</ref>. == German imperiyasi, 1871–1918 == === Bismark davri === ==== Yangi imperiya ==== [[File:Wernerprokla.jpg|thumb|1871-yil 18-yanvarda [[Versal saroyi]]ning Ko‘zgular zalida German imperiyasi e’lon qilindi. Markazda oq kiyimda Bismark]] 1868-yilda Ispaniya qirolichasi [[Isabella II]] Shonli inqilobda taxtdan tushirilib, taxt bo‘sh qoldirildi. Prussiya voris sifatida Hohenzollern nomzodi — shahzoda Leopoldni taklif qilganida, Fransiya qattiq e’tiroz bildirdi. Masala diplomatik janjalga aylandi va 1870-yil iyul oyida Fransiya buni to‘laqonli urush bilan yakunlashga qaror qildi. Prussiya pan-german ittifoqi bilan birlashib, taktik tashabbusni o‘z qo‘liga olgani sababli mojaro tezda hal qilindi. Fransiyadagi g‘alabalar ortidan imperator [[Napoleon III]] qo‘mondonligidagi fransuz armiyasi Sedan qal’asida taslim bo‘ldi<ref name="Rüstow1872">{{Cite book |first=Wilhelm |last=Rüstow |url=https://books.google.com/books?id=9cBVAAAAYAAJ |title=The War for the Rhine Frontier, 1870: Its Political and Military History |publisher=Blackwood |date=1872}}</ref><ref>{{Cite book |first=James D. |last=McCabe |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=miun.acj5737.0001.001;view=1up;seq=11 |title=History of the war between Germany and France |publisher=HathiTrust Digital Library |date=1871 |access-date=23 March 2019}}</ref>. Napoleon asirga olindi va Parijda muvaqqat hukumat shoshilinch ravishda e’lon qilindi. Germaniyaliklar Parijni qamal qilayotgan paytda yangi hukumat qolgan armiyalarni qayta tashkil etishga harakat qildi. Och qolgan shahar 1871-yil yanvarida taslim bo‘ldi. Fransiya 5 milliard frank kontributsiya to‘lashga va [[Alsace-Lorraine]]ni Germaniyaga berishga majbur bo‘ldi. Bu fransuzlarning psixikasini xarob qildi va Fransiya-Germaniya dushmanligini kuchaytirdi. Qamal paytida nemis knyazlari 1871-yil 18-yanvarda [[Versal saroyi]]ning [[Ko‘zgular zalida]] yig‘ilib, [[Germaniya imperiyasi]]ning tuzilganini e’lon qildilar va Prussiya qiroli [[Wilhelm I]]ni [[Germaniya imperatorlari|Germaniya imperatori]] deb e’lon qildilar. Bu barcha etnik nemis davlatlarini federal iqtisodiy, siyosiy va ma’muriy birlikning Kichik Germaniya yechimida Avstriyadan tashqari birlashtirdi. Bismark kansler etib tayinlandi. ==== Federal imperiya ==== [[File:AHW Bau Voelkerschlachtdenkmal Leipzig 1912.jpg|thumb|upright=.8|Qurilish jarayonidagi balandligi {{Convert|91 |m|ft|abbr=on}} bo‘lgan [[Monument to the Battle of the Nations|Xalqlar jangi yodgorligi]], [[Leipzig]], 1912]] [[File:Berlin Nationaldenkmal Kaiser Wilhelm mit Schloss 1900.jpg|thumb|right|Hohenzollernlar sulolasining asosiy qarorgohi bo‘lgan [[Berlin saroyi]]]] Imperiya hajmi, demografiyasi, konstitutsiyasi, iqtisodiyoti, dini va ijtimoiy-siyosiy rivojlanishi turlicha bo‘lgan 25 ta davlatning [[federatsiya]]si edi. Aholining uchdan ikki qismiga ega Prussiyaning o‘zi ham imperiya chekkasidan yangi kelgan sifatida paydo bo‘lgan va madaniy hamda iqtisodiy ichki bo‘linishlarga duch kelgan. Kichik hududlar prussiyalashtirilgan millat konsepsiyasini rad etdilar va bunday atamalarni o‘z davlatlari bilan bog‘lashni afzal ko‘rdilar. Hansa portlari erkin savdoni yoqladilar, Prussiya iqtisodiy integratsiyasiga qarshi chiqdilar va 1888-yilgacha [[Zollverein]] (Bojxona ittifoqi) shartnomalarini imzolashdan bosh tortdilar<ref>{{cite journal |last1=Keller |first1=Wolfgang |last2=Shiue |first2=Carol H. |title=Endogenous Formation of Free Trade Agreements: Evidence from the Zollverein's Impact on Market Integration |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-history_2014-12_74_4/page/1168 |journal=The Journal of Economic History |date=December 2014 |volume=74 |issue=4 |pages=1168–1204 |doi=10.1017/S0022050714000898 |s2cid=154596279 }}</ref>. Prussiya-germaniyalik rasmiylar 1871-yil birinchi imperial saylovlar natijalari ko‘rsatganidek, integratsiya muammolaridan xabardor edilar. Tarixchilar millat-davlat ''imperiya orqali qurilganini'' ta’kidlaydilar<ref name=build/>. Milliy o‘ziga xoslik dabdabali imperial tosh ikonografiyasida namoyon bo‘ldi va u ''davlat boshlig‘i sifatida imperatorga ega bo‘lgan hamda imperial ambitsiyalarni rivojlantiradigan'' imperial xalq sifatida erishilishi kerak edi<ref>{{Cite news |first=Patrick |last=Wright |date=9 September 2006 |title=A fistful of Fredericks – He considers the "invention of tradition" in Prussia, and the importance of memorials and ceremonies of remembrance in shaping patriotic identity. |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2006/sep/09/featuresreviews.guardianreview10 |access-date=23 March 2019}}</ref><ref name="build">{{cite book |doi=10.1515/9789633860175-007 |chapter=Building the Nation Among Visions of German Empire |title=Nationalizing Empires |date=2015 |last1=Berger |first1=Stefan |pages=247–308 |isbn=978-963-386-017-5 }}</ref>. Bismarkning ichki siyosati protestant Prussiya davlati g‘oyasini hamma joyda qabul qilishga va cherkovni davlatdan ajratishga erishishga qaratilgan harakatiga asoslangan edi. 1871-yildan 1878-yilgacha davom etgan [[Kulturkampf]] (madaniyat uchun kurash) davrida u ta’limni dunyoviylashtirish va fuqarolik nikohini joriy etish orqali Katolik cherkovi va uning siyosiy tarmog‘i bo‘lgan [[katoliklik]] markaz partiyasining ta’sirini minimallashtirishga harakat qildi, ammo bunga erisha olmadi. Kulturkampf ko‘plab protestantlarni ham norozot qildi va to‘xtatildi. Polsha, daniyalik va fransuz ozchiliklari kabi millionlab nemis bo‘lmagan imperial fuqarolar diskriminatsiyaga chidashga yoki germanlashishni qabul qilishga majbur bo‘ldilar. Tarixchilar Katolik cherkoviga qarshi kampaniyani, shuningdek, [[Germaniya]] sotsial-demokratik partiyasiga qarshi shunga o‘xshash kampaniyani nemis ongida ozchilikni ta’qib qilish orqali milliy birdamlikni rag‘batlantirish mumkin bo‘lgan doimiy ta’sir qoldirgan deb ta’riflaganlar. Keyinchalik "salbiy integratsiya" deb atalgan bu strategiya nemis millatchilik tuyg‘usi va natsistik harakatga ta’sir ko‘rsatgan hukumatga sodiq bo‘lish yoki davlat dushmani bo‘lish kayfiyatini o‘rnatdi<ref name="Childers negative integration">{{Cite episode |title=The First World War and Its Legacy |url=https://www.wondrium.com/a-history-of-hitlers-empire-2nd-edition |access-date=27 March 2023 |series=A History of Hitler's Empire, 2nd Edition |last=Childers |first=Thomas |author-link=Thomas Childers |date=2001 |number=2 |time=06:37-11:02 |language=English |publisher=The Great Courses}}</ref>. ==== Uch sinfli tizim ==== Imperiya zodagonlarga davlat xizmati va armiyada imkoniyatlar yaratdi. Aristokratik nazorat unga universitetlar va cherkovlarda qaror qabul qilishni kafolatladi<ref>{{Cite journal |first=J. C. G. |last=Röhl |date=1967 |title=Higher Civil Servants in Germany, 1890–1900 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-contemporary-history_1967-07_2_3/page/101 |journal=Journal of Contemporary History |publisher=Sage Publications, Ltd. |volume=2 |issue=3 |pages=101–121 |doi=10.1177/002200946700200306 |jstor=259809 |s2cid=160827181}}</ref>. Harbiy rahbarlikni aristokratlarga saqlab qolish haqidagi Prussiya an’anasi qabul qilindi, konstitutsiya harbiy ishlarni reyxstag emas, balki imperator qo‘liga topshirdi{{Sfn|Clark|2006|pp=158, 603–623}}. Harbiy o‘zining ''"Millatni himoya qilgan mulk"'' sifatidagi rolini kuchaytirdi va ''"o‘zini o‘zi ta’minlaydigan kasta"''ga aylandi<ref>{{Cite web |first=Hans-Ulrich |last=Wehler |title=Hans Ulrich Wehler-The German Empire 1871-1918-Berg (1985) |url=https://www.scribd.com/document/371706306/Hans-Ulrich-Wehler-The-German-Empire-1871-1918-Berg-1985 |access-date=31 March 2019 |via=Scribd |page=157}}</ref>. Zodagonlarning ko‘pchiligi badavlat sanoatchilarga aylandi{{Sfn|Blackbourn|1998|p=32}}. Fransiya yoki Britaniyadagidek hech qachon kuchli parlament vakilligiga ega bo‘lmagan shahar o‘rta sinfi jadal o‘sdi. Sotsialist ishchilar partiyasining yuksalishi mavjud siyosiy va ijtimoiy sharoitlarni o‘zgartirish orqali sotsialistik tartibni o‘rnatishni maqsad qilgan edi. 1878-yildan boshlab Bismark partiya tashkiloti va uning gazetalarini taqiqlash orqali bunga qarshilik ko‘rsatdi. Shunga qaramay, harakat o‘sdi va Bismark ishchilar sinfini tinchlantirish uchun 1883-yilda o‘zining ijtimoiy farovonlik dasturini boshladi<ref>{{Cite book |last=Moses |first=John Anthony |url=https://books.google.com/books?id=Yy6oSv2N_iIC&pg=PA149 |title=Trade Unionism in Germany from Bismarck to Hitler, 1869–1933 |publisher=Rowman & Littlefield |date=1982 |isbn=978-0-86043-450-4 |page=149}}</ref>. Bismark Prussiya va Saksoniyadagi farovonlik dasturlariga asos soldi. 1880-yillarda u yevropacha farovon davlatiga asos solgan. P ensiyalar, baxtsiz hodisalardan sug‘urta qilish, tibbiy yordam va ishsizlikdan sug‘urtalashni joriy qildi. Uning dasturlari sanoat qo‘llab-quvvatlashiga sazovor bo‘ldi, chunki ularning maqsadi ish haqi yuqori bo‘lgan, biroq farovonlik mavjud bo‘lmagan Amerikaga ketuvchi muhojirlarni kamaytirish edi<ref>{{Citation |last=Hennock |first=E. P. |title=The Origin of the Welfare State in England and Germany, 1850–1914: Social Policies Compared |date=2007}}</ref><ref>{{Citation |last=Beck |first=Hermann |title=Origins of the Authoritarian Welfare State in Prussia, 1815–1870 |date=1995}}</ref>. Bismark, garchi erkin savdoni xohlovchi liberallarni uzoqlashtirgan bo‘lsa-da, foyda va ish haqini Amerika raqobatidan himoya qiluvchi yuqori bojlar orqali yana qo‘llab-quvvatlashga erishdi<ref>{{Citation |last=Spencer |first=Elaine Glovka |title=Rules of the Ruhr: Leadership and Authority in German Big Business Before 1914 |date=Spring 1979 |journal=Business History Review |volume=53 |issue=1 |pages=40–64 |publisher=[President and Fellows of Harvard College, Cambridge University Press] |doi=10.2307/3114686 |jstor=3114686 |s2cid=154458964}}</ref><ref>{{Citation |last=Lambi |first=Ivo N. |title=The Protectionist Interests of the German Iron and Steel Industry, 1873–1879 |date=March 1962 |journal=Journal of Economic History |volume=22 |issue=1 |pages=59–70 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0022050700102347 |jstor=2114256|s2cid=154067344 }}</ref>. === Tashqi siyosat === [[Image:Triple Alliance.png|thumb|1913-yilda Germaniya, Avstriya va Italiyaning [[Uchlar ittifoqi]]]] Bismarkning tashqi siyosati ikki jabhalı urushning oldini olish va Fransiya-Rossiya ittifoqiga yo‘l qo‘ymaslikka qaratilgan edi. 1873-yilda Rossiya, Avstriya va Germaniya o‘rtasida Uch imperator ittifoqi imzolandi. Unda respublikachilik va [[sotsializm]] umumiy dushman ekanligi hamda tashqi siyosatga oid masalalarni muhokama qilishlari ta’kidlangan edi. Bismark Fransiyani yakkalab qo‘yish uchun Rossiya bilan yaxshi munosabatlarga muhtoj edi. Germaniya 1879-yilda Rossiya hujum qilgan taqdirda o‘zaro harbiy yordam ko‘rsatish maqsadida Avstriya-Vengriya bilan Ikki tomonlama ittifoq tuzdi. Bu Rossiyani murosaga keltirdi va 1887-yilda Germaniya bilan Rossiya o‘rtasida Qayta sug‘urta qilish shartnomasi imzolandi. Ular Fransiya Germaniyaga yoki Avstriya Rossiyaga hujum qilsa, o‘zaro harbiy yordam berishga kelishib oldilar. Rossiya Osiyoga yuzlandi va 25 yil davomida Yevropa siyosatida faol bo‘lmadi. 1882-yilda Italiya Ikki tomonlama ittifoqqa qo‘shildi va u [[Uchlar ittifoqi]]ga aylandi. Germaniya va Avstriyaning yordami evaziga Italiya Fransiya hujum qilgan taqdirda Germaniyaga yordam berish majburiyatini oldi<ref>{{Citation |last=Weitsman |first=Patricia A. |title=Dangerous alliances: proponents of peace, weapons of war |page=79 |date=2004}}</ref>. Bismark koloniyalarni qo‘lga kiritish amaliy emasligini va boshqaruv yuki foydasidan ustun kelishini ta’kidlagan edi. Oxir-oqibat Bismark yon berdi va Afrika hamda [[Okeaniya]]da koloniyalar tashkil etildi. Bismark Afrika hududlarini egallash bo‘yicha "belgilangan xalqaro qoidalar"ni talab qilgan Yevropa mustamlakachi davlatlari uchun 1885-yilda [[Berlin konferensiyasi]]ni boshlab berdi. ''Berlin konferensiyasining Bosh akti'' "Afrika uchun kurash" va "Yangi imperializm"ning rasmiylashtirilishi bo‘ldi<ref>{{Cite book |last=Belgum |first=Kirsten |title=Popularizing the Nation: Audience, Representation, and the Production of Identity in "Die Gartenlaube", 1853–1900 |date=1998 |page=149}}</ref>. === Wilhelm davri (1888–1918) === ==== II Wilhelm ==== [[File:1890 Bismarcks Ruecktritt.jpg|thumb|upright=.8|left|«Lotmanni tushirib qoldirish» — Britaniyaning 1890-yilda II Wilhelm tomonidan Bismarkning iste’foga chiqarilishini aks ettiruvchi karikaturasi]] Vilgelm I 1888-yilda vafot etdi. Uning o‘g‘li [[Frederick III]] taxtga o‘tirganidan atigi uch oy o‘tib rak kasalligidan vafot etdi. Uning o‘g‘li [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)]] ota-onasining liliberalizmini rad etdi va avtokratik boshqaruvni boshladi. U siyosiy elitani almashtirdi va 1890-yilda Bismarkni iste’foga chiqishga majbur qildi<ref>{{Cite book |last=Neugebauer |first=Wolfgang |title=Die Hohenzollern. Band 2 – Dynastie im säkularen Wandel |date=2003 |publisher=[[Kohlhammer Verlag]] |isbn=978-3-17-012097-6 |location=Stuttgart |pages=174–175 |language=de}}</ref> Vilgelm hukumatga maksimal darajada ta’sir o‘tkazishga qaror qilgan edi.<ref>{{Citation |last=Kroll |first=Franz-Lothar |title=Preussens Herrscher. Von den ersten Hohenzollern bis Wilhelm II. |page=290 |date=2000 |editor-last=Kroll |editor-first=Franz-Lothar |contribution=Wilhelm II. (1888–1918) |place=Munich |publisher=C. H. Beck |language=de}}</ref><ref>Christopher Clark, ''Kaiser Wilhelm II'' (2000) pp. 35–47</ref><ref>John C. G. ''Wilhelm II: the Kaiser's personal monarchy, 1888–1900'' (2004).</ref>. ==== Ittifoqlar va diplomatiya ==== Vilgelm imperiyaning ta’sirini oshirish uchun agressiv yo‘l bo‘lgan ''Weltpolitik'' ("jahon siyosati") imperialistik g‘oyalarini tatbiq etishga kirishdi. Tashqi siyosat uning o‘zi va tashqi ishlar vaziri [[Friedrich von Holstein]] tomonidan hal qilinar edi<ref>On the Kaiser's "histrionic personality disorder", see Tipton (2003), pp. 243–245</ref><ref>{{Cite journal |last=Röhl |first=J. C. |date=Sep 1966 |title=Friedrich von Holstein |url=https://archive.org/details/sim_historical-journal_1966_9_3/page/379 |journal=Historical Journal |volume=9 |issue=3 |pages=379–388 |doi=10.1017/s0018246x00026716 |s2cid=163767674}}</ref>. Vilgelm Rossiya bilan [[Qayta sugʻurta shartnomasi]]ni uzaytirishdan bosh tortdi, bu esa 1894-yilda Fransiya-Rossiya ittifoqiga olib keldi. U o‘zining imperialistik rejalaridan voz kechishni istamadi va Angliya-Germaniya dengiz qurollanish poygasini boshladi. Germaniya Avstriya-Vengriya va Italiyani o‘z ichiga olgan [[Uchlar ittifoqi]]ga qaram bo‘lib qoldi<ref name="raff">{{Citation |last=Raff |first=Diethher |title=History of Germany from the Medieval Empire to the Present |pages=34–55, 202–206 |date=1988}}</ref>. 1897-yilda admiral [[Alfred von Tirpitz]] o‘zining salmoqli harbiy flot qurish rejasini ishlab chiqdi. Tirpitzning nazariyasiga ko‘ra, bu dengizda erkin harakatlanishga bog‘liq bo‘lgan Britaniyani murosaga kelishga majbur qilardi<ref>{{Cite journal |last=Woodward |first=David |date=July 1963 |title=Admiral Tirpitz, Secretary of State for the Navy, 1897–1916 |url=https://archive.org/details/sim_history-today_1963-08_13_8/page/n41 |journal=History Today |volume=13 |issue=8 |pages=548–555}}</ref>. Tirpitz 1898-yilda harbiy kema qurilishini boshladi va Vilgelmning qo‘llab-quvvatlashiga sazovor bo‘ldi<ref>{{Cite book |first=John B. |last=Hattendorf |url=https://www.academia.edu/661532 |title=he Influence of History on Mahan: Proceedings of a Conference Marking the Centenary of Alfred Thayer Mahan's Influence of Sea Power Upon History |date=January 1991 |publisher=Academia |access-date=4 April 2019}}</ref>. Afrika oroli — [[Zanzibar]] evaziga Germaniya 1890-yilda Britaniya bilan Germaniya qo‘ltig‘idagi [[Heligoland]] orolini alishib olgan va uni dengiz flotining bazasiga aylantirgan edi. Britaniya Germaniyaning imperialistik intilishlarini Britaniya nazorati ostidagi global ishlar va savdoning nozik muvozanatini buzadi deb hisobladi. Britaniya qurollanish poygasini davom ettirishga qaror qildi va 1906-yilda ilg‘or ''[[Dreadnought]]'' jangovar kemasini joriy etdi. Germaniya buni qabul qildi va 1910-yilga kelib qurollanish poygasi keskinlashdi<ref>{{Cite book |last=Herwig |first=Holger |title=Luxury Fleet: The Imperial German Navy 1888–1918 |date=1980}}</ref><ref>{{Cite book |first=Alfred Thayer |last=Mahan |url=https://archive.org/details/seanpowerinf00maha/page/n6 |title=The Influence of Sea Power Upon History |publisher=Archive Org |date=1890 |access-date=4 April 2019}}</ref>. ==== Iqtisodiyot ==== [[File:BASF Werk Ludwigshafen 1881.JPG|thumb|1881-yilda [[Ludwigshafen am Rhein|Ludwigshafendagi]] [[BASF]] kimyo zavodlari]] 1890-yilga kelib iqtisodiyot o‘zining sanoatlashuvini davom ettirdi va avvalgi ikki o‘n yillikka nisbatan ham yuqoriroq sur’atda o‘sdi hamda Birinchi jahon urushi oldidagi yillarda keskin ko‘paydi<ref>{{Cite book |first=Christoph |last=Buchheim |title=German Yearbook on Business History 1985 |publisher=Springer |date=1986 |isbn=978-3-642-71198-5 |pages=41–55 |chapter=Germany on the World Market at the End of the 19th Century |doi=10.1007/978-3-642-71196-1_3}}</ref>. 1870–1914-yillar oralig‘ida sanoat ishlab chiqarishi qariyb 500 foizga o‘sdi<ref>{{Cite web |title=Industrial Growth (1870–1914) |url=http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=638 |access-date=4 April 2019 |publisher=German History Docs}}</ref>. Dehqonlar an’anaviy, samarasiz usullardan voz kechib, sun’iy o‘g‘itlar va mexanik qurollarga o‘tdilar. Shakar va boshqa ildizmevali ekinlarni intensiv yetishtirish 1914-yilga kelib Germaniyani Yevropadagi eng samarali qishloq xo‘jaligi ishlab chiqaruvchisiga aylantirdi<ref>{{Cite journal |last=Perkins |first=J. A. |date=Spring 1981 |title=The Agricultural Revolution in Germany 1850–1914 |url=https://archive.org/details/journal-of-european-economic-history_spring-1981_10_1/page/71 |journal=Journal of European Economic History |volume=10 |issue=1 |pages=71–119}}</ref><ref>{{Cite web |first=Leslie |last=Page Moch |title=Internal migration before and during the Industrial Revolution: the case of France and Germany |url=https://d-nb.info/1031444017/34 |access-date=4 April 2019 |publisher=EGO}}</ref>. Kimyoviy tadqiqotlarning asoslari va [[Bunsen burner|Bunsen gorelkalari]], [[Petri dish|Petri idishlari]], [[Erlenmeyer flask|Erlenmeyerning kolbalari]] kabi muhim jihozlarning joriy etilishi, vazifaga yo‘naltirilgan ish prinsiplari va jamoaviy tadqiqotlar XIX asrdagi Germaniyadan kelib chiqqan. Bilimlarni o‘zlashtirishni tashkil etish ilmiy-tadqiqot institutlariga laboratoriyalarni integratsiyalash orqali takomillashtirildi. Germaniya uyushgan metodologiya tufayli XIX asr oxiriga kelib jahon [[kimyo sanoati]]da yetakchi o‘rinni egalladi. 1913-yilda Germaniya kimyo sanoati global [[dye|bo‘yoq moddalarining]] 90 foizini ishlab chiqardi va o‘z mahsulotining 80 foizini eksport qildi<ref>{{Citation |first=Fred |last=Aftalion, Otto Theodor Benfey |title=A History of the International Chemical Industry |date=1991 |publisher=University of Pennsylvania Press}}</ref><ref>{{Citation |last=Haber |first=Ludwig Fritz |title=The chemical industry during the nineteenth century |date=1958}}</ref>. Tariflar va kartellar taqdim etgan Amerika hamda Britaniya raqobatidan himoya tufayli Germaniya 1890-yillarda Yevropaning yetakchi po‘lat ishlab chiqaruvchi davlatiga aylandi<ref>{{Cite journal |last=Webb |first=Steven B. |date=June 1980 |title=Tariffs, Cartels, Technology, and Growth in the German Steel Industry, 1879 to 1914 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-history_1980-06_40_2/page/309 |journal=Journal of Economic History |volume=66 |issue=2 |pages=309–330 |doi=10.1017/s0022050706000325 |jstor=2120181 |s2cid=154281603}}</ref><ref>{{Cite book |last=James |first=Harold |title=Krupp: A History of the Legendary German Firm |url=https://archive.org/details/krupphistoryofle0000jame |publisher=Princeton University Press |date=2012}}</ref>. 1926-yilda firmalarning ''Vereinigte Stahlwerke''ga (Birlashgan po‘lat zavodlari) qo‘shilishi [[U.S. Steel]] kompaniyasiga taqlid qilingan edi. Yangi kompaniya boshqaruv tuzilmalarini ratsionalizatsiya qilish va zamonaviy texnologiyalarga alohida e’tibor qaratdi. 1913-yilga kelib Amerika va Germaniya eksporti jahon po‘lat bozorida ustunlik qildi<ref>{{Cite journal |last=Allen |first=Robert C. |date=Dec 1979 |title=International Competition in Iron and Steel, 1850–1913 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-history_1979-12_39_4/page/911 |journal=Journal of Economic History |volume=39 |issue=4 |pages=911–937 |doi=10.1017/s0022050700098673 |jstor=2120336 |s2cid=154582825}}</ref>. Mashinasozlik, temir, po‘lat va boshqa sohalarda nemis firmalari zararli raqobatdan qochib, savdo uyushmalariga tayanar edilar. Germaniya o‘zining "korporativ tafakkuri", byurokratik an’anasi va hukumatning rag‘batlantirishi tufayli jahon yetakchisi bo‘lgan. Ushbu uyushmalar raqobatni tartibga solib, kichik firmalarga yirik kompaniyalar soyasida faoliyat yuritishiga imkon berdi<ref>{{Cite journal |last1=Feldman |first1=Gerald D. |last2=Nocken |first2=Ulrich |date=Winter 1975 |title=Trade Associations and Economic Power: Interest Group Development in the German Iron and Steel and Machine Building Industries, 1900–1933 |journal=Business History Review |volume=49 |issue=4 |pages=413–445 |doi=10.2307/3113169 |jstor=3113169 |s2cid=153420481}}</ref>. ==== Koloniyalar ==== [[File:GermanColonialEmpire(UPT3).jpg|thumb|upright=1.2|1914-yildagi Germaniya koloniyalari va protektoratlari]] 1890-yillarga kelib, Germaniyaning Osiyo va Tinch okeanidagi mustamlaka hududlarining kengayishi Britaniya, Rossiya, Yaponiya va AQSh bilan ziddiyatlarga olib keldi<ref>John Anthony Moses and Paul M. Kennedy, ''Germany in the Pacific and Far East, 1870–1914'' (1977).</ref>. German banklari tomonidan moliyalashtirilgan [[Bag‘dod temir yo‘li]]ning qurilishi Germaniyani Usmonlilar imperiyasi va [[Fors koʻrfazi]] bilan bog‘lashga mo‘ljallangan edi, ammo u Britaniya va Rossiyaning geosiyosiy manfaatlari bilan to‘qnash keldi<ref>sean McMeekin, ''The Berlin-Baghdad express: the Ottoman Empire and Germany's bid for world power, 1898–1918'' (Penguin, 2011)</ref>. Eng yirik mustamlaka korxonalari Afrikada edi<ref>Gann, L., and Peter Duignan, ''The Rulers of German Africa, 1884–1914'' (1977) focuses on political and economic history; Perraudin, Michael, and Jürgen Zimmerer, eds. ''German Colonialism and National Identity'' (2010) focuses on cultural impact in Africa and Germany.</ref>. Afrikada 1904–1908-yillarda nama va herero xalqiga nisbatan shafqatsiz munosabat genotsid ayblovlariga sabab bo‘ldi. Tarixchilar [[Herero and Nama genocide|herero va nama genotsidi]] bilan [[Xolokost]] o‘rtasidagi bog‘liqlikni muhokama qiladilar<ref>Tilman Dedering, "The German-Herero war of 1904: revisionism of genocide or imaginary historiography?". ''Journal of Southern African Studies'' (1993) 19#1 pp: 80–88.</ref><ref>Jeremy Sarkin, ''Germany's Genocide of the Herero: Kaiser Wilhelm II, His General, His Settlers, His Soldier'' (2011)</ref><ref>Kirsten Dyck, "Situating the Herero Genocide and the Holocaust among European Colonial Genocides". ''Przegląd Zachodni'' (2014) No. 1 pp: 153–172. [http://www.ceeol.com/aspx/issuedetails.aspx?issueid=cab65bd2-ba20-4947-b2d7-1ea0c9275be6&articleId=2d260385-975f-4228-ad57-3e589a7da544 abstract]</ref>. === Birinchi jahon urushi === [[File:German soldiers in a railroad car on the way to the front during early World War I, taken in 1914. Taken from greatwar.nl site.jpg|thumb|alt=Men waving from the door and window of a rail goods van|1914-yilda frontga ketayotgan askarlar. Qisqa urush bo‘lishini kutgan holda, xabarlardan birida "Parijga sayohat" deb yozilgan.]] Germaniya Serbiya bilan ziddiyatda Avstriyani qo‘llab-quvvatladi, biroq Serbiya Fransiyaga ittifoqchi bo‘lgan Rossiyaning homiyligi ostida edi. Germaniya Avstriya-Vengriya, Usmonlilar imperiyasi va Bolgariyani o‘z ichiga olgan Markaziy davlatlar yetakchisi edi; ularga qarshi Ittifoqdoshlar: Rossiya, Fransiya, Britaniya va 1915-yilda Italiya turar edi. [[File:German trench WW1 French attack.gif|thumb|Fransuzlarning hujumini qaytarayotgan tranzsheshtagi nemis askarlari, Shampan, Fransiya, 1917 <ref>"World War I and Its Aftermath." Brewminate: We're Never far from Where We Were, 22 Feb. 2017, brewminate.com/world-war-i-and-its-aftermath/.</ref>]] G‘arbda Germaniya Shliffen rejasi yordamida Parijni o‘rab olish orqali tez g‘alaba qozonishga intildi. Belgiriya va Fransiyaning qarshiligi tufayli Marn daryosidagi birinchi jangda bu reja muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Gʻarbiy front qonli tranche (seld) urushiga aylandi. Britaniya 1919-yilgacha davom etgan dengiz blokadasini joriy etib, Germaniyaning xomashyo va oziq-ovqatga bo‘lgan imkoniyatini cheklab qo‘ydi. Oziq-ovqat taqchilligi 1917-yilga kelib jiddiy tus oldi<ref>{{Cite book |last=Winter |first=J.M. |title=Capital Cities at War: Paris, London, Berlin, 1914–1919 |url=https://archive.org/details/capitalcitiesatw0000unse |date=1999}}</ref>. Sharqda Germaniya rus qo‘shinlarini mag‘lub etdi. Bu holat 1917-yilgi [[Rossiya inqilobi]] bilan kuchayib, bolsheviklar 1918-yil mart oyida imzolashga majbur bo‘lgan Brest-Litovsk sulhiga olib keldi. Bu Germaniyaga Sharqiy Yevropani nazorat qilish imkonini berdi. Germaniya 1919-yilgi [[Versal sulh shartnomasi]] haddan tashqari qattiqqo‘l ekanidan shikoyat qilganida, Ittifoqdoshlar bu shartnoma Brest-Litovskdagiga qaraganda ancha yumshoqroq ekanini bildirdilar<ref>{{Cite book |last=Zara S. |last=Steiner |url=https://books.google.com/books?id=V00vGP4TobwC&pg=PA68 |title=The Lights that Failed: European International History, 1919–1933 |publisher=Oxford U.P. |date=2005 |isbn=978-0-19-822114-2 |page=68}}</ref>. 1917-yilda Rossiyani yengish orqali Germaniya G‘arbiy frontga yuz minglab askarlarni o‘tkazishga muvaffaq bo‘ldi va bu unga Ittifoqdoshlarga nisbatan ustunlik berdi. Askarlarni yangi hujumchi (storm-trooper) taktikalari asosida qayta tayyorlash orqali nemislar amerikaliklar ulkan kuch bilan kelguniga qadar g‘alaba qozonishga umid qilishgan edi<ref>{{Cite book |last=Herwig |first=Holger H. |title=The First World War: Germany and Austria–Hungary 1914–1918 |url=https://archive.org/details/firstworldwarger0000herw |date=1996}}</ref>. Biroq, Ittifoqdoshlar o‘zlarini qayta guruhlagani va nemislarda yutuqlarni mustahkamlash uchun zaxiralar yetishmagani sababli bahorgi hujumlar muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Yozda amerikaliklarning kuniga 10 000 nafardan kelishi va Germaniyaning holdan toygani fonida Ittifoqdoshlarning hujumlari nemis armiyasini barbod qildi<ref>{{Cite book |last=Paschall |first=Rod |url=https://archive.org/details/defeatofimperial0000pasc |title=The defeat of imperial Germany, 1917–1918 |date=1994 |publisher=Hachette Books |isbn=978-0-306-80585-1}}</ref>. ==== Ichki front ==== Germaniya urush harakatlari uchun fuqarolik iqtisodiyotini tezda safarbar qildi<ref>Feldman, Gerald D. "The Political and Social Foundations of Germany's Economic Mobilization, 1914–1916", ''Armed Forces & Society'' (1976) 3#1 pp 121–145. [http://afs.sagepub.com/content/3/1/121 online]</ref>. Shahar joylarda oziq-ovqat taqchilligi yuzaga kelib, sharoitlar yomonlashdi. Bunga dehqonlar va oziq-ovqat ishchilarining harbiy xizmatga o‘tkazilishi, o‘ta yuklangan temir yo‘l, ko‘mir tanqisligi va Britaniya blokadasi sabab bo‘ldi. 1916–1917-yillar qishi "sholg‘om qishi" deb nomlandi, chunki bu sabzavot borgan sari kamayib borayotgan kartoshka va go‘sht o‘rnini bosuvchi vosita sifatida ishlatilgan. Odamlarni boqish uchun oshxonalar ochildi, armiya esa askarlar uchun ratsionni qisqartirdi<ref>{{Cite book |last=Chickering |first=Roger |title=Imperial Germany and the Great War, 1914–1918 |url=https://archive.org/details/imperialgermanyg0000chic |date=2004 |pages=[https://archive.org/details/imperialgermanyg0000chic/page/141 141]–142}}</ref>. Ma’naviyat tushib ketdi. To‘yib ovqatlanmaslikdan zaiflashgan aholiga [[Ispan grippi]] qattiq zarba berdi. === Inqilob 1918–1919 === [[File:Waffenstillstand gr.jpg|thumb|1918-yil 11-noyabrda Kompyen shahridagi sulhni aks ettiruvchi rasm]] 1918-yil oktyabr oyida taslim bo‘lish mas’uliyatini demokratik partiyalar va Imperatorlik Reyxstagiga yuklash orqali armiyaning obro‘sini saqlab qolishni istagan [[General Ludendorff]] hukumatni demokratlashtirishga undadi. Yangi kansler tayinlandi, Reyshtag ko‘pchilik partiyalarining a’zolari ilk bor vazirlar mahkamasiga olib kelindi va konstitutsiya isloh qilindi<ref>{{Cite web |last=Sturm |first=Reinhard |date=23 December 2011 |title=Vom Kaiserreich zur Republik 1918/19 |trans-title=From Empire to Republic 1918/19 |url=https://www.bpb.de/themen/nationalsozialismus-zweiter-weltkrieg/dossier-nationalsozialismus/168748/vom-kaiserreich-zur-republik-1918-19/ |access-date=26 November 2024 |website=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref>. Biroq, bu na Ittifoqdoshlarni va na ko‘pchilik nemislarni qoniqtirdi. [[Noyabr inqilobi|Germaniya inqilobi]] 3-noyabrda Germaniya bo‘ylab tarqalgan Kildagi dengizchilar isyoni bilan boshlandi. Bir hafta ichida ishchilar va askarlar sovetlari hukumat va harbiy muassasalarni nazorat ostiga oldilar<ref>{{Cite web |title=Mutiny of German Sailors in Kiel |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/timeline-event/holocaust/before-1933/mutiny-of-german-sailors-in-kiel |access-date=26 November 2024 |website=Holocaust Encyclopedia}}</ref>. 9-noyabrda Germaniya respublika deb e’lon qilindi. Ikki asosiy sotsialistik partiyadan tuzilgan Xalq vakillari kengashi muvaqqat hukumat vazifasini bajarishga kirishdi. Oyning oxiriga kelib, Niderlandiyaga qochib ketgan imperator II Vilgelm ham qo‘shilib, Germaniyaning barcha monarxlari taxtdan voz kechishga majbur bo‘ldilar{{Sfn|Mommsen|1996|p=22}}. 1919-yil yanvar oyida yangi tashkil etilgan Germaniya kommunistik partiyasi boshchiligidagi "Spartakchilar qo‘zg‘oloni" Berlinda hokimiyatni qo‘lga olishga urindi, biroq u hukumat va [[Freikorps]] qo‘shinlari tomonidan bostirildi. Bahorgacha inqilobni sovet respublikasi (xususan, Bavariyadagi Myunxen sovet respublikasi) yo‘nalishida davom ettirishga qaratilgan zo‘ravonlik bilan bostirilgan harakatlar bo‘ldi. Ular ham talafotlar bilan bostirildi<ref>{{Cite web |title=The Second World War. Interbellum 1918–1936 |url=https://www.thesecondworldwar.org/interbellum-1918-1936/1918/the-weimar-republic/german-revolution/spartacist-uprising |access-date=1 December 2024 |website=The Second World War}}</ref>. Inqilob 1919-yil avgustida yakunlandi. Xalq tomonidan saylangan Veymar milliy assambleyasi tomonidan qabul qilinganidan so‘ng [[Veymar]] konstitutsiyasi imzolandi. Garchi zo‘ravonliklar asosan to‘xtagan bo‘lsa-da, inqilob oxirigacha yetmadi. Uning ko‘plab raqiblari armiya va Reyx ma’muriyatida o‘z lavozimlarida qolgan edi, shuningdek, u so‘llar o‘rtasidagi o‘rtahol sotsialistlar va kommunistlar o‘rtasidagi bo‘linishni hal qila olmadi. Natijada Veymar respublikasi so‘llar va — undan ham ko‘proq — o‘nglar muxolifati qurshovida qoldi<ref>{{Cite journal |last=Sturm |first=Reinhard |date=November 2011 |title=Weimarer Republik |journal=Informationen zur Politischen Bildung |language=de |volume=261 |pages=12, 25}}</ref>. == Veymar Respublikasi, 1918–1933 == === Versal shartnomasi === [[File:Karte des Deutschen Reiches, Weimarer Republik-Drittes Reich 1919–1937.svg|thumb|1920–1938-yillardagi [[Germaniya]]]] 1918-yil 11-noyabrdagi sulh Birinchi jahon urushidagi janglarni to‘xtatdi va 1919-yilda Germaniya istar-istamas Versal shartnomasini imzoladi. Germaniya o‘z koloniyalari ustidan suverenitetidan voz kechishga majbur bo‘ldi<ref>{{Cite wikisource|title=Treaty of Versailles/Part IV#Article 118}}</ref> va Yevropada 65 000 km² (25 000 kv mil) hududni — temir resurslarining 48 foizini o‘z ichiga olgan hududning taxminan 13 foizini, shuningdek, 7 million aholini, ya’ni aholisining 12 foizini yo‘qotdi<ref>{{Cite web |last=O'Neill |first=Aaron |date=21 June 2022 |title=Approximate German territorial losses, and related loss of resources, following the Treaty of Versailles, June 28, 1919 |url=https://www.statista.com/statistics/1086370/territorial-resource-loss-treaty-of-versailles/ |access-date=2 December 2024 |website=statista}}</ref>. Ittifoqdosh qo‘shinlar Reyn viloyatini ishg‘ol qildilar va bu hudud Reyndan 50 kilometr sharqda joylashgan hudud bilan birga demilitarizatsiya qilindi<ref>{{Cite wikisource|title=Treaty_of_Versailles/Part III#Section III. Left Bank of the Rhine}}</ref> .Nemis armiyasi 100 000 kishidan oshmasligi va bosh shtabga ega bo‘lmasligi belgilandi; harbiy-dengiz floti 15 000 kishidan iborat bo‘lishi mumkin edi. Germaniyaga harbiy havo kuchlari, suvosti kemalari yoki drednout kemalariga ega bo‘lish taqiqlandi. Uning ko‘plab kemalari taslim qilinishi kerak edi<ref>{{Cite web |title=The Treaty of Versailles |url=https://www.britannica.com/place/Germany/The-Treaty-of-Versailles |access-date=2 December 2024 |website=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref>{{Cite wikisource|title=Treaty of Versailles/Part V}}</ref>. Shartnomaning eng bahsli moddasi, ya’ni Urush aybi bandi Germaniya ittifoqdoshlarga yetkazilgan zarar uchun javobgarlikni qabul qilishini va reparatsiya to‘lashi kerakligini belgiladi<ref>{{Cite wikisource|title=Treaty of Versailles/Part VIII#Section I. General Provisions}}</ref>. Shartnoma muzokara qilingan tinchlik emas, balki majburan qabul qilingan diktat sifatida qoralandi<ref>{{Cite web |title=Philipp Scheidemann gegen die Annahme des Versailler Vertrages (12. Mai 1919) |trans-title=Philipp Scheidemann Against Accepting the Versailles Treaty (12 May 1919) |url=https://germanhistorydocs.ghi-dc.org/pdf/deu/WR_SCHEIDEMANN_GERa.pdf |access-date=28 April 2023 |website=Deutsche Geschichte in Dokumente und Bildern |page=3 |language=de |arxivsana=2023-04-28 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230428204402/https://germanhistorydocs.ghi-dc.org/pdf/deu/WR_SCHEIDEMANN_GERa.pdf }}</ref>. === Dastlabki yillar === [[File:Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg|thumb|''[[Veymar]] Respublikasining bayrog‘i 1919–1933'']] Veymar konstitutsiyasi Reyxstag (parlament) ishonchiga bog‘liq bo‘lgan kansler, farmonlar bilan boshqarish uchun sezilarli vakolatlarga ega kuchli prezident hamda shaxsiy huquqlar to‘plamidan iborat federal yarim prezidentlik respublikasini o‘rnatdi<ref>{{Cite web |last1=Leyser |first1=K.J. |last2=Wallace-Hadrill |first2=John Michael |date=2 December 2024 |title=The Weimar Constitution |url=https://www.britannica.com/place/Germany/The-Weimar-constitution |access-date=3 December 2024 |website=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref>{{Cite wikisource|title=Weimar_constitution#Chapter_II:_Fundamental_Rights_and_Duties_of_Germans}}</ref>. Sotsial-demokrat [[Friedrich Ebert]] respublikaning ilk prezidenti bo‘ldi. So‘llar Sotsial-demokratlarni armiya va ma’muriytdagi eski elita bilan ittifoqi uchun mehnatkashlar harakatiga xiyonat qilishda aybladilar, o‘nglar esa respublika tarafdorlarini Germaniyaning mag‘lubiyati uchun mas’ul deb bildilar<ref>{{Cite web |title=World War I: Aftermath – The Undermining of Democracy in Germany |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/world-war-i-aftermath?series=20 |access-date=15 May 2023 |website=Holocaust Encyclopedia |publisher=United States Holocaust Memorial Museum}}</ref>. 1920-yil boshida o‘ng qanotdagi Kapp isyoni Berlinda hukumatni qisqa muddatga egalladi, biroq umumiy ish tashlash va davlat xizmatchilarining passiv qarshiligi tufayli isyon barbod bo‘ldi<ref>{{Cite web |title=Kapp Putsch |url=https://www.britannica.com/event/Kapp-Putsch |access-date=4 December 2024 |website=Encyclopædia Britannica}}</ref>. Isyon ortidan asosiy sanoat tarmoqlarini milliylashtirish yo‘qligidan norozilik yuqori bo‘lgan [[Ruhr]] hududidagi ishchilar qo‘zg‘olon ko‘tarib, hududni o‘z nazoratiga olishga urindilar. [[Reichswehr]] va [[Freikorps]] qismlari Ruhr qo‘zg‘olonini bostirdi, 1 200 dan ortiq odam halok bo‘ldi<ref>{{Cite web | title=The Reichswehr recaptures the Ruhr - Deutschlandmuseum | url=https://www.deutschlandmuseum.de/en/history/calendar/1920-04-02-the-reichswehr-recaptures-the-ruhr/ | access-date=2026-08-13 | website=www.deutschlandmuseum.de}}</ref>. Beqaror siyosiy sharoit uchdan to‘rt qism ko‘pchilikka ega bo‘lgan markaziy-so‘l Veymar koalitsiyasi so‘l va o‘ng qanot partiyalariga 125 o‘rinni boy bergan 1920-yilgi Germaniya federal saylovlarida o‘z aksini topdi<ref>{{Cite web |title=Das Deutsche Reich: Reichstagswahl 1920/22 |trans-title=The German Reich: Reichstag Elections 1920/22 |url=http://www.gonschior.de/weimar/Deutschland/RT1.html |access-date=18 May 2023 |website=gonschior.de |language=de}}</ref>. Oʻng ekstremistik guruh 1921-yilda sobiq vazir [[Matthias Erzberger]]ni va 1922-yilda yahudiy tashqi ishlar vaziri [[Walther Rathenau|Valter Ratenau]]ni o‘ldirdi<ref>{{Cite web |last=Sabrow |first=Martin |date=8 February 2010 |title=Organisation Consul (O.C.), 1920–1922 |url=https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/Organisation_Consul_(O.C.),_1920-1922 |access-date=7 December 2024 |website=Historisches Lexikon Bayerns |language=de}}</ref>. 1923-yilda kommunistlar boshchiligidagi Nemis Oktyabri hokimiyatni egallash urinishi, o‘ng qanot Kyustrin isyoni va [[Adolf Hitler|Adolf Gitlerning]] Pivo isyoni ro‘y berdi. Germaniya 1922-yildagi [[Rapallo shartnomasi]] bilan yangi [[Sovet Ittifoqi]] bilan diplomatik aloqalar o‘rnatgan birinchi davlat bo‘ldi<ref>{{Cite web |date=9 April 2023 |title=Treaty of Rapallo |url=https://www.britannica.com/event/Treaty-of-Rapallo |access-date=7 December 2024 |website=Encyclopædia Britannica}}</ref>. 1925-yilda Germaniya, Fransiya, Belgiya, Britaniya va Italiya Germaniyaning Fransiya va Belgiya bilan chegaralarini tan oladigan, biroq uning sharqiy chegaralarini muzokaralar uchun ochiq qoldiradigan [[Lokarno shartnomasini]] imzoladilar. Shartnoma Germaniyaning 1926-yilda [[Millatlar ligasi]]ga qabul qilinishiga zamin yaratdi<ref>{{Cite web |date=24 November 2022 |title=Pact of Locarno |url=https://www.britannica.com/event/Pact-of-Locarno |access-date=7 December 2024 |website=Encyclopædia Britannica}}</ref>. 1921-yilda Ittifoqdoshlar Germaniyaning reparatsiya majburiyatini oltin yoki temir, po‘lat va ko‘mir kabi tovarlar shaklida to‘lanadigan 132 milliard oltin marka qilib belgiladilar<ref name="Llewellyn-2019">{{Cite web |last1=Llewellyn |first1=Jennifer |last2=Thompson |first2=Steve |date=24 September 2019 |title=War reparations and Weimar Germany |url=https://alphahistory.com/weimarrepublic/reparations/ |access-date=5 December 2024 |website=Alpha History}}</ref>. Germaniya to‘lovlarni bajarmagach, fransuz va belgiya qo‘shinlari 1923-yilda Ruhrni ishg‘ol qildilar. Germaniya hukumati bunga passiv qarshilik ko‘rsatdi. U ishlamay qolgan fabrika va konlarning xarajatlarini qopladi hamda ish tashlagan ishchilarga haq to‘ladi. Xarajatlarni qoplay olmagach, pul chop etishga majbur bo‘ldi. Bu 1923-yilgi Germaniya giperinflyatsiyasining asosiy sababi bo‘ldi<ref>{{Cite web |last1=Llewellyn |first1=Jennifer |last2=Thompson |first2=Steve |date=25 September 2019 |title=The Ruhr Occupation |url=https://alphahistory.com/weimarrepublic/ruhr-occupation/ |access-date=5 December 2024 |website=Alpha History}}</ref>. Passiv qarshilik 1923-yil sentabrida to‘xtatildi va reparatsiyalarni qayta tuzish bo‘yicha Daues rejasi ortidan ishg‘ol 1925-yil avgustida tugatildi<ref>{{Cite web |last=McDougall |first=Walter A. |date=6 September 2024 |title=Allied politics and reparations |url=https://www.britannica.com/topic/20th-century-international-relations-2085155/Allied-politics-and-reparations |access-date=5 December 2024 |website=Encyclopædia Britannica}}</ref>. 1923-yil noyabrida hukumat yangi valyuta — [[Rentenmark|Rentenmarkni]] (keyinchalik [[Reichsmark|Reyxsmark]]) muomalaga kiritdi. Boshqa chora-tadbirlar bilan birgalikda bu giperinflyatsiyani to‘xtatdi, biroq o‘z jamg‘armalarini yo‘qotgan ko‘plab nemislar Veymar respublikasining ashaddiy dushmanlariga va demokratik bo‘lmagan o‘ng qanot tarafdorlariga aylandilar<ref>{{Cite web |last=Latella |first=Luisa |date=7 December 2023 |title=Hyperinflation Weimar |url=https://americangerman.institute/2023/12/hyperinflation-weimar/ |access-date=6 December 2024 |publisher=American-German Institute}}</ref>. Keyingi olti yil davomida iqtisodiyot yaxshilandi. 1928-yilda Germaniyaning sanoat ishlab chiqarishi 1913-yildagidan oshib ketdi<ref>{{Cite web |title=The recovery of the Republic, 1924–29 |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/z9y64j6/revision/6 |access-date=6 December 2024 |publisher=BBC Bitesize}}</ref>. [[File:Bundesarchiv Bild 183-C06886, Paul v. Hindenburg.jpg|thumb|upright=.8|[[Paul von Hindenburg|Paul fon Hindenburg]], 1925–1934-yillardagi Germaniya prezidenti]] 1925-yilda prezident Ebert vafotidan keyin konservativ feldmarshal [[Paul von Hindenburg]] prezident etib saylandi. Millatchilikni va Hindenburgning imperiya bilan aloqalarini ta’kidlagan saylov kampaniyasidan keyingi uning prezidentligi o‘ng tomonga sezilarli burilish bo‘ldi<ref>{{Cite web |title=Inauguration of Paul von Hindenburg as President of Germany |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/timeline-event/holocaust/before-1933/inauguration-of-paul-von-hindenburg-as-president-of-germany-1 |access-date=8 December 2024 |website=Holocaust Encyclopedia}}</ref>. === Iqtisodiy qulash va respublikaning barham topishi, 1929–1933 === 1929-yilgi Wall Street fond birjasining qulashi Germaniyaga qattiq zarba bergan umumjahon [[Buyuk depressiya]]ning boshlanishini belgilab berdi. 1931-yilda bir nechta yirik banklar bankrotga uchradi]] va 1932-yil boshiga kelib ishsizlik olti millionga yetdi<ref>{{Cite journal |last1=Dimsdale |first1=Nicholas H. |last2=Horsewood |first2=Nicholas |last3=Van Riel |first3=Arthur |date=September 2006 |title=Unemployment in Interwar Germany: An Analysis of the Labor Market, 1927–1936 |url=https://www.proquest.com/docview/216448809 |journal=Journal of Economic History |volume=66 |issue=3 |page=778 |doi=10.1017/S0022050706000325 |id={{ProQuest|216448809}} }}</ref>. 1930-yil sentabrdagi Reyxstag saylovlarida Germaniya kommunistik partiyasi (KPD) 23 ta o‘rinni qo‘lga kiritdi, Milliy sotsialistik nemis ishchilar partiyasi (NSDAP, Natsistlar partiyasi) esa o‘z ulushini 95 o‘ringa oshirib, Sotsial-demokratlardan keyin Germaniyadagi ikkinchi yirik partiyaga aylandi<ref>{{Cite web |title=Reichstagswahl 1930 |trans-title=Reichstag Election 1930 |url=https://www.gonschior.de/weimar/Deutschland/RT5.html |access-date=9 December 2024 |website=gonschior.de |language=de}}</ref>. Natsistlar ayniqsa protestantlar, ishsizlar, shaharlardagi quyi o‘rta sinf vakillari va qishloq aholisi orasida muvaffaqiyat qozondilar. U yirik shaharlarda eng zaif edi<ref>{{Cite book |last=Hamilton |first=Richard F. |url={{Google books|dcX_AwAAQBAJ|page=3|plainurl=yes}} |title=Who Voted for Hitler? |publisher=Princeton University Press |year=2014 |isbn=978-1-4008-5534-6 |location=Princeton, New Jersey |pages=3 ff}}</ref>. Siyosiy ekstremallarga o‘tish beqaror koalitsiya tizimini ishlamaydigan holatga keltirdi. Veymar respublikasining so‘nggi yillari yanada katta siyosiy beqarorlik va zo‘ravonlik bilan ajralib turdi. To‘rtta kansler ([[Heinrich Brüning]], [[Franz von Papen|Frans fon Papen]], [[Kurt von Schleicher|Kurt fon Shleyxer]] va 1933-yil 30-yanvardan 23-martgacha [[Adolf Hitler|Adolf Gitler]]) parlament maslahatidan ko‘ra prezident farmonlari orqali boshqaruvni amalga oshirdilar<ref name="Llewellyn-2019" />. Bu Reyxstagni konstitutsiyaviy tiyib turish va muvozanatni saqlash vositasi sifatida amalda nochor holatga keltirdi. Hindenburg 1932-yilda qayta prezident etib saylandi]] va Gitlerni 6 million ovoz bilan ortda qoldirdi<ref>{{Cite web |title=Das Deutsche Reich. Die Reichspräsidenten 1919–1934 |trans-title=The German Reich. The Reich Presidents 1919–1934 |url=http://www.gonschior.de/weimar/Deutschland/Praesidenten.html |access-date=9 December 2024 |website=gonschior.de |language=de}}</ref>. Natsistlar 1932-yil iyulidagi saylovlardan keyin eng yirik partiyaga aylandilar. Ular ovozlarning 37 foizini oldilar, SPD 22 foiz bilan ikkinchi, kommunistlar esa 14 foiz bilan uchinchi o‘rinni egalladi. To‘rt oy o‘tgach o‘tkazilgan boshqa saylovda natsistlar 33 foizgacha tushib ketdi, biroq eng yirik partiya bo‘lib qoldi. Parchalanib ketgan Reyshtag hali ham barqaror koalitsiya tuza olmadi. 1933-yil 30-yanvarda boshqa maqbul yo‘l ko‘rmagan hamda sobiq kansler [[Franz von Papen]] va boshqa konservatorlar tomonidan bosim o‘tkazilgan Hindenburg Gitlerni kansler etib tayinladi{{Sfn|Evans|2003|pp=283–308}}. === XIX va XX asrlarda fan va madaniyat === Veymar yillari natsistlar rejimi ko‘plab taniqli olimlar va yozuvchilarning ketishiga qaror qilishiga olib kelguniga qadar nemis fani va madaniyatining gullab-yashnashiga guvoh bo‘ldi. Nemis mukofot egalari fan bo‘yicha Nobel mukofotlarida<ref>{{Cite web |title=Nobel Prize |url=http://nobelprize.org |access-date=19 November 2009 |publisher=Nobelprize.org}}</ref>, xususan, 1933-yilgacha bo‘lgan fizikada [[Wilhelm Röntgen]], [[Albert Einstein|Albert Eynshteyn]], [[Otto Hahn|Otto Gan]], [[Max Planck|Maks Plank]] va [[Werner Heisenberg|Verner Gezenberg]] boshchiligida ustunlik qildilar. Kimyo fani [[BASF]] va [[Bayer]] kabi yirik kimyo kompaniyalaridagi nemis tadqiqotchilari hamda [[Justus von Liebig|Justus von Liebig]], [[Fritz Haber]] va [[Hermann Emil Fischer]] kabi shaxslar hukmronligi ostida edi. XIX asrda [[Georg Cantor]] va XX asrda [[Gilbert]] matematika sohasida muhim yutuqlarga erishdilar. Avtomobil ixtirochisi [[Karl Benz]] va [[Dizel Rudolf]], shuningdek raketa muhandisi [[Wernher von Braun]] muhandislikda asosiy shaxslar bo‘lishdi. [[Ferdinand Cohn|Ferdinand Kon]], [[Robert Koch|Robert Kox]] va [[Rudolph Virchow]] mikrobiologiyadagi muhim siymolar edilar. Eng muhim nemis yozuvchilari orasida [[Thomas Mann]], [[Hermann Hesse]] va [[Brext Bertolt]] bor edi. Reaksion tarixchi [[Oswald Spengler]] G‘arb sivilizatsiyasining tanazzuli haqida ''Yevropaning zavoli'' (1918–1923) asarini yozdi va Germaniyadagi [[Martin Haydegger]], [[Max Scheler]] va Frankfurt maktabi kabi ziyolilarga, shuningdek butun dunyo bo‘ylab ziyolilarga ta’sir ko‘rsatdi<ref>{{Cite journal |last=Joll |first=James |date=April 1985 |title=Two Prophets of the Twentieth Century: Spengler and Toynbee |journal=[[Review of International Studies]] |volume=11 |issue=2 |pages=91–104 |doi=10.1017/s026021050011424x |s2cid=145705005}}</ref>. 1933-yildan keyin Nobel mukofoti sovrindorlari [[Johannes Stark]] va [[Philipp Lenard]] boshchiligidagi "[[ariylar fizikasi]]"ning natsist tarafdorlari Eynshteynning nisbiylik nazariyasini fan sohasidagi yahudiy materializmining tuban namunasi sifatida hujum qildilar. Ko‘plab olimlar va gumanitar mutaxassislar emigratsiya qildilar; Eynshteyn butunlay AQShga ko‘chib o‘tdi, biroq boshqalar 1945-yildan keyin qaytib keldilar<ref>{{Cite book |last=Stackelberg |first=Roderick |url=https://archive.org/details/routledgecompani00stac |title=The Routledge companion to Nazi Germany |date=2007 |page=[https://archive.org/details/routledgecompani00stac/page/135 135] |url-access=limited}}</ref><ref>{{Cite book |title=Forced Migration and Scientific Change: Emigré German-Speaking Scientists and Scholars after 1933 |date=1996 |editor-last=Ash |editor-first=Mitchell G. |editor-last2=Söllner |editor-first2=Alfons}}</ref>. {{Gallery |title= XIX va XX asr nemis mualliflari, olimlari va faylasuflari |align=center |width=120 |File:RobertKoch cropped.jpg|[[Robert Koch]] ||[[Karl Benz]] |File:Georg Cantor2.jpg|[[Georg Cantor]] |File:Wilhelm Conrad Röntgen (1888-1900), 88374 p.jpg|[[Wilhelm Röntgen]] |File:Rudolf Diesel2.jpg|[[Dizel Rudolf]] |File:Max Planck.png|[[Max Planck]] |File:Fritz Haber.png|[[Fritz Haber]] |File:Thomas Mann 1937.jpg|[[Thomas Mann]] |File:Otto Hahn 1970.jpg|[[Otto Hahn]] |File:Einstein 1921 by F Schmutzer - restoration.jpg|[[Albert Einstein]] |File:Heidegger 2 (1960).jpg|[[Martin Haydegger]] |File:Bertolt-Brecht.jpg|[[Brext Bertolt]] |File:Bundesarchiv Bild183-R57262, Werner Heisenberg.jpg|[[Werner Heisenberg]] }} == Natsistlar Germaniyasi, 1933–1945 == [[File:Flag of German Reich (1935–1945).svg|thumb|Germaniyaning davlat bayrog‘i, 1935–1945]] Natsistlar rejimi kasaba uyushmalari va ish tashlashlarni bostirdi, bu esa qisqa muddatli o‘sishga olib keldi va Natsistlar partiyasiga mashhurlik keltirdi, ularning hukmronligiga qarshi faqat cheklangan miqdordagi nemis qarshiligi]] mavjud edi. [[Gestapo]] (maxfiy politsiya) siyosiy muholifatni yo‘q qildi va yahudiylarni ta’qib qilib, ularni surgun qilishga majburlashga urindi. Partiya sudlar, mahalliy hokimiyat va xristian cherkovlaridan tashqari barcha fuqarolik tashkilotlari ustidan nazorat o‘rnatdi. Jamoatchilik fikrini namoyon etish kino, ommaviy mitinglar va Gitlerning nutqlaridan foydalangan tashviqot vazirligi tomonidan nazorat qilindi. Natsistlar davlati Gitlerni o‘zining Fyureri (yo‘lboshchisi) sifatida ulug‘lab, barcha hokimiyatni uning qo‘liga topshirdi. [[Natsistlar tashviqoti]] Gitler atrofida markazlashgan bo‘lib, Gitler hamma narsani biluvchi va boshqalarning xatolari uning e’tiboriga yetkazilganda to‘g‘rilanadi degan "Gitler afsonasi"ni yaratdi<ref>{{Cite book |last=Kershaw |first=Ian |title=[[The "Hitler Myth": Image and Reality in the Third Reich]] |date=2001 |author-link=Ian Kershaw}}</ref>. Aslida Gitler tor doiradagi qiziqishlarga ega edi va qaror qabul qilish bir-birini qoplaydigan, o‘zaro janjallashuvchi hokimiyat markazlari o‘rtasida tarqoq edi; ba’zi masalalarda u passiv bo‘lib, shunchaki natsistlarning yuqori martabali maslahatchilarining qarorlarini ma’qullagan<ref>{{Cite journal |last=Williamson |first=David |date=2002 |title=Was Hitler a Weak Dictator? |journal=History Review |pages=9ff}}</ref>. Barcha yuqori martabali amaldorlar Gitlerga hisobot berib, uning umumiy yo‘nalishiga amal qilishgan, biroq kundalik faoliyatda sezilarli darajada muxtoriyatga ega bo‘lishgan<ref>{{Cite journal |last=Williamson |first=David |date=2002 |title=Was Hitler a Weak Dictator? |journal=History Review |pages=9ff}}</ref>. === Natsistlar rejimining o‘rnatilishi === Reyshtag ko‘pchiligini qo‘lga kiritish uchun Gitler yangi saylovlar o‘tkazilishini talab qildi. 1933-yil 21-fevraldagi Reyshtag yong‘inidan]] keyin Gitler guyo kommunistlar qo‘zg‘oloni bo‘lganini da’vo qildi va Prezident Hindenburgni fuqarolik erkinliklarini bekor qiluvchi Reyxstag yong‘ini to‘g‘risidagi farmonni tasdiqlashga ko‘ndirdi. To‘rt ming kommunist hibsga olindi{{Sfn|Evans|2003|pp=329–334}} va kommunistik tashviqot taqiqlandi. Kommunistlar va sotsialistlar Gestapo ixtiyorida bo‘lgan natsistlar kontlagerlariga olib kelindi. Kommunist Reyxstag deputatlari "himoya qamog‘i"ga olib ketildi. [[File:WWII, Europe, Germany, "Nazi Hierarchy, Hitler, Goering, Goebbels, Hess", The Desperate Years p143 - NARA - 196509.jpg|thumb|1933-yildagi natsistlar rejimi rahbarlari (chapdan o‘ngga): [[Adolf Hitler]], [[Gering German]], [[Joseph Goebbels]] va [[Rudolf Hess]]]] Terror va misli ko‘rilmagan tashviqotga qaramasdan, 1933-yil 5-martdagi so‘nggi erkin saylovlar ovozlarning 44 foizini ta’minlagan bo‘lsa-da, natsistlarga ko‘pchilik ovozni bermadi. Shunga qaramay, Germaniya milliy xalq partiyasi (DNVP) bilan birgalikda u ko‘pchilik hukumatini tuza oldi. 1933-yil 23-martdagi Vakolat berish to‘g‘risidagi qonun Gitler va uning vazirlar mahkamasiga Prezident yoki Reyshtagning roziligisiz qonunlar chiqarish imkonini berdi<ref>{{Cite book |last=Evans |first=Richard J. |title=The Coming of the Third Reich |publisher=Penguin |year=2003 |pages=351, 354}}</ref>. Qonun diktatura va landerlar (zemellar) tarqatib yuborilishining asosiga aylandi. Kasaba uyushmalari va Natsistlar partiyasidan boshqa partiyalar taqiqlandi. Liberal [[Weimar Respublikasi]] konstitutsiyasiga asoslanmagan totalitar davlat o‘rnatildi. Germaniya Millatlar Ligasidan chiqib ketdi. Hibsga olingan va o‘ldirilgan deputatlarning yo‘qligini o‘z xohishi bilan kelmagan va shuning uchun ataylab kelmagan deb belgilash orqali parlament soxtalashtirildi. Markaz partiyasi "antikommunist" [Rim papasi Pius XI bilan ''[[Reichskonkordat]]'' bo‘yicha kelishuv asosida o‘z ixtiyori bilan tarqatib yuborildi; va bu evrilishlar orqali Gitler katolik saylovchilarining Natsistlar partiyasiga o‘tishiga hamda uning rejimining xalqaro miqyosda ko‘proq tan olinishiga erishdi<ref>{{Cite journal |last=Geary |first=Dick |date=October 1998 |title=Who voted for the Nazis? (electoral history of the National Socialist German Workers Party) |url=https://archive.org/details/sim_history-today_1998-10_48_10/page/8 |journal=[[History Today]] |volume=48 |issue=10 |pages=8–14}}</ref>. Kommunistik partiya 1933-yil aprelida taqiqlandi. Gitler SS va Gestapodan foydalanib, 1934-yil 30-iyundan 2-iyulgacha bo‘lgan Uchli pichoqlar kechasida butun SA rahbariyatini, shuningdek Gitlerning bir qancha siyosiy raqiblarini tozalab tashladi<ref>{{Cite book |last=Kershaw |first=Ian |title=Hitler: A Biography |url=https://archive.org/details/hitlerbiography0000kers |publisher=W. W. Norton & Company |year=2008 |pages=[https://archive.org/details/hitlerbiography0000kers/page/309 309]–314}}</ref>. Mukofot sifatida SS ''Reichsführer-SS'' [[Heinrich Himmler]] qo‘mondonligi ostidagi mustaqil tashkilotga aylandi. 2-avgust kuni Hindenburg vafot etgach, Gitlerning vazirlar mahkamasi prezidentlik lavozimi bo‘sh ekanligini e’lon qiluvchi va uning vazifasi hamda vakolatlarini Gitlerga o‘tkazuvchi qonun qabul qildi. === Antisemitizm va Xolokost === [[File:Buchenwald-bei-Weimar-am-24-April-1945.jpg|thumb|AQSh senatori [[Alben W. Barkley]] 1945-yil aprel oyida ozod qilingan [[Buxenvald|Buxenvald konslageridagi]] mahbuslarning jasadlarini ko‘zdan kechirmoqda.]] Natsistlar rejimi antisemitistik tashviqot hujumlari nishoniga aylangan yahudiylarga nisbatan ayniqsa dushmanona munosabatda bo‘ldi. Natsistlar nemislarni yahudiylarga "past irq" sifatida qarashga ko‘ndirishga harakat qilishdi<ref name="Marchak2003">{{Cite book |first=M. Patricia |last=Marchak |title=Reigns of Terror |url=https://archive.org/details/reignsofterror0000marc |publisher=McGill-Queen's Press&nbsp;— MQUP |date=2003 |isbn=978-0-7735-2642-6 |page=[https://archive.org/details/reignsofterror0000marc/page/195 195]}}</ref> va 1933-yil martidagi federal saylovlardan keyin natsistlar butun mamlakat bo‘ylab yahudiy korxonalarining boykotini joriy etdilar. 1933-yil martida birinchi natsistlar kontlageri [[Dachau|Daxau]] shahrida tashkil etildi<ref>{{Cite book |last=Evans |first=Richard J. |title=The Coming of the Third Reich |publisher=Penguin |year=2003 |page=344}}</ref>. Kasbiy davlat xizmatini tiklash to‘g‘risidagi qonun yahudiylarni yuristlik kasbi va davlat xizmatidan nafaqaga chiqishga majbur qildi<ref>{{Cite book |last=Majer |first=Diemut |title="Non-Germans" under the Third Reich: The Nazi Judicial and Administrative System in Germany and Occupied Eastern Europe, 1933–1945 |publisher=Johns Hopkins University Press |year=2003 |page=92}}</ref>. Nürnbergiya qonunlari yahudiylar va nemislar o‘rtasidagi jinsiy munosabatlarni taqiqladi hamda faqat nemis yoki qarindosh qondagi shaxslar fuqaro deb hisoblanish huquqiga ega bo‘ldi; qolganlari fuqarolik huquqlarisiz davlat qaramog‘idagilar deb tasniflandi<ref>{{Cite book |last=Kershaw |first=Ian |title=Hitler: A Biography |url=https://archive.org/details/hitlerbiography0000kers |publisher=W. W. Norton & Company |year=2008 |page=[https://archive.org/details/hitlerbiography0000kers/page/345 345]}}</ref><ref>{{Cite book |last=Evans |first=Richard J. |title=The Third Reich in Power |url=https://archive.org/details/thirdreichinpowe00evan |publisher=Penguin |year=2005 |page=544}}</ref>. Yahudiylar ta’qibga uchrashda davom etdilar, buning yorqin misoli 1938-yilgi «Kristall kechasi» (oyna sindirish) pogromi edi va Germaniyadagi 500 000 yahudiydan qariyb yarmi 1939-yilgacha qochib ketdi, shundan so‘ng qochish deyarli imkonsiz bo‘lib qoldi<ref>{{Cite book |last=Friedlander |first=Saul |title=Nazi Germany and the Jews |year=1998 |volume=1: The Years of Persecution 1933–1939}}</ref>. 1941-yilda natsistlar rahbariyati ular "Yakuniy yechim" deb nomlagan, [[Xolokost]] nomi bilan tanilgan rejani amalga oshirishga qaror qildi. Yahudiylar qotillik joylarida va 1942-yildan boshlab [[Natsistlarning oʻlim lagerlari]]da muntazam ravishda o‘ldirildi<ref>{{Cite book |title=Interpreting the 20th Century: The Struggle Over Democracy, The Holocaust|first=Pamela |last=Radcliff |pages=104–107 |url=http://anon.eastbaymediac.m7z.net/anon.eastbaymediac.m7z.net/teachingco/CourseGuideBooks/DG8090_EFF59C.PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714184534/http://anon.eastbaymediac.m7z.net/anon.eastbaymediac.m7z.net/teachingco/CourseGuideBooks/DG8090_EFF59C.PDF |archive-date=14 July 2014 |access-date=10 June 2014}}</ref> Taxminan olti million yahudiy o‘ldirildi.<ref>{{Cite book |last=Landau |first=Ronnie S. |url= https://archive.org/details/the-nazi-holocaust-its-history-and-meaning-9780755624225-9780857728432_compress |title=The Nazi Holocaust: Its History and Meaning |publisher=I.B. Tauris |date=2016 |isbn=978-0-85772-843-2 |edition=3rd |pages=3, 124, 126, 265–266}}</ref><ref>{{Cite book |last=Benz |first=Wolfgang |author-link=Wolfgang Benz |url=https://archive.org/details/9783406811081/page/14 |title=Der Holocaust |date=2023 |publisher=[[C. H. Beck]] |isbn=978-3-406-80881-4 |edition=10th |location=Munich, Germany |pages=14, 111–112 |language=de}}</ref><ref>{{Cite book |last=Herf |first=Jeffrey C. |author-link=Jeffrey Herf |url= https://archive.org/details/the-routledge-history-of-antisemitism-1138369446-9781138369443_compress |title=The Routledge History of Antisemitism |publisher=[[Routledge]] |date=2024 |isbn=978-1-138-36944-3 |editor-last=Weitzman |editor-first=Mark |edition=1st |location=Abingdon and New York |pages=278 |chapter=The Long Term and the Short Term: Antisemitism and the Holocaust |doi=10.4324/9780429428616 |editor-last2=Williams |editor-first2=Robert J. |editor-last3=Wald |editor-first3=James}}</ref>. 250 000 dan 500 000 gacha romanlar va sintilar, natsist nemislar va ularning hamkorlari tomonidan o‘ldirildi<ref name="USHMM_2">{{cite web |title=Holocaust Encyclopedia – Genocide of European Roma (Gypsies), 1939–1945 |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/genocide-of-european-roma-gypsies-1939-1945 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240619141114/https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/genocide-of-european-roma-gypsies-1939-1945 |archive-date=19 June 2024 |access-date=9 August 2011 |publisher=[[United States Holocaust Memorial Museum|USHMM]]}}</ref>. === Natsistlar evugenikasi === Natsistlar Germaniyasidagi [[yevgenika]] ijtimoiy siyosati genetika haqidagi turli g‘oyalardan iborat edi. Natsistlar irqiy nazariyalari o‘zining markaziga "nordik" yoki "[[ariylar]]" belgilarini tanlab ko‘paytirish orqali nemislarning biologik yaxshilanishini qo‘ydi<ref name="Longerich2010">{{cite book|first=Peter|last=Longerich|title=Holocaust: The Nazi Persecution and Murder of the Jews|url=https://archive.org/details/holocaustnaziper0000long|year=2010|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-280436-5|page=[https://archive.org/details/holocaustnaziper0000long/page/30 30]}}</ref>. Bu siyosatlar "istalmagan" deb topilganlarni majburiy sterilizatsiya qilish va ommaviy o‘ldirish]]ni oqlash uchun ishlatilgan. Nishonga olinganlar asosan "yashashga arzimaydigan hayot" sifatida aniqlangan xususiy va davlat tasarrufidagi muassasalarda yashovchi shaxslar edi. Ular orasida tug‘ma kognitiv va jismoniy nogironligi bo‘lgan shaxslar ({{lang|de|Erbkranken}}){{snd}}aqli zaif deb topilganlar bor edi. 400 000 dan ortiq kishi o‘z xohishiga qarshi sterilizatsiya qilindi, 300 000 nafari esa ''[[Aktion T4]]'' evtanaziya dasturi doirasida o‘ldirildi<ref name="USHMM">{{cite web | url=https://collections.ushmm.org/search/catalog/pa10049 | title=Close-up of Richard Jenne, the last child killed by the head nurse at the Kaufbeuren-Irsee euthanasia facility. | publisher=United States Holocaust Memorial Museum | access-date=January 26, 2019}}</ref><ref>Ian Kershaw, ''Hitler: A Profile in Power'', Chapter VI, first section (London, 1991, rev. 2001)</ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/racialhygiene00robe|url-access=registration|quote=Racial Hygiene: Medicine under the Nazis.|title=Racial Hygiene: Medicine Under the Nazis|last=Proctor|first=Robert|date=1988|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-74578-0|language=en}}</ref>. === Harbiy soha === [[File:Bundesarchiv B 145 Bild-P017073, Berlin, Olympische Spiele im Olympiastadion.jpg|thumb|Berlindagi 1936 Summer Olympics|1936 yilgi Yozgi Olimpiada o‘yinlari]] — natsistlar rejimi uchun buyuk tashviqot muvaffaqiyati]] 1935-yilda Versal shartnomasini buzgan holda Gitler rasman Luftwaffe (harbiy havo kuchlari)ni qayta tikladi va umumiy harbiy xizmatni qayta joriy etdi. Britaniya, Fransiya va Italiya rasman norozilik bildirdilar. Gitler harbiylarga o‘ziga shaxsan sadoqat va’da qildirdi<ref>{{Cite book |last=Bullock |first=Alan |url=https://archive.org/details/hitlerstudytyran00bull |title=Hitler: a study in tyranny |publisher=Harper Torchbooks |date=1991 |page=[https://archive.org/details/hitlerstudytyran00bull/page/n163 170] |url-access=limited}}</ref>. 1936-yilda nemis qo‘shinlari demilitarizatsiya qilingan Reyn viloyatiga bostirib kirdilar<ref>{{Cite book |last=Evans |first=Richard J. |title=The Third Reich in Power |url=https://archive.org/details/thirdreichinpowe00evan |publisher=Penguin |year=2005 |page=633}}</ref>. Hudud nemislarga tegishli bo‘lgani sababli, Britaniya va Fransiya shartnomani bajarishga urinish urush xavfiga arzimaydi deb hisobladilar<ref>{{Cite book |last=Evans |first=Richard J. |title=The Third Reich in Power |url=https://archive.org/details/thirdreichinpowe00evan |publisher=Penguin |year=2005 |pages=632–637}}</ref>. Bu qadam Gitlerning Germaniyadagi mavqeini mustahkamladi. Uning obro‘si Berlindagi 1936-yilgi Yozgi Olimpiada o‘yinlari bilan yanada oshdi va bu ustalik bilan targ‘ibotchi [[Joseph Goebbels]] tomonidan uyushtirilgan rejim uchun yana bir tashviqot muvaffaqiyatli bo‘lib chiqdi<ref>{{Cite book |last=Thacker |first=Toby |title=Joseph Goebbels: Life and Death |url=https://archive.org/details/josephgoebbelsli0000thac |date=2009 |pages=[https://archive.org/details/josephgoebbelsli0000thac/page/182 182]–184}}</ref>. === Tashqi siyosat === Gitlerning 1930-yillardagi diplomatik strategiyasi, agar talablari bajarilmasa, urush bilan tahdid qilib, go‘yo o‘rinli talablarni qo‘yishdan iborat edi. Raqiblar unni tinchlantirishga harakat qilganlarida, u taklif qilingan yutuqlarni qabul qildi, so‘ngra keyingi nishonga o‘tdi. Bu strategiya Germaniya Millatlar Ligasidan chiqqanida, Versal shartnomasini rad etganida, qurollanishni] boshlaganida, Saar viloyatini qaytarib olganida, Reyn viloyatini militarizatsiya qilganida, Mussolini Italiyasi bilan ittifoq tuzganida, [[Ispaniya fuqarolar urushi]]da [[Francisco Franco]]ga harbiy yordam yuborganida, Avstriyani anneksiya qilganida, Britaniya va Fransiyaning Myunxen kelishuvidagi ''tinchlantirish siyosatidan'' keyin Chexoslovakiyani egallab olganida, Iosif Stalin Sovet Ittifoqi bilan tinchlik pakti tuzganida va Polshaga bostirib kirganida o‘z samarasini berdi. [[Britaniya]] va Fransiya Germaniyaga urush e’lon qildilar va Yevropada Ikkinchi jahon urushi boshlandi<ref>{{Cite book |last=Evans |first=Richard J. |title=The Third Reich in Power |url=https://archive.org/details/thirdreichinpowe00evan |publisher=Penguin |year=2005 |pages=618, 623, 632–637, 641, 646–652, 671–674, 683}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beevor |first=Antony |title=The Second World War |url=https://archive.org/details/secondworldwar00beev |publisher=Little, Brown and Company |year=2012 |pages=22, 27–28}}</ref>. === Ikkinchi jahon urushi === [[File:World War II in Europe, 1942.svg|thumb|1942-yilda o‘zining eng kengaygan davridagi Natsistlar Germaniyasi va uning ittifoqchilari tomonidan ishg‘ol qilingan [[Yevropa]] hududi]] Dastlab Germaniya harbiy jihatdan muvaffaqiyat qozondi. Uch oy ichida (1940-yil aprel–iyun) Germaniya [[Daniya]], [[Norvegiya]], Skandinaviya va Quyi davlatlarni hamda [[Fransiya]]ni zabt etdi. Fransiyaning kutilmaganda tez taslim bo‘lishi Gitlerning mashhurligining oshishiga va urush ishtiyoqiga olib keldi<ref>{{Cite book |last=Beevor |first=Antony |title=The Second World War |url=https://archive.org/details/secondworldwar00beev |publisher=Little, Brown and Company |year=2012 |pages=70–71, 79}}</ref><ref>{{Cite book |last=Kershaw |first=Ian |title=Hitler: A Biography |url=https://archive.org/details/hitlerbiography0000kers |publisher=W. W. Norton & Company |year=2008 |page=[https://archive.org/details/hitlerbiography0000kers/page/562 562]}}</ref>. Gitler 1940-yil iyulida Britaniya yetakchisi [[Winston Churchill|Uinston Cherchillga]] sulh taklif qildi, biroq Cherchill AQSh prezidenti [[Franklin D. Roosevelt]] yordami bilan qarshilik ko‘rsatishda davom etdi. Gitlerning Britaniyaga qarshi bombardimon kampaniyasi muvaffaqiyatsizlikka uchradi. [[Blitz]]da 43 000 nafar britaniyalik tinch aholi halok bo‘ldi va Londoning katta qismi vayron qilindi. Germaniya qurolli kuchlari 1941-yil iyun oyida Sovet Ittifoqiga bostirib kirdi va Moskvaga yetib borgunicha oldinga siljidi. [[Einsatzgruppen]] (natsistlarning mobil o‘lim otryadlari) sovet yahudiylarini qatl qildilar, nemislar esa yahudiy xonadonlariga borib, oilalarni majburan mehnat lagerlariga yoki o‘lim lagerlariga haydab bordilar. [[File:Raising a flag over the Reichstag - Restoration.jpg|thumb|[[Berlin operatsiyasi|Berlindagi jang]] paytida Sovet bayrog‘ini Reyxstag ustiga ko‘tarayotgan sovet askari]] 1941-yil dekabrida Sovet Ittifoqiga bostirib kirish Moskva jangida]] qarshilikka uchraganida va Gitler Yaponiyaning Pirl-Harborga hujumi ortidan AQShga urush e’lon qilganida vaziyat o‘zgara boshladi. Shimoliy Afrikadagi taslim bo‘lish va 1942–1943-yillardagi Stalingrad jangidan keyin nemislar mudofaa holatiga tushib qoldilar. 1944-yilga kelib AQSh, Kanada, Fransiya va Britaniya g‘arbda Germaniyani o‘rab ola boshladi, sovetlar esa sharqda g‘alabali tarzda oldinga siljimoqda edilar. 1944–1945-yillarda sovet qo‘shinlari Ruminiya, Bolgariya, [[Vengriya]], [[Yugoslaviya]], Polsha, [[Chexoslovakiya]], [[Avstriya]], [[Daniya]] va [[Norvegiya]]ni ozod qildilar. Sovet Ittifoqining Qizil armiyasi [[Berlin]]ni egallagach Natsistlar Germaniyasi quladi. Hujumda 2 000 000 sovet qo‘shini qatnashib, 750 000 nemis qo‘shiniga qarshi turdi. 78 000–305 000 sovet askari halok bo‘ldi, 325 000 nemis halok bo‘ldi<ref>{{Cite book |last1=Axelrod |first1=Alan |title=Encyclopedia of World War II, Volume 1 |last2=Kingston |first2=Jack A. |date=2007 |publisher=H W Fowler |page=165}}</ref>. Gitler 1945-yil 30-aprelda o‘z joniga qasd qildi. Yakuniy Taslim etish to‘g‘risidagi nemis hujjati 1945-yil 8-mayda imzolandi va bu Natsistlar Germaniyasining tugatilganini bildirdi. 1945-yil sentabriga kelib Natsistlar Germaniyasi va Axis hamkorlari mag‘lubiyatga uchratilgandi. Yevropaning katta qismi vayronagarchilikka uchradi, butun dunyo bo‘ylab 60 milliondan ortiq odam halok bo‘ldi. Ikkinchi jahon urushi Germaniyaning siyosiy va iqtisodiy infratuzilmasini yo‘q qildi, uning bo‘linishiga, sharqda sezilarli darajada hudud yo‘qotishiga hamda aybdorlik va uyatning tarixiy merosiga sabab bo‘ldi<ref>{{Cite book |first=David Clay |last=Large |url=https://archive.org/details/berlin00larg_0 |title=Berlin |publisher=Basic Books |date=2001 |isbn=978-0-465-02632-6 |page=[https://archive.org/details/berlin00larg_0/page/482 482] |url-access=registration}}</ref>. == Sovuq urush, 1945–1990 == === Surgun === [[Potsdam konferensiyasi]]da Germaniya Ittifoqdoshlar tomonidan to‘rtta harbiy okkupatsiya zonasiga bo‘lindi va faqat 1949-yilgagina mustaqilligini qayta qo‘lga kiritdi. Oder-Neys chizigʻidan sharqdagi viloyatlar Polsha va Rossiyaga (Kaliningrad viloyatiga) berildi<ref>{{Cite book |first=Geoffrey K. |last=Roberts, Patricia Hogwood |url=https://books.google.com/books?id=Q40tDwAAQBAJ |title=The Politics Today Companion to West European Politics |publisher=Oxford University Press |date=2013 |isbn=978-1-84779-032-3 |page=50}}; {{Cite book|title=The United States and Poland|author=Piotr Stefan Wandycz|publisher=Harvard University Press|date= 1980|page=303|isbn=978-0-674-92685-1|url=https://books.google.com/books?id=_XaFaNshCrkC}}; {{Cite book|title=The Oder-Neisse Line: a reappraisal under international law|author=Phillip A. Bühler|series=East European Monographs|date= 1990|page=33|isbn=978-0-88033-174-6|url=https://books.google.com/books?id=riBpAAAAMAAJ}}</ref>. Qolgan nemis aholisining ko‘p qismi surgun qilindi. "G‘arbga surilgan" Polshada yashovchi 7 millionga yaqin nemis va Chexoslovakiyadagi 3 million nemis g‘arbga deportatsiya qilindi<ref>{{Cite journal |last=Schechtman |first=Joseph B. |date=April 1953 |title=Postwar Population Transfers in Europe: A Survey |url=https://archive.org/details/sim_review-of-politics_1953-04_15_2/page/151 |journal=Review of Politics |volume=15 |issue=2 |pages=151–178 |doi=10.1017/s0034670500008081 |jstor=1405220 |s2cid=144307581}} "Most had left" is p. 158.</ref>. === Urushdan keyingi tartibsizlik === [[File:Bundesarchiv B 145 Bild-P054320, Berlin, Brandenburger Tor und Pariser Platz.jpg|thumb|Ikkinchi jahon urushidan keyin Berlindagi vayronagarchiliklar, 1945-yil]] [[File:Map-Germany-1945.svg|thumb|Okkupatsiya zonalari chegaralari, 1947-yil. Berlin Sovet zonasi ichida bo‘lsa-da, to‘rt davlat o‘rtasida bo‘lingan edi. Sharqdagi oq rangdagi hududlar [[Potsdam Agreement|Potsdam kelishuviga]] binoan Polsha va Sovet Ittifoqiga berildi.]] Nemis urush qurbonlari urushdan oldingi 69 000 000 aholining 9 foizini, ya’ni 6 million kishini tashkil etdi. 11 million chet ellik ishchilar va harbiy asirlar ketdi, askarlar uylariga qaytdi hamda sharqiy viloyatlar, shuningdek Markaziy va Sharqiy Yevropadan 14 million uy-joyidan mahrum bo‘lgan nemis tilida so‘zlashuvchi qochqinlar surgun qilinib, g‘arbiy nemis yerlariga ko‘chirildi<ref>{{Cite book |last=Bessel |first=Richard |url=https://archive.org/details/germany194500rich |title=Germany 1945: From War to Peace |publisher=Harper Collins Publishers |date=2009 |isbn=978-0-06-054036-4 |author-link=Richard Bessel}}</ref>. G‘arbiy Germaniya hukumati germaniyaliklarning qochishi va surgun qilinishi hamda Sovet Ittifoqidagi majburiy mehnat oqibatida 2 million o‘lim holati bo‘lganini taxmin qilgan<ref>{{Cite web |title=Die Arbeit der Suchdienste – 6o Jahre nach dem Zweiten Weltkrieg: Narben bleiben – p.13 |url=https://www.volksbund.de/fileadmin/redaktion/BereichInfo/BereichPublikationen/Reihe_Allgemeine_Reihe/Erweiterungen/0100_Band_10/0%20Band10%20Narben%20bleiben.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611215917/http://www.volksbund.de/fileadmin/redaktion/BereichInfo/BereichPublikationen/Reihe_Allgemeine_Reihe/Erweiterungen/0100_Band_10/0%20Band10%20Narben%20bleiben.pdf |archive-date=11 June 2017 |access-date=4 March 2019 |publisher=Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge e.V.}}</ref><ref>{{Cite web |first=Bernd |last=Faulenbach |date=6 April 2005 |title=Die Vertreibung der Deutschen aus den Gebieten jenseits von Oder und Neiße |url=http://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39587/die-vertreibung-der-deutschen |access-date=4 March 2019 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung}}</ref>. Ba’zi tarixchilar buni 600 000 deb ko‘rsatishadi<ref>Robert Bard, ''Historical Memory and the expulsion of ethnic Germans in Europe, 1944'' (PhD. Diss. University of Hertfordshire, 2009) [http://uhra.herts.ac.uk/bitstream/handle/2299/4445/Thesis?sequence=1 online]</ref>. Natsistlardan tozalash eng yuqori martabali natsist amaldorlarini lavozimidan chetlatdi, qamoqqa soldi yoki qatl qildi, biroq o‘rta va quyi qatlamdagilarga deyarli ta’sir qilmadi<ref>{{Cite book |last=Davidson |first=Eugene |title=The death and life of Germany: an account of the American occupation |page=121}}</ref>. Sharqda sovetlar norozilikni bostirdilar va ko‘pincha [[Stasi]]da sobiq natsistlarni ishga olib, boshqa politsiya davlatini o‘rnatdilar. Sovetlar reparatsiyalar uchun Sharqiy Germaniya YaIMining 23 foizini undirib oldilar; G‘arbda esa reparatsiyalar juda oz edi<ref name="Liberman1998">{{Cite book |first=Peter |last=Liberman |url=https://books.google.com/books?id=hWQjE7Y0yVUC |title=Does Conquest Pay?: The Exploitation of Occupied Industrial Societies p. 147 |date=23 August 1998 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-00242-2}}</ref>. 1945–1946-yillarda transport, bozorlar va moliya tizimining izdan chiqishi normallikka qaytishni sekinlashtirgani sababli uy-joy va oziq-ovqat sharoitlari og‘ir edi. G‘arbda bombardimonlar uy-joylarning to‘rtdan bir qismini vayron qilgan edi<ref>2.3 million units out of 9.5 million were destroyed.</ref>, sharqdan kelgan 10 million qochqin esa lagerlarda tig‘iz yashar edi<ref name="tipton">{{Cite book |last=Tipton |first=Frank B. |url=https://archive.org/details/historyofmoderng0000tipt |title=A History of Modern Germany since 1815 |date=2003 |pages=[https://archive.org/details/historyofmoderng0000tipt/page/n508 508]–513, 596–599}}</ref>. 1946–1948-yillarda oziq-ovqat ishlab chiqarish urushdan oldingi darajaning uchdan ikki qismini tashkil etdi. Urushning tugashi Germaniyani qo‘llab-quvvatlab kelgan bosib olingan davlatlardan tortib olingan oziq-ovqat yuklarini to‘xtatdi. Ko‘mir ishlab chiqarish 60 foizga kamaydi, bu esa temir yo‘llar, sanoat va isitishga salbiy ta’sir ko‘rsatdi<ref>{{Cite journal |last=Hoover |first=Calvin B. |date=May 1946 |title=The Future of the German Economy |url=https://archive.org/details/sim_american-economic-review_1946-05_36_2/page/642 |journal=American Economic Review |volume=36 |issue=2 |pages=642–649 |jstor=1818235}}</ref>. Sanoat ishlab chiqarishi ikki baravarga kamayib, 1950-yilga kelibgina urushdan oldingi darajaga yetdi<ref>{{Cite book |last=Milward |first=Alan S. |url=https://archive.org/details/reconstructionof0000milw |title=The Reconstruction of Western Europe: 1945–51 |date=1984 |isbn=978-0-520-05206-2 |pages=[https://archive.org/details/reconstructionof0000milw/page/356 356], 436|publisher=University of California Press }}</ref>. Ittifoqdoshlarning iqtisodiy siyosati dastlab sanoatsizlantirish va qishloq xo‘jaligini qayta tiklashdan iborat edi<ref name="ardagh">{{Cite book |last=Ardagh |first=John |url=https://archive.org/details/germanygermans00john |title=Germany and the Germans |publisher=Harper & Row |date=1987 |isbn=978-0-06-015839-2 |pages=[https://archive.org/details/germanygermans00john/page/74 74]–82, 84}}</ref>. Biroq, deindustrializatsiya amaliy bo‘lmay qoldi va AQSh Yevropani tiklashni rag‘batlantirish uchun kuchli nemis sanoat bazasini talab qildi<ref>{{Cite journal |last=Gareau |first=Frederick H. |date=Jun 1961 |title=Morgenthau's Plan for Industrial Disarmament in Germany |journal=Western Political Quarterly |volume=14 |issue=2 |pages=517–534 |doi=10.2307/443604 |jstor=443604}}</ref>. AQSh 1945–1947-yillarda oziq-ovqat jo‘natdi va nemis sanoatini tiklash uchun 1947-yilda 600 million dollar miqdorida qarz berdi<ref>{{Cite magazine |date=28 July 1947 |title=Conferences: Pas de Pagaille! |magazine=Time |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,887417,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071014043427/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,887417,00.html |archive-date=14 October 2007}}</ref><ref>For US and Allied official policy statements see U.S. Dept. of State ''Germany, 1947–1949: The Story in Documents'' (1950); these are primary sources.</ref>. === Sharqiy Germaniya === [[File:Bundesarchiv Bild 183-1989-1007-402, Berlin, 40. Jahrestag DDR-Gründung, Ehrengäste.jpg|thumb|[[Erich Honecker]] va faxriy mehmonlar, masalan, [[Mikhail Gorbachev|Mixail Gorbachev]] Germaniya Demokratik Respublikasi sotsialistik rejimining 40 yilligini (va oxirini) 1989-yil 7-oktabrda nishonlamoqdalar.]] 1949-yil oktabr oyida Sovet zonasi Sotsialistik birlik partiyasi nazorati ostida "Deutsche Demokratische Republik" — "DDR" ("Germaniya Demokratik Respublikasi" — "GDR", oddiygina "Sharqiy Germaniya") ga aylandi. 1950-yillargacha ikki davlatning ham sezilarli armiyasi yo‘q edi, biroq Sharqiy Germaniya [[Stasi|Stasini]] qudratli maxfiy politsiyaga aylantirdi<ref>{{Citation |last=Bruce |first=Gary |title=The Firm: The Inside Story of the Stasi |date=2010}}</ref>. Sharqiy Germaniya Sovet Ittifoqining okkupatsiya qo‘shinlari va [[Varshava shartnomasi]] orqali siyosiy va harbiy nazorati ostidagi Sharqiy blok davlati edi. Hokimiyat kommunistlar nazoratidagi Sotsialistik birlik partiyasining yetakchi a’zolari (''Siyosiy byuro'') tomonidan amalga oshirilar edi. Sovetcha uslubdagi buyruqbozlik iqtisodiyoti o‘rnatildi; keyinchalik GDR O‘zaro iqtisodiy yordam kengashining eng ilg‘or davlatiga aylandi. Sharqiy Germaniya tashviqoti GDR ijtimoiy dasturlarining afzalliklari va G‘arbiy Germaniyaning bostirib kirish xavfiga asoslangan bo‘lsa-da, ko‘pgina fuqarolar erkinlik va iqtisodiy farovonlik uchun G‘arbga intilishgan<ref>{{Cite book |last=Fulbrook |first=Mary |title=The People's State: East German Society from Hitler to Honecker |date=2008}}</ref>. [[Walter Ulbrichtt]] 1950-yildan 1971-yilgacha partiya yetakchisi bo‘lgan. Stalin unga Kommunistik partiyada hokimiyatni markazlashtiradigan nemis tizimini loyihalashtirish vazifasini topshirgan edi<ref>{{Cite journal |last=Granville |first=Johanna |date=Sep 2006 |title=East Germany in 1956: Walter Ulbricht's Tenacity in the Face of Opposition |journal=Australian Journal of Politics and History |volume=52 |issue=3 |pages=417–438 |doi=10.1111/j.1467-8497.2006.00427.x}}</ref>. 1961-yilda Ulbricht buni to‘xtatish uchun — qochishga uringanlarni otib o‘ldirgan holda [[Berlin devori]]ni qurganida, 2,6 million odam Sharqiy Germaniyadan qochib ketgan edi. GDR "Antifashistik himoya devori" deb atagan devor [[Sovuq urush]] davrida uyatli holat edi, biroq u Sharqiy Germaniyani barqarorlashtirdi va uning qulashini kechiktirdi<ref>{{Citation |last=Biesinger |first=Joseph A. |title=Germany: a reference guide from the Renaissance to the present |page=270 |date=2006}}</ref><ref>{{Citation |last=Taylor |first=Frederick |title=The Berlin Wall: A World Divided, 1961–1989 |date=2008}}</ref>. Ulbricht 1969–1970-yillardagi yomonlashayotgan iqtisodiyot kabi o‘sib borayotgan milliy inqirozlarni hal qila olmagani uchun almashtirildi. [[Erich Honecker]] (1971–1989-yillardagi Bosh kotibga) o‘tish proletariatning shikoyatlariga yaqinroq e’tibor qaratish siyosatining o‘zgarishiga olib keldi. Biroq Xonekkerning rejalari muvaffaqiyatsiz tugadi va noroziliklar kuchayib bordi. 1989-yilda rejim iqtisodiy muammolar va shuning uchun G‘arbga qarab o‘sib borayotgan emigratsiya tufayli quladi. Sharqiy Germaniya madaniyati kommunizm va ayniqsa stalinizm tomonidan shakllantirilgan edi. U hukumat ma’qullagan ideallardan chetga chiqqan ifodalarni jinoiy javobgarlikka tortuvchi siyosatlar hamda hukumat idoralari, xususan Stasi tomonidan kommunistik tamoyillarni kuch bilan ijro etish va intellektual bostirish natijasida "to‘yingan tuyg‘u"ni keltirib chiqargan deb ta’riflangan<ref name="pence-betts">{{Cite book |last1=Pence |first1=Katherine |title=Socialist modern: East German everyday culture and politics |last2=Betts |first2=Paul |publisher=University of Michigan Press |date=2011 |edition=4 |pages=37, 59}}</ref>. Ba’zi olimlarning ta’kidlashicha, partiya ilmiy bilimlar, iqtisodiy rivojlanish va ijtimoiy taraqqiyotga sodiq bo‘lgan. Biroq boshqalar davlatning kommunistik g‘oyalarini hukumat nazorati uchun aldash usuli deb bilishadi<ref name="pence-betts"/>. === G‘arbiy Germaniya === [[File:Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg|thumb|G‘arbiy Germaniya va birlashgan Germaniyaning bayrog‘i, 1949 – hozirgi kungacha]] 1949-yil 23-mayda uchta g‘arbiy okkupatsiya zonasi Germaniya Federativ Respublikasiga (GFR, G‘arbiy Germaniya) birlashtirildi. Hukumat kansler [[Konrad Adenauer]] va uning konservativ XDU/XSU koalitsiyasi rahbarligida tuzildi<ref>The [[Christian Social Union of Bavaria|Christian Social Union]] or CSU is the Bavaria branch of the CDU. It has always operated in close collaboration with the CDU, and the CDU/CSU is usually treated as a single party in national affairs.</ref>. Poytaxt 1990-yilda Berlinga ko‘chirilgunga qadar [[Bonn]] shahri edi. G‘arbiy Germaniya doimo Sharqiy Germaniyaga qaraganda ancha katta va boy bo‘lgan. Germaniya, ayniqsa Berlin, G‘arb va Sharqda yirik harbiy kuchlarni to‘plagan NATO va Varshava shartnomasi bilan [[Sovuq urush]] maydoni edi. Biroq hech qachon jangovar harakatlar bo‘lmagan<ref>Jürgen Weber, ''Germany, 1945–1990: A Parallel History'' (Budapest, Central European University Press, 2004)</ref>. ==== Iqtisodiy mo‘jiza ==== [[File:1000000th Beetle.jpg|thumb|[[Volkswagen Beetle]] G‘arbiy Germaniya tiklanishining ramzi edi.]] G‘arbiy Germaniya 1950-yillardan boshlab uzoq davom etgan iqtisodiy o‘sishdan (''[[Wirtschaftswunder]]'' yoki "Iqtisodiy mo‘jiza") bahramand bo‘ldi<ref name="weber">{{Cite book |last=Weber |first=Jurgen |title=Germany, 1945–1990 |url=https://archive.org/details/germany19451990p0000webe |publisher=Central European University Press |date=2004 |pages=[https://archive.org/details/germany19451990p0000webe/page/37 37]–60, 103–118, 167–188, 221–264}}</ref>. Sanoat ishlab chiqarishi 1950–1957-yillarda ikki baravar oshdi va yalpi milliy mahsulot yiliga 9 foizga o‘sib, G‘arbiy Yevropa iqtisodiyoti uchun dvigatel vazifasini o‘tadi. Kasaba uyushmalari kechiktirilgan ish haqi oshishi, minimallashtirilgan ish tashlashlar, texnologik modernizatsiyani qo‘llab-quvvatlash hamda korporativ direktorlar kengashlarida ishchilar vakilligi bilan yangi siyosatlarni qo‘llab-quvvatladilar<ref>{{Cite journal |last=Fürstenberg |first=Friedrich |date=May 1977 |title=West German Experience with Industrial Democracy |journal=Annals of the American Academy of Political and Social Science |volume=431 |pages=44–53 |doi=10.1177/000271627743100106 |jstor=1042033 |s2cid=154284862}}</ref>. Tiklanish 1948-yilgi pul islohoti, [[Marshall rejasi]] orqali AQSh tomonidan berilgan 1,4 milliard dollar yordam, savdo to‘siqlari va an’anaviy amaliyotlarning parchalanishi hamda global bozorning ochilishi bilan tezlashdi<ref>{{Cite book |title=The United States and Germany in the Era of the Cold War, 1945–1968 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |editor-last=Junker |editor-first=Detlef |volume=1 |pages=291–309}}</ref>. Muvaffaqiyatli pul islohoti g‘arbiy zonalar bilan G‘arbiy Berlin o‘rtasidagi transport aloqalarini uzib qo‘ygan sovetlarni g‘azablantirdi, bu Berlin blokadasi sifatida tanilgan bo‘lib, 1948-yildan 1949-yilgacha davom etdi. Amerika va Britaniya oziq-ovqat va ko‘mirni havo orqali tashishni yo‘lga qo‘ydilar hamda G‘arbiy Berlinda ham yangi valyutani muomalaga kiritdilar. Shahar iqtisodiy jihatdan G‘arbiy Germaniyaga integratsiya qilindi<ref>{{Cite book |last1=Giangreco |first1=D. M. |url=http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/BERLIN_A/INDEX.HTM |title=Airbridge to Berlin: The Berlin Crisis of 1948, Its Origins and Aftermath |last2=Griffin |first2=Robert E. |publisher=Presidio Press |date=1988 |access-date=10 February 2011 |archive-date=6 March 2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020306213315/http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/BERLIN_A/INDEX.HTM }}</ref>. 1960-yillarning o‘rtalariga qadar u AQShning o‘z erkinligini himoya qilishga sodiqligini ramziy ma’noda ko‘rsatib, Jon Kennedi 1963-yildagi tashrifi chog‘ida ta’kidlaganidek, "Amerikaning Berlini" bo‘lib xizmat qildi<ref>[[Andreas Daum]], ''Kennedy in Berlin''. New York: Cambridge University Press, 2008, pp. 1‒5, 125–163.</ref>. G‘arbiy Germaniya natsistlar davrida orttirgan obro‘sidan voz kechib, qonuniylik va hurmat qozondi. U Yevropa hamkorligini yaratishda markaziy rol o‘ynadi, 1955-yilda [[NATO]]ga qo‘shildi va 1958-yilda Yevropa iqtisodiy hamjamiyatining asoschi a’zosi bo‘ldi. ==== Mehmon ishchilar ==== Malakali ishchilar yetishmayotgan rivojlanayotgan iqtisodiyot bilan, ayniqsa Berlin devori Sharqiy Germaniya oqimini to‘xtatgandan so‘ng, GFR Italiya, [[Ispaniya]], Gretsiya va Turkiya bilan yuzlab minglab vaqtinchalik ishchilar — [[Gastarbayter]]larni olib kelgan migratsiya shartnomalarini tuzdi<ref>{{Cite journal |last=Shonick |first=Kaja |date=Oct 2009 |title=Politics, Culture, and Economics: Reassessing the West German Guest Worker Agreement with Yugoslavia |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-contemporary-history_2009-10_44_4/page/719 |journal=Journal of Contemporary History |volume=44 |issue=4 |pages=719–736 |doi=10.1177/0022009409340648 |s2cid=145180949}}</ref>. Turkiya bilan tuzilgan shartnoma 1973-yilda tugadi, biroq Turkiyada yaxshi ish o‘rinlari kam bo‘lgani sababli ozchilik qaytib keldi<ref>{{Cite journal |last=Castles |first=Stephen |date=1985 |title=The Guests Who Stayed – The Debate on "Foreigners Policy" in the German Federal Republic |url=https://archive.org/details/sim_international-migration-review_fall-1985_19_3/page/517 |journal=International Migration Review |volume=19 |issue=3 |pages=517–534 |doi=10.2307/2545854 |jstor=2545854 |pmid=12341062}}</ref>. 2010-yilga kelib Germaniyada turk millatiga mansub 4 millionga yaqin odam bor edi. Germaniyada tug‘ilgan avlod nemis maktablarida o‘qidi, biroq nemis yoki turk tilini yaxshi bilmasdi va malakasi past ishlarda ishlardi yoki ishsiz edi<ref>{{Cite journal |last=Ewing |first=Katherine Pratt |date=Spring–Summer 2003 |title=Living Islam in the Diaspora: Between Turkey and Germany |url=https://archive.org/details/sim_south-atlantic-quarterly_spring-summer-2003_102_2-3/page/405 |journal=South Atlantic Quarterly |volume=102 |issue=2/3 |pages=405–431 |doi=10.1215/00382876-102-2-3-405 |s2cid=162029927}}. In [[Project MUSE]]</ref><ref>{{Cite book |last=Mandel |first=Ruth |title=Cosmopolitan Anxieties: Turkish Challenges to Citizenship and Belonging in Germany |url=https://archive.org/details/cosmopolitananxi0000mand |publisher=Duke University Press |date=2008}}</ref>. ==== Brandt va Ostpolitik ==== [[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F031406-0017, Erfurt, Treffen Willy Brandt mit Willi Stoph.jpg|thumb|Brandt (chapda) va [[Willi Stoph]] 1970-yilda, Federal kanslerning o‘zining sharqiy germaniyalik hamkasbi bilan ilk uchrashuvi]] [[Willy Brandt]] 1969–1974-yillarda G‘arbiy Germaniya kansleri bo‘lgan. Hukumat [[Sovet Ittifoqi]] bilan ziddiyatlarni kamaytirishga va [[Germaniya Demokratik Respublikasi]] bilan munosabatlarni yaxshilashga intildi, bu siyosat ''Sharq siyosati'' deb nomlandi<ref name=weber/>. Ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlar har ikki yo‘nalishdagi tashviqot hujumlari bilan qiyin kechgan edi. Sharqiy Germaniyadan iste’dodlarning chiqib ketishi 1961-yilda Berlin devori qurilishiga turtki bo‘ldi, bu Sovuq urush ziddiyatlarini yomonlashtirdi va Sharqiy Germaniya fuqarolarining sayohat qilishiga to‘sqinlik qildi. Ajralgan oilalar uchun jiddiy qiyinchiliklarni yengillashtirish va ishqalanishni kamaytirishni xohlasa-da, Brandtning ''Ostpolitik'' siyosati o‘zining "bitta nemis millatida ikkita nemis davlati" konsepsiyasiga sodiq qolishni niyat qilgan edi. ''Ostpolitik'' Germaniyadagi konservativ elementlar tomonidan qarshilikka uchradi, biroq Brandtga xalqaro obro‘ va 1971-yilda Tinchlik uchun Nobel mukofotini olib keldi<ref>{{Cite book |title=Ostpolitik, 1969–1974: European and Global Responses |url=https://archive.org/details/ostpolitik1969190000unse |date=2009 |editor-last=Fink |editor-first=Carole |editor-last2=Schaefer |editor-first2=Bernd}}</ref>. 1973-yilda G‘arbiy va Sharqiy Germaniya [[United Nations|Birlashgan Millatlar Tashkilotiga]] qabul qilindi. Ikki davlat 1974-yilda doimiy vakillar almashdilar va 1987-yilda Sharqiy Germaniya yetakchisi [[Erich Honecker]] G‘arbiy Germaniyaga rasmiy davlat tashrifi bilan keldi<ref>{{Cite book |last=Fulbrook |first=Mary |url=https://archive.org/details/historyofgermany0000fulb_t6t0 |title=History of Germany, 1918–2000: the divided nation |date=2002 |page=[https://archive.org/details/historyofgermany0000fulb_t6t0/page/170 170]}}</ref>. ==== 1970-yillardagi iqtisodiy inqiroz va Kohl ==== [[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F051012-0010, Bonn, Empfang Staatspräsident von Frankreich.jpg|thumb|left|[[Helmut Schmidt|Helmut Shmidt]] (chapda) Fransiya prezidenti [[Valéry Giscard d'Estaing|Valeri Jiskar d’Esten]] bilan (1977)]] 1973-yildan keyin Germaniya jahon iqtisodiy inqirozi, o‘suvchi neft narxlari va 1973-yildagi 300 000 tadan 1975-yilda 1.1 milliontagacha sakragan yuqori ishsizlikdan aziyat chekdi. [[Ruhr]] hududi eng ko‘p zarar ko‘rdi, uning qimmat ko‘miri endi raqobatbardosh emas edi. Po‘lat sanoati uning narxlari arzonroq yetkazib beruvchilar tomonidan pasaytirilgani sababli tushkunlikka tushdi. Farovonlik tizimi ishsiz ishchilar uchun xavfsizlik tarmog‘ini ta’minladi, zavodlar o‘z ishchi kuchini qisqartirdi va yuqori foyda keltiruvchi maxsus mahsulotlarga e’tibor qaratdi. Jasuslik mojarosi Brandtni kansler lavozimidan ketishga majbur qildi. Uning o‘rniga 1974–1982-yillarda kansler bo‘lib xizmat qilgan SPD’dan [[Helmut Schmidt|Helmut Shmidt]] keldi. Shmidt Sharq siyosatini ishtiyoqsizroq davom ettirdi, u [[inflyatsiya]]ni pasaytirishdan ko‘proq manfaatdor edi. Qimmat farovonlik davlati xarajatlarini qoplash uchun qarz olgani sababli qarzlar o‘sdi<ref>{{Cite book |last=Sinn |first=Hans-Werner |url=https://archive.org/details/cangermanybesave00sinn |title=Can Germany be saved?: the malaise of the world's first welfare state |publisher=MIT Press |date=2007 |page=[https://archive.org/details/cangermanybesave00sinn/page/183 183]}}</ref>. 1979-yildan keyin Sovuq urush yana qizg‘in tus oldi. Tinchlik harakati namoyishchilarni Amerikaning o‘rta masofali raketalarini joylashtirishga qarshi norozilik bildirish uchun safarbar qildi. Shmidt joylashtirishni qo‘llab-quvvatladi, biroq SPD ning so‘l qanoti va Brandt bunga qarshi chiqdi. Biznes tarafdori Erkin demokratik partiya (FDP) SPD bilan koalitsiyada edi, ammo yo‘nalishini o‘zgartirdi<ref>{{Cite book |last=Cerny |first=Karl H. |title=Germany at the polls: the Bundestag elections of the 1980s |date=1990 |page=113}}</ref>. [[Otto Graf Lambsdorff]] boshchiligida u iste’molchilar talabiga qaratilgan keynschilik e’tiborini rad etdi va farovonlik xarajatlarini kamaytirishni hamda ishlab chiqarishni rag‘batlantirish va ish o‘rinlarini osonlashtirish uchun siyosatlarni joriy etishni taklif qildi. Lambsdorff natija o‘sish bo‘lishini, bu ijtimoiy va moliyaviy muammolarni hal qilishini ta’kidladi. FDP o‘z sadoqatini XDUga o‘zgartirdi va Shmidt 1982-yilda o‘zining parlament ko‘pchiligini yo‘qotdi<ref name="tipton"/><ref>For a primary source see Helmut Schmidt, '' Men and Power: A Political Retrospective'' (1990)</ref>. [[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F074398-0021, Bonn, Pressekonferenz Bundestagswahlkampf, Kohl.jpg|thumb|left|[[Helmut Kohl|Helmut Kohl]] qayta birlashgan Germaniyaning birinchi kansleri bo‘ldi.]] [[Helmut Kohl]] konservatorlarni XDU/XSU-FDP koalitsiyasi bilan hokimiyatga qaytardi va 1998-yilgacha kansler lavozimida xizmat qildi<ref name="weber"/>. U Germaniya ishlarida hamon so‘ziga ega bo‘lgan Ikkinchi jahon urushining To‘rt davlatining roziligi bilan qayta birlashishni tashkil etdi<ref>{{Cite book |last=Pruys |first=Karl |title=Kohl: Genius of the Present: A Biography of Helmut Kohl |url=https://archive.org/details/kohlgeniusofpres0000pruy |date=1996}}</ref>. === Qayta birlashish === 1989-yil yozi davomida Sharqiy Germaniyada ''[[Tinch inqilob]]'' deb nomlangan jadal o‘zgarishlar yuz berdi, bu tezda Germaniyaning qayta birlashishiga]] olib keldi<ref name="weber"/>. Ko‘plab sharqiy germaniyaliklar G‘arbiy Germaniyaga emigratsiya qildilar, ularning aksariyati islohotchi hukumati o‘z chegaralarini ochgandan keyin Vengriya orqali o‘tdi. 1989-yil avgust oyidagi Umumevropa piknigi]] paytida [[Austria|Avstriya]] va [[Hungary|Vengriya]] o‘rtasidagi Temir pardaning ochilishi zanjirvaxsh reaksiya keltirib chiqardi, uning oxirida GDR mavjud bo‘lmay qoldi va Sharqiy blok parchalanib ketdi. Berlin devori qurilganidan beri eng yirik ommaviy chiqish sodir bo‘ldi va SSSR hamda Sharqiy Yevropa qaram davlatlarining hukmdorlari Temir pardani saqlab qolishga tayyor emasligi ayon bo‘ldi. GDR boshqa kommunistik Sharqiy blok mamlakatlaridan samarali yordam olmadi<ref>Miklós Németh in Interview, Austrian TV – ORF "Report", 25 June 2019.</ref><ref>Thomas Roser: ''DDR-Massenflucht: Ein Picknick hebt die Welt aus den Angeln'' (German – Mass exodus of the GDR: A picnic clears the world) in: Die Presse 16 August 2018.</ref><ref>Michael Frank: Paneuropäisches Picknick – Mit dem Picknickkorb in die Freiheit (German: Pan-European picnic – With the picnic basket to freedom), in: Süddeutsche Zeitung 17 May 2010.</ref>. Minglab sharqiy germaniyaliklar Sharqiy Yevropa poytaxtlaridagi g‘arbiy nemis diplomatik muassasalarida o‘tirish aksiyalarini o‘tkazish orqali G‘rabga yetib borishga harakat qilishdi. Ushbu chiqish Sharqiy Germaniya ichida siyosiy o‘zgarishlarga bo‘lgan talablarni keltirib chiqardi va bir nechta shaharlardagi ommaviy namoyishlar o‘sishda davom etdi<ref>Andreas Rödder, Deutschland einig Vaterland – Die Geschichte der Wiedervereinigung (2009).</ref>. [[File:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|thumb|[[Berlin Wall|Berlin devorining]] qulashi, 1989-yil noyabr]] Fuqarolik tartibsizliklarini to‘xtata olmagan [[Erich Honecker]] oktabr oyida iste’foga chiqdi va 9-noyabr kuni Sharqiy Germaniya rasmiylari kutilmaganda sharqiy germaniyalik fuqarolarga G‘arbiy Berlin va G‘arbiy Germaniyaga kirishga ruxsat berdilar. Yuz minglab odamlar bundan foydalandilar; [[Berlin devori]]da va G‘arbiy Germaniya bilan chegarada yangi o‘tish punktlari ochildi. Bu Sharqiy Germaniyada islohotlar jarayonining tezlashishiga olib keldi, bu esa Sharqiy Germaniyaning tarqatib yuborilishi va 1990-yil 3-oktabrda Germaniyaning qayta birlashishi bilan yakunlandi<ref>For primary sources in English translation and a brief survey see Konrad H. Jarausch, and Volker Gransow, eds. ''Uniting Germany: Documents and Debates, 1944–1993'' (1994)</ref>. == Germaniya Federativ Respublikasi, 1990–hozirgi kungacha == [[File:Reichstag building Berlin view from west before sunset.jpg|thumb|[[Berlin|Berlindagi]] [[Reichstag (building)|''Reichstag'']] — 1999-yildan beri nemis parlamentining qarorgohi.]] Kohl 1998-yilda so‘llarning yirik g‘alabasiga yutqazdi va uning o‘rniga SPD’dan [[Gerhard Schröder]] keldi<ref>{{cite news |title=SCHROEDER DEFEATS KOHL IN HISTORIC GERMAN VOTE |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1998/09/28/schroeder-defeats-kohl-in-historic-german-vote/aef75701-81af-4620-a6ef-ccdd5358dbb7/ |newspaper=The Washington Post}}</ref>. Shryoder o‘zini Buyuk Britaniya Bosh vaziri [[Tony Blair|Toni Bler]] va AQSh Prezidenti [[Bill Clinton|Bill Klinton]] qolipidagi markazchi sifatida ko‘rsatdi. U [[Agenda 2010]]ni taklif qildi: soliq imtiyozlari; mehnat bozori deregulyatsiyasi; imtiyozlarni kamaytirish orqali farovonlikni modernizatsiya qilish; kichik biznes uchun byurokratik to‘siqlarni kamaytirish va mahalliy hokimiyatlarga past foizli kreditlar berish<ref>{{Cite book |last=Hockenos |first=Paul |url=https://archive.org/details/joschkafischerma00hock |title=Joschka Fischer and the making of the Berlin Republic |date=2008 |isbn=978-0-19-518183-8 |pages=[https://archive.org/details/joschkafischerma00hock/page/n335 313]–14 |publisher=Oxford University Press, USA |url-access=limited}}</ref>. Germaniya 1999-yil yanvarida Yevroni qabul qildi<ref>{{Cite web |date=31 December 1998 |title=Determination of the euro conversion rates |url=https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/1998/html/pr981231_2.en.html |access-date=4 March 2019 |publisher=European Central Bank}}</ref><ref>{{Cite web |first=Carol C. |last=Bertaut, Murat F. Iyigun |title=The Launch of the Euro |url=https://www.federalreserve.gov/pubs/bulletin/1999/1099lead.pdf |access-date=4 March 2019 |publisher=Federal Reserve}}</ref>. [[File:Angela Merkel und José Barroso vor dem Brandenburger Tor.jpg|thumb|upright=.8|Germaniya kansleri [[Angela Merkel]] [[José Barroso]] bilan 2007-yilda Yevropa Ittifoqini isloh qilish bo‘yicha Lissabon shartnomasini targ‘ib qilmoqda]] 2005-yilgi saylovlarda Xristian-demokratik ittifoq (XDU) a’zosi [[Angela Merkel|Angela Merkel]] ilk ayol kansler bo‘ldi va mamlakatni 16 yil davomida boshqardi<ref>{{Cite book |title=Germany After the Grand Coalition: Governance and Politics in a Turbulent Environment |publisher=Palgrave Macmillan |date=2010 |editor-last=Bolgherini |editor-first=Silvia |editor-last2=Grotz |editor-first2=Florian}}</ref>. 2009-yilda hukumat Buyuk turgʻunlikka javoban 50 milliard yevrolik rag‘batlantirish rejasini ma’qulladi<ref>{{Cite news |date=6 January 2009 |title=Germany agrees on 50-billion-euro stimulus plan |work=France 24 |url=http://www.france24.com/en/20090106-germany-agrees-new-50-billion-euro-stimulus-plan |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513022443/http://www.france24.com/en/20090106-germany-agrees-new-50-billion-euro-stimulus-plan |archive-date=13 May 2011}}</ref>. Germaniya shuningdek Yevrohudud inqirozi ortidan yirik moliyaviy qutqaruvni homiylik qildi. XXI asrning asosiy siyosiy loyihalari qatoriga Yevropa integratsiyasi, barqaror energiyaga o‘tish (energivende), muvozanatli budjetlar uchun qarz tormozi, tug‘ilish darajasini oshirish choralari (Yevropaning qarishi, pronatalizm) va [[Toʻrtinchi sanoat inqilobi]] uchun yuqori texnologiyali strategiyalar kiradi<ref>{{Cite web |date=29 January 2014 |title=Government declaration by Angela Merkel |url=https://www.tagesschau.de/inland/merkel-regierungserklaerung110.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150101010608/http://www.tagesschau.de/inland/merkel-regierungserklaerung110.html |archive-date=1 January 2015 |publisher=ARD Tagesschau |language=German}}</ref>. Fransiya bilan birgalikda Germaniya [[Yevropa Ittifoqi]]da yetakchi rol o‘ynadi. Germaniya Sharqiy Yevropa mamlakatlarini YeIga qabul qilishda va yanada birlashgan hamda qobiliyatli Yevropa siyosiy, mudofaa va xavfsizlik apparatini yaratishda asosiy qo‘llab-quvvatlovchi bo‘ldi. Shryoder Germaniya uchun BMT Xavfsizlik Kengashidan doimiy o‘rin olishdan manfaatdor ekanini bildirdi. 1990-yildan beri nemis [Bundesveri chet elda tinchlikparvarlik va gumanitar yordam operatsiyalarida qatnashib kelmoqda. Nemis qo‘shinlari Afg‘onistondagi urushda Xalqaro xavfsizlikni taʼminlash kuchlari tarkibiga kirdi, bu esa [[Ikkinchi jahon urushi]]dan beri jangovar missiyalarda ilk nemis qurbonlariga olib keldi. Yaponiyadagi 2011-yilgi Fukushima atom elektr stansiyasidagi halokatdan keyin nemis jamoatchiligi o‘z elektr energiyasining to‘rtdan bir qismini ishlab chiqaruvchi atom energetikasiga qarshi chiqdi. Merkel keyingi o‘n yil ichida barcha atom elektr stansiyalarini yopish rejalari hamda ko‘mir va gazga qo‘shimcha ravishda shamol va boshqa energiya manbalariga ko‘proq tayanigiga sodiqligini e’lon qildi<ref>{{Cite news |last=Mufson |first=Steven |date=30 May 2011 |title=Germany to close all of its nuclear plants by 2022 |newspaper=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/germany-to-close-all-of-its-nuclear-plants-by-2022/2011/05/30/AG0op1EH_story.html}}</ref>. [[Germaniya]] 2015-yilgi Yevropa migrantlar inqirozidan jiddiy ta’sir ko‘rsatdi, chunki u YeIga kirib kelayotgan Afrika va Yaqin Sharqdagi ko‘plab boshpana izlovchilar uchun tanlangan yakuniy manzilga aylandi. Mamlakat bir milliondan ortiq qochqin va migrantlarni qabul qildi hamda migrantlarni ularning daromadlari va mavjud aholi zichligiga qarab federal yerlar bo‘ylab taqsimlovchi kvota tizimini ishlab chiqdi<ref>{{Cite news |date=28 January 2016 |title=Migrant crisis: Migration to Europe explained in seven charts |publisher=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-34131911 |access-date=31 January 2016}}</ref>. Merkelning cheklanmagan kirishga ruxsat berish qarori tanqidlarga sabab bo‘ldi<ref>{{Cite news |date=19 January 2016 |title=Chancellor Running Out of Time on Refugee Issue |work=Spiegel Online |http://www.spiegel.de/international/germany/critique-of-merkel-on-refugee-issue-deepens-a-1072549.html |access-date=7 June 2017}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 August 2016 |title=Merkel Critic Says Chancellor's Refugee Policy Is a 'Time Bomb' |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-08-09/merkel-critic-says-chancellor-s-refugee-policy-is-a-time-bomb |access-date=7 June 2017 |publisher=Bloomberg News}}</ref> va Germaniya uchun muqobil o‘ta o‘ng qanot partiyasining 2017-yilgi federal saylovlarda Bundestagga kirib kelishida asosiy omil bo‘ldi<ref>{{Cite news |last=Welle (www.dw.com) |first=Deutsche |title=Far-right AfD enters German parliament: What it means for German politics {{!}} DW {{!}} 24.09.2017 |work=DW.COM |url=https://www.dw.com/en/far-right-afd-enters-german-parliament-what-it-means-for-german-politics/a-40664281}}</ref>. === Covid davridan hozirgi kungacha === 2020-yil yanvar oyida Germaniya birinchi Covid holatini tasdiqladi va mart oyida lokdaunga kirdi. Uning lokdauni infeksiyalarni jilovlash bo‘yicha samarali model sifatida maqtovga sazovor bo‘ldi, biroq kasalxonaga yotqizishlar va o‘lim holatlari ko‘paygani sababli u bu maqomini yo‘qotdi. Dekabr oyida vaksinalar emlandi<ref>{{Cite web |title=Germany COVID – Coronavirus Statistics – Worldometer |url=https://www.worldometers.info/coronavirus/country/germany |website=worldometers.info |language=en}}</ref>. Germaniya 180 000 ortiqcha o‘lim holatini qayd etdi<ref>{{Cite web |title=180,000 Germans Died than Normally Expected in Germany during the Covid years |url=https://www.ifo.de/en/press-release/2023-01-20/mortality-during-covid-years |access-date=2023-01-20 }}</ref> va Covid choralari 2022-yilda yumshatildi<ref>{{Cite web |title=COVID-19 measures lifted in most European countries |url=https://www.aa.com.tr/en/europe/covid-19-measures-lifted-in-most-european-countries/2570613 |access-date=2025-07-08 |website=www.aa.com.tr}}</ref>. 2021-yil dekabrida SPD federal saylovlarda g‘alaba qozongach, [[Olaf Scholz|Olaf Shols]] kansler lavozimiga qasamyod qildi. U Yashillar partiyasi va liberal Erkin demokratlar bilan koalitsiya tuzdi<ref>{{Cite news |date=27 September 2021 |title=Germany elections: Centre-left claim narrow win over Merkel's party |publisher=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-58698806}}</ref><ref>{{Cite news |last=Crowcroft |first=Orlando |date=8 December 2021 |title='New era': Scholz becomes Germany's new chancellor as Merkel bows out |language=en |work=euronews |url=https://www.euronews.com/2021/12/08/olaf-scholz-to-become-germany-s-new-chancellor-as-merkel-bows-out}}</ref>. 2022-yilgi Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishidan keyin Germaniyaning Rossiyaga nisbatan oldingi tashqi siyosati juda yumshoq bo‘lgani uchun tanqid qilindi<ref>{{Cite web |title=The ruins of Ostpolitik |url=https://www.eurozine.com/german-ostpolitik-in-the-shadow-of-russias-imperial-revenge |website=eurozine.com|date=23 February 2022 }}</ref>. Germaniya Bundesver uchun 100 mlrd yevro ajratishni va budjetni YaIMning 2 foizidan yuqoriga ko‘tarishni va’da qilib, yirik burilish yasaganini e’lon qildi<ref>{{Cite news |last1=Sheahan |first1=Maria |last2=Marsh |first2=Sarah |last3=Sheahan |first3=Maria |last4=Marsh |first4=Sarah |date=27 February 2022 |title=Germany to increase defence spending in response to 'Putin's war' – Scholz |language=en |work=Reuters|url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/germany-hike-defense-spending-scholz-says-further-policy-shift-2022-02-27/}}</ref>. {{As of|2023| aprel}} holatiga ko‘ra, Ukrainadan kelgan 1 million qochqin Germaniyada ro‘yxatga olingan<ref>{{cite web |title=Ukrainian refugees by country 2023 |url=https://www.statista.com/statistics/1312584/ukrainian-refugees-by-country/ |website=Statista |language=en}}</ref>. Konservatorlar bo‘lgan XDU/XSU 2025-yilgi Germaniya federal saylovlarida g‘alaba qozonib, parlamentdagi eng yirik guruhga aylandi. Biroq, o‘ta o‘ng qanotdagi "Germaniya uchun muqobil" (AfD) o‘z qo‘llab-quvvatlashini ikki baravarga oshirib, 21 foiz bilan ikkinchi yirik partiyaga aylandi. SPD o‘n yilliklardagi eng yomon natijasini ko‘rsatib, 16 foizni oldi.<ref>{{cite news |title=Five key takeaways from the German election |url=https://www.bbc.com/news/articles/cx29wlje6dno |work=www.bbc.com |date=24 February 2025}}</ref> 2025-yil may oyida [[Friedrich Merz|Fridrix Mers]] kansler lavozimiga qasamyod qildi va o‘zining Xristian-demokratlari, uning singlisi partiyasi Xristian-sotsial ittifoqi hamda Sotsial-demokratlar bilan koalitsiya tuzdi.<ref>{{cite news |title=Germany's Merz becomes chancellor after surviving historic vote failure |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvgp22zlrgko |work=www.bbc.com |date=6 May 2025}}</ref> ==Izohlar== {{notelist}} == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Germaniya tarixi| ]] dsy5mgjslorbtz1yjbuk2091be2a1e7 0 1441969 6273948 6253987 2026-09-20T13:51:48Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6273948 wikitext text/x-wiki '''Henry Sadler''' yoki '''Sadleir''' (taxm. 1538-yil — 1618-yil 17-mart) — ingliz siyosatchisi. 1571–1587-yillarda Angliya jamoalar palatasida faoliyat yuritgan<ref>{{cite web |title=Lathams falconry, or, The Faulcons lure and cure / by Symon Latham |url=https://www.rct.uk/collection/1074685/lathams-falconry-or-the-faulcons-lure-and-cure-by-symon-latham |website=Royal Collection Trust |access-date=12 May 2026}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == *{{cite book |last1=Aubrey |first1=John |author-link=John Aubrey |last2=Jackson |first2=John Edward |year=1862 |title=Wiltshire: The Topographical Collections of John Aubrey, F. R. S., A. D. 1659–70, With Illustrations |others=Corrected and enlarged by John Edward Jackson |location=London |publisher=[[Wiltshire Archaeological and Natural History Society]] |url=https://archive.org/stream/wiltshiretopogra00aubr#page/364/mode/2up}} *{{cite book |last1=Baggs |first1=A. P. |last2=Crittall |first2=Elizabeth |last3=Freeman |first3=Jane |last4=Stevenson |first4=Janet H. |editor1-last=Crowley |editor1-first=D. A. |title=A History of the County of Wiltshire |volume=11: Downton Hundred; Elstub and Everleigh Hundred |date=1980 |publisher=[[Victoria County History]] |location=London |pages=135–142 |chapter-url=https://www.british-history.ac.uk/vch/wilts/vol11/pp135-142 |chapter=Parishes: Enford |via=[[British History Online]]}} *{{cite book |last1=Cassidy |first1=Irene |editor1-last=Hasler |editor1-first=P. W. |title=The History of Parliament: the House of Commons 1558-1603 |date=1981 |via=[[History of Parliament Online]] |chapter-url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/sadler-henry-1538-1618 |chapter=Sadler, Henry (c.1538-1618), of Everley, Wilts and Hungerford, Berks. |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217155652/https://historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/sadler-henry-1538-1618 |archive-date=17 December 2024}} *{{cite book |last1=Clutterbuck |first1=Robert |author1-link=Robert Clutterbuck |title=The History and Antiquities of the County of Hertford: Compiled from the Best Printed Authorities and Original Records Preserved in Public Repositories and Private Collections; Embellished with Views of the Most Curious Monuments of Antiquity and Illustrated with a Map of the County |volume=3 |date=1827 |publisher=Nichols and Bentley |location=London |oclc=62053799 |pages=28–29, 226–228}} *{{cite book |last1=Coros |first1=D. F. |chapter=Sadler, Ralph (1507–87), of Hackney, Mdx., Standon, Herts. and Lesnes, Kent |editor=Bindoff, S. T. |title=The History of Parliament: the House of Commons 1509–1558 |year=1982 |chapter-url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/sadler-ralph-1507-87 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226145549/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/sadler-ralph-1507-87 |archive-date=26 December 2024 |via=History of Parliament Online}} *{{cite book|last1=Harvey |first1=William |author1-link=William Harvey (officer of arms) |last2=Cooke |first2=Robert |author2-link=Robert Cooke (officer of arms) |last3=Owen |first3=George |author3-link=George Owen (herald) |editor=Blaydes, Frederic Augustus |title=The Visitations of Bedfordshire, Annis Domini 1566, 1582, and 1634, Made by William Harvey Robert Cooke and George Owen As Deputy for Richard St. George: Together with Additional Pedigrees Chiefly from Harleian Ms. 1531; and an Appendix Containing a List of Pedigrees Entered at the Visitation of 1669; Also Lists of Bedfordshire Knights and Gentry Taken from Lasdowne Ms. 887 |year=1884 |series=The Publications of the Harleian Society |volume=29 |location=London |publisher=[[Harleian Society]] |url=https://archive.org/stream/visitationsbedf00britgoog#page/n155/mode/2up |page=136 |oclc=866625909 |ref={{sfnref|Blaydes|1884}}}} *{{cite book |last1=Nichols |first1=John |author1-link=John Nichols (printer) |title=The Progresses, Processions, and Magnificent Festivities of King James the First, His Royal Consort, Family, and Court |volume=1 |page=255 |date=1828 |publisher=[[John Bowyer Nichols|J. B. Nichols]] |location=London |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=yale.39002004128022&view=1up&seq=317}} *{{cite ODNB|last=Phillips |first=Gervase |title=Sadler, Sir Ralph (1507–1587) |date=January 2008 |orig-date=2004 |doi=10.1093/ref:odnb/24462}} *{{cite book |last1=Sadler |first1=Ralph |author1-link=Ralph Sadler |last2=Scott |first2=Walter |author2-link=Walter Scott |editor1-last=Clifford |editor1-first=Arthur |editor1-link=Arthur Clifford |title=The State Papers and Letters of Sir Ralph Sadler Knight Banneret. Edited by Arthur Clifford Esq. in Two Volumes. to Which Is Added a Memoir of the Life of Sir Ralph Sadler with Historical Notes by Walter Scott Esq. |volume=2 |location=Edinburgh |publisher=Archibald Constable and Co. |url=https://archive.org/stream/statepapers02sadl#page/n9/mode/2up |year=1809 |ref={{sfnref|Clifford|1809}}}} *{{cite journal |last1=Sadleir |first1=Thomas Ulick |author1-link=Thomas Sadleir |title=Sir Ralph Sadleir |url= |journal=Transactions of the East Hertfordshire Archaeological Society |date=1905 |volume=3 |issue=1 |pages=79–99}} *{{cite journal |last1=Slavin |first1=Arthur Joseph |title=Parliament and Henry VIII's Bigamous Principal Secretary |url=https://archive.org/details/sim_huntington-library-quarterly_1965-02_28_2/page/131 |journal=Huntington Library Quarterly |date=1965 |volume=28 |issue=2 |pages=131–143 |doi=10.2307/3816802 |jstor=3816802}} *{{cite book |last=Stoney |first=F. Sadleir |title=A Memoir of the Life and Times of the Right Honourable Sir Ralph Sadleir |year=1877 |location=London |publisher=Longmans, Green & Co. |url=https://archive.org/details/cu31924027961683/page/n261/mode/2up?view=theater |oclc=3930522 |pages=247–249}} {{Authority control}} {{1586-Angliya-MP-stub}} 3k9lvzr6qat607rm78h60qoj96rnvlf 0 1442324 6274192 6254786 2026-09-21T04:56:14Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274192 wikitext text/x-wiki '''Nicholas Ball''' (1586-yilda vafot etgan) — [[Devon grafligi]]ning Totnes shahri va Dartington qishlog‘idan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. [[Totnes (saylov okrugi)|Totnes]] saylov okrugidan 1584-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan. 1585–1586-yillarda Totnes shahri meri lavozimida xizmat qilgan<ref>{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/ball-nicholas-1586|title=BALL, Nicholas (d.1586), of Totnes; later of Dartington, Devon. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-08-30|arxivsana=2024-12-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20241207044915/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/ball-nicholas-1586}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1584-Angliya-MP-stub}} r9sl67603xte11rkol1qcbkzm1dtz7k 0 1442329 6274023 6254798 2026-09-20T15:20:30Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6274023 wikitext text/x-wiki '''Sir Richard Browne''' (taxm. 1539-yil — 1604-yil) — [[Essex]] grafligining Horsley qishlog‘i va [[Kent]] grafligining Deptford shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi<ref>{{Cite journal|date=1924-08-16|title=Honors and Knights' Fees. Vol. II. Chester: Huntingdon|url=https://archive.org/details/sim_notes-and-queries_1924-08-16_147_7/page/127|journal=Notes and Queries|volume=CXLVII|issue=aug16|pages=127|doi=10.1093/nq/cxlvii.aug16.127a|issn=1471-6941}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1584-Angliya-MP-stub}} ebk4e0nzoe20jasqbk1fg9pl26m8oxt 0 1442374 6274200 6254873 2026-09-21T04:57:56Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274200 wikitext text/x-wiki '''Nicholas Beaumont''' (1526-yildan avval tugʻilgan — 1585-yil) — [[Leicestershire]] grafligining Coleorton qishlogʻidan boʻlgan ingliz siyosatchisi. Coleortonlik Richard Beaumontning toʻngʻich oʻgʻli boʻlgan. [[Leicestershire (saylov okrugi)|Leicestershire]] saylov okrugidan 1563 va 1572-yillardagi hamda [[Bramber (saylov okrugi)|Bramber]] saylov okrugidan 1584-yilgi [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{cite web|url= http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/beaumont-nicholas-1526-85|title= BEAUMONT, Nicholas (b.bef.1526-85), of Coleorton, Leics.|publisher= History of Parliament Online|accessdate= 29 August 2013|arxivsana= 2023-06-30|arxivurl= https://web.archive.org/web/20230630060105/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/beaumont-nicholas-1526-85}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1572-Angliya-MP-stub}} n2f391cfb7l3hfxz2isw2t4p1frm016 0 1442581 6273912 6255458 2026-09-20T13:35:28Z InternetArchiveBot 58913 Add 3 books for verifiability (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6273912 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = See Jane Run | asl_nomi = | tasvir = | izoh = | muallif = Joy Fielding | muharrir = | tarjimon = | bezovchi = | muqova_artist = | mamlakat = | til = [[Ingliz tili|ingliz tili]] | seriya = | janr = | nashriyot = | nashr_etilgan_sana = | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlar = 496 | mukofotlar = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = 9780770429850 | oclc = | veb-sayt = | izohlar = }} '''See Jane Run''' — [[Joy Fielding]]ning 1991-yilda nashr etilgan, [[Triller (janr)|triller]] janridagi romani. U 1995-yilda televizion filmga moslashtirilgan<ref>{{Cite journal |last=Scott |first=Jay |date=June 1991 |title=See Jane Run Is a Fine Hitchcockian Thriller |url=https://archive.org/details/sim_chatelaine_1991-06_64_6/page/10 |journal=[[Chatelaine (magazine)|Chatelaine]] |volume=64 |issue=6 |pages=10}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Brosnahan |first=John |date=1991-03-01 |title=Adult Fiction -- See Jane Run by Joy Fielding |url=https://archive.org/details/sim_booklist_1991-03-01_87_13/page/1282 |journal=[[Booklist]] |volume=87 |issue=13 |pages=1282}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Stankowski |first=Rebecca House |date=1991-03-15 |title=Fiction -- See Jane Run by Joy Fielding |journal=[[Library Journal]] |volume=115 |issue=5 |pages=114}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Steinberg |first=Sybil |date=1991-03-08 |title=Fiction -- See Jane Run by Joy Fielding |url=https://archive.org/details/sim_publishers-weekly_1991-03-08_238_12/page/n69 |journal=[[Publishers Weekly]] |volume=238 |issue=12 |pages=66}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gregg |first=Louise |date=1991-07-14 |title='See Jane Run' a chilling page-turner |url=https://www.newspapers.com/article/times-record-news-see-jane-run-a-chill/142182214/ |access-date=2024-02-27 |work=Times Record News |pages=51}}</ref>. Asarning nomi bolalarga oʻqishni oʻrgatishga moʻljallangan „Dick and Jane“ kitoblari turkumiga ishora qiladi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Official website|https://www.joyfielding.com/books/see-jane-run}} {{Kanada-roman-stub}} rg34f10npe5qt9wpcv18hra70kszy82 4 1442873 6274351 6256771 2026-09-21T11:28:23Z Mirishkorlik 75661 /* Meros. Erk. Qadrim */ 6274351 wikitext text/x-wiki ===[[:Meros. Erk. Qadrim]]=== :{{la|1=Meros. Erk. Qadrim}} :({{Find sources|title=Meros. Erk. Qadrim}}) [[VP:KTB]] boʻyicha EAga ega emas. Toʻplamdagi alohida asarlar alohida EAga ega boʻlishi mumkin, ammo toʻplam EAga ega emas. [[Foydalanuvchi:Nataeva|<span style="color:red;">N</span><span style="color:blue;">ataeva</span>]] ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataeva|munozara]]} 00:01, 2026-yil 2-sentyabr (UTC) # {{Oʻchirilsin}} EA ga ega emas [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 11:28, 2026-yil 21-sentyabr (UTC) mooo8iobwm05crq7pix9b777o6zn26e 0 1443630 6274065 6258279 2026-09-20T18:16:54Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 2 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274065 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | name = Buyuk [[Oyatulloh|oyatulloh]] sayyid Muhammad Ali at-Tabataiy al-Hasaniy | other_names = سماحة المرجع الديني آية الله العظمى الحاج السيد محمد علي الطباطبائي الحسني | caption = Buyuk oyatulloh Ali at-Tabataiy al-Hasaniy | image_size = 150px | birth_date = {{Birth-date|1945}} | birth_place = [[Iroq]] | death_date = {{Death year and age|2017|1945|2}} | death_place = [[London]] | website = {{URL|https://www.altabatabaey.com/}} }} '''Buyuk oyatulloh sayyid Muhammad Ali Tabataboi al-Hasaniy''' ({{Lang-ar|السيد محمد علي الطباطبائي الحسني}}; 1945 — 2017-yil fevral) — [[Iroq xalqlari|iroqlik]] [[Shialik|shia]] musulmon [[marja at-taqlid|marja]]<ref>[http://iraqshia.net/vb/showthread.php?t=42621 List of Maraji in Arabic] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102113023/http://iraqshia.net/vb/showthread.php?t=42621 |date=2012-11-02 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Biography in Arabic |url=http://www.14masom.com/leqaa/16/16.htm |qaralgan sana=2026-09-03 |arxivsana=2024-11-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20241127110631/http://www.14masom.com/leqaa/16/16.htm }}</ref>. U [[Hawza|shia islomiy seminariyalari]]da [[Karbalo]] va [[Najaf]] shaharlarida, jumladan [[Ruhulloh Xumayniy|Imom Xumayniy]], [[Abu al-Qasim al-Khoei|sayyid Abul-Qosim al-Xoiy]], [[Mohammad al-Husayni al-Shirazi|sayyid Muhammad ash-Shiroziy]] va boshqalar qoʻl ostida tahsil olgan. Sayyid, shuningdek, Pokiston, Quvayt va Suriya kabi mamlakatlarda yashab, u yerda diniy seminariyalarda koʻplab shogirdlarga taʼlim bergan. == Vafoti == Muhammad Ali Tabataboi Hasaniy 2017-yil 1-fevralda vafot etgan va [[Najaf]]da dafn etilgan<ref>[https://shiawaves.com/english/marjaeyat/3755-ayatollah-seyyed-muhammad-al-tabatabaei-passes-away Grand Ayatollah Ali Tabatabei Hassani passed away]</ref>. == Yana qarang == * [[Marjaʼlar roʻyxati]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://video.aol.co.uk/video-detail/-/727263795 Sayyid Muhammad Ali Tabataboiy nutqi]{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://video.aol.ca/video-detail/-/1807152591/?icid=VIDURVHOV01 Sayyid Muhammad Ali Tabataboiy yana bir nutqi]{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Iroqlik buyuk oyatullohlar]] [[Turkum:Iroqlik islomchilar]] [[Turkum:Shia islomchilar]] [[Turkum:Sunniy islom tanqidchilari]] [[Turkum:1945-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:2017-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Marjaʼ]] {{Islom-shaxsiyat-stub}} kwwic1wtr0qg0vdoaqp7vs1tc9efsg2 0 1443641 6274070 6258333 2026-09-20T19:09:50Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274070 wikitext text/x-wiki {{Dindor biografiyasi bilgiqutisi | religion = [[Islom]] | name = Muhammadu Korau | resting_place = Katsina | dynasty = Korau sulolasi | location = [[Katsina]] | title = Sarkin [[Katsina (city)|Katsina]] }} '''Muhammadu Korau''' [[Xausa (til)|xausa]]lardan bo‘lgan [[Katsina (city)|Katsina]] qirolligi hukmdori bo‘lib, an’anaga ko‘ra Katsinaning ilk musulmon qiroli deb hisoblanadi<ref>{{Cite news |title=Katsina {{!}} Map, Ancient City, & Emirate in Nigeria {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Katsina-historical-kingdom-and-emirate-Nigeria |archive-url=https://web.archive.org/web/20260312073655/https://www.britannica.com/place/Katsina-historical-kingdom-and-emirate-Nigeria |archive-date=2026-03-12 |access-date=2026-07-29 |work=Encyclopedia Britannica |language=en |url-status=live }}</ref>. U 15-asrda Durbava sulolasining so‘nggi hukmdori qirol Sanauʼni ag‘darib, Korau sulolasiga asos solgan<ref>{{Cite journal |last=Abdullahi |first=Bala |date=2016-01-01 |title=THE HEROICS OF MUHAMMADU KORAU AS PORTRAYED IN YANKA MASABKI BAKON SANAU (SIX HAUSA PLAYS |url=https://www.academia.edu/116855839/THE_HEROICS_OF_MUHAMMADU_KORAU_AS_PORTRAYED_IN_YANKA_MASABKI_BAKON_SANAU_SIX_HAUSA_PLAYS |journal=Conference Proceedings}}</ref>. Uning hukmronligi Katsinada [[Islom|islomning]] mustahkamlanishi hamda qirollikning islomiy ilm-fan va trans-Sahroi Kabir savdosining muhim markazi sifatida yuzaga chiqishi bilan bog‘lanadi<ref>{{Cite book |last=Usman |first=Yusuf Bala |url=https://nigeriareposit.nln.gov.ng/handle/20.500.14186/1574 |title=The transformation of Katsina (1400-1883) |date=1981 |publisher=Zaria: Ahmadu Bello University Press Ltd |language=en}}</ref>. == Manbalar == {{Manbalar}} {{Islom-shaxsiyat-stub}} [[Turkum:Xausa qirollik oilasi]] [[Turkum:Nigeriyalik musulmonlar]] [[Turkum:Afrikadagi 15-asr monarxlari]] [[Turkum:15-asr nigeriyaliklari]] 7cymr3cc2ebe0agol70splceor8x2sp 0 1443682 6274303 6258596 2026-09-21T07:35:46Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274303 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Niveocatharylla romieuxi | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Niveocatharylla romieuxi''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1999-yilda Graziano Bassi tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kongo Demokratik Respublikasi]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}</ref><ref>{{cite web |first1=J. |last1=De Prins |first2=W. |last2=De Prins |date=2017 |url=http://www.afromoths.net/species_by_code/NIVEROMI |title=''Niveocatharylla romieuxi'' Bassi, 1999 |website=Afromoths |accessdate=November 16, 2017}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13899069}} [[Category:Crambinae]] {{Crambinae-stub}} 1bmtwd5phibrwpdpveyk1yujuq6hg5f 0 1443683 6274302 6258597 2026-09-21T07:35:44Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274302 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Niveocatharylla bifasciella | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Niveocatharylla bifasciella''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1893-yilda Snellen tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Sulavesi]] orolida uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q18114305}} [[Category:Crambinae]] {{Crambinae-stub}} 1gn03si2z37wr3l1bxrn2y3bnuvfkhl 0 1443684 6274301 6258598 2026-09-21T07:35:43Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274301 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Niveocatharylla | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Niveocatharylla''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2011-10-10 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}</ref>. ==Turlari== *''[[Niveocatharylla bifasciella]]'' <small>(Snellen, 1893)</small> *''[[Niveocatharylla romieuxi]]'' <small>Bassi, 1999</small> == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q7041790}} [[Category:Crambinae]] {{Crambinae-stub}} rqzfieu4jnqvc7cdgytkwuxnoq61mnz 0 1443686 6274103 6258655 2026-09-21T02:56:21Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274103 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Neargyria argyraspis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Neargyria argyraspis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1879-yilda Edward Meyrick tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Avstraliya]]da uchraydi va [[Kvinslend]] hamda [[Yangi Janubiy Uels]] shtatlaridan qayd etilgan<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=15 July 2014 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13857273}} [[Category:Crambinae]] {{Crambinae-stub}} fj0dhjtbpzpx3phcedakqidpbkqz4lm 0 1443687 6274104 6258661 2026-09-21T02:56:22Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274104 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Neargyria persimilis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Neargyria persimilis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ilk bor 1919-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Papua-Yangi Gvineya]]da uchraydi va [[D’Entrekasto orollari]] tarkibidagi [[Goodenough oroli]] hamda [[Vudlark oroli]]dan qayd etilgan<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=July 15, 2014 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}</ref><ref>{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/crambinae/neargyria/ |title=''Neargyria'' Hampson, 1896 |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=November 21, 2017}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13880221}} [[Category:Crambinae]] {{Crambinae-stub}} o9rhpxfo0ysp18cluoc3oday620khjl 0 1443688 6274102 6258671 2026-09-21T02:56:19Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274102 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Neargyria | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Neargyria''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |access-date=2011-10-10 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}</ref>. ==Turlari== *''[[Neargyria argyraspis]]'' <small>(Meyrick, 1879)</small> *''[[Neargyria persimilis]]'' <small>Hampson, 1919</small> == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=crambidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera genus database] {{Taxonbar|from=Q6984429}} [[Category:Crambinae]] {{Crambinae-stub}} qglof7fm0flkmlsbz4nl1w9y6o2sgp0 0 1443689 6274114 6258687 2026-09-21T03:35:55Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274114 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Neobanepa | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Neobanepa''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i. Bu urug‘ faqat bitta tur — '''Neobanepa peruviensis'''ni o‘z ichiga oladi. Ushbu tur [[Peru]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |access-date=2011-10-10 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=crambidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera genus database] {{Taxonbar|from1=Q10797548|from2=Q13857427}} [[Category:Crambinae]] {{Crambinae-stub}} 388anmbcnzqgbt49zdyucj78o94fno3 0 1443690 6274105 6258695 2026-09-21T02:56:23Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274105 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Neargyrioides | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Neargyrioides''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i. Bu urug‘ faqat bitta tur — '''Neargyrioides aglaopis'''ni o‘z ichiga oladi. Ushbu tur [[Avstraliya]]da uchraydi va [[Shimoliy hudud]] hamda [[Kvinslend]]dan qayd etilgan<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |access-date=2011-10-10 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=crambidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera genus database] {{Taxonbar|from1=Q6984431|from2=Q21309910}} [[Category:Crambinae]] {{Crambinae-stub}} pgk7z7js9pk3qg3030rna5cx0s3texu 0 1443691 6274106 6258702 2026-09-21T02:57:50Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274106 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Nechilo | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Nechilo''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urug‘i. Bu urug‘ faqat bitta tur — '''Nechilo macrogona'''ni o‘z ichiga oladi. Ushbu tur [[Avstraliya]]da uchraydi va [[Viktoriya]]dan qayd etilgan<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2011-10-10 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=crambidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera genus database] {{Taxonbar|from1=Q6985476|from2=Q13857274}} [[Category:Crambinae]] {{Crambinae-stub}} 56x9jbilyw5u7hsr56h5bhzqpevxhs1 4 1443923 6274352 6259244 2026-09-21T11:28:43Z Mirishkorlik 75661 /* Umidjon Ishmuxamedov */ 6274352 wikitext text/x-wiki ===[[:Umidjon Ishmuxamedov]]=== :{{la|1=Umidjon Ishmuxamedov}} :({{Find sources|title=Umidjon Ishmuxamedov}}) [[VP:BIO]] mezonlaridan hech biriga mos emas / [[Foydalanuvchi:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Artemev Nikolay|munozara]]) 15:45, 2026-yil 3-sentyabr (UTC) # {{Oʻchirilsin}} [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 11:28, 2026-yil 21-sentyabr (UTC) 172z332oiypwi64wt4bafyoii3odgk4 4 1443924 6274336 6273883 2026-09-21T11:13:08Z Mirishkorlik 75661 /* Rauf Nabiyev */ 6274336 wikitext text/x-wiki ===[[:Rauf Nabiyev]]=== :{{la|1=Rauf Nabiyev}} :({{Find sources|title=Rauf Nabiyev}}) [[VP:BIO]] mezonlaridan hech biriga mos emas / [[Foydalanuvchi:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Artemev Nikolay|munozara]]) 15:47, 2026-yil 3-sentyabr (UTC) :Assalomu aleykum. Maqola Oʻchirishga nomzodlikka qo‘yilgandan so‘ng Nabiyevning rejissyorlik va klipmeykerlik faoliyatiga oid qism kengaytirildi. Uning bir qator rejissyorlik ishlari alohida jadval ko‘rinishida kiritildi va boshqa ishlari uchun manbalar qo‘shildi. :[[VP:EAOBSMN]]ning 1.1-bandida san’at sohasidagi davlat mukofotlari shaxsning professional obro‘sini tasdiqlovchi omillardan biri sifatida ko‘rsatilgan. Uning 2025-yilda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmoni bilan „Shuhrat“ medali bilan taqdirlangan. Farmonda u aynan rejissyor sifatida qayd etilgan; mukofotlash haqidagi farmonda madaniyat va san’at rivojiga qo‘shilgan hissa hamda ko‘p yillik ijodiy faoliyat qayd etilgan. :OAV nufuzli manbaalarda ham qayd etilgan. Shu sababli maqoladagi EA masalasini faqat uning hozirgi davlat lavozimi asosida emas, balki rejissyorlik faoliyati, davlat mukofoti va ijodiy faoliyati haqidagi manbalar majmuasi asosida baholash maqsadga muvofiq deb hisoblayman. --[[Foydalanuvchi:Uzsport|Uzsport]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Uzsport|munozara]]) 11:02, 2026-yil 20-sentyabr (UTC) {{Oʻchirilsin}}. Maqola yuqorida taʼkidlangandek EA ga emas. [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 11:13, 2026-yil 21-sentyabr (UTC) q9t8xhr1fztn7ybo0ojhzotixdn58tt 6274353 6274336 2026-09-21T11:29:04Z Mirishkorlik 75661 /* Rauf Nabiyev */ 6274353 wikitext text/x-wiki ===[[:Rauf Nabiyev]]=== :{{la|1=Rauf Nabiyev}} :({{Find sources|title=Rauf Nabiyev}}) [[VP:BIO]] mezonlaridan hech biriga mos emas / [[Foydalanuvchi:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Artemev Nikolay|munozara]]) 15:47, 2026-yil 3-sentyabr (UTC) :Assalomu aleykum. Maqola Oʻchirishga nomzodlikka qo‘yilgandan so‘ng Nabiyevning rejissyorlik va klipmeykerlik faoliyatiga oid qism kengaytirildi. Uning bir qator rejissyorlik ishlari alohida jadval ko‘rinishida kiritildi va boshqa ishlari uchun manbalar qo‘shildi. :[[VP:EAOBSMN]]ning 1.1-bandida san’at sohasidagi davlat mukofotlari shaxsning professional obro‘sini tasdiqlovchi omillardan biri sifatida ko‘rsatilgan. Uning 2025-yilda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmoni bilan „Shuhrat“ medali bilan taqdirlangan. Farmonda u aynan rejissyor sifatida qayd etilgan; mukofotlash haqidagi farmonda madaniyat va san’at rivojiga qo‘shilgan hissa hamda ko‘p yillik ijodiy faoliyat qayd etilgan. :OAV nufuzli manbaalarda ham qayd etilgan. Shu sababli maqoladagi EA masalasini faqat uning hozirgi davlat lavozimi asosida emas, balki rejissyorlik faoliyati, davlat mukofoti va ijodiy faoliyati haqidagi manbalar majmuasi asosida baholash maqsadga muvofiq deb hisoblayman. --[[Foydalanuvchi:Uzsport|Uzsport]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Uzsport|munozara]]) 11:02, 2026-yil 20-sentyabr (UTC) # {{Oʻchirilsin}}. Maqola yuqorida taʼkidlangandek EA ga emas. [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 11:13, 2026-yil 21-sentyabr (UTC) irun937hkojrmkdsc7k10rnquhutflt 0 1444421 6274098 6262998 2026-09-21T01:56:58Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274098 wikitext text/x-wiki {{Aktyor bilgiqutisi | ismi = Nataša Tapušković | tasvir = Skočiđevojka, Drama SNP, Novi Sad & Grad teatar, Budva, Draginja Voganjac, Nataša Tapušković, Jugoslav Krajnov, foto B. Lučić.jpg | eni = 250px | izoh = | tavallud_paytidagi_ismi = Nataša Šolak | tavallud_sanasi = [[27-avgust]] [[1975-yil]] | tavallud_joyi = [[Kruševac]], [[Serbiya]] | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | fuqaroligi = [[Serbiya]] | kasbi = kino va teatr aktrisasi | filmlari = | janr = | faoliyat_yillari = 1997–hozirgacha | otasi = | onasi = | turmush_oʻrtogʻi = Vuk Tapušković | bolalari = | qarindoshlari = | mukofotlari = | veb-sayt = }} '''Natasha Tapushkovich''' (serbcha: ''Наташа Тапушковић''), qizlik familiyasi — '''Šolak''' (serbcha: ''Шолак''; Kruševac, [[27-avgust]] [[1975]]) — serbiyalik kino va teatr aktrisasi. U [[Emir Kusturitsa]]ning [[2004]]-yilda suratga olingan ''Hayot moʻjiza'' filmidagi bosh ayol roli — Sabaxa hamda Stevan Filipovichning ''Shishish (film)'' filmidagi Lidiya rollari orqali tanilgan. == Bolaligi va yoshligi == Onasi tibbiyot xodimi boʻlgan, otasi esa iqtisod va geografiya sohalarida ishlagan. Uning ilk sahnadagi chiqishi bolalar bogʻchasida boʻlib, u oʻsha paytda Yoshlar uyida (Dom omladine) tomoshabinlar qarshisida „Quyosh“ she’rini yod aytgan. Dastlab adabiyot yoʻnalishida oʻqishni xohlagan. Oʻrta maktabni tamomlash arafasida Dramatik san’at fakultetiga (FDU) kirishga hozirlanayotgan sinfdoshlarini koʻrib, oʻzi ham aktrisalikka oʻqishni sinab koʻrishga qaror qiladi. Talabchan professor Vladimir Yevtovich rahbarligidagi kirish imtihonidan bir urinishdayoq oʻtgan. 1998-yilda universitetni tamomlagan. Kursdoshlari: Lyuba Bandovich, Mina Lazarevich, Andrey Shepetkovskiy, Vesna Stankovich, Neboysha Milovanovich<ref>Plus onlayn: [http://www.pulsonline.rs/licna-karta/106/natasa-tapuskovic „Lična karta - Nataša Tapušković“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130314041932/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/106/natasa-tapuskovic |date=2013-03-14 }} {{Wayback|url=http://www.pulsonline.rs/licna-karta/106/natasa-tapuskovic |date=20130314041932 }}, Mirjana Jurčić, kirish sanasi: 16.04.2013</ref>. Uni tanitgan ilk asosiy rollardan biri 1998-yilda suratga olingan ''Lajanje na zvezde'' filmidagi Danitsa roli boʻlgan. == Filmografiyasi == {| class="wikitable sortable" |+ Filmlar va seriallardagi rollari ! Yil !! Nomi !! Roli !! Izoh |- | 1997 || ''Pokondirena tikva (TV film, 1997)'' || Evitsa || TV film |- | 1998 || ''Lajanje na zvezde'' || Danitsa Yankovich || |- | 1998 || ''Obećana večnost'' || Qiz || |- | 1998 || ''Crveno, žuto, zeleno ... kreni'' || Qiz || |- | 1999 || ''Proleće u Limasolu'' || Vanja Teodorovich || |- | 2004 || ''Život je čudo'' || Sabaxa || |- | 2006 || ''Život je čudo (TV serija)'' || Sabaxa || Teleserial |- | 2007 || ''Pozorište u kući (2007)'' || Olga Petrovich || Teleserial |- | 2008 || ''Poslednja audijencija'' || Qirolicha Nataliya Obrenovich || |- | 2010 || ''Šišanje'' || Inspektor Lidiya || |- | 2012 || ''Folk (teleserial)'' || Oʻqituvchi Sladja || Teleserial |- | 2013 || ''Balkan is not dead'' || Eleni || |- | 2014 || ''Tenor'' || Melina || |- | 2015 || ''Maykl Jekson haykali'' || Lyubinka || |- | 2016 || ''Disquiet'' || Ona || |- | 2020 || ''Proleće na poslednjem jezeru'' || Frau Shtilike || |- | 2022 || ''Komedija na tri sprata'' || Mariya || |} == Manbalar == {{reflist}} ==Havolalar == * {{IMDb name|id=0812597|name=Nataša Tapušković}} [[Turkum:1975-yilda tugʻilganlar]] rllxut3i1oyl4srpgwws0chfljj5oqg 0 1444584 6274209 6262015 2026-09-21T05:00:22Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274209 wikitext text/x-wiki '''Nicholas Crispe''' (1530-yildan avval — 1564-yil) — [[Kent]] grafligining Whitstable shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. [[Sandwich (saylov okrugi)|Sandwich]] saylov okrugidan 1554-yil noyabr va 1558-yillardagi parlamentlarda qatnashgan<ref name=history>[http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/crispe-%28cripse%29-nicholas-1530-64 Crispe, Nicholas (by 1530-64), of Whitstable, Kent, History of Parliament] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20241216120730/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/crispe-(cripse)-nicholas-1530-64 |date=2024-12-16 }} Retrieved 21 August 2013.</ref><ref>[http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/crispe-%28cripse%29-henry-1505-75 Crispe, Henry (by 1505-75), of Birchington, Isle of Thanet, Kent, History of Parliament] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301132418/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/crispe-%28cripse%29-henry-1505-75 |date=1 March 2012 }} Retrieved 21 August 2013.</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1554-2-Angliya-MP-stub}} ajzg6ra3wxe2wmufm9izogjkpinn9gz 0 1444590 6274217 6262022 2026-09-21T05:02:09Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274217 wikitext text/x-wiki '''Nicholas Fish''' (1518-yildan avval — 1558-yilda yoki undan keyin vafot etgan) — [[Kent]] grafligining Canterbury va Fordwich shaharlaridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. [[Canterbury (saylov okrugi)|Canterbury]] saylov okrugidan 1554-yil noyabrdagi parlamentda qatnashgan<ref>{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/fish-nicholas-1518-58-or-later|title=FISH, Nicholas (by 1518-58 or later), of Canterbury and Fordwich, Kent. - History of Parliament Online|website=historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-09-07|arxivsana=2023-07-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230715180940/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/fish-nicholas-1518-58-or-later}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1554-2-Angliya-MP-stub}} mxatncpi17qhq5fhe02nqr53plnl8cx 0 1445284 6274057 6263509 2026-09-20T17:36:30Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6274057 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | name = Suhayl ibn Amr | native_name = {{lang-ar|سهيل بن عمرو}} | birth_date = {{Circa|milodiy 556}} | birth_place = [[Makka]], [[Hijoz]], [[Arabiston yarim oroli|Arabiston]] {{Small|(hozirgi [[Saudiya Arabistoni]])}} | death_date = {{Death year and age|639|556}} | death_place = [[Imvos]], [[Shom]], [[Quddus]] yaqinida, [[Jund Filastin]], [[Roshidun xalifaligi]] | known_for = [[Quraysh]] elchisi | spouse = {{Bulletedlist|Fotima bint Abduluzzo|Faxita bint Amir ibn Navfal|Al-Hunfa bint Abu Jahl}} | children = {{Collapsible list|title=''qizlari'':|Hinda|Ummu Kulsum|[[Sahla bint Suhail|Sahla]]}}{{Collapsible list|title=''oʻgʻillari'':|[[Abdulloh ibn Suhayl|Abdulloh]]|[[Abu Jandal|Al-Os (Abu Jandal)]]|Yazid}} | father = Amr ibn Abd Shams | mother = Uzza bint Sufyan | family = [[Banu Abd Shams]] ([[Quraysh]]) | module = {{Harbiy arbob bilgiqutisi|embed=yes | battles = {{Tree list}} * Musulmonlarga qarshi ** [[Badr jangi]] ** [[Makkaning fath qilinishi]] * Musulmonlar tomonida ** [[Yarmuk jangi]]}} }} '''Suhayl ibn Amr''' ({{Lang-ar|سهيل بن عمرو}}), asosan, '''Abu Yazid''' nomi bilan ham mashhur boʻlgan<ref>{{Cite book|last=Emerick|first=Yahiya|url=https://books.google.com/books?id=GAxh0K8-BVgC&dq=abu+yazid+suhayl+ibn+amr&pg=PA328|title=Critical Lives: Muhammad|date=2002-04-01|publisher=Penguin|isbn=978-1-4406-5013-0|language=en}}</ref>, [[Qurʼonda ismi kelgan paygʻambarlar|islom paygʻambari]] [[Muhammad]]ning zamondoshi, [[Makka]]dagi [[Quraysh]] qabilasining nufuzli yetakchilaridan biri. Zukko va notiq kishi boʻlgan Suhayl oʻzi mansub boʻlgan qabila ''[[Xatib|xatibi]]'' (notiqi) sifatida tanilgan. Uning fikri qabila vakillari orasida katta ahamiyat kasb etgan. 628-yilda [[Quraysh]] qabilasi nomidan paygʻambar [[Muhammad]] bilan mashhur [[Hudaybiya shartnomasi|Hudaybiya sulhi]]ni tuzishda vositachilik qilgan{{Sfn|Goerke|2000|p=241}}{{Sfn|Ali|1981|p=61}}. [[File: Suhayl ibn Amru mosque.jpg|thumb|Suhayl ibn Amr masjidi]] == Oilasi == U Amir ibn Luayy urugʻiga mansub Amr ibn Abdushams hamda [[Umaviylar|Umayya]] urugʻiga mansub Uzzo bint Sufyonning oʻgʻli boʻlgan. Ota-onasi mansub boʻlgan har ikkala urugʻ ham [[Quraysh]] qabilasi tarkibiga kirgan. Suhaylning toʻrt nafar ota bir, ona boshqa aka-ukasi bor edi: # [[Sakron ibn Amr]] — onasi Hiya bint Qays al-Xuzaiyya, [[Savda binti Zamʼa]]ning birinchi eri va Abdurahmonning otasi. # Hatib — onasi Asmo bint al-Horis ibn Navfal, Rayta bint Alqamaning eri va Amrning otasi. # Sahl — onasi Asmo bint al-Horis ibn Navfal, Safiya bint Amr ibn Abdulvudning eri va Amirning otasi. # Sulayt — onasi Xavla bint Amr ibn al-Horis, Fotima bint Alqamaning eri va Salitning otasi. Suhayl boʻyi baland, terisining rangi oq-sariqdan kelgan, chiroyli va koʻrkam qiyofali kishi sifatida tasvirlanadi<ref name=Ishaq/>{{Rp|302}}. Biroq uning pastki labi [[Tanglay yorigʻi (xeylolizis)|yoriq]] boʻlgan<ref name=Ishaq/>{{Rp|312}}. Suhayl 3 marta uylangan. Uning farzandlari: # Fotima bint Abduluzzoning ham uch qizi boʻlgan: ## Hind bint Suhayl [[Hasan ibn Ali]]ga turmushga chiqqan va Yaʼqub hamda Abdurahmon ismli farzand koʻrgan; ## Ummu Kulsum Abu Sabra ibn Abu Ruhmga turmushga chiqqan va Saʼd, Sabra, Abdulloh hamda Muhammad ismli farzandlarini dunyoga keltirgan; ## [[Sahla bint Suhail|Sahla bint Suhayl]] [[Abu Huzayfa ibn Utba]]ga turmushga chiqqan va [[Muhammad ibn Abu Huzayfa]]ni dunyoga keltirgan. # Faxita bint Amir ibn Navfalning ikki oʻgʻli boʻlgan: ## [[Abdulloh ibn Suhayl]] Laylo bint Abdullohga uylangan va Umar ibn Abdulloh hamda Ubaydulloh ismli oʻgʻil farzandlari boʻlgan; ## [[Abu Jandal|Al-Os]] (keyinchalik Abu Jandal nomi bilan tanilgan) Safiya bint Abduluzzoga uylangan va Jandal hamda Abdulloh ismli farzandlar koʻrgan. # Al-Hunfa bint [[Abu Jahl|Abu Jahlning]] bir oʻgʻli boʻlgan: ## Yazid Ruqayya bint Abdulloh ibn Abu Qaysga uylangan va Abu al-Hasan hamda Ummu al-Hasan ismli farzandlar koʻrgan. == Ilk islom davri == Suhayl [[islom]] dini paydo boʻlgan ilk davrlarda [[Makka]]dagi oqsoqollardan biri boʻlgan<ref name=mpacuk>{{cite web |url = http://www.mpacuk.org/content/view/211/ |work = Scholars Smash Hizb Argument Against British Politics |title = Joining Political Parties in non Muslim Countries: according to Islamic Shariah |first = Abduljalil |last = Sajid |publisher = Muslim Public Affairs Committee of the UK (MPACUK) |date = 22 December 2004 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20050207221944/http://www.mpacuk.org/content/view/211/ |archive-date = 7 February 2005 }}</ref>. U Makkaga [[haj]] ziyorati uchun kelgan hojilarni oziq-ovqat bilan taʼminlash vazifasi yuklatilgan kishilar qatorida boʻlgan<ref name=Ishaq/>{{Rp|320–321}}. U 620-yilda [[Muhammadning Toifga safari|Toifdan qaytgan paygʻambar Muhammadni]] himoya qilishdan bosh tortgan [[Makka]] rahbarlari qatorida boʻlgan<ref name=mpacuk/>. Suhayl oʻshanda: „Amir ibn Lu’ayy Kaʼb urugʻlariga qarshi himoya bermaydi“, — degan soʻzlarni aytgan<ref name=Ishaq>Muhammad ibn Ishaq. ''Sirat Rasul Allah''. Translated by Guillaume, A. (1955). ''The Life of Muhammad''. Oxford: Oxford University Press.</ref>{{Rp|194}}. Bu yerda nazarda tutilgan Kaʼb urugʻlari [[Quraysh]] qabilasining asosiy qismini tashkil etgan. 622-yilda Quraysh qabilasi [[Madina (shahar)|Madinadan]] kelgan ayrim ziyoratchilar Aqabada Muhammad paygʻambar bilan uchrashgani va unga Qurayshga qarshi kurashishda yordam berishga qasamyod qilganidan xabar topgan. Shundan soʻng Suhayl va yana bir necha kishi madinaliklarning ortidan quvib, ularning yetakchilaridan biri [[Sad ibn Ubada|Saʼd ibn Uboda]]ni qoʻlga olgan. Ular Saʼdning qoʻllarini oʻzining kamari bilan boʻyniga bogʻlagan va sochidan tortib, uni yoʻl boʻyi kaltaklab [[Makka]]ga olib ketgan. Saʼd Suhayl unga yaxshi munosabatda boʻladi, deb umid qilgan, Suhayl esa uning yuziga qattiq zarba bergan. Shundan keyin Saʼd kishilarni yordamga chaqirganida Quraysh vakillari uning Makkada ham ittifoqchilari borligini anglab yetgan va uni qoʻyib yuborgan<ref name=Ishaq/>{{Rp|206}}. 624-yilda Suhayl oʻgʻli Abdulloh bilan birga Quraysh qoʻshini safida [[Abu Sufyon]]ning savdo karvonini kutib olish uchun yoʻlga chiqqan. Ular paygʻambar [[Muhammad]]ning qoʻshini kutib turgan Badr hududiga yetib kelgach, Abdulloh Quraysh safini tark etib, [[Badr jangi]]da [[musulmon]]lar tomoniga oʻtgan<ref name=Ishaq/>{{Rp|168}}. Jang paytida [[Saʼd ibn Abu Vaqqos]] oʻq bilan Suhaylning [[quymuch nervi]]ga shikast yetkazgan<ref>{{Cite book |last=[[Musa ibn ʿUqba]] |first= |title=The Maghazi of Sayyiduna Muhammad ﷺ |publisher=Imam Ghazali Publishing |year=2024 |pages=49}}</ref>. Umar Suhaylning oldingi ikki tishini sugʻurib tashlashni taklif qilib: „Shunda uning tili tashqariga chiqib turadi va u boshqa hech qachon sizga qarshi gapira olmaydi“, — degan. Biroq Muhammad paygʻambar bunga ruxsat bermagan<ref name=Ishaq/>{{Rp|312}}. Suhayl qoʻllari boʻyniga bogʻlangan holda Madinaga olib kelingan va sobiq qaynsinglisi Savdaning uyiga olib borilgan. Savda uni bu ahvolda koʻrib: „Ey Abu Yazid, siz juda oson taslim boʻlibsiz! Siz sharafli tarzda oʻlishingiz kerak edi!“ — degan. Biroq u Suhaylning oʻz muxoliflari tomonida jang qilganini unutib qoʻygan edi<ref name=Ishaq/>{{Rp|309}}. Keyinchalik Mikroz ibn Hafs ibn al-Axyaf Suhayl uchun tovon puli toʻlash masalasini kelishish maqsadida muzokara olib borish uchun paygʻambar Muhammadning oldiga kelgan. Muhammad paygʻambar uni ozod qilinishi evaziga tuyalarni soʻragan. Mikroz tuyalarni oʻzi bilan olib kelmaganligi sababli Suhayl tovon pulini toʻlash uchun Makkaga qaytguniga qadar Mikroz kafolat sifatida Madinada qolgan<ref name=Ishaq/>{{Rp|312}}. Suhayl 628-yilda tuzilgan [[Hudaybiya shartnomasi|Hudaybiya sulhini]] tuzishning yakuniy ishlarida muhim rol oʻynagan. U shartnoma musulmonlar tomonidan „Paygʻambar Muhammad“ nomi bilan emas, balki „Muhammad ibn Abdulloh“ nomi bilan imzolanishini talab qilgan, chunki Quraysh tomoni Muhammadning paygʻambarligini tan olmagan edi<ref name=Ishaq/>{{Rp|504}}. Shartnoma yozib tugatilishidan oldin Suhaylning oʻgʻli [[Abu Jandal]] paydo boʻlib, musulmon boʻlganini va Madinaga ketishni istayotganini aytgan. Suhayl uning yuziga shapaloq urgan va Muhammad paygʻambarga ular endigina makkaliklarning Madinaga ketishiga yoʻl qoʻyilmasligi haqida kelishib olganlarini eslatgan. Muhammad paygʻambar rozi boʻlgan va Abu Jandal Makkaga qaytishga majbur boʻlgan. Umar Abu Jandalning yonida yurib, unga qilich bergan, chunki Abu Jandalning shu qilich orqali otasini oʻldirishiga umid qilgan. Biroq Abu Jandal bu qilichni olmagan<ref name=Ishaq/>{{Rp|505}}. Suhayl [[Ikrima ibn Abu Jahl]] bilan birga Makkada paygʻambar Muhammadga qarshi soʻnggi qarshilik harakatida Xandama dovonida jang qilgan. Biroq bu qarshilik [[Xolid ibn Valid]] boshchiligidagi otliq qoʻshin tomonidan tor-mor etilgan. Muhammad paygʻambar Makkaga gʻolib sifatida kirib kelganida Suhayl ham boshqalar qatori [[islom]]ni qabul qilgan. Muhammad paygʻambar uning koʻnglini islomga yanada moyil qilish maqsadida yuz tuya sovgʻa qilgan. Muhammad paygʻambarning vafotidan soʻng Suhayl Makkadagi musulmonlarni tinchlantirishga harakat qilgan. U [[Yarmuk jangi]]da bir harbiy boʻlinma qoʻmondoni sifatida xizmat qilgan va vafotiga qadar qoʻshin safida xizmat qilgan<ref>{{Cite web |title=ج3 - ص177 - كتاب الإصابة في تمييز الصحابة - سهيل بن عامر بن سعد - المكتبة الشاملة |url=https://shamela.ws/book/9767/1408 |access-date=2026-08-30 |website=shamela.ws}}</ref>. == Vafoti == [[Al-Madoiniy]] Suhaylning [[Yarmuk jangi]]da [[shahid]] boʻlib vafot etganini taʼkidlagan. Biroq [[Shofiʼiy]] va [[Al Voqidiy|Al-Voqidiy]] uni [[Amvos vabosi]] vaqtida vafot etgan, degan fikrni bildirgan<ref>{{Cite web |title=إسلام ويب - سير أعلام النبلاء - الصحابة رضوان الله عليهم - سهيل بن عمرو- الجزء رقم1 |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/33/%D8%B3%D9%87%D9%8A%D9%84-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%88 |access-date=2026-08-30 |website=www.islamweb.net |language=ar}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Cite journal|last = Ali |first = Farrukh B. |title = Al-Ḥudaybiya: An Alternative Version |url = https://archive.org/details/muslim-world_1981-01_71_1/page/47 |journal = The Muslim World |year = 1981 |volume = 71 |issue = 1 |pages = 47–62 |doi = 10.1111/j.1478-1913.1981.tb03426.x |jstor = }} * {{Kitob manbasi|last = Goerke |first = Andreas |editor-last = Motzki |editor-first = Harald |editor-link = Harald Motzki |year = 2000 |chapter = The Historical Tradition about al-Ḥudaybiya: A Study of ʿUrwa B. al-Zubayr’s Account |pages = 240–275 |title = The Biography of Muḥammad: The Issue of the Sources |publisher = Brill |location = Leiden |url = {{Google books|D97XAAAAMAAJ|plainurl=y}} |isbn = 978-90-04-11513-2}} {{refend}} {{Vikiiqtibos}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Sahobalar]] [[Turkum:Quraysh]] [[Turkum:639-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:556-yilda tugʻilganlar]] 35c3eg729oiysiwocb9cuvzy1q9qert 0 1445471 6273946 6264127 2026-09-20T13:48:35Z InternetArchiveBot 58913 Add 1 book for verifiability (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6273946 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | nom = The Perfect Circle | asl_nom = ''Savršeni krug'' | tasvir = Savršeni krug (1997 film).jpg | izoh = | rejissyor = [[Ademir Kenović]] | prodyuser = | ssenariy_muallifi = [[Ademir Kenović]]<br>[[Abdulah Sidran]]<br>[[Pjer Žalica]] | asoslangan = | rollarda = [[Mustafa Nadarević]]<br>Almedin Leleta<br>Almir Podgorica | hikoyachi = | operator = [[Milenko Uherka]] | montajyor = [[Christel Tanović]] | bastakor = [[Esad Arnautalić]]<br>[[Ranko Rihtman]] | studiya = | distribyutor = | premyera = {{Film date|1997|08|24|[[Montreal World Film Festival]]|df=y}} | davomiylik = 113 daqiqa | mamlakat = [[Bosniya va Gersegovina]] | til = [[Bosniya tili|bosniyacha]] | byudjet = | daromad = }} '''''The Perfect Circle''''' ([[Oʻzbek tili|oʻzbekcha]]: ''Mukammal doira'') — [[Ademir Kenović]] tomonidan suratga olingan 1997-yilgi Bosniya urush dramasi filmi. Voqealar [[Sarayevo]] shahrida [[Sarayevo qamali|1992–1996-yillardagi Sarayevo qamali]] davrida kechadi. Film ssenariysini Kenović [[Pjer Žalica]] va [[Abdulah Sidran]] bilan birgalikda yozgan. Film nomi Hamza ([[Mustafa Nadarević]] ijro etgan) qogʻozga mukammal doiralar chiza olish qobiliyatidan kelib chiqqan. == Syujeti == Bosniyalik shoir Hamza 1990-yillarning boshlarida [[Sarayevo]]da oilasi bilan yashaydi. Shaharni dahshatli qamal qamrab olgan va urush ularning atrofida avj olmoqda. Xotini Gospoda va qizi Mirandani [[Xorvatiya]]ga yuborganidan soʻng, Hamza oʻz uyida oʻz qishlogʻidagi qirgʻindan qochib kelgan Adis va Kerim ismli ikki yetim bolani yashiringan holda topadi. Qishlogʻidan qochgan bolalar ilgari [[Bistrik]] tumanida yashagan xolalarini izlab Sarayevoga kelishgan boʻladi. Hamza bolalarga yordam berishga qaror qilib, ularni uyida boshpana bilan taʼminlaydi va xolalarini izlashga koʻmaklashadi. Uzoq davom etgan qidiruvlardan soʻng Hamza bolalarning xolasi samolyot orqali [[Germaniya]]ga olib ketilganini aniqlaydi. Buni bilgan Hamza bolalarni urush hududidan chiqarib yuborishga urinadi. Biroq tashqariga chiqishning yagona yoʻli [[Sarayevo xalqaro aeroporti]] orqali oʻtardi. Bu hudud [[Chetniklar]] va ularning oʻlim otryadlari tomonidan nazorat qilinar, shuningdek, [[snayper]]lar tomonidan kuzatib turilardi. Ular aeroport hududidan oʻtishga urinayotgan paytda va serblarning oʻqqa tutishidan yashirinish uchun bir binoga kirganlarida, serb askari Adis va Kerim oʻzlariga oʻrgatib olgan itni otib tashlaydi. Kerim Hamza bilan birga yaqinlashayotgan ikki serbni oʻldiradi. Binodan tashqariga chiqqach, Hamza va Kerim vafot etgan Adisni topishadi. Ular Adisni qabristonga olib borib, dafn etishadi. Qabr ustiga qoʻyilgan yogʻoch qabr toshiga Kerim „Adis“ deb yozadi va ismni doira bilan oʻrab qoʻyadi. Filmning koʻplab sahnalarida Hamza ikki bola bilan birga monologlar soʻzlaydi va xotini hamda qizining suratlariga qarab turadi. Filmda Hamza tomonidan keltirilgan barcha sheʼrlar taniqli bosniyalik yozuvchi va shoir [[Abdulah Sidran]] tomonidan yozilgan. Sidran 1993-yilda yozilgan ''Sarajevski tabut'' sheʼriy asari bilan ayniqsa mashhur. == Aktyorlar == * [[Mustafa Nadarević]] — Hamza * [[Almedin Leleta]] — Adis * [[Almir Podgorica]] — Kerim * [[Jasna Diklić]] — Gospoda * [[Mirela Lambić]] — Miranda * [[Ljubica Lohajner-Znidarić]] — keksa ayol * [[Dragan Marinković]] * [[Mira Avram]] — Hamzaning onasi * [[Sabina Bambur]] * [[Senad Bašić]] — Strazar * [[Amina Begović]] — Gordana * [[Vedrana Seksan]] * [[Božidar Bunjevac]] — Grobar * [[Ines Fančović]] — Baka * [[Admir Glamočak]] — Staka * [[Zaim Muzaferija]] — Asaf * [[Elvira Delalić]] == Ishlab chiqarilishi == Asosiy suratga olish ishlari dastlab 1992-yil bahorida boshlanishi rejalashtirilgan edi, biroq [[Sarayevo qamali|1992–1996-yillardagi qamal]] suratga olish ishlari boshlanishidan avval boshlangan. Ssenariy qamal davrida qayta ishlab chiqildi. Rejissyor va ssenariy mualliflari dastlab [[1984-yilgi qishki Olimpiada|1984-yilgi Olimpiada]] uchun qurilgan Holiday Inn mehmonxonasida boshpana topishgan. [[Dayton tinchlik bitimi]] imzolanganidan va rejissyor Ademir Kenović hali ham hududni nazorat qilib turgan [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti]] kuchlaridan ruxsat olganidan soʻng, suratga olish ishlari 1996-yilda qayta boshlandi. Film [[1992-yilgi Bosniya mustaqilligi referendumi]]dan keyin namoyish etilgan ilk bosniyalik toʻliq metrajli film boʻlib, shu maʼnoda birinchi bosniyalik film hisoblanadi<ref>{{cite journal |last1=Portuges |first1=Catherine |title=The Perfect Circle Review |url=https://archive.org/details/sim_american-historical-review_1999-04_104_2/page/693 |journal=The American Historical Review |volume=104 |issue=2 |pages=693–695 |jstor=2650560 |year=1999 |doi=10.2307/2650560 }}</ref>. == Mukofotlar == * 1997-yilgi [[Kann kinofestivali]]da [[François Chalais Prize|"François Chalais" mukofoti]]<ref>{{in lang|fr}} [http://www.francois-chalais.fr/cannes-1997-10.html Information on François Chalais Association official site]</ref> * 1997-yilgi [[Tokio xalqaro kinofestivali]]da [[Tokyo International Film Festival#Tokyo Sakura Grand Prix winners|"Tokyo Sakura Grand Prix"]] mukofoti<ref>[https://www.imdb.com/event/ev0000655/1997 1997 Tokyo Film Festival awards list] at [[Internet Movie Database]]</ref> == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Portal|Film|Bosniya va Gersegovina}} * {{IMDb title|0117555}} l8u9fjrv6bk349q21qbdzd2dxn7jrvh 0 1446696 6274323 6268091 2026-09-21T10:05:37Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274323 wikitext text/x-wiki {{Gazeta bilgiqutisi | nomi = Noorte Hääl | shior = | logo = LogoNoorteHall.svg | tasvir = | izoh = | turi = Kundalik gazeta | formati = | asoschi = | asos solingan = 1940 | nashrning toʻxtatilishi = 1995 | narxi = | tegishlilik = Eestimaa Leninlik Kommunistlik Noorsooühing | prezident = | noshir = | bosh muharrir = | siyosiyligi = | tili = [[Eston tili|eston]] | adadi = | bosh ofisi = | vebsayt = | OCLC = 26048215 }} '''Noorte Hääl''' — [[Estoniya]]da 1940–1995-yillarda nashr etilgan kunlik [[gazeta]]. == Tarixi == [[Estoniya]] mustaqillikka erishishidan oldin „Noorte Hääl“ gazetasiga [[Komsomol]]ning Estoniyadagi boʻlimi — Estoniya Leninchi Yosh Kommunistlar ittifoqi egalik qilgan<ref>{{cite book|author1-link=Timothy Colton|author1=Timothy J. Colton|author2=Thane Gustafson|title=Soldiers and the Soviet State: Civil-Military Relations from Brezhnev to Gorbachev|url=https://books.google.com/books?id=gyAABAAAQBAJ&pg=PA294|date=14 July 2014|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-6142-2|page=294}}</ref><ref>{{cite web|title=Mass Media|url=http://countrystudies.us/estonia/20.htm|work=Country Studies|accessdate=2 January 2015}}</ref>. 1990-yil 1-fevralda gazeta „Päevaleht“ deb qayta nomlangan<ref>{{cite web|url=http://www.parnupostimees.ee/?id=90032|title=Okupatsiooni ajal Pärnus ilmunud lehed|author=Olaf Esna|date=5 March 2009|work=Parnu Postimees|accessdate=2 January 2015|arxivsana=2009-03-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20090307165808/http://www.parnupostimees.ee/?id=90032}}</ref>. 1995-yilda uning nashr etilishi toʻxtagan<ref>{{cite web|title=Eesti Päevaleht|url=http://www.eurotopics.net/en/home/medienindex/media_articles/?frommedia=719|publisher=Eurotopics|accessdate=2 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102164839/http://www.eurotopics.net/en/home/medienindex/media_articles/?frommedia=719|archive-date=2 January 2015|url-status=dead}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Yevropa-gazeta-stub}} bexbjcgtpb5hiczqweypaessu7ioc0d 0 1446700 6274332 6268095 2026-09-21T10:44:14Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274332 wikitext text/x-wiki {{Gazeta bilgiqutisi | nomi = Novaya Gazeta | shior = | logo = | tasvir = | izoh = | turi = | formati = | asoschi = | asos solingan = 6-yanvar 1993<ref name="novgazlat_about">{{cite web| title =О ГАЗЕТЕ И ПОРТАЛЕ (About the newspaper and the portal)| language =Russian| publisher =Novaya Gazeta (Latvia)| date =December 2010| url =http://www.novaja.lv/about.html| accessdate =14 December 2010| arxivsana =2011-07-22| arxivurl =https://web.archive.org/web/20110722162224/http://www.novaja.lv/about.html}}</ref> | nashrning toʻxtatilishi = | narxi = | tegishlilik = | prezident = | noshir = | bosh muharrir = | siyosiyligi = | tili = [[Rus tili|rus]] | adadi = 16 000<ref name="novgazlat_about" /> | bosh ofisi = | vebsayt = [http://www.novaja.lv novaja.lv] }} '''Novaya Gazeta''' ({{lang-ru|Новая газета}}) — [[Latviya]]da nashr etiladigan, asosan [[Yelgava]] shahriga eʼtibor qaratadigan mintaqaviy [[gazeta]]<ref name="novgazlat_about" />. == Manbalar == {{manbalar}} {{Yevropa-gazeta-stub}} gonzy4zb0wh7pqxroismyy2wbtm95pf 0 1447292 6274099 6269167 2026-09-21T02:03:26Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6274099 wikitext text/x-wiki '''Nathaniel Tomkins''' (1584-yil 25-oktabrda choʻqintirilgan — 1643-yil 5-iyul) — [[Angliya parlamenti]] aʼzosi boʻlgan ingliz siyosatchisi. [[Carlisle (saylov okrugi)|Carlisle]] va [[Christchurch (saylov okrugi)|Christchurch]] saylov okruglaridan vakil boʻlgan<ref name=hop>{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/tomkins-nathaniel-1584-1643|title=TOMKINS, Nathaniel (1584-1643), of Dean's Yard, Westminster and Fetter Lane, London|work=History of Parliament online|accessdate=12 January 2018|arxivsana=2022-12-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221220204403/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1604-1629/member/tomkins-nathaniel-1584-1643}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1614-Angliya-MP-stub}} qyzuxsuiz8mps16e973cfaxe5crk3za 0 1448527 6273896 6272646 2026-09-20T12:13:28Z InternetArchiveBot 58913 Add 3 books for verifiability (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6273896 wikitext text/x-wiki '''Vikri auksioni''' yoki '''yopiq taklifli ikkinchi narx auksioni (YTINA)''' — yopiq taklifli [[auksion]] turi. Ishtirokchilar auksiondagi boshqa ishtirokchilarning takliflarini bilmagan holda yozma takliflar beradilar. Eng yuqori taklifni bergan ishtirokchi gʻolib boʻladi, biroq toʻlanadigan narx ikkinchi eng yuqori taklifga teng boʻladi. Ushbu auksion turi strategik jihatdan ingliz auksioniga oʻxshash boʻlib, ishtirokchilarga oʻzlari belgilagan haqiqiy qiymat boʻyicha taklif berish uchun ragʻbat yaratadi. Auksion ilk bor 1961-yilda [[Columbia universiteti]] professori [[William Vickrey]] tomonidan ilmiy jihatdan tavsiflangan, biroq u marka kolleksiyachilari tomonidan 1893-yildan beri qoʻllanib kelingan<ref>{{cite journal | title=Counterspeculation, Auctions, and Competitive Sealed Tenders | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-finance_1961-03_16_1/page/8 | author=Vickrey, William | journal=The Journal of Finance | year=1961 | volume=16 | issue=1 | page=8–37 | doi=10.1111/j.1540-6261.1961.tb02789.x}}</ref><ref>{{cite journal | title=Vickrey Auctions in Practice: From Nineteenth-Century Philately to Twenty-First-Century E-Commerce | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-perspectives_summer-2000_14_3/page/183 | author=Lucking-Reiley, David | journal=Journal of Economic Perspectives | year=2000 | volume=14 | issue=3 | pages=183–192 | doi=10.1257/jep.14.3.183| doi-access=free }}</ref>. 1797-yilda [[Johann Wolfgang von Goethe]] qoʻlyozmani yopiq taklifli, ikkinchi narx auksioni yordamida sotgan<ref>{{cite journal | title=Goethe's Second-Price Auction | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-political-economy_1998-08_106_4/page/854 | author=Benny Moldovanu and Manfred Tietzel | journal=The Journal of Political Economy | year=1998 | volume=106 | issue=4 | pages=854–859 | jstor=2990730| doi=10.1086/250032| citeseerx=10.1.1.560.8278 | s2cid=53490333 }}</ref>. Vickreyning dastlabki maqolasida asosan faqat bitta, boʻlinmaydigan tovar sotiladigan auksionlar koʻrib chiqilgan. Bunday holatda Vikri auksioni va yopiq taklifli ikkinchi narx auksioni atamalari bir xil maʼnoni anglatadi va oʻzaro almashib qoʻllanadi. Bir nechta bir xil tovarlar mavjud boʻlgan holatda ishtirokchilar teskari talab egri chiziqlarini taqdim etadilar va muqobil xarajatni toʻlaydilar<ref>{{cite book |last1=Jones |first1=Derek |title=New Economy Handbook |date=2003 |publisher=Emerald Publishing Ltd |isbn=978-0123891723 |chapter=Auction Theory for the New Economy |url-access=registration |url=https://archive.org/details/neweconomyhandbo0000unse }}</ref>. == Manbalar == [[Turkum:Savdo]] fdzg5ffa8265yeiov03mroro67fukbl 3 1448806 6273897 2026-09-20T12:14:30Z ~2026-50744-19 308694 „== Подарок от Мостика == [[File:Boykisser.png|thum|right|250px]] @'''[[User:Q-bit array|Q-bit array]]''' Выражаю вам спасибо за ваш значительный и весомый вклад в русскую Википедию. Дарю вам это изображение. [[User:Mocmuk|Mocmuk]] ([[User talk:Mocmuk|обс.]]) 12:15, 20 сентября 2026 (UTC)“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6273897 wikitext text/x-wiki == Подарок от Мостика == [[File:Boykisser.png|thum|right|250px]] @'''[[User:Q-bit array|Q-bit array]]''' Выражаю вам спасибо за ваш значительный и весомый вклад в русскую Википедию. Дарю вам это изображение. [[User:Mocmuk|Mocmuk]] ([[User talk:Mocmuk|обс.]]) 12:15, 20 сентября 2026 (UTC) azavuxwv8y2hnck884cz08niit7thtc 0 1448807 6274030 2026-09-20T15:56:18Z Standardwhale 186760 Standardwhale [[Larestani Yogurt Kebab]] sahifasini [[Geroshi Yogurt Kebab]]ga koʻchirdi 6274030 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Geroshi Yogurt Kebab]] 7k3s00x1q2z3m4q9osnms4l2onwbjcy 1 1448808 6274032 2026-09-20T15:56:19Z Standardwhale 186760 Standardwhale [[Munozara:Larestani Yogurt Kebab]] sahifasini [[Munozara:Geroshi Yogurt Kebab]]ga koʻchirdi 6274032 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Munozara:Geroshi Yogurt Kebab]] 47h0abpbgni67nbj4h7brzcz4hfawyp 0 1448809 6274036 2026-09-20T16:25:27Z Abdulloh0072014 294923 „ ================================================================================ COMPREHENSIVE BIOGRAPHICAL AND TECHNICAL MONOGRAPH: ABDULLOH ABDURASHIDOV ================================================================================ TITLE: Abdulloh Abdurashidov SUBJECT: Software Engineering, Educational Technology, Platform Development PRIMARY PROJECT: Mgrade.uz ===============================================================================...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6274036 wikitext text/x-wiki ================================================================================ COMPREHENSIVE BIOGRAPHICAL AND TECHNICAL MONOGRAPH: ABDULLOH ABDURASHIDOV ================================================================================ TITLE: Abdulloh Abdurashidov SUBJECT: Software Engineering, Educational Technology, Platform Development PRIMARY PROJECT: Mgrade.uz ================================================================================ SECTION 1: OVERVIEW AND BIOGRAPHICAL SUMMARY ================================================================================ Abdulloh Abdurashidov is an Uzbek software engineer, system architect, and educational technology (EdTech) innovator. He is widely recognized as the primary architect and creator of Mgrade.uz, an integrated digital ecosystem developed to revolutionize academic record management, grade tracking, and institutional administration across secondary and higher educational environments in Uzbekistan. Abdurashidov's career in information technology began early during his secondary school education, driven by an interest in computer science, software automation, and full-stack software development. Over time, his work shifted from foundational programming research to the creation of enterprise-grade software frameworks capable of solving real-world administrative inefficiencies in educational institutions. His flagship platform, Mgrade.uz, serves as a bridge between academic administrative staff, teachers, students, and parents, offering a secure, centralized cloud platform for academic evaluation, reporting, and performance analytics. ================================================================================ SECTION 2: EARLY INTEREST IN IT AND FOUNDATIONAL SCHOOL YEARS ================================================================================ 2.1 Initial Exposure to Computing Abdurashidov demonstrated an aptitude for analytical thinking and computational problem-solving during his early school years. While completing his formal secondary education, he engaged in self-directed studies focusing on core software engineering principles, algorithms, data structures, and dynamic web application architectures. 2.2 Academic Environment as an Engineering Catalyst Experiencing the traditional paper-based and fragmented grading methods utilized within school environments provided Abdurashidov with direct insight into the operational challenges faced by educational institutions. He identified major inefficiencies in daily academic workflows, including: - Manual grade entry and susceptibility to human error. - Delayed transmission of academic performance data to parents and guardians. - Complex and time-consuming report aggregation for school administrators. - Lack of centralized performance analytics to identify struggling students early. Driven by these observations, Abdurashidov began designing small-scale automation scripts and database structures during his high school years, laying the conceptual foundation for what would later become the Mgrade.uz infrastructure. ================================================================================ SECTION 3: ARCHITECTURE AND SPECIFICATIONS OF MGRADE.UZ ================================================================================ 3.1 System Overview and Core Vision Mgrade.uz is an all-in-one educational platform engineered to handle complex grade management workflows, attendance monitoring, and performance analytics. The portal is built around the concept of modular EdTech management, allowing institutions to digitize their entire evaluation lifecycle without disturbing existing curriculum structures. 3.2 Core Feature Ecosystem The software architecture of Mgrade.uz encompasses several interconnected modules: 1. Digital Gradebook (E-Journal): - Supports customized grading scales (e.g., 5-point scale, percentage systems, ECTS equivalent scales). - Allows real-time entry of marks by subject teachers with immediate audit logs. - Categorizes grades by assignment type (e.g., homework, midterms, final exams, class participation). 2. Student & Parent Portals: - Provides personalized dashboards displaying active GPAs, grade histories, and subject breakdown reports. - Includes notification mechanisms to alert parents regarding attendance records and critical academic warnings. 3. Administrative Analytics Dashboard: - Aggregates school-wide metrics to evaluate teacher productivity, subject-wise student performance, and historical trends. - Generates standardized official documents required by municipal and national education bodies automatically. 4. Attendance and Conduct Tracking: - Registers daily class presence, unexcused absences, and medical leaves. - Correlates attendance rates with academic performance outputs using linear statistical modeling. ================================================================================ SECTION 4: TECHNICAL ARCHITECTURE AND SYSTEM DESIGN ================================================================================ 4.1 Full-Stack Engineering Principles As the primary developer of Mgrade.uz, Abdurashidov engineered the platform utilizing modern software design patterns to achieve maximum speed, stability, and low latency across limited infrastructure conditions. - Frontend Architecture: Designed with responsive, lightweight client-side frameworks ensuring full functionality across low-bandwidth mobile networks and legacy desktop browsers commonly found in regional school computer labs. - Backend Architecture: Built using high-performance web frameworks capable of handling concurrent RESTful requests during peak hours (e.g., end-of-term grade submissions). - Database Design: Relational database architecture structured around optimized indexing strategies, normalization rules, and query caching to maintain fast page load times even under heavy data loads containing millions of individual grade entries. 4.2 Cloud Infrastructure and Deployment The hosting and server configuration of Mgrade.uz focuses on scalability and high availability. The infrastructure employs containerized deployment workflows, web server load balancing, and automated daily database snapshots to ensure continuous operational uptime and zero data loss. ================================================================================ SECTION 5: DATA PRIVACY, SECURITY, AND COMPLIANCE ================================================================================ Recognizing the sensitivity of student records and educational data, Abdurashidov implemented robust technical protocols within Mgrade.uz to guarantee privacy and security: 5.1 Role-Based Access Control (RBAC) The software enforces granular permission levels across all user roles: - System Administrators: Full platform management and institutional setup. - School Principals/Deans: Read-only access to institution-wide reports. - Teachers: Write access strictly confined to assigned classes and subjects. - Students: Read-only access limited strictly to their personal records. - Parents: Read-only access restricted to their verified dependents. 5.2 Data Encryption and Transport Security - All network interactions between client devices and Mgrade servers are encrypted using industry-standard HTTPS / TLS protocols. - Sensitive user credentials and authorization tokens are hashed using modern cryptographic algorithms prior to database storage. ================================================================================ SECTION 6: IMPACT ON UZBEKISTAN'S EDTECH LANDSCAPE ================================================================================ Abdurashidov's contribution through Mgrade.uz aligns with broader national efforts toward the digital transformation of public administration and education in Uzbekistan. By providing a localized, user-friendly, and cost-effective digital gradebook system, Mgrade.uz addresses specific challenges unique to regional educational institutions: 1. Reduction of Administrative Overhead: Teachers save hours weekly previously spent filling physical paper gradebooks and calculating averages manually. 2. Improved Transparency: Reduces instances of grade tampering and ensures parents remain continuously informed regarding student performance. 3. Data-Driven Decision Making: School leadership can identify failing cohorts and intervene with targeted educational support before national assessments. ================================================================================ SECTION 7: FUTURE DEVELOPMENT ROADMAP ================================================================================ Under Abdurashidov’s technical leadership, the Mgrade.uz project continues to evolve. Planned technical enhancements include: - Machine Learning Integration: Developing predictive algorithms to analyze early learning gaps and recommend personalized study plans for students. - Offline Synchronization: Enabling native mobile software to record grades offline in remote areas and sync automatically when internet connection is restored. - Extended API Interoperability: Building secure integration pathways for national educational portals and third-party learning management systems (LMS). ================================================================================ SECTION 8: TECHNICAL SUMMARY OF ABDULLOH ABDURASHIDOV ================================================================================ Key Competencies: - Core Languages: JavaScript/TypeScript, Python, SQL, HTML5/CSS3. - Frameworks & Libraries: Node.js/Express, Django/FastAPI, React/Vue.js. - Databases: PostgreSQL, MySQL, Redis. - DevOps & Tools: Docker, Nginx, Git, Linux Administration, RESTful APIs. - Domain Expertise: Educational Technology, System Architecture, Database Optimization. ================================================================================ END OF DOCUMENT ================================================================================ COMPREHENSIVE BIOGRAPHICAL AND TECHNICAL MONOGRAPH: ABDULLOH ABDURASHIDOV ================================================================================ TITLE: Abdulloh Abdurashidov SUBJECT: Software Engineering, Educational Technology, Platform Development PRIMARY PROJECT: Mgrade.uz ================================================================================ SECTION 1: OVERVIEW AND BIOGRAPHICAL SUMMARY ================================================================================ Abdulloh Abdurashidov is an Uzbek software engineer, system architect, and educational technology (EdTech) innovator. He is widely recognized as the primary architect and creator of Mgrade.uz, an integrated digital ecosystem developed to revolutionize academic record management, grade tracking, and institutional administration across secondary and higher educational environments in Uzbekistan. Abdurashidov's career in information technology began early during his secondary school education, driven by an interest in computer science, software automation, and full-stack software development. Over time, his work shifted from foundational programming research to the creation of enterprise-grade software frameworks capable of solving real-world administrative inefficiencies in educational institutions. His flagship platform, Mgrade.uz, serves as a bridge between academic administrative staff, teachers, students, and parents, offering a secure, centralized cloud platform for academic evaluation, reporting, and performance analytics. ================================================================================ SECTION 2: EARLY INTEREST IN IT AND FOUNDATIONAL SCHOOL YEARS ================================================================================ 2.1 Initial Exposure to Computing Abdurashidov demonstrated an aptitude for analytical thinking and computational problem-solving during his early school years. While completing his formal secondary education, he engaged in self-directed studies focusing on core software engineering principles, algorithms, data structures, and dynamic web application architectures. 2.2 Academic Environment as an Engineering Catalyst Experiencing the traditional paper-based and fragmented grading methods utilized within school environments provided Abdurashidov with direct insight into the operational challenges faced by educational institutions. He identified major inefficiencies in daily academic workflows, including: - Manual grade entry and susceptibility to human error. - Delayed transmission of academic performance data to parents and guardians. - Complex and time-consuming report aggregation for school administrators. - Lack of centralized performance analytics to identify struggling students early. Driven by these observations, Abdurashidov began designing small-scale automation scripts and database structures during his high school years, laying the conceptual foundation for what would later become the Mgrade.uz infrastructure. ================================================================================ SECTION 3: ARCHITECTURE AND SPECIFICATIONS OF MGRADE.UZ ================================================================================ 3.1 System Overview and Core Vision Mgrade.uz is an all-in-one educational platform engineered to handle complex grade management workflows, attendance monitoring, and performance analytics. The portal is built around the concept of modular EdTech management, allowing institutions to digitize their entire evaluation lifecycle without disturbing existing curriculum structures. 3.2 Core Feature Ecosystem The software architecture of Mgrade.uz encompasses several interconnected modules: 1. Digital Gradebook (E-Journal): - Supports customized grading scales (e.g., 5-point scale, percentage systems, ECTS equivalent scales). - Allows real-time entry of marks by subject teachers with immediate audit logs. - Categorizes grades by assignment type (e.g., homework, midterms, final exams, class participation). 2. Student & Parent Portals: - Provides personalized dashboards displaying active GPAs, grade histories, and subject breakdown reports. - Includes notification mechanisms to alert parents regarding attendance records and critical academic warnings. 3. Administrative Analytics Dashboard: - Aggregates school-wide metrics to evaluate teacher productivity, subject-wise student performance, and historical trends. - Generates standardized official documents required by municipal and national education bodies automatically. 4. Attendance and Conduct Tracking: - Registers daily class presence, unexcused absences, and medical leaves. - Correlates attendance rates with academic performance outputs using linear statistical modeling. ================================================================================ SECTION 4: TECHNICAL ARCHITECTURE AND SYSTEM DESIGN ================================================================================ 4.1 Full-Stack Engineering Principles As the primary developer of Mgrade.uz, Abdurashidov engineered the platform utilizing modern software design patterns to achieve maximum speed, stability, and low latency across limited infrastructure conditions. - Frontend Architecture: Designed with responsive, lightweight client-side frameworks ensuring full functionality across low-bandwidth mobile networks and legacy desktop browsers commonly found in regional school computer labs. - Backend Architecture: Built using high-performance web frameworks capable of handling concurrent RESTful requests during peak hours (e.g., end-of-term grade submissions). - Database Design: Relational database architecture structured around optimized indexing strategies, normalization rules, and query caching to maintain fast page load times even under heavy data loads containing millions of individual grade entries. 4.2 Cloud Infrastructure and Deployment The hosting and server configuration of Mgrade.uz focuses on scalability and high availability. The infrastructure employs containerized deployment workflows, web server load balancing, and automated daily database snapshots to ensure continuous operational uptime and zero data loss. ================================================================================ SECTION 5: DATA PRIVACY, SECURITY, AND COMPLIANCE ================================================================================ Recognizing the sensitivity of student records and educational data, Abdurashidov implemented robust technical protocols within Mgrade.uz to guarantee privacy and security: 5.1 Role-Based Access Control (RBAC) The software enforces granular permission levels across all user roles: - System Administrators: Full platform management and institutional setup. - School Principals/Deans: Read-only access to institution-wide reports. - Teachers: Write access strictly confined to assigned classes and subjects. - Students: Read-only access limited strictly to their personal records. - Parents: Read-only access restricted to their verified dependents. 5.2 Data Encryption and Transport Security - All network interactions between client devices and Mgrade servers are encrypted using industry-standard HTTPS / TLS protocols. - Sensitive user credentials and authorization tokens are hashed using modern cryptographic algorithms prior to database storage. ================================================================================ SECTION 6: IMPACT ON UZBEKISTAN'S EDTECH LANDSCAPE ================================================================================ Abdurashidov's contribution through Mgrade.uz aligns with broader national efforts toward the digital transformation of public administration and education in Uzbekistan. By providing a localized, user-friendly, and cost-effective digital gradebook system, Mgrade.uz addresses specific challenges unique to regional educational institutions: 1. Reduction of Administrative Overhead: Teachers save hours weekly previously spent filling physical paper gradebooks and calculating averages manually. 2. Improved Transparency: Reduces instances of grade tampering and ensures parents remain continuously informed regarding student performance. 3. Data-Driven Decision Making: School leadership can identify failing cohorts and intervene with targeted educational support before national assessments. ================================================================================ SECTION 7: FUTURE DEVELOPMENT ROADMAP ================================================================================ Under Abdurashidov’s technical leadership, the Mgrade.uz project continues to evolve. Planned technical enhancements include: - Machine Learning Integration: Developing predictive algorithms to analyze early learning gaps and recommend personalized study plans for students. - Offline Synchronization: Enabling native mobile software to record grades offline in remote areas and sync automatically when internet connection is restored. - Extended API Interoperability: Building secure integration pathways for national educational portals and third-party learning management systems (LMS). ================================================================================ SECTION 8: TECHNICAL SUMMARY OF ABDULLOH ABDURASHIDOV ================================================================================ Key Competencies: - Core Languages: JavaScript/TypeScript, Python, SQL, HTML5/CSS3. - Frameworks & Libraries: Node.js/Express, Django/FastAPI, React/Vue.js. - Databases: PostgreSQL, MySQL, Redis. - DevOps & Tools: Docker, Nginx, Git, Linux Administration, RESTful APIs. - Domain Expertise: Educational Technology, System Architecture, Database Optimization. ================================================================================ END OF DOCUMENT ================================================================================# == ================================================================================ gp53mojntv3wmtzyf42luyn698qgi8v 0 1448810 6274038 2026-09-20T16:29:16Z MrKrasav4ik 116296 #wikifilm 6274038 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = Jiří Mádl | tasvir = Jiří Mádl (2022).jpg | tasvir_eni = | izoh = | asl_ismi = | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1986|10|23}} | tavallud_joyi = [[Chexe-Budeovitse]], [[Chexoslovakiya]] | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | fuqaroligi = | taʼlimi = | kasbi = Aktyor, kinorejissyor, ssenariynavis | dini = | faoliyat_yillari = 2004–hozirgacha | asarlari = | boʻyi = | unvoni = | turmush_oʻrtogʻi = | bolalari = 1 | otasi = | onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = | veb-sayt = | imzosi = }} '''Jiří Mádl'''(1986-yil 23-oktabrda tugʻilgan) — chex aktyori, kinorejissyor va ssenariynavis. == Biografiyasi == Jiří Mádl [[Chexe-Budeovitse]] shahrida tugʻilgan. Uning eng mashhur rollaridan biri 2008-yilda suratga olingan ''[[Night Owls (2008 film)|Night Owls]]'' filmidagi Ubr obrazi boʻlib, ushbu roli uchun [[Karlovi Vari xalqaro kinofestivali|2008-yilgi Karlovi Vari xalqaro kinofestivalida]] eng yaxshi aktyor mukofotiga sazovor boʻlgan<ref>{{Cite news |url=https://www.variety.com/index.asp?layout=festivals&jump=story&id=1061&articleid=VR1117988859 |publisher=Variety |first=Will |title='Happy' ending at Karlovy Vary |last=Tizard |date=13 July 2008 }}</ref>. ''[[Droneman]]'' (2020) filmidagi ijrosi uchun esa [[Eng yaxshi ikkinchi darajali aktyor uchun Chexiya sher mukofoti]] bilan taqdirlangan. U ushbu mukofotni 2020-yilgi [[Chexiya sher mukofotlari]]da qoʻlga kiritgan. Mádl rejissyor sifatidagi debyutini ''To See the Sea'' filmi bilan amalga oshirgan<ref>{{Cite news |url=https://www.idnes.cz/kultura/film-televize/recenze-pojedeme-k-mori.A140409_164415_filmvideo_ts|publisher=iDnes.cz|first=Mirka |title=RECENZE: Film pro všechny generace. Jiří Mádl vzkřísil Pány kluky|last=Spáčilová |date=9 April 2014 }}</ref>. Uning ikkinchi filmi ''[[On the Roof (2019 film)|On the Roof]]'' 2019-yilda namoyish etilgan. U suratga olgan uchinchi film — 1968-yilda [[Varshava shartnomasi tashkiloti]]ning [[Chexoslovakiyani bosib olish|Chexoslovakiyaga bostirib kirishi]] davrida [[Chexiya radiosi|Chexoslovakiya radiosi]] xodimlarining sovet istilosiga qarshi kurashini tasvirlovchi tarixiy drama ''[[Waves (2024 film)|Waves]]''dir. Filmning premyerasi [[Karlovi Vari xalqaro kinofestivali|2024-yilgi Karlovi Vari xalqaro kinofestivalida]] boʻlib oʻtgan. Shuningdek, u [[Eng yaxshi xalqaro badiiy film uchun Akademiya mukofoti]] uchun [[97-Akademiya mukofotlari]]da Chexiya nomidan taqdim etilgan va qisqa roʻyxatga kiritilgan<ref>{{Cite web |title=97TH OSCARS® SHORTLISTS IN 10 AWARD CATEGORIES ANNOUNCED |url=https://press.oscars.org/news/97th-oscarsr-shortlists-10-award-categories-announced |access-date=2025-01-04 |website=press.oscars.org |language=en}}</ref>. [[File:58th Karlovy Vary International Film Festival, Waves 03.jpg|thumb|Jiří Mádl oʻzining ''[[Waves (2024 film)|Waves]]'' filmi premyerasi vaqtida]] == Filmografiyasi == === Rejissyor va ssenariynavis === * ''[[To See the Sea]]'' (2014) * ''[[Celebrity s.r.o.]]'' (2015) * [[On the Roof (2019 film)|''On the Roof'']] (2018) * [[Waves (2024 film)|''Waves'']] (2024) === Aktyor === * ''[[Snowboarďáci]]'' (2004) — Jáchym<ref name="idnes">{{Cite news |url=http://revue.idnes.cz/jiri-madl-sebevedomi-mi-nechybi-dml-/lidicky.asp?c=2005M048v01A |publisher=iDNES.cz |language=Czech |title=Jiří Mádl: Sebevědomí mi nechybí |date=28 February 2005 |accessdate=1 October 2014}}</ref> * ''[[Ro(c)k podvraťáků]]'' (2006) — Márty Mašek * ''[[Taming Crocodiles]]'' (2006) — Vašek Rychman<ref>{{Cite news |url=http://koktail.pravda.sk/madla-preslavil-snowboard-on-by-zimu-najradsej-stravil-v-teple-p7b-/sk_soubiz.asp?c=A081226_114805_sk_soubiz_p20 |title=Mádla preslávil snowboard, on by zimu najradšej strávil v teple |date=26 December 2008 |language=Slovak |publisher=Pravda (Slovakia) |accessdate=1 October 2014 }}</ref> * ''[[Rafťáci]]'' (2006) — Filip<ref name="idnes" /> * ''[[Gympl]]'' (2007) — Michal Kolman * ''[[Taková normální rodinka (film)|Taková normální rodinka]]'' (2008) — Zdeněk * [[Bathory (film)|''Bathory'']] (2008) — rohib Kirill<ref>{{Cite news |url=http://revue.idnes.cz/lidicky.asp?r=lidicky&c=A060209_110008_lidicky_lf |date=9 February 2006 |publisher=iDNES |title=Mádl si odskočil na maturitní ples |language=Czech }}</ref> * ''[[Night Owls (2008 film)|Night Owls]]'' (2008) — Ubr<ref>{{Cite news |url=https://www.indiewire.com/article/dispatch_from_czech_republic_karlovy_vary_mixes_the_big_cheese_with_local_gems/ |title=DISPATCH FROM CZECH REPUBLIC: Karlovy Vary Mixes the Big Cheese with Local Gems |first=Damon |last=Wise |date=11 July 2008 |publisher=Indie Wire }}</ref> * ''[[Ctrl Emotion]]'' (2009) — Viktor * ''[[It Is Hell With the Princess]]'' (2009) — shahzoda Jeroným<ref> [https://www.imdb.com/title/tt1342411/?ref_=nv_sr_2 ''It Is hell with the Princess'' on IMDb]</ref> * ''[[The Magical Duvet]]'' (2011) — janob Karel * ''[[Colette (2013 film)|Colette]]'' (2013) — Vili Feld * ''[[Vejška]]'' (2014) — Michal Kolman * ''[[The Devil's Mistress (2016 film)|The Devil’s Mistress]]'' (2016) — [[Hans Fischer]] * ''[[Sever (TV series)|Sever]]'' (2019) — Petr Svoboda * ''[[Droneman]]'' (2020) — Plech * ''[[Bet on Friendship]]'' (2021) — gey erkak * ''[[Džob]]'' (2025) — Michal Kolman == Manbalar == {{manbalar}} n2beb0esh8pgtgaa0dutpnr5sd7q33b 6274039 6274038 2026-09-20T16:32:19Z MrKrasav4ik 116296 #wikifilm 6274039 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = Jiří Mádl | tasvir = Jiří Mádl (2022).jpg | tasvir_eni = | izoh = | asl_ismi = | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1986|10|23}} | tavallud_joyi = [[Cheskebudeyovitse]], [[Chexoslovakiya]] | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | fuqaroligi = | taʼlimi = | kasbi = Aktyor, kinorejissyor, ssenariynavis | dini = | faoliyat_yillari = 2004–hozirgacha | asarlari = | boʻyi = | unvoni = | turmush_oʻrtogʻi = | bolalari = 1 | otasi = | onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = | veb-sayt = | imzosi = }} '''Jiří Mádl''' (1986-yil 23-oktabrda tugʻilgan) — chex aktyori, kinorejissyor va ssenariynavis. == Biografiyasi == Jiří Mádl [[Cheskebudeyovitse]] shahrida tugʻilgan. Uning eng mashhur rollaridan biri 2008-yilda suratga olingan ''[[Night Owls (2008 film)|Night Owls]]'' filmidagi Ubr obrazi boʻlib, ushbu roli uchun [[Karlovi Vari xalqaro kinofestivali|2008-yilgi Karlovi Vari xalqaro kinofestivalida]] eng yaxshi aktyor mukofotiga sazovor boʻlgan<ref>{{Cite news |url=https://www.variety.com/index.asp?layout=festivals&jump=story&id=1061&articleid=VR1117988859 |publisher=Variety |first=Will |title='Happy' ending at Karlovy Vary |last=Tizard |date=13 July 2008 }}</ref>. ''[[Droneman]]'' (2020) filmidagi ijrosi uchun esa [[Eng yaxshi ikkinchi darajali aktyor uchun Chexiya sher mukofoti]] bilan taqdirlangan. U ushbu mukofotni 2020-yilgi [[Chexiya sher mukofotlari]]da qoʻlga kiritgan. Mádl rejissyor sifatidagi debyutini ''To See the Sea'' filmi bilan amalga oshirgan<ref>{{Cite news |url=https://www.idnes.cz/kultura/film-televize/recenze-pojedeme-k-mori.A140409_164415_filmvideo_ts|publisher=iDnes.cz|first=Mirka |title=RECENZE: Film pro všechny generace. Jiří Mádl vzkřísil Pány kluky|last=Spáčilová |date=9 April 2014 }}</ref>. Uning ikkinchi filmi ''[[On the Roof (2019 film)|On the Roof]]'' 2019-yilda namoyish etilgan. U suratga olgan uchinchi film — 1968-yilda [[Varshava shartnomasi tashkiloti]]ning [[Chexoslovakiyani bosib olish|Chexoslovakiyaga bostirib kirishi]] davrida [[Chexiya radiosi|Chexoslovakiya radiosi]] xodimlarining sovet istilosiga qarshi kurashini tasvirlovchi tarixiy drama ''[[Waves (2024 film)|Waves]]''dir. Filmning premyerasi [[Karlovi Vari xalqaro kinofestivali|2024-yilgi Karlovi Vari xalqaro kinofestivalida]] boʻlib oʻtgan. Shuningdek, u [[Eng yaxshi xalqaro badiiy film uchun Akademiya mukofoti]] uchun [[97-Akademiya mukofotlari]]da Chexiya nomidan taqdim etilgan va qisqa roʻyxatga kiritilgan<ref>{{Cite web |title=97TH OSCARS® SHORTLISTS IN 10 AWARD CATEGORIES ANNOUNCED |url=https://press.oscars.org/news/97th-oscarsr-shortlists-10-award-categories-announced |access-date=2025-01-04 |website=press.oscars.org |language=en}}</ref>. [[File:58th Karlovy Vary International Film Festival, Waves 03.jpg|thumb|Jiří Mádl oʻzining ''[[Waves (2024 film)|Waves]]'' filmi premyerasi vaqtida]] == Filmografiyasi == === Rejissyor va ssenariynavis === * ''[[To See the Sea]]'' (2014) * ''[[Celebrity s.r.o.]]'' (2015) * [[On the Roof (2019 film)|''On the Roof'']] (2018) * [[Waves (2024 film)|''Waves'']] (2024) === Aktyor === * ''[[Snowboarďáci]]'' (2004) — Jáchym<ref name="idnes">{{Cite news |url=http://revue.idnes.cz/jiri-madl-sebevedomi-mi-nechybi-dml-/lidicky.asp?c=2005M048v01A |publisher=iDNES.cz |language=Czech |title=Jiří Mádl: Sebevědomí mi nechybí |date=28 February 2005 |accessdate=1 October 2014}}</ref> * ''[[Ro(c)k podvraťáků]]'' (2006) — Márty Mašek * ''[[Taming Crocodiles]]'' (2006) — Vašek Rychman<ref>{{Cite news |url=http://koktail.pravda.sk/madla-preslavil-snowboard-on-by-zimu-najradsej-stravil-v-teple-p7b-/sk_soubiz.asp?c=A081226_114805_sk_soubiz_p20 |title=Mádla preslávil snowboard, on by zimu najradšej strávil v teple |date=26 December 2008 |language=Slovak |publisher=Pravda (Slovakia) |accessdate=1 October 2014 }}</ref> * ''[[Rafťáci]]'' (2006) — Filip<ref name="idnes" /> * ''[[Gympl]]'' (2007) — Michal Kolman * ''[[Taková normální rodinka (film)|Taková normální rodinka]]'' (2008) — Zdeněk * [[Bathory (film)|''Bathory'']] (2008) — rohib Kirill<ref>{{Cite news |url=http://revue.idnes.cz/lidicky.asp?r=lidicky&c=A060209_110008_lidicky_lf |date=9 February 2006 |publisher=iDNES |title=Mádl si odskočil na maturitní ples |language=Czech }}</ref> * ''[[Night Owls (2008 film)|Night Owls]]'' (2008) — Ubr<ref>{{Cite news |url=https://www.indiewire.com/article/dispatch_from_czech_republic_karlovy_vary_mixes_the_big_cheese_with_local_gems/ |title=DISPATCH FROM CZECH REPUBLIC: Karlovy Vary Mixes the Big Cheese with Local Gems |first=Damon |last=Wise |date=11 July 2008 |publisher=Indie Wire }}</ref> * ''[[Ctrl Emotion]]'' (2009) — Viktor * ''[[It Is Hell With the Princess]]'' (2009) — shahzoda Jeroným<ref> [https://www.imdb.com/title/tt1342411/?ref_=nv_sr_2 ''It Is hell with the Princess'' on IMDb]</ref> * ''[[The Magical Duvet]]'' (2011) — janob Karel * ''[[Colette (2013 film)|Colette]]'' (2013) — Vili Feld * ''[[Vejška]]'' (2014) — Michal Kolman * ''[[The Devil's Mistress (2016 film)|The Devil’s Mistress]]'' (2016) — [[Hans Fischer]] * ''[[Sever (TV series)|Sever]]'' (2019) — Petr Svoboda * ''[[Droneman]]'' (2020) — Plech * ''[[Bet on Friendship]]'' (2021) — gey erkak * ''[[Džob]]'' (2025) — Michal Kolman == Manbalar == {{manbalar}} 8odmljubtwpxniflt5wrxotj7qedoj2 6274040 6274039 2026-09-20T16:32:35Z MrKrasav4ik 116296 [[Turkum:Chexiyalik aktyorlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6274040 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = Jiří Mádl | tasvir = Jiří Mádl (2022).jpg | tasvir_eni = | izoh = | asl_ismi = | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1986|10|23}} | tavallud_joyi = [[Cheskebudeyovitse]], [[Chexoslovakiya]] | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | fuqaroligi = | taʼlimi = | kasbi = Aktyor, kinorejissyor, ssenariynavis | dini = | faoliyat_yillari = 2004–hozirgacha | asarlari = | boʻyi = | unvoni = | turmush_oʻrtogʻi = | bolalari = 1 | otasi = | onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = | veb-sayt = | imzosi = }} '''Jiří Mádl''' (1986-yil 23-oktabrda tugʻilgan) — chex aktyori, kinorejissyor va ssenariynavis. == Biografiyasi == Jiří Mádl [[Cheskebudeyovitse]] shahrida tugʻilgan. Uning eng mashhur rollaridan biri 2008-yilda suratga olingan ''[[Night Owls (2008 film)|Night Owls]]'' filmidagi Ubr obrazi boʻlib, ushbu roli uchun [[Karlovi Vari xalqaro kinofestivali|2008-yilgi Karlovi Vari xalqaro kinofestivalida]] eng yaxshi aktyor mukofotiga sazovor boʻlgan<ref>{{Cite news |url=https://www.variety.com/index.asp?layout=festivals&jump=story&id=1061&articleid=VR1117988859 |publisher=Variety |first=Will |title='Happy' ending at Karlovy Vary |last=Tizard |date=13 July 2008 }}</ref>. ''[[Droneman]]'' (2020) filmidagi ijrosi uchun esa [[Eng yaxshi ikkinchi darajali aktyor uchun Chexiya sher mukofoti]] bilan taqdirlangan. U ushbu mukofotni 2020-yilgi [[Chexiya sher mukofotlari]]da qoʻlga kiritgan. Mádl rejissyor sifatidagi debyutini ''To See the Sea'' filmi bilan amalga oshirgan<ref>{{Cite news |url=https://www.idnes.cz/kultura/film-televize/recenze-pojedeme-k-mori.A140409_164415_filmvideo_ts|publisher=iDnes.cz|first=Mirka |title=RECENZE: Film pro všechny generace. Jiří Mádl vzkřísil Pány kluky|last=Spáčilová |date=9 April 2014 }}</ref>. Uning ikkinchi filmi ''[[On the Roof (2019 film)|On the Roof]]'' 2019-yilda namoyish etilgan. U suratga olgan uchinchi film — 1968-yilda [[Varshava shartnomasi tashkiloti]]ning [[Chexoslovakiyani bosib olish|Chexoslovakiyaga bostirib kirishi]] davrida [[Chexiya radiosi|Chexoslovakiya radiosi]] xodimlarining sovet istilosiga qarshi kurashini tasvirlovchi tarixiy drama ''[[Waves (2024 film)|Waves]]''dir. Filmning premyerasi [[Karlovi Vari xalqaro kinofestivali|2024-yilgi Karlovi Vari xalqaro kinofestivalida]] boʻlib oʻtgan. Shuningdek, u [[Eng yaxshi xalqaro badiiy film uchun Akademiya mukofoti]] uchun [[97-Akademiya mukofotlari]]da Chexiya nomidan taqdim etilgan va qisqa roʻyxatga kiritilgan<ref>{{Cite web |title=97TH OSCARS® SHORTLISTS IN 10 AWARD CATEGORIES ANNOUNCED |url=https://press.oscars.org/news/97th-oscarsr-shortlists-10-award-categories-announced |access-date=2025-01-04 |website=press.oscars.org |language=en}}</ref>. [[File:58th Karlovy Vary International Film Festival, Waves 03.jpg|thumb|Jiří Mádl oʻzining ''[[Waves (2024 film)|Waves]]'' filmi premyerasi vaqtida]] == Filmografiyasi == === Rejissyor va ssenariynavis === * ''[[To See the Sea]]'' (2014) * ''[[Celebrity s.r.o.]]'' (2015) * [[On the Roof (2019 film)|''On the Roof'']] (2018) * [[Waves (2024 film)|''Waves'']] (2024) === Aktyor === * ''[[Snowboarďáci]]'' (2004) — Jáchym<ref name="idnes">{{Cite news |url=http://revue.idnes.cz/jiri-madl-sebevedomi-mi-nechybi-dml-/lidicky.asp?c=2005M048v01A |publisher=iDNES.cz |language=Czech |title=Jiří Mádl: Sebevědomí mi nechybí |date=28 February 2005 |accessdate=1 October 2014}}</ref> * ''[[Ro(c)k podvraťáků]]'' (2006) — Márty Mašek * ''[[Taming Crocodiles]]'' (2006) — Vašek Rychman<ref>{{Cite news |url=http://koktail.pravda.sk/madla-preslavil-snowboard-on-by-zimu-najradsej-stravil-v-teple-p7b-/sk_soubiz.asp?c=A081226_114805_sk_soubiz_p20 |title=Mádla preslávil snowboard, on by zimu najradšej strávil v teple |date=26 December 2008 |language=Slovak |publisher=Pravda (Slovakia) |accessdate=1 October 2014 }}</ref> * ''[[Rafťáci]]'' (2006) — Filip<ref name="idnes" /> * ''[[Gympl]]'' (2007) — Michal Kolman * ''[[Taková normální rodinka (film)|Taková normální rodinka]]'' (2008) — Zdeněk * [[Bathory (film)|''Bathory'']] (2008) — rohib Kirill<ref>{{Cite news |url=http://revue.idnes.cz/lidicky.asp?r=lidicky&c=A060209_110008_lidicky_lf |date=9 February 2006 |publisher=iDNES |title=Mádl si odskočil na maturitní ples |language=Czech }}</ref> * ''[[Night Owls (2008 film)|Night Owls]]'' (2008) — Ubr<ref>{{Cite news |url=https://www.indiewire.com/article/dispatch_from_czech_republic_karlovy_vary_mixes_the_big_cheese_with_local_gems/ |title=DISPATCH FROM CZECH REPUBLIC: Karlovy Vary Mixes the Big Cheese with Local Gems |first=Damon |last=Wise |date=11 July 2008 |publisher=Indie Wire }}</ref> * ''[[Ctrl Emotion]]'' (2009) — Viktor * ''[[It Is Hell With the Princess]]'' (2009) — shahzoda Jeroným<ref> [https://www.imdb.com/title/tt1342411/?ref_=nv_sr_2 ''It Is hell with the Princess'' on IMDb]</ref> * ''[[The Magical Duvet]]'' (2011) — janob Karel * ''[[Colette (2013 film)|Colette]]'' (2013) — Vili Feld * ''[[Vejška]]'' (2014) — Michal Kolman * ''[[The Devil's Mistress (2016 film)|The Devil’s Mistress]]'' (2016) — [[Hans Fischer]] * ''[[Sever (TV series)|Sever]]'' (2019) — Petr Svoboda * ''[[Droneman]]'' (2020) — Plech * ''[[Bet on Friendship]]'' (2021) — gey erkak * ''[[Džob]]'' (2025) — Michal Kolman == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Chexiyalik aktyorlar]] gtub7agkfd05rmodhanawatcyptym5y 0 1448811 6274042 2026-09-20T16:49:00Z MrKrasav4ik 116296 „{{Sportchi bilgiqutisi | ismi = Kelly Crowley | tasvir = Kelly Crowley (53426973218).jpg | izoh = Crowley 2021-yilda | jins = ayol | laqabi = | fuqaroligi = {{USA}} | tavallud_sanasi = 1976-yil<ref name="TeamKelly">{{cite web |url=http://teamkelly.org/2012/04/24/a-bun-in-the-oven-or-is-that-a-bike/ |title=A bun in the oven? Or is that a bike? |work=TeamKelly.org |first=Kell...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6274042 wikitext text/x-wiki {{Sportchi bilgiqutisi | ismi = Kelly Crowley | tasvir = Kelly Crowley (53426973218).jpg | izoh = Crowley 2021-yilda | jins = ayol | laqabi = | fuqaroligi = {{USA}} | tavallud_sanasi = 1976-yil<ref name="TeamKelly">{{cite web |url=http://teamkelly.org/2012/04/24/a-bun-in-the-oven-or-is-that-a-bike/ |title=A bun in the oven? Or is that a bike? |work=TeamKelly.org |first=Kelly |last=Crowley |date=2012-yil 24-aprel |access-date=2018-yil 18-aprel |archive-date=2018-yil 19-aprel |archive-url=https://web.archive.org/web/20180419120600/http://teamkelly.org/2012/04/24/a-bun-in-the-oven-or-is-that-a-bike/ |url-status=dead}}</ref><ref name="Mercury News 2012-07-05 age 35">{{cite news |url=http://www.mercurynews.com/ci_21011975/redwood-city-cycling-champion-gets-invited-paralympic-games |title=Redwood City cycling champion gets invited to Paralympic Games |work=[[San Jose Mercury News]] |first=Elliott |last=Almond |date=2012-yil 5-iyul |access-date=2018-yil 18-aprel}}</ref><ref name="scu">{{cite web |url=https://www.scu.edu/illuminate/thought-leaders/kelly-crowley/kelly-crowley/ |title=Kelly Crowley |publisher=[[Santa Clara University]] |access-date=2018-yil 18-aprel}}</ref> | tavallud_joyi = [[Redwood]], [[Kaliforniya]], AQSh | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | faoliyat_yillari = | boʻyi = | vazni = | turmush oʻrtogʻi = | bolalari = | veb-sayt = | mukofotlar = | mamlakat = AQSh | sport = suzish, para velosport | klub = | pozitsiya = | murabbiylar = | faol_tomon = }} '''Kelly Crowley''' (1976-yilda tugʻilgan)<ref name="TeamKelly"/><ref name="Mercury News 2012-07-05 age 35"/><ref name="scu"/> — [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] paralimpiya suzuvchisi va velosportchisi. == Faoliyati == Crowley nogironlar oʻrtasidagi suzish boʻyicha 17 karra milliy chempion hisoblanadi. U [[2004-yilgi yozgi Paralimpiya o‘yinlari]]da [[Afina]]da oʻtkazilgan suzish bahslarida ikkita oltin medalni qoʻlga kiritgan<ref name="scu"/>. 2006-yilda u velosport bilan shugʻullana boshladi va 2007-yilda para velosport boʻyicha bronza medalini qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili vaqtga qarshi poyga boʻyicha jahon chempionatida ham gʻolib chiqdi<ref name="scu"/>. 2010-yilda [[Kvebek]], [[Kanada]]da oʻtkazilgan individual shosse poygasida bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2012-yilda esa shu yoʻnalishda yana bronza medaliga sazovor boʻldi<ref name="TeamUSA">{{cite web |url=https://www.teamusa.org/para-cycling/athletes/Kelly-Crowley |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518020810/http://www.teamusa.org/para-cycling/athletes/Kelly-Crowley |url-status=dead |archive-date=2015-yil 18-may |title=Kelly Crowley |publisher=[[United States Olympic Committee]] |work=Team USA |access-date=2018-yil 18-aprel}}</ref>. Shuningdek, 2012-yilda [[Rim]], [[Italiya]]da oʻtkazilgan UCI para velosport boʻyicha Jahon kubogi bosqichlarining ikkitasida ikkinchi oʻrinni egalladi<ref>{{cite web |url=http://teamkelly.org/2012/05/31/may-fortune-vacation/ |title=May Fortune: Vacation! |website=TeamKelly.org |date=2012-yil 31-may |access-date=2018-yil 18-aprel |archive-date=2018-yil 19-aprel |archive-url=https://web.archive.org/web/20180419120536/http://teamkelly.org/2012/05/31/may-fortune-vacation/ |url-status=dead}}</ref>. == Shaxsiy hayoti == Crowley oʻng qoʻlida tirsak boʻlmagan va atigi uchta barmogʻi bilan tugʻilgan. U [[Menlo Park]], [[Kaliforniya]]da ulgʻaygan<ref name="Mercury News 2012-09-06">{{cite news |url=http://www.mercurynews.com/breaking-news/ci_21481305/redwood-citys-kelly-crowley-wins-another-paralympics-bronze |title=Redwood City's Kelly Crowley wins another Paralympics bronze |work=[[San Jose Mercury News]] |first=Elliott |last=Almond |date=2012-yil 6-sentabr |access-date=2018-yil 18-aprel}}</ref>. 1999-yilda [[Santa Clara University|Santa-Klara universiteti]]ni tamomlagan<ref name="Mercury News 2012-09-06"/><ref name="scu"/>. Keyinchalik u [[USA Swimming]]da murabbiy sifatida faoliyat yuritgan va Victory Sport Project loyihasiga asos solgan. Shuningdek, [[Levi Strauss]] va [[The Hartford]] kabi kompaniyalarda [[Ruhlantiruvchi notiq|motivatsion maʼruzachi]] sifatida ishtirok etgan. Uning nutqlarida odatda nogironlik masalalaridan xabardorlikni oshirish, shuningdek, ruhiy va jismoniy salomatlik mavzulari yoritilgan<ref name="scu"/>. 2017-yilda Crowley va [[Kathryn Holloway (volleyball)|Katie Holloway]] ''Inside Para Sport'' nomli [[podkast]]ni yoʻlga qoʻydi. Podkastning beshta epizodidan birida [[Muffy Davis]] mehmon sifatida ishtirok etdi<ref>{{cite news |url=https://www.paralympic.org/news/let-s-talk-about-para-sport |title=Let's talk about Para sport! |publisher=[[International Paralympic Committee]] |date=2017-yil 27-noyabr |access-date=2018-yil 18-aprel}}</ref>. == Medallari == {| class="wikitable" ! Musobaqa ! Yil ! Yoʻnalish ! Natija |- | [[2004-yilgi yozgi Paralimpiya o‘yinlari|Yozgi Paralimpiya oʻyinlari]] | 2004 | Erkin usulda suzish | {{Gold medal}} |- | [[2004-yilgi yozgi Paralimpiya o‘yinlari|Yozgi Paralimpiya oʻyinlari]] | 2004 | Kompleks estafeta | {{Gold medal}} |- | UCI para velosport boʻyicha Jahon kubogi | 2011 | Ayollar velosporti | {{Silver medal}} |- | UCI para velosport boʻyicha Jahon kubogi | 2011 | Ayollar velosporti | {{Silver medal}} |} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://teamkelly.org/ TeamKelly.org] * [https://www.paralympic.org/ International Paralympic Committee] 98zkfyta47bo7yl0cgw891cjzgh3kp4 6274043 6274042 2026-09-20T16:51:08Z MrKrasav4ik 116296 [[Turkum:1976-yilda tugʻilganlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6274043 wikitext text/x-wiki {{Sportchi bilgiqutisi | ismi = Kelly Crowley | tasvir = Kelly Crowley (53426973218).jpg | izoh = Crowley 2021-yilda | jins = ayol | laqabi = | fuqaroligi = {{USA}} | tavallud_sanasi = 1976-yil<ref name="TeamKelly">{{cite web |url=http://teamkelly.org/2012/04/24/a-bun-in-the-oven-or-is-that-a-bike/ |title=A bun in the oven? Or is that a bike? |work=TeamKelly.org |first=Kelly |last=Crowley |date=2012-yil 24-aprel |access-date=2018-yil 18-aprel |archive-date=2018-yil 19-aprel |archive-url=https://web.archive.org/web/20180419120600/http://teamkelly.org/2012/04/24/a-bun-in-the-oven-or-is-that-a-bike/ |url-status=dead}}</ref><ref name="Mercury News 2012-07-05 age 35">{{cite news |url=http://www.mercurynews.com/ci_21011975/redwood-city-cycling-champion-gets-invited-paralympic-games |title=Redwood City cycling champion gets invited to Paralympic Games |work=[[San Jose Mercury News]] |first=Elliott |last=Almond |date=2012-yil 5-iyul |access-date=2018-yil 18-aprel}}</ref><ref name="scu">{{cite web |url=https://www.scu.edu/illuminate/thought-leaders/kelly-crowley/kelly-crowley/ |title=Kelly Crowley |publisher=[[Santa Clara University]] |access-date=2018-yil 18-aprel}}</ref> | tavallud_joyi = [[Redwood]], [[Kaliforniya]], AQSh | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | faoliyat_yillari = | boʻyi = | vazni = | turmush oʻrtogʻi = | bolalari = | veb-sayt = | mukofotlar = | mamlakat = AQSh | sport = suzish, para velosport | klub = | pozitsiya = | murabbiylar = | faol_tomon = }} '''Kelly Crowley''' (1976-yilda tugʻilgan)<ref name="TeamKelly"/><ref name="Mercury News 2012-07-05 age 35"/><ref name="scu"/> — [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] paralimpiya suzuvchisi va velosportchisi. == Faoliyati == Crowley nogironlar oʻrtasidagi suzish boʻyicha 17 karra milliy chempion hisoblanadi. U [[2004-yilgi yozgi Paralimpiya o‘yinlari]]da [[Afina]]da oʻtkazilgan suzish bahslarida ikkita oltin medalni qoʻlga kiritgan<ref name="scu"/>. 2006-yilda u velosport bilan shugʻullana boshladi va 2007-yilda para velosport boʻyicha bronza medalini qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili vaqtga qarshi poyga boʻyicha jahon chempionatida ham gʻolib chiqdi<ref name="scu"/>. 2010-yilda [[Kvebek]], [[Kanada]]da oʻtkazilgan individual shosse poygasida bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2012-yilda esa shu yoʻnalishda yana bronza medaliga sazovor boʻldi<ref name="TeamUSA">{{cite web |url=https://www.teamusa.org/para-cycling/athletes/Kelly-Crowley |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518020810/http://www.teamusa.org/para-cycling/athletes/Kelly-Crowley |url-status=dead |archive-date=2015-yil 18-may |title=Kelly Crowley |publisher=[[United States Olympic Committee]] |work=Team USA |access-date=2018-yil 18-aprel}}</ref>. Shuningdek, 2012-yilda [[Rim]], [[Italiya]]da oʻtkazilgan UCI para velosport boʻyicha Jahon kubogi bosqichlarining ikkitasida ikkinchi oʻrinni egalladi<ref>{{cite web |url=http://teamkelly.org/2012/05/31/may-fortune-vacation/ |title=May Fortune: Vacation! |website=TeamKelly.org |date=2012-yil 31-may |access-date=2018-yil 18-aprel |archive-date=2018-yil 19-aprel |archive-url=https://web.archive.org/web/20180419120536/http://teamkelly.org/2012/05/31/may-fortune-vacation/ |url-status=dead}}</ref>. == Shaxsiy hayoti == Crowley oʻng qoʻlida tirsak boʻlmagan va atigi uchta barmogʻi bilan tugʻilgan. U [[Menlo Park]], [[Kaliforniya]]da ulgʻaygan<ref name="Mercury News 2012-09-06">{{cite news |url=http://www.mercurynews.com/breaking-news/ci_21481305/redwood-citys-kelly-crowley-wins-another-paralympics-bronze |title=Redwood City's Kelly Crowley wins another Paralympics bronze |work=[[San Jose Mercury News]] |first=Elliott |last=Almond |date=2012-yil 6-sentabr |access-date=2018-yil 18-aprel}}</ref>. 1999-yilda [[Santa Clara University|Santa-Klara universiteti]]ni tamomlagan<ref name="Mercury News 2012-09-06"/><ref name="scu"/>. Keyinchalik u [[USA Swimming]]da murabbiy sifatida faoliyat yuritgan va Victory Sport Project loyihasiga asos solgan. Shuningdek, [[Levi Strauss]] va [[The Hartford]] kabi kompaniyalarda [[Ruhlantiruvchi notiq|motivatsion maʼruzachi]] sifatida ishtirok etgan. Uning nutqlarida odatda nogironlik masalalaridan xabardorlikni oshirish, shuningdek, ruhiy va jismoniy salomatlik mavzulari yoritilgan<ref name="scu"/>. 2017-yilda Crowley va [[Kathryn Holloway (volleyball)|Katie Holloway]] ''Inside Para Sport'' nomli [[podkast]]ni yoʻlga qoʻydi. Podkastning beshta epizodidan birida [[Muffy Davis]] mehmon sifatida ishtirok etdi<ref>{{cite news |url=https://www.paralympic.org/news/let-s-talk-about-para-sport |title=Let's talk about Para sport! |publisher=[[International Paralympic Committee]] |date=2017-yil 27-noyabr |access-date=2018-yil 18-aprel}}</ref>. == Medallari == {| class="wikitable" ! Musobaqa ! Yil ! Yoʻnalish ! Natija |- | [[2004-yilgi yozgi Paralimpiya o‘yinlari|Yozgi Paralimpiya oʻyinlari]] | 2004 | Erkin usulda suzish | {{Gold medal}} |- | [[2004-yilgi yozgi Paralimpiya o‘yinlari|Yozgi Paralimpiya oʻyinlari]] | 2004 | Kompleks estafeta | {{Gold medal}} |- | UCI para velosport boʻyicha Jahon kubogi | 2011 | Ayollar velosporti | {{Silver medal}} |- | UCI para velosport boʻyicha Jahon kubogi | 2011 | Ayollar velosporti | {{Silver medal}} |} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://teamkelly.org/ TeamKelly.org] * [https://www.paralympic.org/ International Paralympic Committee] [[Turkum:1976-yilda tugʻilganlar]] 966dcfsdtszyej0dxchbgqvwv9iqqwo 6274044 6274043 2026-09-20T16:52:59Z MrKrasav4ik 116296 [[Turkum:Paralimpiyachi ayollar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6274044 wikitext text/x-wiki {{Sportchi bilgiqutisi | ismi = Kelly Crowley | tasvir = Kelly Crowley (53426973218).jpg | izoh = Crowley 2021-yilda | jins = ayol | laqabi = | fuqaroligi = {{USA}} | tavallud_sanasi = 1976-yil<ref name="TeamKelly">{{cite web |url=http://teamkelly.org/2012/04/24/a-bun-in-the-oven-or-is-that-a-bike/ |title=A bun in the oven? Or is that a bike? |work=TeamKelly.org |first=Kelly |last=Crowley |date=2012-yil 24-aprel |access-date=2018-yil 18-aprel |archive-date=2018-yil 19-aprel |archive-url=https://web.archive.org/web/20180419120600/http://teamkelly.org/2012/04/24/a-bun-in-the-oven-or-is-that-a-bike/ |url-status=dead}}</ref><ref name="Mercury News 2012-07-05 age 35">{{cite news |url=http://www.mercurynews.com/ci_21011975/redwood-city-cycling-champion-gets-invited-paralympic-games |title=Redwood City cycling champion gets invited to Paralympic Games |work=[[San Jose Mercury News]] |first=Elliott |last=Almond |date=2012-yil 5-iyul |access-date=2018-yil 18-aprel}}</ref><ref name="scu">{{cite web |url=https://www.scu.edu/illuminate/thought-leaders/kelly-crowley/kelly-crowley/ |title=Kelly Crowley |publisher=[[Santa Clara University]] |access-date=2018-yil 18-aprel}}</ref> | tavallud_joyi = [[Redwood]], [[Kaliforniya]], AQSh | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | faoliyat_yillari = | boʻyi = | vazni = | turmush oʻrtogʻi = | bolalari = | veb-sayt = | mukofotlar = | mamlakat = AQSh | sport = suzish, para velosport | klub = | pozitsiya = | murabbiylar = | faol_tomon = }} '''Kelly Crowley''' (1976-yilda tugʻilgan)<ref name="TeamKelly"/><ref name="Mercury News 2012-07-05 age 35"/><ref name="scu"/> — [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] paralimpiya suzuvchisi va velosportchisi. == Faoliyati == Crowley nogironlar oʻrtasidagi suzish boʻyicha 17 karra milliy chempion hisoblanadi. U [[2004-yilgi yozgi Paralimpiya o‘yinlari]]da [[Afina]]da oʻtkazilgan suzish bahslarida ikkita oltin medalni qoʻlga kiritgan<ref name="scu"/>. 2006-yilda u velosport bilan shugʻullana boshladi va 2007-yilda para velosport boʻyicha bronza medalini qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili vaqtga qarshi poyga boʻyicha jahon chempionatida ham gʻolib chiqdi<ref name="scu"/>. 2010-yilda [[Kvebek]], [[Kanada]]da oʻtkazilgan individual shosse poygasida bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2012-yilda esa shu yoʻnalishda yana bronza medaliga sazovor boʻldi<ref name="TeamUSA">{{cite web |url=https://www.teamusa.org/para-cycling/athletes/Kelly-Crowley |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518020810/http://www.teamusa.org/para-cycling/athletes/Kelly-Crowley |url-status=dead |archive-date=2015-yil 18-may |title=Kelly Crowley |publisher=[[United States Olympic Committee]] |work=Team USA |access-date=2018-yil 18-aprel}}</ref>. Shuningdek, 2012-yilda [[Rim]], [[Italiya]]da oʻtkazilgan UCI para velosport boʻyicha Jahon kubogi bosqichlarining ikkitasida ikkinchi oʻrinni egalladi<ref>{{cite web |url=http://teamkelly.org/2012/05/31/may-fortune-vacation/ |title=May Fortune: Vacation! |website=TeamKelly.org |date=2012-yil 31-may |access-date=2018-yil 18-aprel |archive-date=2018-yil 19-aprel |archive-url=https://web.archive.org/web/20180419120536/http://teamkelly.org/2012/05/31/may-fortune-vacation/ |url-status=dead}}</ref>. == Shaxsiy hayoti == Crowley oʻng qoʻlida tirsak boʻlmagan va atigi uchta barmogʻi bilan tugʻilgan. U [[Menlo Park]], [[Kaliforniya]]da ulgʻaygan<ref name="Mercury News 2012-09-06">{{cite news |url=http://www.mercurynews.com/breaking-news/ci_21481305/redwood-citys-kelly-crowley-wins-another-paralympics-bronze |title=Redwood City's Kelly Crowley wins another Paralympics bronze |work=[[San Jose Mercury News]] |first=Elliott |last=Almond |date=2012-yil 6-sentabr |access-date=2018-yil 18-aprel}}</ref>. 1999-yilda [[Santa Clara University|Santa-Klara universiteti]]ni tamomlagan<ref name="Mercury News 2012-09-06"/><ref name="scu"/>. Keyinchalik u [[USA Swimming]]da murabbiy sifatida faoliyat yuritgan va Victory Sport Project loyihasiga asos solgan. Shuningdek, [[Levi Strauss]] va [[The Hartford]] kabi kompaniyalarda [[Ruhlantiruvchi notiq|motivatsion maʼruzachi]] sifatida ishtirok etgan. Uning nutqlarida odatda nogironlik masalalaridan xabardorlikni oshirish, shuningdek, ruhiy va jismoniy salomatlik mavzulari yoritilgan<ref name="scu"/>. 2017-yilda Crowley va [[Kathryn Holloway (volleyball)|Katie Holloway]] ''Inside Para Sport'' nomli [[podkast]]ni yoʻlga qoʻydi. Podkastning beshta epizodidan birida [[Muffy Davis]] mehmon sifatida ishtirok etdi<ref>{{cite news |url=https://www.paralympic.org/news/let-s-talk-about-para-sport |title=Let's talk about Para sport! |publisher=[[International Paralympic Committee]] |date=2017-yil 27-noyabr |access-date=2018-yil 18-aprel}}</ref>. == Medallari == {| class="wikitable" ! Musobaqa ! Yil ! Yoʻnalish ! Natija |- | [[2004-yilgi yozgi Paralimpiya o‘yinlari|Yozgi Paralimpiya oʻyinlari]] | 2004 | Erkin usulda suzish | {{Gold medal}} |- | [[2004-yilgi yozgi Paralimpiya o‘yinlari|Yozgi Paralimpiya oʻyinlari]] | 2004 | Kompleks estafeta | {{Gold medal}} |- | UCI para velosport boʻyicha Jahon kubogi | 2011 | Ayollar velosporti | {{Silver medal}} |- | UCI para velosport boʻyicha Jahon kubogi | 2011 | Ayollar velosporti | {{Silver medal}} |} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://teamkelly.org/ TeamKelly.org] * [https://www.paralympic.org/ International Paralympic Committee] [[Turkum:1976-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Paralimpiyachi ayollar]] g4snvtdkftvx0hhst0ek20t07igbhvr 6274046 6274044 2026-09-20T16:54:06Z MrKrasav4ik 116296 [[Turkum:AQSh sportchilari]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6274046 wikitext text/x-wiki {{Sportchi bilgiqutisi | ismi = Kelly Crowley | tasvir = Kelly Crowley (53426973218).jpg | izoh = Crowley 2021-yilda | jins = ayol | laqabi = | fuqaroligi = {{USA}} | tavallud_sanasi = 1976-yil<ref name="TeamKelly">{{cite web |url=http://teamkelly.org/2012/04/24/a-bun-in-the-oven-or-is-that-a-bike/ |title=A bun in the oven? Or is that a bike? |work=TeamKelly.org |first=Kelly |last=Crowley |date=2012-yil 24-aprel |access-date=2018-yil 18-aprel |archive-date=2018-yil 19-aprel |archive-url=https://web.archive.org/web/20180419120600/http://teamkelly.org/2012/04/24/a-bun-in-the-oven-or-is-that-a-bike/ |url-status=dead}}</ref><ref name="Mercury News 2012-07-05 age 35">{{cite news |url=http://www.mercurynews.com/ci_21011975/redwood-city-cycling-champion-gets-invited-paralympic-games |title=Redwood City cycling champion gets invited to Paralympic Games |work=[[San Jose Mercury News]] |first=Elliott |last=Almond |date=2012-yil 5-iyul |access-date=2018-yil 18-aprel}}</ref><ref name="scu">{{cite web |url=https://www.scu.edu/illuminate/thought-leaders/kelly-crowley/kelly-crowley/ |title=Kelly Crowley |publisher=[[Santa Clara University]] |access-date=2018-yil 18-aprel}}</ref> | tavallud_joyi = [[Redwood]], [[Kaliforniya]], AQSh | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | faoliyat_yillari = | boʻyi = | vazni = | turmush oʻrtogʻi = | bolalari = | veb-sayt = | mukofotlar = | mamlakat = AQSh | sport = suzish, para velosport | klub = | pozitsiya = | murabbiylar = | faol_tomon = }} '''Kelly Crowley''' (1976-yilda tugʻilgan)<ref name="TeamKelly"/><ref name="Mercury News 2012-07-05 age 35"/><ref name="scu"/> — [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] paralimpiya suzuvchisi va velosportchisi. == Faoliyati == Crowley nogironlar oʻrtasidagi suzish boʻyicha 17 karra milliy chempion hisoblanadi. U [[2004-yilgi yozgi Paralimpiya o‘yinlari]]da [[Afina]]da oʻtkazilgan suzish bahslarida ikkita oltin medalni qoʻlga kiritgan<ref name="scu"/>. 2006-yilda u velosport bilan shugʻullana boshladi va 2007-yilda para velosport boʻyicha bronza medalini qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili vaqtga qarshi poyga boʻyicha jahon chempionatida ham gʻolib chiqdi<ref name="scu"/>. 2010-yilda [[Kvebek]], [[Kanada]]da oʻtkazilgan individual shosse poygasida bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2012-yilda esa shu yoʻnalishda yana bronza medaliga sazovor boʻldi<ref name="TeamUSA">{{cite web |url=https://www.teamusa.org/para-cycling/athletes/Kelly-Crowley |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518020810/http://www.teamusa.org/para-cycling/athletes/Kelly-Crowley |url-status=dead |archive-date=2015-yil 18-may |title=Kelly Crowley |publisher=[[United States Olympic Committee]] |work=Team USA |access-date=2018-yil 18-aprel}}</ref>. Shuningdek, 2012-yilda [[Rim]], [[Italiya]]da oʻtkazilgan UCI para velosport boʻyicha Jahon kubogi bosqichlarining ikkitasida ikkinchi oʻrinni egalladi<ref>{{cite web |url=http://teamkelly.org/2012/05/31/may-fortune-vacation/ |title=May Fortune: Vacation! |website=TeamKelly.org |date=2012-yil 31-may |access-date=2018-yil 18-aprel |archive-date=2018-yil 19-aprel |archive-url=https://web.archive.org/web/20180419120536/http://teamkelly.org/2012/05/31/may-fortune-vacation/ |url-status=dead}}</ref>. == Shaxsiy hayoti == Crowley oʻng qoʻlida tirsak boʻlmagan va atigi uchta barmogʻi bilan tugʻilgan. U [[Menlo Park]], [[Kaliforniya]]da ulgʻaygan<ref name="Mercury News 2012-09-06">{{cite news |url=http://www.mercurynews.com/breaking-news/ci_21481305/redwood-citys-kelly-crowley-wins-another-paralympics-bronze |title=Redwood City's Kelly Crowley wins another Paralympics bronze |work=[[San Jose Mercury News]] |first=Elliott |last=Almond |date=2012-yil 6-sentabr |access-date=2018-yil 18-aprel}}</ref>. 1999-yilda [[Santa Clara University|Santa-Klara universiteti]]ni tamomlagan<ref name="Mercury News 2012-09-06"/><ref name="scu"/>. Keyinchalik u [[USA Swimming]]da murabbiy sifatida faoliyat yuritgan va Victory Sport Project loyihasiga asos solgan. Shuningdek, [[Levi Strauss]] va [[The Hartford]] kabi kompaniyalarda [[Ruhlantiruvchi notiq|motivatsion maʼruzachi]] sifatida ishtirok etgan. Uning nutqlarida odatda nogironlik masalalaridan xabardorlikni oshirish, shuningdek, ruhiy va jismoniy salomatlik mavzulari yoritilgan<ref name="scu"/>. 2017-yilda Crowley va [[Kathryn Holloway (volleyball)|Katie Holloway]] ''Inside Para Sport'' nomli [[podkast]]ni yoʻlga qoʻydi. Podkastning beshta epizodidan birida [[Muffy Davis]] mehmon sifatida ishtirok etdi<ref>{{cite news |url=https://www.paralympic.org/news/let-s-talk-about-para-sport |title=Let's talk about Para sport! |publisher=[[International Paralympic Committee]] |date=2017-yil 27-noyabr |access-date=2018-yil 18-aprel}}</ref>. == Medallari == {| class="wikitable" ! Musobaqa ! Yil ! Yoʻnalish ! Natija |- | [[2004-yilgi yozgi Paralimpiya o‘yinlari|Yozgi Paralimpiya oʻyinlari]] | 2004 | Erkin usulda suzish | {{Gold medal}} |- | [[2004-yilgi yozgi Paralimpiya o‘yinlari|Yozgi Paralimpiya oʻyinlari]] | 2004 | Kompleks estafeta | {{Gold medal}} |- | UCI para velosport boʻyicha Jahon kubogi | 2011 | Ayollar velosporti | {{Silver medal}} |- | UCI para velosport boʻyicha Jahon kubogi | 2011 | Ayollar velosporti | {{Silver medal}} |} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://teamkelly.org/ TeamKelly.org] * [https://www.paralympic.org/ International Paralympic Committee] [[Turkum:1976-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Paralimpiyachi ayollar]] [[Turkum:AQSh sportchilari]] 9y1rqw2jkcparetguhtzs8whxzrqrbn 0 1448812 6274049 2026-09-20T17:07:17Z MrKrasav4ik 116296 „{{Sportchi bilgiqutisi | ismi = Hailey Danz | tasvir = | izoh = | jins = ayol | laqabi = | fuqaroligi = {{USA}} | tavallud_sanasi = 1991-yil 9-yanvar<ref name="profile_summer_paralympics_2020">{{Cite web |title=Hailey Danz Profile |url=https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/triathlon/athlete-profile-n1691656-danz-hailey.htm |url-status=dead |access-date...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6274049 wikitext text/x-wiki {{Sportchi bilgiqutisi | ismi = Hailey Danz | tasvir = | izoh = | jins = ayol | laqabi = | fuqaroligi = {{USA}} | tavallud_sanasi = 1991-yil 9-yanvar<ref name="profile_summer_paralympics_2020">{{Cite web |title=Hailey Danz Profile |url=https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/triathlon/athlete-profile-n1691656-danz-hailey.htm |url-status=dead |access-date=2021-yil 24-sentabr |website=2020 Summer Paralympics |archive-date=2021-yil 24-sentabr |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924213429/https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/triathlon/athlete-profile-n1691656-danz-hailey.htm}}</ref> | tavallud_joyi = [[Wauwatosa]], [[Viskonsin]], AQSh | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | faoliyat_yillari = | boʻyi = | vazni = | turmush oʻrtogʻi = | bolalari = | veb-sayt = https://haileydanz.com | mukofotlar = | mamlakat = AQSh | sport = [[Paratriatlon]] | klub = | pozitsiya = | murabbiylar = | faol_tomon = }} '''Hailey Danz''' (qizlik familiyasi '''Danisewicz'''; 1991-yil 9-yanvarda tugʻilgan)<ref name="profile_summer_paralympics_2020"/> — [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] paratriatlonchisi<ref name="paralympic_bio">{{Cite web |url=https://www.paralympic.org/hailey-danisewicz |title=Hailey Danisewicz |website=paralympic.org |access-date=2020-yil 8-yanvar |publisher=[[International Paralympic Committee]]}}</ref>. == Faoliyati == Danz [[2024-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlari]]da [[Parij]]da oʻtkazilgan ayollar oʻrtasidagi [[Paratriatlon 2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida|PTS2]] toifasidagi paratriatlon bahslarida oltin medalni qoʻlga kiritdi. 2016-yilda [[2016-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlari]]da [[Rio-de-Janeyro]]da oʻtkazilgan ayollar oʻrtasidagi PT2 toifasida kumush medalni qoʻlga kiritdi<ref name="paralympic_bio"/><ref name="top_paralympic_moments_2010s">{{Cite news |url=https://olympics.nbcsports.com/2019/12/23/paralympic-moments-decade-2010s/ |title=Memorable Paralympic moments from 2010s decade |last=Zaccardi |first=Nick |date=2019-yil 23-dekabr |work=NBC Sports |access-date=2020-yil 8-yanvar}}</ref>. Shuningdek, [[2020-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari]]da [[Tokio]]da oʻtkazilgan ayollar oʻrtasidagi PTS2 toifasida kumush medalni qoʻlga kiritdi. == Shaxsiy hayoti == Danz [[Wauwatosa East High School|Vauvatosa Ist oʻrta maktabi]]da tahsil olgan. U oʻzining gey ekanligini ochiq bildirgan<ref>{{Cite web |last=Buzinski |first=Jim |title=Paralympian Hailey Danz is out, proud, in love and aiming for gold |url=https://www.outsports.com/2024/8/19/24100492/paris-paralympics-triathlon-hailey-danz-gay/ |access-date=2024-yil 12-oktabr |website=OutSports |language=en}}</ref>. == Medallari == {| class="wikitable" ! Musobaqa ! Yil ! Yoʻnalish ! Natija |- | [[2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari]] | 2024 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | [[2016-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari]] | 2016 | PT2 | {{Silver medal}} |- | [[2020-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari]] | 2020 | PTS2 | {{Silver medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2013 | TRI 2 | {{Gold medal}} |- | Jahon chempionati | 2021 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2022 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2023 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2012 | TRI 2 | {{Silver medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2014 | PT2 | {{Silver medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2015 | PT2 | {{Silver medal}} |- | [[Paratriatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2025 | PTS2 | {{Silver medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2016 | PT2 | {{Bronze medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2018 | PTS2 | {{Bronze medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2019 | PTS2 | {{Bronze medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2014 | PT2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2015 | PT2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2018 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2019 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2021 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2022 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2023 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2024 | PTS2 | {{Silver medal}} |} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://haileydanz.com Hailey Danzning rasmiy sayti] * [https://web.archive.org/web/20160505095336/https://www.teamusa.org/usa-triathlon/athletes/Hailey-Danisewicz Hailey Danz], Team USA * [https://www.triathlon.org/athletes/profile/hailey_danz Hailey Danz], triathlon.org qt8q31z76nba1esocq7mnfy8d07x02a 6274050 6274049 2026-09-20T17:08:46Z MrKrasav4ik 116296 [[Turkum:1991-yilda tugʻilganlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6274050 wikitext text/x-wiki {{Sportchi bilgiqutisi | ismi = Hailey Danz | tasvir = | izoh = | jins = ayol | laqabi = | fuqaroligi = {{USA}} | tavallud_sanasi = 1991-yil 9-yanvar<ref name="profile_summer_paralympics_2020">{{Cite web |title=Hailey Danz Profile |url=https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/triathlon/athlete-profile-n1691656-danz-hailey.htm |url-status=dead |access-date=2021-yil 24-sentabr |website=2020 Summer Paralympics |archive-date=2021-yil 24-sentabr |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924213429/https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/triathlon/athlete-profile-n1691656-danz-hailey.htm}}</ref> | tavallud_joyi = [[Wauwatosa]], [[Viskonsin]], AQSh | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | faoliyat_yillari = | boʻyi = | vazni = | turmush oʻrtogʻi = | bolalari = | veb-sayt = https://haileydanz.com | mukofotlar = | mamlakat = AQSh | sport = [[Paratriatlon]] | klub = | pozitsiya = | murabbiylar = | faol_tomon = }} '''Hailey Danz''' (qizlik familiyasi '''Danisewicz'''; 1991-yil 9-yanvarda tugʻilgan)<ref name="profile_summer_paralympics_2020"/> — [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] paratriatlonchisi<ref name="paralympic_bio">{{Cite web |url=https://www.paralympic.org/hailey-danisewicz |title=Hailey Danisewicz |website=paralympic.org |access-date=2020-yil 8-yanvar |publisher=[[International Paralympic Committee]]}}</ref>. == Faoliyati == Danz [[2024-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlari]]da [[Parij]]da oʻtkazilgan ayollar oʻrtasidagi [[Paratriatlon 2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida|PTS2]] toifasidagi paratriatlon bahslarida oltin medalni qoʻlga kiritdi. 2016-yilda [[2016-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlari]]da [[Rio-de-Janeyro]]da oʻtkazilgan ayollar oʻrtasidagi PT2 toifasida kumush medalni qoʻlga kiritdi<ref name="paralympic_bio"/><ref name="top_paralympic_moments_2010s">{{Cite news |url=https://olympics.nbcsports.com/2019/12/23/paralympic-moments-decade-2010s/ |title=Memorable Paralympic moments from 2010s decade |last=Zaccardi |first=Nick |date=2019-yil 23-dekabr |work=NBC Sports |access-date=2020-yil 8-yanvar}}</ref>. Shuningdek, [[2020-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari]]da [[Tokio]]da oʻtkazilgan ayollar oʻrtasidagi PTS2 toifasida kumush medalni qoʻlga kiritdi. == Shaxsiy hayoti == Danz [[Wauwatosa East High School|Vauvatosa Ist oʻrta maktabi]]da tahsil olgan. U oʻzining gey ekanligini ochiq bildirgan<ref>{{Cite web |last=Buzinski |first=Jim |title=Paralympian Hailey Danz is out, proud, in love and aiming for gold |url=https://www.outsports.com/2024/8/19/24100492/paris-paralympics-triathlon-hailey-danz-gay/ |access-date=2024-yil 12-oktabr |website=OutSports |language=en}}</ref>. == Medallari == {| class="wikitable" ! Musobaqa ! Yil ! Yoʻnalish ! Natija |- | [[2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari]] | 2024 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | [[2016-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari]] | 2016 | PT2 | {{Silver medal}} |- | [[2020-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari]] | 2020 | PTS2 | {{Silver medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2013 | TRI 2 | {{Gold medal}} |- | Jahon chempionati | 2021 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2022 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2023 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2012 | TRI 2 | {{Silver medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2014 | PT2 | {{Silver medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2015 | PT2 | {{Silver medal}} |- | [[Paratriatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2025 | PTS2 | {{Silver medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2016 | PT2 | {{Bronze medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2018 | PTS2 | {{Bronze medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2019 | PTS2 | {{Bronze medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2014 | PT2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2015 | PT2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2018 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2019 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2021 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2022 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2023 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2024 | PTS2 | {{Silver medal}} |} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://haileydanz.com Hailey Danzning rasmiy sayti] * [https://web.archive.org/web/20160505095336/https://www.teamusa.org/usa-triathlon/athletes/Hailey-Danisewicz Hailey Danz], Team USA * [https://www.triathlon.org/athletes/profile/hailey_danz Hailey Danz], triathlon.org [[Turkum:1991-yilda tugʻilganlar]] ere96jr5nfrc0l737xuvm1f3jyk3d1z 6274051 6274050 2026-09-20T17:09:27Z MrKrasav4ik 116296 [[Turkum:Paralimpiyachi ayollar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6274051 wikitext text/x-wiki {{Sportchi bilgiqutisi | ismi = Hailey Danz | tasvir = | izoh = | jins = ayol | laqabi = | fuqaroligi = {{USA}} | tavallud_sanasi = 1991-yil 9-yanvar<ref name="profile_summer_paralympics_2020">{{Cite web |title=Hailey Danz Profile |url=https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/triathlon/athlete-profile-n1691656-danz-hailey.htm |url-status=dead |access-date=2021-yil 24-sentabr |website=2020 Summer Paralympics |archive-date=2021-yil 24-sentabr |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924213429/https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/triathlon/athlete-profile-n1691656-danz-hailey.htm}}</ref> | tavallud_joyi = [[Wauwatosa]], [[Viskonsin]], AQSh | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | faoliyat_yillari = | boʻyi = | vazni = | turmush oʻrtogʻi = | bolalari = | veb-sayt = https://haileydanz.com | mukofotlar = | mamlakat = AQSh | sport = [[Paratriatlon]] | klub = | pozitsiya = | murabbiylar = | faol_tomon = }} '''Hailey Danz''' (qizlik familiyasi '''Danisewicz'''; 1991-yil 9-yanvarda tugʻilgan)<ref name="profile_summer_paralympics_2020"/> — [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] paratriatlonchisi<ref name="paralympic_bio">{{Cite web |url=https://www.paralympic.org/hailey-danisewicz |title=Hailey Danisewicz |website=paralympic.org |access-date=2020-yil 8-yanvar |publisher=[[International Paralympic Committee]]}}</ref>. == Faoliyati == Danz [[2024-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlari]]da [[Parij]]da oʻtkazilgan ayollar oʻrtasidagi [[Paratriatlon 2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida|PTS2]] toifasidagi paratriatlon bahslarida oltin medalni qoʻlga kiritdi. 2016-yilda [[2016-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlari]]da [[Rio-de-Janeyro]]da oʻtkazilgan ayollar oʻrtasidagi PT2 toifasida kumush medalni qoʻlga kiritdi<ref name="paralympic_bio"/><ref name="top_paralympic_moments_2010s">{{Cite news |url=https://olympics.nbcsports.com/2019/12/23/paralympic-moments-decade-2010s/ |title=Memorable Paralympic moments from 2010s decade |last=Zaccardi |first=Nick |date=2019-yil 23-dekabr |work=NBC Sports |access-date=2020-yil 8-yanvar}}</ref>. Shuningdek, [[2020-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari]]da [[Tokio]]da oʻtkazilgan ayollar oʻrtasidagi PTS2 toifasida kumush medalni qoʻlga kiritdi. == Shaxsiy hayoti == Danz [[Wauwatosa East High School|Vauvatosa Ist oʻrta maktabi]]da tahsil olgan. U oʻzining gey ekanligini ochiq bildirgan<ref>{{Cite web |last=Buzinski |first=Jim |title=Paralympian Hailey Danz is out, proud, in love and aiming for gold |url=https://www.outsports.com/2024/8/19/24100492/paris-paralympics-triathlon-hailey-danz-gay/ |access-date=2024-yil 12-oktabr |website=OutSports |language=en}}</ref>. == Medallari == {| class="wikitable" ! Musobaqa ! Yil ! Yoʻnalish ! Natija |- | [[2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari]] | 2024 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | [[2016-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari]] | 2016 | PT2 | {{Silver medal}} |- | [[2020-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari]] | 2020 | PTS2 | {{Silver medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2013 | TRI 2 | {{Gold medal}} |- | Jahon chempionati | 2021 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2022 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2023 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2012 | TRI 2 | {{Silver medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2014 | PT2 | {{Silver medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2015 | PT2 | {{Silver medal}} |- | [[Paratriatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2025 | PTS2 | {{Silver medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2016 | PT2 | {{Bronze medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2018 | PTS2 | {{Bronze medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2019 | PTS2 | {{Bronze medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2014 | PT2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2015 | PT2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2018 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2019 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2021 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2022 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2023 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2024 | PTS2 | {{Silver medal}} |} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://haileydanz.com Hailey Danzning rasmiy sayti] * [https://web.archive.org/web/20160505095336/https://www.teamusa.org/usa-triathlon/athletes/Hailey-Danisewicz Hailey Danz], Team USA * [https://www.triathlon.org/athletes/profile/hailey_danz Hailey Danz], triathlon.org [[Turkum:1991-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Paralimpiyachi ayollar]] j42sk3t6y5guv6x09exdzo6q32jo7or 6274052 6274051 2026-09-20T17:09:47Z MrKrasav4ik 116296 [[Turkum:AQSh sportchilari]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6274052 wikitext text/x-wiki {{Sportchi bilgiqutisi | ismi = Hailey Danz | tasvir = | izoh = | jins = ayol | laqabi = | fuqaroligi = {{USA}} | tavallud_sanasi = 1991-yil 9-yanvar<ref name="profile_summer_paralympics_2020">{{Cite web |title=Hailey Danz Profile |url=https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/triathlon/athlete-profile-n1691656-danz-hailey.htm |url-status=dead |access-date=2021-yil 24-sentabr |website=2020 Summer Paralympics |archive-date=2021-yil 24-sentabr |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924213429/https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/triathlon/athlete-profile-n1691656-danz-hailey.htm}}</ref> | tavallud_joyi = [[Wauwatosa]], [[Viskonsin]], AQSh | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | faoliyat_yillari = | boʻyi = | vazni = | turmush oʻrtogʻi = | bolalari = | veb-sayt = https://haileydanz.com | mukofotlar = | mamlakat = AQSh | sport = [[Paratriatlon]] | klub = | pozitsiya = | murabbiylar = | faol_tomon = }} '''Hailey Danz''' (qizlik familiyasi '''Danisewicz'''; 1991-yil 9-yanvarda tugʻilgan)<ref name="profile_summer_paralympics_2020"/> — [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] paratriatlonchisi<ref name="paralympic_bio">{{Cite web |url=https://www.paralympic.org/hailey-danisewicz |title=Hailey Danisewicz |website=paralympic.org |access-date=2020-yil 8-yanvar |publisher=[[International Paralympic Committee]]}}</ref>. == Faoliyati == Danz [[2024-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlari]]da [[Parij]]da oʻtkazilgan ayollar oʻrtasidagi [[Paratriatlon 2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida|PTS2]] toifasidagi paratriatlon bahslarida oltin medalni qoʻlga kiritdi. 2016-yilda [[2016-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlari]]da [[Rio-de-Janeyro]]da oʻtkazilgan ayollar oʻrtasidagi PT2 toifasida kumush medalni qoʻlga kiritdi<ref name="paralympic_bio"/><ref name="top_paralympic_moments_2010s">{{Cite news |url=https://olympics.nbcsports.com/2019/12/23/paralympic-moments-decade-2010s/ |title=Memorable Paralympic moments from 2010s decade |last=Zaccardi |first=Nick |date=2019-yil 23-dekabr |work=NBC Sports |access-date=2020-yil 8-yanvar}}</ref>. Shuningdek, [[2020-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari]]da [[Tokio]]da oʻtkazilgan ayollar oʻrtasidagi PTS2 toifasida kumush medalni qoʻlga kiritdi. == Shaxsiy hayoti == Danz [[Wauwatosa East High School|Vauvatosa Ist oʻrta maktabi]]da tahsil olgan. U oʻzining gey ekanligini ochiq bildirgan<ref>{{Cite web |last=Buzinski |first=Jim |title=Paralympian Hailey Danz is out, proud, in love and aiming for gold |url=https://www.outsports.com/2024/8/19/24100492/paris-paralympics-triathlon-hailey-danz-gay/ |access-date=2024-yil 12-oktabr |website=OutSports |language=en}}</ref>. == Medallari == {| class="wikitable" ! Musobaqa ! Yil ! Yoʻnalish ! Natija |- | [[2024-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari]] | 2024 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | [[2016-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari]] | 2016 | PT2 | {{Silver medal}} |- | [[2020-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari]] | 2020 | PTS2 | {{Silver medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2013 | TRI 2 | {{Gold medal}} |- | Jahon chempionati | 2021 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2022 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2023 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2012 | TRI 2 | {{Silver medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2014 | PT2 | {{Silver medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2015 | PT2 | {{Silver medal}} |- | [[Paratriatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2025 | PTS2 | {{Silver medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2016 | PT2 | {{Bronze medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2018 | PTS2 | {{Bronze medal}} |- | [[Triatlon boʻyicha jahon chempionati]] | 2019 | PTS2 | {{Bronze medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2014 | PT2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2015 | PT2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2018 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2019 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2021 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2022 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2023 | PTS2 | {{Gold medal}} |- | Amerika qitʼasi chempionati | 2024 | PTS2 | {{Silver medal}} |} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://haileydanz.com Hailey Danzning rasmiy sayti] * [https://web.archive.org/web/20160505095336/https://www.teamusa.org/usa-triathlon/athletes/Hailey-Danisewicz Hailey Danz], Team USA * [https://www.triathlon.org/athletes/profile/hailey_danz Hailey Danz], triathlon.org [[Turkum:1991-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Paralimpiyachi ayollar]] [[Turkum:AQSh sportchilari]] 9m2rmthibdrj51elde9kz5n9b3ja3ni 2 1448813 6274072 2026-09-20T19:34:35Z Diyarhusainow 308814 /* */ diyar 6274072 wikitext text/x-wiki Ben diyar Husainow 2007 doğumluyum ve şu anda Türkiye İstanbul Medipol üniversitesi Uluslararası ticaret ve finansman fakültesi öğrencisiyim 5lv1afx3wfvejobe4hzhqx7rutzatpr 4 1448814 6274077 2026-09-20T20:16:00Z Xorazmyoshlari 308827 Yangidan qoʻshildi 6274077 wikitext text/x-wiki '''Xorazm viloyati Yoshlar ishlari boshqarmasi''' — O‘zbekiston Respublikasi Yoshlar ishlari agentligining Xorazm viloyatidagi hududiy boshqarmasi bo‘lib, viloyat hududida yoshlarga oid davlat siyosatini amalga oshiradi.<ref name="pq4768">O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 30-iyundagi PQ-4768-son qarori, "O‘zbekiston Respublikasi Yoshlar ishlari agentligi faoliyatini tashkil etish to‘g‘risida". [https://lex.uz/uz/docs/-4880129 lex.uz]</ref> == Tashkil topishi == Yoshlar ishlari agentligi va uning hududiy boshqarmalari O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 30-iyundagi PF-6017-son Farmoni<ref name="pf6017">O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 30-iyundagi PF-6017-son Farmoni, "O‘zbekiston Respublikasida yoshlarga oid davlat siyosatini tubdan isloh qilish va yangi bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari to‘g‘risida". [https://www.gazeta.uz/oz/2020/06/30/agentlik/ Gazeta.uz, 30.06.2020]</ref> hamda shu kundagi PQ-4768-son "O‘zbekiston Respublikasi Yoshlar ishlari agentligi faoliyatini tashkil etish to‘g‘risida"gi qaroriga<ref name="pq4768" /> muvofiq tashkil etilgan. Ushbu qarorga ko‘ra, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, barcha viloyatlar (jumladan Xorazm viloyati) va Toshkent shahrida Agentlikning hududiy boshqarmalari tuzilgan.<ref name="pq4768" /> Agentlikning boshqaruv tuzilmasi va faoliyat nizomi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-sentyabrdagi 550-son qarori bilan tasdiqlangan.<ref name="nizom">O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-sentyabrdagi 550-son qarori, "Yoshlar ishlari agentligi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida". [https://lex.uz/docs/-4993790 lex.uz]</ref> === Institutsional tarixi === Agentlikning bevosita o‘tmishdoshi — O‘zbekiston "Kamolot" yoshlar ijtimoiy harakati — 2017-yil 30-iyunda bo‘lib o‘tgan IV qurultoyi qarori bilan tugatilib, uning o‘rnida O‘zbekiston yoshlar ittifoqi tashkil etilgan. Bu O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 5-iyuldagi "Yoshlarga oid davlat siyosati samaradorligini oshirish va O‘zbekiston yoshlar ittifoqi faoliyatini qo‘llab-quvvatlash to‘g‘risida"gi farmoni bilan rasmiylashtirilgan; shu farmonga ko‘ra 30-iyun sanasi mamlakatda "Yoshlar kuni" deb e’lon qilingan.<ref name="pf2017">O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 5-iyuldagi Farmoni, "Yoshlarga oid davlat siyosati samaradorligini oshirish va O‘zbekiston yoshlar ittifoqi faoliyatini qo‘llab-quvvatlash to‘g‘risida". [https://lex.uz/mact/-3255680 lex.uz]; shuningdek [https://president.uz/oz/lists/view/748 president.uz]</ref> 2019-yil 27-dekabrda Prezident Shavkat Mirziyoyev Urganchdagi Muhammad al-Xorazmiy nomidagi maktabda yoshlar bilan uchrashuvda O‘zbekiston yoshlar ittifoqi negizida davlat bilan bevosita ishlaydigan Yoshlar ishlari agentligini tashkil etish tashabbusini bildirgan.<ref name="kun2019">"Yoshlar ittifoqi agentlikka aylanmoqda", Kun.uz, 27.12.2019. [https://kun.uz/94088240 kun.uz]</ref> Ushbu tashabbus 2020-yil 30-iyundagi PF-6017 farmoni va PQ-4768 qarori bilan amalga oshirilib, Yoshlar ishlari agentligi mustaqil davlat boshqaruvi organi sifatida rasman tashkil etilgan.<ref name="pf6017" /><ref name="pq4768" /> '''2022–2024-yillardagi bo‘ysunuvchanlik o‘zgarishi.''' Agentlikning nomi va tuzilmasi saqlangan holda, uning qaysi markaziy organga bo‘ysunishi ikki marta o‘zgargan: * 2022-yil 30-dekabrda Yoshlar ishlari agentligi O‘zbekiston Respublikasi Sport vazirligi bilan birlashtirilib, yangi tuzilgan O‘zbekiston Respublikasi Yoshlar siyosati va sport vazirligi tarkibiga o‘tkazilgan;<ref name="kun2024">"Yoshlar siyosati va sport vazirligi ikkiga ajratildi", Kun.uz, 20.01.2024. [https://kun.uz/news/2024/01/20/yoshlar-siyosati-va-sport-vazirligi-ikkiga-ajratildi kun.uz]</ref> * 2024-yil 20-yanvardagi Prezident farmoniga ko‘ra, Yoshlar siyosati va sport vazirligi negizida (qaytadan) Sport vazirligi tashkil etilgan, Yoshlar ishlari agentligi esa undan ajratilib, yana O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi bo‘ysunuviga o‘tkazilgan.<ref name="kun2024" /><ref name="gazeta2024">"Yoshlar siyosati va sport vazirligi ajratildi. Yoshlar ishlari agentligi Vazirlar Mahkamasiga o‘tkazildi", Gazeta.uz, 20.01.2024. [https://www.gazeta.uz/oz/2024/01/20/sport-youth/ gazeta.uz]</ref> Bu o‘zgarishlar davomida "Yoshlar ishlari agentligi" nomi va uning hududiy boshqarmalari tuzilmasi o‘zgarmagan — faqat agentlikning qaysi markaziy organ tarkibida ekanligi almashgan.<ref name="kun2024" /><ref name="gazeta2024" /> == Vazifalari == PQ-4768-son qarorga muvofiq, boshqarmaning asosiy vazifalari va faoliyat yo‘nalishlari quyidagilarni o‘z ichiga oladi:<ref name="norma">"Yoshlar ishlari agentligi tashkil etildi", NORMA.UZ. [https://www.norma.uz/oz/qonunchilikda_yangi/eshlar_ishlari_agentligi_tashkil_etildi norma.uz]</ref> * Xorazm viloyatida yoshlarga oid yagona davlat siyosatini amalga oshirish; * Yoshlarning intellektual, ijodiy va boshqa salohiyatini kamol toptirish uchun sharoitlar yaratish; * Hududda ishsiz yoshlar ro‘yxatini shakllantirish va ularning bandligini ta'minlash; * Yoshlar huquqlarini himoya qilish, chet elda bilim olish, ishga joylashish va biznes yuritishga ko‘maklashish; * Yoshlar loyihalarini moliyaviy qo‘llab-quvvatlash, o‘quv, ijodiy va amaliy tadbirlar tashkil etish; * Tumanlar (shaharlar) bo‘yicha bo‘limlar orqali "yoshlar yetakchisi" instituti faoliyatini muvofiqlashtirish. == Tuzilmasi == PQ-4768-son qarorning 3-ilovasiga muvofiq, Yoshlar ishlari agentligining Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar boshqarmalari (jumladan Xorazm viloyati boshqarmasi) uchun boshqaruv xodimlarining umumiy cheklangan soni har biri uchun 15 shtat birligi etib belgilangan.<ref name="pq4768" /> Boshqarma tarkibiga Xorazm viloyatidagi tuman va shahar bo‘limlari kiradi.<ref name="pq4768" /> == Rahbariyat == Boshqarma boshlig‘i — '''Olimov Bobur Oybek o‘g‘li'''. U 2026-yil 21-may kuni O‘zbekiston Respublikasi Yoshlar ishlari agentligi Xorazm viloyati boshqarmasi boshlig‘i lavozimiga tayinlangan. Tayinlovga qadar u Urganch shahar hokimining o‘rinbosari lavozimida faoliyat yuritgan.<ref name="uza">"Tayinlov", UZA.uz (O‘zbekiston Milliy Axborot Agentligi), 21.05.2026, soat 14:59. [https://uza.uz/en/posts/tayinlov_860753 uza.uz]</ref> == Rasmiy sahifalari == * '''Veb-sayt:''' [https://xorazmyoshlari.uz xorazmyoshlari.uz] * '''Telegram:''' [https://t.me/yoshlarxorazm @yoshlarxorazm] — kanal tavsifida "Xorazm viloyati yoshlar ishlari boshqarmasining rasmiy Telegram kanali" deb ko‘rsatilgan.<ref name="telegram">"XORAZM YOSHLARI" rasmiy Telegram kanali (@yoshlarxorazm), profil tavsifi, ko‘rilgan sana: 21.09.2026. [https://t.me/yoshlarxorazm t.me/yoshlarxorazm]</ref> * '''Instagram:''' [https://www.instagram.com/xorazmyoshlari.uz @xorazmyoshlari.uz] * '''Facebook:''' [https://www.facebook.com/xorazmyoshlaragentligi xorazmyoshlaragentligi] * '''YouTube:''' [https://www.youtube.com/@Yoshlaragentligixorazm @Yoshlaragentligixorazm] == Manbalar == <references /> == Turkumlar == [[Turkum:Xorazm viloyati]] [[Turkum:O‘zbekistonning davlat boshqaruvi organlari]] [[Turkum:Yoshlar tashkilotlari]] g2miynqfgkql0yb8z7uo1dxytdclzfz 3 1448815 6274080 2026-09-20T20:24:48Z İmmortalance 111387 İmmortalance [[Foydalanuvchi munozarasi:EfeD25]] sahifasini [[Foydalanuvchi munozarasi:İForst]]ga koʻchirdi: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/EfeD25|EfeD25]]" to "[[Special:CentralAuth/İForst|İForst]]" 6274080 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Foydalanuvchi munozarasi:İForst]] am9yd7dj9aa51t0dhudqqxzz1y92ylh 0 1448816 6274283 2026-09-21T06:48:48Z Oblakulova 111326 „{{Masjid}} '''Al-Mujohidiy masjidi''' ({{Lang-ar|جامع المجاهدي}}) — [[Iroq]]ning [[Mosul]] shahrida joylashgan tarixiy [[masjid]]. Tarixi XII asrga borib taqaladi va shundan beri koʻplab taʼmirlash ishlarini boshdan kechirgan. Turli hikoyalariga asoslangan koʻplab nomlarga ham ega boʻlganligi bilan tanilgan. Masjid Mosul shahrining markaziy qismida, Corniche koʻchasida, [[Dajla]] daryosi boʻyidagi qirgʻoqqa qaragan holda roʻp...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6274283 wikitext text/x-wiki {{Masjid}} '''Al-Mujohidiy masjidi''' ({{Lang-ar|جامع المجاهدي}}) — [[Iroq]]ning [[Mosul]] shahrida joylashgan tarixiy [[masjid]]. Tarixi XII asrga borib taqaladi va shundan beri koʻplab taʼmirlash ishlarini boshdan kechirgan. Turli hikoyalariga asoslangan koʻplab nomlarga ham ega boʻlganligi bilan tanilgan. Masjid Mosul shahrining markaziy qismida, Corniche koʻchasida, [[Dajla]] daryosi boʻyidagi qirgʻoqqa qaragan holda roʻparasida joylashgan. Masjid 2015-yilda [[Iroq va Shom Islom Davlati]] tomonidan vayron qilingan. 2024-yil holatiga koʻra, qayta qurish jarayonida. == Etimologiyasi == Masjid XIV asrgacha uni bunyod ettirgan hukmdor va homiy Mujohiddin Qoymaz sharafiga Al-Mujohidiy masjidi ({{Lang-ar|جامع المجاهدي}}) nomi bilan tanilgan. Masjid, shuningdek, Ar-Rabod masjidi ({{Lang-ar|جامع الربض}}) nomi bilan ham mashhur boʻlgan boʻlib, bu nom soʻzma-soʻz tarjima qilinganda „shahar chekkasidagi masjid“ degan maʼnoni anglatadi. Bunga sabab masjid Mosul shahrining chekka hududlarida yashovchi aholining jamoa boʻlib [[namoz]] oʻqishga boʻlgan ehtiyojini qondirganidir, chunki [[An-Nuriy Katta masjidi (Mosul)|An-Nuriy Katta masjidi]] hamda Umaviylar masjidi jamoat namozi vaqtida haddan tashqari gavjum boʻlgan. Shu sababli, Mosul shahar devorlaridan tashqarida joylashgan Al-Mujohidiy masjidi [[Juma namozi|juma namozi]] uchun uchinchi muqobil masjid hisoblangan<ref>دليل الجوامع والمساجد التراثية والأثرية — ديوان الوقف السني في العراق. p.135</ref><ref name="Al">[https://www.alarabiya.net/ar/mob/arab-and-world/iraq/2015/02/26/-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D8%AA%D9%81%D8%AC%D9%91%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D8%A7-%D9%8A%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%84%D9%84%D9%82%D8%B1%D9%86-9-%D9%84%D9%84%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84.html داعش" يفجّر مسجداً يعود للقرن 9 للهجرة في الموصل]. ''Al-Arabiya''. Retrieved January 6, 2018.</ref>. == Tarixi == Masjidning bunyod etilishi 1151-yilga borib taqaladi. Birinchi [[Juma namozi|juma namozi]] 1154-yilda qurilish ishlari yakunlanishidan oldin oʻqilgan, chunki Mujohiddin avval ''jamoatxona'' (namozxona)ni qurib bitkazgan. Masjid qurilishi tugallangan paytda bugungidan ham kattaroq boʻlgan. Mujohiddin masjidga yaxshi eʼtibor qaratgan, uni taʼmirlab turgan hamda boshqa masjidlarda uchramaydigan [[islom xattotligi]] bezaklarini bezagan. Boshqa bezaklar ganch yordamida ishlangan boʻlib, bunday bezaklarning eng nafis namunalaridan baʼzilari [[mehrob]] tepasidagi edi. Jamoatxona ustini yopib turgan [[gumbaz]] koʻkimtir-yashil rangga boʻyalgan. Masjid mashhur tarixchi [[Ibn al-Asir|Ali ibn al-Asir]] tomonidan yirik va eng goʻzal masjidlardan biri sifatida tilga olingan<ref>ابن الأثير — حوادث سنة 575هـ</ref>. 1184-yilda mashhur geograf [[Ibn Jubayr]] ham ushbu masjidni ziyorat qilgan, u yerda namoz oʻqib, masjidning meʼmoriy yutugʻini maqtagan<ref name="Al"/>. [[Bagʻdod qamali|Tatar va moʻgʻul bosqinlari]] davrida masjid eʼtiborsiz qoldirilib, yemirilish oqibatida zarar koʻrgan. Biroq 1718-yildan boshlab Usmoniylarning [[Valiy|voliyi]] Ali posho masjidni qayta taʼmirlashni boshlagan. Bu holat XX asr oxirigacha [Vaqf va diniy ishlar vazirligi tomonidan davom ettirilgan. XXI asrda masjid yetarli darajada parvarish qilinmagani sababli yana zarar koʻra boshlagan, masjid [[Imom|imomi]] va [[voiz]]i Toriqiy Hamdun bu haqida ogohlantirgan. [[Iroq urushi]]dan soʻng masjid yana faol faoliyat yuritib, [[Nineviya]]dagi Vaqf va Sunna direksiyasi hamkorligida [[Hofiz|Qurʼon yod olish musobaqasi]] kabi tadbirlar oʻtkazilgan<ref>[http://www.masajediraq.com/index.php?type=newsp&typet=1&idn=959 تكريم القراء والمجودين العراقيين في جامع الخضر بالموصل.] ''Masajed Iraq''. Retrieved January 6, 2018.</ref>. Biroq 2014–2015-yillarda masjid [[Iroq va Shom Islom Davlati]] tomonidan portlovchi moddalar yordamida vayron qilingan<ref name="Al"/>. == Yana qarang == {{Stack|{{Portal|Islom|Iroq}}}} * [[Iroqda islom]] * [[Iroqdagi masjidlar roʻyxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Mosuldagi masjidlar]] [[Turkum:Iroqda buzib tashlangan bino va inshootlar]] [[Turkum:Islom davlati tomonidan vayron qilingan masjidlar]] [[Turkum:2015-yilda buzib tashlangan bino va inshootlar]] mrrqu8ymxg5cs1vpni32vpvhaj5ie6u 6274285 6274283 2026-09-21T06:52:16Z Oblakulova 111326 6274285 wikitext text/x-wiki {{Masjid}} '''Al-Mujohidiy masjidi''' ({{Lang-ar|جامع المجاهدي}}) — [[Iroq]]ning [[Mosul]] shahrida joylashgan tarixiy [[masjid]]. Tarixi XII asrga borib taqaladi va shundan beri koʻplab taʼmirlash ishlarini boshdan kechirgan. Turli hikoyalariga asoslangan koʻplab nomlarga ham ega boʻlganligi bilan ham tanilgan. Mosul shahrining markaziy qismida, Korniche koʻchasida, [[Dajla]] daryosi boʻyidagi qirgʻoqqa qaragan holda joylashgan. 2015-yilda [[Iroq va Shom Islom Davlati]] tomonidan vayron qilingan. 2024-yil holatiga koʻra, qayta qurilish jarayonida. == Etimologiyasi == Masjid XIV asrgacha uni bunyod ettirgan hukmdor va homiy Mujohiddin Qoymaz sharafiga Al-Mujohidiy masjidi ({{Lang-ar|جامع المجاهدي}}) nomi bilan tanilgan. Shuningdek, Ar-Rabod masjidi ({{Lang-ar|جامع الربض}}) nomi bilan ham mashhur boʻlgan boʻlib, bu nom soʻzma-soʻz tarjima qilinganda „shahar chekkasidagi masjid“ degan maʼnoni anglatadi. Bunga sabab masjid Mosul shahrining chekka hududlarida yashovchi aholining jamoa boʻlib [[namoz]] oʻqishga boʻlgan ehtiyojini qondirganidir, chunki [[An-Nuriy Katta masjidi (Mosul)|An-Nuriy Katta masjidi]] hamda Umaviylar masjidi jamoat namozi vaqtida haddan tashqari gavjum boʻlgan. Shu sababli, Mosul shahar devorlaridan tashqarida joylashgan Al-Mujohidiy masjidi [[Juma namozi|juma namozi]] uchun uchinchi muqobil tanlov hisoblangan<ref>دليل الجوامع والمساجد التراثية والأثرية — ديوان الوقف السني في العراق. p.135</ref><ref name="Al">[https://www.alarabiya.net/ar/mob/arab-and-world/iraq/2015/02/26/-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D8%AA%D9%81%D8%AC%D9%91%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D8%A7-%D9%8A%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%84%D9%84%D9%82%D8%B1%D9%86-9-%D9%84%D9%84%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84.html داعش" يفجّر مسجداً يعود للقرن 9 للهجرة في الموصل]. ''Al-Arabiya''. Retrieved January 6, 2018.</ref>. == Tarixi == Masjidning bunyod etilishi 1151-yilga borib taqaladi. Birinchi [[Juma namozi|juma namozi]] 1154-yilda qurilish ishlari yakunlanishidan oldin oʻqilgan, chunki Mujohiddin avval ''jamoatxona'' (namozxona)ni qurib bitkazgan. Masjid qurilishi tugallangan paytda u bugungidan ham kattaroq boʻlgan. Mujohiddin masjidga yaxshi eʼtibor qaratgan, uni taʼmirlab turgan hamda boshqa masjidlarda uchramaydigan [[islom xattotligi]] bezaklari bilan bezatgan. Boshqa bezaklar ganch yordamida ishlangan boʻlib, bunday bezaklarning eng nafis namunalaridan baʼzilari [[mehrob]] tepasida edi. Jamoatxona ustini yopib turgan [[gumbaz]] koʻkimtir-yashil rangga boʻyalgan. Masjid mashhur tarixchi [[Ibn al-Asir|Ali ibn al-Asir]] tomonidan yirik va eng goʻzal masjidlardan biri sifatida tilga olingan<ref>ابن الأثير — حوادث سنة 575هـ</ref>. 1184-yilda mashhur geograf [[Ibn Jubayr]] ham ushbu masjidni ziyorat qilgan, u yerda namoz oʻqib, masjidning meʼmoriy yutugʻini maqtagan<ref name="Al"/>. [[Bagʻdod qamali|Tatar va moʻgʻul bosqinlari]] davrida masjid eʼtiborsiz qoldirilib, yemirilish oqibatida zarar koʻrgan. Biroq 1718-yildan boshlab Usmoniylar [[Valiy|voliyi]] Ali posho masjidni qayta taʼmirlashni boshlagan. Bu holat XX asr oxirigacha Vaqf va diniy ishlar vazirligi tomonidan davom ettirilgan. XXI asrda masjidga yetarli darajada eʼtibor qilinmagani sababli yana zarar koʻra boshlagan, masjid [[Imom|imomi]] va [[voiz]]i Toriqiy Hamdun bu haqida ogohlantirgan. [[Iroq urushi]]dan soʻng masjid yana faol faoliyat yuritib, [[Nineviya]]dagi Vaqf va Sunna direksiyasi hamkorligida [[Hofiz|Qurʼon yod olish musobaqasi]] kabi tadbirlar oʻtkazilgan<ref>[http://www.masajediraq.com/index.php?type=newsp&typet=1&idn=959 تكريم القراء والمجودين العراقيين في جامع الخضر بالموصل.] ''Masajed Iraq''. Retrieved January 6, 2018.</ref>. Biroq 2014–2015-yillarda masjid [[Iroq va Shom Islom Davlati]] tomonidan portlovchi moddalar yordamida vayron qilingan<ref name="Al"/>. == Yana qarang == {{Stack|{{Portal|Islom|Iroq}}}} * [[Iroqda islom]] * [[Iroqdagi masjidlar roʻyxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Mosuldagi masjidlar]] [[Turkum:Iroqda buzib tashlangan bino va inshootlar]] [[Turkum:Islom davlati tomonidan vayron qilingan masjidlar]] [[Turkum:2015-yilda buzib tashlangan bino va inshootlar]] tkfz3k196vkqq5glpqkx5b2kvv3vcmv 6274287 6274285 2026-09-21T06:57:04Z Oblakulova 111326 6274287 wikitext text/x-wiki {{Masjid|Oʻzbekcha nomi=AL-Mujohidiy masjidi|Asl nomi={{lang-ar|جامع المجاهدي}}|Tasvir=جامع الخضر في الموصل.jpg|Tasvir imzosi=Vayron qilingan Al-Mujohidiy masjidi, [[Mosul]], 2017-yilda suratga olingan.|Mamlakat=Iroq|Shahar=Mosul|Meʼmoriy uslub=[[Islom arxitekturasi|Islom meʼmorchiligi]]|Qurilib bitkazildi=1154-yil|Holati=vayron qilingan <br> (2015-yil)|Qurila boshladi=milodiy 1151}} '''Al-Mujohidiy masjidi''' ({{Lang-ar|جامع المجاهدي}}) — [[Iroq]]ning [[Mosul]] shahrida joylashgan tarixiy [[masjid]]. Tarixi XII asrga borib taqaladi va shundan beri koʻplab taʼmirlash ishlarini boshdan kechirgan. Turli hikoyalariga asoslangan koʻplab nomlarga ham ega boʻlganligi bilan ham tanilgan. Mosul shahrining markaziy qismida, Korniche koʻchasida, [[Dajla]] daryosi boʻyidagi qirgʻoqqa qaragan holda joylashgan. 2015-yilda [[Iroq va Shom Islom Davlati]] tomonidan vayron qilingan. 2024-yil holatiga koʻra, qayta qurilish jarayonida. == Etimologiyasi == Masjid XIV asrgacha uni bunyod ettirgan hukmdor va homiy Mujohiddin Qoymaz sharafiga Al-Mujohidiy masjidi ({{Lang-ar|جامع المجاهدي}}) nomi bilan tanilgan. Shuningdek, Ar-Rabod masjidi ({{Lang-ar|جامع الربض}}) nomi bilan ham mashhur boʻlgan boʻlib, bu nom soʻzma-soʻz tarjima qilinganda „shahar chekkasidagi masjid“ degan maʼnoni anglatadi. Bunga sabab masjid Mosul shahrining chekka hududlarida yashovchi aholining jamoa boʻlib [[namoz]] oʻqishga boʻlgan ehtiyojini qondirganidir, chunki [[An-Nuriy Katta masjidi (Mosul)|An-Nuriy Katta masjidi]] hamda Umaviylar masjidi jamoat namozi vaqtida haddan tashqari gavjum boʻlgan. Shu sababli, Mosul shahar devorlaridan tashqarida joylashgan Al-Mujohidiy masjidi [[Juma namozi|juma namozi]] uchun uchinchi muqobil tanlov hisoblangan<ref>دليل الجوامع والمساجد التراثية والأثرية — ديوان الوقف السني في العراق. p.135</ref><ref name="Al">[https://www.alarabiya.net/ar/mob/arab-and-world/iraq/2015/02/26/-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D8%AA%D9%81%D8%AC%D9%91%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D8%A7-%D9%8A%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%84%D9%84%D9%82%D8%B1%D9%86-9-%D9%84%D9%84%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84.html داعش" يفجّر مسجداً يعود للقرن 9 للهجرة في الموصل]. ''Al-Arabiya''. Retrieved January 6, 2018.</ref>. == Tarixi == Masjidning bunyod etilishi 1151-yilga borib taqaladi. Birinchi [[Juma namozi|juma namozi]] 1154-yilda qurilish ishlari yakunlanishidan oldin oʻqilgan, chunki Mujohiddin avval ''jamoatxona'' (namozxona)ni qurib bitkazgan. Masjid qurilishi tugallangan paytda u bugungidan ham kattaroq boʻlgan. Mujohiddin masjidga yaxshi eʼtibor qaratgan, uni taʼmirlab turgan hamda boshqa masjidlarda uchramaydigan [[islom xattotligi]] bezaklari bilan bezatgan. Boshqa bezaklar ganch yordamida ishlangan boʻlib, bunday bezaklarning eng nafis namunalaridan baʼzilari [[mehrob]] tepasida edi. Jamoatxona ustini yopib turgan [[gumbaz]] koʻkimtir-yashil rangga boʻyalgan. Masjid mashhur tarixchi [[Ibn al-Asir|Ali ibn al-Asir]] tomonidan yirik va eng goʻzal masjidlardan biri sifatida tilga olingan<ref>ابن الأثير — حوادث سنة 575هـ</ref>. 1184-yilda mashhur geograf [[Ibn Jubayr]] ham ushbu masjidni ziyorat qilgan, u yerda namoz oʻqib, masjidning meʼmoriy yutugʻini maqtagan<ref name="Al"/>. [[Bagʻdod qamali|Tatar va moʻgʻul bosqinlari]] davrida masjid eʼtiborsiz qoldirilib, yemirilish oqibatida zarar koʻrgan. Biroq 1718-yildan boshlab Usmoniylar [[Valiy|voliyi]] Ali posho masjidni qayta taʼmirlashni boshlagan. Bu holat XX asr oxirigacha Vaqf va diniy ishlar vazirligi tomonidan davom ettirilgan. XXI asrda masjidga yetarli darajada eʼtibor qilinmagani sababli yana zarar koʻra boshlagan, masjid [[Imom|imomi]] va [[voiz]]i Toriqiy Hamdun bu haqida ogohlantirgan. [[Iroq urushi]]dan soʻng masjid yana faol faoliyat yuritib, [[Nineviya]]dagi Vaqf va Sunna direksiyasi hamkorligida [[Hofiz|Qurʼon yod olish musobaqasi]] kabi tadbirlar oʻtkazilgan<ref>[http://www.masajediraq.com/index.php?type=newsp&typet=1&idn=959 تكريم القراء والمجودين العراقيين في جامع الخضر بالموصل.] ''Masajed Iraq''. Retrieved January 6, 2018.</ref>. Biroq 2014–2015-yillarda masjid [[Iroq va Shom Islom Davlati]] tomonidan portlovchi moddalar yordamida vayron qilingan<ref name="Al"/>. == Yana qarang == {{Stack|{{Portal|Islom|Iroq}}}} * [[Iroqda islom]] * [[Iroqdagi masjidlar roʻyxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Mosuldagi masjidlar]] [[Turkum:Iroqda buzib tashlangan bino va inshootlar]] [[Turkum:Islom davlati tomonidan vayron qilingan masjidlar]] [[Turkum:2015-yilda buzib tashlangan bino va inshootlar]] bjt5y7ftqr92eio1o9x0jtlunff200e 1 1448817 6274289 2026-09-21T06:57:37Z Oblakulova 111326 „{{Islom loyihasi}}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6274289 wikitext text/x-wiki {{Islom loyihasi}} n7r8yypldbg8ydz2gcx99ky2f4cvika 14 1448818 6274291 2026-09-21T06:59:59Z Oblakulova 111326 „[[Turkum:Mosulda islom]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6274291 wikitext text/x-wiki [[Turkum:Mosulda islom]] j1njk6ns74b2uept2mp4ecz9zyjqdw9 0 1448819 6274297 2026-09-21T07:06:25Z Tilkobles 92150 yangi 6274297 wikitext text/x-wiki {{Qisqa tavsif|(1163-1239) islom olimi}} {{Dindor biografiyasi bilgiqutisi | religion = [[Islom]] | occupation = [[Muhaddis|muhaddis]], [[Ilmiy usul|olim]], [[Tarixchi|tarixchi]] | era = kech [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar davri]] | name = Ibn ad-Dubaysiy | title = [[Jamol ad-Din (ma'nolari)|Jamol ad-Din]]<br/>[[Hofiz]] | birth_date = (hijriy 558-yil/milodiy 1163-yil) | birth_place = [[Vosit]] | death_date = (hijriy 637-yil/milodiy 1239-yil) | death_place = [[Bagʻdod]] | region = [[Iroq]] | denomination = [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy]] | jurisprudence = [[Shofiʼiylik|shofi'iy]] | main_interests = [[Hadis|hadis]], [[Tarix|tarix]] | notable_works = ''[[Bagʻdod tarixi (kitob)|Bag'dod tarixi]]'' | influences = [[Shofiʼiy|ash-Shofi'iy]]<br/>[[Al-Xatib al-Bagʻdodiy|al-Xatib al-Bag'dodiy]]<br/>[[Ibn Asokir]]<br/>[[Ibn Arabiy]]<br/>[[Samʼoniy|Ibn as-Sam'oniy]] | influenced = [[Ibn an-Najjor]] }} '''Jamol ad-Din Abu Abdulloh Muhammad ibn Said ibn Yahyo ibn Ali ibn al-Hajjoj al-Vositiy''' ({{Lang-ar|ابن الدبيثي}}; '''Ibn ad-Dubaysiy''' nomi bilan mashhur) [[Iroqliklar|iroqlik]] [[Muhaddis|muhaddis]], [[Tarixchi|tarixchi]] hamda [[Ilm ar-Rijol|ilm ar-rijol]] bo'yicha mutaxassis bo'lib, boshqa yirik asarlar qatorida bir qancha muhim asarlar ham ta’lif qilgan<ref name="third">{{Harvnb|Van Renterghem|2017}}</ref><ref>{{cite book |last1=Ohlander |first1=Erik |title=Sufism in an Age of Transition ʿUmar Al-Suhrawardī and the Rise of the Islamic Mystical Brotherhoods|publisher=[[Brill Academic Publishers|Brill]]|date=28 February 2008|isbn=9789047432142|page=74}}</ref>. U [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar]]ning soʻnggi davridagi yirik tarixchilaridan biri bo‘lgan va o‘z zamonasida [[Hadis|hadis]] hamda uning ilmlari bo‘yicha eng yaxshi olimlardan biri deb hisoblangan<ref>Al-Alam - Khair Al-Din Al-Zarkali - Dar Al-Ilm for Millions - Edition 15 - 2002</ref>. ==Manbalar== {{Manbalar}} ==Adabiyotlar== {{Refbegin}} *{{cite journal|title=Ibn al-Dubaythī|last=Rosenthal|first=F|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ibn-al-dubaythi-SIM_3148|journal=Ibn al-Dubayt̲h̲ī", in: Encyclopaedia of Islam, Second Edition|isbn=9789004335714|year=2012|doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_3148|url-access=subscription}} *{{cite journal|title=Ibn al-Dubaythī|first=Vanessa|last=Van Renterghem|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/*-COM_30116|journal=Ibn al-Dubaythī", in: Encyclopaedia of Islam, THREE|isbn=9789004335714|year=2017|doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_30116|url-access=subscription}} *{{cite journal|title=An Unedited Autographed Manuscript of ibn-al-Dubaythi, al-ta'rīkh al-mudhayyil, in Princeton University Library|first=Farah|last=Caesar|url=https://www.jstor.org/stable/597207|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=88|issue=2|year=1968|pages=334–340 |doi=10.2307/597207|jstor=597207 |url-access=subscription}} *{{cite journal|title=The Dhayl in Medieval Arabic Historiography. An Essay of the American Oriental Society, No. 6 (New Haven, Connecticut, 1967)|first=Caesar E.|last=Farah|url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-middle-east-studies/article/abs/caesar-e-farah-the-dhayl-in-medieval-arabic-historiography-an-essay-of-the-american-oriental-society-no-6-new-haven-connecticut-1967-pp-x-55/582AD2B55724CBE05A135F8D67724335|journal= International Journal of Middle East Studies|date=July 1970|doi=10.1017/S0020743800024223|volume=1|pages=278–278|url-access=subscription}} {{Refend}} {{Portal bar|Biography|Islam}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:1163-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1239-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Sunniy musulmon ulamolar]] [[Turkum:Shofiʼiylar]] [[Turkum:Ashʼariylar]] [[Turkum:Hadis ulamolari]] [[Turkum:O‘rta asr islom olamining 12-asr tarixchilari]] [[Turkum:O‘rta asr islom olamining 13-asr tarixchilari]] [[Turkum:Ibn Arabiy tarafdorlari]] 2epr8szxq37me69sgxr1e5lr36qri78 0 1448820 6274307 2026-09-21T08:25:48Z Oblakulova 111326 „{{Masjid}} '''Mosul Umaviylar masjidi''' ({{Lang-ar|الجامع الأموي}}), '''Al-Atiq masjidi''' ({{Lang-ar|الجامع العتيق|links=no}}) nomi bilan ham tanilgan<ref>{{Cite book |last=Al-Mosuli |first=Sulaiman Saigh |url=https://books.google.com/books?id=qiwqDgAAQBAJ&dq=%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84&pg=PT219 |title=History of Mosul |date=1923 |publisher=...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6274307 wikitext text/x-wiki {{Masjid}} '''Mosul Umaviylar masjidi''' ({{Lang-ar|الجامع الأموي}}), '''Al-Atiq masjidi''' ({{Lang-ar|الجامع العتيق|links=no}}) nomi bilan ham tanilgan<ref>{{Cite book |last=Al-Mosuli |first=Sulaiman Saigh |url=https://books.google.com/books?id=qiwqDgAAQBAJ&dq=%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84&pg=PT219 |title=History of Mosul |date=1923 |publisher=ktab INC. |language=ar}}</ref>, [[Iroq]]ning [[Mosul]] shahridagi katta tarixiy [[masjid]]. Dastlab VII asrda bunyod etilgan. 1810-yilda buzib tashlangan, shundan soʻng buzilgan joyning bir qismida hozirgi '''Al-Masfiy masjidi''' ({{Lang-ar|جامع المُصَفِّي|Jāmiʿ al-Muṣaffī|links=no}}) qurilgan. Bu masjid ham hanuzgacha Umaviylar masjidi nomi bilan mashhur<ref name=":1">{{Cite web |last1=Aldroubi |first1=Mina |last2=Mahmoud |first2=Sinan |date=7 March 2024 |title=Al Masfi: Mosul's oldest mosque reopens nearly a decade after ISIS occupation |url=https://www.thenationalnews.com/mena/iraq/2024/03/07/al-masfi-mosuls-oldest-mosque-reopens-nearly-a-decade-after-isis-occupation/ |access-date=2025-10-11 |website=The National |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Restoration of Al Masfi Mosque in Mosul |url=https://www.aliph-foundation.org/en/projects/mosul-mosaic-restoration-of-al-masfi-mosque |access-date=2025-10-11 |website=Aliph Foundation |language=en}}</ref>. == Tarixi == Mosulga taxminan 637-yilda<ref name=":3">{{Cite book |last=Yusuf |first=Sharif |url=https://books.google.com/books?id=_vzxDwAAQBAJ&dq=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF+%D9%85%D8%B5%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8&pg=PA38 |title=المدخل التاريخي لتاريخ العمارة العربية وتطورها |publisher=Al Manhal |year=2020 |isbn=9796500428611 |pages=38 |language=ar}}</ref> yoki milodiy 640-yil–641-yillarda<ref name=":0522">{{Cite book |last=Nováček |first=Karel |title=Encyclopaedia of Islam, Three |publisher=Brill |year=2021 |isbn=9789004161658 |editor-last=Fleet |editor-first=Kate |location= |pages= |language=en |chapter=Mosul architecture |editor-last2=Krämer |editor-first2=Gudrun |editor-last3=Matringe |editor-first3=Denis |editor-last4=Nawas |editor-first4=John |editor-last5=Rowson |editor-first5=Everett}}</ref> ilk [[musulmon]] arablar tomonidan asos solingan. Oʻrta asr arab manbalariga koʻra, [[xalifa]] [[Umar]] tomonidan musulmon qoʻshiniga boshliq qilib tayinlangan [[Arfaja|Arfaja al-Barikiy]]<ref name=":0523">{{EI2|last=Honigmann|title=al-Mawṣil|volume=6|pages=899-902|first=E.|first2=C.E.|last2=Bosworth|last3=Sluglett|first3=P.}}</ref> shaharni ''misr'' (harbiy lager) sifatida tashkil etgan va uning ichida [[Jome masjid|jome masjid]] qurdirgan<ref name=":0523" /><ref name=":0">{{Cite book |last1=Nováček |first1=Karel |url=https://books.google.com/books?id=uvYvEAAAQBAJ&pg=PA289 |title=Mosul after Islamic State: The Quest for Lost Architectural Heritage |last2=Melčák |first2=Miroslav |last3=Beránek |first3=Ondřej |last4=Starková |first4=Lenka |publisher=Springer Nature |year=2021 |isbn=978-3-030-62636-5 |language=en}}</ref>{{Rp|page=289}}. Shahar Umaviy xalifa [[Marvon II]] ({{hukmronlik|744|750}}) davrida yanada rivojlantirilgan boʻlib, ayrim manbalar masjidga ham aynan u asos solgan degan maʼlumotlarni keltiriladi<ref name=":4" /><ref name=":0523" />. Masjid bir necha bor taʼmirlanib va kengaytirilib, katta maydonni egallagan; ehtimol, sharqdan gʻarbga {{Convert|110|m|ft}} boʻlgan<ref name=":0" />.{{Rp|page=289}} Katta qayta taʼmirlashlardan biri 1148-yilda [[Sayf al-Din Ghazi I|Sayf ad-Din Gʻoziy]] tomonidan buyurtma qilingan boʻlib, oʻsha paytda uning atrofida bir nechta [[Madrasa|madrasa]] va boshqa diniy muassasalar qoʻshilgan<ref name=":0" />.{{Rp|page=299}} Xuddi shu asrning keyinroq davrida yangi jome masjid — [[Mosuldagi al-Nuriy masjidi|an-Nuriy masjidi]] — bunyod etilgach, eski „Umaviylar masjidi“ning ahamiyati pasayib, eʼtiborsiz qolgan, biroq uning yaqinida muhim qabriston shakllangan<ref name=":0" />.{{Rp|page=292}} Yomon ahvoldagi Umaviylar masjidi oxir-oqibat 1810-yilda buzib tashlangan<ref name=":0" />.{{Rp|page=289}} Bino qismlaridan saqlanib qolgan deb hisoblanadigan yagona narsa — an-Nuriy masjidi ichidagi bezakli ''[[Mehrob|mihrab]]'' boʻlib, ehtimol, buzish vaqtida yoki atrofida u binoga koʻchirib oʻtkazilgan<ref>{{Cite journal |last=Tabbaa |first=Yasser |date=1994 |title=The Transformation of Arabic Writing: Part 2, the Public Text |url=https://www.jstor.org/stable/4629463 |journal=Ars Orientalis |volume=24 |pages=134 |jstor=4629463 |issn=0571-1371}}</ref><ref>{{Cite book |last=Tabbaa |first=Yasser |url=https://books.google.com/books?id=09YHCwAAQBAJ&pg=PT195 |title=The Transformation of Islamic Art during the Sunni Revival |publisher=University of Washington Press |year=2011 |isbn=978-0-295-80393-7 |pages=181 (see note 38) |language=en}}</ref><ref name=":0" />{{Rp|page=101}} Sobiq Umaviylar masjidi oʻrnida keyinchalik hozirgi kichikroq al-Masfi masjidi qurilgan<ref name=":0" />,{{Rp|page=289}} uni Muhammad Musaffiy az-Zahab ({{Lang-ar|محمد مُصَفِّي الذهب|links=no}}) asos solgan<ref name=":4">{{Cite book |last=Francis |first=Bashir Youssef |url=https://books.google.com/books?id=RcsxDwAAQBAJ&dq=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF+%D9%85%D8%B5%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8&pg=PT237 |title=موسوعة المدن والمواقع في العراق - الجزء الأول |publisher=E-Kutub Ltd |isbn=978-1-78058-262-7 |pages=237 |language=ar |trans-title=Encyclopedia of cities and sites in Iraq (Volume 1)}}</ref><ref>{{Cite book |last=Siouffi |first=Nicolas |url=https://books.google.com/books?id=vk_RAAAAMAAJ&q=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF+%D9%85%D8%B5%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8 |title=مجموع الكتابات المحررة في ابنية مدينة الموصل |date=1956 |publisher=Maṭbaʻat Shafīq |language=ar}}</ref>. Masjidda al-Kavazin minorasi deb atalgan minora boʻlgan<ref name=":3" />. Al-Masfi masjidi Mosuldan [[Iroq va Shom Islom Davlati|IShID]]ni haydab chiqarish uchun boʻlib oʻtgan [[Mosul jangi (2016–2017)|2017-yilgi jang]] vaqtida qattiq shikastlangan. Keyinchalik bino merosni asrashga bagʻishlangan xalqaro tashkilot — Aliph tomonidan restavratsiya qilingan. Unda 2021-yildan yana namoz oʻqila boshlangan va u 2024-yil mart oyida rasman qayta ochilgan<ref name=":1" /><ref name=":2" /><gallery widths="200" class="center" caption="Al-Masfi masjidi (2024-yilgi restavratsiyadan keyin)"> File:الجامع الأموي في الموصل 07.jpg|Hozirgi al-Masfi masjidining tashqi koʻrinishi File:الجامع الأموي في الموصل 02.jpg|Al-Masfi masjidining ichki koʻrinishi </gallery> == Manbalar == {{manbalar}} {{Commons turkum}} [[Turkum:7-asrda qurib bitkazilgan masjidlar]] [[Turkum:Mosuldagi masjidlar]] o54lf2y0d8qy98suizmnhdcml6mjrut 6274310 6274307 2026-09-21T08:55:27Z Oblakulova 111326 /* Tarixi */ 6274310 wikitext text/x-wiki {{Masjid}} '''Mosul Umaviylar masjidi''' ({{Lang-ar|الجامع الأموي}}), '''Al-Atiq masjidi''' ({{Lang-ar|الجامع العتيق|links=no}}) nomi bilan ham tanilgan<ref>{{Cite book |last=Al-Mosuli |first=Sulaiman Saigh |url=https://books.google.com/books?id=qiwqDgAAQBAJ&dq=%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84&pg=PT219 |title=History of Mosul |date=1923 |publisher=ktab INC. |language=ar}}</ref>, [[Iroq]]ning [[Mosul]] shahridagi katta tarixiy [[masjid]]. Dastlab VII asrda bunyod etilgan. 1810-yilda buzib tashlangan, shundan soʻng buzilgan joyning bir qismida hozirgi '''Al-Masfiy masjidi''' ({{Lang-ar|جامع المُصَفِّي|Jāmiʿ al-Muṣaffī|links=no}}) qurilgan. Bu masjid ham hanuzgacha Umaviylar masjidi nomi bilan mashhur<ref name=":1">{{Cite web |last1=Aldroubi |first1=Mina |last2=Mahmoud |first2=Sinan |date=7 March 2024 |title=Al Masfi: Mosul's oldest mosque reopens nearly a decade after ISIS occupation |url=https://www.thenationalnews.com/mena/iraq/2024/03/07/al-masfi-mosuls-oldest-mosque-reopens-nearly-a-decade-after-isis-occupation/ |access-date=2025-10-11 |website=The National |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Restoration of Al Masfi Mosque in Mosul |url=https://www.aliph-foundation.org/en/projects/mosul-mosaic-restoration-of-al-masfi-mosque |access-date=2025-10-11 |website=Aliph Foundation |language=en}}</ref>. == Tarixi == Mosulga taxminan 637-yilda<ref name=":3">{{Cite book |last=Yusuf |first=Sharif |url=https://books.google.com/books?id=_vzxDwAAQBAJ&dq=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF+%D9%85%D8%B5%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8&pg=PA38 |title=المدخل التاريخي لتاريخ العمارة العربية وتطورها |publisher=Al Manhal |year=2020 |isbn=9796500428611 |pages=38 |language=ar}}</ref> yoki milodiy 640-yil–641-yillarda<ref name=":0522">{{Cite book |last=Nováček |first=Karel |title=Encyclopaedia of Islam, Three |publisher=Brill |year=2021 |isbn=9789004161658 |editor-last=Fleet |editor-first=Kate |location= |pages= |language=en |chapter=Mosul architecture |editor-last2=Krämer |editor-first2=Gudrun |editor-last3=Matringe |editor-first3=Denis |editor-last4=Nawas |editor-first4=John |editor-last5=Rowson |editor-first5=Everett}}</ref> ilk [[musulmon]] arablar tomonidan asos solingan. Oʻrta asr arab manbalariga koʻra, [[xalifa]] [[Umar]] tomonidan musulmon qoʻshiniga boshliq qilib tayinlangan [[Arfaja|Arfaja al-Barikiy]]<ref name=":0523">{{EI2|last=Honigmann|title=al-Mawṣil|volume=6|pages=899-902|first=E.|first2=C.E.|last2=Bosworth|last3=Sluglett|first3=P.}}</ref> shaharni ''misr'' (harbiy lager) sifatida tashkil etgan va uning ichida [[Jome masjid|jome masjid]] qurdirgan<ref name=":0523" /><ref name=":0">{{Cite book |last1=Nováček |first1=Karel |url=https://books.google.com/books?id=uvYvEAAAQBAJ&pg=PA289 |title=Mosul after Islamic State: The Quest for Lost Architectural Heritage |last2=Melčák |first2=Miroslav |last3=Beránek |first3=Ondřej |last4=Starková |first4=Lenka |publisher=Springer Nature |year=2021 |isbn=978-3-030-62636-5 |language=en}}</ref>{{Rp|page=289}}. Shahar Umaviy xalifa [[Marvon II]] ({{hukmronlik|744|750}}) davrida yanada rivojlantirilgan boʻlib, ayrim manbalar masjidga ham aynan u asos solgan degan maʼlumotlarni keltiriladi<ref name=":4" /><ref name=":0523" />. Masjid bir necha bor taʼmirlanib, kengaytirilgan va kattaroq maydonni egallagan. Ehtimol, maydoni sharqdan gʻarbga {{Convert|110|m|ft}} boʻlgan<ref name=":0" />{{Rp|page=289}}. Eng yirik qayta taʼmirlash ishlaridan biri 1148-yilda [[Sayf al-Din Ghazi I|Sayfiddin Gʻoziy]] buyrugʻi bilan amalga oshirilgan boʻlib, oʻsha paytda masjid atrofida bir nechta [[madrasa]] va boshqa diniy muassasalar qoʻshib qurilgan<ref name=":0" />{{Rp|page=299}}. Xuddi shu asrning oʻzida yangi jome masjid — [[An-Nuriy masjidi]] bunyod etilgach, eski Umaviylar masjidining ahamiyati pasayib, eʼtiborsiz qolgan, biroq uning yaqinida muhim qabriston paydo boʻlgan<ref name=":0" />{{Rp|page=292}}. Yomon ahvoldagi Umaviylar masjidi oxir-oqibat 1810-yilda buzib tashlangan<ref name=":0" />{{Rp|page=289}}. Bino qismlaridan saqlanib qolgan deb hisoblanadigan yagona narsa an-Nuriy masjidi ichidagi bezakli [[mehrob]] boʻlib, ehtimol, buzish vaqtida binoga koʻchirib oʻtkazilgan<ref>{{Cite journal |last=Tabbaa |first=Yasser |date=1994 |title=The Transformation of Arabic Writing: Part 2, the Public Text |url=https://www.jstor.org/stable/4629463 |journal=Ars Orientalis |volume=24 |pages=134 |jstor=4629463 |issn=0571-1371}}</ref><ref>{{Cite book |last=Tabbaa |first=Yasser |url=https://books.google.com/books?id=09YHCwAAQBAJ&pg=PT195 |title=The Transformation of Islamic Art during the Sunni Revival |publisher=University of Washington Press |year=2011 |isbn=978-0-295-80393-7 |pages=181 (see note 38) |language=en}}</ref><ref name=":0" />{{Rp|page=101}} Sobiq Umaviylar masjidi oʻrnida keyinchalik hozirgi kichikroq al-Masfiy masjidi qurilgan<ref name=":0" />,{{Rp|page=289}} ushbu masjidga Muhammad Musaffiy az-Zahab ({{Lang-ar|محمد مُصَفِّي الذهب|links=no}}) asos solgan<ref name=":4">{{Cite book |last=Francis |first=Bashir Youssef |url=https://books.google.com/books?id=RcsxDwAAQBAJ&dq=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF+%D9%85%D8%B5%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8&pg=PT237 |title=موسوعة المدن والمواقع في العراق - الجزء الأول |publisher=E-Kutub Ltd |isbn=978-1-78058-262-7 |pages=237 |language=ar |trans-title=Encyclopedia of cities and sites in Iraq (Volume 1)}}</ref><ref>{{Cite book |last=Siouffi |first=Nicolas |url=https://books.google.com/books?id=vk_RAAAAMAAJ&q=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF+%D9%85%D8%B5%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8 |title=مجموع الكتابات المحررة في ابنية مدينة الموصل |date=1956 |publisher=Maṭbaʻat Shafīq |language=ar}}</ref>. Masjidda al-Kavozin minorasi deb atalgan [[minora]] ham boʻlgan<ref name=":3" />. Mosuldan [[Iroq va Shom Islom Davlati]]ni haydab chiqarish uchun kechgan [[Mosul jangi (2016–2017)|2017-yilgi jang]] vaqtida Al-Masfiy masjidiga qattiq zarar yetgan. Keyinchalik bino merosni asrashga ixtisoslashgan xalqaro tashkilot — Aliph tomonidan qayta taʼmirlangan. Masjidda 2021-yilda yana namoz oʻqila boshlangan va u 2024-yil mart oyida rasman qayta ochilgan<ref name=":1" /><ref name=":2" /><gallery widths="200" class="center" caption="Al-Masfi masjidi (2024-yilgi restavratsiyadan keyin)"> File:الجامع الأموي في الموصل 07.jpg|Hozirgi al-Masfiy masjidining tashqi koʻrinishi File:الجامع الأموي في الموصل 02.jpg|Al-Masfiy masjidining ichki koʻrinishi </gallery> == Manbalar == {{manbalar}} {{Commons turkum}} [[Turkum:7-asrda qurib bitkazilgan masjidlar]] [[Turkum:Mosuldagi masjidlar]] mv7mf3d7c6mncupifge30z2lo2kyu08 6274313 6274310 2026-09-21T09:48:20Z Oblakulova 111326 6274313 wikitext text/x-wiki {{Masjid}} '''Umaviylar masjidi''' ({{Lang-ar|الجامع الأموي}}), shuningdek, '''Al-Atiq masjidi''' ({{Lang-ar|الجامع العتيق|links=no}}) nomi bilan tanilgan<ref>{{Cite book |last=Al-Mosuli |first=Sulaiman Saigh |url=https://books.google.com/books?id=qiwqDgAAQBAJ&dq=%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84&pg=PT219 |title=History of Mosul |date=1923 |publisher=ktab INC. |language=ar}}</ref>, [[Iroq]]ning [[Mosul]] shahrida joylashgan katta tarixiy [[masjid]]. Dastlab VII asrda bunyod etilgan. 1810-yilda buzib tashlangan, shundan soʻng buzilgan joyning bir qismida hozirgi Al-Masfiy masjidi ({{Lang-ar|جامع المُصَفِّي|Jāmiʿ al-Muṣaffī|links=no}}) qurilgan. Bu masjid ham hanuzgacha Umaviylar masjidi nomi bilan mashhur<ref name=":1">{{Cite web |last1=Aldroubi |first1=Mina |last2=Mahmoud |first2=Sinan |date=7 March 2024 |title=Al Masfi: Mosul's oldest mosque reopens nearly a decade after ISIS occupation |url=https://www.thenationalnews.com/mena/iraq/2024/03/07/al-masfi-mosuls-oldest-mosque-reopens-nearly-a-decade-after-isis-occupation/ |access-date=2025-10-11 |website=The National |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Restoration of Al Masfi Mosque in Mosul |url=https://www.aliph-foundation.org/en/projects/mosul-mosaic-restoration-of-al-masfi-mosque |access-date=2025-10-11 |website=Aliph Foundation |language=en}}</ref>. == Tarixi == Mosulga taxminan milodiy 637<ref name=":3">{{Cite book |last=Yusuf |first=Sharif |url=https://books.google.com/books?id=_vzxDwAAQBAJ&dq=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF+%D9%85%D8%B5%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8&pg=PA38 |title=المدخل التاريخي لتاريخ العمارة العربية وتطورها |publisher=Al Manhal |year=2020 |isbn=9796500428611 |pages=38 |language=ar}}</ref> yoki 640-yil–641-yillarda<ref name=":0522">{{Cite book |last=Nováček |first=Karel |title=Encyclopaedia of Islam, Three |publisher=Brill |year=2021 |isbn=9789004161658 |editor-last=Fleet |editor-first=Kate |location= |pages= |language=en |chapter=Mosul architecture |editor-last2=Krämer |editor-first2=Gudrun |editor-last3=Matringe |editor-first3=Denis |editor-last4=Nawas |editor-first4=John |editor-last5=Rowson |editor-first5=Everett}}</ref> ilk [[musulmon]] arablar tomonidan asos solingan. Oʻrta asr arab manbalariga koʻra, [[xalifa]] [[Umar]] tomonidan musulmon qoʻshiniga boshliq qilib tayinlangan [[Arfaja|Arfaja al-Barikiy]]<ref name=":0523">{{EI2|last=Honigmann|title=al-Mawṣil|volume=6|pages=899-902|first=E.|first2=C.E.|last2=Bosworth|last3=Sluglett|first3=P.}}</ref> shaharni ''misr'' (harbiy lager) sifatida tashkil etgan va uning ichida [[Jome masjid|jome masjid]] qurdirgan<ref name=":0523" /><ref name=":0">{{Cite book |last1=Nováček |first1=Karel |url=https://books.google.com/books?id=uvYvEAAAQBAJ&pg=PA289 |title=Mosul after Islamic State: The Quest for Lost Architectural Heritage |last2=Melčák |first2=Miroslav |last3=Beránek |first3=Ondřej |last4=Starková |first4=Lenka |publisher=Springer Nature |year=2021 |isbn=978-3-030-62636-5 |language=en}}</ref>{{Rp|page=289}}. Shahar Umaviy xalifa [[Marvon II]] ({{hukmronlik|744|750}}) davrida yanada rivojlantirilgan boʻlib, ayrim manbalar masjidga ham aynan xalifa asos solgan degan maʼlumotlarni keltiriladi<ref name=":4" /><ref name=":0523" />. Masjid bir necha bor taʼmirlanib, kengaytirilgan va kattaroq maydonni egallagan. Ehtimol, maydoni sharqdan gʻarbga {{Convert|110|m|ft}}ni tashkil qilgan<ref name=":0" />{{Rp|page=289}}. Eng yirik qayta taʼmirlash ishlaridan biri 1148-yilda [[Sayf al-Din Ghazi I|Sayfiddin Gʻoziy]] buyrugʻi bilan amalga oshirilgan boʻlib, oʻsha paytda masjid atrofida bir nechta [[madrasa]] va boshqa diniy muassasalar qoʻshib qurilgan<ref name=":0" />{{Rp|page=299}}. Xuddi shu asrning oʻzida yangi jome masjid — [[An-Nuriy masjidi]] bunyod etilgach, eski Umaviylar masjidining ahamiyati pasayib, eʼtiborsiz qolgan, biroq uning yaqinida muhim qabriston paydo boʻlgan<ref name=":0" />{{Rp|page=292}}. Yomon ahvolda qolgan Umaviylar masjidi oxir-oqibat 1810-yilda buzib tashlangan<ref name=":0" />{{Rp|page=289}}. Bino qismlari orasida saqlanib qolgan deb hisoblaniladigan yagona narsa an-Nuriy masjidi ichidagi bezakli [[mehrob]] boʻlib, ehtimol, buzish ishlari vaqtida ushbu binoga koʻchirib oʻtkazilgan<ref>{{Cite journal |last=Tabbaa |first=Yasser |date=1994 |title=The Transformation of Arabic Writing: Part 2, the Public Text |url=https://www.jstor.org/stable/4629463 |journal=Ars Orientalis |volume=24 |pages=134 |jstor=4629463 |issn=0571-1371}}</ref><ref>{{Cite book |last=Tabbaa |first=Yasser |url=https://books.google.com/books?id=09YHCwAAQBAJ&pg=PT195 |title=The Transformation of Islamic Art during the Sunni Revival |publisher=University of Washington Press |year=2011 |isbn=978-0-295-80393-7 |pages=181 (see note 38) |language=en}}</ref><ref name=":0" />{{Rp|page=101}}. Sobiq Umaviylar masjidi oʻrnida keyinchalik hozirgi kichikroq al-Masfiy masjidi qurilgan<ref name=":0" />{{Rp|page=289}}, ushbu masjidga Muhammad Musaffiy az-Zahab ({{Lang-ar|محمد مُصَفِّي الذهب|links=no}}) asos solgan<ref name=":4">{{Cite book |last=Francis |first=Bashir Youssef |url=https://books.google.com/books?id=RcsxDwAAQBAJ&dq=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF+%D9%85%D8%B5%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8&pg=PT237 |title=موسوعة المدن والمواقع في العراق - الجزء الأول |publisher=E-Kutub Ltd |isbn=978-1-78058-262-7 |pages=237 |language=ar |trans-title=Encyclopedia of cities and sites in Iraq (Volume 1)}}</ref><ref>{{Cite book |last=Siouffi |first=Nicolas |url=https://books.google.com/books?id=vk_RAAAAMAAJ&q=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF+%D9%85%D8%B5%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8 |title=مجموع الكتابات المحررة في ابنية مدينة الموصل |date=1956 |publisher=Maṭbaʻat Shafīq |language=ar}}</ref>. Masjidda al-Kavozin minorasi deb atalgan [[minora]] ham boʻlgan<ref name=":3" />. Mosuldan [[Iroq va Shom Islom Davlati]]ni haydab chiqarish uchun kechgan 2017-yilgi jang vaqtida Al-Masfiy masjidiga qattiq zarar yetgan. Keyinchalik bino merosni asrab-avaylashga ixtisoslashgan xalqaro tashkilot — "Aliph" tomonidan qayta taʼmirlangan. 2021-yildan masjidda yana [[namoz]] oʻqila boshlangan va 2024-yil mart oyida rasman qayta ochilgan<ref name=":1" /><ref name=":2" />.<gallery widths="200" class="center" caption="Al-Masfiy masjidi (2024-yilgi restavratsiyadan keyin)"> File:الجامع الأموي في الموصل 07.jpg|Hozirgi Al-Masfiy masjidining tashqi koʻrinishi File:الجامع الأموي في الموصل 02.jpg|Al-Masfiy masjidining ichki koʻrinishi </gallery> == Manbalar == {{manbalar}} {{Commons turkum}} [[Turkum:7-asrda qurib bitkazilgan masjidlar]] [[Turkum:Mosuldagi masjidlar]] i4mbf2o1i7sk9l018h1z4o5j4js4jyi 6274314 6274313 2026-09-21T09:48:30Z Oblakulova 111326 6274314 wikitext text/x-wiki {{Masjid}} '''Umaviylar masjidi''' ({{Lang-ar|الجامع الأموي}}), shuningdek, '''Al-Atiq masjidi''' ({{Lang-ar|الجامع العتيق|links=no}}) nomi bilan tanilgan<ref>{{Cite book |last=Al-Mosuli |first=Sulaiman Saigh |url=https://books.google.com/books?id=qiwqDgAAQBAJ&dq=%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84&pg=PT219 |title=History of Mosul |date=1923 |publisher=ktab INC. |language=ar}}</ref>, [[Iroq]]ning [[Mosul]] shahrida joylashgan katta tarixiy [[masjid]]. Dastlab VII asrda bunyod etilgan. 1810-yilda buzib tashlangan, shundan soʻng buzilgan joyning bir qismida hozirgi Al-Masfiy masjidi ({{Lang-ar|جامع المُصَفِّي|Jāmiʿ al-Muṣaffī|links=no}}) qurilgan. Bu masjid ham hanuzgacha Umaviylar masjidi nomi bilan mashhur<ref name=":1">{{Cite web |last1=Aldroubi |first1=Mina |last2=Mahmoud |first2=Sinan |date=7 March 2024 |title=Al Masfi: Mosul's oldest mosque reopens nearly a decade after ISIS occupation |url=https://www.thenationalnews.com/mena/iraq/2024/03/07/al-masfi-mosuls-oldest-mosque-reopens-nearly-a-decade-after-isis-occupation/ |access-date=2025-10-11 |website=The National |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Restoration of Al Masfi Mosque in Mosul |url=https://www.aliph-foundation.org/en/projects/mosul-mosaic-restoration-of-al-masfi-mosque |access-date=2025-10-11 |website=Aliph Foundation |language=en}}</ref>. == Tarixi == Mosulga taxminan milodiy 637<ref name=":3">{{Cite book |last=Yusuf |first=Sharif |url=https://books.google.com/books?id=_vzxDwAAQBAJ&dq=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF+%D9%85%D8%B5%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8&pg=PA38 |title=المدخل التاريخي لتاريخ العمارة العربية وتطورها |publisher=Al Manhal |year=2020 |isbn=9796500428611 |pages=38 |language=ar}}</ref> yoki 640-yil–641-yillarda<ref name=":0522">{{Cite book |last=Nováček |first=Karel |title=Encyclopaedia of Islam, Three |publisher=Brill |year=2021 |isbn=9789004161658 |editor-last=Fleet |editor-first=Kate |location= |pages= |language=en |chapter=Mosul architecture |editor-last2=Krämer |editor-first2=Gudrun |editor-last3=Matringe |editor-first3=Denis |editor-last4=Nawas |editor-first4=John |editor-last5=Rowson |editor-first5=Everett}}</ref> ilk [[musulmon]] arablar tomonidan asos solingan. Oʻrta asr arab manbalariga koʻra, [[xalifa]] [[Umar]] tomonidan musulmon qoʻshiniga boshliq qilib tayinlangan [[Arfaja|Arfaja al-Barikiy]]<ref name=":0523">{{EI2|last=Honigmann|title=al-Mawṣil|volume=6|pages=899-902|first=E.|first2=C.E.|last2=Bosworth|last3=Sluglett|first3=P.}}</ref> shaharni ''misr'' (harbiy lager) sifatida tashkil etgan va uning ichida [[Jome masjid|jome masjid]] qurdirgan<ref name=":0523" /><ref name=":0">{{Cite book |last1=Nováček |first1=Karel |url=https://books.google.com/books?id=uvYvEAAAQBAJ&pg=PA289 |title=Mosul after Islamic State: The Quest for Lost Architectural Heritage |last2=Melčák |first2=Miroslav |last3=Beránek |first3=Ondřej |last4=Starková |first4=Lenka |publisher=Springer Nature |year=2021 |isbn=978-3-030-62636-5 |language=en}}</ref>{{Rp|page=289}}. Shahar Umaviy xalifa [[Marvon II]] ({{hukmronlik|744|750}}) davrida yanada rivojlantirilgan boʻlib, ayrim manbalar masjidga ham aynan xalifa asos solgan degan maʼlumotlarni keltiriladi<ref name=":4" /><ref name=":0523" />. Masjid bir necha bor taʼmirlanib, kengaytirilgan va kattaroq maydonni egallagan. Ehtimol, maydoni sharqdan gʻarbga {{Convert|110|m|ft}}ni tashkil qilgan<ref name=":0" />{{Rp|page=289}}. Eng yirik qayta taʼmirlash ishlaridan biri 1148-yilda [[Sayf al-Din Ghazi I|Sayfiddin Gʻoziy]] buyrugʻi bilan amalga oshirilgan boʻlib, oʻsha paytda masjid atrofida bir nechta [[madrasa]] va boshqa diniy muassasalar qoʻshib qurilgan<ref name=":0" />{{Rp|page=299}}. Xuddi shu asrning oʻzida yangi jome masjid — [[An-Nuriy masjidi]] bunyod etilgach, eski Umaviylar masjidining ahamiyati pasayib, eʼtiborsiz qolgan, biroq uning yaqinida muhim qabriston paydo boʻlgan<ref name=":0" />{{Rp|page=292}}. Yomon ahvolda qolgan Umaviylar masjidi oxir-oqibat 1810-yilda buzib tashlangan<ref name=":0" />{{Rp|page=289}}. Bino qismlari orasida saqlanib qolgan deb hisoblaniladigan yagona narsa an-Nuriy masjidi ichidagi bezakli [[mehrob]] boʻlib, ehtimol, buzish ishlari vaqtida ushbu binoga koʻchirib oʻtkazilgan<ref>{{Cite journal |last=Tabbaa |first=Yasser |date=1994 |title=The Transformation of Arabic Writing: Part 2, the Public Text |url=https://www.jstor.org/stable/4629463 |journal=Ars Orientalis |volume=24 |pages=134 |jstor=4629463 |issn=0571-1371}}</ref><ref>{{Cite book |last=Tabbaa |first=Yasser |url=https://books.google.com/books?id=09YHCwAAQBAJ&pg=PT195 |title=The Transformation of Islamic Art during the Sunni Revival |publisher=University of Washington Press |year=2011 |isbn=978-0-295-80393-7 |pages=181 (see note 38) |language=en}}</ref><ref name=":0" />{{Rp|page=101}}. Sobiq Umaviylar masjidi oʻrnida keyinchalik hozirgi kichikroq al-Masfiy masjidi qurilgan<ref name=":0" />{{Rp|page=289}}, ushbu masjidga Muhammad Musaffiy az-Zahab ({{Lang-ar|محمد مُصَفِّي الذهب|links=no}}) asos solgan<ref name=":4">{{Cite book |last=Francis |first=Bashir Youssef |url=https://books.google.com/books?id=RcsxDwAAQBAJ&dq=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF+%D9%85%D8%B5%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8&pg=PT237 |title=موسوعة المدن والمواقع في العراق - الجزء الأول |publisher=E-Kutub Ltd |isbn=978-1-78058-262-7 |pages=237 |language=ar |trans-title=Encyclopedia of cities and sites in Iraq (Volume 1)}}</ref><ref>{{Cite book |last=Siouffi |first=Nicolas |url=https://books.google.com/books?id=vk_RAAAAMAAJ&q=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF+%D9%85%D8%B5%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8 |title=مجموع الكتابات المحررة في ابنية مدينة الموصل |date=1956 |publisher=Maṭbaʻat Shafīq |language=ar}}</ref>. Masjidda al-Kavozin minorasi deb atalgan [[minora]] ham boʻlgan<ref name=":3" />. Mosuldan [[Iroq va Shom Islom Davlati]]ni haydab chiqarish uchun kechgan 2017-yilgi jang vaqtida Al-Masfiy masjidiga qattiq zarar yetgan. Keyinchalik bino merosni asrab-avaylashga ixtisoslashgan xalqaro tashkilot — „Aliph“ tomonidan qayta taʼmirlangan. 2021-yildan masjidda yana [[namoz]] oʻqila boshlangan va 2024-yil mart oyida rasman qayta ochilgan<ref name=":1" /><ref name=":2" />.<gallery widths="200" class="center" caption="Al-Masfiy masjidi (2024-yilgi restavratsiyadan keyin)"> File:الجامع الأموي في الموصل 07.jpg|Hozirgi Al-Masfiy masjidining tashqi koʻrinishi File:الجامع الأموي في الموصل 02.jpg|Al-Masfiy masjidining ichki koʻrinishi </gallery> == Manbalar == {{manbalar}} {{Commons turkum}} [[Turkum:7-asrda qurib bitkazilgan masjidlar]] [[Turkum:Mosuldagi masjidlar]] 42shjdom5dz5fjyrrfqg42vbgmasvep 0 1448821 6274311 2026-09-21T09:45:51Z ~2026-50840-56 308979 boston choyxo'rligi 6274311 wikitext text/x-wiki boston choxorligi BOSTON TEA PARTY deyiladi unga kora har bir shaxs nimadir qilishi shart va bu qonun kuchidagi qonun hisoblanadi shundu jala pj1i7aw9xkc5ph5rxbyl7xaknr6e5bz 6274312 6274311 2026-09-21T09:47:26Z ~2026-50840-56 308979 6274312 wikitext text/x-wiki boston choxorligi BOSTON TEA PARTY deyiladi unga kora har bir shaxs nimadir qilishi shart va bu qonun kuchidagi qonun hisoblanadi shundu jala shaxati shaxa ti hayot kal kunta matiz bla fx5vxreetki0i84bj9zay2a3599soxg 6274321 6274312 2026-09-21T10:02:49Z ~2026-50840-56 308979 ;oupjp 6274321 wikitext text/x-wiki qo'toq bormi bera SHaxzod blaaaaaaa ===== 80 / F925 YA [https://telegram.org bos shaxxzod] ===== lt3xyihif0g3jrakr8et7ooz1k0x72i 6274329 6274321 2026-09-21T10:36:39Z Shahzodbey 308993 6274329 wikitext text/x-wiki qo'toq bormi bera SHaxzod blaaaaaaa hounp1o9oveciaxm63m4kety6l2rvgi 6274330 6274329 2026-09-21T10:36:57Z Shahzodbey 308993 Sahifadagi barcha matn oʻchirib tashlandi 6274330 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 6274331 6274330 2026-09-21T10:37:29Z Quinlan83 62781 Requesting deletion 6274331 wikitext text/x-wiki {{delete|Empty page}} 6lxnxpp3pbi2o5ekjkkl95cozjhksbw 1 1448822 6274315 2026-09-21T09:49:02Z Oblakulova 111326 „{{Islom loyihasi}}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6274315 wikitext text/x-wiki {{Islom loyihasi}} n7r8yypldbg8ydz2gcx99ky2f4cvika 0 1448823 6274318 2026-09-21T10:02:37Z Sitora Oblakulova 85592 Sitora Oblakulova [[Mariam Muhammad Hadi al Hilli]] sahifasini [[Maryam Muhammad Hadi al-Hilli]]ga koʻchirdi 6274318 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Maryam Muhammad Hadi al-Hilli]] dzpq9oizbby7onl9jkkfxtrnbhopokt 1 1448824 6274320 2026-09-21T10:02:37Z Sitora Oblakulova 85592 Sitora Oblakulova [[Munozara:Mariam Muhammad Hadi al Hilli]] sahifasini [[Munozara:Maryam Muhammad Hadi al-Hilli]]ga koʻchirdi 6274320 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Munozara:Maryam Muhammad Hadi al-Hilli]] m8hqbnfql1mtrzk4f1n15ns0ydjf0w4 2 1448825 6274337 2026-09-21T11:13:32Z Nasiyachi 308998 „ == Nasiyachi == '''Nasiyachi''' ([https://nasiyachi.com nasiyachi.com]) — Oʻzbekiston tadbirkorlari uchun moʻljallangan nasiya savdo va qarzdorlikni boshqarish tizimi. Loyiha savdo nuqtalari, doʻkonlar va kichik biznes egalariga mijozlarga berilgan nasiyalarni qogʻoz daftar oʻrniga raqamli koʻrinishda yuritish imkonini beradi. Loyiha ikki qismdan iborat: mijozlar uchun mobil ilova va veb-sayt (landing sahifa). === Maqsadi === Oʻzbekisto...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6274337 wikitext text/x-wiki == Nasiyachi == '''Nasiyachi''' ([https://nasiyachi.com nasiyachi.com]) — Oʻzbekiston tadbirkorlari uchun moʻljallangan nasiya savdo va qarzdorlikni boshqarish tizimi. Loyiha savdo nuqtalari, doʻkonlar va kichik biznes egalariga mijozlarga berilgan nasiyalarni qogʻoz daftar oʻrniga raqamli koʻrinishda yuritish imkonini beradi. Loyiha ikki qismdan iborat: mijozlar uchun mobil ilova va veb-sayt (landing sahifa). === Maqsadi === Oʻzbekistonda kichik savdo nuqtalarida nasiya savdo keng tarqalgan boʻlib, hisob-kitob koʻpincha qoʻlda, daftarda yuritiladi. Bu esa yozuvlarning yoʻqolishi, xatoliklar va toʻlov muddatlarini nazorat qilishning qiyinlashuviga olib keladi. Nasiyachi ushbu jarayonni raqamlashtirishga qaratilgan. === Asosiy imkoniyatlari === * Mijozlar bazasini yuritish * Nasiya (qarz) yozuvlarini qayd etish va tarixini saqlash * Qarz qoldigʻi va toʻlovlarni kuzatib borish * Toʻlov muddatlari boʻyicha nazorat * Mobil qurilmalarda ishlash === Tashqi havolalar === * [https://nasiyachi.com/uz Rasmiy veb-sayt] ---- == Nasiyachi (Русский) == '''Nasiyachi''' ([https://nasiyachi.com/ru nasiyachi.com]) — система учёта продаж в рассрочку и управления задолженностью, предназначенная для предпринимателей Узбекистана. Проект позволяет владельцам торговых точек, магазинов и малого бизнеса вести учёт выданных клиентам рассрочек в цифровом виде вместо бумажной тетради. Проект состоит из двух частей: мобильного приложения для пользователей и веб-сайта (лендинга). === Цель === В Узбекистане продажа товаров в рассрочку широко распространена среди небольших торговых точек, при этом учёт чаще всего ведётся вручную, в тетради. Это приводит к потере записей, ошибкам в расчётах и трудностям с контролем сроков платежей. Nasiyachi направлен на цифровизацию этого процесса. === Основные возможности === * Ведение базы клиентов * Регистрация записей о рассрочке (долге) и хранение их истории * Отслеживание остатка долга и поступивших платежей * Контроль сроков оплаты * Работа на мобильных устройствах === Внешние ссылки === * [https://nasiyachi.com/ru Официальный сайт] ---- == Nasiyachi (English) == '''Nasiyachi''' ([https://nasiyachi.com/en nasiyachi.com]) is an instalment-sales and debt management system built for entrepreneurs in Uzbekistan. It allows shop owners, retail outlets and small businesses to keep digital records of credit ("nasiya") extended to their customers, replacing the traditional paper ledger. The project consists of two parts: a mobile application for end users and a web landing page. === Purpose === Selling goods on credit is widespread among small retailers in Uzbekistan, and records are usually kept by hand in a notebook. This leads to lost entries, calculation errors and difficulty tracking payment deadlines. Nasiyachi aims to digitise this process. === Main features === * Customer database management * Recording credit (debt) entries and keeping their history * Tracking outstanding balances and received payments * Payment deadline monitoring * Mobile-first usage * [https://nasiyachi.com Official website] 3wtenvbeyxasskzaem7k8ap03zxj97z