Vikiiqtibos uzwikiquote https://uz.wikiquote.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikiiqtibos Vikiiqtibos munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 1796 32062 23677 2026-08-09T06:17:53Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32062 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Aql|wikipedia=Aql|wiktionary=aql|Tasvir=RobertFuddBewusstsein17Jh.png}} '''Aql''' (arabcha : ''عقل'') — falsafada tushunchalar hosil qilish va ularga muvofiq hukm yuritish qobiliyatidir. Bugungi kunda Gʻarbda bu kontseptsiya asosan nemis faylasufi Immanuel Kantning taʼsiri ostida boʻlib, u ratsional tushunishga qarshi turadi, ammo uni idrokdan ajratadi . {{ABD}} == A == {{Q|Aql agar koʻzga koʻrinuvchi jism boʻlganda [[dunyo]]ni [[qorongʻilik]] bosmas edi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=60}}}} {{Q|Aql [[baxt]]ga yetish vositasi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=62}}}} {{Q|Aql bilan [[odob]], jism bilan jon.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=61}}}} {{Q|Aql bilan [[tajriba]]ning aloqasi [[suv]] bilan [[yer]]ning aloqasi kabidir. [[Suv]] bilan [[yer]] oʻzaro birga boʻlmasa, yerda biror narsa unishi mahol!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=55}}|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} {{Q|Aqldan barcha ish yaxshi boʻladi,<br />To [[gʻazab]] kelmasa aql barqaror.<br />Bu hikmatni oqil yaxshi biladi,<br />Gʻazab kelsa aql boʻladi nochor!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=207}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} {{Q|Aqldek xazina yoʻq, [[jahl]]dek faqirlik yoʻq, [[odob]]day meros yoʻq, [[mashvarat]]dek yordamchi yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=67}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Aql faqat insongagina xos boʻlgan tugma quvvat-ruhiy kuch bilan bogʻlikdur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=55}}.|[[Farobiy]]}} {{Q|Aql — har bir kishining [[xudo]]si.|[[Geraklit]]}} {{Q|Aqli koʻp boʻlib, oʻzi [[odob]]siz boʻlgan kishi [[ov]]ga qurolsiz chiqqan kishiga oʻxshaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=62}}}} {{Q|Aqlini ishlatgan odam aqllidir. Boshqalarning ham aqlini ishlatgan odam undan-da aqlliroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=60}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Aqliy halovatga [[axloqiy]] fazilatlar tufayli erishiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|[[Dmitriy Pisarev]]}} {{Q|Aql odamga hamisha hamdam va [[doʻst]], mol-dunyo esa tashlab ketuvchi bevafo [[mehmon]].|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=62}}}} {{Q|Aqlli odam [[kambagʻallik|kambagʻal]] boʻlmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}}} {{Q|Aqlning alomati [[kamtarlik]], ahmoqlikning belgisi esa [[takabburlik]]dir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=58}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} {{Q|Aql odamni yashnatadi, [[nodonlik]] esa qaqshatadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=61}}}} {{Q|Aql ulugʻlikka etadi payvand,<br />Aqlsizning doim oyogʻida band{{sfn|Tursun|2006|p=66}}.|[[Abulqosim Firdavsiy]]}} {{Q|Arslon oʻz quvvati va [[shijoat]]i bilan [[ovqat]] topib, kun kechirgani kabi inson ham qayda boʻlmasin oʻz aqli bilan kun kechiradi. Agar kishida mol-u dunyo koʻp boʻlsayu, aqli boʻlmasa, qadr-u qimmati ham boʻlmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=58}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} {{Q|Aytishlaricha, har bir narsa aqlga muhtoj. Aql esa [[tajriba]]ga muhtojdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=55}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} {{Q|Azizim, uzoqni koʻruvchi aqlni va olamni bezatuvchi tafakkurni har qanday ishda oʻzing uchun odil hokim va komil sinovchi qilib olki, insoniylik sharafining javhari boshqa hayvonlardan aqlining oʻtkirligi bilan ajralib turadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=60}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == B == {{Q|[[Baxt]]ga erishish uchun eng avvalo aql kerak.|[[Sofokl]]}} {{Q|Bir sandiq [[oltin]]dan bir zarra aql yaxshi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=61}}}} {{Q|Bizni [[dunyo (islom)|dunyo]] va [[oxirat]] saodatiga boshlovchi narsa, albatta, [[Alloh]]ning eng buyuk neʼmati – aqldir{{sfn|Tursun|2006|p=80}}.|[[Abdurauf Fitrat]]}} {{Q|Boshida aqli yoʻq odamning [[hayvon]]dan farqi yoʻq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=60}}}} == D == {{Q|Donoga aqlsiz barcha [[axloq]]iy qoidalar behudadir{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Nikolay Pirogov]]}} == E == {{Q|Ey oʻgʻil, bu soʻzim sinalgan beshak,<br>Boshida aqli yoʻq misoli [[eshak]]!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=58}}}} {{Q|[[Eshak]] oz [[ovqat]] yeb [[riyozat]] chekkan bilan aqlli boʻlib qolmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=64}}}} == F == {{Q|[[Fan]]ning ibtidosi — aql, aqlning ibtidosi esa — [[sabr]]-toqat{{sfn|Tursun|2006|p=62}}.|[[Afandi Kofiyev]]}} == H == {{Q|Hamma kishilar aqlga muhtojdirlar, aql esa [[amaliyot]]ga, ish-harakatga ehtiyoj sezadi. Shuning uchun ham amaliyotni aqlning oynasi, deyishadi{{sfn|Tursun|2006|p=63}}.|[[Husayn Voiz Koshifiy]]}} == I == {{Q|Insonning boshqa jonzotlardan afzalligi aqldadir. Aqlning maqsadi esa [[nutq]] va [[shirinsuxanlik]]ni takomillashtirishdan iborat{{sfn|Tursun|2006|p=63}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == J == {{Q|Jahonda bor narsa – aqlga, aql esa [[tajriba]]ga muhtojdir{{sfn|Tursun|2006|p=116}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == K == {{Q|Kimki oʻz [[fikr]]iga magʻrurlanib ish tutsa, yoʻldan adashadi. Kimki oʻz aqliga suyanib, oʻzgalar bilan hisoblashmasa, xorlik tortadi{{sfn|Tursun|2006|p=156}}.|[[Muhammad Zehniy]]}} == N == {{Q|[[Nafs]]ning tizgini aqlning qo'lidadir, aql [[nafs]] ustidan hukm yurgizib, uni yomon yo'ldan asrab turadi. Odatda qaysi narsa ko'paysa, qadri kamayib ketadi. Ammo aql ko'paygan sari qadri oshaveradi. Hamma narsaning chegarasi va to'xtaydigan joyi bor, ammo aqlning chegarasi yo'q{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=58}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == O == {{Q|Odamning aqli [[soʻz]]idan bilinadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=61}}}} == P == {{Q|[[Pul]]ni ishlatsang ozayadi, aqlni ishlatsang sayqal topib, koʻpayadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=62}}}} == Q == {{Q|[[Qalb]] gʻaybga va maʼnaviy olamga, aql esa zohirga va moddiy olamga ochilgan darchadir. U holda birinchini ikkinchi bilan izlash – [[ahmoqlik]], ikkinchini birinchi bilan izlash esa [[gʻaflat]] va nodonlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=36}}.|[[Muhammad Nurulloh Saydo Jazariy]]}} {{Q|Qanchadan-qancha odamlar aql bilan pastlikdan yuqoriga koʻtariladi, qanchadan-qancha qadrli odamlar [[nodonlik]]ka yoʻl qoʻyib, pastlik sari qulaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=58}}}} {{Q|Qorin yemoqdan [[zavq]] oladi, aql esa [[hikmat]]dan.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=170}}}} == S == {{Q|[[Jahl|Serjahl]] boshda aql boʻlmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=60}}}} == Oʻ == {{Q|Oʻzingdan ojizlarga [[rahm]] bilan, oʻzing bilan tenglarga [[insof]] bilan, oʻzingdan ustunlarga aql bilan boq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=195}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] spdwb0exonafbphp2bcdhkrx55xjcf4 0 1797 31922 20897 2026-08-09T05:58:59Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31922 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Mehnat|Tasvir=Ford_Madox_Brown_-_Work_-_Google_Art_Project.jpg|wikipedia=Mehnat|wiktionary=mehnat}} '''Mehnat''' (shuningdek, '''ish''') — jamiyat yoki alohida individ talab va ehtiyojlarini qondirish uchun bajariladigan faoliyat turidir. Mehnat iqtisodiyotda ishlab chiqarish omillaridan biri sifatida koʻriladi. {{ABD}} == A == {{Q|[[Asalari]]lar ham oʻz jinsidan boʻlaturib ishlamay, uyadagi asalni bekorga yeb yotadiganlarini oʻldirib tashlaydilar{{sfn|Tursun|2006|p=87}}.|[[Abu Rayhon Beruniy]]}} {{Q|Azizim, to talab oyogʻi ranju mehnat, tikoni bilan majruh boʻlmas ekan visol quli maqsad gulini yoqasiga yetolmaydi. Kishida kuchli intilish boʻlmaguncha murodining oftobi Mashriq umidi ufqidan nur sochib chiqmaydi. Chunki gul terish uchun tikon zahrini chekish lozim. Ranj chekmasdan turib, ganj eshigini ochish mumkin emas. Demak, maqsadga yetishmoq uchun tinimsiz saʼy harakat qilmoq kerak{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=218}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == B == {{Q|[[Baxt]] havoda esmaydi, mehnatdan keladi{{sfn|Tursun|2006|p=117}}.|[[Abu Abdulloh Rudakiy]]}} {{Q|Bu mehnat birla topsang parcha [[non]],<br />Kishining [[minnat]]idin uldur oson{{sfn|Tursun|2006|p=87}}.|[[Soʻfi Olloyor]]}} == I == {{Q|Ishining mazasi boʻlmagan kishining [[nasab]]i ish bermay qoʻyadi{{sfn|Tursun|2006|p=137}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == M == {{Q|Mehnat maymunni [[odam]]ga aylantirdi|[[Friedrich Engels]]}} {{Q|Mehnatning tagi rohat|[[Oʻzbek maqollari|Oʻzbek xalq maqoli]]}} == O == {{Q|Ota yoki bobongning nasl-u nasabi bilan emas, balki oʻz mehnating va [[hunar]]ing bilan keril!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=33}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] d7y1af8mgds62idub935iqti7d1bnlj 0 1820 32304 24083 2026-08-09T06:56:21Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32304 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Hayot|wikipedia=Hayot|wiktionary=hayot|Tasvir=Coral_reef..._South_end_of_my_area_(14119221571).jpg}} '''Hayot''' — metabolizm, oʻsish, koʻpayish bilan xarakterlanuvchi materiya holatidir. Hayot holatdagi jismlar hayot shakllari yoki organizmlar, deyiladi. Koʻp hayot shakllari atrof-muhitga oʻzlarining ichki jarayonlarini oʻzgartirib moslasha oladi. Hayotning fizik xarakteristikasi teskari entropiyadir. {{ABD}} == A == {{Q|[[Alloh]]ning nazdida havoyi nafsga berilib yashalgan hayotning hech qanday [[qiymat]]i yoʻqdir. U oʻz doʻstlarining bunday hayot kechirishlariga aslo rozi boʻlmaydi. Bunday yashash Allohning nazarida benihoya tuban va benihoya xorlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=50}}.|[[Muhammad ibn Husayn]]}} == B == * {{Q|[[Baxt]]li hayot mavjud emas, faqatgina [[baxt]]li kunlar mavjuddir.|[[Andre Theuriet]]}} == H == {{Q|Hayot — bu oʻtgan kunlar emas, balki esda qolgan kunlardir.|[[Pyotr Pavlenko]]}} {{Q|Hayot eng yaxshi murabbiydir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=4}}}} {{Q|Hayot [[harakat]]ni talab etadi.|[[Arastu]]}} {{Q|Hayot katta [[hazil]] boʻlmasa kerak, deb [[umid]] qilaman, chunki men uni tushunmadim.|[[Jack Handey]]}} {{Q|Hayot katta planda qaraganda tragediya, uzoqdan qaraganda komediyadir<ref name=":1">{{Veb manbasi|url=https://oyina.uz/uz/teahause/2971|title=Bolaligi boʻlmagan odamning keksaligi ham boʻlmaydi – Charli Chaplindan iqtiboslar|date=28.01.2025|editor=Rahmat BOBOJON tarjimasi|publisher=Oyina.uz}}</ref>.|Asl matn=Life is a tragedy when seen in close-up, but a comedy in long-shot.|Izoh=[[w:The Guardian|The Guardian]] gazetasidagi marhumga bagʻishlangan maqolada qayd etilgan. (1977-yil 28-dekabr)|[[Charlie Chaplin]]}} {{Q|Hayot maʼnosi uning tamom boʻlishidadir.|[[Franz Kafka]]}} {{Q|Hayotni har kim bilganicha idrok etadi{{sfn|Tursun|2006|p=116}}.|[[Hofiz Sheroziy]]}} {{Q|Hayot yashash uchun arzirlimi yoki yoʻqligi haqidagi savol [[falsafa]]ning fundamental [[muammo]]laridan biridir.|[[Albert Camus]]}} {{q|Iqtibos=Hayotning barcha xilma-xilligi, barcha jozibasi, barcha goʻzalligi soya va yorugʻlikdan iborat<ref name="Anna Karenina">{{Veb manbasi|url=https://jadid.uz/lev-tolstoyning-anna-karenina-romanidan-iqtiboslar/|title=Lev Tolstoyning „Anna Karenina“ romanidan iqtiboslar|date=04.02.2025|publisher=jadid.uz|accessdate=2025-yil 13-fevral}}</ref>.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|Hayotning har lahzasi goʻzal, <br /> Umrning har dami gʻanimat<ref>{{Veb manbasi|url=https://hikmatlar.uz/author/437|title=Anvar Obidjon|publisher=hikmatlar.uz|accessdate=5-mart 2025-yil}}</ref>.|[[Anvar Obidjon]]}} == I == {{Q|Insonlar „hayot nima?“ degan savolga javob izlab, faylasuflik qiladilar. Bu savolga eng toʻgʻri javobni zax lahad va sovuq qabrtoshlari javob bermaydilarmi? Hayot, donolar taʼkid etganlaridek, [[beshik]] va [[tobut]] orasidagi tor bir yoʻlak emasmi?{{sfn|Malik|2019|p=228}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, Yettinchi gurung: „Nafsim mening balodir…“, 228-bet.}} == K == * {{Q|Kelinglar, shunday yashaylikki, hayotimiz tugaganida hatto goʻrkov ham xafa boʻlsin.|[[Mark Twain]]}} {{Q|Kim hayot eshigini oʻlchov, meʼyor kalitisiz ocharkan, maxluqlar qatoridan joy oladi{{sfn|Tursun|2006|p=94}}.|[[Yahyo ibn Muoz]]}} {{Q|Koʻzingizni hayotda kattaroq ochingki, [[oʻlim|oʻlayotib]] xotirjam yumasiz{{sfn|Tursun|2006|p=75}}.|[[Alouddin Bashar]]}} == M == {{Q|Murabbiysi boʻlmagan odamni hayot oʻzi [[tarbiya]]lab qoʻyadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=5}}}} == Y == * {{Q|Yoʻl chiroyli boʻlsa, u qayoqqa olib boradi, deb soʻramaylik.|[[Anatole France]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} == Havolalar == {{Falsafa}} [[Turkum:Falsafa]] [[Turkum:Mavzular]] o1a530v5waih2jyaiabu2y2kd35l60w 0 1826 32064 26920 2026-08-09T06:18:06Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32064 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Vaqt|Tasvir=MontreGousset001.jpg|wikipedia=Vaqt|wiktionary=vaqt}} '''Vaqt''' — yuz berib turuvchi voqea-hodisa, narsalarning asrlar, yillar, soatlar, minutlar va shu kabilar bilan oʻlchanadigan davomiyligi, shunday oʻlchov belgisiga ega boʻlgan obyektiv hodisa. {{ABD}} == A == {{Q|Abadiyat „hozir“lardan iborat{{manba kerak}}.| [[Emily Dickinson]]}} == E == {{Q|Eng afzal [[yigʻi]] insonning behuda oʻtkazgan vaqtlariga achinib toʻkkan yoshlaridir{{sfn|Tursun|2006|p=121}}.|[[Ahmad Havoriy]]}} {{Q|Eng fazilatli ish — vaqtlarni maqsadga muvofiq sarflashdir{{sfn|Tursun|2006|p=121}}.|[[Abu Abdulloh Magʻribiy]]}} == K == {{Q|Kimki [[yaxshilik]] qilaman deb haddan tashqari uzoq muhokama yuritsa, yaxshilik qilishga vaqti qolmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}.|[[Rabindranat Tagor]]}} {{Q|Koʻrdimki, vaqtini „essiz“, „qaniydi“, „koshki“lar bilan oʻtkazgan kishining [[umr]]i eng qisqa ekan{{sfn|Tursun|2006|p=116}}.|[[Najmiddin Kubro]]}} == M == {{Q|Modomiki, [[begʻamlik]] va [[noshudlik]] koʻrsatilar ekan, qulay fursat qoʻldan berib qoʻyiladi. Vaqt oʻtgandan keyin [[afsus]]lanish bemaʼni va befoydadir{{sfn|Tursun|2006|p=119}}.|[[Muhammad Zohiriy Samarqandiy]]}} {{Q|Mol-u [[pul]]ing ketsa ketsin, ammo vaqtingni zoye ketkizma.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} == N == {{Q|[[Nodon]]ning vaqti foydasiz oʻtadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=64}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == T == {{Q|Tun-u kunni oʻtkazaman-u, ammo bugungi kunim kechagi kunimdan yaxshiroq boʻlmayotir. Chunki zamona kundan-kunga halokat tomon bormoqda. Shunday ekan, kechagi kun bugungidan aʼloroq, bugungisi esa ertangidan yaxshiroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=123}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == V == {{Q|Vaqt — bu pul.{{manba kerak}}|[[Benjamin Franklin]]|1748}} {{Q|Vaqtni behuda oʻtkazmaslik [[oʻlim]]dan ham qattiq, chunki behuda yurgan odam [[Yaratuvchi]]dan uziladi, oʻlgan odam esa [[xalq]]dan uziladi{{sfn|Tursun|2006|p=121}}.|[[Yahyo ibn Muoz]]}} {{Q|Vaqtni bekor oʻtkazish [[ahmoqlik]]dir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=222}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Vaqt keskir qilichdir, u hech narsaga qaramay shartta oʻtadi-ketadi. Sen esa voy-voylagancha qolaverasan{{sfn|Tursun|2006|p=114}}.|[[Qozi Ahmad Gʻafforiy]]}} {{Q|Vaqt pul sarfidir.{{manba kerak}}|[[Oscar Wilde]]|1894}} {{Q|Vaqt illuziyadir.{{manba kerak}}|[[Albert Einstein]]}} {{Q|Vaqt men tarafimda, ha, shunday.{{manba kerak}}|[[Mick Jagger]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻtib ketgan yilingdan top-chi bir kun,<br />Bugun qaytib kelurmu kechagi kun?!{{sfn|Tursun|2006|p=117}}|[[Xusrav Dehlaviy]]}} == Ch == {{Q|Chiqgil vaqt zanjiridan,<br>Sevgi zanjiriga kir{{manba kerak}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} [[Turkum:Mavzular]] 36ie6v0uvodmpw7eeos6ovpby1jru4e 0 1837 32301 31440 2026-08-09T06:56:00Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32301 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Oʻlim|wikipedia=Oʻlim|wiktionary=oʻlim|Tasvir=Kuoleman Puutarha by Hugo Simberg.jpg}} '''Oʻlim''' (boshqa nomlari: '''vafot''', '''qazo''', '''ajal''') — tirik organizm faoliyatini tutib turuvchi barcha biologik funksiyalarning toʻxtatishidir. Oʻlimga olib keluvchi fenomenlar sirasiga keksayish, yirtqichlik, ochlik, [[kasallik]], [[xudkushlik]], qotillik, baxtsiz hodisa, jarohat kabilar kiradi. {{ABD}} == A == {{Q|Ajal bilan yuzlashmasdan oldin beriladigan har narsangni berib qolishing lozim{{sfn|Tursun|2006|p=116}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} {{Q|[[Alloh]]dan eng yaxshi tilak — Uning fazli va rahmatidan [[umid]]vorlik va oʻlim eshik qoqqanida tayyor turish{{sfn|Tursun|2006|p=54}}.|[[Xoris Muhosibiy]]}} == B == {{Q|Banda oʻlimni qancha koʻp zikr qilsa, uning xursandligi va [[hasad]]i shuncha kam boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=186}}.|[[Abu ad-Dardo]]}} {{Q|Bugun vafot etmoq — [[Qoʻrquv|qoʻrqinchli]], qachondir esa — hech nima emas{{manba kerak}}.|[[Vladimir Dal]]}} == D == {{Q|[[Dunyo]]ning musaffoligi ketgan, oqavasi qolgan. Oʻlim [[musulmon]] uchun sovgʻadir{{sfn|Tursun|2006|p=71}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} == H == {{Q|Hamma oʻladi. Lekin hamma ham yashamaydi{{manba kerak}}.| [[William Wallace]], [[Sheryurak]]}} == K == {{Q|Kimki oʻlimni koʻp eslasa, uch narsada ulugʻ boʻladi: [[tavba]]ni tez qilishda, [[rizq]]iga [[qanoat]] qilishda, [[ibodat]]da gʻayratli boʻlishda. Endi kimki oʻlimni esdan chiqarsa, uch narsada orqada qoladi: [[tavba]]sini orqaga suradi, kun koʻrishga yetarli narsaga rozi boʻlmaydi, [[ibodat]]larida yalqovlik qiladi<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=91}}{{sfn|Tursun|2006|p=118}}.|Hakim Homid Lifofiy}} {{Q|Kishi uchun nogahoniy oʻlim ikki narsadan keladi: ortiqcha [[boylik]] uchun intilishdan va bemaʼni [[soʻz]]larni koʻp gapirishdan.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=200}}}} {{Q|Koʻpchilik yoqtirmaydigan oʻlim va [[kambagʻallik]] qanday ajoyib narsalardir! [[Alloh]]ga qasamki, [[boylik]] ham, faqirlik ham bir [[neʼmat]]dir. Qaysisi bilan [[imtihon]] qilinsam ham, xotirjamman. Boy boʻlgan kezlar muhtojlarga [[yordam]] qilish, faqirlikda esa [[sabr]] etish [[fazilat]]i bor{{sfn|Tursun|2006|p=92}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} {{Q|Koʻzingizni [[hayot]]da kattaroq ochingki, oʻlayotib xotirjam yumasiz{{sfn|Tursun|2006|p=75}}.|[[Alouddin Bashar]]}} == M == {{Q|Mening oʻlimimda mening [[hayot]]imni ayblashingizni soʻrayman{{manba kerak}}.|[[Gennadiy Malkin]]}} {{Q|Minglab nafar ulugʻ zotlar borliqdan yoʻqlikka ketdilar. Axir bu ulugʻ zotlarning birortasi ham yoʻqlikdan borliqqa qaytib kelmayaptilar-ku{{sfn|Tursun|2006|p=119}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == O == {{Q|Odamlar [[kambagʻallik]]ni yomon koʻradilar, men yaxshi koʻraman. Ular oʻlimni yomon koʻradilar, men yaxshi koʻraman. Faqirlikni Rabbimga [[tavozeʼ]]li va oʻlimni Rabbimga mushtoq boʻlganim uchun yaxshi koʻraman{{sfn|Tursun|2006|p=91}}.|[[Abu ad-Dardo]]}} == Q == {{Q|Qora tuproq qaʼridan tortib, to Zuhal choʻqqisigacha boʻlgan dunyoning hamma mushkul masalalarini hal qildim. Men har qanday [[makr]] va hiyla tuzogʻidan qutilib chiqa oldim-u, ammo oʻlim tugunini yecha olmadim{{sfn|Tursun|2006|p=114}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} {{Q|Quyoshning har botishida bir parcha kamayishing bor{{sfn|Tursun|2006|p=115}}.|[[Hasan Basriy]]}} == X == {{Q|Xoh bir [[xudojoʻy]], haqgoʻy [[nafs]] boʻlsin, xoh [[gunoh]]kor, [[fojir]] nafs boʻlsin, oʻlim unga yaxshidir{{sfn|Tursun|2006|p=91}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻlimdan qoʻrqqanning koʻnglida shak bordir. [[Moʻmin]] kishi oʻlimdan qoʻrqmagay. Chunki oʻlim [[Haq taolo]]ga yetishtiruvchidirki, moʻmin undan qochmasligi lozim{{sfn|Tursun|2006|p=116}}.|[[Bishr Hofiy]]}} {{Q|Oʻlim daxshatidan oʻlish [[ahmoqlik]]dir{{sfn|Voronsov|1989|p=435}}.|[[Seneka]]}} {{Q|Oʻlim dunyo hayotini bir pul qildi. Shu tufayli [[farosat]]li insonlarga quvonish uchun hech imkon qoldirmadi{{sfn|Tursun|2006|p=114}}.|[[Hasan Basriy]]}} {{Q|Oʻlim falokat emas, haqiqiy falokat oʻlimdan keyin nima boʻlishini bilmaslik{{sfn|Tursun|2006|p=120}}.|[[Abu Homid al-Gʻazzoliy]]}} {{Q|Oʻlimga tayyor boʻl, u kelganda qaytish boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=120}}.|[[Shaqiq Balxiy]]}} {{Q|Oʻlimni eslash [[doʻzax]] olovini soʻndiradi{{sfn|Tursun|2006|p=121}}.|[[Abu Homid Gʻazzoliy]]}} {{Q|Oʻlim qanchadan-qancha [[takabbur]] odamlarning boshlarini chuqurga, yaʼni [[qabr]]ga uloqtirgan{{sfn|Tursun|2006|p=151}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} {{Q|Oʻlim yoʻlda turib, bizni kutmoqda. Inson esa [[sayr]] qilish va [[umr]]ni behuda sarflash bilan ovora{{sfn|Tursun|2006|p=69}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} == Yana qarang == *[[Hayot]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Falsafa}} [[Turkum:Mavzular]] 7szat0d5nbr7v0sbmmw55f8c7nd118l 0 1838 32217 22045 2026-08-09T06:36:58Z Bekipediya 2189 /* D */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32217 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Platon-2b.jpg | wikipedia = Aflotun }} '''Aflotun''' yoki '''Platon''' (<small>yunoncha:</small> Πλάτων)''(mil.av. 428/mil.av. 427 — mil. av. 348/mil. av. 347)'' — qadimgi yunon faylasufi. Ustozi [[w:Suqrot|Suqrot]] va shogirdi [[w:Arastu|Arastu]] bilan birgalikda Aflotun Gʻarb madaniyatini shakllantirdi. U shuningdek matematik, yozuvchi hamda Afinadagi ilk akademiya asoschisi boʻlgan. {{ABD}} ==B== * Barcha narsalarni oxir-oqibat [[oʻlim]] yamlamaydimi? == D == *Dunyoda eng ojiz va notavon odam oʻz sirini yashira olmaydigan kishidir. Agar kishi oʻz sirini asray olmasa, hech qanday doʻst uni asrashga qodir emas! *Doʻstlarning hamma narsasi umumiydir<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. == H == * Hayotda eng muhimi — koʻp narsalarga ega boʻlishingiz emas, oz narsalarga ehtiyoj his qilishingizdir. * Hurmat bor joyda har doim qoʻrquv boʻladi. Qoʻrquv bor joyda hurmat doim ham boʻlavermaydi<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi|title=Hayotimiz kengurulari.|author=Sanjar Xoʻja|publisher=Muharrir nashriyoti|editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said|year=2022|location=Toshkent|pages=160}}</ref>. == I == * Ishning eng muhim qismi uning boshidir. == K == *Koʻzlar ruh oynasidir. == N == * Nazm va [[w:falsafa|falsafa]] bir-biriga doim dushmandirlar. == S == *Sinalmagan hayot yashashga arzigulik emas. *Sizda bor boʻlgan narsalar, sizning qanchalik boy ekanligingizni belgilamaydi. Aksincha, nimalarga muhtojligingiz, saviyangizni va darajangizni belgilaydi. == Y == *Yovuzlikning eng katta jazosi yomon odam boʻlishdir. == Manbalar == {{manbalar|2}} ==Havolalar== {{Vikipediya}} {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Faylasuflar]] [[Turkum:Matematiklar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] lgqpstzi4rdadhliosau3qcznadipil 0 1839 32302 31674 2026-08-09T06:56:07Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32302 wikitext text/x-wiki {{manbasiz}} {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Karl Marx | Tasvir = Karl Marx 001.jpg | wikipedia = Karl Marx }} '''Karl Heinrich Marx''' (1818-yil 5-may – 1883-yil 14-mart) — olmon [[:w:falsafa|faylasufi]] va [[:w:iqtisodiyot|iqtisodchisi]] boʻlgan. {{ABD}} == A == * Agar kishi faqat oʻzi uchun [[mehnat]] qilsa, ehtimol, u mashhur [[olim]], buyuk [[donishmand]], ajoyib [[shoir]] boʻlishi mumkin, lekin hech qachon tom maʼnodagi [[kamolot]]ga erishgan [[ulugʻ]] inson boʻlolmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=33}}. {{Q|Agar [[odam]] tabiatan ijtimoiy mavjudot ekan, binobarin, u oʻzining chinakam tabiatini faqat [[jamiyat]]da kamol toptira oladi...{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}|4=Если человек по природе своей общественное существо, то он, стало быть, только в обществе может развить свою истинную природу...{{sfn|Воронцов|1977|p=42}}}} {{Q|Agar toʻgʻri tushunilgan manfaat barcha [[axloq]] printsiplarini tashkil etsa, u holda shunga erishmoq kerakki, ayrim kishilarning xususiy manfaatlari umuminsoniy manfaat bilan mos kelishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=26}}.|Izoh=Karl Marx va [[Fridrix Engels]]}} == B == *Bir davlatda yashab, bu davlatning tilini bilmaganlar yo bosqinchi yoki ahmoqdir. *[[Bolalar]] [[ota]]-[[ona]]larini [[tarbiya]] qilmoqliklari lozim. * Boshqa [[xalq]]larni ezuvchi xalq oʻziga-oʻzi kishan toblaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=23}}. == D == * Dunyo proletarlarining oʻzlarini ushlab turgan zanjirlardan boshqa yoʻqotadigan hech nimasi yoʻq. Ular dunyoga erishishlari mumkin. Butun dunyo proletarlari, birlashingiz! == F == * Falsafaning voqeʼiy olamni oʻrganishga aloqasi masturbatsiyaning jinsiy qovushishga aloqasidek gap. * Faylasuflar olamni faqatgina turlicha taʼriflab berishdi. [[Maqsad]] esa, uni oʻzgartirishdir. == H == * Har kimdan — [[qobiliyat]]lariga koʻra, har kimga — [[ehtiyoj]]lariga koʻra. * Har qanday [[millat]] boshqalardan oʻrgana oladi va oʻrganishi ham kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}. == I == {{Q|...''[[Inson]]'' — mavhum, qandaydir olamdan tashqarida yashaydigan mavjudot emas. Inson — bu ''inson ruhiy olami'', [[davlat]], [[jamiyat]]dir{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|Karl Marx va [[Fridrix Engels]]|4=...''Человек'' — не абстрактное, где-то вне мира ютящееся существо. Человек — это мир человека, государство, общество{{sfn|Воронцов|1977|p=41}}.}} * Ishchi sinfining faqat [[internatsional]] ittifoqigina uning toʻla-toʻkis gʻalabasini taʼminlashi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=23}}. == K == * Kommunizm nazariyasini bitta jumlada shunday tushuntirish mumkin: shaxsiy mulkchilikning bekor qilinishi. == T == * [[Tarix]] ayrim shaxslarning oʻz [[maqsad]]i yoʻlida odamlarni ishlatishi emas. [[Tarix]] shu odamlarning oʻz [[maqsad]]lariga yetishi yoʻlidagi harakatlaridir. == Y == * Yevropa boʻylab ruh kezmoqda; Kommunizm ruhi. == Oʻ == * Oʻtmish tajribasi shuni koʻrsatadiki, turli mamlakatlar ishchilari oʻrtasida qaror topmogʻi zarur boʻlgan va ularni [[ozodlik]] uchun oʻz kurashlarida bir-birlarini mahkam qoʻllab-quvvatlashlariga undaydigan birodarlik ittifoqiga mensimay qarash ularning tarqoq harakatlarining umumiy magʻlubiyati bilan jazolanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=23}}. == Sh == * {{Q|[[Shaxs]] faqat [[kollektiv]]dagina oʻz [[qobiliyat]]ini har tomonlama taraqqiy ettirish uchun imkon beradigan vositalarni ola biladi va binobarin, shaxs ozodligi faqat kollektivdagina boʻlishi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}.|Izoh=Karl Marx va [[Friedrich Engels]]}} * Shu kungacha boʻlgan jamiki [[tarix]] sinflar kurashi [[tarix]]idir. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} == Havolalar == {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Faylasuflar]] [[Turkum:Iqtisodchilar]] [[Turkum:1818-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1883-yilda vafot etganlar]] 8son62lzkykeqd179dtoat5sx86omcy 0 2457 32300 25142 2026-08-09T06:55:54Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32300 wikitext text/x-wiki {{Manbasiz}}{{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Mark Twain.jpg | wikipedia = Mark Twain }} '''Mark Twain''' ({{Talaffuz|„Mark Tven“}}; taxallusi; asl ismi: '''Samuel Langhorne Clemens''' ({{Talaffuz|„Semyuel Lengxorn Klemens“}}); 1835-yil 30-noyabr — 1910-yil 21-aprel) — buyuk amerikalik yozuvchi, satirachi, jurnalist va maʼruzachi. {{ABD}} == Iqtiboslar == <!-- B --> * Bu [[hayot]]da sizga kerak boʻlgan narsa — johillik va [[ishonch]]; shunda [[muvaffaqiyat]] shubhasizdir.{{Manba kerak}} <!-- H --> * Hayotingizdagi eng muhim ikki kun — bu siz [[tugʻilgan kun]]ingiz va nima uchun ekanligini bilib olgan kuningiz.{{Manba kerak}} * Hech qachon [[ahmoq]]lar bilan [[bahs]]lashmang va ularning darajasiga tushmang, agar ularning darajasiga tushsangiz ular oʻz [[ahmoq]]lik tajribalari bilan sizni yanchib tashlaydilar.{{Manba kerak}} <!-- M --> * Men [[taraqqiyot]]ni toʻliq qoʻllab-quvvatlayman, faqat u olib keladigan oʻzgarishlarni uncha xushlamayman<ref>{{Kitob manbasi|year=2023|author=Charlz Uilan|title=Yalangʻoch iqtisodiyot: murakkab sohaning sodda qiyofasi|publisher=„Asaxiy Books“ loyihasi, „Nihol“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=540|isbn=978-9943-23-222-8}}</ref>. <!-- O --> * Oldinga borishning [[sir]]i — boshlashdir.{{Manba kerak}} <!-- Y --> * Yosh [[Pessimizm|pessimistning]] xoʻrsinishidan ham [[qaygʻu]]liroq manzara yoʻq, keksa [[Optimizm|optimistning]] ohidan tashqari.{{Manba kerak}} <!-- Oʻ --> * Oʻzingizga nisbatan ishonch hissiyotiga putur yetkazmoqchi boʻlganlardan qoching. Bu mayda odamlarga xos xususiyat. Buyuk odam, aksincha, sizning ham buyuk boʻlishingiz mumkinligiga koʻnglingizda [[ishonch]] tugʻdiradi{{sfn|Voronsov|1989|pp=39-40}}. * Oʻz koʻnlingni koʻtarishning eng yaxshi yoʻli — kimningdir koʻnglini koʻtarishdir{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Jurnalistlar]] [[Turkum:1835-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1910-yilda vafot etganlar]] 5v5bms5hak4bxy6bf0mg50gceb8wmrf 0 2459 32303 25360 2026-08-09T06:56:14Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32303 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Oscar Wilde portrait by Napoleon Sarony - albumen.jpg | wikipedia = Oscar Wilde }} '''Oscar Fingal OʻFlahertie Wills Wilde''' ({{talaffuz|Oskar Fingal O'Flaerti Uills Uayld}}; 1854-yil 16-oktyabr, Dublin — 1900-yil 30-noyabr, Parij) — ingliz yozuvchisi, tanqidchi, shoir, dramaturg. == Iqtiboslar == <!-- B --> * Baxtli onlarimizda biz hamisha saxovatlimiz, lekin yaxshilik qilganimizda hamisha ham baxtiyoq boʻlavermaymiz{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}. <!-- P --> * Pessimist ikki balodan ikkalasini ham tanlaydigan kishidir.{{Manba kerak}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Dramaturglar]] [[Turkum:1854-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1900-yilda vafot etganlar]] 9ey8hmbs7yyp75wyfpycoo0x2i50i2b 0 2464 32299 23110 2026-08-09T06:55:46Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32299 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = D'après Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire (Institut et Musée Voltaire) -002.jpg }} '''François Marie Arouet Voltaire''' (1694-yil 21-noyabr – 1778-yil 30-may) — fransuz yozuvchisi, faylasuf, tarixchi. == Iqtiboslar == * Biz bu dunyonin qanday uchratgan boʻlsak, uni shunday bemaʼni va yomon holatda qoldiramiz<ref name="Serjilo" />. * ... Biz [[miya]] yordamida, oyoqlar yordamida yurganimizdek, [[fikr]] qilamiz. * ... Har qanday yaratilganlik yaratuvchi haqida guvohlik beradi. * Kimda oʻz yoshining ruhi boʻlmasa, u ushbu yoshining qaygʻusi bilan yashaydi<ref name="Serjilo">{{harvnb|Serjilo tafakkur durdonalaridan|2003-y|p=234}}</ref>. * Melanxoliyaga toʻlib oʻzini oʻldirgan kishi agarda yana bir hafta yashaganida edi, [[hayot]]dan ketishni istamasdi. * Men [[shubha]]lanishnigina bilaman. * „Nekbinlik nima?“ — „Evoh, bu — dedi Kandid, — hamma narsa aslida yomon boʻlgan paytda, hamma narsa yaxshi, deb aytish ishtiyoqi“. * [[Vatan]]ga boʻlgan muhabbatim meni xorijiylar yutugʻidan koʻz yumishga majbur qilmaydi. Aksincha, vatanga muhabbatim qanchalik kuchli boʻlsa, vatanimni jahondagi gʻaznalar bilan yanada shunchalik boyitgim keladi{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}. * Zoʻr — bu yaxshining dushmanidir{{sfn|Jeyms Klir|2021|p=159}}. * — Shuningdek, men bilaman, — dedi Kandid, — bogʻingni parvarishi qilishing kerak... — Bahslashmasdan ishlaylik, — dedi Marten, — [[hayot]]ni chidasa boʻladigan qilishning tanho vositasi shudir. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} *{{Kitob manbasi|title=Serjilo tafakkur durdonalaridan (Falsafiy hikmatli iboralar va muxtasar fikrlardan namunalar)|publisher=„Navroʻz“ nashriyoti|location=[[w:Toshkent|Toshkent]]|pages=320|author=Abdulhafiz Jalolov|year=2003|ref=Serjilo}} * {{Kitob manbasi|year=2021|author=Jeyms Klir|title=Atom odatlar|others=tarjimon Sarvinoz Qosimova|publisher=„Nihol“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=300|isbn=978-9943-23-194-8|ref=Jeyms Klir}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:1694-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1778-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:Faylasuflar]] [[Turkum:Tarixchilar]] jm9zqjo5t2d8agrwc0fj0oe7s39fxf8 0 2465 32305 22581 2026-08-09T06:56:28Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32305 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = George Sand | Tasvir = George Sand.PNG | wikipedia = George Sand }} '''Amantine Lucile Aurore Dupin''' ({{talaffuz|Amandina Lyusil Avrora Dyupen}}; 1804-yil 7-yanvar, Parij — 1876-yil 6-avgust, Noan, Endr departamenti) — '''George Sand''' ({{talaffuz|Jorj Send}}) taxallusi ostida tanilgan fransuz yozuvchisi va jurnalisti. == Iqtiboslar == * [[Hayot]]imiz kitobidan varaq yirtib ololmaymiz, biroq uni tamoman gulxanga tashlashimiz mumkin. * [[Vatan]] sogʻinchi hammaga bir xilda taʼsir qiladi: u oʻtmish manazaralarini ideallashtirilgan holda jilolantiradi, uning fazilatlari oshaveradi, kamchiliklari esa vaqt va masofa taqozosi bilan xiralashib boraveradi, oxiri tasavvurimizdan butkul oʻchib yoʻqoladi{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:1804-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1876-yilda vafot etganlar]] 2yv1xzdanw9n6bo4spuzivqk1mwoi45 0 2649 32222 26054 2026-08-09T06:37:34Z Bekipediya 2189 /* A */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32222 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Amir Temur | Tasvir = Stamps of Uzbekistan, 2007-37.jpg | wikipedia = Amir Temur }} '''Amir Temur''', '''Temur''', '''Temurbek''' (toʻliq ismi: '''Amir Temur ibn Amir Taragʻay ibn Amir Barqul''') ([[w:1336-yil|1336-yil]], [[w:9-aprel|9-aprel]], Kesh (hozirgi [[w:Shahrisabz|Shahrisabz]]) shahri yaqinidagi Xoja Ilgʻor qishlogʻi (hozirgi Yakkabogʻ tumani) – [[w:1405-yil|1405-yil]]-yil, [[w:18-fevral|18-fevral]], [[w:Oʻtror|Oʻtror]] shahri, [[w:Samarqand|Samarqand]]da dafn etilgan) – [[w:oʻrta asr|oʻrta asr]]ning yirik davlat arbobi, buyuk sarkarda, kuchli, markazlashgan davlat asoschisi, ilm-fan va madaniyat homiysi. {{ABD}} == A == * Adlu [[ehson]] bilan jahon gulshani obod boʻladi<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. == B == * Barcha ishlarimning [[toʻqqiz]] ulushini kengash, tadbir va mashvarat bilan, qolgan bir ulushini esa [[qilich]] ila bajo keltirdim<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. * Bilagi zoʻr birni yiqar, [[bilim]]i zoʻr – mingni<ref name=":1" /><ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=6}}. * Bir kalima shirin [[soʻz]] qilichni qinga kiritadi<ref name=":1" />. * Bir kunlik [[adolat]] yuz kunlik toat-[[ibodat]]dan afzal<ref name=":1" />. * Biron ishni qilmoqchi boʻlsam, kengashib olib, keyin [[Qurʼon]]dan fol ochardim va [[Qurʼon]] hukmi bilan ish qilur erdim<ref name=":1" />. * Biz kim Mulki Turon, Amiri Turkistonmiz, Biz kim [[millat]]larning eng qadimi va eng ulugʻi Turkning bosh boʻgʻinimiz. Agar bizning [[qudrat]]imizga [[shubha]] qilsang, biz qurgan imoratlarga boq<ref name="citaty.info" />. * Boʻlar odam yoshida bosh boʻlar, boʻlmas odam qirqida ham yosh boʻlar<ref name=":1" />. == D == * [[Dushman]]ning kulgani – siringni bilgani<ref name=":1" />. == I == * [[Ilm]] va [[din]]ning mashhur kishilari oʻz [[maslahat]]lari bilan [[podshoh]]larga yordam berib kelganlar<ref name=":1" /><ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=11}}. * Ishbilarmon, mardlik va shijoat sohibi, azmi qat’iy, tadbirkor va hushyor bir kishi ming-minglab tadbirsiz, loqayd kishilardan yaxshidir!<ref>{{cite web|url=https://hikmatlar.uz/quote/522|title=Tadbirkor kishilar|publisher=hikmatlar.uz}}</ref>. == K == * Kechira olishlik – mardlik, kechira bilmaslik – nomardlik sanaladi<ref name=":1" /><ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=130}}. * [[Kitob]] – barcha bunyodkorlik, yaratuvchilik va [[aql]]-idrokning, [[Ilm|ilm-u]] donishning asosidir. [[Hayot]]ni oʻrgatuvchi murabbiydir<ref name=":1" />. * Kuch birliktadir<ref name="citaty.info">[http://citaty.info/man/tamerlan Amir Temur iqtiboslari]</ref>. * Koʻkda bitta Alloh boʻlgani kabi yerda ham bitta hukmdor boʻlishi lozim. == O == * Olamni yaratgan tangri yolgʻizdir, uning sherigi yoʻqdir. Shunday ekan Tanrining mulki boʻlgan yer yuzining hukmdori ham bitta boʻlmogʻligi kerak<ref name="citaty.info" />. == Q == * Qudratimizga shubha qilsangiz, biz qurdirgan imoratlarga boqing!<ref>{{cite web|url=https://kun.uz/01504855?q=%2F01504855&sa=X&ved=2ahUKEwiY1rTFroPnAhU_w8QBHVsKAw8QFjADegQIBxAB|title=KUN.UZ Amir Temur o‘gitlarini yodga soladi|publisher=kun.uz}}</ref> == S == * Sodiq va vafodor [[Doʻstlik|doʻst]] ulkim, oʻz [[Doʻstlik|doʻstidan]] ranjimaydi, [[Doʻstlik|doʻstining]] [[dushman]]ini oʻz [[dushman]]i deb biladi. Agar kerak boʻlsa, [[Doʻstlik|doʻsti]] uchun jonini ham ayamaydi<ref name=":1" />. * So‘zlaguvchi gar nodon erur, tinglaguvchi dono o‘lsin!<ref>{{cite web|url=https://hikmatlar.uz/quote/575|title=Amir Temur o'gitlari |publisher=:hikmatlar.uz}}</ref>. == T == * Turklikni ulugʻlash uchun yashang, Turkiyga qilich koʻtaradigan qoʻlni sindirib tashlang! == U == * Ulamolar suhbatida boʻl, pok, sof [[niyat]]li kishilarga talpin<ref name=":1" />. == X == * [[Xudo]]ning ishiga qara! Katta dunyoning hukmdorligi senga oʻxshagan koʻr va men singari oqsoq insonga ravo koʻrilibdi, men unga kulayapman! == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |year=2006 |first=Ahmad |publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha davlat arboblari]] [[Turkum:1336-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1405-yilda vafot etganlar]] msmol7ecbyb9qiuimt8jn54yarzqfc4 0 2661 32096 20990 2026-08-09T06:21:42Z Bekipediya 2189 /* A */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32096 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Bobur | Tasvir = Babur idealisiert.jpg | wikipedia = Bobur }} '''Bobur''' (taxallusi; toʻliq ismi '''Zahiriddin Muhammad ibn Umarshayx Mirzo'''; 14-fevral 1483 – 26-dekabr 1530) – oʻzbek mumtoz adabiyotining yirik vakili, buyuk shoir, tarixchi, geograf, davlat arbobi, isteʼdodli sarkarda, [[w:Boburiylar|boburiylar sulolasi]] asoschisi, temuriy shahzoda. {{ABD}} == A == * Ahbobo, yigʻilmoqni farogʻat tutingiz,<br />[[Jamiyat]]ingiz borini [[davlat]] tutingiz<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * Aytishlaricha, izzat va ulugʻlikning sabablari beshtadir, yaʼni mazkur beshta sifat kimda boʻlsa, u odam ulugʻlik va izzat otiga minadi. Ular quyidagilardir: toʻgʻri soʻzlik, [[sir]]ini yashira bilish, [[vaʼda]]ga [[vafo]], nasihatni qabul qilish va omonatga xiyonat qilmaslik<ref name=":0" />. == B == * Beqayd menu xarobi sim ermasmen,<br />Ham mol yigʻishturar laim ermasmen<ref name=":0" />. * Birovningkim birovdin koʻngli qolur,<br />Kishi yuz soʻz bila koʻngulni olur<ref name=":0" />. * Bulmadim [[umr]]imda bir dam xotiri xurram bila,<br />Gar iliqdin kelsa bir damni kechurmang gʻam bila<ref name=":0" />. == D == * Davlatqa yetib [[mehnat]] elini unutma,<br />Bu besh kun uchun uzungni asru unutma<ref name=":0" />. * Davlat uchun koʻngilni zor etma,<br />Izzat uchun oʻzingi xor etma<ref name=":0" />. * Demang tarki ishqini qil ixtiyor,<br />Bu ishda mening ixtiyorim qani<ref name=":0" />. == G == * Garchi zohirin toʻgʻridindur nafs,<br />Jaʼling uyida oʻgʻridindur nafs.<br />[[Nafs]] tavsanini rom qil oʻzingga,<br />Qodir ul har va soʻz desang soʻzingga. == H == * Har kimki [[vafo]] qilsa, [[vafo]] topqusidur,<br />Har kimki jafo qilsa, jafo topqusidur.<br />Yaxshi kishi koʻrmagay [[Yomonlik|yomonligʻ]] hargiz,<br />Har kimki yomon boʻlsa, jazo topqusidur<ref name=":0" />. == M == * Mardona boʻl, emdi yaxshidur ish kelishi,<br />Tangriga seni, elni senga topshirdum<ref name=":0" />. * Men [[ota]] va [[aka]] sifatida koʻrgan barcha yaxshi va yomon narsalar haqida xabar berdim va qarindosh va notanish odamning har bir [[xato]]si va qadr-qimmatining ahamiyati toʻgʻrisida gapirib berdim. == N == * [[Nafs]] dushmandurur yaqin bilgil,<br />Doʻstum bu soʻzumni chin bilgil<ref name=":0" />. * [[Nafs]] yogʻisin magʻlub etgil,<br />Ishlaringai borini xoʻb etgil<ref name=":0" />. * Nega [[nafs]]ingga boʻlursan tobeʼ,<br />Nega umringni qilursan zoe?!<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=75}} == O == * Ozor ila necha guftugu qilgʻaysiz,<br />Ozurda boʻlurni justuju qilgaysiz<ref name=":0" />. == Q == * Qolmadi hurmat ahli olamda,<br />Olamu olam ahlidin yuv ilik<ref name=":0" />. == Y == * Yod etmas emish kishini gʻurbatga kishi,<br />Shod etmas emish koʻngulni [[mehnat]]da kishi.<br />Koʻnglum bu gʻariblikda shod ulmadi, oh,<br />Gʻurbatda sevinmas emish albatta kishi<ref name=":0" />. * [[Yolgʻon]] soʻz ila itob etarsen,<br />Yuz qahr birla xitob etarsen.<br />Gar yalgʻoni boʻlsa zohir, ey doʻst,<br />Sharmanda boʻlursen oxir, ey doʻst<ref name=":0" />. * Yonmagʻil aytgon hadisingdin,<br />Tonmagal aytgʻon hadisingdin<ref name=":0" />. * Yoz fasli, yer vasli, [[Doʻstlik|doʻstlarning]] [[suhbat]]i,<br />Sheʼr bahsi, ishq dardi, bodaning kayfiyati.<br />[[Doʻstlik|Doʻstlarning]] [[suhbat]]ida nexush oʻlgʻay bahsi sheʼr,<br />To bilingay har kishining tabʼi birla holati<ref name=":0" />. * Yuz xayfki zoeʼ oʻtibdur [[umr]]i aziz,<br />Afsuski botil boradur [[umr]]i aziz<ref name=":0" />. == Boburnomadan == * Bularning barchasini shikoyat qilish uchun yozmadim: men haqiqatni yozdim. Men oʻzimni maqtashni xohlamayman: men shunchaki nima boʻlganini aytdim. Ushbu hikoyada men har bir voqea haqida haqiqatni yozishni va har bir voqeaning haqiqatidan boshqa narsani aytmaslikni maqsad qilib qoʻyganman, natijada men ota va aka sifatida koʻrgan hamma yaxshi va yomon narsalar haqida gapirib berdim va qarindosh va notanishning har bir ayb va fazilati qanchalik muhimligini aytib oʻtdim. ** „Boburnoma“ da aytilganidek: Bobur, shahzoda va imperatorning xotiralari, Uiler M.Takston tomonidan tarjima qilingan (2002), p. xxvii * Oʻz jonim – mening eng sodiq doʻstim. Mening yuragim, eng ishonchli sirim. ** [http://www.amworld.info/india-travel/history-of-india „History of India“ ''Amazing World''] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Havolalar == {{Markaziy Osiyo allomalari}} [[Turkum:1483-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1530-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Geograflar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha davlat arboblari]] 36v0jvd5bkdimww1tu6p3o3rlwftaov 0 2899 32083 31545 2026-08-09T06:20:13Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32083 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Vladimir Lenin | Tasvir = Vladimir Lenin 1 May 1920 by Isaak Brodsky.jpg | wikipedia = Vladimir Lenin }} '''Vladimir Ilich Lenin''' ({{lang-ru|Владимир Ильич Ленин}}, haqiqiy familyasi '''Ulyanov'''; 10/22-aprel 1870-yil, Simbirsk – 21-yanvar 1924-yil, Gorki qishlogʻi, Moskva Guberniyasi) — rus va sovet ateisti hamda proletariat dohiysi, inqilobchi, Bolsheviklar partiyasining yaratuvchisi, 1917-yildagi Oktabr inqilobining tashkilotchilaridan biri, RSFSR va SSSR Xalq Sovet Kommisarlari raisi, faylasuf, marksistchi, nashriyotchi, marksizm-leninizm yoʻnalishining asoschisi, uchinchi kommunistik internationalning tashkilotchisi, Sovet imperiyasining asoschisi. Asosiy izlanish ishlari sohasi — falsafa va iqtisod. {{ABD}} == A == * Agar ishchilar koʻproq ish haqi uchun ish tashlash qilsa, ular birlashadi. Ular yahudiylarning kaltaklanishiga qarshi ish tashlashganda, ular haqiqiy sotsialistlardir<ref>[http://www.antikapitalist.net/gazete/akap43/arsiv/akap43-syf45.htm Marksizm ve Ezilenler]</ref>. {{Q|Agar [[sotsializm]] [[burjuaziya]] madaniyati, [[kapitalizm]] madaniyati yaratgan texnikadan, madaniyatdan, apparatdan foydalanishni oʻrganmaganida u yuzaga chiqmagan boʻlur edi{{sfn|Voronsov|1989|p=5}}.|4=Социализм был бы невозможен, если бы он не научился пользоваться той техникой, той культурой, тем аппаратом, который создала культура буржуазная, культура капитализма{{sfn|Воронцов|1977|p=9}}.}} {{Q|Amaldagi [[internatsionalizm]] bitta va faqat bittadir; ''oʻz'' mamlakatingdagi revolyutsion harakat va revolyutsion kurashni rivojlantirish yoʻlida jonbozlik koʻrsatib ishlash, xuddi shunday kurashish, xuddi shunday yoʻlni, faqat shunday yoʻlni bemustasno barcha mamlakatlarda ([[tashviqot]], [[hamdardlik]], moddiy jihatdan) qoʻllab-quvvatlashdir{{sfn|Voronsov|1989|p=24}}.|4=Интернационализм на деле — один и только один: беззаветная работа над развитием революционного движения и революционной борьбы в ''своей'' стране, поддержка (пропагандой, сочувствием, материально) ''такой же борьбы'', такой же линии, и только ее одной, во всех без исключения странах{{sfn|Воронцов|1977|p=33}}.}} {{Q|[[Axloq]] kishilik jamiyatining yuksalishi uchun xizmat qiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=26}}.|4=Нравственность служит для того, чтобы человеческому обществу подняться выше...{{sfn|Воронцов|1977|p=36}}}} == B == {{Q|Barcha mamlakatlar ishchilarining birligi va qardoshlik ittifoqi boshqa xalqlar ustidan boʻladigan u yoki bu tarzdagi [[zulm]] bilan kelishi olmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=23}}.|4=''Единство и братский союз рабочих всех стран не мирятся ни с прямым, ни с косвенным насилием над другими народностями''{{sfn|Воронцов|1977|p=32}}.}} {{Q|Barcha yaramas va ahmoqona milliy [[xurofot]]larni uloqtirgan, barcha millat ishchilarini bir ittifoq qilib birlashtirgan taqdirdagina [[ishchilar sinfi]] nurqudrat boʻla oladi va [[kapital]]ga zarba berib, hayot farovonligiga chinakamiga erishadi{{sfn|Voronsov|1989|p=24}}.|4=Только отбрасывая все дикие и глупые национальные предрассудки, только сливая в один союз рабочих всех наций, может рабочий класс стать силой, дать отпор капиталу и добиться серьезного улучшения жизни{{sfn|Воронцов|1977|p=33}}.}} {{Q|Biz doimo barcha millatlar [[proletariat]]ining eng mustahkam birikuviga soʻzsiz intilishimiz kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=23}}.|4=Мы должны всегда и безусловно стремиться к ''самому тесному'' соединению пролетариата всех национальностей{{sfn|Воронцов|1977|p=32}}.}} {{Q|Biz eng eski, qudratli, yovvoyi va yirtqich [[monarxiya]]lardan birini bir necha kun ichida yemirib tashladik... Biz barcha mamlakatlardagi million-million ishchilarda oʻz kuchlariga ishonch tugʻdirdik va ularni gʻayratga keltirdik. Biz hamma yerda xalqaro ishchilar revolyutsiyasi shiorini maydonga tashladik. Biz hamma mamlakatlarning imperialistik yirtqichlariga qarshi kurash eʼlon qildik{{sfn|Voronsov|1989|p=12}}.|4=Мы в несколько дней разрушили одну из самых старых, мощных, варварских и зверских монархий... Мы пробудили веру в свои силы и зажгли огонь энтузиазма в миллионах и миллионах рабочих всех стран. Мы бросили повсюду клич международной рабочей революции. Мы бросили вызов империалистским хищникам всех стран{{sfn|Воронцов|1977|p=17}}.}} {{Q|Bizlarga, yaʼni ongli velikorus proletarlariga milliy iftixor hissi yotmi? Albatta yot emas! Biz oʻz [[til]]imizni va oʻz [[vatan]]imizni sevamiz... Bizda milliy iftixor hislari toʻlib yotibdi, chunki velikorus millati ham revolyutsion sinfni yaratdi, insoniyatga [[ozodlik]] va [[sotsializm]] uchun kurashning buyuk namunalarini koʻrsatishga qodir ekanligini ham isbot qilib berdi{{sfn|Voronsov|1989|p=16}}.|4=Чуждо ли нам, великорусским сознательным пролетариям, чувство национальной гордости? Конечно, нет! Мы любим свой язык и свою родину... Мы полны чувства национальной гордости, ибо великорусская нация тоже создала революционный класс, тоже доказала, что она способна дать человечеству великие образцы борьбы за свободу и за социализм{{sfn|Воронцов|1977|p=22}}.}} {{Q|Biz [[millat]]larning ''ixtiyoriy'' ittifoqini istaymiz, — bu tarzdagi ittifoq, bir millatning ikkinchi millat tomonidan ezilishiga yoʻl qoʻymasligi kerak... toʻla [[ishonch]], ongli ravishda [[qardoshlik]] birligiga va bus-butun ixtiyoriy rozilik asosiga qurilgan boʻlishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=23}}.|4=Мы хотим ''добровольного'' союза наций, — такого союза, который не допускал бы никакого насилия одной нации над другой,... который был бы основан на полнейшем доверии, на ясном сознании братского единства, на вполне добровольном согласии{{sfn|Воронцов|1977|p=32}}.}} {{Q|...Bizning kommunistik xoʻjalik qurilishimiz kelajak sotsialistik [[Yevropa]] va [[Osiyo]] uchun oʻrnak boʻladi.|4=...Наше коммунистическое хозяйственное строительство станет образцом для грядущей социалистической Европы и Азии.}} {{Q|...Bizning [[SSSR|Sovet sotsialistik respublikamiz]] xalqaro [[sotsializm]] mashʼali sifatida, barcha mehnatkash ommaga namuna sifatida metindek mustahkam turadi{{sfn|Voronsov|1989|p=15}}.|4=...Наша социалистическая республика Советов будет стоять прочно, как факел международного социализма и как пример перед всеми трудящимися массами.}} {{Q|Bizning vazifamiz yangi davlat — sotsialistik davlat qurishdir. Ana shu yoʻlda biz hormay-tolmay ishlayveramiz va bizni hech qanday toʻsiq qoʻrqita olmaydi va toʻxtata olmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=15}}.|4=Наша задача — строить новое государство — государство социалистическое. В этом направлении мы будем неустанно работать, и никакие препятствия нас не устрашат и не остановят{{sfn|Воронцов|1977|p=21}}.}} {{Q|...Biz shunday xalqmizki, — alohida xizmatlarimiz yoki tarixan oldindan belgilab qoʻyilgan yoʻlimiz tufayli emas, balki tarixiy vaziyatlarning alogida mos keluvi tufayli, — xalqaro sotsialistik revolyutsiya bayrogʻini koʻtarish sharafini oʻz zimmamizga olganmiz{{sfn|Voronsov|1989|p=12}}.|4=...Мы тот народ, который сумел, — не благодаря особым заслугам или историческим предначертаниям, а благодаря особому сцеплению исторических обстоятельств, — сумел взять на себя честь поднять знамя международной социалистической революции{{sfn|Воронцов|1977|p=17}}.}} == D == {{Q|Dialektika uchun quruqdan-quruq inkor, bekordan-bekor inkor, ''skeptik'' inkor, ikkilanish, gumonsirash xarakterli emas, dialektika, shubhasiz, oʻzida inkor elementiga va shu bilan birga oʻzining gʻoyat muhim elementiga egadir, — yoʻq, dialektika uchun aloqadorlikning momenti sifatidagi, taraqqiyotning ''momenti'' sifatidagi inkor, ijobiyni saqlab qolish yoʻli bilan boʻladigan, yaʼni har qanday ikkilanishlarsiz, har qanday eklektikasiz inkor xarakterlidir{{sfn|Voronsov|1989|p=5}}.|4=Не голое отрицание, не зряшное отрицание, не ''скептическое'' отрицание, колебание, сомнение характерно и существенно в диалектике, — которая, несомненно, содержит в себе элемент отрицания и притом как важнейший свой элемент, — нет, а отрицание как момент связи, как момент развития, с удержанием положительного, т. е. без всяких колебаний, без всякой эклектики{{sfn|Воронцов|1977|p=9}}.}} == E == {{Q|Eski dunyoga, milliy [[zulm]], milliy [[nizo]]lar yoki milliy [[ayirmachilik]] dunyosiga ishchilar hamma millat mehnatkashlarining birlashgan dunyosini qarshi qoʻyadilar, bu dunyoga bironta ham [[tengsizlik]]ka, kishini kishi zarracha ham ezishiga oʻrin qolmaydi{{sfn|Voronsov|1989|pp=21-22}}.|4=Старому миру, миру национального угнетения, национальной грызни или национального обособления, рабочие противопоставляют новый мир единства трудящихся всех наций, в котором нет места ни для одной привилегии, ни для малейшего угнетения человека человеком{{sfn|Воронцов|1977|p=30}}.}} == F == {{Q|Faqat barcha mamlakat mehnatkashlarining sotsialistik ittifoqigina milliy taʼqib va nizolarni keltirib chiqaruvchi har qanday zaminga barham bera oladi{{sfn|Voronsov|1989|pp=22-23}}.|4=Только социалистический союз трудящихся всех стран устранит всякую почву для национальной травли и грызни{{sfn|Воронцов|1977|p=31}}.}} == G == {{Q|[[Goʻzallik]]ni saqlamoq kerak, uni namuna sifatida olmoq, hatto u „eski“ boʻlganda ham unga asoslanmoq lozim. Nima uchun biz bundan keyingi [[taraqqiyot]] uchun boshlangʻich nuqta sifatidagi chinakam [[nafislik]]dan yuz oʻgirishimiz, u faqat „eski“ boʻlganligi sababligina undan voz kechishimiz kerak?{{sfn|Voronsov|1989|p=5}}.|4=Красивое нужно сохранить, взять его как образец, исходить из него, даже если оно «старое». Почему нам нужно отворачиваться от истинно-прекрасного, отказываться от него, как от исходного пункта для дальнейшего развития, только на том основании, что оно «старо»?{{sfn|Воронцов|1977|pp=9-10}}}} == I == {{Q|Iqtisodiy hisob, xuddi [[internatsionalizm]] va [[demokratizm]]ning instinkti va ongidek, [[sotsialistik]] jamiyatdagi barcha [[millat]]larning tezda yaqinlashuvi va birlashuvini taqozo etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=22}}.|4=Экономический расчет, равно как инстинкт и сознание интернационализма и демократизма, требует скорейшего сближения и слияния всех наций в социалистическом обществе{{sfn|Воронцов|1977|p=30}}.}} {{Q|Ishchilar sinf manfaati va uning [[kapitalizm]]ga qarshi kurashi barcha millat ishchilari bilan mustahkam hamkorlik va bus-butun hamjihatlikni talab etadi, [[burjuaziya]]ning [[millatchilik]] siyosatiga, u qaysi millatga taalluqli boʻlmasin, qaqshatqich zarba berishni talab etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=22}}.|4=Интересы рабочего класса и его борьбы против капитализма требуют полной солидарности и теснейшего единства рабочих всех наций, требуют отпора националистической политике буржуазии какой бы то ни было национальности{{sfn|Воронцов|1977|p=30}}.}} == J == {{Q|[[Jamiyat]]da yashab turib, undan chetda boʻlmoq mumkin emas{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|4=Жить в обществе и быть свободным от общества нельзя{{sfn|Воронцов|1977|p=41}}.}} == K == {{Q|[[Kapital]] xalqaro kuchdir, bu kuchni yengmoq uchun ishchilarning xalqaro ittifoqi, ularning xalqaro birodarligi kerak. Biz — milliy [[adovat]]ning, milliy nizoning, milliy ayirmachilikning dushmanimiz. Biz — xalqarochilar, [[internatsionalist]]larmiz{{sfn|Voronsov|1989|p=22}}.|4=Капитал есть сила международная, чтобы ее победить, нужен международный союз рабочих, международное братство их. Мы — противники национальной вражды, национальной розни, национальной обособленности. Мы — международники, интернационалисты{{sfn|Воронцов|1977|p=31}}.}} {{Q|[[Kapitalizm]] qoldirgan barcha madaniyatni qabul qilib olish va unga asoslanib [[sotsializm]] qurish lozim. Barcha [[fan]], barcha [[texnika]], barcha [[bilim]], [[sanʼat]]ni qabul qilib olish lozim. Bularsiz biz kommunistik jamiyat hayotini qurolmaymiz{{sfn|Voronsov|1989|p=5}}.|4=Нужно взять всю культуру, которую капитализм оставил, и из нее построить социализм, Нужно взять всю науку, всю технику, все знания, искусство. Без этого мы жизнь коммунистического общества построить не можем{{sfn|Воронцов|1977|p=9}}.}} {{Q|Kimki [[millatchilik]] nuqtai nazariga oʻtgan ekan, u tabiiyki, oʻz millatini [[Xitoy devori]] bilan oʻrab olish istagigacha borib yetadi, u hatto har bir [[shahar]], har bir joy va [[qishloq]]ni alohida-alohida devor bilan oʻrab olishdan ham uyalmaydi, u hatto oʻzining ajratish va maydalab yuborish taktikasi bilan barcha [[millat]], barcha [[irq]] va turli tillarda gapiruvchi va birlashtirishdan iborat boʻlgan ulugʻ maqsadni ''yoʻqqa chiqarishdan'' ham uyalmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=22}}.|4=Кто встал на точку зрения национализма, тот, естественно, доходит до желания окружить китайской стеной свою национальность, свое национальное рабочее движение, того не смущает даже и то, что стены придется строить отдельные в каждом городе, местечке, селе, того не смущает даже, что своей тактикой разъединения и раздробления ''он превращает в ничто'' великий завет сближения и единения пролетариев всех наций, всех рас, всех языков{{sfn|Воронцов|1977|p=30}}.}} {{Q|Kommunistik axloq negizida [[kommunizm]]ni mustahkamlash va uni kamolga yetkazish uchun kurash yotadi{{sfn|Voronsov|1989|p=26}}.|4=В основе коммунистической нравственности лежит борьба за укрепление и завершение коммунизма{{sfn|Воронцов|1977|p=36}}.}} == M == * [[Madaniyat]]ni yuksaltirmoq uchun madaniyat tarixiga, kishilikning barcha madaniy merosiga murojaat etmoq zarur{{sfn|Voronsov|1989|p=5}}. {{Q|...[[Marksizm]] [[burjuaziya]] davrining eng qimmatli yutuqlarini aslo inkor etmadi, balki, aksincha, insoniyat tafakkuri va madaniyati ikki ming yillikdan koʻproq taraqqiyotida erishgan qimmatli narsalarning barini oʻzlashtirdi va qaytadan ishlab chiqdi{{sfn|Voronsov|1989|p=5}}.|4=...Марксизм отнюдь не отбросил ценнейших завоеваний буржуазной эпохи, а, напротив, усвоил и переработал все, что было ценного в более чем двухтысячелетнем развитии человеческой мысли и культуры{{sfn|Воронцов|1977|p=9}}.}} {{Q|[[Marksizm]] [[millatchilik]] bilan u qanchalik „[[adolat]]li“, „sof“, nozik va madaniylashgan boʻlmasin, kelisha olmaydi. Marksizm har qanday millatchilik oʻrniga [[internatsionalizm]]ni ilgari suradi{{sfn|Voronsov|1989|p=22}}.|4=Марксизм непримирим с национализмом, будь он самый «справедливый», «чистенький», тонкий и цивилизованный. Марксизм выдвигает на место всякого национализма — интернационализм{{sfn|Воронцов|1977|p=30}}.}} {{Q|[[Millat]]larning toʻla keng huquqliligi va [[davlat]]larning gʻoyat izchil [[demokratizm]]iga asoslangan barcha millat ishchilarining birligi — bizning shiorimizdir{{sfn|Voronsov|1989|p=23}}.|4=Единство рабочих ''всех'' национальностей при полнейшем равноправии национальностей и самом последовательном демократизме государств — вот наш лозунг{{sfn|Воронцов|1977|p=32}}.}} {{Q|[[Millatchilik]]ni mustahkamlashning har qandayini [[proletariat]] qoʻllay olmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=22}}.|4=Никакого закрепления национализма пролетариат поддерживать не может{{sfn|Воронцов|1977|p=30}}.}} == O == * Odamni qullikda ayblash mumkin emas; lekin ozodlik uchun, mening kurashimdan qochibgina qolmay, balki uning qulligini oqlaydigan va maqtaydigan qul, jirkanch parazit, gʻazab, nafrat va nafratni qoʻzgʻatadigan yoqimli quldir<ref>Ulusların Kendi Kaderlerini Tayin Hakkı, Lenin, Sayfa 126</ref>. == P == {{Q|Proletar madaniyati insoniyatning kapitalistik jamiyat, pomeshchiklar jamiyati, amaldorlar jamiyati zulmi ostida yaratgan bilim boyliklarining qonuniny taraqqiysidan iborat boʻlmogʻi lozim{{sfn|Voronsov|1989|p=5}}.|4=Пролетарская культура должна явиться закономерным развитием тех запасов знания, которые человечество выработало под гнетом капиталистического общества, помещичьего общества, чиновничьего общества{{sfn|Воронцов|1977|p=9}}.}} == Q == * Qadimdan aytilganki, inqilobiy nazariyasiz hech qanday inqilobiy harakat boʻlishi mumkin emas va bugungi kunda buni isbotlash kerak emas<ref>[http://www.dusuncetarihi.com/makale/ne-yapmali Ne Yapmalı?]</ref>. == R == {{Q|Revolyutsiyani, yaʼni mazlumlarning zolimlarga qarshi buyuk, birdan-bir qonuniy va adolatli urushini boshlash shaʼrafi va baxti ''birinchi boʻlib'' rus ishchilari zimmasiga tushdi{{sfn|Voronsov|1989|p=12}}.|4=Русским рабочим выпала на долю честь и счастье ''первым'' начать революцию, то есть великую, единственно законную и справедливую, войну угнетенных против угнетателей{{sfn|Воронцов|1977|p=17}}.}} {{Q|[[Rossiya inqilobi]] butun dunyoga [[sotsializm]] yoʻlini yoritib berdi va [[burjuaziya]]ga uning tantanasining tanazzuli yaqinlashib kelayotganini koʻrsatdi{{sfn|Voronsov|1989|p=13}}.|4=Российская революция указала всему миру пути к социализму и показала буржуазии, что близится конец ее торжества{{sfn|Воронцов|1977|p=18}}.}} {{Q|[[Rossiya Sovet Sotsialistik Respublikasi]] namunasi butun dunyo xalqlari oldida jonli timsol sifatida turadi va bu timsolning tashviqiy, revolyutsionlashtiruvchi taʼsiri nihoyatda qudratli boʻladi{{sfn|Voronsov|1989|p=13}}.|4=Пример социалистической Советской республики в России будет стоять живым образцом перед народами всех стран, и пропагандистское, революционизирующее действие этого образца будет гигантским{{sfn|Воронцов|1977|p=18}}.}} {{Q|Rusni haqiqatan ham qudratli va farovon qilish uchun, — bizda tabiiy boyliklardan, yetarli miqdordagi kishilardan va buyuk [[revolyutsiya]] natijasida xalq ijodining ajoyib surʼatda kengayishidan iborat material mavjuddir{{sfn|Voronsov|1989|p=15}}.|4=У нас есть материал и в природных богатствах, и в запасе человеческих сил, и в прекрасном размахе, который дала народному творчеству великая революция, — чтобы создать действительно могучую и обильную Русь{{sfn|Воронцов|1977|p=21}}.}} {{Q|Rus revolyutsiyasi butun dunyo mamlakatlariga uchqunlar tashladi va haddidan oshgan [[imperializm]]ni jar yoqasiga yana ham yaqinroq surib qoʻydi{{sfn|Voronsov|1989|p=12}}.|4=Русская революция бросила искры во все страны мира и еще ближе подвинула к краю пропасти зарвавшийся империализм{{sfn|Воронцов|1977|p=17}}.}} == S == {{Q|[[Sotsialistlar]] millatlarning har qanday ezilishiga qarshi kurashmay turib, oʻzlarining ulugʻ maqsadlariga erisha olmaydilar{{sfn|Voronsov|1989|p=23}}.|4=Социалисты не могут достигнуть своей великой цели, не борясь против всякого угнетения наций{{sfn|Воронцов|1977|p=33}}.}} {{Q|[[Sovet]] harakati... [[Rossiya]]da qoʻlga kiritilgan, endilikda butun dunyoga yoyilayotgan, oʻzining birgina nomi bilan ishchilarga butun bir programma beradigan forma shudir{{sfn|Voronsov|1989|p=15}}.|4=Советское движение..., вот та форма, которая в России была завоевана, которая теперь во всем мире распространяется, которая одним своим названием дает рабочим целую программу{{sfn|Воронцов|1977|p=22}}.}} == V == {{Q|[[Vatan]], yaʼni mazkur siyosiy, madaniy va sotsial muhit proletariatning sinfiy kurashida eng qudratli omil hisoblanadi... [[Proletariat]] oʻz kurashida siyosiy, sotsial hamda madaniy sharoitlarga [[befarqlik]] va [[loqaydlik]] bilan munosabat bildira olmaydi, binobarin, u oʻz mamlakati taqdiriga ham befarq qaray olmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=16}}.|4=Отечество, т. е. данная политическая, культурная и социальная среда, является самым могущественным фактором в классовой борьбе пролетариата... Пролетариат не может относиться безразлично и равнодушно к политическим, социальным и культурным условиям своей борьбы, следовательно, ему не могут быть безразличны и судьбы eгo страны{{sfn|Воронцов|1977|p=23}}.}} == X == {{Q|Xorijdagi yaxshi narsalarni ikki qoʻllab yigʻib olmoq darkor{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}.|4=Черпать обеими руками хорошее из-за границы{{sfn|Воронцов|1977|p=35}}.}} == Sh == {{Q|Shunaqangi oʻtkir soʻzlar boʻladiki, ular ancha murakkab hodisalarning mohiyatini ham ajoyib aniqlik bilan ifodalab beradi{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}.|4=Бывают такие крылатые слова, которые с удивительной меткостью выражают сущность довольно сложных явлений{{sfn|Воронцов|1977|p=12}}.}} == Vladimir Lenin haqida == {{Q|Endilikda Leninning ishi oʻsib hammayoqni qamrab oldi. Insoniyat uchun ahamiyatli boʻlgan biron-bir voqea yoʻqki, u Lenin bilan, inqilob bilan bogʻlanmagan boʻlsin{{sfn|Voronsov|1989|p=14}}.|[[Martin Andersen-Nekse]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} ==Havolalar== {{Vikipediya}} {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:1870-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1924-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Ateistlar]] [[Turkum:Faylasuflar]] 9mkaown69j644gki4g0l5m5jbjd845i 0 3018 32306 30791 2026-08-09T06:56:35Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32306 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Kitob|Tasvir=Book3.svg|wikipedia=Kitob|wiktionary=kitob}} '''Kitob''' — axborotlarni, gʻoya, obraz va bilimlarni saqlash hamda tarqatish, ijtimoiy-siyosiy, ilmiy, estetik karashlarni shakllantirish vositasi; bilimlar targʻiboti va tarbiya quroli; badiiy, ilmiy asar, ijtimoiy adabiyot. {{ABD}} ==A== {{Q|Agar nodir fikrli insonga duch kelsak, undan qanday kitoblarni o'qishini so'rashimiz kerak<ref>{{cite web|url=https://oyina.uz/uz/teahause/11|title=Kitob va mutolaa haqida buyuklar nima degan?|publisher=Oyina.uz}}</ref>.|[[Ralph Waldo Emerson]]}} == B == {{Q|Bitta kitob yozish uchun [[kutubxona]]ning yarimini oʻqish kerak.|[[Samuel Johnson]]}}{{Q|Bugungi haqiqiy [[universitet]] [[kutubxona]]dir.|T. Carlyle}} == D == {{Q|Darsliklar [[ilm]]iy [[taraqqiyot]]ning gʻanimidir va tobora [[dushman]]ga aylanmoqda.|[[Yalçın Küçük]]}} == E == {{q|Ey aziz! Kishi uchun kitobdan azizroq va yoqimliroq suhbatdosh yoʻqdir. Kitob fasohat, balogʻatda, latofatda tengi yoʻq, munofiqlikdan xoli hamrohdir. Yolgʻizlikda va gʻamli ayyomlarda munis ulfatdir. Unda na nifoq boru, na gina. U shunday hamdamki, soʻzlarida [[yolgʻon]] va [[xato]] boʻlmaydi. Suhbatidan esa kishiga malollik yetmaydi. U oʻz [[Doʻstlik|doʻstining]] dilini ogʻritmaydi. Yuragini esa siqmaydi. U shunday rafiqdirki, kishi orqasidan [[gʻiybat]] qilib yurmaydi. Uning suhbatidan senga shunday fayzli foydalar yetadiki, bunday foydani odamlardan topa olmaysan. Aksincha, aksar odamlar suhbatidan kishiga zarar yetadi. Kitobdek doʻst ichida barcha [[Ilm|ilm-u]] hilm mujassamdirki, u kishilarni oʻtmishdan va kelajakdan ogoh qilib turadi. Shuning uchun ham: „<nowiki/>Kitob aql qalʼasidir“, deganlar.|[[Muhammad Jabalrudiy]]<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>}} == I == {{Q|[[Inson]]ning [[qiymat]]i u oʻqigan kitoblar bilan oʻlchanadi.|[[Herbert Spencer]]}}{{manbasiz}} == K == [[File:07d17ec54894263e26d57e955fbc2b2c-1262919027.jpg|thumb|{{Q|Kimki kitobga koʻp boqsa, kitob uning zehnini ochadi, [[zavq]]ini oshiradi, [[soʻz]]ga chechan qiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=19}}}}]] {{Q|Kitob [[aql]]ning dorisidir.|[[Ovidius]]}} {{Q|Kitob bizning ichimizdagi muzlagan dengizga otilgan bolta.|[[Franz Kafka]]}} {{Q|Kitob [[inson]]dan hech narsa tilamaydi, ammo uni kamolga yetkizadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=19}}}} {{Q|Kitobi yoʻq [[olim]] – mevasiz daraxt{{sfn|Tursun|2006|p=8}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Kitoblar — bu [[qalb]]ning oziqidir.|[[Yapon maqollari]]}}{{Q|Kitob [[odob]]-[[axloq]]ning koni, [[bilim]]ning esa bulogʻidir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=19}}}} {{Q|Kitoblar soni emas, ularning yaxshisi foyda keltiradi{{sfn|Voronsov|1989|p=190}}.|[[Seneka]]}} {{Q|Kitob [[yolgʻizlik]]dagi eng munis hamdamdir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=19}}}} {{Q|Kitob oʻqishning taʼmini biladiganlar, oʻqish dengiz suvini ichish bilan oʻxshashligini bilishadi. Ichganingizda jim boʻlasiz, qancha ichsangiz ham suvsaysiz va yana ichasiz. |[[Arthur Schopenhauer]]}} {{Q|Kitob oʻtmishdan ham, [[kelajak]]dan ham xabar beruvchidir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=19}}}}{{Q|[[Kutubxona]]lar [[ong]]ni davolash joyidir.|D. Scilus}} {{Q|Kitoblar insoniyat fikri durdonalarini to’plab, avlodlarga yetkazadi<ref>{{cite web|url=https://bukharalib.blogspot.com/2021/02/kitob-haqida-hikmatli-sozlar.html|title=Kitob haqida hikmatli so'zlar|publisher=bukharalib.blogspot.com}}</ref>.|[[Oybek]]}} {{Q|[[Kutubxona]] ruxning dorisidir.|[[Yapon maqollari]]}} {{Q|Kitob — boylik, sotib olingani emas, o‘qilgani<ref>{{cite web|url=https://hikmatlar.uz/quote/949|title=Kitob — boylik|publisher=hikmatlar.uz}}</ref>.|[[Asqad Muxtor]]}} == M == {{Q|[[Maqol]]ga aylanib ketgan yoki [[alifbe]] va kitoblarni bezab turuvchi koʻpgina [[haqiqat]]lar agar biz uchun jonsizdek va siyqa gapdek tuyulmaganda edi, biz nihoyatda aqlli va juda baxtli odamlar boʻlardik{{sfn|Voronsov|1989|p=7}}.|[[Dmitriy Pisarev]]}} {{Q|Mushohada yuritmay turib, qancha ko’p o’qisangiz, shuncha ko’p bilayotganga o’xshayverasiz, agar o’qiyotganda qanchalik ko’p mushohada yuritsangiz, shu qadar oz narsa bilishingizni aniqroq his etasiz<ref>{{cite web|url=https://hikmatlar.uz/quote/2339|title=Hikmatlar|publisher=hikmatlar.uz}}</ref>.|[[Voltaire]]}} == Y == {{Q|Yangi kitobni birinchi marta oʻqishdan koʻra oʻqigan kitobni qayta oʻqish foydalidir.|[[Lord Dudley]]}}{{Q|Yaxshi kitoblar eng haqiqiy [[doʻst]]larimizdir.|[[Francis Bacon]]}}{{Q|Yovvoyi xalqlardan tashqari har bir mamlakatni kitoblar boshqaradi.|[[Voltaire]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] [[Turkum:Kitoblar]] snm3s6njido5iq5rxl167adzgppvs7j 0 3061 32228 31056 2026-08-09T06:38:16Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32228 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Konstantin Fedin | Tasvir = Konstantin Fedin.jpg | wikipedia = Konstantin Fedin }} '''Konstantin Aleksandrovich Fedin''' (1892-yil – 1977-yil) — rus, sovet yozuvchisi. == Iqtiboslari == <!-- M --> {{Q|Moʻjizalar diyori, moʻjizalar diyori. Bu soʻzlar [[bolalik]]ning sehrli ertaklaridan bizning zaminga, moʻjizadan-moʻjiza sari borayotgan va biz yashayotgan [[Sovet]]lar diyoriga tashrif buyurdi{{sfn|Voronsov|1989|p=16}}.|4=Страна чудес, страна чудес. Слова эти шагнули из волшебных сказов детства на нашу землю, к нам, в Страну Советов, где мы живем от чуда к чуду{{sfn|Воронцов|1977|p=23}}.}} <!-- Oʻ --> * Oʻqish goʻzallikni anglash, zavqlanish demakdir.{{manba kerak}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1892-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1977-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:SSSR yozuvchilari]] t6m1oel5pjgtrasfr3413ncbd8d3clw 0 3207 32307 31701 2026-08-09T06:56:43Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32307 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Tolstoy.jpg | wikipedia = Lev Tolstoy }} '''Lev Nikolayevich Tolstoy''' ({{lang-ru|Лев Николаевич Толстой}}; 1828-yil 28-avgust — 1910-yil 7-noyabr) — keng ommaga mashhur rus yozuvchisi, publitsist va diniy namoyonda, tolstovchilar harakatining ideologi. {{ABD}} == A == {{Q|[[Aforizm]]lar — falsafiy mushohadalarni ifodalashning deyarli eng qulay shaklidir{{sfn|Voronsov|1989|p=9}}.|4=Афоризмы — едва ли не лучшая форма для изложения философских суждений{{sfn|Воронцов|1977|p=13}}.}} {{Q|Agar odamlar senga halaqit bersalar, u holda sen uchun yashashning maʼnosi qolmaydi. Odamlardan uzoqlashish esa [[oʻz-oʻzini oʻldirish]] bilan teng{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|4=Если тебе мешают люди, то тебе жить незачем. Уходитъ от людей — это самоубийство{{sfn|Воронцов|1977|p=43}}.}} {{Q|Aksari hollarda [[yoshlar]]ning: men birovning [[aql]]i bilan yashamayman, degan gaplarini eshitasan. Oʻylab koʻrilganlarni oʻylab oʻtirish senga ne hojat? Tayyorini olib, olgʻa ketaver. Insoniyatning qudrati shunda{{sfn|Voronsov|1989|p=11}}.|4=Часто слышишь, что молодежь говорит: я не хочу жить чужим умом, я сам обдумаю. Зачем же тебе обдумывать обдуманное? Бери готовое и иди дальше. В этом сила человечества{{sfn|Воронцов|1977|p=15}}.}} == B == * [[Baxt]]-saodatni ehtiroslardan emas, oʻz qalbingizdan qidiring. [[Baxt]]ning manbai tashqarida emas, ichimizdadir<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi |title=Hayotimiz kengurulari. |author=Sanjar Xoʻja |publisher=Muharrir nashriyoti |editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said |year=2022 |location=Toshkent |pages=160}}</ref>. {{Q|Bizda minglab yillar davomida milliard-milliard odamlar orasidan yetishib chiqqan buyuk donishmandlar tafakkurining shunday asl mevalari mavjudki, bu buyuk insonlarning aql durdonalari vaqt sinoviga chidash berib, gʻalvirdan oʻtib kelmoqda. Oʻrtamiyona narsalarning bari itqitib tashlanib, faqat oʻziga xos, teran, zarur narsalargina qolgan...{{sfn|Voronsov|1989|p=6}}|4=У нас есть результаты мыслей величайших мыслителей, выделившихся в продолжение тысячелетий из миллиардов и миллиардов людей, и эти результаты мышления этих великих людей просеяны через решето и сито времени. Отброшено все посредственное, осталось одно самобытное, глубокое, нужное...{{sfn|Воронцов|1977|p=10}}}} {{Q|Boshqa [[odam]]lardan oʻzini ayirgan odam oʻz [[baxt]]iga zomin boʻladi, chunki oʻzini qanchalik ayirsa, hayoti shunchalik yomonlashadi{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}.|4=Человек, отделяющий себя от других людей, лишает себя счастья, потому что чем больше он отделяет себя, тем хуже его жизнь{{sfn|Воронцов|1977|p=45}}.}} == E == {{Q|Ezgu ish mashaqqat mahsuli, lekin bu bir necha bor takrorlansa [[koʻnikma]]ga aylanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}.|4=Доброе дело совершается с усилием, но когда усилие повторено несколько раз, то то же дело становится привычкой{{sfn|Воронцов|1977|p=60}}.}} == H == * Hamma dunyoni oʻzgartirish haqida oʻylaydi, lekin hech kim oʻzini oʻzgartirishni oʻylamaydi<ref name="hikmatlar">{{Kitob manbasi|year=2018|author=Anvar Ahmad|title=Saodatga yetaklovchi hikmatlar|others=(birinchi kitob)|publisher=“Sano-standart” nashriyoti|location=Toshkent|pages=320}}</ref>. {{Q|Hamma vaqt boshqa odamlardan yomon jihatlarni emas, yaxshi jihatlarni qidir{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|4=Ищи в других людях всегда хорошую сторону, а не дурную{{sfn|Воронцов|1977|p=54}}.}} {{Q|Har qanday kishi ham [[odam]]lardan oʻzini ajratadigan emas, balki ularga bogʻlaydigan ishlarni qilish zarurligini biladi{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}.|4=Всякий человек знает, что ему нужно делать не то, что разъединяет его с людьми, а то, что соединяет его с ними{{sfn|Воронцов|1977|p=45}}.}} {{Q|Hayotimizning abadiy va oliy maqsadi — [[ezgulik]]dir. Yaxshilikni biz qanday tushunmaylik, hayotimizning oʻzi yaxshilikka intilishdan boshqa narsa emas{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}.|4=Добро есть вечная, высшая цель нашей жизни. Как бы мы ни понимали добро, жизнь наша есть не что иное, как стремление к добру{{sfn|Воронцов|1977|p=57}}.}} {{Q|Hech qachon oʻzing qilishing mumkin boʻlgan ishni birovga yuklab, uni tashvishga qoʻyma{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}.|4=Никогда не беспокой другого тем, что ты можешь сам сделать{{sfn|Воронцов|1977|p=56}}.}} {{Q|[[Hikmatli soʻz]] kitoblari [[aql]]ning mustaqil faoliyatiga nafaqat [[tazyiq]] oʻtkazadi, aksincha, mustaqil faoliyatga chorlaydi{{sfn|Voronsov|1989|pp=10-11}}.|4=Книги изречений не только не подавляют самостоятельной деятельности ума, но, напротив, вызывают ее{{sfn|Воронцов|1977|p=15}}.}} == I == {{Q|[[Idroklilik]] va [[axloqiylik]] hamisha bir-biriga muvofiq keladi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|4=Разумное и нравственное всегда совпадают{{sfn|Воронцов|1977|p=40}}.}} {{Q|Insonni [[jamiyat]]dan tashqarida tasavvur qilib boʻlmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|4=Человек немыслим вне общества{{sfn|Воронцов|1977|p=41}}.}} {{Q|Inson tani uchun [[sihat-salomatlik]] qanchalik zarur boʻlsa, qalb uchun [[ezgulik]] ham shunchalik muhim: ezguliging boʻlsa, u har ishda muvaffaqiyat keltirsa, uni sezmaysan ham{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}.|4=Доброта для души то же, что здоровье для тела: она незаметна, когда владеешь ею, и она дает успех во всяком деле{{sfn|Воронцов|1977|p=57}}.}} == K == *Koʻpincha [[baxt]]-saodat qidiramiz, vaholanki, u yonginamizda boʻladi. Xuddi koʻzimizda turgan koʻzoynakni koʻpincha qidirganimiz kabi<ref name="hikmatlar" />. == L == {{Q|Loʻnda [[fikr]]larning afzalligi shundaki, ular jiddiy kitobxonni oʻzicha oʻylashga majbur etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=11}}.|4=Короткие мысли тем хороши, что они заставляют серьезного читателя самого думать{{sfn|Воронцов|1977|p=15}}.}} == M == *[[Muhammad]] alayhissalomdan boshqa hech kim [[dushman]]larining hurmatiga sazovor boʻlgan emas. U zot koʻplab [[dushman]]larini [[Islom]]ga kiritishga musharraf boʻlgan<ref name="hikmatlar" />. == O == {{Q|Odamlar bilan muomalada boʻlib, oʻz foydangni emas, oʻsha odamlarning foydasini oʻyla, oʻzing haqingda oʻzing emas, sen haqingda ular nima fikr yuritishini oʻyla{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}.|4=Сходясь с людьми, думай не о своей выгоде, а выгоде того, с кем сходишься, и не о том, как ты будешь судить о себе, а как он будет судить о тебе{{sfn|Воронцов|1977|p=56}}.}} {{Q|Odamlarga muhabbating boʻlmasa, jim yuraver! Oʻz ishing bilan, buyumlar bilan, istagan narsang bilan shugʻullangin-u, faqat odamlar bilan emas. Ishtaha boridagina ovqatlanish ziyonsiz va foydali boʻlgani kabi sevgan paytingdagina odamlar bilan munosabatda boʻlish foydali va ziyonsizdir...|3=„[[Tirilish]]“ asaridan}} == S == {{Q|Sotsialistik vatanga muhabbat — [[internatsionalizm]] sari bosqichdir{{sfn|Voronsov|1989|p=24}}.|4=Любовь к социалистической родине — ступень к интернационализму{{sfn|Воронцов|1977|p=33}}.}} == V == {{Q|[[Vatan]]ga muhabbat mavhum tushuncha boʻlmay, tashkilotchilikni, [[taraqqiyot]] va [[madaniyat]]ni talab qiladigan real ruhiy qudratdir{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|4=Любовь к родине — не отвлеченное понятие, но реальная душевная сила, требующая организации, развития и культуры{{sfn|Воронцов|1977|p=26}}.}} {{Q|[[Vatan]] nima demak? Bu, oʻzining tarixiy harakatini mazkur maydonda kamolga yetkazadigan bus-butun [[xalq]]dir. Bu, xalqning oʻtmishi, buguni va kelajagidir. Bu, uning rang-barang madaniyati, tili, xarakteri, bu, u tomondan amalga oshirilgan inqilobiy maqsad, tarixiy oʻzgarishlar va uning tarixidagi muhim bosqichlaridir{{sfn|Voronsov|1989|pp=16-17}}.|4=Что такое родина? Это — весь народ, совершающий на данной площади свое историческое движение. Это — прошлое народа, настоящее и будущее. Это — его своеобразная культура, его язык, его характер, это — цель совершаемых им революций, исторических скачков, узлов его истории{{sfn|Воронцов|1977|p=23}}.}} {{Q|[[Vatanparvarlik]] — yolgʻiz oʻz vataniga [[mehr]] qoʻyishdan iboratgina emas. Bu juda katta his... Bu — [[vatan]] bilan oʻzini bir butun deb bilish, uning yaxshi-yomon kunlarida asqatish demakdir{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|4=Патриотизм — это не значит толька одна любовь к своей родине. Это гораздо больше... Это — сознание своей неотъемлемости от родины и неотъемлемое переживание вместе с ней ее счастливых и ее несчастных дней{{sfn|Воронцов|1977|p=25}}.}} == Y == {{Q|Yasama [[ezgulik]]dan yomoni yoʻq. Oshkora [[yomonlik]]dan koʻra odam yasama ezgulikdan koʻproq nafratlanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}.|4=Нет ничего хуже притворной доброты. Притворство доброты отталкивает больше, чем откровенная злоба{{sfn|Воронцов|1977|p=60}}.}} {{Q|Yerdan sugʻurib olinib, qumli sahroga tashlangan giyoh halok boʻlganidek, shaxs baxti ham [[jamiyat]]dan tashqarida boʻlmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|4=Счастье личности вне общества невозможно, как невозможна жизнь растения, выдернутого из земли и брошенного на бесплодный песок{{sfn|Воронцов|1977|p=43}}.}} {{Q|Yoʻqlik qaʼriga ketgan xalqlar va taraqqiyotdan qolgan yagona meros — ehtimol [[insonparvarlik]]dir, bu demak — [[kitob]]lar, xalq naqllari, marmar obidalar va meʼmorchilik yodgorliklaridir{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}.|4=Гуманизм — это то единственное, что, наверное, осталось от ушедших в небытие народов и цивилизаций, — книги, народные сказания, мрамор изваяний, архитектурные пропорции{{sfn|Воронцов|1977|p=57}}.}} == Oʻ == {{Q|Oʻzidan qoniqmaslik dono kishi hayotining zarur shartidir. Faqat shu qoniqmaslikkina kishini oʻz ustida ishlashga undaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}.|4=Недовольство собою есть необходимое условие разумной жизни. Только это недовольство побуждает к работе над собою{{sfn|Воронцов|1977|p=49}}.}} {{Q|Oʻzimni yomon ishdan tiyishga qurbim yetmaydi, deyish — odam oʻzini [[odam]] emas, hatta [[hayvon]] ham emas, balki [[buyum]], deb tan olishi bilan barobardir{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|4=Сказать, что я не могу сделать усилие для того, чтобы воздержаться от дурного поступка, — все равно, что признать себя не человеком, даже не животным, а вещью{{sfn|Воронцов|1977|p=50}}.}} == Gʻ == {{Q|[[Gʻayrat]] maʼnaviy kamolotning zarur shartidir{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|4=Усилие есть необходимое условие нравственного совершенствования{{sfn|Воронцов|1977|p=50}}.}} == Sh == {{q|[[Shaxsiyatparastlik]] yoki oʻzicha [[jamiyat]]dan ayrilib qolish, bizning tasavvurimizcha, [[oʻz-oʻzini oʻldirish]]dek bemaʼnilikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|4=Индивидуализм или мнимый отрыв от общества так же нелеп в нашем представлении, как самоубийство{{sfn|Воронцов|1977|p=43}}.}} * Shunday [[fikr]]lar borki, ularni benihoya keng maʼnoda qoʻllash mumkin; shu sababdan bunday fikrlar qanchalik koʻpchilikka mos shaklda ifodalangan boʻlsa, [[aql]] va [[yurak]]ka shunchalik koʻp oziq beradi, ular shu darajada chuqur his etilgan fikrlar boʻlib chiqadi{{sfn|Voronsov|1989|p=9}}. == Yana qarang == * [[Tirilish]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} ==Havolalar== {{Vikipediya}} {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:Publitsistlar]] [[Turkum:Diniy yetakchilar]] [[Turkum:1828-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1910-yilda vafot etganlar]] i6x7g2w9r4iku0n2j8qptemrfa82zs0 0 3212 31746 24170 2026-08-09T05:37:26Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31746 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = 11exupery-inline1-500_(cropped).jpg | wikipedia = Antoine de Saint-Exupéry }} '''Antoine de Saint-Exupéry''' ({{Talaffuz|Antuan de sent Ekzyuperi}}; 1900-yil 29-iyun — 1944-yil 31-iyul) — fransuz yozuvchisi, shoir, jurnalist va uchuvchi. U “[[Kichkina shahzoda]]” va bir nechta asarlari uchun “Wind”, “Sand and Stars” va “Night Flight” kabi nufuzli adabiy mukofotlarni olgan. == Iqtiboslar == * [[Inson]] boʻlish — bu [[masʼuliyat]] sezishingdir. Oʻzingga aloqasizday tuyulsa ham [[qashshoqlik]] oldida andisha qilishningdir. [[Doʻst]]laring erishgan har bir gʻalabadan faxrlanishingdir, oʻz gʻishtingni quya turib, dunyodagi bunyodkorlikka koʻmaklashayotganingni his etishingdir{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}. * Inson oliy darajadagi [[rohat]]ni qiziqarli [[sarguzasht]]ga, [[gʻalaba]] va [[yaratuvchanlik]]ka boʻlgan kuchli [[ishtiyoq]]da topadi<ref name="Samaradorlikning 21 yoʻli">{{Kitob manbasi |title=Samaradorlikning 21 yoʻli |author=Brayan Treysi |publisher=Asaxiy books |year=2020 |location=Toshkent |pages=92}}</ref>. == Yana qarang == * [[Kichkina shahzoda]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Jurnalistlar]] [[Turkum:Uchuvchilar]] [[Turkum:1900-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1944-yilda vafot etganlar]] riccv7xjae1ct3a3abip2ftga71bsx9 32374 31746 2026-08-09T07:04:32Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32374 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = 11exupery-inline1-500_(cropped).jpg | wikipedia = Antoine de Saint-Exupéry }} '''Antoine de Saint-Exupéry''' ({{Talaffuz|Antuan de sent Ekzyuperi}}; 1900-yil 29-iyun — 1944-yil 31-iyul) — fransuz yozuvchisi, shoir, jurnalist va uchuvchi. U “[[Kichkina shahzoda]]” va bir nechta asarlari uchun “Wind”, “Sand and Stars” va “Night Flight” kabi nufuzli adabiy mukofotlarni olgan. == Iqtiboslar == * [[Inson]] boʻlish — bu [[masʼuliyat]] sezishingdir. Oʻzingga aloqasizday tuyulsa ham [[qashshoqlik]] oldida andisha qilishningdir. [[Doʻst]]laring erishgan har bir gʻalabadan faxrlanishingdir, oʻz gʻishtingni quya turib, dunyodagi bunyodkorlikka koʻmaklashayotganingni his etishingdir{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}. * Inson oliy darajadagi [[rohat]]ni qiziqarli [[sarguzasht]]ga, [[gʻalaba]] va [[yaratuvchanlik]]ka boʻlgan kuchli [[ishtiyoq]]da topadi<ref name="Samaradorlikning 21 yoʻli">{{Kitob manbasi |title=Samaradorlikning 21 yoʻli |author=Brayan Treysi |publisher=Asaxiy books |year=2020 |location=Toshkent |pages=92}}</ref>. == Yana qarang == * [[Kichkina shahzoda]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Jurnalistlar]] [[Turkum:Uchuvchilar]] [[Turkum:1900-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1944-yilda vafot etganlar]] 8m1lzp8y64ecd9d57aayphoj502qygx 32451 32374 2026-08-09T07:22:09Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32451 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = 11exupery-inline1-500_(cropped).jpg | wikipedia = Antoine de Saint-Exupéry }} '''Antoine de Saint-Exupéry''' ({{Talaffuz|Antuan de sent Ekzyuperi}}; 1900-yil 29-iyun — 1944-yil 31-iyul) — fransuz yozuvchisi, shoir, jurnalist va uchuvchi. U “[[Kichkina shahzoda]]” va bir nechta asarlari uchun “Wind”, “Sand and Stars” va “Night Flight” kabi nufuzli adabiy mukofotlarni olgan. == Iqtiboslar == * [[Inson]] boʻlish — bu [[masʼuliyat]] sezishingdir. Oʻzingga aloqasizday tuyulsa ham [[qashshoqlik]] oldida andisha qilishningdir. [[Doʻst]]laring erishgan har bir gʻalabadan faxrlanishingdir, oʻz gʻishtingni quya turib, dunyodagi bunyodkorlikka koʻmaklashayotganingni his etishingdir{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}. * Inson oliy darajadagi [[rohat]]ni qiziqarli [[sarguzasht]]ga, [[gʻalaba]] va [[yaratuvchanlik]]ka boʻlgan kuchli [[ishtiyoq]]da topadi<ref name="Samaradorlikning 21 yoʻli">{{Kitob manbasi |title=Samaradorlikning 21 yoʻli |author=Brayan Treysi |publisher=Asaxiy books |year=2020 |location=Toshkent |pages=92}}</ref>. == Yana qarang == * [[Kichkina shahzoda]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Jurnalistlar]] [[Turkum:Uchuvchilar]] [[Turkum:1900-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1944-yilda vafot etganlar]] riccv7xjae1ct3a3abip2ftga71bsx9 0 3225 31997 20846 2026-08-09T06:09:49Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31997 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Bilim|Tasvir=Tetradrachm_Athens_480-420BC_MBA_Lyon.jpg|wikipedia=Bilim|wiktionary=bilim}} '''Bilim''' — kishilarning tabiat jamiyat hodisalari haqida hosil qilgan voqelik maʼlumotlar; voqelikning inson tafakkurida aks etishi. {{ABD}} == A == {{Q|[[Amal]]da qoʻllanilmaydigan bilim jonsiz tanaga oʻxshaydi. Bilim daraxtdir, amal esa – uning mevasi... Hosil bermaydigan shox nosogʻlom boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=12}}.|[[Husayn Voiz Koshifiy]]}} == B == {{Q|Bilagi zoʻr birni yiqar, bilimi zoʻr — mingni{{sfn|Tursun|2006|p=6}}.|[[Amir Temur]]}} {{Q|Bilim – barcha kulfatlarga qalqondir{{sfn|Tursun|2006|p=11}}.|[[Rudakiy]]}} {{Q|Bilim, hunar, ezgu qiliq va yo xulqni<br />Kishi oʻrganadi, soʻng yoʻriq tuziladi.<br />Kishi zulmat bosgan qorongʻu uy kabidir,<br />Oʻquv-idrok bir mashʼaldirki, uni yoritadi.<br />Koʻrgin, turli yaxshiliklar oʻquv-idrokdan keladi,<br />Kishi bilim tufayli ulgʻayadi, mashhur boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=18}}.|[[Yusuf Xos Hojib]]}} {{Q|Bilimim shu joyga yetib keldikim, bilimsizligini endi tushundim{{sfn|Tursun|2006|p=7}}.|[[Balxiy]]}} {{Q|Bilimni buyuk, oʻquvni ulugʻ bil,<br />Bu ikkisi tanlangan bandasini ulugʻlaydi.<br />Zakovat qayerda boʻlsa, ulugʻlik boʻladi,<br />Bilim kimda boʻlsa buyuklik oladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=10}}.|[[Yusuf Xos Hojib]]}} {{Q|Bilimsiz, shubhasiz, aniq koʻrdir,<br />Kel, ey nodon, bilimdan hissa ol{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=10}}.|[[Yusuf Xos Hojib]]}} == I == {{Q|Insonni [[xalq]] bilan bilimdan boshqa hech nima bogʻlay olmaydi. Kimki [[gunoh]]larga botgan boʻlsa, ulardan faqat bilim orqali forigʻ boʻlishi mumkin{{sfn|Tursun|2006|p=19}}.|[[Majdiddin Xavofiy]]}} == K == {{Q|Kimki bilimga erishib, uning mazasini totib koʻrgan boʻlsa, bu narsani u [[podshoh]]lik va [[davlat]]ni boshqarish huzur-halovatiga almashtirmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=12}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} {{Q|Kitob [[odob]]-[[axloq]]ning koni, bilimning esa bulogʻidir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=19}}}} {{Q|Kishi oʻzining nimani bilmayotganini bilishi bilganlarining eng muhimidir{{sfn|Tursun|2006|p=63}}.|[[Imom Hokim]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|isbn=978-9943-00-130-5|year=1997|location=Toshkent|page=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 013ez3qdab67njzc6ous7c3lltyegbf 0 3525 32123 22349 2026-08-09T06:25:01Z Bekipediya 2189 /* A */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32123 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi |Ismi=Muhammad |Tasvir=Dark_vignette_Al-Masjid_AL-Nabawi_Door800x600x300.jpg |wikipedia=Muhammad |commons=Category:Muhammad }} '''Muhammad''' ({{Lang-ar|مُحَمَّد}}‎; 570–632-yillar) – arab diniy, ijtimoiy va siyosiy yetakchisi hamda islom dinining asoschisi. Islom taʼlimotiga koʻra, u paygʻambar boʻlib, [[Odam ato]], [[Ibrohim]], [[Muso]], [[Iso]] va boshqa paygʻambarlarning tavhid taʼlimotlarini targʻib qilish va tasdiqlash uchun yuborilgan. {{ABD}} == A == * [[Alloh]] har bir ishda muloyimlikni yaxshi koʻradi<ref name=":0" />. * [[Alloh]] takabburlarni sevmaydi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * [[Alloh|Alloh taolo]] nazdida toʻgʻri soʻzdan koʻra yaxshi [[sadaqa]] yoʻq<ref name=":0" />. * [[Alloh]] gʻam-tashvishli odamlarga yordam beradiganlarni [[Doʻstlik|doʻst]] tutadi<ref name=":0" />. * [[Alloh]] gʻayratli odamni yaxshi koʻradi<ref name=":0" /> * Avvalo [[olim]] boʻl! Loaqal [[taʼlim]] oluvchi yoki tinglovchi, [[Ilm|ilm-u]] ulamolarni sevuvchi boʻlgin<ref name=":0" />. * Avvalo [[ona]]ngga [[yaxshilik]] qil, yana [[ona]]ngga, yana [[ona]]ngga [[yaxshilik]] qil, soʻngra [[ota]]ngga [[yaxshilik]] qil!<ref name=":0" /> == B == * Beshikdan qabrgacha [[bilim]] ista<ref name=":0" />. * Bir-biringiz bilan salomlashib yuringlar, shunda oʻrtalaringda [[Mehr|mehr-u]] [[muhabbat]] uygʻonur<ref name=":0" /> * Biror [[Kasb|kasb-u]] [[hunar]] orqasidan [[Rizq|rizq-u]] nasibaga ega boʻlib yashayotgan odam, shu [[kasb]]ini oʻzgartirmasun<ref name=":0" />. * Birovning [[ota]]-[[ona]]sini soʻkkan odam oʻz [[ota]]-[[ona]]sini haqorat qilgan boʻladi<ref name=":0" />. * Bir soatgina [[ilm]] oʻrganish bir kechalik [[ibodat]]dan yaxshidir<ref name=":0" />. * Bu dunyoda bemaʼni gaplarni koʻp gapiradigan odamning [[gunoh]]i [[qiyomat]] kuni koʻp boʻladi<ref name=":0" />. == D == * Dasturxonga toʻkilgan taom va ushoqlarni terib yeydigan odamning [[gunoh]]lari toʻkiladi<ref name=":0" />. * Dilozorlarning hammasi [[doʻzax]]ga mahkumdir<ref name=":0" />. * Doimo toʻgʻri soʻz boʻlinglar, chunki u [[jannat]]da [[yaxshilik]] bilan birgadir. Yolgʻonchilikdan saqlaninglar, chunki u [[yomonlik]] bilan birga [[doʻzax]]da boʻladi<ref name=":0" />. == F == * Faqat uch amalgina inson bilan [[oxirat]] manziliga hamroh boʻlib boradi. Birinchisi joriy [[sadaqa]] deyiladi va [[masjid]] qurish va xonaqoh, madrasa solish, mevali [[daraxt]] ekish, quduq qazish va koʻprik solishdan iborat. Ikkinchisi [[xalq]]qa naf keltiradigan ishlar qilish. Uchinchisi solih [[farzand]] [[tarbiya]] qilish<ref name=":0" />. == H == * Halol [[kasb]]dan charchab uxlagan odam [[gunoh]]lari kechirilgan holda tunaydi<ref name=":0" />. * Halol [[rizq]] istash har bir musulmon uchun vojibdur<ref name=":0" /> * Hamma ishlaringizda toʻgʻri boʻling, odamlarga [[muomala]]da [[xulq]]ingiz chiroyli boʻlsin<ref name=":0" />. * Harom bilan oʻsib ungan har bir tan [[doʻzax]]ga loyiqdir<ref name=":0" />. * [[Hayo]] bilan kamsuxanlik imonning ikki boʻlagidir<ref name=":0" /> * [[Hayo]] imondandir, [[hayo]] doimo [[yaxshilik]] keltiradi<ref name=":0" />. * [[Hayo]]li kishi imonlidur, imonlilar [[jannat]]iydir<ref name=":0" />. == I == * Ikki kishining birga oʻtirib qilgan [[suhbat]]idagi gaplari omonatdur. Suhbatdoshining sirini fosh qilish haromdir<ref name=":0" />. * [[Ilm]] [[ibodat]]dan afzal<ref name=":0" />. * [[Ilm]]ni yozib qoʻyish bilan bogʻlab olinglar<ref name=":0" />. * [[Ilm]] oʻrganish har bir musulmon uchun farzdir<ref name=":0" />. == J == * [[Jannat]] [[ona]] oyogʻi ostidadir<ref name=":0" />. == K == * [[Kasb]]ning eng yaxshisi kishining oʻz qoʻli bilan bajarilgan ishi va halol savodidir<ref name=":0" /> * Kimiki odamlar orasini buzib yuruvchi boʻlsa, u ham ahli [[islom]]dan emas<ref name=":0" />. * Kimiki koʻzi ojiz odamni qirq qadam yetaklagan boʻlsa, uning [[jannat]]ga kirishi muqarrardir<ref name=":0" />. * Kimiki shoshilmay, [[sabr]], [[qanoat]] bilan ish qilsa, qilgan ishi toʻgʻri chiqadi<ref name=":0" />. * Kimiki oʻz [[Jahl|jahl-u]] [[gʻazab]]ini qaytarsa, [[Alloh|Alloh taolo]] undan oʻz azobini qaytaradi<ref name=":0" />. * Kimki gʻayridinni haqorat qilsa, [[qiyomat]] kuni oʻtdan yasalgan qamchi bilan uriladi<ref name=":0" />. * Kishidagi eng yomon xislat oʻta baxillikdir<ref name=":0" /> * Kishining bemaʼni gaplardan tilini tiyishi – uning musulmonligi naqadar chiroyli ekanligidan darak beradi<ref name=":0" />. * Kishining [[saxovat]]i uning [[din]]idir. Muruvvati [[aql]]i, nasabi esa [[xulq]]idir<ref name=":0" />. == M == * Mehmondoʻst boʻlmagan odamdan [[yaxshilik]] kutilmaydi<ref name=":0" />. * Munofiqlikning belgisi uchtadir: [[yolgʻon]] soʻzlash, [[vaʼda]]sining ustidan chiqmaslik va omonatga [[xiyonat]] qilish<ref name=":0" />. * Musulmoni komil boʻlishingiz uchun bir-biringizga [[muhabbat]] qoʻyishingiz shart. Oʻrtalaringizda [[muhabbat]] paydo boʻlishligʻ uchun salomni oshkoro beringiz va bir-biringizga [[jahl]] qilishdan saqlaningiz, chunki [[jahl]] tarashlaguchidir, yaʼni u sochni tarashlamaydi, balki [[din]]ni tarashlaydi<ref name=":0" />. * Musulmon odamning eng yaxshisi xushxulqlisidur<ref name=":0" /> * Moʻmin kishi birovning haqiga [[xiyonat]] qilmaydi<ref name=":0" />. * Moʻmin kishida quyidagi ikki xislat boʻlmasligi kerak: baxillik va axloqsizlik<ref name=":0" />. * Moʻmin kishining yaxshi [[niyat]]i qilgan amalidan ham afzaldir<ref name=":0" />. == O == * Odamlar bilan [[Murosa|murosa-yu]] madoraga kirishish ham [[sadaqa]] hisoblanadi<ref name=":0" />. * Odamlarga keng [[qalb]]li boʻlinglar<ref name=":0" />. * Odamlarga taom yediringlar va shirinsoʻz boʻlinglar<ref name=":0" />. * Odamlarning eng yomoni oʻz ahli ayoliga baxillik va qizgʻonchiqlik qiladiganidir<ref name=":0" />. * Odamlar orasida chaqimchilik va [[boʻhton]] gaplarni tarqatishdan saqlaning<ref name=":0" />. * Omonatga [[xiyonat]] qiluvchida [[iymon]] yoʻq, ahdida turmaydiganlarda diyonat yoʻq<ref name=":0" />. * [[Ota]]ga itoat – [[Alloh]]ga itoat qilishdir<ref name=":0" />. == Q == * Qaysi bir [[olim]]ning [[ilm]]idan soʻralganda qizgʻonib gapirib bermasa, [[qiyomat]]da ogʻziga oʻtdan tizgin solib qoʻyiladi<ref name=":0" />. * [[Qiyomat]] kunidagi odamlarning yomoni – [[Hayo|behayoligi]] sababli nazardan chetda qoldirilgan odamdir<ref name=":0" />. * Qozining [[pora]] olishi [[din]]sizlikdir<ref name=":0" />. * Qoʻshni bilan yaxshi aloqada boʻlinglar<ref name=":0" />. ** Qoʻshni bilan yaxshi munosabatda boʻlinglar<ref name=":0" />. == R == * Rostgoʻylikda xavf-u xatar koʻrsanglar ham, rost soʻzlanglar<ref name=":0" />. == S == * [[Sabr]]-bardosh – [[Alloh]]dan, shoshqaloqlik [[shayton]]dan<ref name=":0" />. * [[Sabr]]lilik musibatning birinchi daqiqalarida bilinadi<ref name=":0" />. * [[Sadaqa]]ning afzali musulmon kishining [[ilm]] oʻrganib, soʻng boshqa musulmon birodarlariga ham oʻrgatishidir<ref name=":0" />. * Safar qilinglar – sogʻlom va nasibali boʻlasizlar<ref name=":0" />. * Saxiy kishining taomi shifodir<ref name=":0" />. * Saxiylik bamisoli [[jannat]]ning [[daraxt]]laridan biridir. Uning shoxlari dunyoga osilib turadi. Kimiki shoxlaridan birini tutib olsa, u [[jannat]]ga boshdab boradi<ref name=":0" />. * [[Soʻz]]da sehr bor, [[sheʼr]]da [[hikmat]]<ref name=":0" />. == T == * Taʼmagirlik ulamolar [[qalb]]idagi [[hikmat]]ni ham ketkizadi<ref name=":0" />. == U == * Uylariga [[mehmon]] qoʻnmaydigan kishilar eng yomon odamlardir<ref name=":0" />. == V == * [[Vaʼda]]ga vafodorlik [[iymon]]dandir<ref name=":0" />. == X == * Xayrli va savobli ishlar insonni turli halokatlardan saqlaydi<ref name=":0" />. == Y == * [[Yaxshilik]]ning eng ulugʻi – [[ota]]si vafotidan soʻng ham uning [[Doʻstlik|doʻstlari]] bilan aloqani uzmaslikdir<ref name=":0" />. * Yonida qoʻshnisi turib, faqat oʻz qornini toʻygʻazib yuradigan odam moʻmini komil emasdir<ref name=":0" />. * Yov tomondan biron kishi oʻz joniga omonlik tilab kelsa, uni oʻldirmangiz<ref name=":0" />. == Oʻ == * Oʻz haqqini himoya qilish yoʻlida qurbon boʻlgan odamning [[oʻlim]]i yaxshi [[oʻlim]]dir<ref name=":0" />. * Oʻzing ham, moling ham [[ota]]ngnikidir<ref name=":0" />. == Gʻ == * [[Gʻiybat]] – birodaring yoqtirmaydigan [[soʻz]]lar bilan u toʻgʻrida gapirishdir<ref name=":0" />. == U haqida == {{Q|Iqtibos=Butun dunyo [[islom]]ni toʻliq qabul qiladi. Kun keladi, Gʻarb [[islom|islom dinini]] qabul qiladi, chunki asrlar oʻtdi. Gʻarb esa [[Islom]] haqidagi ertaklarga toʻla [[kitob]]larni oʻqidi. Muhammad haqida [[kitob]] yozdim, lekin u ingliz anʼanalaridan tashqariga chiqqani uchun musodara qilindi. Men Muhammadning dinini yuksak darajada hayotiyligi tufayli doimo qadrlaganman. Bu, menimcha, mavjudlikning oʻzgaruvchan bosqichiga mos ravishda assimilyatsiya qilish kuchiga ega boʻlgan va har bir asrga oʻzini jalb qila oladigan yagona dindir. Men uni oʻrgandim va mening fikrimcha, uni Insoniyatning Najotkori deb atash kerak. Men ishonamanki, agar unga oʻxshagan odam zamonaviy dunyoning boshqaruvini oʻz zimmasiga olsa, uning [[muammo]]larini unga [[tinchlik]] va [[baxt]] keltiradigan tarzda hal qilishda [[muvaffaqiyat]] qozonadi. Men Muhammadning [[iymo]]nini, bugungidek, ertaga ham Yevropaga maʼqul boʻlishini bashorat qilgandim.|Muallif=[[George Bernard Shaw]]|Izoh=The Genuine Islam, Vol. 1, No. 8, 1936.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} ==Havolalar== {{Vikipediya}} {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:Muhammad| ]] [[Turkum:570-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:632-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Paygʻambarlar]] [[Turkum:Dinlar asoschilari]] [[Turkum:Imomlar]] [[Turkum:7-asr musulmonlari]] [[Turkum:Davlat rahbarlari]] [[Turkum:Makka kishilari]] [[Turkum:7-asr arablari]] ok7qqwcwu8vgko7xr1nsxfwkj9ggahm 0 3585 32118 25399 2026-08-09T06:24:26Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32118 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Benjamin_D._Maxham_-_Henry_David_Thoreau_-_Restored_-_greyscale_-_straightened.jpg | wikipedia = Henry David Thoreau }} '''Henry David Thoreau''' ({{Talaffuz|Henri Devid Toro}}; 12-iyul 1817-yil; 6-may 1862-yil) — amerikalik shoir, faylasuf, tabiatshunos, tadqiqotchi va tarixchi edi. Henri Devid Toro oʻzining “Walden” nomli oddiy hayot haqida mulohaza yuritishi va “Fuqarolik hukumatiga qarshilik” (shuningdek, “Fuqarolik itoatsizligi” nomi bilan ham tanilgan) nomli esseyi bilan ham mashhur. ==Iqtiboslari== <!-- E --> * [[Ezgulik]] — hech eskirmaydigan birdan-bir libosdir{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}. * Eng nozik nihollar ham toshday qattir yerni, qoyalarning toshini yorib oʻsib chiqadi. [[Yaxshilik]] ham xuddi shunday. Hech qanday tigʻ, hech qanday gurzi, hech qanday qurol inson [[saxovat]]ining qudratiga teng kela olmaydi!{{sfn|Voronsov|1989|p=42}} <!-- H --> * Hamma narsaning narxi unga ketkazgan umring bilan oʻlchanadi. <!-- I --> * Inson ongli ravishda oʻz [[hayot]]ini oʻzgartirishga qodirligining oʻzi eng ilhombaxsh faktdir<ref name="Muvaffaqiyatli insonlarning 7 koʻnikmasi">{{Kitob manbasi |title=Muvaffaqiyatli insonlarning 7 koʻnikmasi |author=Stiven Kovi |language=Oʻzbek |publisher="QAQNUS MEDIA" nashriyoti |location=Toshkent |pages=380 |year=2020 |origyear=1989 |others=Orifaxon Gʻulomova tarjimasi}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Faylasuflar]] [[Turkum:Tabiatshunoslar]] [[Turkum:Tadqiqotchilar]] [[Turkum:Tarixchilar]] [[Turkum:1817-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1862-yilda vafot etganlar]] 3bfnayvyxt9of6u1kdmludzrbj0t3yg 0 3608 32172 31222 2026-08-09T06:31:29Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32172 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Mahatma-Gandhi,_studio,_1931.jpg | wikipedia = Maxatma Gandi }} '''Maxatma Gandi''' ''(1869-yil 2-oktabr, Gujarot — 1948-yil 30-yanvar, Dehli)'' — Hindiston milliy-ozodlik harakati rahbarlaridan biri, taniqli mutafakkir. {{ABD}} == A == * Agar [[yolgʻon]]chi boʻlganimda, bolalarni toʻgʻri gapirishga oʻrgatishdagi barcha urinishlarim zoe ketgan boʻlardi. Men oʻzim bilan yonma-yon yashayotgan oʻgʻil va qizlar uchun har doim jonli misol boʻlishim kerakligini tushunib yetdim<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. * Agar oʻzingni baʼzi oʻrinlarda [[odob]]siz, [[tarbiya]]siz deb his qilsang, shuning oʻzi sening [[odob]]li shaxs ekanligingni bildiradi<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. * [[Aql]] har qanday hissiylik sarchashmalarida joylashgan boʻladi<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. == B == * Barcha masalalarda har qanday odamning [[vaʼda]]siga [[Ishonch|ishonsa]] boʻladi, ammo [[pul]] masalasi bundan mus­tasno<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. *Bizni muntazam [[harakat]]ga undovchi ichki turtki mavjud. Bu — qiziquvchanlikdir. [[Natija]]ni yoki oʻz [[imkoniyat]]imizni bilishga bʻlgan qiziqish. Birgina kichik qadam ulkan rejani amalga oshirishi va siz birinchi qadamni hoziroq tashlashingiz mumkin<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. * Bir xil toifa kishilar oʻz fuqarolarini kamsitib, buni sharaf deb bilishlari menga hamisha aql bovar qilmaydigan hol boʻlib tuyuladi{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}. * Bizning [[nafs]]imiz shunchalik kuchliki, uni ham ichkaridan, ham tashqaridan qatʼiy qoidalarga solgan taqdirdagina tiyish mumkin<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. *Bolalarning ruhiy tarbiyasi ularning jismoniy va [[aql]]iy [[tarbiya]]siga qaraganda ancha qiyin ish... [[Ruh]]ni rivojlantirish — feʼl-atvorini shakllantirish demakdir<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. *Bolalar orasida boʻlganimda oʻzimni dunyodagi eng [[baxt]]li odam deb bilaman<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. *Bugun biz tashlayotgan qadam [[kelajak]]ning ibtidosidir<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi">[https://kh-davron.uz/yangiliklar/muborak-kin/mahatma-gandi-hikmatlari.html Xurshid Davron kutubxonasi]</ref>. == D == * [[Dovyuraklik]] boshqa yaxshi fazilatlarning oʻsishi uchun albatta zarur. Axir [[mard]] boʻlmay turib, [[adolat]] izlash yoki [[muhabbat]]ni ardoqlab asrash mumkinmi?<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}} == H == * [[Haqiqat]] yoʻlida, tabiiyki, [[gʻazab]], xudbinlik, [[naf­rat]] kabi narsalar gʻoyib boʻladi. Aks holda unga erishishning iloji boʻ­l­maydi<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. * [[Hayot]] ipining uchi [[Xudo]]ning qoʻlida ekan, nima uchun bu [[hayot]]ni Unga ishonmaslik kerak<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. * [[Hayot]]ingda boʻlishini xohlaydigan eng katta oʻzgarish sen oʻzing boʻlishing kerak<ref>{{Kitob manbasi|year=2019|author=Robin Sharma|title=Eng sara asarlari|others=Oʻlsang kim yigʻlaydi?|publisher="ILM-ZIYO-ZAKOVAT" nashriyoti|location=Toshkent|pages=512|}}</ref>. * [[Hayot]]ni tezlashtirishdan koʻra boshqa muhim ishlar ham bor<ref name="Samaradorlikning 21 yoʻli">{{Kitob manbasi|title=Samaradorlikning 21 yoʻli|author=Brayan Treysi|publisher=Asaxiy books|year=2020|location=Toshkent|pages=92}}</ref>. == J == * Jazolashdan koʻra kechirmaklik [[mardlik]]dir. Ojiz odam kechirolmaydi. [[Afv]] etish kuchlilar fazilatidir<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. == K == * Koʻpchilik qonuni [[vijdon]] ishida ketmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. == M == * Men umrim davomida ixlosmandlarimga qaraganda tanqidchi [[doʻst]]larimdan, ayniqsa ularning [[tanqid]]i muloyim va doʻstona suxan bilan izhor etilganida koʻproq foyda olganman<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=171}}. * Modomiki men jamoat xizmatiga boshim bilan shoʻngʻib ketgan ekanman, buning sababi mening oʻzimni anglashga boʻlgan intilishimdan iborat edi<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. * [[w:Muhammad|Muhammad paygʻambarning]] gʻoyat dilbar­ inson ekanligini bilib, hay­ratdan yoqa ushladim<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. == N == * Nafratsiz biron narsadan voz kechish uzoqqa bormaydi<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. * Notinchlikda [[tinchlik]]ka erishib boʻlmaydi. [[Tinchlik]]ni asrash qushqoʻnmas tikanaklari orasidan mevasini terish degani. Men bu masalaga qanchalik chuqur yondashsam, ich-ichimda qatʼiy bir xulosa tugʻiladi: “[[Tinchlik]]ni asrash — bosh insoniy burch!<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" /> == O == * Odamlar orasida yursang-u, sendan [[axloq]] atirining xushboʻy hidi taralib tursa, qanday chiroyli!<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" /> * Odam tayyorgarlikni [[hayot]]ining soʻnggi pogʻonasiga tashlab qoʻyar ekan, u oʻzini oʻzi anglash darajasiga yetmaydi, balki shunday bir keksalikka yetishadiki, bu keksalik ikkinchi, ammo endi achinarli bir bolalik bilan teng boʻlib, u atrofdagilar uchun malollik keltirishdan boshqa narsaga arzimaydi<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. * Ojizlar kechirishni bilishmaydi. Kechira olish — kuchlilarga xos [[fazilat]]. Kechirimlilik — ruhiy kamolot belgisi<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. == Q == * Qandaydir sitam yetsa, bu bizning [[gunoh]]larimiz uchun berilgan jazo ekani haqidagi [[fikr]] meni [[gʻa­zab]]ga minishdan saqlab turardi<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. * Quyoshning yoki oyning goʻzalligiga mahliyo boʻlganimda, [[qalb]]imdan [[Alloh|Yaratganga]] shukronalar aytaman<ref>{{Kitob manbasi|year=2019|author=Robin Sharma|title=Eng sara asarlari|others=Ferrari sotgan rohib|publisher="ILM-ZIYO-ZAKOVAT" nashriyoti|location=Toshkent|pages=512|}}</ref>. * Qoʻrqoq [[sevgi]] izhor qilolmaydi, bu mard kishining ishi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=176}}. == S == *Sen dunyoni qanday koʻrishni xohlasang, shunga koʻra, avvalo oʻzing oʻzgar<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. *[[Savol]]ning kuchi shundaki, u inson kamolotining negizidir<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. * [[Sivilizatsiya]] soʻzining tom maʼnasi [[ehtiyoj]]larning kuchayishi emas, balki oʻz xohishlarini ixtiyoriy va yaxshi oʻylagan holda tiyishdan iboratdir{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}. *Sizning [[eʼtiqod]]ingiz — sizdagi oʻy-xayollarning poydevoridir. Siz gapirayotgan gap — kechinmalarning mevasi va mavridi kelib, bu soʻzlar muntazam [[harakat]]ga, [[harakat]]imiz doimiy [[odat]]ga aylanadi. Bizning qadr-qimmatimiz [[odat]]larimizga koʻra belgilanadi. Qadr-qimmatimiz esa [[taqdir]]imizga aylanadi<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. == T == *[[Tinchlik]] — bu [[tinchlik]] uchun mukofot<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. *[[Tinchlik]]ning zafarlari [[urush]]ning [[gʻalaba]]sidan shavkatlidir<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. *Toʻgʻri, men bolaligimdanoq zehnli va aqlli edim, oʻqishda ham mening oldimga tushadigani yoʻq edi,­ ammo oʻzim toʻgʻrimda maqtov soʻzlar aytish axloqimga toʻgʻri kelmasdi. Zero, hayotda erishgan katta-kichik muvaffaqiyatlarim-u siyosiy gʻalabalarim bejiz qoʻlga kiritilmaganini oʻquvchilarim oʻzlari anglab olishlariga toʻliq ishonaman<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. == Sh == *“Shuncha yoʻldan Angliyadek mamlakatga kelar ekansiz, sal durustroq kiyinib olsangiz boʻlmasmidi?” degan savolga Gandi:<br>— “Men ona Hindistonimning jonli timsoliman, sizlar ikki yuz yildan beri talayverib, diyorimni shu holga soldingiz”, deb javob beradi<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. == Oʻ == *Oʻzimiz topshirmasak, hech kim bizdan oʻz-oʻzimizni [[hurmat]] qilish hissini tortib ololmaydi<ref name="Muvaffaqiyatli insonlarning 7 koʻnikmasi">{{Kitob manbasi |title=Muvaffaqiyatli insonlarning 7 koʻnikmasi |author=Stiven Kovi |language=Oʻzbek |publisher="QAQNUS MEDIA" nashriyoti |location=Toshkent |pages=380 |year=2020 |origyear=1989 |others=Orifaxon Gʻulomova tarjimasi}}</ref>. *Oʻz [[til]]ini idora qilolmagan odamda [[haqiqat]] boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=148}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} ==Havolalar== {{Vikipediya}} {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:1869-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1948-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Hindistonliklar]] 0o6gelnf62ty20tq49xj0hqaa347507 0 3614 31781 31505 2026-08-09T05:39:52Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31781 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Biruni-russian.jpg | wikipedia = Abu Rayhon Beruniy }} '''Abu Rayhon Beruniy''' ''(4-sentyabr 973-yil, Kat, Xorazm, – 13-dekabr 1048-yil, Gʻazna)'' – Islom oltin davrining zabardast Xorazmlik qomusiy allomalaridan biri. Gʻarb tillarida uning ismi '''Aliboron''' deb ham atalgan. {{ABD}} == A == * [[Asalari]]lar ham oʻz jinsidan boʻlaturib ishlamay, uyadagi asalni bekorga yeb yotadiganlarini oʻldirib tashlaydilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=87}}. == B == * [[Bilim]]ning shundayki, u yalangʻoch boʻlganingda ham oʻzing bilan qoladi uni hammomga kirganingda suv ham yoʻqota olmaydi<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * [[Bilim]] – qaytarish va takrorlash mevasidir<ref name=":1" />. * [[Bilim]]siz kishilarning koʻngli xurofotga moyil boʻladi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=11}}. * Bugunning chorasini koʻrib, ertaga ehtiyoji qolmagan kishi aqllidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=76}}. * Bu kunning tadbiri [[sabab]]li ertaning tadbiriga [[ehtiyoj]]i qolmagan kishi [[aql]]lidur<ref name=":1" />. * Buzuq [[niyat]]li va yomon [[axloq]]li kishilar oʻrtaga kirib olishi bilan ish toʻgʻri boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. == D == * [[Donishmand]] va [[olim]]larning [[xulq]]laridan oʻrnak olish yaxshi xulqni tiriltiradi, yomonni yoʻq qiladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. * [[Doʻstlik|Doʻstlar]] va xayrixohlik qiluvchilar yomonni yaxshi qilib koʻrsatishga, xalal yetadigan yoʻlni toʻsishga, goʻzallikni izhor etishga va [[yaxshilik]]larga nisbat berishga tirishadilar<ref name=":1" />. == F == * Fanlarning foydasi ular yordamida oltin va kumushlarni qoʻlga kiritish emas, balki ular tufayli zarur narsalarga erishishdir<ref name=":1" />. == H == * Haddan ortiq [[gʻazab]] vahshiylik keltiradi va bevaqt qilingan lutf obroʻni ketkazadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=189}}. * Har bir kun uchun haq va [[haqiqat]] hozir narsa<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. * Har bir yangi narsada [[lazzat]] bor<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=76}}. * [[Hasad]] bilan [[gʻazab]] ikki qanot boʻlib harakatga kelsa, toza va chiroyli hayotlarni xira va kuduratli qilib yuboradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=185}}. * Hatto (dehqonlar) oyga qarab urugʻlar sochish, ekish, koʻchatlar oʻtqazish, payvand qilish va changlatish, hayvonlarni urchitish va boshqa [[vaqt]]larni aniqlaydilar<ref name=":1" />. * Hayvonlarning tabiatlarida kushandalaridan [[nafrat]]lanish, [[dushman]]dan oʻzini qoʻriqlash bor<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. == I == * Ikkala daʼvogar rozi boʻlishibdi-yu, [[qozi]] rozi boʻlmabdi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=105}}. * [[Ilm]]ning turi koʻp. Ularning soni yanada ortadi, qachon-ki insonlar [[ilm]]ga eʼtibor bersa va ziyolilarni qadrlasa. Bu ishni eng birinchi qilishi kerak boʻlganlar – rahbarlardir<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi|title=Hayotimiz kengurulari.|author=Sanjar Xoʻja|publisher=Muharrir nashriyoti|editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said|year=2022|location=Toshkent|pages=160}}</ref>. * Inson oʻz suratini oʻzgartirishdan ojiz boʻlsa ham, tilsiz hayvondan orqada qolishni istamasa, [[nafs]]ni tozalashdan ojiz boʻlmaydi<ref name=":1" />. == J == * Jonli mavjudotning barchasi, shu jumladan insonning oʻzi ham, tabiiy ravishda paydo boʻlgan va u tabiatning rivojlanishi va oʻzgarishining natijasi hisoblanadi<ref name=":1" />. * Joʻrttaga oʻz soʻzida turib olgan bilimsiz kishi bilan [[bahs]]lashish na maqsad egasiga va na maqsadga biror foyda yetkazmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. == K == * Kimda kim oʻz izlanishlarining afzalligi qonuniyatlarini izlab topishda deb bilarkan, ul albatta, hamisha oʻz qarashlarini amalda isbotlash yoʻlidan boradi<ref name=":1" />. * Kishini koʻngli kelishgan va tartibli har narsaga qiziqadi, tartibsiz narsalardan [[nafrat]]lanadi<ref name=":1" />. * Kishi oʻz [[mehnat]] va [[mashaqqat]] chekishlari jarayonida garchi u insonlarning eng [[aql]]lisi va eng ziyraga boʻlsa ham, hamisha shodu xursandlikni [[orzu]] qilib, sevinch keltiradigan narsalarga moyil boʻladi va [[yolgʻon]] koʻriladigan narsalardan tortinadi...<ref name=":1" /> * [[Komil]] narsa ortiqchalikni ham, kamchilikni ham qabul etmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=136}}. * Koʻz bilan koʻrgan eshitgandan afzalroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. == M == * Mardi maydon shunday odam boʻladiki, ertayu-kech [[dushman]]ga zararu, [[Doʻstlik|doʻstga]] foyda keltiradi<ref name=":1" />. * [[Minnat]] qilish berilgan [[xayr-ehson|ehson]]ni yoʻqqa chiqaradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=103}}. == N == * [[Neʼmat]]ning qadri u yoʻqolgandagina bilinadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. == O == * Odamgarchiligi bor [[mard]] kishi oʻzidan va oʻziniki ekanligiga hech kim tortishib oʻtirmaydigan narsadan boshqasiga egalik qilmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. * Odamlarning tuban darajalisi ham oʻzidan tubanroq boʻlgan birovga egalik va raislik qilishdan xoli emas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. * Odamlar bilmagan narsalariga [[dushman]]lik koʻzi bilan qaraydilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=58}}. * Odamlar yoqtirgan kishilari tarafini olib, yomon koʻrgan kishilarini [[taʼna]] qilishadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=135}}. == T == * [[Tenglik]] hukm surgan joyda sotqin, aldamchi ehtiroslar, gʻam-gʻussa boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. * [[Til]]larning turlicha boʻlishiga sabab — odamlarning guruhlarga ajralib ketishi, bir-biridan uzoq turishi, ularning har birida bir-biriga [[ehtiyoj]] tugʻilishidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. == U == * Ulugʻ hodisalar har vaqt yuz beravermaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=116}}. == Y == * [[Yolgʻon]]chilikdan chetlanib, [[rostgoʻylik]]ka yopishgan kishini boshqa odam u yoqda tursin, yolgʻonchining oʻzi ham sevib maqtaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=144}}. * [[Yolgʻon]]chilik kishini [[adolat]]dan yuz oʻgirtiradi<ref name=":1" />. * [[Yomonlik]]ni shaxobchalari koʻp boʻlsa ham, ularning asosi tamaʼ, [[gʻazab]] va ilmsizlikdir<ref name=":1" />. * Yunon [[faylasuf]]lari avom xalqi uchun emas, balki yuqori tabaqalari uchun usul va qoidalar ishlab chiqqanlar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. == Oʻ == * Oʻz istagiga erishishga [[taqdir]] yordam bermagan kishiga [[malomat]] qilinmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Markaziy Osiyo allomalari}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Olimlar]] [[Turkum:Musulmon olimlar]] [[Turkum:973-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1048-yilda vafot etganlar]] 7v2bkmqljj1uxrerkqc4nen98k7htpd 0 3617 32260 26958 2026-08-09T06:42:11Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32260 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Goethe_(Stieler_1828).jpg | wikipedia = Johann Wolfgang von Goethe }} '''Johann Wolfgang von Goethe''' ({{talaffuz|Iogann Volfgang fon Gyote}}; 1749-yil 28-avgust, Frankfurt, Germaniya – 1832-yil 22-mart, Veymar, Germaniya) — nemis yozuvchisi va mutafakkiri. Yangi davr nemis adabiyotining asoschisi. {{ABD}} == A == * Agar biz undan toʻgʻri foydalana olsak, bizda hamisha yetarlicha [[vaqt]] topiladi<ref name="Samaradorlikning 21 yoʻli">{{Kitob manbasi|title=Samaradorlikning 21 yoʻli|author=Brayan Treysi|publisher=Asaxiy books|year=2020|location=Toshkent|pages=92}}</ref>. * Aynan boshqalarning xayrixohligidan bahra topgan holdagina hayot nashʼali boʻladi{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}. == B == * Barcha kamchiliklaridan qatʼiy nazar, odamlar har narsadan ham koʻra koʻproq [[mehr]]ga loyiq{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}. * Begona yurt [[vatan]] boʻla olmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}. == E == * Eng ahamiyatli narsalar eng ahamiyatsiz narsalar taʼsirida boʻlmasligi kerak<ref name="Samaradorlikning 21 yoʻli" />. * Eng [[baxt]]li inson — boshqalarning quvonchidan [[baxt]]iyor boʻlgan insondir<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi|title=Hayotimiz kengurulari.|author=Sanjar Xoʻja|publisher=Muharrir nashriyoti|editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said|year=2022|location=Toshkent|pages=160}}</ref>. == F == * Faqat odamlar orasidagina kishi [[oʻz-oʻzini anglash]]ga qodir{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}. == G == * Gapirish [[ehtiyoj]], tinglash esa [[sanʼat]]dir<ref name="Hayotimiz kengurulari" />. * [[Goʻzallik]] har yerda intiq kutilgan mehmondir{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}. == H == * Hamisha [[qahramon]] boʻlish mumkin emasdir, lekin hamisha [[inson]] boʻlib qolish mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}. * Har kuni aqalli bitta [[qoʻshiq]] eshitish, yaxshi [[rasm]] koʻrish va iloji boʻlsa istagan bir [[hikmatli soʻz]]ni oʻzlashtirib olmoq darkor{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}. * [[Hayot]]ning asl maʼnosi [[bilim]] emas, [[harakat]]dadir{{Manba kerak}}. == I == * [[Inson]] boʻlish — kurashchi boʻlmoqlikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}. == K == * Kishi faqat tugʻma sifatlari bilangina emas, balki [[hayot]]dan oʻzi olgan sifatlari bilan ham ajralib turadi{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}. * Kishining [[tanho]] qolishi, ayniqsa, u yakka oʻzi ishlasa behad yomon; agar u biron-bir narsaga erishmoqchi boʻlsa, unga [[hamdardlik]] va maʼnaviy yordam kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}. * Kishi [[uzlat]]da yashay olmaydi, unga [[jamoat]] kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}. == M == * Men, ayniqsa, ziddiyatli hodisalarga sinchkovligimni uygʻotuvchi va oʻsha ziddiyatlarni hal etib beruvchi har turli ixcham [[hikmatli soʻzlar]]ni qadrlayman{{sfn|Voronsov|1989|p=11}}. * Men dunyo [[tarix]]ini oʻqib shunday xulosaga keldim: dunyo podshohlari toʻplagan jami saltanat-u [[boylik]], qasrlar-u saroylar [[Muhammad|Muhammad (s.a.v)ning]] yamoq yaktaklariga ham arzimas ekan... Biz Ovrupa millatlari madaniy imkonimiz yuqori boʻlishiga qaramay, [[w:Muhammad|Hazrati Muhammad (S.A.V)]] soʻnggi pogʻonasiga qadar chiqa olgan zinaning birinchi pillapoyasidamiz, xolos. Hech [[shubha]] yoʻqki, biron kimsa u zotdan yuqoriroqqa oʻta olmaydi{{Manba kerak}}. == O == *Odamlarni barcha kamchiliklari bilan qanday boʻlsa shundayligicha qabul qilsangiz, unda ularni hech qachon yaxshi tomonga oʻzgartira olmaysiz. Agar odamlarga komil insondek [[muomala]]da boʻlsangiz, ularni oʻsha darajaga koʻtarasiz<ref>{{Kitob manbasi |title=Muvaffaqiyatli insonlarning 7 koʻnikmasi |author=Stiven Kovi |language=Oʻzbek |publisher="QAQNUS MEDIA" nashriyoti |location=Toshkent |pages=380 |year=2020 |origyear=1989 |others=Orifaxon Gʻulomova tarjimasi}}</ref>. == T == * Turli-tuman tarbiyaviy hikoyatlar va [[hikmatli soʻzlar]]ni toʻplash tengsiz davlatdir{{sfn|Voronsov|1989|p=7}}. == X == *Xoh qirol boʻlsin, xoh hammol, dunyodagi eng [[baxtl]]i inson — bu [[oila]]si [[Xotirjamlik|xotirjam]] insondir<ref>{{Kitob manbasi|year=2021|author=Sema Marashli|title=Turmush oʻrtoʻgimning tengi yoʻq: hikoyalar|publisher=„Yangi asr avlodi“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=176|isbn=978-9943-20-809-4}}</ref>. == Y == * Yaqin kishilarimizga oʻzlariga munosib [[muomala]] qilib, biz ularni battar buzamiz. Agar biz ularga oʻzlaridan koʻra yaxshiroq odamlar deya yondashsak, ularni biz yanada yaxshiroq boʻlishga majbur etamiz{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}. == Oʻ == * Oʻzi haqida [[hukm]] chiqazishni oʻrganmagan odam boshqalar haqida hukm chiqarolmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:1749-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1832-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:Mutafakkirlar]] mw5nkctzxqkcb6katgmhr538bh9m0ui 0 3629 32273 31688 2026-08-09T06:43:54Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32273 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Anton Pavlovich Chexov | Tasvir = Anton_Chekhov_1889.jpg | wikipedia = Anton Chexov }} '''Anton Pavlovich Chexov''' ({{Lang-ru|Анто́н Па́влович Че́хов}}; 1860-yil 29-yanvar – 1904-yil 15-iyul) — rus yozuvchisi. == B == {{Q|Begʻam boʻlmang, gʻaflatda qolmang! Hali navqiron, kuchli, tetik ekansiz, [[yaxshilik]] qilishdan tolmang{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}.|4=Не успокаивайтесь, не давайте усыплять себя! Пока молоды, сильны, бодры, не уставайте делать добро{{sfn|Воронцов|1977|p=58}}.}} {{Q|Biz birinchi taassurotdan keyinoq yoki ikki-uch tashqi belgi bilanoq bir-birimiz haqimizda hukm chiqara olishimiz uchun har birimizda koʻp muruvatlaru gʻildiraklaru va qopqoqchalar mavjud{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}.|4=В каждом из нас слишком много винтов, колес и клапанов, чтобы мы могли судить друг о друге по первому впечатлению или по двум-трем внешним признакам{{sfn|Воронцов|1977|p=51}}.}} == I == * [[Isteʼdod]]lari boʻlsa, uni [[hurmat]]laydilar. Uni deb huzur-halovat, aysh-ishrat, ichkilik va maishatlardan voz kechadilar<ref name=":0">{{Veb manbasi|url=https://ziyouz.uz/hikmatlar/aforizmlar/anton-chexov-tarbiyali-odamning-sakkiz-fazilati|title=Ziyouz.uz — Ziyo istagan qalblar uchun!}}</ref>. == K == {{Q|Kishi qanchalik aqliy va axloqiy [[kamol]] topgan boʻlsa, u oʻzini shunchalik [[ozod]] his qiladi, unga hayot shunchalik kulib boqadi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|4=Чем выше человек по умственному и нравственному развитию, тем он свободнее, тем большее удовольствие доставляет ему жизнь{{sfn|Воронцов|1977|p=40}}.}} * Kunduzi ham, kechqurun ham toʻxtovsiz ishlash, tinmay oʻqish, sinchiklab oʻrganish, [[iroda]]li boʻlish kerak. Har bir soat oltinga teng... Yakimankaga borish va qaytib kelish foyda bermaydi. Bariga [[qatʼiyat]] bilan tupurish va qoʻl siltash zarur... Biznikiga kel, aroq shishangni sindirda, yotvolib oʻqi. Hech qursa Turgenevni, axir uni oʻqimagansanku...<ref name=":0" /> == T == {{Q|Tarbiyali kishilar inson shaxsini [[hurmat]] qiladilar, shuning uchun ham ular marhamatli, oʻqkoʻngil, xushmuomalali va koʻngilchandirlar{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|4=Воспитанные люди уважают человеческую личность, а потому всегда снисходительны, мягки, вежливы, уступчивы{{sfn|Воронцов|1977|p=54}}.}} == U == {{Q|Umum farovonligi uchun xizmat qilish istagi [[qalb]]ning zaruriy ehtiyojiga, shaxsiy [[baxt]] shart-sharoitiga aylanishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=33}}.|4=Желание служить общему благу должно непременно быть потребностью души, условием личного счастья{{sfn|Воронцов|1977|p=46}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:1860-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1904-yilda vafot etganlar]] enbnw9uf5bbfz310tjlmzoc24z3ehnz 0 3643 32189 23708 2026-08-09T06:33:27Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32189 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Gustave Flaubert | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Gustave Flaubert | Vikiombor = }} '''Gustave Flaubert''' ({{Talaffuz|Gyustav Flober}}; 1821. 12.12, Ruan 1880.8.5, Kruasse, Ruan yaqinida) — fransuz yozuvchisi. == Iqtiboslar == *Yozuvchining butun isteʼdodi oxir-oqibat soʻz tanlashi bilan oʻlchanadi<ref name=":0">[https://ziyouz.uz/hikmatlar/aforizmlar/gyustav-flober-hikmatlaridan/ Ziyouz.uz — Ziyo istagan qalblar uchun!]</ref>. *Dramatik sanʼat musiqaga oʻtgan geomet­riyadir<ref name=":0" />. *Ayollar erkaklarni buyuk ishlarga ilhomlantiradilar, biroq ularni amalga oshirgani vaqt qoldirmaydilar<ref name=":0" />. *Kitob — tirik jon. Begona qoʻl bilan qilingan har qanday jarrohlik amaliyoti, har qanday oʻzgarish uni mayibga aylantiradi. Balki u yaxshilanar, lekin baribir ilgarigi kitob boʻlmaydi!<ref name=":0" /> *Agar reja juda uzoq vaqt va sinchiklab tuziladigan boʻlsa, u oxir-oqibat yoʻq boʻladi<ref name=":0" />. *Umidsizlanganingda hamisha umid qilishing, umidlanganingda esa shubhalanishing kerak<ref name=":0" />. *Vijdonni toza saqlash uchun uni boshqalarning vijdonidan baland tutish kerak<ref name=":0" />. *Agar isteʼdodingni qadrlasang, ommani maftun etadigan vositalar ketidan chopmaysan<ref name=":0" />. *Anglash ishtiyoqi — yorugʻ qalblar uchun buyuk quvonchlar manbaidir<ref name=":0" />. *Statistika — noaniq fanlarning eng anigʻidir<ref name=":0" />. *Xotirjam boʻlish — hazilakam gap emas, bu — deyarli baxtli boʻlish demakdir<ref name=":0" />. *Bahslashish tushunishdan koʻra osonroq<ref name=":0" />. *Omadsizlikka uchragan yeringda bir ahmoqning muvaffaqiyat qozonayotganini koʻrishdan koʻra ogʻirroq kamsitish yoʻq<ref name=":0" />. *Yolgʻizlikni xotiralar bilan toʻldirib boʻlmaydi, ular tanholikni chuqurlashtiradi, xolos<ref name=":0" />. *Yaxshi yozilgan asar hech qachon zeriktirmaydi. Uslub — hayotning oʻzi, u fikrlarning yugurik qonidir<ref name=":0" />. *Yozuvchi salohiyatining bosh belgisi — nimani yozmaslikni bilishidir<ref name=":0" />. *Muhabbat baxt berishi kerak. Baxt yoʻqmi, demak, adashibsan<ref name=":0" />. *Fikrning aniqligi ifodaning aniqligiga zamin yaratadi<ref name=":0" />. *Mavzu tanlanmaydi. Shoh asarning siri shunda: mavzu — yozuvchining mijozi ifodasidir<ref name=":0" />. * Nimaki goʻzal ekan — u [[axloq]]iydir{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:1821-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1880-yilda vafot etganlar]] ts6z9mrqcjguv58662jpl3p88flayqh 0 3653 31994 26917 2026-08-09T06:09:29Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31994 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Rabindranath_Tagore.jpg | wikipedia = Robindranat Tagor }} '''Rabindranat Tagor''' ''(7-may 1861-yil, Kalkutta; 7-avgust 1941-yil, Kalkutta)'' — bengal tilida ijod qilgan romannavis, bastakor, dramaturg, rassom, qissanavis, esseist, vokalist va aktyor. U bengal tilining eng buyuk adabiyot arbobi hisoblanadi. == Iqtiboslar == <!-- A --> * Agar sen barcha ishtibohlarga eshigingni berkitsang, haqiqat ham tashqarida qoladi. <!-- B --> * Baxt oʻzini tiya oladigan odamlarga nasib etadi. Orzularing amalga oshishini istasang, ularni tiyib tura bil. * Biz odamni nimani bilishiga qarab emas, nimadan quvonishiga qarab anglaymiz. <!-- CH --> * Cheksiz umid va ishtiyoq yoshlikning asosiy boyligidir. <!-- E --> * Er-xotinlik — sanʼat va uni har kuni yangilab turish kerak. <!-- H --> * Hamma haqiqatni aytishga chogʻlanmagan paytingda samimiy boʻlish oson. * Hammadan ham menga [[Rossiya]]da xususiy mulkchilik kayfiyatining batamom yoʻqligi koʻproq yoqdi. Shuning oʻziyoq [[xalq]]da qadr-qimmat hissining uygʻonishiga olib kelgan{{sfn|Voronsov|1989|p=14}}. * Hatto qaroqchilar toʻdasi ham qandaydir axloq talablariga rioya etishi kerak; ular butun dunyoni talashlari mumkin, lekin bir-birlarini emas. <!-- I --> * Iztirob hayotdagi barcha qadrli narsalar: kuch-quvvat, aql-farosat, muhabbat uchun toʻlovdir. <!-- K --> * Kimki [[yaxshilik]] qilaman deb haddan tashqari uzoq muhokama yuritsa, yaxshilik qilishga [[vaqt]]i qolmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}. * Kuchini koʻrsataveradigan odam kuchsizligini isbotlaydi, xolos. <!-- M --> * Maqtov meni pastga uradi, chunki uni ichimda oʻzim soʻrab turaman. * Mast oʻzini qanchalik baxtiyor his etmasin, u haqiqiy baxtdan juda uzoq. Chunki uning bu baxti boshqalar uchun koʻrgilik; bugungi baxti ertangi baxt­sizligidir. * Muhabbatning haqiqiy goʻzalligini faqat sadoqatli ayolgina his qiladi. <!-- O --> * Odam hayvonga aylanganda hayvondan yomondir. <!-- P --> * Pessimizm qalb alkogolizmining bir koʻrinishidir. <!-- Q --> * Qurigan daryoga oʻtmishi sabab rahmat aytmaydilar. <!-- R --> * Rohat-farogʻatlarga koʻmilib, lazzat hissidan mosuvo boʻlamiz. * Ruhingni tushirma, niyatingdan qaytma. Doʻstim, sening yoʻling bitta: oʻzing­­ni takomillashtir va begonaga xizmat qilma. Muhokamalar-u toʻsiqlardan choʻchima. <!-- S --> * Shunchaki qarab yoki turib dengizni kesib oʻta olmaysiz. Behuda istaklarga vaqtingizni sarflamang. <!-- V --> * Vijdonimizning ovozini eshitmaslik uchun shovqinli olomon ichiga oʻzimizni uramiz. <!-- Y --> * Yaxshi gaplarni koʻpchilik gapirishi mumkin, lekin tinglay oladiganlar kam, sababi, u aqlning kuchini talab etadi. * Yulduzlar oʻzlarini tillaqoʻngʻiz deb oʻylashlaridan qoʻrqmaydi. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == 1. [https://ziyouz.uz/hikmatlar/aforizmlar/rabindranat-tagor-hikmatlaridan/ Ziyouz.uz — Ziyo istagan qalblar uchun!] [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Romannavislar]] [[Turkum:Kompozitorlar]] [[Turkum:Dramaturglar]] [[Turkum:Rassomlar]] [[Turkum:Qissanavislar]] [[Turkum:Esseistlar]] [[Turkum:Vokalistlar]] [[Turkum:Aktyorlar]] [[Turkum:1861-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1941-yilda vafot etganlar]] 0gmvjo01fsbd7ilq6n92ifgmxmtoesz 0 3656 31959 26957 2026-08-09T06:05:28Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31959 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Friedrich Schiller | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Friedrich Schiller | Vikiombor = }} '''Johann Christoph Friedrich von Schiller''' ({{Talaffuz|Iogann Kristof Fridrix Shiller}}; 1759-yil, 11-oktyabr, Nekkar boʻyidagi Marbax — 1805-yil, 5-sentyabr, Veymar) — nemis shoiri, dramaturg, tarixchi, sanʼat nazariyotchisi. Nemis mumtoz adabiyotining asoschilaridan. == Iqtiboslar == <!-- B --> * Buyuk qalblar iztiroblarini sukut bilan oʻtkazadilar<ref name="Ziyouz">[https://ziyouz.uz/hikmatlar/aforizmlar/fridrix-shiller-hikmatlaridan/ Ziyouz.uz — Ziyo istagan qalblar uchun!]</ref>. <!-- F --> * Faqat qatʼiyatgina maqsadga eltadi<ref name="Ziyouz" />. <!-- H --> * Har qanday gʻalabadan ustun narsa kechirimdir<ref name="Ziyouz" />. * Hech narsaga jasorat qilmagan inson hech narsadan umid qilmasin<ref name="Hayotimiz kengurulari" />. <!-- I --> * Iroda inson bolasining oʻziga xos sifatidir, aql esa irodani boshqarish uchun oʻzgarmas qoidadir<ref name="Ziyouz" />. * Ishni tezroq tugallash harakatida boʻl<ref name="Ziyouz" />. * Ishni yarim yoʻlda tashlab, chetga chiqib oladigan va endi bu yogʻi nima boʻlar ekan, deb ogʻzini ochib qarab turadigan odam haqiqiy ahmoqdir<ref name="Ziyouz" />. * Ishongan odam boshqalarni ham oson ishontiradi<ref name="Ziyouz" />. <!-- M --> * Mardonalik instinktga qarshi kurash ifodasidir<ref name="Ziyouz" />. * Minnatdorlik eng tez unutiladigan narsadir<ref name="Ziyouz" />. <!-- N --> * Nomus hayotdan azizroq<ref name="Ziyouz" />. <!-- O --> * Odam maqsadlari kattargani sari ulgʻayib boradi<ref name="Ziyouz" />. * Ota-onalar oʻzlarining nuqsonlarini bolalarida koʻrganlarida koʻproq jahllanadilar<ref name="Ziyouz" />. <!-- R --> * Rasmga mahliyo boʻlib, uni chizgan kishini butunlay unutib qoʻyganimiz, aslida, rassomga eng katta maqtovdir<ref name="Ziyouz" />. <!-- S --> * Sheʼriy asar oʻzini oʻzi himoyalashi kerak. Harakat gapirmaydigan joyda soʻz foyda berishi dargumon<ref name="Ziyouz" />. <!-- T --> * Tabiatga qarshi boʻlgan narsa hech qachon yaxshilikka olib bormaydi<ref name="Ziyouz" />. * Toʻgʻrilik har qanday unvonni bezaydi<ref name="Ziyouz" />. <!-- Y --> * Yaxshi aktyorlar uchun yomon rol yoʻq<ref name="Ziyouz" />. * Yaramas ishlarning oxiri voy: ular yangi-yangi qabihlik­larni keltirib chiqaradi<ref name="Ziyouz" />. * Yoʻqotilgan daqiqani hatto abadiyat ham qaytara olmaydi<ref name="Ziyouz" />. <!-- Z --> * Zulmni murosasiz yomon koʻradigan kishigina ezgulikni cheksiz sevishi mumkin<ref name="Ziyouz" />. <!-- Oʻ --> * Oʻz topqirligidan zavqlanib kulgan kishining askiyasi kuchini yoʻqotadi. * Oʻzini boshqara oladigan odamgina erkindir<ref name="Ziyouz" />. * Oʻzini koʻrsatishning eng jirkanch usuli — ojizlarni ezib uyaltirishdir<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi |title=Hayotimiz kengurulari. |author=Sanjar Xoʻja |publisher=Muharrir nashriyoti |editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said |year=2022 |location=Toshkent |pages=160}}</ref>. <!-- Ch --> * [[Chehra]]si ochiq kishining qalbi ham ochiq{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} ==Havolalar== {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Dramaturglar]] [[Turkum:Tarixchilar]] [[Turkum:1759-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1805-yilda vafot etganlar]] jfw87cp48z61ofuq1skeo100ck0tdwa 0 3659 32029 21939 2026-08-09T06:13:58Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32029 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Portrait_of_Thomas_Mann,_holding_hat,_gloves,_and_cigar.jpg | wikipedia = Thomas Mann }} '''Thomas Mann''' ({{talaffuz|Tomas Mann}}; 1875-yil 6-iyun — 1955-yil 12-avgust) — nemis yozuvchisi. Dastlabki yirik asari — Lyubek aslzodalari naslining toʻrt avlodi taqdiri toʻgʻrisidagi romani “Buddenbroklar” (“Bir oila inqirozi”) bilanoq keng jamoatchilikka tanilgan. {{ABD}} == A == * Agar biror fikr butun vujudingni qamrab olgan boʻlsa, u seni har qadamda taʼqib etadi, hatto havoda ham uning hidini sezasan<ref name="ziyouz" />. * Axloq va hayot bir butundir. Axloq — hayot tirgagi, axloqli odam hayotning chinakam fuqarosidir<ref name="ziyouz" />. * Axloq, shubhasiz, hayotda eng muhimidir<ref name="ziyouz" />. * Azob-uqubat koʻrmagan odam bir umr yosh bola boʻlib qolaveradi<ref name="ziyouz" />. == B == * Barcha istak va harakatlarimiz asablarimizning ehtiyojlari sabab dunyoga keladi. Bu ehtiyojlarni soʻz bilan taʼriflash qiyin<ref name="ziyouz" />. * Baxt va muvaffaqiyat — oʻzimizda, ichimizdadir<ref name="ziyouz" />. * Baʼzi odamlar bilan yashash qiyin, lekin ularni tashlab ketish ham oson boʻlmaydi<ref name="ziyouz" />. * Bizning qoʻrquvimiz — dushmanlarimiz mardligining manbasidir<ref name="ziyouz" />. * Bu yerda yangi inson va yangi davr oʻz ibtidosini olmoqda. Qiyosi yoʻq va mislsiz olam bunyod boʻlmoqda{{sfn|Voronsov|1989|p=14}}. == F == * Faqat oʻlimgina azob-uqubatlarni hurmatlashga oʻrgata oladi<ref name="ziyouz" />. == M == * Mukammallik katta quvonch olib keladi<ref name="ziyouz" />. * Mutlaqo begona odamlarning bir-biriga “sen” deb murojaat qilishi yovvoyilik, qoloqlik, odobsizlik belgisidir. Men buni jinimdan battar yomon koʻraman. Chunki bu, mohiyatiga koʻra, sivilizatsiyaga va insoniyat taraqqiyotiga surbetlarcha, vijdonsizlarcha qarshi yoʻnaltirilgandir<ref name="ziyouz" />. == N == * Nahotki men hayotni, bu toza, shafqatsiz va qudratli hayotni yomon koʻrgan boʻlsam? Bekor gap. Tushunmovchilik bu. Men uni yenga olmaganim uchun oʻzimni yomon koʻrganman, xolos<ref name="ziyouz">[https://ziyouz.uz/hikmatlar/aforizmlar/tomas-mann-hikmatlaridan/ Ziyouz.uz — Ziyo istagan qalblar uchun!]</ref>. * Nuqsonni yoqlash bilan fazilatlar haqorat qilinadi.<ref name="ziyouz" /> == O == * Oilada hamma bir-birini himoya qilishi kerak, aks holda, koʻrgiliklar eshik qoqib keladi<ref name="ziyouz" />. * Orzular ushalganda eng yaxshi narsalar ortda qoladi<ref name="ziyouz" />. == Q == * Qoʻpollik sizni istagan odam bilan bir joyga qoʻyadi; faqat adabgina masofa hosil qila oladi<ref name="ziyouz" />. == R == * [[Rus inqilobi]] insoniyat uchun koʻpdan-koʻp avlodlar hayoti davomida roʻy borgan eng muhim voqeadir{{sfn|Voronsov|1989|p=15}}. == S == * Sanʼat insonning ezgulikka, haqiqatga, komillikka gʻayriixtiyoriy va azaliy intilishining eng goʻzal, eng qatʼiy, eng quvonchli va ezgu timsolidir<ref name="ziyouz" />. == U == * Urush — tinchlik davridagi muammolardan qoʻrqoqlarcha qochishdir<ref name="ziyouz" />. == V == * Vaqt bilim, tajriba va xizmatni orttirish uchun berilgan eng qiymatli sarmoyadir<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi |title=Hayotimiz kengurulari. |author=Sanjar Xoʻja |publisher=Muharrir nashriyoti |editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said |year=2022 |location=Toshkent |pages=160}}</ref>. * Vaqtni qoʻlingda tut! Har bir soat, har bir daqiqani asra. Nazorat qilmasang, kaltakesakday sirgʻalib qochib ketadi. Har bir lahzani halol va munosib amallar bilan beza! Vaqtga salmoq, mazmun va nur bagʻishla<ref name="ziyouz" />. * Vaqt undan foydalanib aqlliroq, yaxshiroq, pishiqroq va mukammalroq boʻlishimiz uchun berilgan qimmatbaho sovgʻadir<ref name="ziyouz" />. == X == * Xunuk holatlarni ham oʻz foydasiga uyalmay oʻzgartira olish yashovchanlik qobiliyatining belgisidir<ref name="ziyouz" />. == Oʻ == * Oʻz erki, oʻz mustaqilligi, oʻz baxtini yaratish uchun odamlar qay yerdaki kurash olib bormasinlar — hamma joyda [[Sovet Ittifoqi]]ning ulugʻ timsoli ular bilan yonma-yon turadi{{sfn|Voronsov|1989|p=13}}. == Sh == * Shoir ijodiy toʻqimalari sabab emas, ilohiy iqtidor tufayli dunyoga keladi<ref name="ziyouz" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:1875-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1955-yilda vafot etganlar]] pbdxkz7q5yj81hxpus672rv7y6hhm7y 0 3685 32229 31501 2026-08-09T06:38:24Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32229 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = 1950_"Avicenna"_stamp_of_Iran.jpg | wikipedia = Abu Ali ibn Sino }} '''Abu Ali ibn Sino''' ''(18-iyun 980-yil; 16-avgust 1037-yil)'' – Oʻrta Osiyolik buyuk qomusiy olim, tabib va faylasuf. Gʻarbda '''Avitsenna''' (<small>inglizcha:</small> '''Avicenna''') nomi bilan mashhur. {{ABD}} == A == * Agar [[doʻst]]lik [[savdo]]-sotiqqa oʻxshab, [[ehtiyoj]]ga qarab axtarilsa, zarurat tugʻilmagan chogʻda [[doʻst]]ni nazarga ilmay, tashlab ketilsa, bu qanday [[doʻst]]lik boʻldi endi!<ref name="Ziyouz">[https://ziyouz.uz/hikmatlar/aforizmlar/abu-ali-ibn-sino-ikmatlari/%7C Ziyouz.uz – Ziyo istagan qalblar uchun!]</ref> * Agar havoda [[chang]] va [[tutun]] boʻlmasa edi, kishi ming yil yashagan boʻlardi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=135}}. * Agar kelajagim xayrli boʻlsa edi, mayli tinchgina, bemalol tirikchiligimni qilaverar edim. Bordi-yu agar unday boʻlmasa, ming koʻz bilan yigʻlardim<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=118}}. * [[Aql]] tarozusida tortib koʻrilmagan har qanday [[bilim]] asossizdir. Shu bois [[mantiq]] ilmini oʻrganmoq juda muhim<ref name="Ziyouz" />. == B == * [[Badantarbiya]] bilan mashgʻul boʻlinsa, hech qanday dori-darmonga zarurat qolmaydi, buning uchun muayyan bir tartibga rioya qilmoq ham shart<ref name="Ziyouz" />. * [[Badantarbiya]]ni tark etgan odam aksari xarob boʻladi, zero [[harakat]]siz qolgan aʼzolarning [[quvvat]]i zaiflashadi<ref name="Ziyouz" />. * [[Bekorchilik]] va aysh-ishrat nafaqat [[nodonlik]]ka olib keladi, ayni vaqtda kasallikning tugʻilishiga ham sabab boʻladi<ref name="Ziyouz" />. * Bir kishi sen bilan munosabatida [[xato]] qilsa-yu, senga [[uzr]] bayon etsa, uzrini qabul qilishni kechiktirma!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}} * [[Boylik]]ni topishibdi-yu [[aql]]-idrokni yoʻqotishibdi. Ajabo, topgan narsalari bilan yoʻqotgan narsalarining bahosi bir xilmidi?<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=77}} * Boshqalarda koʻrganni juda qattiq istamaslik ham [[qanoat]] hisoblanadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=85}}. == D == * [[Donishmandlik]] bizga [[hayot]] soʻqmoqlarida ulugʻ [[saodat]]ni hozirlab inʼom etuvchi vositadir<ref name="Ziyouz" />. * Doʻstimki, [[dushman]]imga doʻstlik qilarkan, uni men [[doʻst]] hisoblamayman. Zaharga qoʻshilgan shakardan ehtiyot boʻl<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=164}}. == E == * Ey havo-yu havasga berilgan [[nafs]], tez boʻl. Chunki sen bir nafasning himoyasidasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=85}}. == F == * Falak – juft soqqa, olam taxtasidir, [[ajal]] oʻynaydi – bizlar donai xom<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=91}}{{sfn|Tursun|2006|p=118}}. == H == * Hakimning uch quroli bor: [[soʻz]], giyoh va tigʻ<ref name="Ziyouz" />. * [[Haqiqat]]ni ochinglar, toʻgʻri yoʻldan yuringlar. Bir-biringizdan [[ilm]] oʻrganib, kamol topishingiz uchun dil pardasini ochib tashlanglar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=20}}. * Haqiqiy [[baxt]] – borliqning yaratilish [[hikmat]]ini anglagan holda [[Alloh|Yaratganga]] yoʻnalib, unga ishonish, ilohiy olamni [[tafakkur]] qilishdir<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi|title=Hayotimiz kengurulari.|author=Sanjar Xoʻja|publisher=Muharrir nashriyoti|editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said|year=2022|location=Toshkent|pages=160}}</ref>. * Har kim hodisalardan [[ibrat]] ola bilsa, boshi qattiq otga oʻxshagan bu falak unga boʻysuna beradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=119}}. * [[Hayo]] — insonning abadiy goʻzalligi va latofatidir. Hayosiz yuz jonsiz jasadga oʻxshaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=160}}. == I == * Ikki rakat [[namoz]] oʻqib tarkibini aniqlagan dorilarimning shifosi koʻp boʻldi{{sfn|Tursun|2006|p=37}}. * [[Ilm]] – narsalarni inson [[aql]]i yordami bilan oʻrganishlikdir<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=16}}. * Inson toki oʻzini mayda gap, [[oʻchakish]], [[janjal]], [[shikoyat]], [[norozilik]], oh-u vohlardan ozod qilolmas ekan, u iflos va pastlik tabiatidan xalos boʻlolmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=122}}. == K == * [[Keksa]]ygan odam [[yoshlik]] oʻtida yonolmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=117}}. * Kishi uchun eng foydali, dilni yorituvchi narsa [[qanoat]]dir. Eng zararli va nafratli narsa [[hirs]] va [[gʻazab]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=85}}. * Kundalik [[rizq]] koʻp, qaygʻuraverma. Shu bilan birga mol orttiraman, deb oʻzingni koʻp qiynaverma. Chunki har kim oʻz nasibasidan ortiq bitta ham don yeya olmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|pp=76-77}}. == M == * Men koʻp joylarni kezdim va olam ahvoliga qaradim. Unda [[hayronlik]] kaftini iyagiga tirovchidan yoki [[pushaymonlik]] barmogʻini tishlab turuvchidan boshqani koʻrmadim<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=115}}. * Minglab nafar ulugʻ zotlar borliqdan yoʻqlikka ketdilar. Axir bu ulugʻ zotlarning birortasi ham yoʻqlikdan borliqqa qaytib kelmayaptilar-ku<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=119}}. * [[Mol-dunyo]]ying seni aldamasin, chunki asragan mol-dunyoying boshqalarniki boʻladi. Ularni sarf eta olsang, oʻsha seniki boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=77}}. == O == * Odamlarning botiri [[kelajak]]dagi ishlardan qoʻrqmaydi. [[Kamolot]] hosil qilishdan chetlangan kishi odamlarning eng qoʻrqogʻidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=117}}. == Q == * Qora tuproq qaʼridan tortib, to Zuhal choʻqqisigacha boʻlgan dunyoning hamma mushkul masalalarini hal qildim. Men har qanday [[makr]] va hiyla tuzogʻidan qutilib chiqa oldim-u, ammo [[oʻlim]] tugunini yecha olmadim<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=114}}. * Quruq [[gap]]ning oʻzi hech qachon [[dalil]] boʻlolmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=143}}. * [[Quyosh]] koʻrlarga koʻrinmay berkinganidek, [[johil]]larga ham dunyoda toʻgʻri yoʻl belgilari koʻrinmay qoladi<ref name="Ziyouz" />{{sfn|Tursun|2006|p=64}}. == R == * [[Ruh]] – shamchiroqqa, [[bilim]] – ana shu shamchiroqdan taralayotgan yogʻduga, [[Alloh]]ning zakosi – moyga oʻxshaydi. Shamchiroq yonishdan toʻxtamas ekan – sen tiriksan. Agar u oʻchsa – sen halok boʻlasan<ref name="Ziyouz" />. == S == * [[Soʻz]]ning yomoni [[amal]] qilinmay bekor ketganidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=144}}. == T == * Taroq aslida sochni [[tartib]]ga solish uchun ishlatiladi-yu, ammo shu bilan birga u sochlarning baʼzilarini joyidan yulib tushiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. == V == * [[Vahima]]ning oʻzi yarim [[kasallik]]dir. [[Xotirjamlik]] yarim sogʻlikdir. [[Sabr]] esa [[shifo]]ning boshlanishidir<ref>{{Kitob manbasi|year=2018|author=Anvar Ahmad|title=Saodatga yetaklovchi hikmatlar|others=(birinchi kitob)|publisher="Sano-standart" nashriyoti|location=Toshkent|pages=320}}</ref>. == Y == * Yaxshiliklarning eng foydalisi [[sadaqa]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=123}}. * [[Yolgʻizlik]] halokatga olib keladi. Zero, inson oʻziga kerakli narsalarni faqat jamiyat yordamida qoʻlga kiritishi mumkin<ref name="Ziyouz" />. * [[Yordam]] berishning goʻzalligi undan kishining tasalli topishida koʻrinadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. == Oʻ == * Oʻz [[vaqt]]ida, meʼyori bilan badantarbiya qilgan odamga [[dard]] yaqin yoʻlamaydi<ref name="Ziyouz" />. == Gʻ == * [[Gʻazab]] irodasi kuchli odamga roʻpara kelolmaganidek, [[iroda]]si kuchsiz odamga ham roʻpara kelolmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=189}}. == Sh == * Shodli va qaygʻuli paytlarida dilini kuduratdan tozalab, sof [[doʻstlik]]ni saqlab qolgan kishi chin doʻst hisoblanadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=172}}. == Ch == * Chala [[bilim]] egasi boʻlishdan koʻra, bilimsizlik afzalroqdir<ref name="Ziyouz" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Markaziy Osiyo allomalari}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Olimlar]] [[Turkum:Musulmon olimlar]] [[Turkum:Faylasuflar]] [[Turkum:Musulmon faylasuflar]] [[Turkum:980-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1037-yilda vafot etganlar]] 52jexn6oxb1895un9vt9py5g56ggtxe 0 3695 32243 21004 2026-08-09T06:40:05Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32243 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | wikipedia = Sidqiy Xondayliqiy }} '''Sidqiy Xondayliqiy''' (taxallusi; asl ism-sharifi '''Sirojiddin Maxdum Mirzohidoxund oʻgʻli'''; 1884-yil – hozirgi Boʻstonliq tumani Xondayliq qishlogʻi – 1934-yil) – shoir, xattot, tarjimon. {{ABD}} == A == * Adovat qilur barcha [[millat]]ni yoʻq,<br />Adovat qilur mehr-u shafqatni yoʻq.<br />Adovat qilur barchani xor-u zor,<br />Adovat qilur elni beeʼtibor. * Agar (doʻst) xolis va toza chiqsa, aning birla [[doʻstlik]] qilgʻil.<br />Yoʻq ersa, oni oʻz siringdin ogoh qilmagʻil...{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=46}} == D == * Dehqon oʻgʻli, sogʻ boʻl, mudom yasha,<br />Shodlik bilan subhu shom yasha{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=225}}. * Doʻstliq uldirki, senga inʼom qilgʻay. Doʻstliqdin oshuqcha ish budurki, sanga inʼom qilmagʻay va oʻz haqingni oʻzungga qoʻygʻay<ref name=":0">[https://ziyouz.uz/hikmatlar/aforizmlar/c-2/ Ziyouz.uz – Ziyo istagan qalblar uchun!]</ref>. == H == * Haq taolo uch firqani doʻst tutqay va uch firqani doʻstroq tutqay: porso va obidni doʻst tutqay, porso yigitni doʻstroq tutqay; juvonmardni doʻst tutqay, juvonmard faqirni doʻstroq tutqay; tavozeʼ qilgʻuvchini doʻst tutqay, tavozeʼ qilgʻuvchi izzat egalarini doʻstroq tutqay<ref name=":0" />. * Haq taolo uch firqani [[dushman]] va uch firqani dushmanroq tutqay: fosiqni dushman tutqay, fosiq olimni dushmanroq tutqay; baxilni dushman tutqay, baxil boyni dushmanroq tutqay; mutakabbirni dushman tutqay, kambagʻal mutakabbirni dushmanroq tutqay<ref name=":0" />. * Har doʻstki dunyoliq gʻarazi birla doʻst boʻlur boʻlsa, oz nimarsa sababi birla dushman boʻlur va har doʻstki rost doʻst – ul dunyoliq vajhi birla ayrilmagʻay. Va shijoat ahlini jang maydonida sinasa boʻlur va diyonat arbobini muomala birla ozmoyish etsa mumkindur. Va xotun birla farzandlarning mehr-u vafosini qashshoqlik va kambagʻal chogʻida imtihon qilsa boʻlur. Va doʻstlarning haqiqatini musibat kunlarida bilsa boʻlur<ref name=":0" />. * Har kim beayb doʻst istasa, anga doʻst topilmagʻay<br />Va kimki doʻstga har xitob uchun itob qilsa, [[dushman]] koʻpaygay{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=44}}. * Har kishining ruhi [[ilm]] birla quvvatlansa, shafqatli va betama boʻlur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=12}}. * Hushyor kishi ul erurki, agar olamni hammasi ani xusumatigʻa tursalar, aning hech kim birla xusumati boʻlmagʻay...<ref name=":0" /> == O == * Ofiyat, yaʼni salomatlik uch qismdur: ofiyati tan va ofiyati mol va ofiyati [[din]]. Tanning ofiyati kam yemoqda va kam jimo etmoqda erur va molning ofiyati adoi [[zakot]] etmoq va hojat elini(ng) siylamoqda boʻlur va dinning ofiyati [[nafs]]ning havosidin qochmoq va koʻngulni kina birla [[hasad]]din pok etmoqda erur<ref name=":0" />. == Q == * Qobil kishini tarbiyat qilgʻil va noqobilni tarbiyat qilmagʻilki, [[qobiliyat]]likni tarbiyat qilmasdan noqobil kishini tarbiyat qilmoq zulm turur<ref name=":0" />. == S == * Sodiq doʻst uldurki, qachonki saning aybingdin ogoh boʻlsa, ani izhoriga saʼy qilgʻay. Agar sirringdin ogoh boʻlsa, yoshurgʻay. Saning toʻgʻringda [[ehson]] qilsa, dilida tutmagʻay va sandin anga biror [[foyda]] yetsa, faromush qilmagʻay va sandin biror [[xato]] va norasoliqni [[fahm]] qilsa, yuz oʻgurmagʻay va uzr aytsang, qabul qilgʻay<ref name=":0" />. == T == * Toʻrt nimarsa nodonlik dalili turur: biri oʻzidin donoroq bila janjal qilishmoq, ikkinchisi sinamagʻan kishiga ishonmoq, uchunchi xotunlar makridin emin boʻlmoq saʼyi, toʻrtinchisi yosh bolalar birla oʻlturushmoq<ref name=":0" />. == U == * Uch nimarsaga uch nimarsadin chora yoʻqdur: podshohqa [[siyosat]] lozimdur, vazirgʻa omonatdorliq lozimdur, fuqarogʻa itoat va farmonbardorliq lozimdur<ref name=":0" />. * Uch nimarsaning baqosi boʻlmagʻay: bahs va jadalsiz [[ilm]], va tijoratsiz mol, va siyosatsiz mulk<ref name=":0" />. == V == * [[Vatan]] nadir, tuqqan yerim, turgon yerim,<br />Oʻsib-unib, oʻynab-kulib yurgon yerim.<br />Vatan menga [[haqiqat]]da qundoq kabi,<br />Tarbiyaning negizini qurgʻon yerim{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=71}}. == Y == * Yasha sen barcha el topar rohat,<br />Izzat avjida nakoʻnom yasha{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=225}}. == X == * Xolis doʻst uldurki, suhbatlashmoqda malul boʻlmagʻay, [[mehnat]] birla rohatda oʻzgacha boʻlmagʻay, hozir va gʻoyiblikda boʻlaklanmagʻay{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=46}}. * Xush qiligʻliq boʻlur saodatmand,<br />Xohlamaski, yeturgʻay elga gazand{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=92}}. == Z == * Zoʻr birla xushbaxtlik hosil boʻlmas{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=222}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Xattotlar]] [[Turkum:Tarjimonlar]] [[Turkum:1884-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1934-yilda vafot etganlar]] 4ahveyq8cj8ip9myr7p8dcyqy6ofzfx 0 3716 32298 21374 2026-08-09T06:47:18Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32298 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = AGMA_Hérodote.jpg | wikipedia = Gerodot }} '''Galikarnasslik Gerodot''' (<small>qadimgi yunoncha:</small> Ἡρόδοτος Ἁλικαρνᾱσσεύς)''(taxminan miloddan avvalgi 484–425-yillar)'' — qadimgi yunon tarixchisi, yunon-fors urushlari va oʻz davrining koʻplab xalqlarini urf-odatlarini taʼriflagan, birinchi toʻliq tarixiy traktat — “Tarix”ning muallifi. Gerodotning asarlari antik madaniyat uchun katta ahamiyatga ega boʻlgan. [[w:Sitseron Mark Tulliy|Sitseron]] uni, hayotligidayoq “tarix otasi” deb ataydi. == Iqtiboslar == * Qadimdan odamlarning dono va bagʻoyat goʻzal [[hikmatli soʻzlar]]i mavjud; biz ulardan oʻrganmogʻimiz darkor{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}. * Qonunlar va qadriyatlar insonlarni boshqaradi. Inson ularni emas.{{manba kerak}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Tarixchilar]] 890h1n6dphfv6eaftrcjbmbf0m0bfak 0 3746 31987 25488 2026-08-09T06:08:38Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31987 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Portrait_of_Michel_de_Montaigne,_circa_unknown.jpg | wikipedia = Abu Ali ibn Sino }} '''Michel de Montaigne''' ({{Talaffuz|Mishel de Monten}}; 1533-yil 28-fevral — 1592-yil 13-sentyabr) — fransuz faylasufi. == Iqtiboslar == <!-- J --> * Jamiyatdagi anʼana va odatlar bizni oʻz oqimi bilan olib ketadi{{sfn|Jeyms Klir|2021|p=165}}. <!-- Y --> * [[Yaxshilik]] qilgan chogʻingda koʻksing qandaydir togʻdek koʻtarilib, qonuniy gʻurulanasan, sof vijdonli odamdagina shunday boʻladi{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}. <!-- Sh --> * Shu aniqki, bolani erkin va oʻz xohishi bilan biror narsa qilishdan toʻsishimiz oqibatida uni qoʻrqoq, qul darajasiga tushiramiz. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi|year=2021|author=Jeyms Klir|title=Atom odatlar|others=tarjimon Sarvinoz Qosimova|publisher=„Nihol“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=300|isbn=978-9943-23-194-8|ref=Jeyms Klir}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Faylasuflar]] [[Turkum:1533-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1592-yilda vafot etganlar]] khevad25dnzlpr1ghxug96ojm03wgdl 0 3779 31909 21533 2026-08-09T05:57:26Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31909 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Samuel_Johnson_by_Joshua_Reynolds.jpg | wikipedia = Samuel Johnson }} '''Samuel Johnson''' ({{Talaffuz|Semuel Jonson}}; 1709-yil 18-sentyabr — 1784-yil 13-dekabr) — shoir, dramaturg, esseist, axloqshunos, adabiyotshunos, sermonist, biograf, muharrir va leksikograf sifatida doimiy hissa qoʻshgan ingliz yozuvchisi. Oksford Milliy Biografiya lugʻati uni “ingliz tarixidagi eng koʻzga koʻringan kitobxon” deb atagan. {{ABD}} == B == *Bitta [[kitob]] yozish uchun kutubxonaning yarimini oʻqish kerak. == J == * Jamiki [[hikmatli soʻzlar]]da tugallik maʼlum darajada qisqa ifoda shakliga qurbon beriladi{{sfn|Voronsov|1989|p=9}}. == M == *[[Muvaffaqiyat]] favvorasi [[ong]]imizdan otilib chiqishi kerak. Inson tabiatidan bexabar holda, oʻzidan boshqa hamma narsani oʻzgartirish orqali [[baxt]]ga erishmoqchi boʻlganlar butun umrini behuda sarflaydi hamda [[gʻam]]-[[azob]]larini ikki barobar koʻpaytiradi<ref>{{Kitob manbasi |title=Muvaffaqiyatli insonlarning 7 koʻnikmasi |author=Stiven Kovi |language=Oʻzbek |publisher="QAQNUS MEDIA" nashriyoti |location=Toshkent |pages=380 |year=2020 |origyear=1989 |others=Orifaxon Gʻulomova tarjimasi}}</ref>. == Sh == * Shubha odatda foydasiz iztirobdir<ref>{{Kitob manbasi|year=2021|author=Sema Marashli|title=Turmush oʻrtoʻgimning tengi yoʻq: hikoyalar|publisher=„Yangi asr avlodi“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=176|isbn=978-9943-20-809-4}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Dramaturglar]] [[Turkum:Esseistlar]] [[Turkum:Muharrirlar]] [[Turkum:1709-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1784-yilda vafot etganlar]] e2sg4pcqg4for1ajbu87glg0w2ucc6u 0 3791 32124 20996 2026-08-09T06:25:09Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32124 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Al-Farabi.jpg | wikipedia = Forobiy }} '''Farobiy''' (toʻliq ismi: '''Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlugʻ Tarxon Forobiy'''; 873-yil, Farob shahri — 950-yil, Damashq) – [[w:Oʻrta Osiyo|Oʻrta Osiyoning]] mutafakkiri va qomusiy olimi. [[w:Yunon falsafasi|Yunon falsafasini]] chuqur bilgani, unga sharhlar bitganligi va jahonga targʻib qilgani hamda zamonasining ilmlarini puxta oʻzlashtirib, fanlar rivojiga ulkan hissa qoʻshgani uchun „al Muallim assoniy“ ([[w:Aristotel|Aristoteldan]] keyin „Ikkinchi muallim“), „Sharq Arastusi“ nomlariga sazovor boʻlgan. {{ABD}} == A == * [[Aql]] faqat insongagina xos boʻlgan tugma quvvat-ruhiy kuch bilan bogʻlikdur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=55}}. == H == * Har bir kishi kasb-korni mukammal bilmogʻi, yaxshi [[tarbiya]] olmogʻi va yaxshi [[xulq]]-[[odob]], fazilatlarga ega boʻlmogʻi kerak{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=4}}. * Har kimki [[ilm]]-[[hikmat]]ni oʻrganaman desa, uni yoshligidan boshlasin, salomatligi yaxshi boʻlsin, yaxshi [[axloq]] va [[odob]]li boʻlsin, [[soʻz]]ining ustidan chiqsin, yomon ishlardan saqlanadigan boʻlsin, [[xiyonat]], makr-hiyladan uzoq boʻlsin{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=5}}. == I == * Inson baʼzan mumkin boʻlmagan narsani ham qilgisi keladi, masalan, abadiy boʻlgisi keladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=216}}. * Inson har doim quvnoq, xushchaqchaq boʻlishi va baxtiyor yashamogʻi lozim{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=225}}. * Inson yuksak kamolotga erishuv yoʻlida harakat qilganidek, aqliy bilishga ham harakat qilsa, hech shubhasiz oʻzi intilayotgan soʻnggi darajadagi baxt-saodatga erishadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=63}}. == J == * Jamiyat mehr-muhabbat bilan birlashadi, adolat bilan yashaydi, halol mehnat orqali omon qoladi<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi |title=Hayotimiz kengurulari. |author=Sanjar Xoʻja |publisher=Muharrir nashriyoti |editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said |year=2022 |location=Toshkent |pages=160}}</ref>. == M == * [[Musiqa]] fani shu maʼnoda foydaliki, kimning [[feʼl-atvor]]i muvozanatini yoʻqotgan boʻlsa, uni tartibga keltiradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=8}}. == T == * [[Taʼlim]] faqat soʻz va oʻrgatish bilangina boʻladi. [[Tarbiya]] esa amaliy ish, tajriba bilan boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=6}}. == Oʻ == * Oʻlim kasallikning natijasidir, kasallik qonning buzilishi, safro, qora safro va shilliq koʻpayishi natijasida paydo boʻladi. Bu toʻrt elementning holati esa ovqatlanishga bogʻliqdir, ovqatlanish oʻsimlikka bogʻliq. Oʻsimlik yerdan chiqadi, chunki har qanday koʻkat yerdan oʻsib chiqadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=177}}. * Oʻzlarida kashf-ixtiro quvvati boʻlmagan kishilar makr-hiyla va nayrangbozlik sanʼati boʻyicha oʻzlariga ochiq-oydin maʼlum boʻlmagan turli jinslarni yoqlaydilar, va shu jinslarga yordam berib, turli taʼlimotlarga qarshi oyoqqa turadilar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=214}}. == Haqida == {{Q|Aytishlaricha, Farobiy juda kambagʻal ekan, [[qogʻoz]] sotib olishga ham baʼzan [[imkoniyat]]i boʻlmas ekan. Oʻrmonga chiqqan kezlarida [[xayol]]iga kelgan narsalarni [[daraxt]] yaproqlariga yozib qoʻyar, [[qogʻoz]] topganida koʻchirib olar ekan{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=16}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == Yana qarang == * [[Fozil odamlar shahri]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} == Havolalar == {{Markaziy Osiyo allomalari}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Olimlar]] [[Turkum:Musulmon olimlar]] [[Turkum:Faylasuflar]] [[Turkum:Musulmon faylasuflar]] [[Turkum:873-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:950-yilda vafot etganlar]] dattonghizmkvx9cgudhvk07althss3 0 3821 31907 24869 2026-08-09T05:57:10Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31907 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = G. K. Chesterton | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = G. K. Chesterton | Vikiombor = }} '''Gilbert Keith Chesterton''' ({{Talaffuz|Gilbert Kit Chesterton}}; 1874-yil 29-may — 1936-yil 14-iyun) — ingliz davlat arbobi va yozuvchi == Iqtiboslar == <!-- D --> * Demokratik taʼlimotlardan eng birinchisi — barcha [[odam]]lar maʼnaviy goʻzaldir, deya tan olishdan iboratdir{{sfn|Voronsov|1989|pp=36-37}}. <!-- T --> * Toʻgʻri [[bahs]]lashishni bilmaganlar doim janjallashadilar<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi |title=Hayotimiz kengurulari. |author=Sanjar Xoʻja |publisher=Muharrir nashriyoti |editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said |year=2022 |location=Toshkent |pages=160}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:Faylasuflar]] [[Turkum:Apologetlar]] [[Turkum:1874-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1936-yilda vafot etganlar]] 2fxo6tof8fn94wv7rj99rarhdzcl58q 0 3828 31835 23642 2026-08-09T05:48:09Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31835 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Stuart_Mill_G_F_Watts.jpg | wikipedia = John Stuart Mill }} '''John Stuart Mill''' ({{talaffuz|Jon Styuart Mill}}; 1806-yil 20-may — 1873-yil 7-may) — ingliz faylasufi, iqtisodchi va jamoat arbobi. == Iqtiboslar == * Boshqalarni hurmat bilan tinglash, hurmat bilan soʻzlash ichki boylikning eng chiroyli alomatidir. Shu bilan birga, yanada rivojlanishga yordam beradi<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi |title=Hayotimiz kengurulari. |author=Sanjar Xoʻja |publisher=Muharrir nashriyoti |editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said |year=2022 |location=Toshkent |pages=160}}</ref>. * [[Davlat]]ning qadr-qimmati oxir-oqibat uni tashkil qilgan shaxslar qadr-qimmati bilan bogʻliq{{sfn|Voronsov|1989|p=26}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} ==Havolalar== {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} {{Ilmiy falsafa}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Faylasuflar]] [[Turkum:Jamoat arboblari]] [[Turkum:Iqtisodchilar]] [[Turkum:1806-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1873-yilda vafot etganlar]] d03rtryi18ucd2xbehmibnvs3goksb5 0 3839 32294 31714 2026-08-09T06:46:48Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32294 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Shakespeare.jpg | wikipedia = William Shakespeare }} '''William Shakespeare''' ({{Talaffuz|Uilyam Shekspir}}; 26-aprel 1564-yil — 23-aprel 1616-yil) — [[Angliya|ingliz]] [[dramaturg]]i, [[shoir]] va [[aktyor]], dunyoning eng mashhur dramaturglaridan biri, kamida 17 ta [[komediya]], 10 ta xronika, 11 ta [[fojia]], 5 ta poema va 154 [[sonet]]dan iborat siklning muallifi == Iqtiboslar == <!-- K --> * Kimningdir [[fazilat]]ini baholamoqchi boʻlgan odamning oʻzi ham shu fazilatga yot boʻlmasin{{sfn|Voronsov|1989|pp=37-38}}. <!-- T --> * Tashqi [[goʻzallik]] oʻzining pinhoniy ichki olami bilan yanada qimmatlidir. Kitob muqovasi zarhalli boʻlibgina qolmay, ichidagi mazmuni ham oltinga teng boʻlsa, u alohida ahamiyat kasb etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=45}}. * Tik qoyalarda chiqish uchun eng boshida sekin yurish kerak boʻladi<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi |title=Hayotimiz kengurulari. |author=Sanjar Xoʻja |publisher=Muharrir nashriyoti |editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said |year=2022 |location=Toshkent |pages=160}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Dramaturglar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Aktyorlar]] [[Turkum:1564-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1616-yilda vafot etganlar]] m95dnj647svxd3ktrngbyyd6x88pjk3 0 3844 31841 21252 2026-08-09T05:48:51Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31841 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Yūsuf_Balasaguni_on_1000_som_note.jpg | wikipedia = Yusuf Xos Hojib }} '''Yusuf Xos Hojib''' ({{taxminan}} 1020-yil) – turkiy shoir, faylasuf, davlat arbobi. „[[Qutadgʻu bilig]]“ dostoni muallifi. {{ABD}} == A == * Agar [[xalq]]ning boshchisi yaxshi boʻlsa, uning xizmatchilari yaxshi boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=129}}. * Aralashdingmi, fitna koʻtaradi, koʻr,<br />Biri – gʻiybatchi, chaqimchilik qiluvchi.<br />Biri – ikkiyuzlama kishi, tamagir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=187}}. * Ayo odam, keksayib takabbur boʻlma, u kattalarga teng boʻla olmay, oʻzingni xorlikka solma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=152}}. == B == * Baxil boʻlma, ey saxovatli kishi,<br />Saxovatli degan mangu qoladi, oʻlmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=167}}. * Bilim, hunar, ezgu qiliq va yo xulqni<br />Kishi oʻrganadi, soʻng yoʻriq tuziladi.<br />Kishi zulmat bosgan qorongʻu uy kabidir,<br />Oʻquv-idrok bir mashʼaldirki, uni yoritadi.<br />Koʻrgin, turli yaxshiliklar oʻquv-idrokdan keladi,<br />Kishi bilim tufayli ulgʻayadi, mashhur boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=18}}. * Bilimli ichimlik ichsa, bilimsiz boʻladi,<br />Bilimsiz mast boʻlsa, nojoʻya ishlar qiladi.<br />Ichimlik ichma, ichimlik ichsa, kishining baxti ketadi,<br />Ichimlik ichsa, kishi telba, tentak boʻladi.<br />Qaysi narsaga mehnat koʻp sarflansa,<br />Oʻsha narsa sevimli, aziz boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=176}}. * Bilimni buyuk, oʻquvni ulugʻ bil,<br />Bu ikkisi tanlangan bandasini ulugʻlaydi.<br />Zakovat qayerda boʻlsa, ulugʻlik boʻladi,<br />Bilim kimda boʻlsa buyuklik oladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=10}}. * Bilimsiz, shubhasiz, aniq koʻrdir,<br />Kel, ey nodon, bilimdan hissa ol{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=10}}. * Birovga yaxshilik qilgan boʻlsang, yaxshiligingni aytib, uni kamsitma, birovga ichirgan va yedirganingni minnat qilib, zaharga aylantirma!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=107}} * Birov senga muayyan bir mehnatni singdirsa,<br />U mehnatni unutma, misli oʻlik boʻlma.<br />Ey asl kishi, odamgarchilikni qoʻyma,<br />Kishilarga doim odamgarchilik qilib tur.<br />Kel mol degan nom olma, odamgarchilik qil.<br />Odamga odam boʻl, odamgarchilik qil{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=166}}. * Bolaga otaning mehnati singgan boʻlsa,<br />Soʻng u bolaning xulq-atvorida bilinadi.<br />Ota bolani nazoratda tutsa,<br />U yaxshi, ezgu boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=6}}. * Boshqalarga ziyon istama, oʻzing ham ziyon koʻrma,<br />Faqat yaxshilik qil, havas va orzuni bilgin{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=104}}. == D == * Dunyo davlat bilan seni avramasin,<br />Hamma ishlarda ham toʻgʻrilik ista{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=210}}. * Dushmanni zaif deb uzoq gʻofil boʻlma,<br />Nega qoʻrqayin, deb soʻz bilan kerilma{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=52}}. == H == * Hamma ezguliklar bilim tufaylidir,<br />Bilim tufayli goʻyo koʻkka yoʻl topiladi.<br />Soʻz boʻz yerga yashil koʻkdan tushdi,<br />Soʻzi tufayli inson oʻzini ulugʻ qildi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=12}}. * Har kim odob surmasidan tortsa hayo koʻziga,<br />Maqsad kelinin koʻrar qarshisida behijob.<br />Ota bolani kichikligidan bebosh qilib qoʻysa,<br />Bolada gunoh yoʻq, barcha jafo otada.<br />Oʻgʻil-qizga bilim, hunar oʻrgatish kerak,<br />Toki bu hunarlar bilan feʼl-atvori goʻzal boʻlsin.<br />Kimning xulq-atvori, feʼli yaxshi boʻlsa,<br />U tilagini topadi, oyu kun unga kulib boqadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=7}}. * Haromga aralashma va zoʻravonlik qilma,<br />Oʻzgalar qonini toʻkma, xusumat va gʻaraz qilma{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=194}}. == I == * Ilm asosiga qurilmagan ulugʻlikning oxiri xorlikdir.<br />Nodon agar ulugʻ boʻlsa, unga koʻngil bogʻlama,<br />Chunki amal nodon bilan boqiy emas jahonda.<br />Charox hech qachon johillarning amalini bilmaydi,<br />Qora chohga tiqar uni, qoʻymas bir kun omonda.<br />Kishini yilqidan bilim farqladi,<br />Bilim bilan inson martabali boʻldi.<br />Zakovatli kishi goʻzal va til-soʻzi toʻgʻri,<br />Va tamomi qiliqlari tugal – toʻkis boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=14}}. * Ishga shoshib kirishma, sabr qil, ehtiyot boʻl,<br />Shoshilib qilingan ishning oxiri voy boʻladi,<br />Shoshilib qilingan ishlar nechogʻli yaramas boʻladi.<br />Shoshqaloqlik barcha adashgan kishilar ishi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=136}}. * Ichimlik ichma, ey mayparast, boʻgʻzining quli,<br />May ichsang, senga gadolik yoʻli ochiladi.<br />Mast boʻlgach, kishi telba, tentak boʻladi.<br />Kimning himmati boʻlmasa, u oʻlikdir,<br />Ikkala dunyoda ham u bebahra boʻladi.<br />Barcha xalqqa koʻngildan mehribon boʻl,<br />Doim xayrli ish qil, oʻzing ezgulik top.<br />Xalqqa manfaat keltir, zararli boʻlma,<br />Feʼlingni yaxshi tut, yomonlarning kasofatini bos{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=176}}. * Ichimlik ichma, tubanlarga aralashmay yur,<br />Emin yur, doim ezgu boʻlasan.<br />Sinalgan, tanilgan kishini mahkam tut.<br />Undan senga tuman ming manfaat tegadi.<br />Har qanaqa soʻzni ham tingla, lekin ishonma<br />Koʻnglingdagini ochma, qattiq va mahkam tut{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=37}}. * Ichimlik ichma, zinhor zinoga yaqinlashma, xazar qil.<br />Bu ikki narsa gadolik toʻnini kiydiradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=176}}. == K == * Kim yaxshilik qilsa, yaxshilik topadi,<br />U jabru sitamlarga qaramaydi.<br />Kimda kim yomonlik koʻrib, yaxshilik qilsa,<br />Ey ezgu kishi, men seni orzu qilaman,<br />Ey ezgu, senga kim tuyadi, aytib ber menga<br />Endi beri kel, men senga juda chanqoqman{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=103}}. * Kishi ikki narsa tufayli qarimaydi,<br />Biri – ezgu xulqi, biri – ezgu soʻzi.<br />Mendan senga kumush, oltin qolsa,<br />Ularni sen bu soʻzga teng tutmagil{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=119}}. * Kishilar orasida yetugi [[uyat]]li kishidir<ref name=":0" />{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=102}}{{sfn|Tursun|2006|p=159}}. * Kishilar yovuzi – bu ezma kishidir.<br />Kishilarning qadrlisi – saxovatli kishidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=166}}. * Kishi chiroyiga ichki dunyosi eshdir,<br />Yuz koʻrki bilan uning feʼl-atvori tengdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=215}}. * Koʻp soʻzlab kishi dono boʻlmaydi,<br />Koʻp eshitib, dono barchaga bosh boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=109}}. * Koʻngil va tilni toʻgʻri tut, ey bilagʻon dono,<br />Oʻz vaqtida sening rizqing kamaymaydi.<br />Oʻzing bu dunyoda boylik istasang,<br />Toʻgʻri boʻl, soʻzlaringni toʻgʻri tut{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=209}}. == M == * Mol-dunyoni qancha termagin, u tugaydi, ozayadi. Yozilsa-chi, [[soʻz]] abadiy qoladi, olamni kezadi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=19}}{{sfn|Tursun|2006|p=69}}. == O == * Odam boʻl, odamga odamiylik qil,<br />Odam degan otni, maqtovni ol{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=105}}. * Odam nima bilan ravnaq topsa,<br />Oʻshanga yopishadi.<br />Bola uyning ziynati.<br />Inson nomi oʻlmay yashaydi takror,<br />Ortidan farzandi qolganda yodgor!<br />Yuksalish qiyin, pastlash oson,<br />Negaki ogʻir toshni koʻtarish qiyin,<br />Tashlab yuborish osondir!<br />Baxt, davlat qayerda boʻlsa, unga boʻyin ber, yarash,<br />Agar baxtga erishsang, qaygʻu bilan kurash{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=130}}. == Q == * Qay bir ishni boshlasangiz ham, oxirini oʻylang. Oxiri oʻylanmagan ishlar insonga zarar keltiradi<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi |title=Hayotimiz kengurulari. |author=Sanjar Xoʻja |publisher=Muharrir nashriyoti |editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said |year=2022 |location=Toshkent |pages=160}}</ref>. * Qayerda xiyonat oyoqqa tursa,<br />Oʻsha yerdan diyonat yiroqlashadi.<br />Xiyonatkor qayerga qul ursa,<br />Dengizni shimiradi, yerni quritadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=191}}. * Qachon qahring kelsa, oʻzingni tut, bardoshli boʻl,<br />Sabrli kishining sevinchi oldida.<br />Kishi sabr qilsa, buzilgan ishini toʻgʻrilaydi.<br />Kishi sabr qilsa, oʻz tilagini topadi,<br />Sabr qilib turguvchi oq qushni tutadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=137}}. * Qizil til seni qisqa yoshli qiladi,<br />Eson bulay desang, sen uni mahkam bogʻla{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=184}}. == S == * Soʻzingga ehtiyot boʻl, boshing ketmasin,<br />Tilingga ehtiyot boʻl, tishing sinmasin{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=113}}. * Soʻzni soʻzlamasa, u sof oltinga teng,<br />U tildan chiqarilsa, sariq chaqaga teng{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=124}}. == T == * Tamoqqa ehtiyot boʻlinsa, umrga foydalidir,<br />Ovqatni oz yeyilsa, bu ogʻizga lazzatlidur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=174}}. * Toʻgʻri soʻz dagʻaldir, uni singdirgin,<br />Ertaga manfaati tegadir, seni suyuntiradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=210}}. == U == * [[Uyat]]li kishi odamlarning sarasidir,<br />[[Uyat]]siz kishi – odamlarning tubani.<br />Uyatsiz tili toʻgʻri soʻz soʻzlamaydi.<br />Uyatsiz kishidan yiroq tur, yiroq,<br />Uyatsizning koʻzi qattiq boʻladi.<br />Or-nomussiz kishining yuzi goʻshtsiz soʻngakdir,<br />Or-nomussiz kishining oʻzi bitmas marazdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=102}}. == X == * [[Xulq]] goʻzal boʻlsa, barcha [[xalq]] sevadi,<br />[[Xulq]]i toʻgʻri boʻlgan kishi toʻrga chiqadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=2}}. == Y == * Yaxshi [[qiliq]] oq sut bilan kirsa,[[oʻlim]] kelib tutmaguncha oʻzgarmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=8}}{{sfn|Tursun|2006|p=130}}. * [[Yolgʻon]] kishining [[obroʻ]]sini toʻkadi, [[hazil]]-[[mazax]] ham kishini shunga oʻxshash beizzat qiladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=142}}. * Yomondan oshna tutma, zinhor yiroq tur,<br />Yomon doʻst seni yoʻldan ozdiradi.<br />Oʻzing ezgu otli boʻlayin desang,<br />Yomonga qoʻshilma, hushyor boʻl, oʻyla{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=107}}. * Yotni ezgu tutsa, er koʻzi yorishadi.<br />Musofirni ezgu tutsa, ovozasi yorishadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=1343}}. * Yotni yorlaqagin va yemish bergin,<br />Musofirni ezgu tutgin, ey bilagʻon dono{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=134}}. * Yoru doʻstlarning koʻnglini sindirma, yukini koʻtar,<br />Kishi koʻngli yupqa shisha misoldir,<br />Uni ehtiyot qil, qoʻzgʻatma, sinadi.<br />Kishining koʻngli qolsa, halovat ketadi,<br />Yaqinlik uziladi, foyda yiroqlashadi.<br />Yaqinlik istasang, koʻngil olgin, koʻngil Koʻngil sinsa, yaqinlik ketadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=127}}. == Z == * Zakovat koʻrki soʻzdur, bu tilning koʻrki soʻzdir,<br />Kishining koʻrki yuzdur, bu yuzning koʻrki koʻzdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=117}}. * Zakovatli uqadi, bilimli biladi,<br />Bilimli, zakovatli tilakka yetadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=12}}. == Oʻ == * Oʻzing birodar koʻnglini bilmoq istasang,<br />Soʻz bilan gʻazabini keltir va qovogʻingni sol.<br />Seni sevishi, sevmasligini bilayin desang,<br />Sevimliroq narsasini soʻra, darhol tushuniladi.<br />U bu ikki narsaga qovogʻini solmasa,<br />Ushbu kishini jon bilan teng tutish kerak{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=87}}. * Oʻzing qaysi ishni qilmoqchi boʻlsang,<br />Avval soʻzing, koʻngling bilan kengashgin{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=203}}. * Oʻgʻil-qiz kichikligida nimani oʻrgansa,<br />To qarib oʻlmaguncha unutmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=26}}. == Sh == * Sharm-hayo hamma yaramas ishlardan tiyadi,<br />Uyatsizlik kishi uchun juda yaramas illatdir.<br />Rostlik, sharmu hayo hamda goʻzal xulq,<br />Uchalasi biriksa, bu sevinch demakdir.<br />Yana biri – soflik va rostfeʼllik, boʻlar,<br />Ikki olamda kishini baxtiyor qiladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=101}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha davlat arboblari]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Faylasuflar]] [[Turkum:1020-yilda tugʻilganlar]] ew648kj47w3h2ljowwcxw9i0dj5qmq4 0 3846 32288 31706 2026-08-09T06:46:04Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32288 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Victor_Hugo.jpg | wikipedia = Victor Hugo }} '''Victor Marie Hugo''' ({{talaffuz|Viktor Gyugo}}; 1802-yil 26-fevral — 1885-yil 22-may) — fransuz yozuvchisi, shoir va dramaturg. Fransuz romantitsizmining boshligʻi va nazariyachisi. Fransuz akademiyasining aʼzosi (1841). == Iqtiboslar == <!-- B --> * Birovga qilingan [[yaxshilik]] kishini shunisi bilan rom etadiki, u shafaqqa oʻxshab oxiri oʻchib ketmaydi, qaytaga yanada yorqinlashib oʻzimizga qaytib keladi{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}. <!-- D --> * Dil goʻzalligi bilan yoʻgʻrilmagan hech qanday tashqi husn mukammal boʻla olmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=45}}. <!-- E --> * [[Ezgulik]] insonning maʼnaviy olamidagi quyoshdir{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}. <!-- F --> * Farzandini yoʻqotgan ona uchun har kuni birinchi kun, bu azob eski emas.{{manba kerak}} * Farzandlarini yoqtirmaydigan otalar boʻlishi mumkin, ammo nevarasini aqldan ozdiradigan bironta bobo boʻlishi mumkin emas.{{manba kerak}} <!-- I --> * Insonlar tashqi koʻrinishini yaxshilashga eʼtibor qaratgani uchun hamma porlab, chaqnab turadi. Tashqaridan hamma benuqson. Vijdonlari va ichki dunyosiga diqqat qilganimizda esa tashlandiq, hidlangan quduqlar borligini koʻramiz<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi |title=Hayotimiz kengurulari. |author=Sanjar Xoʻja |publisher=Muharrir nashriyoti |editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said |year=2022 |location=Toshkent |pages=160}}</ref>. * Inson [[chehra]]si hamisha uning ichki olamini aks ettiradi, shu sababli, [[fikr]] yuzda aks etmaydi, deb oʻylash xatodir{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}. * Izmir oʻzining chiroyli kichkina shlyapasi bilan malika.{{manba kerak}} <!-- G --> * Goʻzal [[tashbeh]]lar goʻzal [[fikr]]ga yarashib, uni avaylab turadi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}. <!-- X --> * [[Xalq]] uchun [[mehnat]] qilish — kechiktirib boʻlmaydigan vazifadir{{sfn|Voronsov|1989|p=33}}. * Xotinlar zaifdir, ammo onalar quvvatlidir. <!-- Oʻ --> * Oʻz [[vatan]]iga dogʻ tushirish — uni sotish degan soʻz{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Dramaturglar]] [[Turkum:1802-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1885-yilda vafot etganlar]] nmfnmldt42yoapkwaba9fsn3bdfrqqi 0 3849 31954 20919 2026-08-09T06:04:54Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31954 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Jasorat|wikipedia=|wiktionary=jasorat|Tasvir=Raevsky_saltanovka.jpg}} '''Jasorat''' ({{lang-ar|جسارت}} — mardlik, qoʻrqmaslik; shijoat) — qahramonlik, mardlik, botirlik, dovyuraklik. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, jang oni va urush soatlarida bahodir kishi faqat shuhrat haqida oʻylamasligi, hayotim va mol-mulkim hech narsa emas, deb oʻzi uchun oʻzi hukm chiqarishi zarur. Jang paytida arzimas narsalar haqida oʻylashdan koʻra yengish haqida oʻylash afzal.<br />''Bayt:''<br /> Nomusdan afzalroq boʻlsa agar bosh,<br />Sallamas chimmatni yopingin, ey yosh!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=81}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == D == {{Q|Dovyuraklik boshqa yaxshi fazilatlarning oʻsishi uchun albatta zarur. Axir [[mard]] boʻlmay turib, [[adolat]] izlash yoki [[muhabbat]]ni ardoqlab asrash mumkinmi?{{sfn|Tursun|2006|p=107}}|[[Maxatma Gandi]]}} {{Q|Dunyodagi koʻplab [[qobiliyat]]li insonlar kichik jasoratsizlik sababli yoʻqolib ketishadi<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi |title=Hayotimiz kengurulari. |author=Sanjar Xoʻja |publisher=Muharrir nashriyoti |editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said |year=2022 |location=Toshkent |pages=160}}</ref>.|Sidney Smit}} == O == {{Q|Odamlarning botiri [[kelajak]]dagi ishlardan qoʻrqmaydi. [[Kamolot]] hosil qilishdan chetlangan kishi odamlarning eng qoʻrqogʻidir{{sfn|Tursun|2006|p=117}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == T == {{Q|Tajribakor oqil kishi dushman nomini shamshirning oʻtkir tigʻi bilan hayot sahifasidan oʻchirmaguncha osoyishtalik kelishini tinchlik yoʻli bilan qucholmaydi. Mard kishi xasm qadahini zafar toshi bilan sindirmaguncha murod sharobini noʻsh etolmaydi!<br />''Bayt:''<br />Dushman zararidan boʻlarsan omon<br />Mozorga chiroq yoqilgan zamon!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=53}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == Y == {{Q|Yashash uchun [[xotirjamlik]] va [[muvaffaqiyat]] uchun jasoratingiz boʻlsin. [[Oʻlim|Oʻlishni]] hamma ham eplay oladi<ref name="Hayotimiz kengurulari" />.|Robert Kodi}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] tqm3euyv9mjw52mp5smpigd9wbm7ved 0 3864 31775 20888 2026-08-09T05:39:32Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31775 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ozodlik|wikipedia=Ozodlik|wiktionary=ozodlik|Tasvir=Liberty_Bell_2017a.jpg}} '''Erkinlik''', '''ozodlik''', '''hurlik''' — kishining oʻz istagi boʻyicha ish tutishi. Erkinlik tushunchasi huquqshunoslik, siyosatshunoslik, etika, estetika kabi ijtimoiy bilim sohalarida keng ishlatiladi. Masalan, vijdon erkinligi, soʻz erkinligi, matbuot erkinligi va hokazo. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, burgutga shohlar qoʻlidan joy tayin etilganining boisi shulki, u oʻzini boyoʻgʻli kabi uy ichiga olib oʻtirmaydi. Boyoʻgʻlining devorlar orasida qolib ketganining boisi esa xarobalardan umid uzib chiqa olmasligidir.<br />''Bayt:''<br />Burgut kabi javlon urib sayr qil,<br />Boyoʻgʻlidek tokay joying vayrona?!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=80}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == E == {{Q|Erkinlik — bu [[qonun]] bilan taqiqlanmagan hamma narsani qilish [[huquq]]idir.|[[Charles Montesquieu]]}} {{Q|Erkinlik [[masʼuliyat]]ni anglatadi. Shuning uchun koʻpchilik erkinlikdan [[qoʻrquv|qoʻrqishadi]].|[[George Bernard Shaw]]}} {{Q|Erkinlik — bu har kim ham qila olmaydigan [[hashamat]]dir.|[[Otto von Bismarck]]}} {{Q|Erkinlik uchun [[kurash]]ishga arziydi.|[[Agatha Christie]]}} {{Q|Erkinlik faqat [[qonun]]larga qaram boʻlishdan iborat.|[[Voltaire]]}} == F == {{Q|Faqat yashashga arziydigan hamma narsani yoʻqotganlar ozoddir.|[[Erich Maria Remarque]]}} == I == {{Q|Inson erkinligi zamonaviy dunyo krossvord yechayotgan odamning erkinligiga oʻxshaydi: nazariy jihatdan u har qanday soʻzni kiritishi mumkin, lekin aslida u krossvord yechish uchun faqat bittasini kiritishi kerak.|[[Albert Einstein]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻtkir qilichning boshga tushadigan zarbasi baʼzi [[nodon]]larning hukmi ostida muteʼ-itoatda boʻlib yurishdan afzaldir{{sfn|Tursun|2006|p=107}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} {{Q|Oʻz makonini tilar nogoh qafasdan qochsa qush{{sfn|Tursun|2006|p=117}}.|[[Gulxaniy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] sq5w9y9aij1cn5kh1ndru8x7sinn5gi 32362 31775 2026-08-09T07:03:11Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32362 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ozodlik|wikipedia=Ozodlik|wiktionary=ozodlik|Tasvir=Liberty_Bell_2017a.jpg}} '''Erkinlik''', '''ozodlik''', '''hurlik''' — kishining oʻz istagi boʻyicha ish tutishi. Erkinlik tushunchasi huquqshunoslik, siyosatshunoslik, etika, estetika kabi ijtimoiy bilim sohalarida keng ishlatiladi. Masalan, vijdon erkinligi, soʻz erkinligi, matbuot erkinligi va hokazo. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, burgutga shohlar qoʻlidan joy tayin etilganining boisi shulki, u oʻzini boyoʻgʻli kabi uy ichiga olib oʻtirmaydi. Boyoʻgʻlining devorlar orasida qolib ketganining boisi esa xarobalardan umid uzib chiqa olmasligidir.<br />''Bayt:''<br />Burgut kabi javlon urib sayr qil,<br />Boyoʻgʻlidek tokay joying vayrona?!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=80}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == E == {{Q|Erkinlik — bu [[qonun]] bilan taqiqlanmagan hamma narsani qilish [[huquq]]idir.|[[Charles Montesquieu]]}} {{Q|Erkinlik [[masʼuliyat]]ni anglatadi. Shuning uchun koʻpchilik erkinlikdan [[qoʻrquv|qoʻrqishadi]].|[[George Bernard Shaw]]}} {{Q|Erkinlik — bu har kim ham qila olmaydigan [[hashamat]]dir.|[[Otto von Bismarck]]}} {{Q|Erkinlik uchun [[kurash]]ishga arziydi.|[[Agatha Christie]]}} {{Q|Erkinlik faqat [[qonun]]larga qaram boʻlishdan iborat.|[[Voltaire]]}} == F == {{Q|Faqat yashashga arziydigan hamma narsani yoʻqotganlar ozoddir.|[[Erich Maria Remarque]]}} == I == {{Q|Inson erkinligi zamonaviy dunyo krossvord yechayotgan odamning erkinligiga oʻxshaydi: nazariy jihatdan u har qanday soʻzni kiritishi mumkin, lekin aslida u krossvord yechish uchun faqat bittasini kiritishi kerak.|[[Albert Einstein]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻtkir qilichning boshga tushadigan zarbasi baʼzi [[nodon]]larning hukmi ostida muteʼ-itoatda boʻlib yurishdan afzaldir{{sfn|Tursun|2006|p=107}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} {{Q|Oʻz makonini tilar nogoh qafasdan qochsa qush{{sfn|Tursun|2006|p=117}}.|[[Gulxaniy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] avpmnl6uqx3v50ump2fwcxemeew1ot0 32431 32362 2026-08-09T07:21:09Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32431 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ozodlik|wikipedia=Ozodlik|wiktionary=ozodlik|Tasvir=Liberty_Bell_2017a.jpg}} '''Erkinlik''', '''ozodlik''', '''hurlik''' — kishining oʻz istagi boʻyicha ish tutishi. Erkinlik tushunchasi huquqshunoslik, siyosatshunoslik, etika, estetika kabi ijtimoiy bilim sohalarida keng ishlatiladi. Masalan, vijdon erkinligi, soʻz erkinligi, matbuot erkinligi va hokazo. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, burgutga shohlar qoʻlidan joy tayin etilganining boisi shulki, u oʻzini boyoʻgʻli kabi uy ichiga olib oʻtirmaydi. Boyoʻgʻlining devorlar orasida qolib ketganining boisi esa xarobalardan umid uzib chiqa olmasligidir.<br />''Bayt:''<br />Burgut kabi javlon urib sayr qil,<br />Boyoʻgʻlidek tokay joying vayrona?!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=80}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == E == {{Q|Erkinlik — bu [[qonun]] bilan taqiqlanmagan hamma narsani qilish [[huquq]]idir.|[[Charles Montesquieu]]}} {{Q|Erkinlik [[masʼuliyat]]ni anglatadi. Shuning uchun koʻpchilik erkinlikdan [[qoʻrquv|qoʻrqishadi]].|[[George Bernard Shaw]]}} {{Q|Erkinlik — bu har kim ham qila olmaydigan [[hashamat]]dir.|[[Otto von Bismarck]]}} {{Q|Erkinlik uchun [[kurash]]ishga arziydi.|[[Agatha Christie]]}} {{Q|Erkinlik faqat [[qonun]]larga qaram boʻlishdan iborat.|[[Voltaire]]}} == F == {{Q|Faqat yashashga arziydigan hamma narsani yoʻqotganlar ozoddir.|[[Erich Maria Remarque]]}} == I == {{Q|Inson erkinligi zamonaviy dunyo krossvord yechayotgan odamning erkinligiga oʻxshaydi: nazariy jihatdan u har qanday soʻzni kiritishi mumkin, lekin aslida u krossvord yechish uchun faqat bittasini kiritishi kerak.|[[Albert Einstein]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻtkir qilichning boshga tushadigan zarbasi baʼzi [[nodon]]larning hukmi ostida muteʼ-itoatda boʻlib yurishdan afzaldir{{sfn|Tursun|2006|p=107}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} {{Q|Oʻz makonini tilar nogoh qafasdan qochsa qush{{sfn|Tursun|2006|p=117}}.|[[Gulxaniy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] sq5w9y9aij1cn5kh1ndru8x7sinn5gi 0 3866 32069 31540 2026-08-09T06:18:40Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32069 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Sadi_in_a_Rose_garden.jpg | wikipedia = Saʼdiy Sheroziy }} '''Saʼdiy Sheroziy''' ''(1210-yil; 1291 yoki 1292-yil)'' – forsigoʻy shoir, adib va mutafakkir. {{ABD}} == A == * Agarda [[muallim]] boʻlsa beozor,<br />Darsxonani qilgay bolalar [[bozor]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=7}}. * Agar [[tarbiyat]] koʻrmasa odam,<br />[[Eshak]] boʻlib qolur yuzga kirsa ham<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=138}}. * Agar [[oqil]] odam [[nodon]]lar gurungiga tushib qolsa, ulardan izzat-ikrom kutmasin, agar nodon bemaʼni kalomi bilan oqilni yengsa, buning hech ajablanadigan joyi yoʻq, zero yoqutni tosh ham sindirishi mumkin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=66}}. * Agar qaysi yerda gʻarib xoʻrlansa, oʻsha [[mamlakat]] tezda vayron boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. * Ayb izlash boʻlarkan tabiati, bas,<br />Tovus oyogʻidan oʻzgasini koʻrmas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=188}}. == B == * Barchaning joniga tegar darajada [[shafqat]]siz va uchragan kimsa seni turtib ketar darajada [[yuvvosh]] boʻlma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=111}}. * Bekitikcha [[soʻz]]ni aytib boʻlmaydi,<br />Har [[majlis]]da aytib, qaytib boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=148}}. * Bemuruvvat [[erkak]] – [[ayol]]ga, taʼmagir [[obid]] – qaroqchiga oʻxshaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=44}}. * Bechora [[eshak]]ki betamizdir,<br />Yuk koʻtargani uchun azizdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. *Bir qora chaqaga choʻzilsa qoʻlim,<br />Bir yarim tangaga kesilgani soz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=84}}. *Bir cholga yoʻliqib Yunon yurtida,<br />Dedim, ey oqilu, zukko-yu, hushlik,<br />Insonga nima ish yaxshidir?<br />Dedi: „Xomushlik, xomushlik, yana xomushlik!“<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref> * Boshqalar moliga koʻngil qoʻymagil,<br/>Soʻngra koʻngil uzmoq juda ham mushkul{{sfn|Tursun|2006|p=87}}. * Bu [[sham]] boshqa bir shamni yoqishi bilan nuridan hech narsa kamaymaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. == D == * Diling kuymasin [[Umid|noumidlik]] bilan,<br />Yorugʻ kun tugʻilgay qaro kechadan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=111}}. * Dil oromi — yaxshi boʻlsa gar [[xotin]],<br />Yomon boʻlsa, undan Xudo asrasin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=179}}. * [[Donishmand]] — baqqolning doʻkoniga oʻxshaydi: borini indamaygina koʻrsatadi-qoʻyadi, [[nodon]] esa lashkar nogʻorasining oʻzi: ovozi baland-u ichi boʻm-boʻsh va gʻarib<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=65}}. * Donishmandlar: „Oʻz gʻarazi, manfaatinigina koʻzlagan odam [[qarindosh]], xesh-aqrabo emasdir“, deganlar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=137}}. * Dunyodagi barcha [[neʼmat]]lardan faqat yaxshi nom qoladi, hatto shuni ham qoldirolmagan odam [[baxt]]sizdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=135}}. * Dushmanlikdan emas [[chayon]] chaqishi,<br />Shunday tabiati, feʼlin xohishi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=168}}. == E == * Ey gʻofil, koʻp oʻylab foyda-yu mol,<br />[[Umr]]ing sarmoyasin aylama poymol<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=118}}. == G == * Gunohsiz kishi soʻzga botir boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=146}}. == H == * Haddan oshgan [[gʻazab]] qoʻrquv tugʻdirar, meʼyorsiz erkalash olomon koʻz oʻngida obroʻyingni toʻkur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=189}}. * Hamrohini mushkul yoʻlda tashlab ketgan odam hech yerda [[halovat]] topmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. * Har narsaga bogʻlama [[koʻngil]],<br />Koʻngil uzmoq juda ham mushkul<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=115}}. * Har neki [[bebaqo]]dir, [[koʻngil]] bermak xatodir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=117}}. * [[Hasad]]chi kishi Xudoning davlatidan baxildur{{sfn|Tursun|2006|p=191}}. == I == *Ikki kishi besamar ish qilgan va benaf tashvish chekkan: biri – [[boylik]] toʻplab, foydalana bilmagan va ikkinchisi – [[ilm]] oʻrganib, unga amal qilmagan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=8}}. *Ilgari tashqi koʻrinishi betartib, lekin ichki dunyosi chiroyli insonlar bor edi. Hozirgi insonlar esa tashqi koʻrinishi chiroyli, ichki dunyosi betartib<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi |title=Hayotimiz kengurulari. |author=Sanjar Xoʻja |publisher=Muharrir nashriyoti |editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said |year=2022 |location=Toshkent |pages=160}}</ref>. *Istamay [[mutolaa]] qilayotgan [[talaba]] – qanotsiz qush<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=6}}. == J == * [[Johil]] dovulga oʻxshaydi, ovozi juda kuchli, ammo ichi boʻshdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=10}}. == K == * Kim agar oʻsibdi noz-u [[neʼmat]]da,<br />Holi ogʻir boʻlar, qolsa [[kulfat]]da<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=78}}. *Kim [[mehr]] koʻrgazdi yirtqich boʻriga,<br />Sitam-la shoʻr qoʻshdi qoʻyning shoʻriga<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. * Kim [[yovuzlik]] urugʻini sepsa, [[pushaymonlik]] yigʻar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=122}}. *[[Kitob]]i yoʻq [[olim]] – mevasiz daraxt<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=8}}. *Koʻcha sevgisi uyni barbod etar,<br />Uyingni [[xotin]] mehri obod etar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. == M == *[[Mardlik]] kuchda va shamshir oʻynatish sanʼatida emas, mardlik oʻzni tuta bilishda va [[adolat]]li boʻlishdadir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. * [[Mazlum]]lar [[dil]]ini ogʻritma bir zum,<br />Balki bir kun oʻzing boʻlasan mazlum<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. == N == *Nechun soʻzlay, soʻzlamagan yaxshi on,<br />Ogʻizda til boshga erur posbon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=148}}. * [[Nodon]]ning idroki – indamaslikda. Agar nodon buni tushunib yetsa, uning yarim [[dono]] boʻlgani shudir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=64}}. *Nokasga yoʻl koʻrgazmoq – goʻrga chiroq tutmoqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. * [[Nuqson]]ingni doʻstdan soʻrab yurma, u aytmaydi. Yaxshisi [[dushman]]larning nima deyishini bil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=166}}. == O == *Odamlar bilan ularning [[aql]]iga monand gaplash<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=125}}. *Odam [[til]]i bilan [[hayvon]]dan ustun. Ammo tildan nojoiz foydalansa, hayvondan battar!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=143}} *Ovlamoq uchun bir [[koʻngil]]ni nuqul,<br />Boshqasiga ozor bermoq nomaʼqul<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. == Q == *[[Qanoat]] kishini qudratli qilur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=89}}. * [[Qarilik]] hayot gullarini soʻlitib, nishlarini oʻtkirroq qiladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=116}}. *[[Qozi]] besh bodiring yesa gar [[pora]],<br />Yuz poliz hukmiga topadi chora<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=105}}. * Qoʻlda tosh boʻlsa-yu tosh uzra [[ilon]],<br />[[Jinoyat]] boʻladi urmasang shu on<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. == S == *Solmagin zaiflar diliga [[alam]],<br />Zoʻrroqning jabriga yoʻliqma sen ham<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. * Soʻzlagan vaqtimda ogʻzimdan beixtiyor yaramas, boʻlmagʻur [[soʻz]]lar ham chiqishi mumkin. [[Dushman]] esa ogʻzimdan chiqqan yomon soʻzlarnigina terib oladi. Chunki dushmanning nazari yomondan boʻlakka tushmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. == T == * [[Taʼmagir]] koʻz dunyo moliga toʻymas,<br />Xuddi toʻlmaganidek shabnamga quduq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. *Tani tuproqda-yu [[dil]] boʻlsa uygʻoq,<br />Tirik murda dildan oʻsha yaxshiroq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=91}}{{sfn|Tursun|2006|p=118}}. == X == *[[Xato]], [[ayb]]lari yuziga aytilmagan kishi xatolarini [[hunar]], deb oʻylaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=142}}. * [[Xato]]lari aytilmagan kishi xatolarini toʻgʻri deb oʻylaydi{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. * Xoʻkizlar [[gunoh]] qilsa har qachon,<br />Poda sohibi toʻlaydi tovon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. == Y == * Yaxshiga yaxshi boʻl, yomonga yomon,<br />Gulga gul boʻlgin-u, tikonga tikon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=125}}. * Yaxshilar ketidan agar choparsan,<br />Istaging, [[baxt]]ingni shunda toparsan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=125}}. * [[Yigit]]lar uchun — sharm-hayo va bahodirlik, [[keksa]]lar uchun — sabr va maʼrifat yaxshiroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=160}}. * [[Yolgʻon]] beviqor qilur odamni,<br />Yolgʻon sharmisor qilur odamni<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. * Yomon ham oʻtar, yaxshi ham – yaxshi bil,<br />Seni yaxshi nom birla yod etsin el<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. * Yosh [[xotin]]ning biqinida chol yotgandan koʻra shu biqinga kamon oʻqi botgani yaxshi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=180}}. == Z == * [[Zulm]] koʻrsa davringda zolimdan el,<br />Oʻsha zulm sendan erur, yaxshi bil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. == Oʻ == *Oʻtirgil ochu bechora, yalongʻoch,<br />Vale nokasga aslo boʻlma muhtoj{{sfn|Tursun|2006|p=90}}. * Oʻzgalar [[gʻam]]ini chekmasa odam,<br />Anga noloyiqdir [[inson]], degan nom<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}}. * Oʻzingdan kuchsizlarning dillarini ogʻritma, ularga jabr-u jafo qilma, bir kun oʻzingdan kuchliroqning jabriga yoʻliqasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=157}}. *Oʻzing topib yegan sirka-yu piyoz,<br />Oqsoqolning non-u barrasidan soz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. *Oʻz toʻningga agar solsang yuz yamoq,<br />Oʻzga toʻnin soʻragandan yaxshiroq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=103}}. == Gʻ == * Gʻanimning [[yolgʻon]]iga, laganbardorning shirin suxaniga uchma. Birinchisi [[ayyorlik]] toʻrini tashlagan, ikkinchisi esa yovuz jigʻildonini ochib turibdi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. * [[Gʻanim]] soʻziga kirish — [[xato]]lik, ammo unga teskari ish tutmoq uchun uni tinglamoq darkor. Bu — chinakam haq yoʻldir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. * [[Gʻazab]] oʻti oldin egasini yondiradi, keyin uchquni dushmanlariga yo yetadi, yo yetmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=189}}. == Sh == *Shirin boʻlsa ham, qand kasalga zarar,<br />Davo boʻlgay achchiq, taxir dorilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=85}}. * Shohlar havosiga xilof boʻlsa hech,<br />[[Rost]] gapni ham aytma, bu havasdan kech<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=144}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |year=2006 |first=Ahmad |publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Faylasuflar]] [[Turkum:Musulmon faylasuflar]] [[Turkum:1210-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1291-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1292-yilda vafot etganlar]] hrmpvr25g20yszubnq5v3owdu55z33u 0 3874 31788 26776 2026-08-09T05:40:06Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31788 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Joseph Joubert | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Joseph Joubert | Vikiombor = }} '''Joseph Joubert''' ({{Talaffuz|Juber Jozef}}; 1754-yil 6-may, Montinyak, Perigor – 1824-yil 4-may, [[Parij]]) — fransuz yozuvchisi == Iqtiboslar == <!-- F --> * Farzandingiz nasihatdan koʻra koʻproq yaxshi oʻrnak boʻlishingizga muhtoj<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi |title=Hayotimiz kengurulari. |author=Sanjar Xoʻja |publisher=Muharrir nashriyoti |editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said |year=2022 |location=Toshkent |pages=160}}</ref>. <!-- Oʻ --> * Oʻylagan ishing yaxshilikka olib kelmasa, barcha ezgu orzularing behudadir{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:Esseistlar]] [[Turkum:1754-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1824-yilda vafot etganlar]] qv16mbwcnt2j4w6tc0x92e7ci0s9a50 32330 31788 2026-08-09T06:59:33Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32330 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Joseph Joubert | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Joseph Joubert | Vikiombor = }} '''Joseph Joubert''' ({{Talaffuz|Juber Jozef}}; 1754-yil 6-may, Montinyak, Perigor – 1824-yil 4-may, [[Parij]]) — fransuz yozuvchisi == Iqtiboslar == <!-- F --> * Farzandingiz nasihatdan koʻra koʻproq yaxshi oʻrnak boʻlishingizga muhtoj<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi |title=Hayotimiz kengurulari. |author=Sanjar Xoʻja |publisher=Muharrir nashriyoti |editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said |year=2022 |location=Toshkent |pages=160}}</ref>. <!-- Oʻ --> * Oʻylagan ishing yaxshilikka olib kelmasa, barcha ezgu orzularing behudadir{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:Esseistlar]] [[Turkum:1754-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1824-yilda vafot etganlar]] 8xe8wpswj4qm4j9j74r2czz2wo9tmzx 32414 32330 2026-08-09T07:19:51Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32414 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Joseph Joubert | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Joseph Joubert | Vikiombor = }} '''Joseph Joubert''' ({{Talaffuz|Juber Jozef}}; 1754-yil 6-may, Montinyak, Perigor – 1824-yil 4-may, [[Parij]]) — fransuz yozuvchisi == Iqtiboslar == <!-- F --> * Farzandingiz nasihatdan koʻra koʻproq yaxshi oʻrnak boʻlishingizga muhtoj<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi |title=Hayotimiz kengurulari. |author=Sanjar Xoʻja |publisher=Muharrir nashriyoti |editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said |year=2022 |location=Toshkent |pages=160}}</ref>. <!-- Oʻ --> * Oʻylagan ishing yaxshilikka olib kelmasa, barcha ezgu orzularing behudadir{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:Esseistlar]] [[Turkum:1754-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1824-yilda vafot etganlar]] qv16mbwcnt2j4w6tc0x92e7ci0s9a50 0 3892 31789 21376 2026-08-09T05:40:08Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31789 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Smiles_Samuel_black_white.jpg | wikipedia = Samuel Smiles }} '''Samuel Smiles''' ({{talaffuz|Samuel Smayls}}; 1812-yil 23-dekabr — 1904-yil 16-aprel) — britaniyalik yozuvchi va hukumat islohotchisi (reformator). == Iqtiboslar == * Agar odamlar bir [[vaqt]]da faqat bir narsaga [[eʼtibor]] qaratsa, ular oʻz imkoniyatlaridan-da koʻrogʻiga erisha oladilar<ref name="Samaradorlikning 21 yoʻli">{{Kitob manbasi |title=Samaradorlikning 21 yoʻli |author=Brayan Treysi |publisher=Asaxiy books |year=2020 |location=Toshkent |pages=92}}</ref>. * Buyuk [[fikr]]larga vaqt ham kor qilmaydi, ular koʻp asrlar muqaddam oʻz mualliflari ongida dastlab qay tarzda yuzaga kelgan boʻlsalar, hozir ham xuddi oʻshanday dolzarbligicha qolaveradilar{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:1812-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1904-yilda vafot etganlar]] 9qsdo759rdo0o2v4az4ilibe90uiy2a 32332 31789 2026-08-09T06:59:47Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32332 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Smiles_Samuel_black_white.jpg | wikipedia = Samuel Smiles }} '''Samuel Smiles''' ({{talaffuz|Samuel Smayls}}; 1812-yil 23-dekabr — 1904-yil 16-aprel) — britaniyalik yozuvchi va hukumat islohotchisi (reformator). == Iqtiboslar == * Agar odamlar bir [[vaqt]]da faqat bir narsaga [[eʼtibor]] qaratsa, ular oʻz imkoniyatlaridan-da koʻrogʻiga erisha oladilar<ref name="Samaradorlikning 21 yoʻli">{{Kitob manbasi |title=Samaradorlikning 21 yoʻli |author=Brayan Treysi |publisher=Asaxiy books |year=2020 |location=Toshkent |pages=92}}</ref>. * Buyuk [[fikr]]larga vaqt ham kor qilmaydi, ular koʻp asrlar muqaddam oʻz mualliflari ongida dastlab qay tarzda yuzaga kelgan boʻlsalar, hozir ham xuddi oʻshanday dolzarbligicha qolaveradilar{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:1812-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1904-yilda vafot etganlar]] hhulw14zij3tugzh2rg7a9fifl3xzpi 32408 32332 2026-08-09T07:19:33Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32408 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Smiles_Samuel_black_white.jpg | wikipedia = Samuel Smiles }} '''Samuel Smiles''' ({{talaffuz|Samuel Smayls}}; 1812-yil 23-dekabr — 1904-yil 16-aprel) — britaniyalik yozuvchi va hukumat islohotchisi (reformator). == Iqtiboslar == * Agar odamlar bir [[vaqt]]da faqat bir narsaga [[eʼtibor]] qaratsa, ular oʻz imkoniyatlaridan-da koʻrogʻiga erisha oladilar<ref name="Samaradorlikning 21 yoʻli">{{Kitob manbasi |title=Samaradorlikning 21 yoʻli |author=Brayan Treysi |publisher=Asaxiy books |year=2020 |location=Toshkent |pages=92}}</ref>. * Buyuk [[fikr]]larga vaqt ham kor qilmaydi, ular koʻp asrlar muqaddam oʻz mualliflari ongida dastlab qay tarzda yuzaga kelgan boʻlsalar, hozir ham xuddi oʻshanday dolzarbligicha qolaveradilar{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:1812-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1904-yilda vafot etganlar]] 9qsdo759rdo0o2v4az4ilibe90uiy2a 0 3903 32263 20793 2026-08-09T06:42:33Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32263 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Odat | Tasvir = The Habit Loop Model.png | Izoh = | Vikipediya = Odat | Vikilugʻat = Odat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Odat''' — bu avtomatik ravishda takrorlanadigan harakat. {{ABD}} == B == {{Q|Bir ishni qilishga odatlangan kishi undan hech qachon voz kecha olmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=100}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == O == * Odatlanish koʻrinmas ipga oʻxshaydi, lekin u oʻylarimiz va xatti-harakatlarimizni boshqaradigan boʻlgunicha biz bir ishni muntazam takrorlaymiz, shu asnoda bu ipni yanada mustahkamlaymiz, unga yangi tola qoʻshamiz, uzilmas arqonga aylantiramiz<ref name="Samaradorlikning 21 yoʻli">{{Kitob manbasi |title=Samaradorlikning 21 yoʻli |author=Brayan Treysi |publisher=Asaxiy books |year=2020 |location=Toshkent |pages=92}}</ref>. == Y == {{Q|Yaxshi qiliq oq sut bilan kirsa,[[oʻlim]] kelib tutmaguncha oʻzgarmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=8}}{{sfn|Tursun|2006|p=130}}.|[[Yusuf Xos Hojib]]}} {{Q|Yoshlikda odatlansang, qariguncha koʻnikasan. Qariganda odatlansang, koʻnikkuncha koʻmilasan.|[[Tohir Malik]]|[[Shaytanat]] qissasidan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] kzv2bl8dmg99bgvl9agao3t9bifoemk 0 3906 32271 21305 2026-08-09T06:43:39Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32271 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = 1860er_Jahre_circa_unbekannter_Maler,_Ölgemälde_Porträt_Adolf_Diesterweg.jpg | wikipedia = Adolph Diesterweg }} '''Adolph Diesterweg''' ({{talaffuz|Adolf Disterveg}}; 1790-yil 29-oktyabr — 1866-yil7-iyul) — nemis pedagogi, faylasuf va ilgʻor liberal siyosatchi boʻlib, maktablarni dunyoviylashtirish tarafdori boʻlgan. == Iqtiboslar == * Olgʻa intilgan har bir kishi oʻtmish va oʻz davri boyliklaridan foydalanishi turgan gap{{sfn|Voronsov|1989|p=6}}. * Yomon oʻqituvchi haqiqatni oʻrgatadi, yaxshi oʻqituvchi esa haqiqatni topishni oʻrgatadi<ref name="Umumiy pedagogika">{{Kitob manbasi |title=Umumiy pedagogika |author=B.X.Xodjayev |publisher=“Sano-standart” nashriyoti |year=2017 |location=Toshkent |pages=416}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Oʻqituvchilar]] [[Turkum:Faylasuflar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha siyosatchilar]] [[Turkum:1790-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1866-yilda vafot etganlar]] b3xq46qjhygr8c7bpg5ayev3bqou8c1 0 3954 31798 23780 2026-08-09T05:40:25Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31798 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Arastu | Tasvir = Aristoteles_Louvre.jpg | wikipedia = Arastu | source = Arastu | commons = Arastu }} '''Arastu''' yoki '''Aristotle''' ({{Talaffuz|Aristotel}}; miloddan avvalgi 384/383; miloddan avvalgi 322/321) – qadimgi yunon faylasufi, [[Aflotun]] shogirdi va [[Aleksandr Makedonskiy]] ustozi boʻlgan. Fizika, metafizika, nazm, teatr, mantiq, ritorika, siyosat, etika, biologiya hamda zoologiyaga oid ishlar yozib qoldirgan. {{ABD}} == A == * Arastu shunday yozadi: „Izzat tilasang iffatli boʻl, ulugʻlik tilasang muloyim boʻl, zafar tilasang [[adolat]] yoʻlini tut, qadr tilasang rostgoʻy boʻl, najot tilasang [[sabr]] qil, [[ilm]] oʻrganmoqchi boʻlsang jiddu jahd qil“<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * [[Axloq]]iy fazilatlar odamning [[niyat]]ida aks etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. * [[Axloq]]li kishi hatto oʻz hayotidan ayrilgan taqdirida ham [[doʻst]]lari va [[vatan]]i uchun koʻp ishlar qiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. == B == * Bu hayotda koʻp [[mehnat]] qilgan kishilargina [[muvaffaqiyat]]li boʻla oladilar: masalan, kim koʻp qurilishda ishlasa u yaxshi quruvchi boʻladi, kim arfani koʻp chalsa u yaxshi musiqachi boʻladi. Shunday tarzda, odilona harakatlanib biz [[adolat]]li inson boʻlamiz. Qiladigan ishlarimizni boshqarish orqali tartibli boʻlamiz, [[jasorat]] etadigan ishlarni qilib esa, kuchli inson boʻlamiz<ref>{{Kitob manbasi|year=2019|author=Robin Sharma|title=Eng sara asarlari|others=Oʻlsang kim yigʻlaydi?|publisher="ILM-ZIYO-ZAKOVAT" nashriyoti|location=Toshkent|pages=512|}}</ref>. == N == * Nodon oʻziga oʻzi dushman boʻladi, shunday boʻlgach, u oʻzgaga qanday doʻst boʻlsin!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=63}}. == O == * Odam tabiatan [[ijtimoiy]] mavjudotdir{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}. * [[Olijanoblik]] haqida muhokama yurgizish, bu hali olijanoblikni bildirmaydi, xuddi shuningdek, [[odillik]] haqida oʻylashning oʻzi ham amalda odil boʻlish degan gap emas{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. * [[Olijanoblik]] qanday boʻlishini bilish uchun emas, balki yaxshi inson boʻlish maqsadida fikr yuritishimiz lozim{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. == R == {{Q|Rostlik yoʻlida oʻlish yolgʻonchi boʻlib uzoq yashashdan afzal!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=192}}.}} == T == * [[Tabiat]] inson qoʻliga qurol — intelektual axloqiy kuch-qudratni berdi, lekin u bu qurolni aks tomonga xizmat qildirishi ham mumkin, binobarin, axloqiy eʼtiqodi, jinsiy va did [[instinkt]]lari pastkash boʻlgan odam eng nopok va vaxshiy kimsaga aylanib qoladi{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}. == U == * Ulugʻlikka erishmoq gʻoyatda qiyin, ammo xorlik va zabunlikka tushib qolish juda oson. Odamlarning aybini qidirib yurgan kishi ulugʻlik darajasiga erisholmaydi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=129}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|isbn=978-9943-00-130-5|year=1997|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF|ref=Xomidiy}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} ==Havolalar== {{Vikipediya}} {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Faylasuflar]] shfh6pp295ftopezxjydz5x33l5rkka 32335 31798 2026-08-09T07:00:07Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32335 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Arastu | Tasvir = Aristoteles_Louvre.jpg | wikipedia = Arastu | source = Arastu | commons = Arastu }} '''Arastu''' yoki '''Aristotle''' ({{Talaffuz|Aristotel}}; miloddan avvalgi 384/383; miloddan avvalgi 322/321) – qadimgi yunon faylasufi, [[Aflotun]] shogirdi va [[Aleksandr Makedonskiy]] ustozi boʻlgan. Fizika, metafizika, nazm, teatr, mantiq, ritorika, siyosat, etika, biologiya hamda zoologiyaga oid ishlar yozib qoldirgan. {{ABD}} == A == * Arastu shunday yozadi: „Izzat tilasang iffatli boʻl, ulugʻlik tilasang muloyim boʻl, zafar tilasang [[adolat]] yoʻlini tut, qadr tilasang rostgoʻy boʻl, najot tilasang [[sabr]] qil, [[ilm]] oʻrganmoqchi boʻlsang jiddu jahd qil“<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}}</ref>. * [[Axloq]]iy fazilatlar odamning [[niyat]]ida aks etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. * [[Axloq]]li kishi hatto oʻz hayotidan ayrilgan taqdirida ham [[doʻst]]lari va [[vatan]]i uchun koʻp ishlar qiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. == B == * Bu hayotda koʻp [[mehnat]] qilgan kishilargina [[muvaffaqiyat]]li boʻla oladilar: masalan, kim koʻp qurilishda ishlasa u yaxshi quruvchi boʻladi, kim arfani koʻp chalsa u yaxshi musiqachi boʻladi. Shunday tarzda, odilona harakatlanib biz [[adolat]]li inson boʻlamiz. Qiladigan ishlarimizni boshqarish orqali tartibli boʻlamiz, [[jasorat]] etadigan ishlarni qilib esa, kuchli inson boʻlamiz<ref>{{Kitob manbasi|year=2019|author=Robin Sharma|title=Eng sara asarlari|others=Oʻlsang kim yigʻlaydi?|publisher="ILM-ZIYO-ZAKOVAT" nashriyoti|location=Toshkent|pages=512|}}</ref>. == N == * Nodon oʻziga oʻzi dushman boʻladi, shunday boʻlgach, u oʻzgaga qanday doʻst boʻlsin!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=63}}. == O == * Odam tabiatan [[ijtimoiy]] mavjudotdir{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}. * [[Olijanoblik]] haqida muhokama yurgizish, bu hali olijanoblikni bildirmaydi, xuddi shuningdek, [[odillik]] haqida oʻylashning oʻzi ham amalda odil boʻlish degan gap emas{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. * [[Olijanoblik]] qanday boʻlishini bilish uchun emas, balki yaxshi inson boʻlish maqsadida fikr yuritishimiz lozim{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. == R == {{Q|Rostlik yoʻlida oʻlish yolgʻonchi boʻlib uzoq yashashdan afzal!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=192}}.}} == T == * [[Tabiat]] inson qoʻliga qurol — intelektual axloqiy kuch-qudratni berdi, lekin u bu qurolni aks tomonga xizmat qildirishi ham mumkin, binobarin, axloqiy eʼtiqodi, jinsiy va did [[instinkt]]lari pastkash boʻlgan odam eng nopok va vaxshiy kimsaga aylanib qoladi{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}. == U == * Ulugʻlikka erishmoq gʻoyatda qiyin, ammo xorlik va zabunlikka tushib qolish juda oson. Odamlarning aybini qidirib yurgan kishi ulugʻlik darajasiga erisholmaydi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=129}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|isbn=978-9943-00-130-5|year=1997|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF|ref=Xomidiy}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} ==Havolalar== {{Vikipediya}} {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Faylasuflar]] t84pjr41jfzc0ms2brfg1eoycp3z4ns 32411 32335 2026-08-09T07:19:43Z Bekipediya 2189 clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF (3) using [[Project:AWB|AWB]] 32411 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Arastu | Tasvir = Aristoteles_Louvre.jpg | wikipedia = Arastu | source = Arastu | commons = Arastu }} '''Arastu''' yoki '''Aristotle''' ({{Talaffuz|Aristotel}}; miloddan avvalgi 384/383; miloddan avvalgi 322/321) – qadimgi yunon faylasufi, [[Aflotun]] shogirdi va [[Aleksandr Makedonskiy]] ustozi boʻlgan. Fizika, metafizika, nazm, teatr, mantiq, ritorika, siyosat, etika, biologiya hamda zoologiyaga oid ishlar yozib qoldirgan. {{ABD}} == A == * Arastu shunday yozadi: „Izzat tilasang iffatli boʻl, ulugʻlik tilasang muloyim boʻl, zafar tilasang [[adolat]] yoʻlini tut, qadr tilasang rostgoʻy boʻl, najot tilasang [[sabr]] qil, [[ilm]] oʻrganmoqchi boʻlsang jiddu jahd qil“<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * [[Axloq]]iy fazilatlar odamning [[niyat]]ida aks etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. * [[Axloq]]li kishi hatto oʻz hayotidan ayrilgan taqdirida ham [[doʻst]]lari va [[vatan]]i uchun koʻp ishlar qiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. == B == * Bu hayotda koʻp [[mehnat]] qilgan kishilargina [[muvaffaqiyat]]li boʻla oladilar: masalan, kim koʻp qurilishda ishlasa u yaxshi quruvchi boʻladi, kim arfani koʻp chalsa u yaxshi musiqachi boʻladi. Shunday tarzda, odilona harakatlanib biz [[adolat]]li inson boʻlamiz. Qiladigan ishlarimizni boshqarish orqali tartibli boʻlamiz, [[jasorat]] etadigan ishlarni qilib esa, kuchli inson boʻlamiz<ref>{{Kitob manbasi|year=2019|author=Robin Sharma|title=Eng sara asarlari|others=Oʻlsang kim yigʻlaydi?|publisher="ILM-ZIYO-ZAKOVAT" nashriyoti|location=Toshkent|pages=512|}}</ref>. == N == * Nodon oʻziga oʻzi dushman boʻladi, shunday boʻlgach, u oʻzgaga qanday doʻst boʻlsin!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=63}}. == O == * Odam tabiatan [[ijtimoiy]] mavjudotdir{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}. * [[Olijanoblik]] haqida muhokama yurgizish, bu hali olijanoblikni bildirmaydi, xuddi shuningdek, [[odillik]] haqida oʻylashning oʻzi ham amalda odil boʻlish degan gap emas{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. * [[Olijanoblik]] qanday boʻlishini bilish uchun emas, balki yaxshi inson boʻlish maqsadida fikr yuritishimiz lozim{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. == R == {{Q|Rostlik yoʻlida oʻlish yolgʻonchi boʻlib uzoq yashashdan afzal!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=192}}.}} == T == * [[Tabiat]] inson qoʻliga qurol — intelektual axloqiy kuch-qudratni berdi, lekin u bu qurolni aks tomonga xizmat qildirishi ham mumkin, binobarin, axloqiy eʼtiqodi, jinsiy va did [[instinkt]]lari pastkash boʻlgan odam eng nopok va vaxshiy kimsaga aylanib qoladi{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}. == U == * Ulugʻlikka erishmoq gʻoyatda qiyin, ammo xorlik va zabunlikka tushib qolish juda oson. Odamlarning aybini qidirib yurgan kishi ulugʻlik darajasiga erisholmaydi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=129}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|isbn=978-9943-00-130-5|year=1997|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF|ref=Xomidiy}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} ==Havolalar== {{Vikipediya}} {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Faylasuflar]] shfh6pp295ftopezxjydz5x33l5rkka 0 3977 32149 20936 2026-08-09T06:28:25Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32149 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Luqmoni hakim|wikipedia=Luqmoni hakim}} '''Luqmoni hakim''' – sharq mumtoz adabiyoti va xalq ogʻzaki poetik ijodidagi donishmand tabib obrazi. {{ABD}} == B == * Barcha yukni koʻtardim, ammo [[burch]]dan ogʻirroq yukni koʻrmadim. Barcha [[lazzat]]ni totib koʻrdim, ammo [[salomatlik]]dan chuchukroq lazzatni totmadim. Eng shirin lazzat sogʻ-salomatlikda ekanini angladim<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=88}}. * Biror kishi bilan birodarlik va doʻstlik ipini bogʻlamoqchi boʻlsang uni biror qiyinchilik ustida si-na, asosan gʻazabi kelib turgan paytda imtihon qil. Agar u gʻazabini bosa olsa, shundagina doʻstlik qil, gʻaza-bini bosa olmagan kishi bilan doʻstlik qilish qiyin!<ref name=":2" /> == E == * Ey oʻgʻlim, [[Alloh]]ni [[zikr]] qilayotgan qavmni koʻrsang, ular bilan birga oʻtir. Chunki [[olim]] boʻlsang, [[ilm]]ingga foyda beradi, [[ilm]]siz boʻlsang, senga [[ilm]] oʻrgatadilar<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>. * Ey oʻgʻlim, sen [[olim]]lar bilan oʻtir. Ularning orasiga kir, chunki [[Alloh taolo]] yerni osmon suvi bilan tiriltirgani kabi [[qalb]]larni [[hikmat]] nuri bilan tiriltiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=15}}. == I == * Inson uchun eng yomon ayb kishining oʻz aybini koʻrib bilmasligidir!<ref name=":2">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref> == K == * Kishining [[aql]]i sharaf va ulugʻlik asosidir! Kimning aqli koʻp boʻlsa, [[ayb]]lari yashirin va doʻstlari undan rozi boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=56}}. == L == * Luqmoni Hakimdan: „Sen oʻzing koʻrgan [[illat]]lar va [[ayb]]lardan qaysi biriga [[davo]] topa olmading?“ deb soʻradilar. Luqmon: „Men barcha illatlarga [[hikmat]] yuzasidan davo topdim, ammo davolay olmaganim, bu badfeʼllik illati boʻldi!“ deb javob berdi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=190}}. * Luqmoni Hakim oʻz oʻgʻliga dedi:<br />— Ey oʻgʻlim, qilgan xatolaringni oʻlguningcha koʻz oʻngingda tut! Ammo qilgan yaxshiliklaringni koʻz oldingdan nari qil!<ref name=":2" /> * Luqmoni hakim oʻz oʻgʻliga dedi:<br />— Ey oʻgʻlim, yalqovlik koʻchasiga kirma, koʻngling tor boʻlmasin, chunki kimda yalqovlik va besabrlik boʻlsa, u hech qachon baxtga erisha olmaydi!<ref name=":2" /> == X == * [[Xudo]]dan qoʻrqish, [[xalq]]qa [[insof]] qilish, ulugʻlarga xizmat, kichiklarga [[shafqat]], darveshlarga [[saxovat]], doʻst-u yoshlarga [[nasihat]], [[dushman]]larga yumshoqlik, [[johil]]larga sukut, [[olim]]larga tavoze qilish bilan yasha, birovning moliga tamaʼ koʻzi bilan boqma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=42}}. == Oʻ == * Oʻglim! [[Tavba]]ni kechiktirma, chunki [[oʻlim]] toʻsatdan keladi!<ref name=":1">{{Kitob manbasi|year=2018|author=Anvar Ahmad|title=Saodatga yetaklovchi hikmatlar|others=(birinchi kitob)|publisher=“Sano-standart” nashriyoti|location=Toshkent|pages=320}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] anvsflzh5p89u97bcjg4v4bztp3ncjq 0 4026 31923 20801 2026-08-09T05:59:06Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31923 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Vijdon|wikipedia=Vijdon|wiktionary=vijdon}} '''Vijdon''' — [[axloq]]iy tushuncha, [[yaxshilik]] nima-yu, [[yomonlik]] nimaligiga javob beradigan ichki [[ishonch]], oʻz xatti-harakatlari uchun [[axloq]]iy [[masʼuliyat]]ni anglash. {{ABD}} == A == * {{Q|Amal qoʻldan ketsa, keyinroq yana topish mumkin, ammo vijdon odamga bir donagina berilgan. U qoʻldan ketsa, qaytarib boʻlmaydi.|[[Tohir Malik]], “[[Alvido bolalik]]” asaridan}} == K == {{Q|Koʻpchilik qonuni vijdon ishida ketmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=110}}.|[[Maxatma Gandi]]}} == V == {{Q|Vijdon azobiyu [[taʼna]]dan toʻgʻri boʻlmagan kimsani [[taʼlim]]-[[tarbiya]] va qiynash bilan ham toʻgʻrilash amri mahol{{sfn|Tursun|2006|p=137}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} * {{q|Vijdon odamni koʻp hollarda tang ahvolga soladi, vijdonsizlik esa eng tang holatlarda ham xalos etadi.|[[Xurshid Doʻstmuhammad]]}} {{Q|Vijdonli odamning qalbi [[sir]]lar xazinasidir:<br>Ey [[majlis]]da oʻtirgan kishi,<br>Bundagi [[soʻz]] senga omonat.<br>[[Majlis]] [[sir]]ini ifsho aylasang,<br>Omonatga boʻlur xiyonat.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=184}}}} * {{q|Vijdonning ovozi shu qadar sokinki, uni boʻgʻish juda oson, biroq shu qadar aniqki, uni adashtirib boʻlmaydi<ref>{{Kitob manbasi|title=Muvaffaqiyatli insonlarning 7 koʻnikmasi|author=Stiven Kovi|language=Oʻzbek|publisher="QAQNUS MEDIA" nashriyoti|location=Toshkent|pages=380|year=2020|origyear=1989|others=Orifaxon Gʻulomova tarjimasi}}</ref>.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} __INDEKS__ [[Turkum:Mavzular]] 6lvwuh1ep8dkqdqzrv3fjut46oh7b43 0 4268 32098 31511 2026-08-09T06:21:56Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32098 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Alisher Navoiy | Tasvir = File-0111Navoii.jpeg | wikipedia = Alisher Navoiy }} [[Fayl:107 Museu d'Arts Aplicades d'Islam Khodja (Khivà), catifa amb l'efígie d'Alisher Navoiy.jpg|thumb]] [[Fayl:Divan of Nava'i, in Chaghatay Turkish -Painted covers over illuminated manuscript- - Lower cover (Or1374).jpg|thumb]] [[Fayl:The Soviet Union 1968 CPA 3628 stamp (Ali-Shir Nava'i (after Vladimir Kaidalov (1941—1948)).png|thumb]] '''Alisher Navoiy''' (1441-yil 9-fevral – 1501-yil 3-yanvar) – oʻzbek va boshqa turkiy xalqlarning shoiri, mutafakkiri va davlat arbobi. Gʻarbda Chigʻatoy adabiyotining buyuk vakili deb qaraladi. {{ABD}} == A == * [[Adab]] kichik yoshdagilarni ulugʻlar [[duo]]siga sazovor etadi va u bu [[barakot]]dan umrbod bahramand boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=137}}. * Agarchi til saqlamoq koʻngulga ogʻirdur, ammo<br>Soʻzni sochib yubormoq boshga ofatdur<ref name=":1" />. * Aql ila olam yuzin obod qil,<br>Xulq ila olam elini shod qil<ref name=":1" />. * Aylar ishingga chu boʻlur dastras,<br>Vaqtidin oʻtkarma ani bir nafas<ref name=":1" />. * Aytur [[soʻz]]ni ayt, aytmas soʻzdan qayt!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=148}}. == B == * Badmastqa damodam ichmogʻidan ne bahr,<br>Ki odamiylik qatligʻa ichar qadah-qadah zahr<ref name=":1" />. * Baxt keltiruvchi musaffo ruh manbai ham til,<br />Yomonliklar nahs yulduzining chiqar oʻrni ham til<ref name=":1" />. * Befoyda soʻzni koʻp aytma,<br />Chin ayta olur tilni yolgʻonga bulgʻama<ref name=":1" />. * Beodoblik shunday selki, u obroʻ va viqor qasrini quporib, idrok buynini har xil arqonlar bilan bogʻlab tashlaydi. Oqil kishilarning aytishicha, odob rioyasi shunday surmaki, uning gardidan har bir kishiga sursa, eʼtibor koʻzining ravshanligi hech qanday sabab bilan zaiflik va illatga yoʻliqmaydi. Zamonaning kattakichiklari uning huzurini mehru muhabbat bazmining chirogʻi, deb biladilar. Kundan-kunga iqbolining yulduzi yuksaklikka koʻtarilaveradi. Kishida barcha axloqi hamida, Chu jamʼ oʻldi qoʻyarlar otin ehson. Biri ondin saxodur, biri muruvvat, boʻlar gar yoʻqtur, inson ermas inson<ref name=":1" />. * Bilmaganni soʻrab oʻrgangan [[olim]],<br />Orlanib soʻramagan oʻziga zolim.<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=9}}. * Bir diram olmoq chekibon dast ranj,<br>Yaxshiroq ondinki birov bersa ganj<ref name=":1" />. * Birovkim anga himmat uldi baland,<br>Erur odam ahli aro arjumand<ref name=":1" />. * Birovkim qilsa olimlargʻa taʼzim,<br />Qilur goʻyoki paygʻambarga taʼzim<ref name=":1" />. * Birovki tamaʼ rishtaye qilgʻusi,<br />Uning birla boʻgʻzidan osilgʻusi<ref name=":1" />. * Bitiklik keldi himmatidin nishona,<br>Ki himmatsizni past etdi zamona<ref name=":1" />. * Bordir inson zotida oncha sharaf,<br />Kim yomon axloqin etsa bartaraf<ref name=":1" />. * Boqmasa dehqon chamanin tuni kun,<br>Naxli tarin angla qurugʻon utun<ref name=":1" />. * Boshni fido qilgil ato boshigʻa,<br />Jismni qil sadqa ano qoshiga{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.<br />Tun-kuningga aylagali nurfosh,<br />Birisin oy angla, birisin quyosh<ref name=":0" />. * Bu din ilmiki xomam qildi tahrir,<br />Erur fiqhu hadisu soʻngra tafsir.<br />Chu takmil oʻldi bu uch ilm, sen, bil,<br />Yana har ilm maylin qilma, yo qil<ref name=":1" />. * Boʻlmas [[adab]]siz kishilar arjmand,<br />Dast etar ul xaylni charxi baland<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * Boʻlmas adabsiz kishilar arjumand,<br>Past etar u xaylni charxi baland<ref name=":1" />. == D == * Davron elining jismida ham jon boʻlgil,<br />Ham jonlariga moyai darmon boʻlgʻil<ref name=":1" />. **Davron elining jismida ham jon boʻlgʻil,<br/>Ham jonlariga moyai darmon boʻlgʻil{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}. * Desangki taomim zoye boʻlmagʻay, yedur,<br>Va tilasangki, libosim eskirmagay, kiydur<ref name=":1" />. * ...Dushman firibin yema,<br />Va maddoh xushomadin chin dema<ref name=":1" />. * [[Doʻst]]lar fikridin va [[dushman]]lar makridin beparvoligʻ joiz ermas va bu ish nadomatdin oʻzga natija bermas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. == E == * Elga sharaf kelmadi johu nasab,<br />Lek sharaf keldi [[Hayo|hayo-u]] [[adab]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=161}}. * El gʻussasini singurmaging maqsud et,<br/>Bu sheva bilan oqibating mahmud et{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}. * Er kishiga zebu ziynat hikmat va donishdur<ref name=":1" />. == F == * Fosiqdan [[hayo]] tilama, zolimdan — [[vafo]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=160}}. == I == * Ilm, Navoiy senga maqsud bil,<br />Emdiki, ilm oʻldi, amal aylagil<ref name=":1" />. * Ilm oʻqub qilmagan amal maqbul,<br />Dona sochib koʻtarmadi mahsul<ref name=":1" />. * Ilonni kishi tutsa sar koʻfta,<br />Balodin qilur oʻz yoʻlin roʻfta<ref name=":1" />. * Imkoni bor har bir yaxshilik – soʻz orqalidir<ref name=":1" />. * Insonni [[soʻz]] ayladi judo [[hayvon]]din,<br />Bilkim, guhari sharifroq yoʻq ondin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=143}}. * Itdan – kiyikka, mushukdan – kabutarga [[shafqat]] maholdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=131}}. * Izzat bermas, naqsu diram borligi,<br>Kim boʻldi tamaʼdin kishining xorligi<ref name=":1" />. * Ishda oshiqqon koʻp toyilur,<br>Koʻp toyilgan koʻp yiqilur<ref name=":1" />. == G == * Gar xud erur xanjari poʻlod til,<br />Sufta dagʻi injulari soʻzni bil.<br />Til bu chamanning varaqi lolasi,<br />Soʻz duraridin boʻlubon jolasi.<br />Til soʻz bila to qizitdi hangomamni,<br />Bir ham tiya olmadim bu xud komamni.<br />Har necha itikroq ayladi xomamni,<br />Ul xoma qaroroq ayladi nomamni<ref name=":1" />. * Gavharu durni quloq ozori bil,<br>Soʻzni quloqning durri shahvori bil<ref name=":1" />. * Gulshana keldi jismi insoniy,<br />Nutq oning bulbuli xushalhoni.<br />Boʻlmasa soʻz ajab balo boʻlgʻay,<br />Bulbuli nutq benavo boʻlgʻay<ref name=":1" />. * Goʻzal soʻzla va yoqimli boʻlgan til agarda koʻngil bilan bir boʻlsa, yaxshiroq boʻlur<ref name=":1" />. == H == * Ham soʻz ila elga oʻlimdan najot,<br />Ham soʻz ila topib oʻluk tan najot<ref name=":1" />. * Haq yoʻlinda kim senga bir harf uqutdi yuz ranj ila,<br />Aylamoq oson emas haqqin ado ming ganj ila<ref name=":1" />. * Har kimki bir koʻngli buzugʻni xotirin shod aylagay,<br>Oncha borki Kaʼba vayron boʻlsa obod aylagay<ref name=":1" />. * Har kimki soʻzi [[yolgʻon]],<br />Yolgʻoni zohir boʻlgach, uyolgʻon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. * Har kimsaki aylamas oshuqmogʻni xayol,<br>Yafrogʻni ipak qilur, chechak bargani bol<ref name=":1" />. * Har kishiningki soʻzi yolgʻon,<br>Aylama bovar necha kim chin desa<ref name=":1" />. * Har neki yetar senga lison ogʻrigidin,<br>Bilgilki, qotigʻ durur bu sinon ogʻrigʻidin<ref name=":1" />. * Himmatsiz kishi er sonida emas<br>Va ruhsiz kishi tirik demas<ref name=":1" />. == J == * Jahl ahli bilan kimki ulfat boʻlgʻay,<br />Ul ulfat ichra yuz ming kulfat boʻlgʻay<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=189}}. * Jahon ilmiki bu kun menga yod erur,<br />Anga barcha jahl ahli ustod erur<ref name=":1" />. * Johillikdan besaodatroq nima bor?<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=6}} == K == * Kamol et kasbkim, olam uyidin<br />Senga farz ulmagay gamnok chiqmoq<ref name=":1" />. * Karam va muruvvat ato va anodurlar,<br />Vafoyu hayo ikki hamzod farzand<ref name=":1" />. * Ki har ishniki qildi odamizod,<br />Tafakkur birla bildi odamizod<ref name=":1" />. * Ki har kim ayon etsa yaxshi qiliq,<br />Yetar yaxshiliqdin anga yaxshiliq<ref name=":1" />. * Kim boʻlsa hunarsiz ishi – oʻq ranji erur,<br />Bu vajh ila hunari ganji erur<ref name=":1" />. * Kim boʻlsa tabiati muolij,<br>Jismidin etar marazni xorij<ref name=":1" />. * Kimgakim erlik asari yerdir,<br>Bir demas ar qilgani ming bordir<ref name=":1" />. * Kim istasa mazhari karomat boʻlmoq,<br />Har navʼ ishda istiqomat boʻlmoq.<br />Soʻzdur anga mujibi karomat boʻlmoq,<br />Til zabtidadur anga salomat boʻlmoq<ref name=":1" />. * Kimki, ulugʻroq anga xizmat kerak,<br>Kimki, kichikroq anga shafqat kerak<ref name=":1" />. * Kimki oʻzi ayladi yolgʻon soʻzin,<br>Kizbdek el chin desa, qolgʻon soʻzin<ref name=":1" />. * Kimniki aylay der ersang mahraming,<br />Koʻp sinamay aylamagil hamdaming<ref name=":1" />. * Kim sinsa koʻngul zaxmi zabon ogʻrigʻidin,<br>Kam ermas aning ogʻrigʻi jon ogʻrigʻidin<ref name=":1" />. * Koʻp demak birla boʻlmagʻil nodon,<br>Koʻp yemak birla boʻlmagʻil hayvon<ref name=":1" />. * Koʻp demak soʻzga gʻururlik,<br>Koʻp yemak nafsga maʼmurlik<ref name=":1" />. * Koʻngil maxzanining qulfi til va u til kalitin soʻz bil<ref name=":1" />. * Koʻngli va tili bir boʻlgan kishining aytgan soʻzi but<ref name=":1" />. == M == * Maʼdani inson gavhari soʻz durur,<br />Gulshani odam samari soʻz durur<ref name=":1" />. * Mehrki ravshanlik etar fosh ani,<br />Kimga kunah koʻrmasa xuffosh ani<ref name=":1" />. * Menga ne yeru ne oshiq havasdur,<br />Agar men odam ersam, ushbu basdur<ref name=":1" />. * Muvofiq sheva zolim doʻstlardin,<br />Muxoliftabʼ dushmanlar koʻp ortuq<ref name=":1" />. == N == * Nafʼing agar xalqqa beshak durur,<br />Bilki bu nafʼ oʻzingga koʻprak durur<ref name=":1" />. ** Nafʼing agar xalqqa beshash erur,<br/>Balki bu naf oʻzingga koʻprak erur{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}. * Nayza boʻlub tuzligidin sarbaland,<br>Chirmash uchun band aro qolmish kamand<ref name=":1" />. * Nekim qildi johilki, erdi yomon,<br />Tutub aksini, topdim andin omon<ref name=":1" />. * Nekim oʻz qoshingda erur noravo,<br/>Ulusqa oni koʻrma aslo ravo{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}. * Nechaki xirad ichra boʻlsa kami,<br />Yilondin yamonroq emas odami<ref name=":1" />. * Necha zarurat aro qolgʻon chogʻi,<br>Chin demas ersang, dema yolgʻon dogʻi<ref name=":1" />. * Nodonlik erur elda malomatga dalil,<br />Dono ulus oldida xijolatga dalil<ref name=":1" />. * Nosihi sodiq erurki begʻaraz,<br>Bil anga olamda topilmas evaz<ref name=":1" />. == O == * [[Odam]] borki, odamlarning naqshidur,<br />Odam borki, [[hayvon]] undan yaxshidur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=124}}. * Odam ersang, demagil odami,<br />Oniki, yoʻq xalq gʻamidin gʻami<ref name=":1" />. * Odam oʻlgʻon zebu <small>(yoki zebi)</small> zohirdin emas,<br />Kimki andin faxr etar, odam emas<ref name=":1" />. * Olam ahli bilingkim, ish emas dushmanligʻ,<br />Yor ulung bir-biringizgaki erur yorligʻ ish<ref name=":1" />. * [[Olim]] kerakki, oʻz ilmining poya va miqdorini asragay, gavharni [[imtihon]] uchun toshga urmagay<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=9}}. * Oqil [[rostgoʻylik|chin]] soʻzdin oʻzgani demas, ammo barcha chinni ham demak – [[oqil]] ishi emas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=61}}. * Oz-oz oʻrganib dono boʻlur,<br />Qatra-qatra yigʻilib daryo boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=8}}. * Oz ish uchun bandu itob aylama,<br>Qatlu siyosatda shitob aylama<ref name=":1" />. * Ogʻizga kelganni demak – nodonning ishi,<br />Oldigʻa kelganni yemak – hayvonning ishi<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. == Q == * Qardoshing emas ulki quyib bosh senga,<br>Davlat chogʻi qilgay oʻzni quddosh senga<ref name=":1" />. * Qachon sochsa tuproqqa bugʻdoy birov,<br>Yoʻq imkonki ul arpa qilgʻay darov<ref name=":1" />. * Qila olgʻuncha taʼzim va odob binosin yiqma,<br />Hayo va hurmat xilvatidin tashqari chiqma<ref name=":1" />. * Qil yaxshiligʻu, demakni doxil qilma,<br />Minnat bila yaxshiliqni botil qilma<ref name=":1" />. == R == * Ravza bogʻin visolin istar esang, boʻl [[ona]]ning oyogʻi tufrogʻi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=180}}. == S == * Sabr bila bogʻliq ish ochilur,<br>Ishda oshiqqan koʻp toyilur<ref name=":1" />. * [[Saxovat]]siz kishi birla gavharsiz sadafning hukmi bir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. * Senga bor esa soʻz bilurdin mazoq,<br>Uzum sari boqma, soʻzum sari boq<ref name=":1" />. * [[Sihat]] tilasang, koʻp yema,<br />[[Izzat]] tilasang, koʻp dema<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=142}}. * Suvning mazasi muz bila,<br>Oshning mazasi tuz bila,<br>Odamning yaxshiligi soʻz bila<ref name=":1" />. * Soʻz borki, tinglovchi taniga jon kiritadi,<br />Soʻz borki, aytuvchi boshini yolgʻa beradi<ref name=":1" />. * Soʻzdin oʻlukning tanida ruhi pok,<br>Ruh dogʻi tan aro soʻzdin halok<ref name=":1" />. * Soʻzni koʻngulda pishqarmaguncha tilga keltirma,<br />Va harneki koʻngulda bor – tilga surma<ref name=":1" />. * [[Soʻz]] qattigʻi [[el]] koʻngliga ozor aylar,<br />Yumshogʻi [[koʻngil]]larni giriftor aylar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=141}}. == T == * Tabiatga har neki odat boʻlur,<br />Chu eskirdi odat tabiat boʻlur<ref name=":1" />. * Tilga ehtiyotsiz – elga eʼtiborsiz<ref name=":1" />. * Tilga kuchi yeta olgan – donishmand,<br />Soʻzga erk bergan – pastkash ahmoq<ref name=":1" />. * [[Til]]ing birla koʻnglingni bir tut<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=144}}. * Tilingni oʻz ixtiyoringda asra<ref name=":1" />. * [[Til]] tigʻi bilan gunohsiz kishiga [[ozor]] berish — sogʻ qon tomirga nishtar urib nobud qilishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=142}}. * Til va koʻngul yaxshiroq aʼzolardin insonda<ref name=":1" />. * Til shirinligi – koʻngilga yoqimli, yumshoqligi foydali,<br>Chunki til achchiqlikka aylansa, zarari umumiy boʻlur<ref name=":1" />. * Tinch koʻngul birla qatiqsiz umoch,<br>Behki birov minnati bilan kumoch<ref name=":1" />. * To bani odam ila olam erur,<br>Olam ichida bani odam erur<ref name=":1" />. * Tuzlik ermas shifosiyu moyasi ham,<br>Kim egri kishining egridur soyasi ham<ref name=":1" />. == U == * Ulki zafar shevasini tavr etar,<br />Elga demakim, oʻziga javr etar<ref name=":1" />. == V == * Vafosizda hayo yoʻq, hayosizda vafo yoʻq<ref name=":1" />. * Vale barcha chin ham degulik emas,<br>Xiradmand chin soʻzdin oʻzga demas<ref name=":1" />. * Vatan tarkini bir nafas aylama,<br/>Yana ranji gʻurbak havas aylama{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}. == X == * Xorliklar boshi tamaʼ bilgil,<br>Doimo azzaman qanaʼ bilgil<ref name=":1" />. == Y == * Yaxshi [[libos]] tanga oroyish,<br />Yaxshi qoʻldosh jonga osoyish<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=171}}. * [[Yaxshilik]]ni bilmasang, bor-u, yaxshilarga qoʻshul<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=133}}. * Yaxshilik qila olmasang,<br />Bori yomonliq ham qilma<ref name=":1" />. * Yigitlikda yigʻ ilmning maxzani,<br />Qarilik chogʻi xarj qil ani<ref name=":1" />. * Yuz ganj kishiga aqddin hosildur,<br />Yoʻqdur anga faqru fano, kim oqildur<ref name=":1" />. * Yomonlarga [[marhamat]] va [[yaxshilik]] qilish yaxshilarga [[zarar]] va [[alam]] keltiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. * Yorsiz el ohi gamandud erur,<br>Yonsa yogʻoch yolgʻuz ishi dud erur<ref name=":1" />. * Yoʻq hunari yolgʻuz esa yuz kishi,<br>Qayda kishi sonida yolgʻuz kishi<ref name=":1" />. == Z == * Zahmat bila topqoningni oʻzingdin ayama va mehnat bila yiqqaningni doʻstlar bilan dushmanlar uchun asrama<ref name=":1" />. == Sh == * Shaxski, ilm nurin topti zoti,<br />Aning to hashr qoldi yaxshi oti.<br />Sikandar chun topti ilmu hunarni,<br />Ne yangliq oldi, koʻrgil, bahru barni<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |year=2006 |first=Ahmad |publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Markaziy Osiyo allomalari}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:1441-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1501-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha davlat arboblari]] qs89p0nf5i9y23r5f27h3ic5by4xyh7 0 4273 32044 31277 2026-08-09T06:15:46Z Bekipediya 2189 /* B */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32044 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Nosir Xisrav | Tasvir = Stamps of Tajikistan, 030-03.jpg | wikipedia = Nosir Xisrav }} '''Nosir Xisrav''' (toʻliq ismi: '''Abu Muʼiniddin Nosir Xisrav al-Qubodiyoniy'''; 1004-yil, Qubodiyon – 1088-yil, Badaxshon) – fors-tojik shoiri, mutafakkiri. {{ABD}} == A == * [[Ayol]], bil, lutf-u himmatga sazovor,<br />Goʻdakdek mehr-u shafaqatga sazovor<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. == B == * [[Bilim]] qidirishga urdim boshimni,<br />Bekorga oʻtkazmadim [[umr]]imni bir dam.<br />Qaydaki eshitsam [[Ilm|ilm-u]] donishni,<br />Eshigi tagida oʻltirdim mahkam<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. == D == * Dono [[suhbat]]idan sira qochmagil,<br />Taʼsirin oʻtkazar senga ham u til<ref name=":1" />. * [[Doʻst]] doʻstdir asli qilmishi bilan,<br />Doʻst emas „doʻstingman“, deyishi bilan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. == H == * Hamisha [[xalq]]ingga mehribon boʻlgil,<br />[[Yaxshilik]]ka tirish va omon boʻlgil<ref name=":1" />. == K == * [[Keksalik|Keksa]] kishi boʻlsa nodon-u johil,<br />Aqlli goʻdakni undan afzal bil<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=8}}. * Kishida [[tavozeʼ]] [[aql]]dan darak,<br />Ulugʻlik karamdan topadi bezak<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=157}}. * Kishini ranjitmoq juda ham yengil,<br />Koʻnglin olmoq esa, unday emas, bil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=133}}. * Kosibdan shod-u xurram yoʻq jahonda,<br />[[Hunar]]dan yaxshi dur ham yoʻq jahonda. <br />Kimki shogirdlikka chin dilidan shod, <br />Bir kuni oʻzi ham boʻlgʻusi ustod<ref name=":1" />. == O == * Odam [[til]]idadir baloning bari,<br />Tilda har kimsaning foyda-zarari<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. == Q == * Qutulishing qiyin boʻlgan odamga [[nafrat]]ingni bildirma!<ref name=":0" /> == Y == * [[Yaxshilik]] qilmishdir kim senga bir bor,<br />Yodingdan chiqarma sen uni zinhor<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=133}}. == Z == * Ziyraklar [[suhbat]]i etar baxtiyor,<br />Nodon nafida ham doim zarar bor<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. == Ch == * Chinakam [[doʻst]] aytgan har [[oʻgit]], [[masal]],<br />Sirti [[zahar]] erur, tomiri — [[asal]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=170}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:1004-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1088-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Mutafakkirlar]] ntfun92h6aj1mgdcqyz2pdtrchhaxtd 0 4291 32240 31417 2026-08-09T06:39:44Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32240 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Majididdin Xavofiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = {{?}} | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = 1443-yil | Vafot joyi = | Vikipediya = Majididdin Xavofiy | Vikiombor = }} '''Majididdin Xavofiy''' ({{lang-fa|{{nq|مجدالدین خوافی}}}}; {{?}} — 1443-yilda vafot etgan) — taniqli alloma, fahiq, voiz {{ABD}} == A == * Agar sen [[ilm]]ning bahosini bilmoqchi boʻlsang, donolardan soʻra. [[Quyosh]]ning shuʼla taratishini koʻzi ravshanlardan soʻra. Nodon sening qancha javohirga egaligingni qayoqdan bilsin, qimmatbaho gavhar qadrini sen bizlardan soʻra!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=58}} * Aqlli boʻlsang, [[johil]] va [[nodon]]dan hazar qil. Aqalli biroz bilimi bor kishi ulardan albatta yuz chaqirim uzoqlashadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=67}}. * [[Aql]]siz qoʻliga tushganda oyna,<br />Oʻz ahmoq yuzini koʻrgay hamisha.<br />Qiziqkim, oʻz yuzini koʻrsa hamki u,<br />Oʻzganing yuzi deb qilar andisha!<ref name=":1" /> * Aybingdan xabar topib, uni birovlarga oshkor qilmaydigan, senga [[yaxshilik]] qilsa, uni taʼna qilmaydigan, unga [[yaxshilik]] qilsang, aslo unutmaydigan odam bilan [[doʻstlik]] ipini bogʻlamoq kerak<ref name=":1" />. == B == * Behuda soʻzlarni soʻz deb boʻlmaydi,<br />Soʻz ulki, eshitgan olsin bir foyda.<br />Soʻzlasang, soʻzingni koʻp uzoq qilma,<br />Malollik yetadi uzaygan joyda!<ref name=":1" /> * Bir ahmoq kishi yoʻlda ketar edi. Nogoh bir oynaga koʻzi tushdi. Oynaga qarab, oʻz aksini koʻrdi-yu, darhol oʻz joyiga qoʻydi va dedi: „Avf eting, bu oyna sizniki ekanini bilmabman!“<ref name=":1" /> * Bir hakimdan soʻradilar: „[[Aql]]li kishi kim?“ Hakim dedi: „Soʻzni meʼyeri bilan soʻzlagan, [[hayot]] qadrini anglagan, butun kuch va qudratini [[ilm]] va kamolot hosil qilishga sarflagan kishidir!“<ref name=":1" /> * Bir ishni qilishga [[odat]]langan kishi undan hech qachon voz kecha olmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. * Bir kishi bir hakimning ziyoratiga bordi. U behuda soʻzlarni haddan ortiq valdirardi. Soʻng soʻz orasida: „Endi soʻzlashni bas qilay“ dedi. Hakim unga: „Yoʻq, sen soʻz soʻzlaganing yoʻq!“ – dedi<ref name=":1" />. * Bir kishi bir ulugʻ odamdan: „Bir kishi uzoq vaqtdan buyon menga [[muhabbat]] izhor qilib, [[doʻstlik]] va [[ixlos]] daʼvosini urmoqda, uning rost yoki yolgʻon ekanini qanday bilmoq kerak?“ deb soʻradi. Ulugʻ kishi unga: „Yuragangni tubiga boq, agar u yerda [[doʻstlik]] uchun joy boʻlsa, doʻstlash!“ dedi<ref name=":1" />. * Birov senga mehr yoʻlini tutsa,<br />Koʻngling oynasiga boqib, quloq sol.<br />Agar yuragingda nafrat quzgʻolsa,<br />Akang boʻlsa hamki undan qochib qol!<ref name=":1" /> == D == * Dono kishining [[til]]i uni baxtsizlikdan asraydi. Yaramas kishining tili esa uning boshiga kulfat keltiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=61}}. * Dunyo moli goʻyo bulut soyasi,<br />U yondan, bu yondan<br />Oʻtar har zamon!<br />Shuning uchun molning [[eʼtibor]]i yoʻq,<br />Bir onda oʻzgarib qolar nogahon.<br />Hushyor kishi shunday kishiki, doim,<br />Topganini elga qiladi [[ehson]]!<ref name=":1" /> == E == * [[Eshitish]] zarar boʻlsa ham, [[dono]]ning soʻzlari foydadan xoli boʻlmaydi. [[Ahmoq]]ning gapiga quloq solish qanchalik zavqli boʻlmasin, u hamma vaqt ziyondir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. == G == * Gar [[inson]] ekansan, [[xalq]] manfaati yoʻlida harakat qil, toki xalq oʻz xohish-istagi bilan sening xizmatingda boʻlsin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. == H == * Har bir mavjudot muhabbatga muhtojdir, [[Sevgi|sevishga]] qobil boʻlmagan odam mavjud emasdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=180}}. * Har kim kam soʻzlasa yaxshidir soʻzi,<br />Undayin kishida inson fazli bor.<br />Behuda soʻzlovchi palid zabondir,<br />Koʻp soʻzda koʻp maʼno boʻlmaydi zinhor.<br />Rost soʻzni xohlasang quloq sol menga,<br />Laqmadan gung kishi afzaldir ming bor!<ref name=":1" /> * Har kimning bor ekan tanida joni,<br />Kim bilan soʻzlashsa, taʼsiri urar.<br />[[Yomonlik]] boʻlmasa kimning afʼoli,<br />Doim yaxshi bilan xush [[suhbat]] qurar!<ref name=":1" /> * Har kimning feʼl-u atvorida [[nuqson]] boʻlsa, uning qilgan nasihatini hech kim qabul qilmaydi<ref name=":1" />. * Har kishi el uchun tortsa agar ranj,<br />[[Oqibat]] muyassar boʻlar unga ganj!<ref name=":1" /> == I == * [[Ilm]] namoyondalariga [[baxillik]] qilma. Zero, [[ilm]] bir [[xazina]]dirki, undan qancha foydalansang ham, [[boylik]]dan farqli oʻlaroq, baribir koʻpayib boraveradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=12}}. * [[Ilm]]ni amalda qoʻllay olmas ekansan, koʻp bilishingdan foyda yoʻq. Axir sen mingta nayza bilan [[dushman]]ga yolgʻiz qarshi borolmaysan-ku!<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=11}} * Insonning boshqa jonzotlardan afzalligi [[aql]]dadir. Aqlning maqsadi esa [[nutq]] va [[shirinsuxanlik]]ni takomillashtirishdan iborat<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=63}}. * Insonni [[xalq]] bilan [[bilim]]dan boshqa hech nima bogʻlay olmaydi. Kimki [[gunoh]]larga botgan boʻlsa, ulardan faqat [[bilim]] orqali forigʻ boʻlishi mumkin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=19}}. * [[Ishq]] libosini kiyishdan or qilish va [[muhabbat]] [[lazzat]]idan bebahra boʻlish [[tabiat]]ning ogʻir jafosi va [[kasallik]] taqozosidir<ref name=":0" /><ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. == J == * [[Jamiyat]]da bir odamning yomon [[xulq]]i hammaga taʼsir qiladi. Sachragan ozgina loy ming chandon koʻp hajmdagi suvni bulgʻaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. * [[Johil]] kishilar oldida [[kamtarlik]] qilmagil, aks holda ular nazarida sen tuban va sharmandadirsan. Haqir va notavon koʻrinmay desang, [[dono]]lar oldida [[takabbur]] boʻlmagil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|pp=64-65}}. == K == * Kimki [[bilim]]ga erishib, uning mazasini totib koʻrgan boʻlsa, bu narsani u [[podshoh]]lik va [[davlat]]ni boshqarish huzur-halovatiga almashtirmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=12}}. * Koʻp holatning buddim shohidi,<br />Ayb qidirgan buddi aybdor.<br />Kimning boʻlsa yuragi toza,<br />Oʻzga aybin qidirmas zinhor.<br />Doʻst aybini berkitar doim,<br />Fazilatin mawtaydi takror.<br />Yaxshiligin ulugʻ deb bilmas,<br />Oʻzingni ham aslo tutmas xor.<br />Shunday doʻstga duch kelsang agar,<br />Qoʻllaringdan chiqarma zinhor!<ref name=":1" />. == M == * Mening ikki toifadagi odamlarga: biror narsaga intilmaydigan [[iqtidor]]li odamga va [[qobiliyat]]siz ser[[hafsala]] odamga rahmim keladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=131}}. * Ming yil podsholik qildi-yu Zahhok, <br />"Yomon" degan nomi qoldi jahonda.<br />Kisro davlatidan asar yoʻq, biroq,<br />"Odil" degan nomi takror har onda!<ref name=":1" /> == N == * Nasihatning taʼsiri boʻlmasa hech kishiga,<br />Taajjubmas, dilida gʻarazi bor kishining.<br />Yaxshi kamon boʻlsa-yu, kamongar usta boʻlsa,<br />Oʻqi nishonga tegmay qolmas zinhor kishining<ref name=":1" />. == O == * Olimlarning aytishlaricha, odamlar toʻrt toifadan iborat. Ularning birlari [[ochkoʻz]]dirlar. Oʻzlari yeb, boshqalarga bermaydilar. Ikkinchilari oʻtaketgan [[ziqna]]lar boʻlib, oʻzlari ham yemaydilar, boshqalarga ham bermaydilar. Uchinchi toifa [[saxiy]] kishilardirki, ular oʻzlari yeb, boshqalarga ham beradilar. Toʻrtinchisi – [[oliyhimmat]] odamlardir, oʻzlari yemay boshqalarga beradilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. * Oltin va kumushi boʻlmagan odam kambagʻal emas, balki es-hushi va [[kasb]]-[[hunar]]i boʻlmagan kishi kambagʻaldir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=88}}. * Ogʻir [[mehnat]]larga yoʻliqdi har kim,<br>Tamaʼ koʻzini tiksa, doʻst-u dushmanga.<br>Qilgan tamasiga yetmasa agar,<br>Gina bilan ozor berdi koʻp tanga.<br>Tamagirning umri gʻam bilan oʻtar,<br>[[Oqibat]] der bir kun „evoh, attang!“<br>Har kimi shod ila xandon yashadi,<br>Boriga[[sabr]] etsa bormay „man-sanga“.<ref name=":1" />. * Ogʻirchilik va gʻamginlikda qurilgan oqil [[suhbat]]i bazm va ishratda oʻtkazilgan [[johil]] suhbatidan afzaldir<ref name=":0" /><ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=58}}. * Oshkor qilib boʻlmas [[sir]]laring boʻlsa,<br />Dilingga joyla-yu, unga muhr bos.<br />El ogʻziga tushgach ziyoni koʻpdir,<br />Ikki lab ichidan sir chiqsa bexos!<ref name=":1" /> * [[Ochkoʻz]]ning boyligidan [[gʻam]]-[[alam]] va ozor yetadi. U qayerga borsa, shu yerda dod-u faryod koʻtariladi. [[Taʼmagir]]ning mol-mulkiga yomon koʻz bilan qarama, zero uning boyligidan tish zirqiraydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=96}}. == P == * Podshohga yaqin kishilar [[tuhmat]]chi va [[gʻiybat]]chi boʻlsalar, davlat inqirozga yuz tutib, podshoh almashgusidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=184}}. == Q == * Qalbida [[oltin]] va [[kumush]]larni yaxshi koʻrgan odam sariq chaqa evaziga minglab odamlar qonini toʻkishi mumkin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=77}}. * [[Qanoat]] aylagin, ey hushyor kishi,<br />[[Qanoat]] rohatdan beradi nishon!<ref name=":1" /> * [[Qanoat]] mevasi rohat, [[kamtarlik]] mevasi [[muhabbat]]<ref name=":1" />. * Qilingan nasihat qabul sharafiga musharraf boʻlmasa buning illati koʻproq nasihatgoʻyning noʻnoqligiga bogʻliq. Chunki olim komil boʻlsa, qilayotgan vaʼzu nasihatining ostida biror gʻarazi boʻlmasa, eshituvchining qabuliga muyassar boʻladi<ref name=":1" />. == R == * Rivoyatlardan maʼlumki, hind olimlari koʻp [[umr]] koʻradilar, ularning [[fikr]] qilish qobiliyati ham kuchliroq. Buning asosiy sababi [[ovqat]]ni kam isteʼmol qilishdadir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. == S == * [[Saxiylik]] bu – insonning saxovat koʻrsatib, keyin bu haqda unutishidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. * Sevgi-muhabbat obroʻli odamni xor qiladi, tuban odamni esa hurmatli insonga aylantiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. * [[Sitamgarlik]] [[kufr]]likdan ham yomonroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. * [[Sitamgar]] [[musulmon]] odil gʻayridindan yomonroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. * [[Suhbat]] uchun topsang dono kishini,<br />Yomonlarni yaqin yoʻlatma zinhor,<br />Dilga yoqqan [[Faqirlik|faqir]] dono [[suhbat]]i,<br />Nodon boydan koʻra yaxshidir ming bor!<ref name=":1" /> * Soʻradilar: „Oshiq uchun eng ogʻir uqubat nima?“ Javob berdi: „Uzoq muddatli [[umid]]dan keyingi noumidlik!“<ref name=":1" /> * Soʻzlaringni eshitmasa hech kimsa,<br />Behudaga chekma jabr-u jafoni.<br />Oʻz [[nafs]]ingga uqi avval nasihat,<br />Buzmay yursin toki ahdu vafoni!<ref name=":1" /> == T == * [[Taʼlim|Tahsil olish]] mashaqqatini tortgan odam [[johillik]] kasaliga duchor boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. * Tuban odam bilan [[doʻst]] tutinib, hamsuhbat boʻlma, chunki uning zarardan boshqa nafi tegmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. == U == * [[Umid]]vor boʻlsa-yu, noumid qolsa,<br />Bundan ortiq dard yoʻq oshiq-maʼshuqqa!<ref name=":1" /> == X == * Xayr-[[sadaqa]]ni [[kasb]] qilib olgan odamga hech bir [[ish]] yoqmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. == Y == * Yasovuldan [[doʻst]] tanlama, chunki u [[haqiqat]]ni tan olmaydi. Sen unga ming martalab nonu suv tutqazsang-da, undan bir marta ham issiq (ovqat) soʻrab ololmaysan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. * [[Yaxshilik]] va ezgulik [[yomonlik]]dan qochgani yangligʻ yomonlik ham yaxshilikdan qochib ketadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=124}}. * Yashash uchun [[ovqatlanish|ovqatlanurlar]], [[ovqat]] yeyish uchun yashamaslar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. * Yuz marta hol-ahvol soʻragandan koʻra,<br />Bir tiyin [[hadya]] qil doʻst ekan nochor.<br />Yuzlab shirin soʻzdan yaxshiroq erur,<br />Bir marta [[yaxshilik]] aylasang bir bor.<br />Yordam qilish agar boʻlmasa dilda,<br />Tilingni tiyginu, soʻzlama zinhor.<br />Qup-quruq soʻz bilan aldasa har kim,<br />U odam emasdir, tulkidir ayyor!<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref> == Oʻ == * Oʻz [[farzand]]ingni yaxshi [[xulq]]-[[odob]]li va [[aql]]li boʻlishga oʻrgat. Kimki [[yoshlik]]dan yaxshi xulq-odob egallamas ekan, ulgʻayganda undan [[bilim]] talab qilma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=123}}. * Oʻz [[nafs]]ini deb [[boylik]] qidirishdan qochish natijasi rohat, el molidan taʼma ipini uzish natijasi [[muhabbat]], oʻzgalar sirini bilib, aybini topaman deyishdan qoʻl yuvish natijasi yuksak [[xulq]]dir<ref name=":1" />. * Oʻzingda [[hasad]] hissini qoʻzgʻatmagil. Zero, keyin undan xalos boʻlishing amri maholdir. Uni davolab boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=185}}. == Sh == * Shuni bilginki, [[mamlakat]]da tartib-intizom va osoyishtalik oʻrnatilishi odil [[podshoh]]ga bogʻliq. Askarlar farovonligi va davlatning gullab-yashnashi uning odilligidan. Fuqarolar podshohning xazinasi hisoblanadi. Xazina boʻsh boʻlsa, podshoh kambagʻal boʻlib qoladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. == Ch == * Cheklanib qolmagin [[mansab]]ing bilan,<br />[[Bilim]] va [[fazilat]] izlasang agar.<br />Nokaslar qoʻlidan shakar yegandan,<br />Zolim shoh qoʻlidan sen ichgin zahar<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha davlat arboblari]] s9kna980j2soso8bsase5dkm29athkp 0 4299 32168 31456 2026-08-09T06:30:48Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32168 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Husayn Voiz Koshifiy | wikipedia = Husayn Voiz Koshifiy }} '''Husayn Voiz Koshifiy''' (asl ismi '''Kamoliddin'''; laqabi '''Voiz'''; {{taxminan}} 1442/46-yil, Sabzavor qishlogi – 1505-yil, Hirot) – notiqlik sanati namoyandasi va nazariyotchisi, mutafakkir, ilohiyotchi olim. {{ABD}} == A == * [[Adolat]] natijasida yurt obod, el farovon, xazina moʻl, shahar-u qishloqlar yashnaydi<ref name=":0" />. * Agar [[adolat]] himoya qilinmasa, zaif va kuchli odamlar yoʻqolib ketadi. Modomiki, zaiflar qirilib ketar ekan, kuchlilar ham omon qolmaydi. Chunki kishilarning turmushi bir-biri bilan oʻzaro bogʻliq. Xullasi kalom, [[xalq]]ning ahvoli adolatsiz yaxshilanmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. * Agar oradan [[sharm-u hayo]] koʻtarilsa va kishi kishidan uyalmasa, olam nizomiga xalal yetadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=160}}. * Amalda qoʻllanilmaydigan [[bilim]] jonsiz tanaga oʻxshaydi. [[Bilim]] daraxtdir, amal esa – uning mevasi... Hosil bermaydigan shox nosogʻlom boʻladi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=12}}. == B == * Barcha insonlar [[aql]]ga muhtojdir. [[Aql]] esa [[tajriba]]ga suyanadi. Chunki [[tajriba]] [[aql]]ninng oynasidir. Hayotiy tajriba koʻp [[umr]] koʻrish natijasida paydo boʻladi<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * [[Boylik]], shamshir va lashkardan tayanch izlama. [[Dono]] kishilarning pand-[[nasihat]]lariga quloq sol. Shamshir va oʻqni yoʻq qiladigan nasihatlarga amal qil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=65}}. == D == * Dunyoning ishlari [[siyosat]]siz tartibga tushmaydi. Agar [[taʼlim]]-[[tarbiya]], [[jazo]] toʻgʻrisidagi qonun-qoida boʻlmasa, [[mamlakat]] ishlari buziladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. * [[Dushman]]ing ojiz boʻlganda koʻngilchanlik qilma, u qudratga kirsa, senga shafqat qilmaydi<ref name=":1" />. * [[Doʻst]]lar dilini ranjitish [[dushman]]ni murodiga yetkazishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. == E == * Ey xoja, qachongacha [[boylik]] toʻplaysan, ular [[oʻlim]]ingdan keyin qolib ketadi-ku! Agar [[Xorun]] xazinasini jamlasang ham, baribir sening [[taʼma]]girliging va ochkoʻzliging tugamaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=75}}. == G == * Gar mard ersang tilingni saqla,<br />[[Gʻiybat|Gʻiybat-u]] boʻhton-u dilozorlikdan asra<ref name=":1" />. * Goʻzal [[feʼl-atvor]]ning nishonasi oʻn narsadir: birinchi nishonasi – [[yaxshilik]], ikkinchi – [[insof]]li boʻlish, uchinchi – boshqa odamdan [[ayb]] qidirmaslik, toʻrtinchi – biror kishida nojoʻya harakat koʻrsa, uni yaxshi yoʻlga boshlash, beshinchi – bir odam oʻz aybiga iqror boʻlib [[uzr]] aytsa, uzrini qabul qilish, oltinchi – boshqalar uchun [[mashaqqat]]ni oʻz ustiga olish, yettinchi – faqat oʻz [[manfaat]]inigina koʻzlamaslik, sakkizinchi – ochiq yuzli, shirin soʻzli boʻlish, toʻqqizinchi – muhtojlarning hojatini chiqarish, oʻninchi – [[muloyim]] va tavozeʼli boʻlishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. == H == * Haddan ortiq [[gʻazab]] vahshiylik keltiradi va [[Vaqt|bevaqt]] qilingan lutf ham obroʻni ketkizadi<ref name=":1" />. * Hamma kishilar [[aql]]ga muhtojdirlar, aql esa [[amaliyot]]ga, ish-harakatga ehtiyoj sezadi. Shuning uchun ham amaliyotni aqlning oynasi, deyishadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=63}}. * Har kishi zamona hodisalarining zarbasiga [[sabr]] etsa, albatta, [[umid]] oʻqi murod nishoniga tegar. [[Sabr]] qiluvchiga balolardan hech zarar yetmas. Chunki [[sabr]] shodmonlik kalitidir va rohat eshigi bundan boshqa kalit bilan ochilmas<ref name=":1" />. * [[Hasad]] aslida [[himmat]] pastligidan va tabʼ xasisligidan vujudga keladi. boʻlar johillik natijasidur. [[Hasad]] [[aql]]ning nuqsonli ekanligiga ravshan dalildir<ref name=":1" />. * [[Hasad]] balosi ulkan fasodlar paydo qilur. Chunki hasad bagʻoyat jirkanch xislatdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=185}}. * [[Hasad]], boshqalarning rohatini koʻrolmaslik – hamma sifatlarning pastrogʻidir. Hasad himmat pastligi va koʻngil xastaligidan hosil boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=187}}. * [[Hayo]] va [[andisha]] dunyoda tartib saqlashning muhim shartlaridan biri hisoblanadi. Hayo yoʻqolsa, hech kimda [[vijdon]] ham qolmaydi. (U holda) dunyoda tartib buziladi. Kishilar bir-biriga befarq qaraydigan boʻladilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=159}}. * Hech bir ishni donishmandlar bilan maslahatlashmasdan burun boshlamagil<ref name=":1" />. == J == * [[Jiddu jahd]] – serharakatlilik, [[gʻayrat]] va [[matonat]] bilan bir ishga kirishmoqlikdir. Bu sifat eng goʻzal sifatlardan boʻlib, [[himmat]]ga tobeʼdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=125}}. == M == * [[Mehmon]]ni eshikka kuzatib qoʻyish [[sunnat]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=101}}. * [[Mehmon]] hijolat chekar necha mezbondur tanish.<br />[[Mehmon]]ni eshikkacha kuzatib qoʻyish sunnatdir<ref name=":1" />. * Mehribon va rahmdil boʻlmoq [[umr]]ning va [[rizq]]ning [[baraka]]li boʻlishiga olib keladi<ref name=":1" />. == O == * [[Odob]], bu yomon soʻzdan va yomon ishdan oʻzini tiymoqdir hamda oʻzining ham, oʻzganing ham izzatini saqlab, obroʻsini toʻkmaslikdir<ref name=":1" />. == Q == * Qaysi bir koʻngul qattiq soʻzdan yaralangan boʻlsa, achchiq til zaharli nayzadek boʻlur.<br />Sendan til [[odob]]i qanday boʻladi, deb soʻrasalar, shunday javob ber: yaxshi [[fikr]]ni ifodalash uchun ogʻizni ochish lozim, yomon gap uchun ogʻizni berk tutgan. Agar sendan: nimalardan tilni tiyish darkor, desalar, shunday degin: birinchi – [[yolgʻon]] gapirishdan, zero yolgʻonchilik odamning oʻziga [[dushman]]dir; ikkinchidan – [[vaʼda]]ga xilof ish qilishdan, chunki bu ikki yuzlamachilikdir; uchinchi – [[gʻiybat]] va boʻhtondan. Zero bu fosiqlar ishidir; toʻrtinchi – janjaldan, xusumatdan, maqtanchoqliqdan, yomon [[duo]] va haqoratdan, odamlarning ranjishiga sabab boʻladigan kulgu va masxaralashdan tilni tiymoq lozim<ref name=":1" />. == S == * [[Sabr]] bilan ishlar bitar, [[shoshqaloqlik]] boshga yetar<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=88}}. * Siringni pinhon etmoqchi boʻlsang, birovga ishonib aytma, chunki senga oʻzingdan boshqa jonkuyar yoʻq. == T == * [[Takabbur]]ga salom berma, salomga javob qaytarishi unga ogʻirlik qiladi, javob bermagani esa senga ogʻir tuyuladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=152}}. * [[Takabbur]]lik kaltabinlar va insoniylik tariqidan chiqqanlarning xislatidir<ref name=":0" />. * Toʻrt narsa [[saodat]] dalilidir: toʻgʻri soʻz, tavozeʼ, halol [[kasb]]-[[hunar]], [[sir]] saqlash<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=130}}. == U == * Ustoz va muallimlar [[hurmat]]ini oʻrniga qoʻyganlar bu dunyoda ham, [[oxirat]]da ham [[saodat]] topar<ref name=":1" />. == R == * [[Rostgoʻylik]] oxirat kunida najotga muyassar qilur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=149}}. == S == * [[Sabr]] bilan ishlar bitar,<br />Shoshqaloqlik boshga yetar<ref name=":0" />. == Y == * Yaxshilar bilan hamsuhbat boʻlish va donolar bilan muloqot qilish saodatga eltadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=128}}. * Yaxshi qiliq, goʻzal [[muomala]] bir yoʻldirki, u yoʻl bilan yurmasdan turib, [[izzat]] va [[sharaf]] manziliga yetib boʻlmaydi. U yoʻlga qadam bosmasdan turib, vujud yukini hayvoniyat biyobonidan insoniyat dorilmulkiga eltib boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=125}}. * [[Yomonlik]] butun nuqsonlar majmuidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=122}}. * Yomon soʻz keskir qilichdan battardir<ref name=":1" />. * Yoshlikda zahmat chekib, [[ilm]] oʻrgansang, [[kasb]]-[[hunar]] egallasang, qariganda rohat topasan<ref name=":1" />. == Gʻ == * [[Gʻiybat]] gunohi [[zino]] gunohidan ham ulkan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=184}}. * Gʻiybat qiluvchilar oʻlimtik yeguvchi qurtlarga oʻxshaydi<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Notiqlar]] [[Turkum:Ilohiyotchilar]] iu221yszut67wpgthw3fps6u2af76d5 0 4320 32046 31355 2026-08-09T06:16:01Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32046 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Muʼiniddin Juvayniy | wikipedia = Muʼiniddin Juvayniy }} '''Muʼiniddin Juvayniy''' (? – 1381) – fors-tojik olimi, soʻfi, shoir va adib, „Nigoriston“ va „Ahsanu-l-Qassas“ asarlari muallifi. Uning „Nigoriston“ asarini Ulugʻbek sevib mutola qilgan. {{ABD}} == A == * [[Adovat]]ga duchor boʻlmay desang mol-dunyodan qoʻl yuv, [[muhabbat]] topay desang, [[yaxshilik]] va [[ehson]] qil!<ref name=":1" /> * Agar [[obroʻ]]yim oshsin desang amalga shunday kishini tayinlaki, u hech qachon sotqinlik qilishga jurʼat etmasin!<ref name=":1" /> * [[Aql]]li kishi shavkatli va moli koʻp boʻlishiga qaramay, [[dushman]] bilan ortiqcha [[adovat]] yoʻlini tutishdan [[parhez]] qiladi<ref name=":1" />. * Achchiq soʻz jununlik belgisi, jununlik esa xusumat belgisi, xusumat esa [[adovat]] keltirib chiqaruvchidir. Dushmanlik mevasini beruvchi daraxtni ekishdan nima foyda?! Shunday maqol bor: „Taʼna va itob-uqubat va azob belgisi“<ref name=":1" />. == B == * Bagʻritosh [[doʻst]]ni [[dushman]] hisoblash lozim<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. * [[Bilim]] daryosining gavhari aql,<br />Oz boʻlsa ham undan yetar koʻp foyda!<ref name=":1" /> * [[Bilim]] kishilarni ulugʻvor qilar,<br />Odamdan ketmaydi to u oʻlguncha.<br />Oltin, kumush bilan kerilma zinhor,<br />Bu izzat oltin-u kumush turguncha<ref name=":1" />. * Bir dona [[dushman]]dan hazar qil har dam. Mingta boʻlsa agar [[Doʻstlik|doʻstlaring]] ozdir. [[Dushman]] bitta boʻlsa, koʻp-u nosozdir!<ref name=":1" /> * Bir hakimdan soʻradilar: „<nowiki/>[[Doʻstlik|Doʻstlaringdan]] qaysi biri senga koʻproq yoqadi, qaysi biri esa [[aka]]lik darajasiga yetib bordi, hammasidan qaysisiga [[muhabbat]]ing balandroq?“ Hakim shunday javob berdi: „Urishib qolsam, yarashadigani va uzr soʻrasam, kechiradigani!“<ref name=":1" /> * Bir hakimdan soʻradilar: „Qanday [[safar]] eng uzoq [[safar]]?“. Javob berdi: „<nowiki/>[[Sadoqat]]li [[Doʻstlik|doʻstni]] qidirish [[safar]]i!“<ref name=":1" /> * Bir hakim oʻz oʻgʻliga nasihat qilib derdi: „Har kim bilan [[suhbat]]dosh boʻlsang, unga darhol [[doʻstlik]] soʻzlarini izhor qilma. Sinalmagan kishiga ishonib boʻlmaydi. Oradan [[vaqt]]lar oʻtib, [[eʼtibor]]ingga loyiq boʻlsa, [[doʻstlik]]ka arzisa, unga yaqinlash va barcha ishda unga yordam qoʻlini choʻz!“<ref name=":1" /> * Bir kishi bir ulugʻ odamdan soʻradi: „<nowiki/>[[Aka]]-[[uka]] dilga yaqinmi yoki [[Doʻstlik|doʻst]]?“ U dedi: „Oʻz [[aka]]-[[uka]]m [[sadoqat]] yoʻlini tutgandagina dilimga yaqin“<ref name=":1" />. * Bir kishi Musʼab ibn Zabir oldiga kelib, [[Ahnaf ibn Qays|Ahnaf]] haqida qoʻrqinchli, uydirma [[gʻiybat]] gaplarni gapirdi. Musʼab [[Ahnaf ibn Qays|Ahnafni]] chaqirtirib keldi. Unga xitoban voqeani bayon qildi. [[Ahnaf ibn Qays|Ahnaf]] uydirmachi kishining yolgʻonchi va gʻiybatchiligini aytib, oʻzini oqlashga kirishdi. Musʼab dedi: „Uning aytgan gaplariga [[adolat]] yuzasidan qaraganda [[ishonch]]ga loyiqdir!“ [[Ahnaf ibn Qays|Ahnaf]] unga dedi: „Agar senda [[ishonch]] va [[adolat]] boʻlganda edi, gʻiybatchining soʻziga quloq solmagan va uni uyingdan haydab chiqargan boʻlarding!“<ref name=":1" /> * Bir kishi oldingga kelib, birovni [[gʻiybat]] qilsa, uni rost aytayapti deb oʻylama. Balki uni bu feʼldan qaytar. Oʻzing ham bunday soʻz va feʼldan hazar qil!<ref name=":1" /> * Bir ming nafs [[adovat]] oldida bir odamcha ham boʻlmas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. * Birov doʻstman desa, ishonma aslo<br />Uning yuragini qilmay imtihon.<br />Agar [[doʻstlik]]ka u boʻlsa sazovor,<br />[[Suhbat]]iga fido ayla hatto jon.<br />[[Faqirlik|Faqirliqsa]] qolsa doʻstlaring agar,<br />Bisotingda borin aylagin ehson!<ref name=":1" /> * Birovga yaxshi gap gapirolmasang,<br />Zahar ham qoʻshmagil har bir soʻzingga!<ref name=":1" /> * Birovning aybini gapirib kishi,<br />Oʻzining aybini qiladi oshkor.<br />Birovni yomonlab gapirsa senga,<br />Seni ham yomonlab gapirmogʻi bor!<ref name=":1" /> * Bir ulugʻ kishining doʻsti tunda eshik qoqib keldi. Ulugʻ kishi oʻrnidan turdi, bir xalta [[pul]] oldi, oʻtkir qilich osdi va kanizagiga sham olib birga yurishni tayinladi. Eshikni ochib doʻstiga dedi: „Sening kelishingni uch narsa taxmin qildim. Birinchi, biror hodisa yuz berib, [[pul]]ga muhtoj boʻldingmi deb, [[pul]] olib chiqdim. Ikkinchi, [[dushman]] senga hujum qildimikin deb, qilich koʻtarib chiqdim. Uchinchi, biror muhim ishing chiqdimi deb, kanizagimni olib chiqdim“.<br />Doʻsti undan uzr soʻradi va koʻnglida unga nisbatan [[doʻstlik]] va [[ishonch]]i yana ham oshdi<ref name=":1" />. * [[Boylik|Boyliging]] rohating boʻlsa ham senga,<br />Fano gʻuboridan boʻladi barbod.<br />Haqiqiy [[boylik]]ni kirit qoʻlingga,<br />Ikki kunlik narsa uchun boʻlma shod!<ref name=":1" /> * [[Boylik]] uchun tuzoq qoʻygan har kimsa.<br />Gʻamdan boshqa narsa koʻrmadi hargiz!<ref name=":1" /> * [[Boylik]] oʻtkinchi narsadir. [[Aql]]li kishi oʻtkinchi hoyu-havasga berilmaydi<ref name=":1" />. == D == * Dil boyligi va [[ruh]] ozigʻi uch narsadadir: birinchi [[ilm]]da, ikkinchi rizoda, uchinchi [[qanoat]]da<ref name=":1" /><ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=18}}. * Doimo parhezkor boʻlmoq va hamisha kishilar bilan [[maslahat]]lashmoq kerak<ref name=":1" /><ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=47}}. * Dunyo [[neʼmat]]ini aylasang havas,<br />[[Ilm]], [[qanoat]]ga intil har qachon.<br />Bundan boshqasiga [[tama]] nodonlik,<br />Boshqasini izlar kim boʻlsa nodon!<ref name=":1" /> * Dunyoning barcha yomonligi qulflangan bir uyga yashiringan. Uning kaliti [[boylik]]ka boʻlgan [[hirs]]dir<ref name=":1" />. * Dunyoparast xush liboslikning,<br />Yuragida gʻamdir ummon.<br />Jon rohatin izlasang agar,<br />[[Qanoat]]da boʻlgandir nihon!<ref name=":1" />. * [[Dushman]] bilan hamsuhbat boʻlganingda ham oʻzingni undan baland tutma!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}} * [[Dushman]]dan muruvvat kutmaganday, pastkash [[doʻst]]dan nari yurgan maʼqul<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=168}}. * Dushmanlardan aslo chiqmagay [[doʻstlik]],<br />Koʻlmak suvdan obi hayot chiqarmi?!<ref name=":1" /> * Dushmaningga dushman boʻladi doʻsting,<br />Dushmaningga ul ham boʻladi agʻyor.<br />Dushmaningga [[doʻstlik]] aylasa doʻsting,<br />Dushmandir u akang boʻlsa ham zinhor!<ref name=":1" /> * Doʻst boʻlmasa yaqinlaring kechgil ulardan,<br />Begonalar mehr qilsa, doʻst tut ularni<ref name=":1" />. * Doʻstlarga [[yaxshilik]] yoʻlin unutma,<br />Dushmanlarga [[insof]] koʻzi bilan boq!<ref name=":1" />. * Doʻsti bor kishilar emasdir gʻarib,<br />Uyidan yuz farsang uzoq boʻlsa ham.<br />Oʻz shahrida doʻstsiz boʻlganlar gʻarib,<br />Boshidan arimas bir zumgina gʻam!<ref name=":1" /> * Doʻstlaring muhtoj boʻlsa [[pul]] ila qilgan madad,<br />Dushmaning qilsa hujum tigʻ ila jonin sugʻur.<br />Har qachon yodingda boʻlsin: har kishi mardman desa,<br />Mardligin bilmoqchi boʻlsang mardligin maydonda koʻr<ref name=":1" />. * Doʻstlarning hojatin chiqargil tezda,<br />Kam oʻyla, demagin foyda yo zarar.<ref name=":1" />. * Doʻstlarning gʻamini yegil doimo,<br />Doʻstlar xursand boʻlsa doʻst ham xursanddir.<br />Har kimsa doʻst uchun kissa band qilsa,<br />Bilginki, oʻzi ham loyiqi banddir!<ref name=":1" /> * Doʻstsiz yashash mumkinmas, ammo hamma ham [[doʻstlik]]ka arziyvermaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=169}}. * Doʻst ulki, doimo rostni gapirar,<br />Dushman esa aybing tutadi pinhon!<ref name=":1" /> * Doʻst uch xil boʻladi. Birinchisi ovqat kabidir, ulardan hech ajrab boʻlmaydi. Ikkinchisi doriga oʻxshaydi va ularga goh-goh ishing tushadi. Uchinchisi dardga oʻxshaydi va ulardan hech qanday [[yaxshilik]] kelmaydi<ref name=":1" />. * Doʻst shundayki, [[suhbat]]ingni malol olmaydi, uzoqda yursang unutmaydi, [[boylik]] va kambagʻallikda oʻzgarmaydi, hojating boʻlsa amalga oshirish uchun jon-jahdi bilan kirishadi, yaxshiligini [[minnat]] qilmaydi, biror hojati boʻlsa sendan yashirmaydi, ahvolini sir tutmaydi, senga qancha koʻp [[yaxshilik]] qilsa, uni shuncha kam deb hisoblaydi, sendan ozgina [[yaxshilik]] koʻrsa, uni koʻp deydi, barcha ishda oʻzini senga hamnafas deb his qiladi<ref name=":1" />. == E == * Egri yurmoq boʻlsa [[odat]]ing,<br />Dilingdan hech gʻussa ketmaydi.<br />Toʻgʻri boʻlgil, egri oʻq hech vaqt,<br />Nishonga borib yetmaydi<ref name=":1" />. * El haqida gʻofil boʻlmagin aslo,<br />Chunki el qoʻlida oʻtirgan oʻzing.<br />Sendan el nimani koʻrsa bir kuni,<br />Qaytarib koʻradi oʻshani koʻzing!<ref name=":1" /> * [[Erkak]] uchun eng yaxshi libos — [[shirinsoʻzlik]], [[xotin]] uchun eng aʼlo kiyim — ochiq yuzlik<ref name=":1" /><ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=148}}. * Eng yaxshi [[xotin]] shunday xotinki, u hayoli va oriyatli boʻladi. Eng muhimi, [[oila]]da toʻkin-sochinlik va barakaning sababchisi boʻladi<ref name=":1" /><ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=182}}. == G == * Gunohkor [[gunoh]]in kechishdan avlo,<br />Mukofot boʻlmagay jahonda aslo!<ref name=":1" /> == H == * Haddidan oshirma javr-u jafoni,<br />Dushmaning boʻlsada zaif, notavon.<br />Mol-mulking dushmandan ortiq boʻlsa ham,<br />Xorlama ortiqcha uni hech qachon<ref name=":1" />. * Haqiqiy koʻz egasi shunday kishiki, oʻz feʼl va soʻziga hamisha tanbeh nazari bilan qaraydi. Dono yurak egasi shunday kishiki, dunyo saroyida yaxshi ishlar orqali malomatga qolmaydigan yaxshi nomga ega boʻlib ketadi<ref name=":1" />. * Har kim dunyo uchun ursa agar chang,<br />Balo changi uni aylaydi sarson.<br />Har kim elga bersa boyligin agar,<br />Barcha balolardan boʻladi sogʻ-omon!<ref name=":1" /> * Har kim [[gunoh]]kor kishini kechira olsa, bu [[ulugʻlik]] nishoni va oliyhimmatlik alomatidir<ref name=":1" /><ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. * Har kimning [[nafs]]i [[aql]]iga xizmat qilsa, unday kishiga [[baxt]] va davlat yuzlanadi. Har kimning [[aql]]i [[nafs]]iga xizmat qilsa, [[Baxt|baxt-u]] iqbol unday kishidan yuz oʻgiradi<ref name=":1" />. * Har kimsa boriga [[qanoat]] qilsa,<br />Ajablanma, tushmas birovga ishi.<br />Yuragida kimni [[tama]] boʻlmasa,<br />Hech kimsadan boʻlmas [[qoʻrquv]], tashvishi!<ref name=":1" /> * Har kimsada boʻlsa Humodek [[himmat]],<br />Har [[illat]]ga undan topilar davo.<br />[[Himmat]]sizlar erur misoli quzgʻun,<br />Undan kelur davo oʻrniga vabo!<ref name=":1" /> * Har kimsada boʻlsa qabih bir [[odat]],<br />Bu [[odat]]ni qilar bir kuni takror.<br />Chayonni koʻr toshga uradi nishin,<br />Vaholanki toshga oʻtmaydi zinhor!<ref name=":1" /> * Har kimsada serob boʻlsa har xil doʻst.<br />Biroq hammasiga ishonmoq [[xato]].<br />Yogʻochu choʻp bir xil jinsdan boʻlsa ham,<br />Ud-u sandal boʻlmas tol choʻpi aslo!<ref name=":1" />. * Har kimsaga [[taʼna]] toshini otma,<br />Garchi boʻlsa hamki qaysar yoki shum!<br />Aybsiz doʻstlarni topmoq [[muammo]],<br />Ayt-chi, xatolardan kim pok-u maʼsum!<br />Har kim doʻstlariga xushfeʼl boʻlmasa,<br />[[Doʻstlik]] izzatidan boʻladi mahrum!<ref name=":1" /> * Har kim tuhmatchilar qatorida oʻtirsa, uning tuhmatchilikda ayblasalar, oʻzidan xafa boʻlsin. Har kim oʻzi sirini yashirmasa, nadomat va pushaymonlik tortadi<ref name=":1" />. * Hazm qilish quvvating yetmaydigan taomni —<br />Yema, jism-u joningga yetar undan koʻp [[nuqson]]!<br />[[Gʻazab]] kelgan paytda oʻylamasdan soʻzlama,<br />Soʻngra uzr soʻramoq boʻlmaydi senga oson!<ref name=":1" /> * Hech kimga ozor bera koʻrma – dunyo barchaga barobardir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=74}}. * Hisob va sarf [[muomala]] uchun, uzr hamda [[ixlos]] [[doʻstlik]] va [[muhabbat]] uchundir<ref name=":1" /><ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. == I == * [[Ilm]] [[saodat]]ga yoʻllovchi mashʼal,<br />Johillik [[oʻlim]]ga boshlar har mahal<ref name=":1" />. * Ikki narsa dunyoda eng azizdir. Biri qoʻl [[mehnat]]i bilan topilgan [[boylik]]. Ikkinchisi dilda [[doʻstlik]] barqaror boʻlgan sodiq doʻst<ref name=":1" />. * Ikkiyuzlamachi [[Doʻstlik|doʻstdan]] qotil [[dushman]] yaxshi!<ref name=":1" /> * [[Isteʼdod]] egasini [[tarbiya]]siz qoldirmoq zulmdir. [[Isteʼdod]]siz kishini [[tarbiya]]lash esa [[umr]]ni zoye oʻtkazishdir<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * [[Isteʼdod]]li odamga – [[dagʻallik]], [[qobiliyat]]sizga – [[mansab]] yarashmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=141}}. * Izzat va shuhratparastlikdan qochsang, zorlik va xorlikka tushmaysan. Shirinlikni kamroq yesang, safro soʻndiruvchi doriga muhtoj boʻlmaysan!<ref name=":1" /> == J == * Jahonda bor narsa – [[aql]]ga, aql esa [[tajriba]]ga muhtojdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=116}}. * Jolinus hakim vafot etgach, uning xonasidan quyidagi yozuvni topibdilar: „Eng ahmoq kishi shunday kishiki, topgan yemishini toʻxtatmay ogʻziga solaveradi. Vaholanki, tabobatda oʻrtacha yeyish [[salomatlik]] garovi!“<ref name=":0" /> == K == * [[Kamtarlik]] daraxtin oʻtqazsang agar,<br />[[Muhabbat]] mevasini yeysan har qachon!<ref name=":1" /> * Kasallikka boshlovchi koʻp moldan yetarli boʻlgan ozi yaxshi<ref name=":1" />. * [[Kibr]]ning libosini yechgil ustingdan,<br />Bir kun qilmasin zor ila hayron!<ref name=":1" /> * Kimki [[ayb]]siz doʻst axtarsa — [[doʻst]]i kamayadi. Kimki doʻstini xatosi uchun itobga olsa – [[dushman]]i koʻpayadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=166}}. * Kimki oʻzini [[sulton]]ga yaqin tutishga intilsa, mol-dunyosi talon-taroj xavfi ostida qoladi. Kimki undan oʻzini tortsa, shamshirining tigʻiga mubtalo boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. * Kishi boʻlsa [[nafs]]i koʻyida giryon,<br />Daʼvoyi doʻstligi puch ila yolgʻon!<ref name=":1" /> * Kishida boʻlmasa agar [[isteʼdod]],<br />Ming hiyla qil [[taʼlim]] kor qilmas aslo.<br />[[Gumon]] qilma, buzoq [[xudo]] boʻlmaydi<br />Butparast oltin-la bersa ham oro<ref name=":1" />. * Kishining dilida [[hikmat]]i boʻlsa,<br />Uning oldida mol misoli sopol.<br />Donish ahli zarga nazar qilmaydi,<br />Beqadr oldida qadr topar mol.<br />[[Qanoat]]ni izla sharaf izlasang,<br />Shunday yoʻl tutadir har ahli kamol<ref name=":1" />. * Kishi saxiy doʻstdan saqlanganidan koʻra xasis doʻstdan asrangani yaxshidir<ref name=":1" />. * Kishi oʻz yerini agʻyor bilan koʻrgandan koʻra judolik mehnatini tortgani afzal<ref name=":1" />. * Kichiklar [[gunoh]]ini kechmoq kattalar uchun chiroyli feʼl<ref name=":1" />. * Koʻrlik nodonlikdan yaxshiroqdir, chunki koʻrlik oʻz egasini chohga qulatsa, biror aʼzosini sindiradi, nodonlik esa oʻz sohibini halokatga mahkum etadi<ref name=":1" />. == M == * Mansabdor mol toʻplaydi, oqil esa – [[fazilat]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. * Mehrsiz, ginachi dushman dilini<br />Toʻldirsang mumkindir sen ehtiromga.<br />Ovchini koʻrgil-u ibrat ol undan,<br />Don bilan qushlarni tushirar domga!<ref name=":1" /> * [[Muhabbat]] va [[doʻstlik]] lofini ursa ham, dushmanga ishonmoq xato, jonajonlik lofini haddan oshirsa ham soʻzlariga uchmoq jonga balo! [[Suv]] garchi oʻtga yaqinlashib, sovuqligini tashlasa ham, imkonini topsa, oʻtni butunlay oʻchiradi<ref name=":1" />. == N == * [[Nafs]]ki [[aql]]ga boʻysunsa agar,<br />Iqbol daraxtidan meva yer kishi.<br />[[Aql]]dan ziyoda boʻlsa agar [[nafs]],<br />Odamning kunba-kun ortar tashvishi<ref name=":1" />. * Nodonning koʻzi bor, koʻrmaydi ammo,<br />Koʻrlar bor, koʻrmaydi, lekin koʻp dono!<ref name=":1" /> * Nokaslarni qilma [[tarbiya]]t,<br />[[Yaxshilik]]ka [[yomonlik]] qilar.<br />Chayonlarni parvarish qilsang,<br />Nishi bilan vujuding tilar<ref name=":1" />. == O == * [[Obroʻ]]yim ziyoda boʻlsin desang sen,<br />Sodiq kishilarga ish buyur har doim!<br />Har kimsa ishonsa oʻzbilarmonga,<br />El aro sharafi ketib boʻlar kam!<ref name=":1" /> * Odamlarga [[hurmat]] koʻzi bilan boqmoq va rahm koʻzi bilan qaramoq aqllilik va donolik belgisidir<ref name=":0" />. * [[Odat]] boʻlsa har kimga [[gʻiybat]],<br />Ishonmagin unga hech qachon.<br />Yomonlasa birovni senga,<br />Yomonlaydi seni ham pinhon.<br />Qora koʻngil boʻlgan-chun davot,<br />Ikki tili bordir begumon.<br />Biri – uning qalami boʻlsa,<br />Yozgan xati – ikkinchi zabon!<ref name=":0" /> * Oliyhimmat kishi Humo qushiga oʻxshaydi. Pasthimmat kishi esa quzgʻun kabidir, oʻlaksalar esa uning ulushi boʻladi<ref name=":1" />. * Oliyhimmat va sohibdavlat shunday kishiki, yaxshi [[xulq]] va chiroyli [[odat]] bilan katta kanizni oʻz [[muhabbat]]i domiga ilintiradi, [[doʻstlik]] urugʻini koʻngil yeriga ekadi, azizlar va ulugʻlar yoʻliga ibrat koʻzi bilan boqadi, qarindosh-urugʻlar haqini imkoni boricha ado qiladi, doʻstlarini qoʻlidan kelganicha hurmatlaydi, oʻlib ketgan yor-u birodarlari avlodini [[yaxshilik]] bilan taqdir etadi<ref name=":1" />. * [[Oltin|Oltin-u]] [[kumush]] jamgʻarishga mayl qoʻyish [[nafs]]ning nuqsonidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=73}}. * Oqil bilan boʻlsang agar hamsuhbat,<br />Har ishda [[maqsad]]ing boʻlgay muyassar<ref name=":1" />. * [[Oqil]]ning qoʻrs odam bilan [[suhbat]]da boʻlishi [[johil]]ning aysh-ishratga mukkasidan ketishiga oʻxshaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. * Ogʻir kunlarda yoningda turgan odamgina [[inʼom]]ga sazovordir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. * Ochkoʻz kishini [[tarbiya]] qilmoq oʻz [[obroʻ]]yini toʻkmoqdur. Unday kishi oʻzgalarga [[yaxshilik]] qilsa, ochkoʻz [[yomonlik]] qilmay qolmaydi<ref name=":1" />. == Q == * [[Qanoat]] mevasi – [[rohat]], [[kamtarlik]] mevasi – [[muhabbat]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. * Qidirgan narsani topish mumkindir,<br />Biroq sodiq doʻstni topmoq muammo!<ref name=":1" /> * [[Qobiliyat]] egasining boshini silamaslik – [[zolimlik]], isteʼdodi yoʻqni [[tarbiya]]lash – [[johillik]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=58}}. * Qoʻlingdan [[yaxshilik]] kelmasa, [[yomonlik]] qilishdan ham qoch! Agar ogʻzingda yaxshi gaping boʻlmasa tilingni [[boʻhton]] va [[gʻiybat]] bilan bulgʻashdan asra!<ref name=":1" /> == S == * Savdogar dilidan [[mehr]] izlama,<br />Har kim bilan qilar aloqa har on.<br />Xush ovoz qushni koʻr, har bir lahzada<br />Oʻzga gul oldida kuylar bearmon<ref name=":1" />. * [[Sulton]]ning xizmatida boʻlsang ham [[suhbat]]idan oʻzingni tiy<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=105}}. * Soʻzni hakimlardan eshit, [[suhbat]]ni donolar bilan qil, savolni olimlarga ber! Hakimlar soʻzida maʼrifat jam, donolar suhbatida [[boylik]], olimlar javobi [[salomatlik]] yoʻlidir<ref name=":0" />. == T == * Tanparvarlik boʻlsa doim [[xayol]]ing,<br />Qachon senga kulib boqadi iqbol?<br />Gar gadosan, garchi shohning lashkari,<br />[[Nafs]]ing [[orzu]]sini yoʻqotgil darhol.<br />Dunyodan [[umid]]ing bor ekan tezda,<br />[[Havas]] qonin toʻkib aylagil behol.<br />[[Qanoat]]ni [[boylik]] deb bil oʻzingga,<br />Shunda [[baxt]]ing kulib, topasan iqbol!<ref name=":1" /> * Tolei yer bilar [[doʻstlik]]ni qadrin,<br />[[Muhabbat]] [[mehr]]ini taqib joniga!<ref name=":1" /> * Toʻrt narsa oʻlik dilni tiriltiradi: ustod, yaxshi doʻst, muvofiq yer va davlat-u iqbol sababchisi boʻladigan dono [[aql]]<ref name=":1" />. == U == * Umrbod judolik koʻrganim afzal,<br />Seni oʻzga bilan koʻrgandan bir on<ref name=":1" />. * Uch kishini uch joyda tanish mumkin. Muloyim odamni [[gʻazab]] kelganda, botir odamni jang maydonida, haqiqiy doʻstni hojat tushganda!<ref name=":1" /> * Uch narsa uch narsada boʻlmaydi: [[doʻstlik]] laqmada, shafqat sergʻazabda, halollik ochkoʻzda!<ref name=":1" /> * Uch toifa odamlar borki, ular bilan doʻst tutinishdan ehtiyot boʻlmoq kerak. Birinchisi fisq-u fasodli odamlar boʻlib, ularning [[himmat]]i nafsi amorasining ostida bekilgan boʻladi. Ikkinchisi ahmoq kishilar boʻlib, boshga tushgan zararni daf qilishda ham, biror foydaga yetishishda ham ularga ishonmaslik lozim. Koʻp hollarda ularning nafi zarar, xayrli ishi esa sharoradan battar boʻlib chiqadi. Uchinchisi yolgʻonchilar boʻlib, ular bilan boʻlgan [[suhbat]] jonga azob, ulfatchiligi esa dil uyini xarob qiladi. Begona kishilarga sen haqingda yomon gaplarni yetkazishadi, ular haqida esa senga dahshatli xabarlarni keltirishadi<ref name=":1" />. * Uch xislatga ega boʻlmoq oliy darajaga yetmoqdir. Birinchi, senga sitam qilgan kishini kechirmoq. Ikkinchi, senga [[yomonlik]] qilgan kishini yomonlab yurishdan tiyilmoq. Uchinchi, [[yomonlik]] qilganga [[yaxshilik]] qila bilmoq<ref name=":1" />. == Y == * [[Yaxshilik]] qilishga boʻlmasa imkon,<br />[[Yomonlik]] qilmagin, qaytar oʻzingga!<br />Qoʻpollikni tashla, lutfingni koʻrsat,<br />[[Musibat]] boqmagay nurli yuzingga!<ref name=":1" /> * Yaxshi nazar bilan qara har kimga,<br />Libosi chiroyli yo xunuk dema!<ref name=":1" /> * Yaxshi xislat jahonda oliy martaba va yuksak darajaga yetkazuvchidir. Ammo bunga yetishish vositasi [[ilm]] va [[odob]] boyligidir<ref name=":1" />. * Yolgʻondan ichilgan [[qasam]]ning oxiri xorlikdir. [[Oʻlim]] xavfi boʻlsa ham hamisha rost soʻzlamoq kerak<ref name=":1" />. * Yomondan nari yurish [[farz]], bu [[qabohat]]ning oldini oladi. Yaxshiga yondoshgan ayni muddao, bu [[fazilat]]ga yoʻl ochadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=135}}. * Yoshlik onlarimda dadamdan: „<nowiki/>[[Muhabbat]] daʼvosini qilib, [[aka]]-[[uka]]likdan lof oʻrgan kishilarning oʻz soʻzlarida sodiq va qalban mustahkam ekanliklarini qanday bilsa boʻladi?!“ deb soʻradim. Dadam: „Oʻz [[baxt]]i va [[hayot]]ini senga taklif qila olishi bilan!“ deb javob berdi<ref name=":1" />. * Yuragingda [[muhabbat]] boʻlsa,<br />Achitib gapirma, koʻngil buzilar.<br />Aksar [[vaqt]] ulangan doʻstlikning ipi,<br />Taʼnadan boshlanib, soʻngra uzilar!<ref name=":1" /> == Z == * [[Zulm]] asosiga qurilgan bino,<br />[[Gʻazab]] otashidan vayron boʻlajak!<ref name=":1" /> == Oʻ == * Oʻzing muqarrar toat-ibodat qilmaganingdan keyin boshqadan buni talab etib nima qilasan?<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=32}} * Oʻz qadrini bilmagan kishi oʻzgalar qadrini bilmaydi!<ref name=":1" /> * Oʻz qadrini bilmagan kishi,<br />Oʻzga qadrin bilmas hech qachon.<br />Shakar, hanzal farqin bilmagan,<br />Shakar deydi hanzal koʻrgan on!<br />Zilol suvni koʻrmagan kishi,<br />Maqtab ichar koʻlmakni shodon!<ref name=":1" /> == Gʻ == * [[Gʻazab]] kelsa undan yengilmoq [[nuqson]],<br />[[Gʻazab]]in yengolgan haqiqiy marddir!<ref name=":1" /> * [[Gʻazab]]ni soʻndirish, gapni kam qilish,<br />Yaxshi kishilarning ezgu xislati.<br />[[Nafs]]ingdan hazar qil imkon boricha,<br />Ochkoʻzning dilida boʻlmas [[himmat]]i!<ref name=":1" /> * [[Gʻazab]]siz kishini sinmas kishi, deydilar. Muloyim kishi shunday kishiki, [[gʻazab]] oʻtini jiddu-jahd bilan tanidan chiqara oladi<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Olimlar]] [[Turkum:Soʻfiylar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Adiblar]] f60e7cyompmiealryqgrl4v8em9blhr 0 4350 32177 25458 2026-08-09T06:32:03Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32177 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Oʻtkir Hoshimov | Tasvir = O'tkir Hoshimov.jpg | wikipedia = Oʻtkir Hoshimov }}'''Oʻtkir Hoshimov''' (1941-yil 5-avgust, [[:w:Toshkent|Toshkent]] – 2013-yil 24-may, [[:w:Toshkent|Toshkent]]) – Oʻzbekistonlik [[:w:yozuvchi|yozuvchi]] va jamoat arbobi. [[:w:Oʻzbekiston milliy universiteti|Toshkent Davlat universitetining]] filologiya fakultetida tahsil olgan. {{ABD}} == A == * [[Ayol]] kishiga avvalo [[ona]] deb qarasak, hammasi joy-joyiga tushadi. * [[Ayol]] kishining joni qirqta boʻladi, desalar ajablanmang. Negaki u bitta jonni oʻziga olib qolib, oʻttiz toʻqqiztasini farzandlariga beradi... * Aql bilan mansabga erishish mumkin. Mansab bilan aqlga erishib bo‘lmaydi.<ref name="hikmatlar-Hoshimov"/>. == B == * Bilmadim. Ehtimol odamzod farishta bo‘lib tug‘ilsa-tug‘ilar. Ammo bir umr farishta bo‘lib yasholmaydi. Hech kim! Hech kim farishta emas. Faqat o‘zini oppoq qilib ko‘rsatgisi keladi. Ming uringani bilan farishta bo‘lolmaydi. Yo‘lidan shunaqangi shaytonlar kesib chiqadiki, gunohga botganini o‘zi ham sezmay qoladi <ref name="Ikki-eshik-orasi">{{cite web |url=https://jadid.uz/otkir-hoshimovning-ikki-eshik-orasi-romanidan-iqtiboslar/ |title=O‘tkir Hoshimovning «Ikki eshik orasi» romanidan iqtiboslar|website=jadid.uz |language=uz}}</ref>. * Bir yurtda yashab turib, o'sha xalq tilini bilmaslik: birinchidan-o'sha xalqqa nisbatan hurmatsizlik. Ikkinchidan-o'sha xalqdan o'zini ustun qo'yish. Uchinchidan-g'irt nodonlik.<ref name="hikmatlar-Hoshimov"/>. == D == * Dili bilan [[til]]i mutassil bir koʻchadan yuradigan odamga oson tutmang... * Dunyoda mukammal narsa yoʻq. Hatto [[muhabbat]] deb atalmish oliy tuygʻuda ham [[adolat]]sizlik bor. Kim kuchli sevsa, oʻsha koʻproq [[iztirob]] chekadi. * [[Doʻstlik|Doʻst]] degani daraxt yaprogʻiga oʻxshaydi. [[Bahor]] chogʻi behisob. [[Kuz]] kelganda sanoqli. Yoshlik chogʻi behisob. Keksayganda sanoqli. * [[Doʻstlik|Doʻstni]] xoʻrlash – [[gunoh]]. Umr yoʻldoshini xoʻrlash – yuz hissa [[gunoh]]. [[Ota]]-[[ona]]ni xoʻrlash – ming hissa [[gunoh]]. Goʻdakni xoʻrlash – cheksiz [[gunoh]]... * Dunyoda mukammal narsa yo‘q. Hatto muhabbat deb atalmish oliy tuyg‘uda ham adolatsizlik bor. Kim qattiqroq sevsa, o‘sha ko‘proq iztirob chekadi.<ref name="hikmatlar-Hoshimov"/>. * Dunyo o‘tkinchi deymiz. Yo‘q, dunyo emas, biz o‘tkinchimiz. Bahor bir aylanib kelguncha birov tug‘iladi, birov o‘ladi. Birov birovni yaxshi ko‘radi. Birov birovning ko‘ziga cho‘p soladi.<ref name="Ikki-eshik-orasi"/>. * Dunyoda senga chin dildan ixlos qo‘ygan, asaringni bag‘riga bosib o‘qiydigan bitta kitobxon bo‘lsa, shu birgina kitobxon uchun ijod qilsang arziydi!<ref name="Daftar-hoshiyasidagi-bitiklar"/>. == F == * Faqat bir narsani aniq aytishim mumkin. Mabodo [[Xudo|Tangri]] marhumlarga qayta jon ato qilsa-yu [[ona]]lar tirilib qolsa, [[hayot]] paytida [[mehr]] berganmi, bermaganmi – baribir farzandlarini [[Maqtov|maqtab]] gapirgan boʻlardi. [[Ona]]lar hatto vafotidan keyin ham [[ona]]ligicha qoladi. == H == * Hamisha bir [[orzu]] bilan yashayman. Shunaqa [[kitob]] yozsangki, uni oʻqigan kitobxon hamma narsani unutsa, asar qahramonlari [[hayot]]i bilan yashasa. [[Kitob]]ni oʻqib boʻlgan kuni kechasi bilan uxlolmay, toʻlgʻonib chiqsa. Oradan yillar oʻtib asarni qoʻliga qayta olganida tagʻin [[hayajon]]lansa, yangi maʼnolar topsa. Eng katta [[orzu]]yim shu.. * [[Haqiqat]] degani koʻ-oʻ-oʻp yaxshi narsa. Ammo bir „kamchiligi“ bor: hamisha ham shirin boʻlavermaydi. Achchiq [[haqiqat]] koʻ-oʻ-oʻp [[foyda]]li narsa. Ammo uning ham bir „kamchiligi“ bor: hammaga ham yoqavermaydi. * [[Hayot]] ham goho topishmoqqa oʻxshab qoladi. Tez orada [[taqdir]]ingiz hal boʻlishini bilasiz-u, ammo nima boʻlishini, qanday boʻlishini topolmaysiz. * Hayotingizda sevinchdan ko‘ra o‘kinch ko‘proq bo‘lsa, ajablanmang. Odam bolasi yig‘lab tug’iladi. Kulishni esa ancha keyin o‘rganadi…<ref name="Daftar-hoshiyasidagi-bitiklar"/>. == I == * [[Ishonch]] yoʻqolsa, [[orzu]] qoladi. [[Orzu]] yoʻqolsa, [[umid]] qoladi. [[Umid]] yoʻqolsa, ilinj qoladi. Ilinj yoʻqolsa, hech narsa qolmaydi. * Ish ko’pligi-yu, vaqt yo’qligidan nolimang. Vaqt ko’pligi-yu, ish yo’qligidan qo’rqing. Odamni abgor qiladigan narsa – bekorchilik <ref name="hikmatlar-Hoshimov">{{cite web |url=https://hikmatlar.uz/author/293 |title=O’tkir Hoshimov hikmatlari sahifasi |website=hikmatlar.uz |language=uz}}</ref>. * Insonning bahosi bu dunyoda o‘zi olgani bilan emas, o‘zidan qolgani bilan belgilanadi.<ref name="hikmatlar-Hoshimov"/>. == K == * [[Kitob]]dagi quvonch va istiroblarni oʻquvchi oʻziniki deb qabul qilsagina, oʻsha haqiqiy asardir. * Koʻpincha qizlar oʻzining goʻzalligini payqasa, [[aql]]ini ishlatmay qoʻyadi. == M == * Mabodo qachondir mansabdor boʻlib qolsang, bilib qoʻy: amal kursisida oʻtirganingda kim eng koʻp tovoningni yalasa, kursidan tushganingda oʻsha birinchi boʻlib sendan yuz oʻgiradi! == O == * Odamlarga hayronsan. [[Ota]]-[[ona]]si tirikligida ikki ogʻiz shirin [[soʻz]]ni tekinga aytmaydi-da, ular oʻlganidan keyin ming-ming [[pul]] sarflab, oʻsha [[soʻz]]larni qabrtoshga yozdirib qoʻyadi... * [[Ota]] [[mehr]]i [[ona]] [[mehr]]idan kamroq emas faqat „yashirin“roq boʻladi. * Odamzotning fe’li shunaqa. Noxush narsani eslagisi kelmaydi. Ammo yomon xotira barmoqqa chiqqan yaraga o‘xshaydi. Qo‘lingni qimirlatishing bilan o‘sha la’nati yara bexosdan bir joyga tegib ketadi-yu, azob beradi.<ref name="Ikki-eshik-orasi"/>. * Odamzot o‘zini judayam baxtiyor his etsa, xudbin bo‘lib qolarkan. O‘zgalarning dardini sezmas ekan.<ref name="Ikki-eshik-orasi"/>. * Odam qancha ko‘p qiziqsa, shuncha ko‘p o‘qiydi. Qancha ko‘p o‘qisa, shuncha ko‘p biladi. Qancha ko‘p bilsa, yashashi shuncha qiyin bo‘ladi.<ref name="Daftar-hoshiyasidagi-bitiklar"/>. == P == * [[Pul]] hukmron boʻlgan joyda [[insof]] oʻladi. [[Bozor]] qancha qimmatlashsa, odam shuncha arzonlashadi! == Q == * Qalamkashga qishloqning qalbi, shaharning aqli kerak<ref>{{cite web |url=http://m.xabar.uz/uz/madaniyat/otkir-hoshimovning-quvonchi-va-qaygulari |title=Oʻtkir Hoshimovning quvonchi va qaygʻulari: 24 may — adib vafot etgan kun |familiya= |ism= |muallif= |muallif-havola= |sana= |yil= |muharrir= |vebsayt= |nashriyot= |joylashuv= |sahifalar= |til= |format= |qaralgan sana= |url-status= |arxiv-url= |arxiv-sana= |iqtibos= |ref=}}</ref>. **Variant: ''Ijodkorda qishloqning qalbi, shaharning aqli bo'lishi kerak''<ref>{{kitob manbasi |last=Toʻxliyev |first=Boqijon |editor-last= |editor-first= |title=Adabiyot. 10-sinf. II qism |publisher=„Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi“ davlat ilmiy nashriyoti |date=2017 |page=116 |chapter=Yangi oʻzbek adabiyoti |isbn=978-9943-07-535-1|url=https://ziyouz.com/books/darsliklar/yangi/10-sinf/Adabiyot.%2010-sinf.%202-qism%20(2017,%20B.To'xliyev,%20B.Karimov).pdf |format=PDF}}</ref>. * Qarindoshlardan koʻra [[Doʻstlik|doʻstlar]] qadrliroq, chunki [[Doʻstlik|doʻstlarni]] oʻzimiz tanlaymiz, qarindoshlarni esa [[taqdir]]!!! * „Qush boʻlib osmonda uchma, toshbaqa boʻlib yerda sudralma! Daraxt boʻl. Boshing osmonda, ildizing yerda boʻlsin.“ * Quyosh buloq suviga ham, mag‘zavaga ham baravar nur sochaveradi. Yer chuchmo‘mani ham, chaqirtikanakni ham baravar o‘stiraveradi.<ref name="Daftar-hoshiyasidagi-bitiklar"/>. == S == * Sen birovga [[yaxshilik]] qilsang, javobini kutma. Undan qaytmasa, boshqadan qaytadi. Birov senga [[yomonlik]] qilsa javob berma. Sendan qaytmasa, boshqadan qaytadi! == T == * Telbalarga ta’zim qiling! Yuzta donishmand aytolmagan haqiqatni bitta telba aytadi!<ref name="Daftar-hoshiyasidagi-bitiklar">{{cite web |url=https://jadid.uz/otkir-hoshimovning-daftar-hoshiyasidagi-bitiklar-asaridan-iqtiboslar/ |title=O‘tkir Hoshimovning “Daftar hoshiyasidagi bitiklar” asaridan iqtiboslar |website=jadid.uz |language=uz}}</ref>. * Toshni maydalab, qumga aylantirish uchun bir daqiqa kifoya. Ammo qumning toshga aylanishi uchun ming yil kamlik qiladi. Do‘stlik ham shunga o‘xshaydi.<ref name="Daftar-hoshiyasidagi-bitiklar"/>. == U == * [[Urush]]da gʻolib va [[baxt]]li podshoh, gʻolib va [[baxt]]li qoʻshin, gʻolib va [[baxt]]li [[davlat]], gʻolib va [[baxt]]li tuzum boʻlishi mumkin. Ammo, gʻolib va [[baxt]]li odam boʻlmaydi. Negaki, [[urush]] odamni odam oʻldirishga majbur qiladi. Odam oʻldirgan [[odam]] esa hech qachon [[baxt]]li boʻlmaydi! * Uncha-buncha narsaga hayron qolmaydigan odamdan Olim chiqadi. Hamma narsaga hayratlanadigan odamdan Shoir chiqadi!<ref name="Daftar-hoshiyasidagi-bitiklar"/>. == Y == * Yomonlarni ehtiyot qiling! Yomon yoʻq boʻlsa, yaxshining qadri bilinmay qoladi! * Yuzingga bir shapaloq urishsa, san ikki shapoloq ur, yoshim bir joyga yetganda anglab yetgan haqiqatim shu boʻldi. == Ch == * Chin yurakdan yig‘lagan odamning ko‘nglida qahr o‘rnini mehr egallarkan.<ref name="Ikki-eshik-orasi"/>. == Asarlari == * [[Daftar hoshiyasidagi bitiklar]] * [[Ikki eshik orasi]] * [[Tushda kechgan umrlar]] * [[Nur borki, soya bor]] * [[Dunyoning ishlari]] * [[Tong va shom]] * [[Qalbingga quloq sol]] * [[Choʻl havosi]] * [[Bahor qaytmaydi]] == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Oʻzbekistonlik yozuvchilar]] [[Turkum:Buyuk xizmatlari uchun ordeni sohiblari]] [[Turkum:Mehnat shuhrati ordeni sohiblari]] [[Turkum:Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari]] [[Turkum:Oʻzbekiston dramaturglari]] [[Turkum:Yozuvchilar]] 3tac36iefchf9lh5r9rc527zq367w4m 0 4355 32074 20943 2026-08-09T06:19:13Z Bekipediya 2189 /* G */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32074 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Gadoiy | wikipedia = Gadoiy }} '''Gadoiy''' (1403/04 – <nowiki>XV</nowiki> asr oxiri) – oʻzbek shoiri. {{ABD}} == G == * Gar qabuliyatgʻa qobil tushsa jon jonim sanga<br>Jonima [[minnat]] fido boʻlsun, begim, jonim sanga<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. == H == * Har kishiningkim kishiga rahmi yoʻq – [[iymon]]i yoʻq<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=29}}. == K == * Kimga aytay dard-u holimni, ne tadbir aylayin,<br>Kim, meni boshtin-ayoq, zolim firoqing oʻrtadi<ref name=":1" />. == N == * Nosiho dardi dilimni bilmasang, maʼzursan,<br>Chunki bilmaydur, bale, sohildagi holi gʻariq<ref name=":1" />. == X == * Xamrdin yaxshi yoʻq jahonda [[neʼmat]],<br>Boʻlmasa gar xumoru dardisari<ref name=":1" />. == Y == * Yana begonasen, bori nechuksen?<br>[[Vafo]]din yonasen, bori nechuksen?<br>Qilib shart avval-u oxir pushaymon,<br>Soʻzingdan tonasen, bori nechuksen?<ref name=":1" /> * Yer yuzida yaxshilarga,<br />[[Yaxshilik]]dan yaxshi yoʻq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. == Ch == * Chun hashr qismat kuninda boʻldi taʼyin, ey,<br>Necha manʼ etgaysan oxir oshiqi avboshni<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] 8xf7gmxohpqxc08yptg1pyfju3u6wjg 0 4407 32015 21626 2026-08-09T06:12:10Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32015 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Effendi Kapiyev | Tasvir = Эфенди Капиев.png | wikipedia = Effendi Kapiyev }} '''Effendi Mansurovich Kapiyev''' (ruscha: ''Effendi Mansurovich Kapiev''; 1909-yil 13-mart – 1944-yil 27-yanvar) – dogʻistonlik sovet yozuvchisi, adabiyotshunos, publitsist, shoir. Rus va qoʻmiq tillarida ijod qilgan tarjimon. Boshqa manbalarda ismi sharifi '''Afandi Kofiyev''' deb transliteratsiya qilingan. == Iqtiboslar == * [[Dushman]] odatda [[doʻst]]dan chiqadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=166}}. * [[Fikr]] va [[hikmatli soʻzlar]], xonani bezab turgan gul singari [[koʻngil]]ni bezaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}. * [[Fan]]ning ibtidosi – [[aql]], [[aql]]ning ibtidosi esa – [[sabr]]-toqat<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. * Koʻpincha [[sevinch]] qanotida bizga [[qaygʻu]] ham uchib keladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=117}}. * {{Q|Tinglashda birinchi, gapirishda esa oxirgisi boʻl<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=125}}.|Asl matn=Будь первым, когда надо слушать, и последним, когда надо говорить.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:Adabiyotshunoslar]] [[Turkum:Publitsistlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Tarjimonlar]] 70znqx54egrij6gw02ysr96ou0b60uq 0 4408 31817 22402 2026-08-09T05:46:07Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31817 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Pahlavon Mahmud | Tasvir = Pourya Valiʼs Tomb.jpg | wikipedia = Pahlavon Mahmud }} '''Pahlavon Mahmud''' ({{lang-fa|پهلوان محمود‎}}; tojikcha: ''Pahlavon Mahmud;'' 1247-yil —1326-yil) – Xorazmlik fors shoiri, maʼrifatparvar, faylasuf va soʻfiy. Xorazm va forslarning milliy qahramoni. {{ABD}} == B == * Borma aytmaganning dasturxoniga,<br />Qoʻl uzatsang, [[qadr]]ing tushar [[non]]iga.<br />Qoʻshma oʻzgalarning barra kabobin,<br />Qotgan [[non]]-u sovuq [[suv]]ing soniga<ref name=":0" />{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=157}}. * Buzuq devorlardan tashvish bor, lekin,<br />Siniq [[koʻngil]]lardan koʻproqdir tashvish<ref name=":0" />{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=102}}{{sfn|Tursun|2006|p=157}}. == D == * Donish erur otgan oʻqim nishoni,<br />Dadillik manbai [[bilim]]im koni.<br />[[Ezgulik]] osmonini mahbusiman,<br />Zanjirim fanoyu samo ummoni{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=21}}. * Doʻstim ertalikning [[gʻam]]ini yema,<br>Bu bir naqd nafsni gʻanimat bilgil{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=175}}. * [[Doʻst]] uyida [[mehmon]] boʻlgan vaqtingda qoʻlingni, koʻzingni, tilingni tiya bil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=170}}. == E == * Ey charxi falak, zamonayi dunparvar,<br>Teskari yurishing toʻgʻriga xatar:<br>Nodon bosh ustidayu, dono poymol,<br>Yo rab, bu falakni et zeru zabar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=65}}. == I == * Ishqsiz kamol boʻlmas ushbu olamda{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=89}}. == K == * Kimdaki boʻlmasa zamona gʻami,<br>Yo olamdan emas, yo emas [[odam]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=138}}. * Koʻnglimizga qoʻnmas birovdan gʻubor,<br />Bizdan ham birovga yetishgay ozor<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}}. * Koʻzgumga berardim kechqurun sayqal,<br />Boqdim unga tiniq boʻlgan bir mahal.<br />Shuncha koʻp koʻrindi oʻz [[ayb]]imki, men,<br />Oʻzgalar [[ayb]]ini unutdim tugal{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=98}}. == M == * Mevali daraxt man har bir oʻtkinchi —<br />Tosh otib oʻtsa ham menga boʻlmas or{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=195}}. == N == * Nomard xizmatiga yondoshma zinhor{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=82}}. == O == * [[Olam]] fili qaytarolmas jurʼatimiz,<br />Charxdan zoʻrroq shavkatimiz – [[qudrat]]imiz.<br />Gar [[chumoli]] kirib qolsa safimizga,<br />Sher etajak uni darhol [[davlat]]imiz{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=78}}. * Olam ishi boshida boʻlmaydi bir mard,<br />Nomardning boshidan chiqarardi [[gard]].<br />Olam ishi doimo misli nard oʻyin;<br />Nayrang bilan yutadi mardlarni nomard{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=82}}. * Oqil ahli [[hirs]]ga giriftor boʻlmas,<br />[[Hasad]] qilgan bilan tillo xor boʻlmas.<br />Nomard – it kabidir, mard buyuk daryo,<br />Daryo it damidin hech murdor boʻlmas.<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=82}}{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. == P == * Podsholik istasang boʻl el gadosi,<br />Oʻzingni unut-u boʻl el oshnosi.<br />El toj kabi boshga koʻtarsun desang,<br />El qoʻlin tutginu boʻl xokiposi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=72}}. == Y == * Yengil oʻtsin desang oʻz kuningni sen,<br />Yomon bilan ulfat boʻlma, yur yiroq,<br />Yoʻlingga don sochib qoʻyadi tuzoq<br />Yoyni egri koʻrib, toʻgʻriligidan<br />Oʻq undan qanchalik qochganiga boq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=106}}. * Yoinki bir asr zindonda yotmoq,<br />[[Nodon]] suhbatidan koʻra yaxshiroq<ref name=":0" />{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=64}}{{sfn|Tursun|2006|p=64}}. * Yoyni egri koʻrib, toʻgʻriligidan oʻq undan qanchalik qochganiga boq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=137}}. == Sh == * Shikoyat qilma, ey [[tama]]gir, nopok,<br />Tuproqdan or etma, chunki oʻzing xok!<br />Choʻpni ham eltolmas bu [[suv]]dan hech kim,<br />Gavhar senga boʻlsin, menga bas xoshok!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=161}} == Ch == * Chekmasmen oqshomlar [[sham]]ning minnatin,<br />Chunki, [[fikr]]im [[sham]]dan shuʼlaliroqdur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=145}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Faylasuflar]] [[Turkum:Soʻfiylar]] 3stbz86n4ex07blepojro17wwpq19uz 0 4413 31790 31424 2026-08-09T05:40:10Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31790 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Muhammad Zehniy | wikipedia = Muhammad Zehniy }} '''Muhammad Zehniy''' – turk olimi, alloma. {{ABD}} == A == * Aqlli [[dushman]] nodon [[Doʻstlik|doʻstdan]] yaxshi. Imtihondan kishi yo qadr topadi yo qahr. Kishining toyishi oyogʻini qonatadi, tilning toyishi barcha [[neʼmat]]dan mahrum etadi. [[Dushman]]ning soʻziga ishonib ish tutuvchining holi taajjublidir. [[Dushman]] hech qachon [[yaxshilik]]ni ravo koʻrmaydi<ref name=":1" />. * Aytadilar:<br />— Aqlli odam yetti xil kishi bilan oʻzaro maslahatlashmaydi. Ular nodon, dushman, hasadchi, yolgʻonchi, qoʻrqoq, baxil, nafsiga berilgan kishilardir. Chunki nodon yoʻldan adashtiradi:<br />Har kishi oʻz aqlidan ogoh boʻlar,<br />Oʻzidan gumrohligi gumroh boʻlar!<br />Dushmaning sening zarar topishingni oʻylaydi:<br />Har kishi oʻz dushmanini kuchsiz sanar, <br />Bir kuni kuchli ziyonidan yonar!<br />Hasadchi bor-budingdan ajralishingni istaydi:<br />Kim hasad qilsa birovning moliga,<br />Oxiri boʻlgay aning voy holiga!<br />Yolgʻonchi fikringni buzib koʻrsatadi:<br />Kimki yolgʻon soʻzlasa rizqi ketar,<br />Bir kuni yolgʻon soʻzi boshga yetar!<br />Qoʻrqoq dadillikdan qaytaradi. Baxil boylik toʻplashga xirsmand boʻladi va undan birovga foyda yetmaydi:<br />Molu koling aslida dushman erur,<br />Zohiran boqsang necha ravshan erur!<br />Nafsiga berilgan kishi hoyu havasning asiri boʻlib, nafs domidan qutulishga kuchi yetmaydi:<br />Mehnating birla nafsga ber jazo,<br />Qilmasin toki baloga mubtalo!<ref name=":1" /> * Aytdilar:<br />— [[Fazilat]] nasl-u nasab bilan emas, balki [[odob]] bilan topiladi<ref name=":1" />. == B == * [[Baxil]] kishi oʻz mol-mulkining qorovuli va oʻzgalarga qoldiradigan [[meros]]ning xazinachisidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=96}}. * Baʼzi soʻz qilichdan oʻtkir boʻladi<ref name=":1" />. * Bir kuni xalifa Maʼmun [[odob]] bilan soʻzlayotgan bir boladan: „Kimning oʻgʻlisan?“ deb soʻradi. Bola: „[[Odob]]ning oʻgʻliman“, deb javob berdi. Bu javobni eshitgan Maʼmun: „Qanday chiroyli otang bor ekan-a“, deb unga tahsin oʻqidi<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * Bolalar oʻz [[ota]]laridan meros qilib oladigan uch afzal narsa bor: [[xushmuomalalilik]], [[odob]] va [[sadoqat]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. * [[Boylik]]ning yaxshisi [[halol]]dan topilgani va [[savob]]li ishlar uchun sarf etilganidir. Boylikning yomoni [[harom]]dan topilgani va harom ishlar uchun sarf etilganidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=89}}. == D == * Dushmandan ehtiyot boʻluvchi zaif kishi kuchiga magʻrur boʻlgan kuchli kishiga nisbatan salomatlikka yaqin boʻladi<ref name=":1" />. == H == * Hakimlar aytadi:<br />— Quvvating yetmagan ishga qoʻl urma, foydasiz ishlarga urinma, mol-u davlating qanchalik koʻp boʻlsa-da, unga ishonib ish tutma!<ref name=":1" /> * Hakimlar aytadi:<br />— [[Vaʼda]]ga vafo qilmaydigan kishini yaxshi koʻrishdan koʻra xavfliroq va [[yaxshilik]] qilsang bilmaydigan odamga [[yaxshilik]] qilishdan koʻra ziyonliroq narsa yoʻq!<ref name=":1" /> * Haqiqiy inson hamisha [[ilm]] va [[hunar]] olishga intiladi. [[Ilm]] bir daraxt boʻlsa, [[odob]] uning mevasidir. [[Odob]]siz olim mevasiz daraxtdir<ref name=":1" />. * Hakimlardan baʼzisi shunday deydi: „Koʻpchilik senga, yomonsan desa, demak yomonsan, agar yaxshisan desa, demak yaxshisan“<ref name=":1" />. == I == * Insonning haqiqiy qimmati uning [[ilm]]i va shu [[ilm]]iga qilgan amali orqali bilinadi. Demak, inson haqiqiy qimmatga ega boʻlishi uchun [[ilm]] oʻrganishi va [[odob]]li boʻlishi zarur!<ref name=":1" /> * Ishga kirishish oʻylanib oʻtirgandan yaxshi, gʻaflatda qolish esa kuchli dushmandan battar!<ref name=":1" /> == J == * [[Javob]]ga shoshilgan kishi [[xato]]ga yoʻl qoʻyadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. * Jim turib salomat boʻlish, gapirib malomatga qolishdan afzal<ref name=":1" />. == K == * Kimki maslahatlashib ish tutsa, hech qachon pushaymon boʻlmaydi. Kimki tejamkorlik bilan oʻrtacha yoʻl tutsa, hech vaqt kambagʻal boʻlmaydi<ref name=":1" />. * Kimki yoshligida [[ilm]] oʻrganmasa, qariganda [[hurmat]] topolmaydi<ref name=":1" />. * Kimki oʻz [[fikr]]iga magʻrurlanib ish tutsa, yoʻldan adashadi. Kimki oʻz [[aql]]iga suyanib, oʻzgalar bilan hisoblashmasa, xorlik tortadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=156}}. * Kimki oʻz haddini bilsa, tilini saqlasa, behuda soʻzlardan qochsa, [[Doʻstlik|doʻstlarini]] xijolatga solmasa, uning salomatligi doimiy va pushaymonligi esa kam boʻladi<ref name=":1" />. * Kishidan [[hayo]] ketsa, tezdagina [[balo]] yetib keladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=159}}. * Kishining toyishi oyogʻini qonatadi, [[til]]ning toyishi barcha neʼmatdan mahrum etadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=185}}. * Koʻp gapirishdan saqlan, chunki koʻp gapirsang, yashirin sirlaring va ayblaring oʻz-oʻzidan ochilib qoladi, jim yetgan dushmanlaring esa xatoyingdan foydalanib qoladilar!<ref name=":1" /> == M == * Mashhur Yunon ismli hakimning oldida bir kishi: „Inson uchun oʻz [[orzu]]siga yetishdan buyuk [[saodat]] yoʻq!“ deb qoldi. Shunda Yunon unga: „Oz-koʻpga [[qanoat]] qilib yashashdan koʻra buyukroq [[baxt]] yoʻq!“ deb javob berdi<ref name=":1" />. * Muloyimlik – [[rizq]] sari yetaklovchi kalit!<ref name=":1" /> == N == * Nodonlik oʻrgatilmagan hayvonga oʻxshaydi. Kimki unga minsa xor qiladi va kimki unga yaqinlashsa toʻgʻri yoʻlidan ozdiradi. Nodon odam molni, aqlli odam esa fazl-u kamolni qidiradi<ref name=":1" />. * Nodon nodon bilan doʻst boʻlsa, buning aslo taajjubli joyi yoʻq, biroq aqlli kishining nodon bilan hamsuhbat boʻlishi taajjublidir. Chunki har bir narsa oʻziga zid boʻlgan narsadan qochadi. Mos boʻlganlari esa yaqinlashadi<ref name=":1" />. * Nodon odam molni, aqlli odam esa fazl-u [[kamol]]ni qidiradi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=63}}. == O == * Odamlarning yaxshirogʻi oʻz qalbida [[yaxshilik]]ka yoʻl ochgani va [[yomonlik]]ni hamda [[ochkoʻzlik]]ni haydab chiqarganidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=123}}. * Odamlarning yomoni uzrni qabul qilmaydi, kamchiliklaringni doimo qidiradi, qoqilsang suyamaydi<ref name=":1" />. * Ogʻirchilikda [[sabr]] qilish – eng ulugʻ [[neʼmat]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=88}}. * Oshkora aytilgan taʼna, koʻngilda yashirilgan ginadan yaxshi<ref name=":1" />. == P == * [[Pul|Pul-u]] molga boʻlgan tashnalik [[suv]]ga boʻlgan tashnalikdan koʻra dahshatlidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=76}}. == S == * [[Sabr]]ning avvali achchiq, oxiri esa shirin!<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=87}} * Sogʻligʻu yoshliging bor ekan bardam,<br />Maqsuding muyassar boʻladi har dam.<br />Shunday yashaginki, ish qilsang biror,<br />Dushman taʼnasini yeb yurma zinhor!<ref name=":1" /> * Soʻradilar: „<nowiki/>[[Qanoat]] nima?“ Aytdi: „Birovlarning qoʻlidagi narsani koʻrib maʼyus boʻlmaslik. Tamagirlikdan qochish, chunki tamagirlik albatta kambagʻallik sari yetaklaydi!“<ref name=":1" /> == T == * Tutay desang yaxshilar yoʻlin,<br />Vaʼda qilsang aylagin vafo!<br />Vaʼda qarzdir har inson uchun<br />Farzdir qarzni aylamoq ado!<ref name=":1" /> == X == * Xudbin boʻlma, xudbin samarsiz boʻlar,<br />Hunarbin boʻl, xudbin hunarsiz boʻlar.<br />Dononing ogʻzidan chiqqan soʻzdir kon,<br />Osmonu yerdan ham ulkan begumon!<ref name=":1" /> == Oʻ == * Oʻylab hozirlangan oz narsa [[isrof]] boʻladigan koʻp narsadan afzal<ref name=":1" />. == Sh == * Shoshilmay, [[Aql|aql-u]] tadbir bilan ish tutish [[maqsad]]ga yetishni tezlashtiradi:<br />Jom ichra chumoli tushsa bechora,<br />Xaloskorga kuchmas, kerakdir chora.<br />Har kimda oʻtkir raʼy va tadbir bordir,<br />Jang ichra gʻalaba doimo yordir.<br />Tadbirdan har kimga koʻp najot yetar,<br />Bahor har daraxtdan vaqtincha ketar<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Musulmon olimlar]] [[Turkum:Allomalar]] 2h53rh56qr8vouz0k71nl9oq2czoq4s 32337 31790 2026-08-09T07:00:21Z Bekipediya 2189 /* B */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32337 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Muhammad Zehniy | wikipedia = Muhammad Zehniy }} '''Muhammad Zehniy''' – turk olimi, alloma. {{ABD}} == A == * Aqlli [[dushman]] nodon [[Doʻstlik|doʻstdan]] yaxshi. Imtihondan kishi yo qadr topadi yo qahr. Kishining toyishi oyogʻini qonatadi, tilning toyishi barcha [[neʼmat]]dan mahrum etadi. [[Dushman]]ning soʻziga ishonib ish tutuvchining holi taajjublidir. [[Dushman]] hech qachon [[yaxshilik]]ni ravo koʻrmaydi<ref name=":1" />. * Aytadilar:<br />— Aqlli odam yetti xil kishi bilan oʻzaro maslahatlashmaydi. Ular nodon, dushman, hasadchi, yolgʻonchi, qoʻrqoq, baxil, nafsiga berilgan kishilardir. Chunki nodon yoʻldan adashtiradi:<br />Har kishi oʻz aqlidan ogoh boʻlar,<br />Oʻzidan gumrohligi gumroh boʻlar!<br />Dushmaning sening zarar topishingni oʻylaydi:<br />Har kishi oʻz dushmanini kuchsiz sanar, <br />Bir kuni kuchli ziyonidan yonar!<br />Hasadchi bor-budingdan ajralishingni istaydi:<br />Kim hasad qilsa birovning moliga,<br />Oxiri boʻlgay aning voy holiga!<br />Yolgʻonchi fikringni buzib koʻrsatadi:<br />Kimki yolgʻon soʻzlasa rizqi ketar,<br />Bir kuni yolgʻon soʻzi boshga yetar!<br />Qoʻrqoq dadillikdan qaytaradi. Baxil boylik toʻplashga xirsmand boʻladi va undan birovga foyda yetmaydi:<br />Molu koling aslida dushman erur,<br />Zohiran boqsang necha ravshan erur!<br />Nafsiga berilgan kishi hoyu havasning asiri boʻlib, nafs domidan qutulishga kuchi yetmaydi:<br />Mehnating birla nafsga ber jazo,<br />Qilmasin toki baloga mubtalo!<ref name=":1" /> * Aytdilar:<br />— [[Fazilat]] nasl-u nasab bilan emas, balki [[odob]] bilan topiladi<ref name=":1" />. == B == * [[Baxil]] kishi oʻz mol-mulkining qorovuli va oʻzgalarga qoldiradigan [[meros]]ning xazinachisidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=96}}. * Baʼzi soʻz qilichdan oʻtkir boʻladi<ref name=":1" />. * Bir kuni xalifa Maʼmun [[odob]] bilan soʻzlayotgan bir boladan: „Kimning oʻgʻlisan?“ deb soʻradi. Bola: „[[Odob]]ning oʻgʻliman“, deb javob berdi. Bu javobni eshitgan Maʼmun: „Qanday chiroyli otang bor ekan-a“, deb unga tahsin oʻqidi<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}}</ref>. * Bolalar oʻz [[ota]]laridan meros qilib oladigan uch afzal narsa bor: [[xushmuomalalilik]], [[odob]] va [[sadoqat]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. * [[Boylik]]ning yaxshisi [[halol]]dan topilgani va [[savob]]li ishlar uchun sarf etilganidir. Boylikning yomoni [[harom]]dan topilgani va harom ishlar uchun sarf etilganidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=89}}. == D == * Dushmandan ehtiyot boʻluvchi zaif kishi kuchiga magʻrur boʻlgan kuchli kishiga nisbatan salomatlikka yaqin boʻladi<ref name=":1" />. == H == * Hakimlar aytadi:<br />— Quvvating yetmagan ishga qoʻl urma, foydasiz ishlarga urinma, mol-u davlating qanchalik koʻp boʻlsa-da, unga ishonib ish tutma!<ref name=":1" /> * Hakimlar aytadi:<br />— [[Vaʼda]]ga vafo qilmaydigan kishini yaxshi koʻrishdan koʻra xavfliroq va [[yaxshilik]] qilsang bilmaydigan odamga [[yaxshilik]] qilishdan koʻra ziyonliroq narsa yoʻq!<ref name=":1" /> * Haqiqiy inson hamisha [[ilm]] va [[hunar]] olishga intiladi. [[Ilm]] bir daraxt boʻlsa, [[odob]] uning mevasidir. [[Odob]]siz olim mevasiz daraxtdir<ref name=":1" />. * Hakimlardan baʼzisi shunday deydi: „Koʻpchilik senga, yomonsan desa, demak yomonsan, agar yaxshisan desa, demak yaxshisan“<ref name=":1" />. == I == * Insonning haqiqiy qimmati uning [[ilm]]i va shu [[ilm]]iga qilgan amali orqali bilinadi. Demak, inson haqiqiy qimmatga ega boʻlishi uchun [[ilm]] oʻrganishi va [[odob]]li boʻlishi zarur!<ref name=":1" /> * Ishga kirishish oʻylanib oʻtirgandan yaxshi, gʻaflatda qolish esa kuchli dushmandan battar!<ref name=":1" /> == J == * [[Javob]]ga shoshilgan kishi [[xato]]ga yoʻl qoʻyadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. * Jim turib salomat boʻlish, gapirib malomatga qolishdan afzal<ref name=":1" />. == K == * Kimki maslahatlashib ish tutsa, hech qachon pushaymon boʻlmaydi. Kimki tejamkorlik bilan oʻrtacha yoʻl tutsa, hech vaqt kambagʻal boʻlmaydi<ref name=":1" />. * Kimki yoshligida [[ilm]] oʻrganmasa, qariganda [[hurmat]] topolmaydi<ref name=":1" />. * Kimki oʻz [[fikr]]iga magʻrurlanib ish tutsa, yoʻldan adashadi. Kimki oʻz [[aql]]iga suyanib, oʻzgalar bilan hisoblashmasa, xorlik tortadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=156}}. * Kimki oʻz haddini bilsa, tilini saqlasa, behuda soʻzlardan qochsa, [[Doʻstlik|doʻstlarini]] xijolatga solmasa, uning salomatligi doimiy va pushaymonligi esa kam boʻladi<ref name=":1" />. * Kishidan [[hayo]] ketsa, tezdagina [[balo]] yetib keladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=159}}. * Kishining toyishi oyogʻini qonatadi, [[til]]ning toyishi barcha neʼmatdan mahrum etadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=185}}. * Koʻp gapirishdan saqlan, chunki koʻp gapirsang, yashirin sirlaring va ayblaring oʻz-oʻzidan ochilib qoladi, jim yetgan dushmanlaring esa xatoyingdan foydalanib qoladilar!<ref name=":1" /> == M == * Mashhur Yunon ismli hakimning oldida bir kishi: „Inson uchun oʻz [[orzu]]siga yetishdan buyuk [[saodat]] yoʻq!“ deb qoldi. Shunda Yunon unga: „Oz-koʻpga [[qanoat]] qilib yashashdan koʻra buyukroq [[baxt]] yoʻq!“ deb javob berdi<ref name=":1" />. * Muloyimlik – [[rizq]] sari yetaklovchi kalit!<ref name=":1" /> == N == * Nodonlik oʻrgatilmagan hayvonga oʻxshaydi. Kimki unga minsa xor qiladi va kimki unga yaqinlashsa toʻgʻri yoʻlidan ozdiradi. Nodon odam molni, aqlli odam esa fazl-u kamolni qidiradi<ref name=":1" />. * Nodon nodon bilan doʻst boʻlsa, buning aslo taajjubli joyi yoʻq, biroq aqlli kishining nodon bilan hamsuhbat boʻlishi taajjublidir. Chunki har bir narsa oʻziga zid boʻlgan narsadan qochadi. Mos boʻlganlari esa yaqinlashadi<ref name=":1" />. * Nodon odam molni, aqlli odam esa fazl-u [[kamol]]ni qidiradi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=63}}. == O == * Odamlarning yaxshirogʻi oʻz qalbida [[yaxshilik]]ka yoʻl ochgani va [[yomonlik]]ni hamda [[ochkoʻzlik]]ni haydab chiqarganidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=123}}. * Odamlarning yomoni uzrni qabul qilmaydi, kamchiliklaringni doimo qidiradi, qoqilsang suyamaydi<ref name=":1" />. * Ogʻirchilikda [[sabr]] qilish – eng ulugʻ [[neʼmat]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=88}}. * Oshkora aytilgan taʼna, koʻngilda yashirilgan ginadan yaxshi<ref name=":1" />. == P == * [[Pul|Pul-u]] molga boʻlgan tashnalik [[suv]]ga boʻlgan tashnalikdan koʻra dahshatlidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=76}}. == S == * [[Sabr]]ning avvali achchiq, oxiri esa shirin!<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=87}} * Sogʻligʻu yoshliging bor ekan bardam,<br />Maqsuding muyassar boʻladi har dam.<br />Shunday yashaginki, ish qilsang biror,<br />Dushman taʼnasini yeb yurma zinhor!<ref name=":1" /> * Soʻradilar: „<nowiki/>[[Qanoat]] nima?“ Aytdi: „Birovlarning qoʻlidagi narsani koʻrib maʼyus boʻlmaslik. Tamagirlikdan qochish, chunki tamagirlik albatta kambagʻallik sari yetaklaydi!“<ref name=":1" /> == T == * Tutay desang yaxshilar yoʻlin,<br />Vaʼda qilsang aylagin vafo!<br />Vaʼda qarzdir har inson uchun<br />Farzdir qarzni aylamoq ado!<ref name=":1" /> == X == * Xudbin boʻlma, xudbin samarsiz boʻlar,<br />Hunarbin boʻl, xudbin hunarsiz boʻlar.<br />Dononing ogʻzidan chiqqan soʻzdir kon,<br />Osmonu yerdan ham ulkan begumon!<ref name=":1" /> == Oʻ == * Oʻylab hozirlangan oz narsa [[isrof]] boʻladigan koʻp narsadan afzal<ref name=":1" />. == Sh == * Shoshilmay, [[Aql|aql-u]] tadbir bilan ish tutish [[maqsad]]ga yetishni tezlashtiradi:<br />Jom ichra chumoli tushsa bechora,<br />Xaloskorga kuchmas, kerakdir chora.<br />Har kimda oʻtkir raʼy va tadbir bordir,<br />Jang ichra gʻalaba doimo yordir.<br />Tadbirdan har kimga koʻp najot yetar,<br />Bahor har daraxtdan vaqtincha ketar<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Musulmon olimlar]] [[Turkum:Allomalar]] 2lu6qnwl5otwelhk6t2xphvyeqkhhlh 32435 32337 2026-08-09T07:21:21Z Bekipediya 2189 /* B */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32435 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Muhammad Zehniy | wikipedia = Muhammad Zehniy }} '''Muhammad Zehniy''' – turk olimi, alloma. {{ABD}} == A == * Aqlli [[dushman]] nodon [[Doʻstlik|doʻstdan]] yaxshi. Imtihondan kishi yo qadr topadi yo qahr. Kishining toyishi oyogʻini qonatadi, tilning toyishi barcha [[neʼmat]]dan mahrum etadi. [[Dushman]]ning soʻziga ishonib ish tutuvchining holi taajjublidir. [[Dushman]] hech qachon [[yaxshilik]]ni ravo koʻrmaydi<ref name=":1" />. * Aytadilar:<br />— Aqlli odam yetti xil kishi bilan oʻzaro maslahatlashmaydi. Ular nodon, dushman, hasadchi, yolgʻonchi, qoʻrqoq, baxil, nafsiga berilgan kishilardir. Chunki nodon yoʻldan adashtiradi:<br />Har kishi oʻz aqlidan ogoh boʻlar,<br />Oʻzidan gumrohligi gumroh boʻlar!<br />Dushmaning sening zarar topishingni oʻylaydi:<br />Har kishi oʻz dushmanini kuchsiz sanar, <br />Bir kuni kuchli ziyonidan yonar!<br />Hasadchi bor-budingdan ajralishingni istaydi:<br />Kim hasad qilsa birovning moliga,<br />Oxiri boʻlgay aning voy holiga!<br />Yolgʻonchi fikringni buzib koʻrsatadi:<br />Kimki yolgʻon soʻzlasa rizqi ketar,<br />Bir kuni yolgʻon soʻzi boshga yetar!<br />Qoʻrqoq dadillikdan qaytaradi. Baxil boylik toʻplashga xirsmand boʻladi va undan birovga foyda yetmaydi:<br />Molu koling aslida dushman erur,<br />Zohiran boqsang necha ravshan erur!<br />Nafsiga berilgan kishi hoyu havasning asiri boʻlib, nafs domidan qutulishga kuchi yetmaydi:<br />Mehnating birla nafsga ber jazo,<br />Qilmasin toki baloga mubtalo!<ref name=":1" /> * Aytdilar:<br />— [[Fazilat]] nasl-u nasab bilan emas, balki [[odob]] bilan topiladi<ref name=":1" />. == B == * [[Baxil]] kishi oʻz mol-mulkining qorovuli va oʻzgalarga qoldiradigan [[meros]]ning xazinachisidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=96}}. * Baʼzi soʻz qilichdan oʻtkir boʻladi<ref name=":1" />. * Bir kuni xalifa Maʼmun [[odob]] bilan soʻzlayotgan bir boladan: „Kimning oʻgʻlisan?“ deb soʻradi. Bola: „[[Odob]]ning oʻgʻliman“, deb javob berdi. Bu javobni eshitgan Maʼmun: „Qanday chiroyli otang bor ekan-a“, deb unga tahsin oʻqidi<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * Bolalar oʻz [[ota]]laridan meros qilib oladigan uch afzal narsa bor: [[xushmuomalalilik]], [[odob]] va [[sadoqat]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. * [[Boylik]]ning yaxshisi [[halol]]dan topilgani va [[savob]]li ishlar uchun sarf etilganidir. Boylikning yomoni [[harom]]dan topilgani va harom ishlar uchun sarf etilganidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=89}}. == D == * Dushmandan ehtiyot boʻluvchi zaif kishi kuchiga magʻrur boʻlgan kuchli kishiga nisbatan salomatlikka yaqin boʻladi<ref name=":1" />. == H == * Hakimlar aytadi:<br />— Quvvating yetmagan ishga qoʻl urma, foydasiz ishlarga urinma, mol-u davlating qanchalik koʻp boʻlsa-da, unga ishonib ish tutma!<ref name=":1" /> * Hakimlar aytadi:<br />— [[Vaʼda]]ga vafo qilmaydigan kishini yaxshi koʻrishdan koʻra xavfliroq va [[yaxshilik]] qilsang bilmaydigan odamga [[yaxshilik]] qilishdan koʻra ziyonliroq narsa yoʻq!<ref name=":1" /> * Haqiqiy inson hamisha [[ilm]] va [[hunar]] olishga intiladi. [[Ilm]] bir daraxt boʻlsa, [[odob]] uning mevasidir. [[Odob]]siz olim mevasiz daraxtdir<ref name=":1" />. * Hakimlardan baʼzisi shunday deydi: „Koʻpchilik senga, yomonsan desa, demak yomonsan, agar yaxshisan desa, demak yaxshisan“<ref name=":1" />. == I == * Insonning haqiqiy qimmati uning [[ilm]]i va shu [[ilm]]iga qilgan amali orqali bilinadi. Demak, inson haqiqiy qimmatga ega boʻlishi uchun [[ilm]] oʻrganishi va [[odob]]li boʻlishi zarur!<ref name=":1" /> * Ishga kirishish oʻylanib oʻtirgandan yaxshi, gʻaflatda qolish esa kuchli dushmandan battar!<ref name=":1" /> == J == * [[Javob]]ga shoshilgan kishi [[xato]]ga yoʻl qoʻyadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. * Jim turib salomat boʻlish, gapirib malomatga qolishdan afzal<ref name=":1" />. == K == * Kimki maslahatlashib ish tutsa, hech qachon pushaymon boʻlmaydi. Kimki tejamkorlik bilan oʻrtacha yoʻl tutsa, hech vaqt kambagʻal boʻlmaydi<ref name=":1" />. * Kimki yoshligida [[ilm]] oʻrganmasa, qariganda [[hurmat]] topolmaydi<ref name=":1" />. * Kimki oʻz [[fikr]]iga magʻrurlanib ish tutsa, yoʻldan adashadi. Kimki oʻz [[aql]]iga suyanib, oʻzgalar bilan hisoblashmasa, xorlik tortadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=156}}. * Kimki oʻz haddini bilsa, tilini saqlasa, behuda soʻzlardan qochsa, [[Doʻstlik|doʻstlarini]] xijolatga solmasa, uning salomatligi doimiy va pushaymonligi esa kam boʻladi<ref name=":1" />. * Kishidan [[hayo]] ketsa, tezdagina [[balo]] yetib keladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=159}}. * Kishining toyishi oyogʻini qonatadi, [[til]]ning toyishi barcha neʼmatdan mahrum etadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=185}}. * Koʻp gapirishdan saqlan, chunki koʻp gapirsang, yashirin sirlaring va ayblaring oʻz-oʻzidan ochilib qoladi, jim yetgan dushmanlaring esa xatoyingdan foydalanib qoladilar!<ref name=":1" /> == M == * Mashhur Yunon ismli hakimning oldida bir kishi: „Inson uchun oʻz [[orzu]]siga yetishdan buyuk [[saodat]] yoʻq!“ deb qoldi. Shunda Yunon unga: „Oz-koʻpga [[qanoat]] qilib yashashdan koʻra buyukroq [[baxt]] yoʻq!“ deb javob berdi<ref name=":1" />. * Muloyimlik – [[rizq]] sari yetaklovchi kalit!<ref name=":1" /> == N == * Nodonlik oʻrgatilmagan hayvonga oʻxshaydi. Kimki unga minsa xor qiladi va kimki unga yaqinlashsa toʻgʻri yoʻlidan ozdiradi. Nodon odam molni, aqlli odam esa fazl-u kamolni qidiradi<ref name=":1" />. * Nodon nodon bilan doʻst boʻlsa, buning aslo taajjubli joyi yoʻq, biroq aqlli kishining nodon bilan hamsuhbat boʻlishi taajjublidir. Chunki har bir narsa oʻziga zid boʻlgan narsadan qochadi. Mos boʻlganlari esa yaqinlashadi<ref name=":1" />. * Nodon odam molni, aqlli odam esa fazl-u [[kamol]]ni qidiradi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=63}}. == O == * Odamlarning yaxshirogʻi oʻz qalbida [[yaxshilik]]ka yoʻl ochgani va [[yomonlik]]ni hamda [[ochkoʻzlik]]ni haydab chiqarganidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=123}}. * Odamlarning yomoni uzrni qabul qilmaydi, kamchiliklaringni doimo qidiradi, qoqilsang suyamaydi<ref name=":1" />. * Ogʻirchilikda [[sabr]] qilish – eng ulugʻ [[neʼmat]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=88}}. * Oshkora aytilgan taʼna, koʻngilda yashirilgan ginadan yaxshi<ref name=":1" />. == P == * [[Pul|Pul-u]] molga boʻlgan tashnalik [[suv]]ga boʻlgan tashnalikdan koʻra dahshatlidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=76}}. == S == * [[Sabr]]ning avvali achchiq, oxiri esa shirin!<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=87}} * Sogʻligʻu yoshliging bor ekan bardam,<br />Maqsuding muyassar boʻladi har dam.<br />Shunday yashaginki, ish qilsang biror,<br />Dushman taʼnasini yeb yurma zinhor!<ref name=":1" /> * Soʻradilar: „<nowiki/>[[Qanoat]] nima?“ Aytdi: „Birovlarning qoʻlidagi narsani koʻrib maʼyus boʻlmaslik. Tamagirlikdan qochish, chunki tamagirlik albatta kambagʻallik sari yetaklaydi!“<ref name=":1" /> == T == * Tutay desang yaxshilar yoʻlin,<br />Vaʼda qilsang aylagin vafo!<br />Vaʼda qarzdir har inson uchun<br />Farzdir qarzni aylamoq ado!<ref name=":1" /> == X == * Xudbin boʻlma, xudbin samarsiz boʻlar,<br />Hunarbin boʻl, xudbin hunarsiz boʻlar.<br />Dononing ogʻzidan chiqqan soʻzdir kon,<br />Osmonu yerdan ham ulkan begumon!<ref name=":1" /> == Oʻ == * Oʻylab hozirlangan oz narsa [[isrof]] boʻladigan koʻp narsadan afzal<ref name=":1" />. == Sh == * Shoshilmay, [[Aql|aql-u]] tadbir bilan ish tutish [[maqsad]]ga yetishni tezlashtiradi:<br />Jom ichra chumoli tushsa bechora,<br />Xaloskorga kuchmas, kerakdir chora.<br />Har kimda oʻtkir raʼy va tadbir bordir,<br />Jang ichra gʻalaba doimo yordir.<br />Tadbirdan har kimga koʻp najot yetar,<br />Bahor har daraxtdan vaqtincha ketar<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Musulmon olimlar]] [[Turkum:Allomalar]] 2h53rh56qr8vouz0k71nl9oq2czoq4s 0 4414 32125 31507 2026-08-09T06:25:20Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32125 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Qobus | wikipedia = Qobus }} '''Qobus''' (<nowiki>XI</nowiki> asrda yashagan) – fors-tojik shoiri. == Iqtiboslar == <!-- A --> * Agar sevsang, muhabbatingga arziydiganni sev<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=176}}. * Azob chekishni istamasang, [[hasadgoʻy]] boʻlma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=186}}. <!-- B --> * Bilgilki, [[ahmoq]]larga yaxshi javob – [[sukut]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=66}}. * Biror-bir kimsaga [[yaxshilik]] qilsang, shu bilki, sening saxovatingdan u behad shod boʻlgani kabi, senga ham shunchalik zavq nasib etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}. <!-- D --> * [[Dushman]]laring bilan apoq-chapoq boʻlgan [[doʻst]]ingdan qoʻlingni yuvib, qoʻltigʻingga ur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=164}}. <!-- J --> * Johilni [[johillik]]dan asrashdan koʻra, borki narsalarning barini johillikdan asrash osonroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=66}}. <!-- N --> * [[Nafrat]]imizga uchragan kimsalarning yordamiga muhtoj boʻlish ogʻir musibatdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. * [[Nodon]] doʻst — [[doʻst]] boʻlaturib shunday kunlarni boshingga soladiki, bu yuzta dono [[dushman]]ingning ham qoʻlidan kelmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=164}}. <!-- O --> * Odam [[doʻst]]siz qolgandan koʻra [[aka]]-[[uka]]siz qolgani afzal<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=166}}. * Odamlarga [[zarar]]i ham, [[foyda]]si ham tegmaydigan kishidan faqirroq odam yoʻq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. <!-- Q --> * Qadahboz doʻstlaringni [[doʻst]] dema, chunki ular senga emas, qadahingga doʻst<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=166}}. * [[Qoʻrquv]] bilmayin desang, [[yovuzlik]] qilma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=122}}. <!-- S --> * [[Sevgi]]siz odam – odam emas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. <!-- Y --> * Yangi [[doʻst]] orttirsang, eskisidan yuzingni burma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. * Yaxshi soʻzla, ammo [[mahmadona]] boʻlma! [[Ezmalik]] kaltabinlikdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=143}}. * Yaxshi [[xotin]] — jon malhami<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=180}}. * Yetti boshli ajdardan emas, [[tilyogʻlama]] odamdan qoʻrq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. * [[Yolgʻon]]ligi avvaldan maʼlum gapni [[haqiqat]] deyishdan ham ortiq [[hayo]]sizlik yoʻq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=146}}. <!-- Oʻ --> * Oʻzgalar oldida berilgan [[nasihat]] taʼnadek botadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. * Oʻzini bilimdon deydigan [[nodon]]dan qoch<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=64}}. <!-- Gʻ --> * Gʻazablanganingda [[gʻazab]]ingni bosishni oʻzingga majburiyat bil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=189}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] 07100wqc10qjvtuwld0jayre5n7udln 0 4419 32047 31283 2026-08-09T06:16:08Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32047 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Qoshgʻariy | Tasvir = 2015-09-11-080312 - Upal, Mausoleum des Uigurischen Philologen Muhamad Al Kashgari.JPG | wikipedia = Qoshgʻariy }} '''Mahmud ibn al-Husayn ibn Muhammad al-Qoshgʻariy''' ('''Mahmud al-Qoshgʻariy''', '''Mahmud Qoshgʻariy''', '''Qoshgʻariy''', yaʼni qoshgʻarlik Mahmud)''(1028/1029-yil, Barsxon – 1101/1126-yil, Oʻpal)'' – turkiy tilshunos olim, filolog. Turkiy xalqlarning arab tilidagi ilk ensiklopediyasi – „Devonu lugʻotit turk“ (1072–1074) muallifi, turkshunoslik ilmining asoschisi. {{ABD}} == A == * Arpasiz ot qir osholmaydi,<br />Yoʻldoshsiz botir [[jang]]da yengolmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=171}}. == B == * Baxil [[mezbon]] [[mehmon]]ni oʻgʻri koʻrar,<br />Berganini minnat qilib yuzga urar<ref name=":1" />. * Befahm [[mehmon]] uy egasini xijolatga qoʻyadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=103}}. * Belgi boʻlsa, odam yoʻlda adashmaydi, [[aql]]i boʻlsa, kishi [[soʻz]]da adashmaydi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=67}}. * Boqmas jahon sovuq soʻz,<br />Shilqim, yuzsiz baxilga,<br />Yoqimli boʻl, xushxulq boʻl,<br />Qolsin noming koʻp yilga<ref name=":1" />. * Boshqa kishining moli qoʻlingda boʻlsa ham, seniki hisoblanmaydi. Chunki u qaytariladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. * Boʻydoq odamga ellik gaz boʻz ham ishtonlikka yetmaydi<ref name=":0" />. == D == * [[Doʻst]]lar bilan totuv yasha, urishib undan ayrilma. Qoʻlingdagi tovuqni chiqarib yuborib, yana boshqatdan qidirma!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=170}}. == E == * Eshitib [[ota]]-[[ona]]ning<br />Soʻzlarini qadrla.<br />Molu mulking koʻpaysa<br />Magʻrurlanib quturma<ref name=":1" />. == I == * Ikki er hayvon olishadi, oʻrtada pashsha yanchiladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. * [[Ilm]], [[hikmat]] oʻrgangin, boʻlma magʻrur,<br />Maqtanchoqni sharmandasi chiqdi, koʻr<ref name=":1" />. * [[It]] qopmaydi, [[ot]] tepmaydi dema, negaki bu [[odat]] ularning tabiatida bordir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=124}}. * Ish boshlashda hovliqmay, diqqatla boq<br />Chaqmoqtoshni shoshib chaqsang oʻchar chiroq<ref name=":0" />. == K == * Kasalning [[vasiyat]] qilishi uning uchun yaxshilik keltiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=128}}. * Kelsa agar xonang uzra gʻarib [[mehmon]],<br />Bor narsangni oldiga qoʻy, boʻl mehribon<ref name=":1" />. * Kelsa birov yoʻqlanib,<br />Bergil yaxshi ozuq, non.<br />Qargʻab ketar [[mehmon]]lar,<br />Koʻtar boʻlsang gar yomon<ref name=":1" />. * Ketgan molga achinma,<br />Unga ozroq oʻkingil<ref name=":1" />. * Kulsa kishi yuzingga,<br />Koʻrklik boʻlib koʻringil.<br />Shirin, ochiq soʻz soʻyla,<br />Yoqmoq uchun uringil<ref name=":1" />. * Koʻrklik toʻning oʻzingga,<br />Totligʻ oshing oʻzingga.<br />Qoʻnoqqa koʻrgiz izzat,<br />Yoysin shaʼning uzoqqa<ref name=":1" />. == M == * Mashaqqatsiz [[hayot]] yoʻq bunda aslo,<br />[[Ezgulik]]ni koʻrmasdan [[umr]] bitar<ref name=":1" />. * [[Mehmon]]ni davlat va [[barakot]]dan sanaydiganlar oʻlib ketdi. Har bir qora sharpa qoʻnoq boʻlmasin, deb chodir buzuvchilar qoldi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. * Mehmondorchilikning qoidalaridan biri shundayki, [[mehmon]]ning oldiga kirayotganda, chiqayotganda yoki taom yeyilayotganda ochiq yuzli, shirin soʻzli va xushfeʼl boʻlish lozim. [[Mehmon]]lar oldida hech bir xodim yoki mulozimni xafa qilmaslik, qattiq gapirmaslik, ular tomonidan birorta ayb yoki [[nuqson]] boʻlsa tanbeh va taʼna soʻzlarini aytishdan tiyilmoq lozim. Shuning uchun donolar: „Mehmondorchilikdagi oliy izzat ochiq yuzlilik va shirin soʻzlik“ deganlar<ref name=":1" />. * [[Mehmon]] kelsa oʻtqazgil,<br />Hordiq olib tinch boʻlsin.<br />Oti ham yorugʻlikda<br />Arpa, somonga tuysin<ref name=":1" />. * Muhtoj odam har bir narsadan hojati chiqishini oʻylaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=85}}. == O == * [[Odob]]ning boshi — [[til]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. * Ojiz, gʻarib [[mehmon]] kelsa, hozir boʻlgan narsani mehmonga tezlik bilan qoʻy, unga malol keltirma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=101}}. * Olim kishini ezgu tutib soʻzin eshit,<br />[[Hunar]]ini oʻrganibon amal qilgʻil<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * Olim kishi soʻzidan olgil oʻgit,<br />Yaxshi soʻzlar taʼsiri dilga singar<ref name=":1" />. * Olimlarga yaqinlash, bahra olgil tutib dil<ref name=":1" />. * Osmonga tupurgan kishining tupugi yuziga tushadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=154}}. == Q == * [[Qarindosh]]larga, [[qoʻni-qoʻshni]]larga yaxshilik qil, olgan [[hadya]]laring evaziga qimmatliroq narsa hozirla<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=103}}. * Qurol hozirlashni unutgan askar asir boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. * Quruq yogʻoch egilmaydi, quruq novda gullamaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=134}}. * Qush ov koʻrsa yuksaklardan pastga tushar,<br />Olim kishi oʻgit bersa, darhol uqar<ref name=":1" />. * Qoʻldoshingni hurmat qil,<br />Oʻzgalarga yuzlanma.<br />Boqolmasang tovugʻing,<br />Qush boqay, deb soʻzlanma<ref name=":1" />. * Qoʻni-qoʻshni, qarindosh,<br />Koʻrsin sevdan [[yaxshilik]]<ref name=":1" />. == S == * Savdogarning moli toza, [[shubha|beshubha]] boʻlsa, yoʻl ustida yeydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=135}}. == T == * [[Til]] bilan qadalgan narsa tish bilan yechilmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=142}}. == U == * Ulugʻligʻing oshsa xushxulq boʻlgil<ref name=":1" />. * Undab ulugʻ chaqirsa,<br />Tezlik bilan chopib kel,<br />Ochlikda birga boʻlgil,<br />Ne holda boʻlsa yurt, el<ref name=":1" />. * Urgʻochi tuya ingrasa, erkak tuya boʻzlaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. == Y == * Yaxshining soʻngagi tuproqda chirisa ham, nomi qoladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}}. * Yashirin tutilgan sevgi<br />Ayrilgan kun bilinar.<br />Ogʻriq koʻzni berkitma,<br />Yoshi oshkora qilar<ref name=":1" />. * [[Yomonlik]]ka otlanma,<br />Tildan chiqar ezgu soʻz<ref name=":0" />. * Yotlarning yogʻliq [[ovqat]]idan oʻzingga yaqinlarning mushti yaxshi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=89}}. == Oʻ == * [[Oʻgʻil]] dono boʻlsa, [[ota]] rohatga yetadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=179}}. == Gʻ == * Gʻoz qoʻzgʻolsa, koʻlni oʻrdak egallaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=134}}. == Ch == * Chiroyli [[toʻn]]ingni oʻzing kiy, shirin [[taom]]ingni esa boshqalarga tut<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. * Chiyaboʻri [[qoʻshnichilik]]ka rioya qilib qoʻshnisini yemaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=128}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Olimlar]] [[Turkum:Tilshunoslar]] [[Turkum:Filologlar]] 0y1q1drbcg05apyl9y6csjzhbacxy0c 0 4421 31918 31247 2026-08-09T05:58:32Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31918 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Ahmad Yugnakiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = <nowiki>XII</nowiki> asr oxiri | Tavallud joyi = Samarqand, Yugnak qishlogʻi | Vafot sanasi = <nowiki>XII</nowiki> asr birinchi yarmi | Vafot joyi = {{?}} | Vikipediya = Ahmad Yugnakiy | Vikiombor = }} '''Ahmad Yugnakiy''' yoki '''Yugnakiy''' (<nowiki>XII</nowiki> asr oxiri, Samarqand, Yugnak qishlogʻi – <nowiki>XII</nowiki> asr birinchi yarmi, {{?}}) – turkiy shoir, mutafakkir. == Iqtiboslar == <!-- B --> * [[Bilim]] bilan [[saodat]] yoʻli ochiladi, shunga koʻra, [[ilm]]li boʻl, [[baxt]] yoʻlini izla<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. <!-- D --> * [[Doʻstlik|Doʻstim]] deb ishonib, [[sir]] aytma, ehtiyot boʻl<ref name=":1" />. <!-- E --> * Ey doʻst, ulugʻlarni [[izzat]] qil, foydasiz har narsaga aralashish va [[tortishuv]]dan saqlan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=115}}. <!-- G --> * Gunohkor kishini [[gunoh]]ini kechir, [[adovat]] ildizini kes va qoʻporib tashla<ref name=":1" />. <!-- I --> * [[Ilm]]siz iliksiz soʻngak kabi boʻshdir, iliksiz soʻngakka qoʻl urilmaydi. [[Bilim]] bilan kishining martabasi oshdi, [[ilm]]sizlik esa kishini tubanlashtirdi. [[Bilim]]li kishi keraqli [[soʻz]]ni soʻzlaydi, keraksiz [[soʻz]]ni koʻmib tashlaydi<ref name=":1" />. <!-- K --> * Kimda-kim „man-man“ deb oʻzini baland tutsa, uni na [[xalq]], na [[Alloh]] sevadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=154}}. <!-- M --> * Mingta [[Doʻstlik|doʻsting]] boʻlsa, uni koʻp koʻrma,<br>Bitta [[dushman]]ing boʻlsa, uni oz dema<ref name=":0" />. * Mol-dunyoim koʻp, deb [[kibr]]lanmagin. Mol-dunyoning foydasi nimaga arziydi?! (Oʻlganda) yalongʻoch ketasan. Hamyoning, toʻrvang, [[boylik]] toʻla sandigʻing – bari qolib ketadi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=69}}. <!-- O --> * [[Ota]]dan xato kelsa koʻrma xato,<br />Savob bil, hattoki qilsa xato<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. <!-- Q --> * Qaramsiz kishi mevasiz daraxtdir, mevasiz yegʻochni kesib yondirgin<ref name=":1" />. <!-- T --> * Toʻgʻri boʻl, toʻgʻri ish qil, toʻgʻri deb nom chiqar,<br>Xaloyiq seni toʻgʻri, deb atasin<ref name=":1" />. <!-- U --> * Ulfati yaxshi kishining oʻzi ham yaxshi boʻlur, yaxshi ulfatli kishidan koʻp [[yaxshilik]] kelur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=172}}. * Ulugʻlikka yetishsang – yanglishma, atlas kiysang, boʻz koʻylagingni unutma<ref name=":1" />. <!-- X --> * [[Xalq]]ning yetugi [[Saxiylik|saxiy]] kishidir, [[saxiylik]] sharaf keltiradi<ref name=":1" />. <!-- Y --> * Yaxshi [[feʼl]] bilan odamlar koʻnglini olib, oʻzingni yomon qiliqlardan saqlab yasha<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=129}}. <!-- Oʻ --> * Oʻylab soʻzlagan kishining [[soʻz]]i toʻgʻridir,<br>Oʻrinsiz koʻp vaysagan [[til]] shafqatsiz yovdir.<br>Ogʻiz va tilning bezagi toʻgʻri [[soʻz]]dir,<br>Toʻgʻri soʻzla, tilingni beza<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Mutafakkirlar]] 69i9nqzfviwjrxmyho9fsm87en1g9m4 0 4423 32146 31518 2026-08-09T06:28:06Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32146 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Buzurgmehr | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = {{comment|?|maʼlum emas}} | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = 580-yil | Vafot joyi = | Vikipediya = Buzurgmehr | Vikiombor = | nocat = }} '''Buzurgmehr''' – davlat arbobi, ijodkor. [[Xusrav I Anushirvon]] davrida (531–579-yillar) vazirlik qilgan. Otasi Baraka sosoniy hukmdorlarning nadimlaridan edi. {{ABD}} == Iqtiboslar == <!-- A --> * [[Anushirvon]] Buzurgmehrdan: „Muloyimlik nima?“ deb soʻradi. U dedi: „Muloyimlik axloq dasturxonining tuzi. Hilm, yaʼni muloyimlik soʻzini teskari uqisang, milh, yaʼni tuz boʻladi. Hech bir ovqat tuzsiz taʼmga ega boʻlmaydi. Hech bir xulq ham hilm, yaʼni muloyimliksiz kamol topolmaydi!“ [[Anushirvon]] yana undan: „Muloyimlikning belgilari qanday boʻladi?“ deb soʻradi. „Uning uch alomati boʻladi“, – deb javob berdi Buzurgmehr, – birinchi – birov senga qovogʻini solsa yoki achchiq soʻzlarni aytsa ham, unga nisbatan shirin soʻz aytasan, agar u oʻz feʼli bilan xafa qilsa, uni xursand qilishga urinasan. Ikkinchi – gʻazab oʻt olib, osmonga oʻrlagan paytda ham, sukut qilib, xomush boʻlib turasan. Uchinchi – biror kimsa kirdikori bilan gʻazabga loyiq boʻlsa ham gʻazabni ichga yutib, oʻzingni bosasan!"<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref> * [[Anushirvon]] Buzurgmehrdan soʻradi:<br />– Shijoat nima? Buzurgmehr unga: <br />— Yurakning quvvati! – deb javob berdi. [[Anushirvon]] yana undan:<br />— Nega qoʻlning quvvati emas? – deb soʻradi.<br />— Agar yuraqda quvvat boʻlmasa, – deb javob berdi Buzurgmehr, – qoʻlda ham quvvat boʻlmaydi, qoʻl quvvati yurak quvvatiga bogʻliq!<ref name=":1" /> <!-- B --> * Bir kuni Buzurgmehrdan: „Soʻzlash yaxshimi yoki sukutmi?“ deb soʻradilar. U esa: „Soʻzlash!“ – deb javob berdi. Undan: „Nega boʻlmasa oʻtmish hakimlari doimo aksini aytib keldilar?“ deb soʻrashdi. Buzurgmehr: „Soʻzlash afzal deganimning maʼnosi shuki, agar bu vosita boʻlmaganda edi, sukutdagi beqiyos xislatlar ochilmay qolardi!“ – deb javob berdi<ref name=":1" />. * Bu [[dunyo]]ning adolatsizligi shundaki, u insonni [[mehnat]]iga yarasha taqdirlamaydi: yo xizmatini oshirib baholaydi, yo kamsitib<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=71}}. * Buzurgmehrdan:<br>— Nima uchun [[ustoz]]ingni [[ota]]ngdan afzalroq [[hurmat]] qilasan? — deb soʻradilar.<br>— Chunki [[ota]]m meni oʻtkinchi [[hayot]]ga olib keldi, [[ustoz]]im esa boqiy [[hayot]] bagʻishladi, — deb javob berdi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Mashriqzamin hikmat boʻstoni|p=17}}}} * Buzurgmehrdan soʻradilar: „Ey hakim, kishi uchun eng yaxshi narsa nima?“ Aytdi: „Jim turmoq, behuda soʻzlarni aytishdan koʻra indamay turmoq!“ Yana soʻradilar: „Agar u ham boʻlmasa-chi?“ Aytdi: „Agar u boʻlmasa kishi uchun adab yaxshidir!“ Yana soʻradilar: "Agar u ham boʻlmasa-chi? Aytdi: „Yoqimli xulq, odamlar bilan ochiq yuzli boʻlish, doʻstu dushman bilan murosa qilish!“ Yana soʻradilar: „Bu xislatlar ham boʻlmasa-chi?“ „U paytda odamning oʻlgani yaxshi!“<ref name=":1" /> * Buzurgmehrdan soʻradilar: – Nega sen qulingdan ketgan narsaga xafa boʻlmaysan va qulingga kelgan narsadan shodlanmaysan? U dedi: – Qoʻldan ketgan narsani xafagarchilik bilan topib boʻlmaydi, aziz umrni esa mol-dunyo shodligi bilan behuda oʻtkazib boʻlmaydi. Shunday ekan, nega endi foydasiz narsa uchun gʻam chekay, menga bir umr vafo qilmaydigan narsa bilan quvonay?!<ref name=":1" /> * Buzurgmehrdan soʻradilar: „Odam uchun eng bebaho narsa nima?“ Aytdi: „Aql!“ Yana soʻradilar: „U boʻlmasa-chi?“ Aytdi: „Odob va axloq“. Soʻradilar: „U ham boʻlmasa-chi?“ Aytdi: „Koʻrkam hulq“. Soʻradilar: „U ham boʻlmasa-chi?“ Aytdi: „Boylik“, chunki boylik bilan yaxshilik qilib, har turli toifalar ichida tinch yashash mumkin. Yana suradilar: „U ham boʻlmasachi?“ Aytdi: „Jimlikni odat etish, chunki jim turish bilan odamning ayblari ochilmaydi va oʻzgalar taʼnasini va malomatini eshitmaydi?“. Soʻradilar: „U ham boʻlmasa-chi?“ Aytda; „Chaqmoq va yashin yaxshi, chunki yuqoridagi shuncha xislatlardan birortasi boʻlmagan odamning chaqmoq va yashin oʻti ostida ulgani maʼqul!“<ref name=":1" /> <!-- Gʻ --> * [[Gʻazab]], [[takabburlik]] va nojoʻya harakat odamga alam va pushaymonlik keltiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=190}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha davlat arboblari]] [[Turkum:Vazirlar]] c7t58um8zsuynaot56qi9j0s5m3sv9p 0 4430 32158 31503 2026-08-09T06:29:33Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32158 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Abdulla Avloniy | Tasvir = Abdulla Avloniy 4.jpg | wikipedia = Abdulla Avloniy }} '''Abdulla Avloniy''' (1878-yil 12-iyul, Toshkent – 1934-yil 25-avgust, Toshkent) – XIX asr oxiri XX asr boshidagi oʻzbek milliy madaniyatining mashhur vakillaridan biri, maʼrifatparvar shoir, dramaturg, jurnalist, olim, davlat va jamoat arbobi. {{ABD}} == A == * Aql egalari, vijdon sohiblari har vaqt koʻrgan, qilgan va bilganlarining haqiqatini va toʻgʻrisini soʻzlaydilar<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. == B == * [[Bola]]larini pisand qilmagan [[millat]]lar inqirozi ularni yot qoʻllarga va yot [[madaniyat]]lar ixtiyoriga berib qoʻyganlari sababliki, ulardan ayrilishga mahkumdirlar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=124}}. * Bugungi kunda [[jamiyat]]imizning yuzini qora qiluvchi [[pastkash]]lar, yomonlar, beboshlar, [[oʻgʻri]]lar, [[giyohvand]]lar va nashavandlar... kecha [[tarbiya]]lariga eʼtibor berilmagan [[bola]]lardir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=138}}. == D == * Dangasalik har vaqt insonni xor qilur<ref name=":1" />. == E == * Emish har elgʻa qadri ilm balo,<br>Oʻla ilm maqomi baski bolo.<br>Kishikim ilmu fandin boxabardur,<br>Haloyiqqa moʻtabardur.<br>Tiriklikda kishikim qilsa har kor,<br>Aning osonligʻina ilm darkor<ref name=":1" />. * Eng yomon kishilar ilmga amal qilmaydigan kishilardir. Agar tarbiya qiluvchi muallim olim boʻlib, amalsiz boʻlsa, bu shogirdlar axloqiga yomon taʼsir koʻrsatadi<ref>{{cite web|url=https://hikmatlar.uz/quote/773|title=Эng yomon kishilar ilmga amal qilmaydigan kishilar-dir. Agar tarbiya qiluvchi muallim olim bo`lib amalsiz bo`lsa, bu shogirdlar axloqiga yomon ta`sir ko`rsatadi|publisher=hikmatlar.uz}}</ref>. == F == * Fikr gar yaxshi tarbiyat topsa,<br>Xanjar, olmosdan boʻlur oʻtkur.<br>Fikrning oynasi oʻlursa zang,<br>Ruhi ravshanzamir boʻlur benur<ref name=":1" />. == H == * [[Hayo]], [[nomus]] imona dalildur, <br />Hayosiz doimo xor-u zalildur<ref name=":1" /><ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=159}}. * [[Hayo]] pardasi ila oʻralmish insonlarning [[iffat]] pardasi yirtilmas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=162}}. == I == * Iffatingni pardasi, vijdonning niqobi hayodir... Hayo pardasi ila uralmish insonlarning iffat pardasi yirtilmas<ref name=":1" />. * Ilm oʻqumoq har bir eru xotinga farzdur,<br>Ilmu donish yaxshi ziynatdur xotin-qiz ahliga.<br>Quy qadam ilm uyiga, tumor, marjoning unut<ref name=":1" />. * [[Igʻvo]] va [[chaqimchilik]] eng yaramas sifat boʻlgani uchun bu yomon sifatni oʻzlariga maslak qilib olgan kishilar xalq nazarida munofiq sanaladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=185}}. == K == * Kishini kecha-kunduz tindirmasdan qul kabi [[mehnat]] va [[mashaqqat]]larga koʻkrak berib ishlatadigan narsa [[Vatan]] va bola-chaqalarning [[Mehr|mehr-u]] muhabbati emasmu?<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=117}}. == O == * Olim kishilar har yerda aziz va hurmatlidurlar<ref name=":1" />. == S == * [[Sabr]] shunday kuchli bir narsadirki, [[gʻazab]]ni [[shijoat]]ga, [[shiddat]]ni [[halimlik]]ka, kattalikni tavozeʼga, [[yomonlik]]ni [[yaxshilik]]ka aylantirmaklikka quvvati yetar<ref name=":1" /><ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=87}}. * Sadafdin inju, ilondin zahar hosil boʻlgani kabi,<br>Rostlikdan foyda, xiyonatdan zarar hosil boʻlur<ref name=":1" />. * Soʻzing boʻlsa kumush, jim turmak oltun,<br>Misi chiqgay soʻzing koʻp boʻlsa bir kun.<br>Koʻpaygan soʻzni boʻlgay toʻgʻrisi oz,<br>Shakarning koʻpidin ozi boʻlur soz<ref name=":1" />. == Gʻ == * [[Gʻazab]]ning avvali jinnilik, oxiri nadomatdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=189}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Dramaturglar]] [[Turkum:Jurnalistlar]] [[Turkum:Olimlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha davlat arboblari]] [[Turkum:Jamoat arboblari]] [[Turkum:1878-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:12-iyulda tugʻilganlar]] [[Turkum:1934-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:25-avgustda vafot etganlar]] s4po95x5txl2po6lkshtjsmz4yu6tqn 0 4431 31829 24666 2026-08-09T05:47:28Z Bekipediya 2189 /* A */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31829 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Nizomiy Ganjaviy | Tasvir = Nizami Rug Crop.jpg | wikipedia = Nizomiy Ganjaviy }} '''Nizomiy Ganjaviy''' (asl ismi: '''Abumuhammad Ilyos ibn Yusuf ibn Zakiy Muayyad'''; 1141-yil – Ganja shahri, Ozarbayjon – 1209-yil) – Ozarbayjon fors sheʼriyatining klassigi, Oʻrta asrlar Sharqining eng buyuk shoirlaridan biri, fors tilidagi epik adabiyotning eng yirik ishqiy shoiri, fors tilidagi epik sheʼriyatga soʻzlashuv tili va realistik uslubni olib kelgan ijodkordir. {{ABD}} == A == * Ablahni koʻrgilki, talashib bir sang,<br />Oʻzaro urushib qilishadi jang!<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref> * Arzimas [[gʻam]] tortmoq uchun bu jahon,<br />[[Dunyo]] shod yashamoq uchun, ey inson!<br />[[Dunyo]] dilxushligu ham shodlik uchun,<br />Na zahmat tortmogʻu bedorlik uchun.<br />Ne uchun oʻzingga sitam aylamoq,<br />Yillar aro oʻzni [[gʻam]]ga boylamoq?<br />Ogʻirlikni aslo olma boʻyningga,<br />Olgan sari kirib borar qoʻyningga!<ref name=":1" /> == B == * Barcha eldan tuproq kabi past boʻlgin,<br />Barcha eldan yeldek tihidast boʻlgin.<br />[[Harakat]] qil, elni aylagin rizo,<br />Qoʻl-oyogʻin oʻpu qilma norizo!<ref name=":1" /> * Beaql boʻlma hech, beaql kishi,<br />Oyoqsiz qurt kabi yurish-turishi.<br />Toʻzishu, yoʻq boʻlish bu nifoqdandir,<br />Gʻalaba doimo ittifoqdandir<ref name=":1" />. * Bir kunlik [[tarix]]ga egadir jahon,<br />Yuz yillik [[boylik]]ni qilmaylik pinhon.<br />Kel, bunda oʻtirib, boʻlaylik bir shod,<br />Tasavvur qilaylik oʻzni Kayqubod.<br />[[Dunyo]] rohatidan talab qilib dod,<br />Kechayu ertani aylamaylik yod<ref name=":1" />. * Birovning oldiga borgandan non deb,<br />Uyda jim oʻtirgan yaxshidir jon deb.<br />Har kim [[tama]] yoʻlin tutsa agar pesh,<br />[[Oqibat]] bir kuni boʻlgʻusi darvesh!<ref name=":1" /> == D == * Davlat gohi kelib, gohida ketar,<br />Befahm kishilar oʻzini yoʻqotar!<ref name=":1" /> == H == * Halol yegin topib oʻz ranjing bilan,<br />Boy boʻlsang boʻl faqat oʻz ganjing bilan.<br />Iti boʻlma aslo birov nonini,<br />Mushugi boʻlma yo oʻzga xonini.<br />Kim shoddir shodligi ziyodat boʻlur,<br />Tani shodlik uchun viloyat boʻlur<ref name=":1" />. * Har kecha soʻnggida nuri ziyo bor,<br />Har bardosh soʻnggda [[zavq]]i safo bor<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=88}}. * Har kim [[hunar]] [[Qadr-qimmat|qadrin]] bilmasa koʻp dod,<br />U quruq suvratdir, devsifat bunyod!<br />Alafxoʻr misoli emasdir inson,<br />Ziyraklik, hushyorlik payida har on.<br />Har kim oʻqimoqdan qilmasa gar or,<br />Toshdan laʼl chiqarar, suvdan dur-gavhar.<br />Necha [[aql]]i tezlar qilib behushlik,<br />Nodonlikdan qildi safolfurushlik.<br />Ammo [[taʼlim]] olib nechalar nodon,<br />Hokim boʻldi yetti iqlimga chunon.<br />Obihayot [[suv]]in ichganing zamon,<br />Oʻzni Xizr deya aylagin gumon<ref name=":1" />. * [[Hunar]]ingdan bir kun yetarsan [[baxt]]ga,<br />Hunarsiz kim yetar toj ila taxtga<ref name=":1" />. == I == * Ishni payti kelgach, aylagin ogʻoz,<br />Zamonning zayliga qarab boshla boz.<br />U oʻgʻri kishiki tortib necha ranj,<br />Talab qilib tunda qidiradi ganj.<br />Tarannum qilaman chiroyli surud,<br />Belidan uzilmay tursagina ud!<br />Dehqon deb oʻylama har kim sochsa don,<br />Donidan don chiqsa oʻshadir dehqon!<ref name=":1" /> == K == * Kimning boʻshroq choʻntagi,<br />Tinchroq tepar yuragi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=89}}. * Kunim kundan kunga boʻlsin desang xush,<br />[[Ilm]] payidan boʻl borida es-hush.<br />Har varaqni uqib chiqqanda mudom,<br>[[Harakat]] qil, tushun barisin tamom,<br />Buyra tuquvchikim, tuqisa aʼlo,<br />Yomon kulohduzdan boʻladi aʼlo!<ref name=":1" /> == M == * Mol-dunyo misoli chirmovchi ilon,<br />Qoʻlingda kam boʻlsa xush boʻl, ey inson!<br />Boyliging tezgina topadi yoʻqlik,<br />[[Boylik]]ning yoʻqligi sen uchun toʻqlik!<ref name=":1" /> == N == * [[Nafs]]ing jiyroni boʻlarkan roming,<br/> [[Ixlos]] tangasiga soʻqilur noming<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=87}}. == O == * Oldin bilib olib, keyin soʻzlagil,<br />Zarni topib, soʻngra xarjin koʻzlagil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=146}}. == Q == * [[Qalb]]dan chiqqan [[soʻz]] qalbga yoʻl oladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=143}}. * Qoʻlingni silka-yu boqma jahonga,<br />[[Qanoat]] aylagin bitta qoq nonga!<ref name=":1" /> == S == * [[Sabr]] bilan banddan qutular kishi,<br />[[Sabr]] kalit erur bekilsa ishi.<br />[[Sabr]] qilmoq bila talx boʻlsa komim,<br />[[Sabr]] kaʼbasi de sen mening nomim!<ref name=":1" /> * [[Sabr]] qilgan kishi bir kun topar kom,<br />[[Sabr]]siz qiz erga yednimas mudom.<br />Murdaning boshida solmagin koʻp dod,<br />Murda babr tilar, nainki faryod.<br />Otni oʻrgatmoqchi boʻlsalar mudom,<br />Shoshib emas, asta qilinadi rom!<ref name=":1" /> * [[Sabr]] qilsang agar, [[sabr]]dan beshak,<br />Davlating koʻpayar bunga qilma shak.<br />[[Sabr]]ingni qilmasang sust ila mahol,<br />Ohista yor boʻlar [[baxt]] ila iqbol!<br />[[Sabr]]ni oʻzingga ayla-yu shior,<br />Va [[sabr]] yoʻlida turgin barqaror!<ref name=":1" /> == T == * Toʻgʻri bulkim, undan toparsan kamol,<br />Toʻgʻriga zafar ham koʻrsatur jamol.<br />Rost yoʻldan toyilmay yursa gar kishi,<br />Jahonda boʻlmagay aslo tashvishi!<ref name=":1" /> * Toʻgʻri yurgani uchun oʻq oʻz yoʻlida,<br />Eʼzoz topdi, koʻrgil, shohlar qoʻlida. <br />Dilingni toʻgʻri tut, balodan qoʻrqma,<br />Yoqut ich-u, aslo vabodan qoʻrqma.<br />Qanday sozdir kishi kajlikdan qochar,<br />Rostlik gʻalabaga doim yoʻl ochar<ref name=":1" />. == U == * Uzr soʻrab kelsa dushmaning har choq,<br />Uyingdan quvlama, hushyor boʻl biroq!<ref name=":1" /> == X == * Xasisning noniga uzatganda qoʻl,<br />Fillarning ostida oʻlgan koʻp maʼqul!<ref name=":1" /> * Xasisning xonidan yegandan halvo,<br />Uyingda qotgan non yeganing avlo.<br />Shod boʻlsa [[qanoat]] birla har kishi,<br />Oʻlguncha boʻlmagan aslo tashvishi!<ref name=":1" /> == Y == * [[Yaxshilik]] koʻzlovchi boʻyniga zinhor<br />Qilich tortma boʻlsa hamki gunohkor!<ref name=":1" /> * Yoʻlda qarab tursam bir qush nogahon,<br />Chumolini choʻqib, qildi chalajon.<br />Hanuz tumshugʻidan tushmasdan saydi,<br />Oʻzi ham oʻzga qush zarbini yedi!<ref name=":1" /> == Oʻ == * Oʻqib oʻrganilgan har bitta [[hunar]],<br />Hunarmandga bir kun foyda keltirar<ref name=":1" />. * Oʻqigandim, ikki ziyrak bir yurtda,<br />Bir chashma qoshiga kelgan vaqtda.<br />Biri oz ichishdan oʻldi nogahon,<br />Biri koʻp ichishdan taslim qildi jon.<br />Yeb-ichish yoʻlini bilmayin qanday,<br />Ochligu toʻqlikdan oʻldilar shunday.<br />Qutulay desang gar tezda oʻlmoqdan,<br />Qorningni shishirma ortiq yemoqdan<ref name=":1" />. * Oʻzgalar [[ayb]]iga tetik nazar sol,<br />Oʻz aybing koʻrgandek undan [[ibrat]] ol<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=135}}. * Oʻzini oʻylaguvchi xudbin [[doʻst]]ingdan jonini yoʻlingga tikkan it yaxshi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=172}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:1141-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1209-yilda vafot etganlar]] brnp4r40thmsco2gx0m183a6eg5yqk8 0 4432 32128 31517 2026-08-09T06:25:44Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32128 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Farididdin Attor | Tasvir = Farīdudīn Al-ʿAṭṭār, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png | wikipedia = Farididdin Attor }} '''Farididdin Attor''' (asl ismi: '''Muhammad Abu Bakr ibn Ibrohim'''; {{tax.}} 1148/1151-yil, Nishopur – 1219/1221-yil) – mutasavvif fors shoiri. Asarlarida tasavvufni targʻib qilgan. Mansur Halloj, Boyazid Bistomiy taʼlimotidagi gʻoyalarni davom ettirgan. {{ABD}} == B == * Boyliging boʻlganda tanglik qilmagin,<br />Yoʻling ochiq boʻlsa, langlik qilmagin!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=167}} * Boʻlmasin olamda [[rizq]]im kam desang,<br />Masʼiyatni kam qilgʻil [[gʻam]] yesang{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=219}}. * Boʻlsa tanballik kishining peshasi,<br />Tekkay oyogʻina xorlik teshasi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=222}} * Boʻshamasa tili [[gʻiybat]]dan,<br />Boʻshamaydi dil uqubatdan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=184}}. == D == * Doimo doʻstlar bilan boʻl hamnafas,<br />Koʻrma dushmanning yuzini bir nafas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=41}}. == E == * Ey birodar, boʻlsa idroking mudom,<br />Elda boʻlgin doimo shirin kalom!<br />Xoʻmrayib har kimsa achchiq soʻzlagay,<br />Doʻstlari undan qochishni koʻzlagay!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=91}} == H == * Har kimki dilozordir,<br />[[Hayot]]i ohu zordir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=146}}. * Har kimki poknazardir,<br />Jahonda moʻtabardir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=135}}. * Har kim tama yoʻlin tutsa gar pesh,<br />Oqibat bir kun boʻlgʻuvchi darvesh!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=159}} == I == * Ikki kishidan sen yashirma [[dard]]ing:<br />Biri [[tabib]] erur, biri — hamdarding<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=170}}. * Ilm ila kimning dili ravshan erur,<br />U zamon ichra salomat tan erur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=10}}. * Inson ichida eng ablah inson,<br />[[Nafs]]-havo ketidan boʻladi sarson<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=88}}. == K == * [[Keksa]]larni etsang aziz-u [[hurmat]],<br />Seni ham keksaygach, etishar [[izzat]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=119}}. * Kim agar [[doʻst]]lar bilan yakdil boʻlur,<br />Barcha maqsudi aning hosil boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=171}}. * Kimda boʻlsa donishu, aqlu, tamiz,<br />Ilm ila hilm ahlini tutgan aziz.<br />Sen xatolardan oʻzingni tut uzoq,<br />Ey oʻgʻil! Oqil esang solgil quloq!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=9}} * Kimdaki botini haromdan pok emas,<br />Oni ruhi qobili aflok emas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=218}} * Kimki [[dushman]]dan qilmadi hazar,<br />Oqibat undan koʻradi zarar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=170}}. * Kimki kekkayar [[manmanlik]] bilan,<br />Doʻstlari oxiri boʻlishar dushman<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=153}}. * Kim [[gʻam]]li kunda yoru mungdosh boʻlur,<br />Shodlik kuningda tagʻin yoʻldosh boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. * Kishilarga boqsang noz-[[neʼmat]] kuni,<br />Yetishar dodingga [[mashaqqat]] kuni<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. == M == * [[Mutakabbir]] boʻlishdan oʻzingni saqla. Takabburlik — [[johil]]lar odati, aqlli odamlar mutakabbir boʻlmaydilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=157}}. == N == * [[Neʼmat]]im oshsin desang ust-ustiga,<br />[[Non]] ushogʻin sochma oyoq ostiga!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=219}} * Nokas eshigiga qadam qoʻymagʻil,<br />Duch kelganda hatto holin soʻrmagʻil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. == O == * Oqil inson topganiga [[sabr]] etar,<br />Soʻng oʻzining [[nafs]]iga ul qahr etar!<br />Ablah odam ablahi shunday odam,<br />Doimo [[nafs]] kuyida oʻrgay qadam!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=158}} == Q == * Qilgan ishim boʻlmasin desa bas,<br />Er faqat oʻz [[maqsad]]ini oʻylamas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=166}} * Qoʻy [[taʼma]]ni, bor esa senda tamiz,<br/>Shubhasiz, el ichra boʻlgʻaysan aziz{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. == P == * Parvona otashdan huzur topsa gar,<br />Kuysa ham hech qachon etmaydi hazar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. == Q == * Quvvatim borida foydam bilmadim,<br />Tushungan vaqtimda [[kuch]]im boʻlmadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=115}}. * Qoʻy taʼmani, bor esa senda tamiz,<br />Shubhasiz, el ichra boʻlgʻaysan aziz<ref name=":0" />. == T == * Tashlagil hirsni, qanoat pesha qil,<br />Shum oʻlimning panjasin andisha qil!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=141}} * Toʻrt narsani toʻrt narsadan, yaʼni dilni [[hasad]]dan, tilni [[yolgʻon]]dan va [[gʻiybat]]dan, qilgan ishingni [[munofiqlik]]dan, qorningni harom-harishdan pok tut, shundagina chin odam hisoblanasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=190}}. == X == * Xoʻmrayib har kimsa achchiq soʻzlagay,<br />[[Doʻst]]lari undan qochishni koʻzlagay<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=171}}. == Oʻ == * Oʻz [[til]]i tagida faxriydir odam<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=143}}. * Oʻgʻilginam, totimagil [[baxil]] nonidan,<br />Uzoq boʻl, baxilning dasturxonidan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. == Gʻ == * Gʻamgin qaro kunda kim senga yor,<br />Shodlik kuningda ham unutma zinhor<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] 6d9m2qnsyg3nuwqucxehwekh7ldrjll 0 4440 32134 21036 2026-08-09T06:26:28Z Bekipediya 2189 /* A */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32134 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Abulbarakot Qodiriy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = <nowiki>XVI</nowiki> asrda yashagan | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Abulbarakot Qodiriy | Vikiombor = }} '''Abulbarakot Qodiriy''' (<nowiki>XVI</nowiki> asrda yashagan) – Akbarshoh davrida bitilgan „Kachkoʻli Sultoniy“ asari muallifi. {{ABD}} == A == * Abadiy [[saodat]]ning kaliti xushfeʼllikdir,<br />Ammo unga baʼzilar doim muyassar ermas!<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref> * Agar sendan [[xato]] yuz bersa, undan koʻp [[nadomat]] chek,<br />[[Xato]]dan kimki ibrat olmasa, koʻplab [[xato]] qilgʻay<ref name=":1" />. * [[Aql]] nima? U-da koʻmakchi dildir,<br />[[Aql]]ing boʻlsa, senda barcha narsa bor<ref name=":1" />. * [[Aql]] sohibi boʻlgan [[Doʻstlik|doʻst]] araz tufayli oʻz [[Doʻstlik|doʻst]] tashlab yubormaydi, imkoni boricha avvalgi [[Doʻstlik|doʻstli]] qayta tiklashga harakat qiladi. Kimki aybdor boʻlsa aybdor tomon avval uzr soʻrasa va aybiga iqror boʻlsa avvalgi [[doʻstlik]] yana qayta tiklanadi. Ammo har ikki tomon bir-biriga hoʻmrayib, „sen uzr soʻra“ qabilida yursa, ittifoqlik nifoq bilan, [[muhabbat]] esa haqiqiy [[adovat]] bilan almashishi muqarrardir<ref name=":1" />. * [[Aql]]u tadbirsiz kishi quldan berar mol-mulkka,<br />[[Aql]]u tadbirga suyan [[Boylik|boyligim]] tursin desang!<ref name=":1" /> * Aytadilar: – Agar sen [[hayot]]im yaxshi oʻtsin desang, [[Doʻstlik|doʻstga]] ham, [[dushman]]ga ham ochiq yuzli boʻl, oʻzingni baland tutishga urinma, oʻtirganda barmoqlaringni bir-birining orasiga suqib oʻtirma, uzugingni oʻynama, tirnogʻing bilan tishlaringni kavlama, barmogʻing bilan burningni ushlama, odamlarga qarab kerishma!<ref name=":1" /> == B == * Baʼzi hakimlarning aytishicha, bir [[Doʻstlik|doʻst]] ikkinchi [[Doʻstlik|doʻstning]] ayblaridan ogoh boʻlib qolsa, uni hargiz birovlariga aytmaydi. Ammo [[Doʻstlik|doʻstning]] bitta yaxshi xislati va [[hunar]]i borligini bilsa, uni oʻnta qilib koʻrsatadi<ref name=":1" />. * Baʼzi hakimlarning fikricha, xushxulqlikning oʻnta nishonasi bor. Ular quyidagilar: birinchi, yaxshi ishlarda odamlar bilan hamisha birga boʻlish, ikkinchi, [[nafs]] kuyiga kirmaslik, uchinchi, oʻzgalar aybini qidirmaslik, toʻrtinchi, birovdan biror ayb sodir boʻlsa, uni [[yaxshilik]]ka yoyish, beshinchi, aybdor uzr surasa, aybini kechirish, oltinchi, muhtojlar hojatini chiqarish, yettinchi, oʻzi haqida oʻylayvermay, boshqalar haqida ham qaygʻurish, sakkizinchi, oʻz aybiga iqror boʻlish, toʻqqizinchi, ochiq yuzlik boʻlish, oʻninchi, xushmuomala boʻlish<ref name=":1" />. * Bilginki, [[dushman]] nasihatiga qarab ish tutmoq [[xato]], ammo nima demoqchi ekanini bilib qoʻymoq ravo. Uning aytganiga qarshi ish tutsang, toʻgʻri yoʻldan yurgan boʻlasan. Biror kimsaning [[Doʻstlik|doʻst]] yoki [[dushman]]ligini bilmoqchi boʻlsang, unga maslahat sol. Bergan maslahatining toʻgʻri yoki notoʻgʻriligiga qara, shundan xulosa chiqarib olasan!<ref name=":1" /> * Bilgilki, [[saxovat]] maqtovga loyiq feʼldir. U insonga sayqal beruvchi bezakdir. [[Saxiylik]]ning natijasi yaxshi nomlilik, [[ezgulik]] beruvchi bezakdir. [[Saxiylik]]ning natijasi [[Doʻstlik|doʻstlarning]] koʻpayishidir. Odamzot uchun saxovatdan yaxshiroq va azizroq yoqimli [[sifat]] yoʻq!<ref name=":1" /> * Bir hakim aytdi: „Yigʻilish yoki oʻtirishda baʼzi kimsalarga nasihat qilish toʻgʻri emas. Avvalo ul kishining feʼlu atvorini hisobga olmoq zarur. Shunday kishilar boʻladiki, nasihat qilsang va aybidan ogoh qilsang, oʻz kamchiligini ogʻzingdan eshitib bilib oladi. Lekin rahmat aytish oʻrniga senga bir [[umr]] [[dushman]]lik qilib yuradi!“<ref name=":1" />. * Bir hakim buyuradi: „<nowiki/>[[Doʻstlik|Doʻsting]] senga nasihat qilishdan erinsa, toʻgʻri yoʻl koʻrsatishga urinmasa, aybingdan seni ogoh qilmasa, unday [[Doʻstlik|doʻstdan]] kechmoq va uzoqlashishdan gʻamga tushmoqni [[xayol]]ga ham keltirmaslik kerak“<ref name=":1" />. * Bir hakimdan: „Kishining barcha [[hunar]]larini yoʻqqa chiqaradigan narsa nima?“ deb soʻradilar. U esa: „<nowiki/>[[Baxillik]]dir!“ deb javob berdi. Yana undan: „Kishining barcha ayblarini bekitadigan narsa nima?“ deb soʻradilar. U esa: „<nowiki/>[[Saxiylik]]dir!“ deb javob berdi<ref name=":1" />. * Bir hakimdan: „Qanday odam [[jazo]]ga loyiq?“ deb soʻradilar. U esa: „Hech qanday inson [[jazo]]ga loyiq emas. [[Jazo]]ga loyiq narsalar vahshiy hayvonlar, odamlarga [[ziyon]] yetkazadigan ilon, chayon kabi gazandalardir. Ammo shunday odamlar ham borki, ularning vujudida darranda va gazandalarning xislati boʻladi. Bunday kishilar qilgan zararlariga qarab jazolanadi. Bu tariqa kishilarni hatto odam, deyish ham nooʻrindir!“<ref name=":1" /> * Bir hakim zarurat yuzasidan bir hokimning oldiga borgan edi. Hokim unga: „Men uchun bir ikki ogʻiz pandu nasihat soʻzlarini aytsang, toki undan oʻzimga xulosalar chiqarib olsam“, dedi. Hakim unga shunday javob berdi: „Pandu hikmatni eshitish juda oson, ammo uni amalga oshirish qiyin. Pandu hikmat har kim uchun har xil taʼsirga ega. Pandu hikmat nodon uchun shur yerga yoqqan yemgir, olim uchun jilovi yoʻq ot, adolatli boʻlmagan podsho uchun yemgʻiri yoʻq bulut, insofli hokim uchun surur va baxt tulporidir!“ Hokim bu soʻzlarni zarhal bilan yozdirib quydi va doimo uni oʻqib turadigan boʻldi<ref name=":1" />. * Bir [[hunar]]u boʻlsa, yetmishta aybing,<br />[[Doʻstlik|Doʻst]] aybingni koʻrmas, koʻrar [[hunar]]ing!<ref name=":1" /> * Bir kuni bir hakimdan: „Botirlik yaxshimi yoki [[aql]]u tadbirmi?“ deb soʻradilar. U esa: „Botirlik tigʻ boʻlsa, [[aql]]u tadbir quldir. Agar ularga ish qilish topshiriladigan boʻlsa, qul tigsiz ham uni amalga oshira oladi, ammo tig qulsiz biror ishni amalga oshira olishi [[muammo]]!“ deb javob berdi<ref name=":1" />. * Birovga [[yaxshilik]] qilsa har inson,<br />Har yerda maqtanib yursa zoʻr [[nuqson]]!<ref name=":1" /> * Bir [[xato]] yuz bergach tez uni tuzat,<br />Boʻlmasa oʻzgasi yuz berar yana!<ref name=":1" /> == D == * Donolarning aytishicha, [[aql]]li kishilar besh narsani yashirishlari lozimdir: Birinchi, molu davlatiga [[nuqson]] yetsa, uni [[xalq]] oldida gapirib yurmasligi kerakki, uni aytgan bilan [[Boylik|boyligi]] qaytib kelmaydi, oʻzini ochkoʻzlikda va befahmlikda ayblaydilar, [[hurmat]]i ketadi. Ikkinchi, [[aql]]li hisoblangan kishi oʻzgalar qoshida [[gʻam]]-anduhdan shikoyat qilsa, uning beqarorligi va kulfatga chidami yoʻqligi maʼlum boʻladi, uning [[iztirob]]ini koʻrgan odamlar ahli tadbir emasligidan ogoh boʻladilar. Uchinchi, [[aql]]li kishining oʻzidan yoki qavmu qarindoshidan biror yaxshi yoxud yomon ish sodir boʻlsa bu haqda maqtansa yoqi, aksincha, nolisa, bu ham [[aql]]lilik sifati sanalmaydi. Bunday paytda ham [[aql]]li kishiga jim turish yarashadi. [[Aql]]li kishi birov uchun [[yaxshilik]] qilsa va [[yordam]] qoʻlini choʻzib kulfatdan xalos etsa, bu paytda ham jim turmogʻi va bu qilgan [[Yaxshilik|yaxshiligini]] barchaga aytib yurmay, pinhon tutmogʻi kerak<ref name=":1" />. * Donolarning aytishicha, [[Doʻstlik|doʻst]] uch xil boʻladi. Birinchisi „joni doʻst“ boʻlib, bunday [[Doʻstlik|doʻst]] haqiqiy hisoblanadi va u oʻz [[Doʻstlik|doʻsti]] uchun jonini ham ayamaydi. Ikkinchisi „til doʻst“ boʻlib, u tilda [[doʻstlik]] izhor qiladi, ammo boshga biror kulfat tushsa oʻzini olib qochadi. Uchinchisi „non doʻsti“ boʻlib, bunday [[Doʻstlik|doʻst]] yeb-ichish – dasturxon uchungina [[Doʻstlik|doʻst]] boʻladi. [[Pul]]ing tugagandan keyin esa qorasini koʻrsatmaydi<ref name=":1" />. * Donolarning aytishicha, uch guruh kishilar bilan [[doʻstlik]] yoʻlini tutish [[maqsad]]ga muvofiqdir. Birinchisi, [[ilm]] ahli boʻlib, ular oʻz [[hayot]]larini [[ilm]]u [[odob]] bilan oʻtkazgan va [[hayot]]ning barcha achchiq-chuchugini tortgan boʻladilar. Ikkinchisi, baxtiyor, tabiati saodatmand kishilar, ular oʻz [[Doʻstlik|doʻstlarining]] ayblarini odamlardan yashiradilar va hech qachon oshkor qilmaydilar. Xilvatda [[Doʻstlik|doʻstdan]] sodir boʻlgan [[xato]]larni yuzlariga aytib beradilar va ulardan hech bir nasihatlarini ayamaydilar. Uchinchisi, begʻaraz va betamaʼ kishilar boʻlib, ularning [[doʻstlik]]lari haqiqiy, biror [[foyda]] topish evaziga qurilmagan boʻladi<ref name=":1" />. * [[Doʻstlik]] ipi juda nozikdir. Har ikki tomon bu ipni uzilmasligi uchun qaygʻurmogi kerak. Bir nomaqbul ish tufayli oraga araz tushsa, bu araz koʻchaymasdan avval uzr surash yoʻlini tutmoq kerakki, eskimagan araz tezda yoʻq boʻladi. Araz eskigach, garchi u yengil boʻlsa ham, [[muhabbat]] qayta tiklanishi qiyinlashadi, tiklanganda ham avvalgidek boʻlmaydi<ref name=":1" />. == E == * Elga ozor bergan har zolim kishi,<br />Aslida ilonu chayondan battar!<ref name=":1" /> * Ey aziz, bilginki, [[Doʻstlik|doʻst]] [[Doʻstlik|doʻstning]] yonida boʻlsa ham yoki uzoqda boʻlsa ham ular bir-birlariga nisbatan hech oʻzgarmaydilar, bir-birining shodligiga hamdard boʻladi, [[gʻam]] kelsa, birga kuyishadi, [[Doʻstlik|doʻstiga]] [[yaxshilik]] qilsa uni unutadi. [[Doʻstlik|Doʻst]] unga [[yaxshilik]] qilsa hech qachon unutmaydi, agar [[Doʻstlik|doʻstda]] [[xato]] sodir boʻlsa kechiradi, [[Doʻstlik|doʻstiga]] [[yaxshilik]] qilsa u qaytararmikan deb tamaʼ koʻzini tikmaydi. Faqat molparast kishilar [[boylik]] bilan barcha narsani oʻlchaydigan kishilargina shunday [[xayol]]da yurishi mumkin<ref name=":1" />. * Ey aziz, bilginki, [[musibat]] ayyomida koʻngli [[gʻam]]ga toʻlmagan, xomxayol va bemaʼni [[reja]]lar tuzib, oʻz ishini barbod qilmagan kishi [[aql]]li kishi hisoblanadi. [[Aql]]dek ustoddan koʻra mehribonroq va qoʻllab-quvvatlovchi dastgir boʻlmaydi. Kishi uchun [[aql]] ogʻir kunlarda choratadbir topa bilish uchun inʼom etilgan<ref name=":1" />. * Ey farzand, bilgilki, [[Luqmoni hakim|Luqmoni Hakim]] kamgaplik va sukut haqida gapirarkan, quyidagilarni qayd etgan: „Kamgaplik va sukutda shunday xislatlar bor: kamgaplik taqinchoqsiz ziynatdir, siyosati yoʻq haybat, devori yoʻq qalʼa va libossiz ayb yopuvchi!“<ref name=":1" />. * Eng kuchli kishi shunday kishiki, [[gʻazab]] kelganda uni bosa oladi, oʻz [[nafs]]ini esa toʻgʻri yoʻlga boshlay oladi<ref name=":1" />. == F == * Faridundan soʻradilar: „Odamlarni oʻzingdan uzoqlashtirmaslikning chorasi nima?“ U dedi: „Chidam va muloyimlik“. Yana undan: „Mushkul narsalarni qanday hal qilsa boʻladi?“ deb soʻradilar. U yana „Chidam va muloyimlik bilan!“ deb javob berdi<ref name=":1" />. == G == * Gapirmay bajargan mard kishi boʻlar,<br />Gapirib bajarsa, yarim marddir u.<br />Gapirsayu, biroq bajarmasa gar,<br />U toʻliq nomarddir, el ichra kulgu!<ref name=":1" /> == H == * Hakimlarning aytishicha, [[shijoat]], saxovat va xushxulqlik eng aʼlo [[fazilat]]lar boʻlib, bu [[sifat]]larga ega boʻlgan kishilar doimo ulugʻlik sarmoyasidan bahramand boʻlganlar. Mazkur sifatlar ichida xushxulqlik alohida [[diqqat]]ga sazovordir. Negaki, [[shijoat]]ga ahyon-ahyonda ish tushadi. Saxovat oliy [[fazilat]] boʻlsa-da, u barchaga muyassar boʻlavermaydi, uning uddasidan chiqish uchun kishiga har xil shart-sharoitlar kerak. Ammo xushxulqlik shunday narsaki, unga barcha odam yeta oladi. Yoqimli xulq egasidan barcha katta-kichik xursand boʻladi. Bunday xulq egasi boshqalarni xursand qilishidan tashqari, oʻzi ham doimo xursand yuradi, boshqalardan esa oʻziga [[muhabbat]] va muloyimlik qaytadi<ref name=":1" />. * Hakimlar aytmishlar: „<nowiki/>[[Yaxshilik]]ni asosi uch narsada: birinchi, barchaga nisbatan riyosiz [[kamtarlik]]da, ikkinchi, [[minnat]]siz saxovatda, uchinchi, haq talab qilinmaydigan xizmatda. Odamlar toʻrt narsani qidirmaslikka ilojsizdirlar: birinchi, [[yaxshilik]] va [[yomonlik]]ni ajratishga yordam beradigan ilmni, ikkinchi, tirikchilik oʻtkazishga kerak boʻladigan asbob-anjomlarni, uchinchi, kayfiyatni yaxshi tutadigan vositalarni, toʻrtinchi, odamlar bilan murosani“<ref name=":1" />. * Hakimlar va donolar taʼkidlab aytishadiki, gapirishdan koʻra eshitishdan [[foyda]] koʻp, chunki eshituvchi oʻzgalar gapidan ibratli soʻz durlarini terib oladi, bilmaganini oʻrganadi, [[hayot]]ning yaxshi-yomon narsalari haqida [[tajriba]] hosil qiladi<ref name=":1" />. * Haqiqatdan ham [[soʻz]]ning lazzati uni gapirishda emas, balki [[eshitish]]dadir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=144}}. * Har kim tuta olsa [[oʻlim]]ni ham xor,<br />[[Shijoat]] bobida boʻlur ulugʻvor<ref name=":1" />. == J == * Jahonda qidirib, kimdan soʻrmadim,<br />Yaxshi xulqdan yaxshi narsa koʻrmadim!<ref name=":1" /> * Jimlikka qasamki, soʻz issigʻidan<br />Tanim sham misoli kuyib boradi!<ref name=":1" /> * „Jomeʼ ul-hikoyot“ kitobida yozilishicha, har bir ishni amalga oshirishda [[gumon]] bilan ish tutmaslik, pastkash kishilarning soʻziga ishonmaslik, gʻarazli odamlarning gapiga eʼtibor qilmaslik zarur. Kishi har qanday ishda oʻziga oʻzi hokim boʻla olishi mumkin. Buning uchun esa mashq qilish kerak<ref name=":1" />. * Jonu tanning quvvati yoqimli shirin soʻzdir,<br />Masihning nafasidan guvohlik berar elga!<ref name=":1" /> == K == * Keltirishlaricha, [[Iskandar Zulqarnayn|Iskandar]] jangga otlanib ketish oldidan ustozi [[Arastu]]dan [[nasihat]] va [[maslahat]] olar ekan. U bir kuni [[Arastu]]ni chaqirdi va unga dedi: „Ey hakim; men uzoq yurtlarga bormoqchiman, u yerlarda turli xil odamlarga duch kelaman, ular bilan qanday [[muomala]] qilishim kerak?“ Hakim unga shunday [[nasihat]] qildi: „Ey [[Iskandar Zulqarnayn|Iskandar]], iloji boricha odamlarda oʻzingga nisbatan [[dushman]]lik hissini uygʻotma, [[Doʻstlik|doʻstlaringni]] esa har xil soʻz va feʼling bilan xafa boʻlishlariga yoʻl qoʻyma. Birov senga [[dushman]]lik qilsa, unga yomon koʻz bilan qarash oʻrniga yaxshi soʻz va hadyalar bilan xursand qil, natijada [[Doʻstlik|doʻstga]] aylanadi. [[Doʻstlik|Doʻstlaringni]] gapiga quloq sol, ularning izzat-[[hurmat]]ini joyiga qoʻy, shunda ular [[dushman]]ga aylanmaydi“. [[Iskandar Zulqarnayn|Iskandar]] unga: „Yana davom ettir“, – dedi. Hakim dedi: „<nowiki/>[[Dushman]]ing bitta, ikkita boʻlsa ham ularning nima qilayotganidan bexabar boʻlma, yumshoqlik bilan qilish mumkin boʻlgan ishni qoʻpollik bilan amalga oshirma!“<ref name=":1" /> * Kimda gar [[saxiylik]] [[odat]]i yoʻqdir,<br />[[Yaxshilik]] kutmoqning hojati yoʻqdir<ref name=":1" />. * Kimki ayblaringni aytsa agar yuzingga,<br />Koʻzlaridan shod boʻlib oʻpsang hamki oz erur<ref name=":1" />. * Kishida ikki goʻzallik boʻlib, ular ichki va tashqi goʻzallikka boʻlinadi. Tashqi goʻzalikka kishining barcha aʼzolari, masalan, koʻz, quloq, qosh, lab, ogʻiz, qul, oyoq, qomat kiradi. Ichki goʻzallik esa kishining yoqimli xulqlar bilan bezanishidir. Bu xulqlar muloyimlik, saxovat, [[shijoat]], [[ilm]], [[kamtarlik]], iffat va shunga oʻxshashlardir!<ref name=":1" /> * Kishi qanchalik badavlat boʻlmasin, u [[xasis]] va [[baxil]] boʻlsa, el ichida [[obroʻ]]siz va [[qadr]]siz boʻladi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=96}}. * Kuchligu ham sher yurak odamni sen mard dema,<br />[[Gʻazab]] kelsa [[gʻazab]]in bosa olgan mard erur!<ref name=":1" /> * Koʻrkam xulq quyidagicha boʻladi: olib ketsa beriladi, [[yaxshilik]]dan mahrum etilsa [[yaxshilik]] qiladi, zulm qilsa, muruvvat koʻrsatadi, shunday qilgan kishiga odamlar ibrat koʻzi bilan qaraydilar. Bir dono kishi bir ulugʻ olimning quyidaga soʻzlarini keltiradi: „Yoqimli xulq kishining barcha ayblarini quyosh qorni eritib yuborgandek eritib yoʻqotib yuboradi“<ref name=":1" />. == M == * Mahmud Xudobanda shunday degan edi: „Ulugʻlik shunday kishiga yarashadiki, u kishi oʻz muruvvati bilan ozod kishilarni rom etadi, asir kishilarni esa ozod etadi. Rustami Doston kuch va qudrati bilan [[dushman]]larni yakson etdi, bechoralarni esa [[ozodlik]]ka yetkazdi“. Bir kishi undan: „Shunday ulugʻ martaba va oliy darajaga qanday qilib yetishding?“ deb soʻradi. U esa men [[hayot]]da oʻzimga shunday deb buyurardim: „Ey jon, mard boʻl, agar jangda botirlik koʻrsatib [[Oʻlim|oʻlsang]] yaxshi degan noming qoladi, yongsang el [[hurmat]]ini qozonasan, shuning uchun [[oʻlim]]dan [[Qoʻrquv|qoʻrqma]], [[oʻlim]]ga haris boʻl!“<ref name=":1" />. * Maʼmun oʻz davrida mashhur boʻlgan bir olimdan iltimos qilib: „Bir ikki ogʻiz [[foyda]]li soʻz aytsangiz, toki undan koʻpchilik manfaat topsin!“ dedi. Olim unga quyidagilarni aytdi: „Kishi uchun eng foydali xislat – [[gʻazab]] kelganda oʻzni bosish, sukut saqlab, jim turish, [[gʻazab]] bosilgandan keyingina [[fikr]] va mulohaza bilan gapirish. Jahling chiqqanda oʻzingni bos, birovga [[foyda]] keltirmaydigan va dilni ogʻritadigan soʻzlarni gapirma, to ishingga qarab xarj qil, kirimdan ortiq chiqim qilsang, oʻzgalarga muhtoj boʻlib qolasan, oʻzingga naf keltirib, birovga zarar keltiradigan foydadan kech, ishni qahr-u [[gʻazab]] bilan emas, chuqur oʻy va mulohaza bilan qil. Birovlar haqida gapirganingda ularning nomini yomonlab tilga olma, orang buzilib qolgan kishidan [[yaxshilik]] kutma. Birov senga [[sir]] aytsa, bu [[sir]]ni har kimga gapirib yurma. Aybingni oldingda aytgan va kulfatga qolganingda hamroh boʻlgan kishinigina, [[Doʻstlik|doʻst]] deb bil!“<ref name=":1" /> * Muncha qattiq chopma otingni, oʻgʻlon,<br />Olib qochsa uni qaytarmoq gumon.<br />Sendan chiqqan hukm haq hukm boʻlsin,<br />Zolim [[gʻam]]da kuysin, ojiz shod kulsin!<ref name=":1" /> == O == * Odamlar bilan [[muomala]] qilayotganda ehtiyot boʻlmoq, rost bilan [[yolgʻon]] soʻzni farqlay bilmoq kerak. Xushomad botqogʻiga botgan [[nafs]]ga tinimsiz sayqal berib, uni bu darddan xalos qilish yoʻlini tutmoq lozim. Xushomad soʻzini koʻp aytadiganlar koʻp boʻlganidek, rost soʻzni chin dildan eshitadiganlar ham kamdir. Bu borada ibrat koʻzini ochib, [[farosat]] bilan ish tutmoq lozim<ref name=":1" />. * Olimlardan biri Nizomiddin deydi: „Quyidagi narsalar yoqimsiz, xunuk va noravodir: oʻzgʻadarni masxaralash, koʻp kulish, achchiq narsalarni koʻp yeyish, mevalari pishib turgan daraxt tagiga btish, yoki uning ostiga hojat ushatish, soch yoki soqolni boshqa kishilar tarogʻi bilan tarash, qozondan qul bilan ovqat yeyish, jamoat oldida tupurish, sichqon yegan narsani yeyish, [[bozor]]da koʻpchilikning nazari tushib turgan yerda ovqat yeyish, goʻristonda oʻtirib ovqatlanish, u yerda qah-qah urib kulish!“<ref name=":1" /> * Oqillardan biri shunday degan edi: „Ulugʻ kishilar atrofida yuradigan kishilar rostgoʻy kishilar boʻlmogʻi kerak, ular xushomad soʻzlarini kam aytishlari kerak“<ref name=":1" />. == Q == * Qoʻlimda dori-yu zaharim bordir,<br />Biri [[Doʻstlik|doʻst-u]], biri [[dushman]]im uchun!<ref name=":1" /> == R == * Rostdan ham, barcha narsadan yoqimli [[sifat]] xushfeʼllikdir. Xushfeʼllik odamga doimo kerak. Chunki xushfeʼllikka hamma odam muhtoj!<ref name=":1" /> == S == * Soʻnggi davr olimlaridan boʻlgan bir hakim shunday degan edi: „Inson uchun eng qabih hisoblangan toʻrtta ayb bor. Ulardan birinchisi mansabdorning sergʻazabligi, ikkinchisi – olimning yolgʻonchiligi, uchinchisi – davlatmandning xasisligi, toʻrtinchisi – xotinning fohishaligi!“<ref name=":1" /> == V == * [[Vaʼda]] berib bajarmaslik naqadar qabih ish, gapirmay turib ish bajarish esa qanday chiroyli!<ref name=":1" /> == Y == * [[Yomonlik]]ka [[yaxshilik]] qilmoq,<br />Oqillarning nazdida xushroq.<br />Bu maʼniga har kimki yetdi,<br />[[Yomonlik]]ka [[yaxshilik]] etdi<ref name=":1" />. * Yumshoqlikdir kamolotning moyasi,<br />Izzat bilan ulugʻlikning soyasi.<br />Xijolatli koʻzlargadir tutiyo,<br />Singan yurak oynasiga mumiyo!<ref name=":1" /> * Yurakning kuchidan qoʻl kuch oladi,<br />Kimda yurak kuchli, qoʻl ham kuchlidir!<ref name=":1" /> * Yuz [[millat]]ning [[kitob]]in oʻqisa ham omidir,<br />Odamiylik [[kitob]]in oʻqimasa har kishi!<ref name=":1" /> == Z == * Zaharli nayzadek boʻlsa ham rost soʻz,<br />Yolgʻon shirin soʻzdan yaxshidir ming bor!<ref name=":1" /> == Oʻ == * Oʻtgan ishga qaygʻurib, behuda figʻon chekmoq va oʻzi-oʻziga ozor yetkazmoq [[aql]]li kishilar [[odat]]idan emas. [[Aql]]li kishi barcha ogʻir ishlar oldida dovdiramaydi, oʻzini mahkam tutadi, sabot va [[iroda]] tufayli gʻalabaga erishadi<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} juipkr9rx9e4zu97glyd1u6wlv7r34h 0 4441 32176 20500 2026-08-09T06:31:56Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32176 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Rushdiy Muhammad Siddiq | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = <nowiki>XVII</nowiki> asr | Tavallud joyi = Qoʻqon | Vafot sanasi = <nowiki>XVII</nowiki> asr | Vafot joyi = Qoʻqon | Vikipediya = Rushdiy Muhammad Siddiq | Vikiombor = }} '''Rushdiy Muhammad Siddiq''' ({{Lang-ar|رشدي محمد صديق}}; <nowiki>XVII</nowiki> asr, Qoʻqon) – shoir, adib va tarjimon. „Tazkirat ul-avliyo turkiy“ va „Gʻavsul-Aʼzam“ kabi asarlar muallifi. {{ABD}} == Iqtiboslar == * Asl gʻizo [[kasb]] va [[hunar]] bilan topilgan gʻizodir<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * [[Baxil]]ning yuziga koʻp qarasang, bagʻritosh boʻlasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. * Ikki narsa koʻngilni fasodgʻa eltur: biri – toʻla yeyish, biri – toʻla [[uyqu]]lamoq<ref name=":1" />. * Kishini yomon dema ([[gʻiybat]] qilma)<ref name=":1" />. * [[Bomdod namozi|Namozi bomdoddin]] keyin [[volida]]ngni ziyorat qil va xizmatida boʻl<ref name=":1" />. * Nodondin yiroq qochqon donodur<ref name=":1" />. * Nomurodlar koʻnglini ogʻritma<ref name=":1" />. * Och boʻlsangda och koʻrunma, tamaʼgirlik qilma<ref name=":1" />. * Qoʻrqoqning oldida haq soʻzni aytma<ref name=":1" />. * Sayri jahon qiling, [[suv]]ga oʻxshab. U doim oqishdadur – toza va xushdur va agar bir yerda koʻp toʻxtab qolsa, badboʻy boʻlur<ref name=":1" />. * Oʻzing [[muhtoj]] boʻla turib, [[saxiylik]] qilaman dema<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. * Oʻzingni shubhadin yiroq tut<ref name=":1" />. * Gʻizo yemak uch turlik boʻlur: Oriflar gʻizosi – kunda bir mahal. Moʻmiylar gʻizosi – kunda ikki mahal. Hayvonlar gʻizosi – kunda uch dafʼa va undan ortuq<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Adiblar]] [[Turkum:Tarjimonlar]] bm0tcanfdiens2vpy7yroy44br6g6d9 0 4443 32080 19633 2026-08-09T06:19:54Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32080 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Haydar Xorazmiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = <nowiki>XIV</nowiki> asrning oxiri | Tavallud joyi = Xorazm | Vafot sanasi = <nowiki>XV</nowiki> asrning birinchi yarmi | Vafot joyi = Xorazm | Vikipediya = Haydar Xorazmiy | Vikiombor = | nocat = }} '''Haydar Xorazmiy''' (<nowiki>XIV</nowiki> asrning oxiri – Xorazm – <nowiki>XV</nowiki> asrning birinchi yarmi) – shoir. Oʻzbek mumtoz adabiyoti namoyandalaridan biri. {{ABD}} == Iqtiboslar == * Arratek et bazl keyin-ilgari,<br />Tesha bikin yoʻnma oʻz-oʻzung sari{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=169}}. * Buxl aziz odamini xor etar,<br />El koʻzida it kabi murdor etar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=156}}. * Boʻlma utuz olib ogʻir sotkuchi,<br />Unga kepak, sirkaga su qotquchi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=214}}. * Har na [[yaxshilik]] qilsang, qilki yurt uchun,<br />Oʻzingdan orttir-u oʻzgaga bermak uchun<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=130}}. * Odamiga yaxshi qiliqdur bihisht,<br />Yetti tamugʻdin battar, ul xoʻi zisht{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=8}}. * Odamigʻa tajriba doya etar,<br />Rostlik er oʻgʻlina moya etar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=82}}. * Sarvdek ozoda boʻlu rostkor,<br />Yo oʻruku olma bikin mevador{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=211}}. * Soʻzda kerak maʼnoyu maʼnida zavq,<br />Soʻzlaguvchida soʻz uchun dardu shavq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=111}}. * Tuz boʻlubon tilni tuzlukka och,<br />Tushsa dagʻi tesha yemas tuz yigʻoch{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=114}}. * Yarim tovoq oshki, toparsan nasib,<br />Yarmini berki, yesun bir [[gʻarib]]<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. * Chekmasa dehqon araqi poy bil,<br />Yemishining foydasin topmas el{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=219}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] neppdegc4wv7imdq31isick0ebeo7gl 0 4445 31862 20908 2026-08-09T05:51:22Z Bekipediya 2189 /* B */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31862 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Mahmud ibn Muhammad | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Mahmud ibn Muhammad | Vikiombor = }} '''Mahmud ibn Muhammad''' (<nowiki>XI</nowiki> asrda yashagan) – fors adibi. „Odob ul-muziyfin va zodul-oqiliyn“ nomli asar muallifi. {{ABD}} == A == * Agar [[mehmon]] yaqin [[Doʻstlik|doʻst]] boʻlsa, taklif qilinmagan holda kelgan boʻlsa, unga takalluf va hasham qilinmaydi, bisotida nima boʻlsa ushani keltirib qoʻyadi, narsa boʻlmasa [[mehmon]] qilish uchun [[qarz]] olinmaydi. Uyida narsa bor boʻlsa-yu, biroq bola-chaqaga yetarli boʻlsa, [[mehmon]]ga qoʻysa, bolalar och qoladigan boʻlsa, u holda ham [[mehmon]]ga qoʻyilmaydi. [[Mehmon]] keldimi, tezda ovqat olib chiqishga uriniladi, kutdirib quyilmaydi, daʼvat etilganlarning koʻpchiligi kelmayotganlari kutib oʻtirilmaydi<ref name=":1" />. == B == * Bir kuni bir aziz kishining uyiga bir qop qovun olib kelishdi. [[Mehmon]]lar qovundan bir ikkitasini soʻyib yedilar. Aziz kishi betoqat boʻlib, qolgan qovunlarni ichkariga kirgizishni buyurdi. Oʻtirganlarning ichida bir zukko tabiatli kishi boʻlib, u ham oʻrnidan tura boshladi.<br />— Sen qayoqqa? – deb soʻradi undan.<br />— Ichkariga bolalar bilan qovun yeyishga! – deb javob berdi u<ref name=":1" />. * Biror kimsa bilan [[doʻstlik]] yoʻlini tutish va suhbatdosh boʻlishda sakkizta haq mavjud boʻlib, ularga toʻla amal qilish muhimdir. Birinchisi mol haqi boʻlib, unda uchta daraja mavjud. Birinchi daraja shundayki, sen oʻz [[ayol]] va farzandlaringni qanday muhofaza qilib, bekamu-koʻst yashashlarini boʻyningga olgan boʻlsang, [[Doʻstlik|doʻstlarga]] nisbatan ham shunday yoʻl tutasan. Ikkinchi va uchinchi daraja shundayki, sen [[Doʻstlik|doʻstlaringni]] ham oʻzingdek tasavvur qilasan, masalan, sen oʻz mol-mulkingga qanday egalik qilsang, ularni sarflashda qanchalik erkin boʻlsang, [[Doʻstlik|doʻstlaringni]] ham xuddi shunday yoʻl tutishlariga imkon berasan. Uchinchi va oliy daraja shundayki, [[Doʻstlik|doʻstlaringning]] ishini va ularning [[manfaat]]ini oʻz manfaatingdan yuqori qoʻyasan.<br />Ikkinchi [[nafs]] haqidir. Bu shundan iboratki, [[Doʻstlik|doʻstlar]] boshiga ish tushib, sendan narsa yoki yordam soʻrab kelmasidan avval sen ularning hojatlarini ravo qilishga kirishasan.<br />Uchinchisi [[til]] haqidir. [[Til]] deyishdan murod [[nutq]]dir, yaʼni [[Doʻstlik|doʻstga]] qattiq gapirilmaydi, uning ayblari yuzga solinmaydi, kamchiligi odamlardan bekitiladi, yaxshiligi maqtaladi, yolgʻon [[muomala]] qilinmaydi, uning shodligi va sururiga sabab boʻladigan haq gaplar gapiriladi.<br />Toʻrtinchi haq aʼzolar haqidir, yaʼni uning jism aʼzolaridan biror [[yomonlik]] yoki [[nuqson]] hosil boʻlsa, uni kechiradi. Biror ishda uzrni pesh qilsa uni kechiradi.<br />Beshinchisi [[vafo]] haqidir. [[Vafo]]ning maʼnosi esa [[doʻstlik]] bobidagi sabot, unga oʻlguncha rioya qilishdir.<br />Oʻlgandan keyin esa bu haqni uning bolalariga yoki [[Doʻstlik|doʻstlariga]] nisbatan davom ettirishdir. Shuning uchun donolar: „Tirikligida koʻrsatilgan koʻp [[vafo]]dan oʻlgandan keyin koʻrsatilgan ozgina [[vafo]] afzaldir!“ deydilar. Chunki oʻlgandan keyin ham davom etgan [[vafo]] tiriklik paytidagi [[vafo]]ga qaraganda sof va toza, riyodan xoli boʻladi.<br />Oltinchisi [[ixlos]] haqidir. Bu shundan iboratki, [[Doʻstlik|doʻst]] uzoqda yoki oldida boʻlgan paytlarda ham bir xilda turadi, oʻzgarmaydi, ikki oʻrtada boʻlgan [[muhabbat]] va [[sadoqat]]ga rioya qilishda zarracha [[nuqson]]ga yoʻl qoʻymaydi.<br />Yettinchisi yoʻqlash haqidir. Bu shundan iboratki, oʻlik yoki tirikligida uning oʻzini ham, avlodini ham yaxshi soʻzlar bilan tilga oladi. Ularga hamisha [[omad]] tilaydi, oʻziga neki yaxshi narsa tilasa, ularga ham qoʻshib tilaydi.<br />Sakkizinchisi oʻzni tiya bilish haqidir. Bu shundan iboratki, takallufni umuman tark etadi, nooʻrin har qanday takalluflarga yoʻl quymaydi. Chunki takalluf nosazo ish boʻlib, uning oʻzini ham, [[Doʻstlik|doʻstlarni]] ham qiynaydi va noqulay ahvolga solib qoʻyadi<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. == M == * Mehmondorchilik qoidalaridan yana biri shundayki, [[mezbon]] mehmonlar huzurida [[odob]] bilan turadi, mehmonlarning har birini eʼzozlaydi, ularga [[hurmat]] va ehtirom koʻrsatishdan biror daqiqa boʻlsa ham toʻxtamaydi. Mehmonlarga oʻzi turib xizmat qiladi. Mehmon tashqariga chiqsa birga chiqadi, kirganida birga kiradi<ref name=":1" />. * Mehmonga ovqat tezda keltiriladi. Hotam Osim shunday degan edi: „Besh ishdan boshqa ishda shoshilish yomon xislat. Bu esa quyidagilar: taom keltirish, oʻlikni kumish, erga berish, gunohdan kechish, qarzni ado qilish!“<ref name=":1" />. * [[Mehmon]] rioya qilishi lozim boʻlgan [[odob]]lardan yana biri shuki, mehmon [[mezbon]]ga ish buyurmasin. Chunki buyurgan ishini bajarish mezbon uchun ogʻir boʻlishi mumkin. Agar mehmon qanday [[ovqat]] qilib berishi haqida soʻrasa, yengil ovqatni tanlasin. Ulugʻ kishilar doimo shunday qilishgan<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=101}}. * [[Mehmon]]ga xos boʻlgan [[odob]]lardan biri shundayki, kimki mehmonga taklif etilsa, rad qilmay borish kerak. Borganda esa uyning yuqorisini koʻzlamay, uy sohibi qayerni koʻrsatsa, oʻsha joyga oʻtirish lozim. Kirayotganda va oʻtirayotganda taʼzimu tavozeʼni unutmasin. Oʻzlari xohlamay turgan ikki odamning orasiga suqilib oʻtirilmaydi, chunki ularning [[suhbat]]iga toʻsqinlik qiladi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|pp=100-101}}. * [[Mehmon]] kelgach undan nima yeyishini, koʻngli nima tusayotganini soʻrash lozim. Agar uning istak va xohishiga qarab narsa tayyorlansa, [[mehmon]]ning xursandchiligi ziyoda boʻladi. Biroq [[mehmon]]dan: „Biror narsa yeysizmi, biror narsa olib chiqaymi?“ deb soʻrash juda yomon [[odat]]dir. Shuning uchun soʻramasdan uyda borini olib chiqib, [[mehmon]] oldiga qoʻyish kerak<ref name=":1" />.<br />[[Mehmon]]ga xos boʻlgan [[odob]]lardan biri shundayki, kimki [[mehmon]]ga taklif etsa rad qilmay borish kerak. Oʻtirishga borganda esa uyning yuqorisiga oʻtishga urinmay, uy egasi qayerni koʻrsata oʻsha yerga oʻtirish zarur. Kirayotganda va oʻtirayotganda taʼzimu tavozeʼni unutmasin. Oʻzlari xohlamay turgan ikki odamning orasiga suqilib oʻtirilmaydi, chunki ularning suhbatiga toʻsqinlik qiladi<ref name=":1" />. * [[Mehmon]] rioya qilishi lozim boʻlgan [[odob]]lardan yana biri shuki, [[mehmon]] [[mezbon]]ga ish buyurmasin. Chunki buyurgan ishini bajarish uy sohibiga ogʻirlik qilishi mumkin. Agar [[mehmon]]dan qanday [[ovqat]] qilib berish haqida soʻralsa, yengil [[ovqat]]ni tanlasin. Ulugʻ kishilar doimo shunday qilishgan<ref name=":0" />. * [[Mehmon]] xotin-qizlar kirib-chiqadigan tomonga qarab emas, boshqa tomonga qarab oʻtirgani yaxshiroq. Uy sohibining ruxsatisiz aytilmagan yoki notanish odam boshlab kelinmaydi. Agar sohibi xona ishonchli va sinalgan kishi boʻlmasa, unda buning yoʻrigʻi boshqa. Oʻtirishga kirgach yon-veridagi kishilar bilan hol-ahvol soʻraladi.<ref name=":1" />. * [[Mezbon]], uyida ovqat tayyor boʻlgach, koʻp boʻlsa ataylabdan [[mehmon]] oldiga ozgina olib chiqmasligi yoki ortiqcha keltirmasligi lozim.<br />[[Mehmon]]ni koʻp yeyishda ayblamasligi kerakki, bu mehmondorchilik qoidasiga xilof va [[mehmon]] haqiga [[xiyonat]] boʻladi. Qoʻshni uydan taom chiqsa bir qismini ichkariga bolalarga kirgizishi mumkin. yoki [[mehmon]] oldiga qoʻyib, [[mehmon]] qoʻl artgach, kirgazsa ham boʻlaveradi<ref name=":1" />. == O == * Ovqatdan qoʻl tortgach, ovqat soʻngidan shirinlik yemoq, masalan, qand yoki asal yeyish foydalidir<ref name=":1" />. * Ovqatni kichik-kichik olish, ogʻizni ung tomonida chaynash, ovqat bilan birga qoʻlni ogazga tiqmaslik kerak. Ovqatni yaxshilab chaynab yutgandan soʻnggina boshqa luqma uchun qoʻl uzatish lozim. Ovqat faqat oʻz oldidangina olinadi. Taom yeyilayotgan paytda kishi oʻz oddiga qarab oʻtirishi, oʻzgalarning olishi va yeyishiga qaralmaydi. Ovqatni issiq holda yemaslik, uni puflamaslik lozim. Chunki puflaganda ogʻizdan tupuk chiqib, ovqatga tushishi mumkin. Taom yeyish asnosida yaxshi kishilar va yaxshi ishlar haqida gaplashib oʻtirish kerak<ref name=":1" />. * Ovqat yeyishdan avval uy egasi birinchi boʻlib qoʻl yuvadi. Ovqatdan keyin esa barchadan keyin yuvadi. Bunday qilishning sababi shuki, kechikkan yoki tasodifan kelib qolgan kishi bilan ovqat yeyishni davom ettiradi. Toki yangi kelgan kishi uyalib qolmasin. Ammo qoʻlga uy egasining oʻzi suv quymogʻi va [[mehmon]] birodarlariga oʻzi xizmat qilmogʻi kerak<ref name=":1" />. * Ovqat yeyish uchun oʻtirishda avvalo dono va olim kishilar eng yuqoriga oʻtqaziladi. Soʻng esa yoshi, [[ilm]]i jihatidan yuqoriga oʻtkazilgan kishilarga yaqinroq kishilar taklif etiladi. Bordiyu, oʻrta va oxirgi darajada boʻlgan kishilar yuqoriga oʻtib qolgan boʻlsa, ularni turgʻizish va yoshi hamda [[ilm]]i jihatdan ustun boʻlgan kishilarni tepaga oʻtqazish mumkin<ref name=":1" />. == Q == * Qoʻl bilan ovqatdan olayotgan paytda chap qoʻlni ovqat olayotgan qoʻlni tagiga tutish, don yoki yogʻning yerga toʻkilishining oldini olishga intilishi, kishining koʻnglini aynitadigan ovqat yoki ishlar haqida zikr qilmaslik lozim. Kosadan ovqat ichayotganda ovozini chiqarmaslik, lagan ostiga non qoʻymaslik kerak<ref name=":1" />. == X == * „Xulosa“ kitobidan maʼlum boʻlishicha, ovqatni aslo hiddamaslik, ovqat orasida [[suv]] ichmaslik, bordi-yu ichish lozim boʻlib qolsa, piyola yoki idishni yogʻli qoʻli bilan bulgʻamaslikka [[harakat]] qilmogʻi lozim<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Adiblar]] ro80jyxy4i6sk8o65c8c7ltnl2z7qni 0 4452 32296 23670 2026-08-09T06:47:04Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32296 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = | Tasvir = Noun Justice 2332579.svg | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Adolat''', '''adl''' — ijtimoiy-falsafiy, ahloqiy va huquqiy tushuncha. Bu sifatga ega boʻlgan kishi '''adolatli''', '''odil''' deyishadi. {{ABD}} == A == {{Q|Adolat butun kamolot majmui boʻlsa, [[yomonlik]] uning aksi, yaʼni butun kamchiliklar majmuidir{{sfn|Tursun|2006|p=110}}.|[[Jaloliddin Davoniy]]}} {{Q|Adolatning faqat bitta surati bor, [[zulm]]ning boʻlsa — mingta{{sfn|Tursun|2006|p=109}}.|[[Qozi Ahmad Gʻafforiy]]}} {{Q|Adolatning ikki tarafi bor: biri zohiriy adolat, yaʼni sen va xalq orasidagi va ikkinchisi botiniy — sen va [[Alloh]] orasidagi adolatdir. Adolat yoʻli — toʻgʻri, haqqoniy va [[fazilat]] ato etuvchi yoʻldir{{sfn|Tursun|2006|p=113}}.|[[Ahmad Antokiy]]}} {{Q|Adolat — odil boʻlish, [[zolim]] boʻlmaslik, nohaqlik qilmaslik juda ahamiyatli goʻzal [[axloq]] turlaridan hisoblanadi{{sfn|Tursun|2006|p=112}}.|[[Mahmud Asʼad Joʻshon]]}} {{Q|Adolat — [[oxirat]]da najot, dunyoda saodat boshidir{{sfn|Tursun|2006|p=106}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Agar adolat himoya qilinmasa, zaif va kuchli odamlar yoʻqolib ketadi. Modomiki, zaiflar qirilib ketar ekan, kuchlilar ham omon qolmaydi. Chunki kishilarning turmushi bir-biri bilan oʻzaro bogʻliq. Xullasi kalom, [[xalq]]ning ahvoli adolatsiz yaxshilanmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=109}}.|[[Husayn Voiz Koshifiy]]}} == I == {{Q|Ikkala daʼvogar rozi boʻlishibdi-yu, qozi rozi boʻlmabdi{{sfn|Tursun|2006|p=105}}.|[[Abu Rayhon Beruniy]]}} == M == {{Q|Maʼmur boʻlur adl ila har qayda viloyat{{sfn|Tursun|2006|p=106}}.|[[Lutfiy]]}} {{Q|Mumkinmi chivinni qilichda chopmoq,<br />Sher nechuk pashshaga urgay shapaloq?!{{sfn|Tursun|2006|p=111}}|[[Xusrav Dehlaviy]]}} == O == {{q|Obidning [[ibodat]]i nafsini, odilning adolati olamni isloh etar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=105}}.|[[Arab hikmati]]}} {{Q|[[Olijanoblik]] haqida muhokama yurgizish, bu hali olijanoblikni bildirmaydi, xuddi shuningdek, odillik haqida oʻylashning oʻzi ham amalda odil boʻlish degan gap emas{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Arastu]]}} == P == {{q|[[Podshoh]]lar oʻzlarini adolat bilan bezatishlari kerak, [[xalq]] bunday podshohga ehtirom koʻrsatishi zarur<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=105}}.|Abdulloh Muqni}} == X == {{Q|Hokimiyat jilovi odil [[podshoh]] qoʻlida boʻlsa, hamma adolatli boʻlishga va yaxshi xislatlarni egallashga intiladi. Aksincha boʻlsa, [[xalq]] [[yolgʻon]]chilik va boshqa yaramas hatti-harakatlarga moyillik koʻrsatadi{{sfn|Tursun|2006|p=105}}.|[[Jaloliddin Davoniy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻrinli, [[axloq]]li va adolatli yashamay turib, yaxshi [[umr]] kechirib boʻlmaydi va aksincha, yaxshi umr kechirmy turib, oʻrinli, axloqli va adolatli yashab boʻlmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|[[Epikur]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] 7oqf1o176w6c3z18seienvk88ig76w2 0 4454 31939 20879 2026-08-09T06:01:34Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31939 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Tasvir=100_dollars_worth_of_uzbeki_som_2009.jpg|Sarlavha=Pul|wikipedia=Pul|wiktionary=pul}} '''Pul''' (fors-tojikcha) – hamma tovarlar va xizmatlar ayirboshlanadigan, umumiy ekvivalent sifatida foydalaniladigan, boshqa barcha tovarlar qiymatini ifodalaydigan maxsus tovar; bozor iqtisodiyotining eng asosiy vositasi. {{ABD}} == A == {{Q|[[Alloh]]ga ont ichib aytamanki, pul aziz qilgan har insonni Alloh xor aylagay{{sfn|Tursun|2006|p=71}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} == L == {{q|Iqtibos=Lekin bu dunyoda pulsiz yashab boʻlmaydi, pulsiz baxtli boʻlolmaydi kishi. Men, albatta, katta mol-dunyo haqida gapirayotganim yoʻq, durustroq kun koʻrishga yetadigan doimiy daromad boʻlsa bas<ref>{{Kitob manbasi |title=Martin Iden |year=2023 |author=Jek London |publisher=Yoshlar matbuoti |location=Toshkent |pages=384 |isbn=978-9943-27-717-5}}</ref>.|Izoh=„[[Martin Eden]]“ asaridan|Muallif=[[Jack London]]}} == P == {{Q|Pulini behuda [[isrof]] qilgan odam, ogʻir kunda xor boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=205}}}} {{Q|Pulni oʻylab sarf qilmoq yarim [[foyda]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=97}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Pul — [[munofiq]]larning tizgini, ular otashdan qochmoqchi boʻlib turganlarida pul tizgin boʻlib turadi{{sfn|Tursun|2006|p=71}}.|[[Sumayt ibn Ojlon]]}} {{Q|Pulni ishlatsang ozayadi, [[aql]]ni ishlatsang sayqal topib, koʻpayadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=62}}}} {{Q|Pulning qayerdan va qanday kelayotganini bilmoqchi boʻlsang, qayerga sarf qilinayotganiga qaragin{{sfn|Tursun|2006|p=78}}.|[[Imomi Aʼzam]]}} {{Q|Pul-u molga boʻlgan tashnalik [[suv]]ga boʻlgan tashnalikdan koʻra dahshatlidir{{sfn|Tursun|2006|p=76}}.|[[Muhammad Zehniy]]}} {{Q|Pul — chayondir, agar [[halol]]idan topmasang va oʻrnida ishlatmasang, yaqinlasha koʻrma. Chunki chaqsa, zahari seni oʻldiradi{{sfn|Tursun|2006|p=71}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} == Q == {{Q|Qirq yildan buyon koʻnglim qovurilgan [[goʻsht]]ni istaydi, lekin bir dirham ham pulim yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=93}}.|[[Bishri Hofiy]]}} == X == * Xastani [[Alloh]] davolaydi, pulini tabib oladi<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] l4l0z6rc4jmc3thk62xff2te85oat6v 0 4455 32213 20997 2026-08-09T06:36:28Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32213 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Poshshoxoja | wikipedia = Poshshoxoja }} '''Poshshoxoja''', '''Poshshoxoʻja Abdulvahobxoja oʻgʻli''', '''Xoja''' (1480-yil, Niso – 1547-yil, Buxoro) – shoir, davlat arbobi va yirik ulamo. {{ABD}} == A == * Ajdaho bilan urush qilgan kishi polvon emas,<br />Pahlavon uldurki, gʻolib boʻlsa, kim oʻz nafsiga{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=175}}. * Alifdek agar rost boʻlsang mudom,<br />Senga olam ichra topilmas nazir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=211}}. == H == * Haqiqat ahlikim, chekti bu olam ichra mehnatni<br />Oʻshal mehnat ila oxir topar joh ila davlatni{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=220}}. * Hech kim ustozsiz topmas jahonda izzu joh,<br />Nechakim hashmat bila Iskandari davron erur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=17}}. == K == * Kimki saning aybingni aytur sanga,<br />Shafqat ila lutfu karam qil anga{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=128}}. == O == * Odam ulki jahonda yaxshi soʻzdin pand olur,<br />Qolmas ushbu odam, ammo olam ichra soʻz qolur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=111}}. == Q == * Qaydakim chubchuq malaxni koʻrsa boʻlur shahboz,<br />Vale shahboz oldida bordur malahdin ham zabun{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=145}}. * Qayu xazinaga [[zulm]]ning bir aqchasi kirsa,<br />Ul xazinani yiqmay qoʻymas<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=194}}{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. == R == * Raiyat erur mevalik bir yagʻoch,<br />Suv bersang ango, meva berur sango{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=71}}. * Rost soʻz ar taʼbingta kelsa yomon,<br />Dema yomonki, erur ul nushi jon{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=211}}. == T == * Tiriklik yeru dildor ila xushtur,<br />Tiriklikni netarsan, boʻlmasa yor...<br />Kishi yolgʻiz jahonda boʻlmadi shod,<br />Nechakim olamda boʻlsa shahriyor{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=178}}. == Y == * Yaxshi avsof bila qil ushbu jahon ichra suluk,<br />To saning avsofing oʻlgʻay olam ichra doston{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=225}}. == X == * Xalqqa lutfni kam qilmagʻil,<br />Hech kishiga javru sitam qilmagʻil{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=167}}. == Gʻ == * Gʻiybat, badgoʻygʻa solma quloq,<br />Doim oʻshal toifadan boʻl yiroq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=187}}. == Sh == * Shoʻbon boʻlmasa qoʻydin boxabar,<br />Boʻridin yetar anga har dam zarar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=66}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha davlat arboblari]] [[Turkum:Ulamolar]] [[Turkum:1480-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1547-yilda vafot etganlar]] eiab9d9h4hbr5mh9d9e2p3krmixd2k7 0 4456 31800 19185 2026-08-09T05:40:33Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31800 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Hofiz Xorazmiy | wikipedia = Hofiz Xorazmiy }} '''Hofiz Xorazmiy''' (taxallusi; asl ismi '''Abdurahim'''; <nowiki>XIV</nowiki> asrning 2-yarmi, Xorazm – <nowiki>XV</nowiki> asrning 30–40-yillari, Sheroz) – shoir. == Iqtiboslar == * Aql ila ishq xargiz tuz kelmadi bu yoʻlda,<br />Oshiq qoshinda sigʻmas chun zohidi muvasvas{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=85}}. * Bulbul chekadur hazor nola,<br />Gul yonina chunki xor bordir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}. * Doʻstlar soʻzi doston boʻldi,<br />Doʻstsiz doston jahonda qani?{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=49}} * Javru jafo yoʻqturur ishqda,<br />Ayni vafo turur qamu ozori ishq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=85}}. * Kimdaki ishq bordur, zor taqi nizordur,<br />Garchi gadoyi xordur, ishq ani podsho qilur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=89}}. * Muhabbat mulkina kim boʻlsa vosil,<br />Boʻlur ul maʼno ichra piri komil.<br />Muhabbat mulkini izla odam ichra,<br />Uyub qolma bu olam ichra gʻofil{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=86}}. * Oshiqi sodiq esang jonon uchun jon oʻynagʻil,<br />Necha mushkil boʻlsa jon uynamoq, oson oʻynagʻil.<br />Chunkim aylading jigar biryon muhabbat oʻtina,<br />Boshni bir yon solgʻilu joningni biryon oʻynagʻil{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=85}}. * Qachonkim shod esang, gʻamlina rahm et,<br>Agar sulton esang, miskina rahm et<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. * Tilamagil jahondin nushdoru,<br />Asalning taʼmi chun orqamda yoʻqtur.<br />Vafo izlama har mujrimdin, ey doʻst,<br />Vafo holi chun har mujrimda yoʻqtur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=87}}. * Tilarman doimo bedor anikim,<br />Saodat doimo bedor yaxshi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=129}}. * Yigʻlasa oshiq kulari, bas, mahol,<br />Kulsa taqi bilgil yalgʻon kular{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=89}}. * Gʻofil ellar oshiq oʻla bilmadi,<br />Ishqkim maning bikin nodon tilar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=87}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] ngv4hdcvox7tr87773gwszilf3yr6ag 32314 31800 2026-08-09T06:57:43Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32314 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Hofiz Xorazmiy | wikipedia = Hofiz Xorazmiy }} '''Hofiz Xorazmiy''' (taxallusi; asl ismi '''Abdurahim'''; <nowiki>XIV</nowiki> asrning 2-yarmi, Xorazm – <nowiki>XV</nowiki> asrning 30–40-yillari, Sheroz) – shoir. == Iqtiboslar == * Aql ila ishq xargiz tuz kelmadi bu yoʻlda,<br />Oshiq qoshinda sigʻmas chun zohidi muvasvas{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=85}}. * Bulbul chekadur hazor nola,<br />Gul yonina chunki xor bordir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}. * Doʻstlar soʻzi doston boʻldi,<br />Doʻstsiz doston jahonda qani?{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=49}} * Javru jafo yoʻqturur ishqda,<br />Ayni vafo turur qamu ozori ishq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=85}}. * Kimdaki ishq bordur, zor taqi nizordur,<br />Garchi gadoyi xordur, ishq ani podsho qilur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=89}}. * Muhabbat mulkina kim boʻlsa vosil,<br />Boʻlur ul maʼno ichra piri komil.<br />Muhabbat mulkini izla odam ichra,<br />Uyub qolma bu olam ichra gʻofil{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=86}}. * Oshiqi sodiq esang jonon uchun jon oʻynagʻil,<br />Necha mushkil boʻlsa jon uynamoq, oson oʻynagʻil.<br />Chunkim aylading jigar biryon muhabbat oʻtina,<br />Boshni bir yon solgʻilu joningni biryon oʻynagʻil{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=85}}. * Qachonkim shod esang, gʻamlina rahm et,<br>Agar sulton esang, miskina rahm et<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. * Tilamagil jahondin nushdoru,<br />Asalning taʼmi chun orqamda yoʻqtur.<br />Vafo izlama har mujrimdin, ey doʻst,<br />Vafo holi chun har mujrimda yoʻqtur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=87}}. * Tilarman doimo bedor anikim,<br />Saodat doimo bedor yaxshi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=129}}. * Yigʻlasa oshiq kulari, bas, mahol,<br />Kulsa taqi bilgil yalgʻon kular{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=89}}. * Gʻofil ellar oshiq oʻla bilmadi,<br />Ishqkim maning bikin nodon tilar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=87}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] sk2h662rzj5tb6l9hzgbec1ym43joxw 32397 32314 2026-08-09T07:19:01Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32397 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Hofiz Xorazmiy | wikipedia = Hofiz Xorazmiy }} '''Hofiz Xorazmiy''' (taxallusi; asl ismi '''Abdurahim'''; <nowiki>XIV</nowiki> asrning 2-yarmi, Xorazm – <nowiki>XV</nowiki> asrning 30–40-yillari, Sheroz) – shoir. == Iqtiboslar == * Aql ila ishq xargiz tuz kelmadi bu yoʻlda,<br />Oshiq qoshinda sigʻmas chun zohidi muvasvas{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=85}}. * Bulbul chekadur hazor nola,<br />Gul yonina chunki xor bordir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}. * Doʻstlar soʻzi doston boʻldi,<br />Doʻstsiz doston jahonda qani?{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=49}} * Javru jafo yoʻqturur ishqda,<br />Ayni vafo turur qamu ozori ishq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=85}}. * Kimdaki ishq bordur, zor taqi nizordur,<br />Garchi gadoyi xordur, ishq ani podsho qilur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=89}}. * Muhabbat mulkina kim boʻlsa vosil,<br />Boʻlur ul maʼno ichra piri komil.<br />Muhabbat mulkini izla odam ichra,<br />Uyub qolma bu olam ichra gʻofil{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=86}}. * Oshiqi sodiq esang jonon uchun jon oʻynagʻil,<br />Necha mushkil boʻlsa jon uynamoq, oson oʻynagʻil.<br />Chunkim aylading jigar biryon muhabbat oʻtina,<br />Boshni bir yon solgʻilu joningni biryon oʻynagʻil{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=85}}. * Qachonkim shod esang, gʻamlina rahm et,<br>Agar sulton esang, miskina rahm et<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. * Tilamagil jahondin nushdoru,<br />Asalning taʼmi chun orqamda yoʻqtur.<br />Vafo izlama har mujrimdin, ey doʻst,<br />Vafo holi chun har mujrimda yoʻqtur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=87}}. * Tilarman doimo bedor anikim,<br />Saodat doimo bedor yaxshi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=129}}. * Yigʻlasa oshiq kulari, bas, mahol,<br />Kulsa taqi bilgil yalgʻon kular{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=89}}. * Gʻofil ellar oshiq oʻla bilmadi,<br />Ishqkim maning bikin nodon tilar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=87}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] ngv4hdcvox7tr87773gwszilf3yr6ag 0 4458 31850 21208 2026-08-09T05:49:57Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31850 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Soʻfi Olloyor | Tasvir = Sabit ul Azhizin (2024-04-02).jpg | wikipedia = Soʻfi Olloyor }} '''Soʻfi Olloyor''' (baʼzi manbalarda '''Ollohyor''') (1644-yil, Kattaqoʻrgʻon bekligi Minglar qishlogʻi – 1724-yil, Denov) – tariqat arbobi va mutasavvuf lirik oʻzbek shoiri. Tasavvufning yirik olimlaridan. {{ABD}} == A == * Agar boshi bila choh qazisa banda,<br />Koʻzini yoshicha [[suv]] topsa anda.<br />Va gar qazsa arigʻ kiprik bila mard,<br />Agar bir xoʻshai jav qilsa parvard{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=23}}. * Agar boʻlmasa yoʻl boshlaguchi pir,<br />Solur buynunga [[shayton]] domi tazvir.<br />Ajab yoʻldur tamomi [[mehnat]]u ranj,<br />Va lekin har qarichda bir nihon ganj{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=16}}. * Agar chandeki, urnung boʻlsa aflok,<br />Quyoshdek oʻp, yurib ruxsorai xok{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=66}}. == B == * Bu [[mehnat]] birla topsang parcha [[non]],<br />Kishining [[minnat]]idin uldur oson{{sfn|Tursun|2006|p=87}}. == K == * Kel, ey oqil, buyursang [[aql]]ing ishga,<br />Oʻzingdin ketmagil dono demishga.<br />Agar bolo chiqib, ketsang oʻzungdin,<br />Yiqilgaysan toyib yerga yuzingdin{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=35}}. * Kishiga bersa kim moli haromiy,<br />[[Umid]] etsa [[savob]] ul mardi omiy.<br />Boʻlur kofir [[umid]] etgan ul inson<br />Bilib olib [[duo]] qilgʻon ham ul on{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=159}}. * Kichik bilgi oʻzining holini dur,<br/>Bahosizdir xaridor oldida nur{{sfn|Tursun|2006|p=157}}. == M == * [[Muhabbat]] ahlining joʻyoni boʻlgil,<br />Oʻshalkim ushladi, qurboni boʻlgil.<br />Muhabbatsizki boʻldi har qayu zot,<br />Agar [[farzand]]i shirindur, erur yot{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=83}}. * Muyassar boʻlsa tillodan senga taxt,<br />Oʻzingdan pastga zinhor aytmagil saxt.<br />Agar bersa senga jahon sultonligʻi dast,<br />Kishi oʻz holini bilmak kerak past.<br />Agar rutbang erur aʼloyi ofoq,<br />Yiqilgon xastalarni holina boq.<br />Takabbur qilmagʻil ey bemaoniy,<br />Falonni oʻgʻlidurmen deb faloniy<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=10}}. == X == * Xilof etgan zabunlardin zabundir,<br />Bu dunyoyu u dunyosi nagundur.<br />Xilof etsang agar aygon soʻzingdin.<br />Koʻtar [[erkak]]lik otini oʻzingdin.<br />Chiqormagʻil ogʻizdin qilmas ishni,<br />Qilurman dema qoʻldin kelmas ishni.<br />Kerak erman deganni [[vaʼda]]si tuz,<br />Agar tuz boʻlmasa andin koʻngil uz...<br />Soʻzni buzgon kishi buzmasmu imon,<br />Oʻlumsa birla qilma ahdu paymon{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=102}}. * Xudoyim har ne bersa qil [[qanoat]],<br />Yurakni qilma [[minnat]]din jarohat.<br />Bu [[mehnat]] birla topsang parcha [[non]],<br />Kishining minnatidin uldur oson.<br />Agar tosh chaynasa eldin chiqib tosh, —<br />Kishiga egmagay himmatli qul bosh{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=142}}. == Y == * Yema zarra harom ogushta nondin,<br />Boʻlur gohi najas bir qatra qondin{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=175}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Mutasavviflar]] k7neq5woeqqi1f83lsesqwol7f4az1d 0 4462 31885 23672 2026-08-09T05:54:29Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31885 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Umr|wikipedia=Umr|wiktionary=Umr}} '''Umr''' – tugʻilgandan to oʻlgungacha boʻlgan davr, yashash muddati, shu muddat davomidagi [[hayot]], yashash. {{ABD}} == E == {{Q|Ey insonlar! Siz qay zamon tugashi sizga nomaʼlum bir umr ichida [[kun]] va [[tun]]laringizni oʻtkazmoqdasiz. Agar qoʻlingizdan kelsa, bu [[hayot]]ingizni [[solih amal]]lar bilan oʻtkazing. Buni ham faqat [[Alloh taolo]]ning yordami bilan amalga oshira olasiz. [[Ajal]]ingiz sizdan ishlash fursatini olib qoʻymasdan turib, [[imkoniyat]]laringizni ishga soling, xayrli amallarga shoshiling. Zero, [[ajal]]larini unutgan, [[amal]]larini boshqalarga tashlagan kimsalar ham bordir. Zinhor ular kabi boʻlmang. Tezroq boʻling, [[gʻaflat]]da qolmang... Yashayotgan kishilarga emas, oʻlganidan soʻng ular ortda qoldirayotgan goʻzal narsalarga [[havas]] qiling!{{sfn|Tursun|2006|pp=80-81}}|[[Abu Bakr Siddiq]]}} {{Q|Ey gʻofil, koʻp oʻylab foyda-yu mol,<br />Umring sarmoyasin aylama poymol{{sfn|Tursun|2006|p=118}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == H == {{Q|Har bir [[nafas]] tortish bilan birga umrdan bir qismi oʻtib ketaveradi{{sfn|Tursun|2006|p=116}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == K == {{Q|Koʻrdimki, [[vaqt]]ini „essiz“, „qaniydi“, „koshki“lar bilan oʻtkazgan kishining umri eng qisqa ekan{{sfn|Tursun|2006|p=116}}.|[[Najmiddin Kubro]]}} == M == {{Q|Moling kamayganiga emas, umring kamayotganinga achin!{{sfn|Tursun|2006|p=94}}|[[Abul Hasan Siriy]]}} {{Q|Muhtojligi kam odamning umri uzoq boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} == O == {{Q|Odamning umri avvalida qilgan ishlari umrining oxiridagi ishlariga ham dalolatdir{{sfn|Tursun|2006|p=30}}.|[[Az-Zamaxshariy]]}} == S == {{Q|Siz oʻtkinchi bir hayot uyidasiz va umringizning qolgan qismi ham oʻtishini kutmoqdasiz... Unutmangki, bu [[dunyo (islom)|dunyo]] yolgʻon va aldov ustiga bino boʻlgan{{sfn|Tursun|2006|p=81}}.|[[Usmon ibn Affon]]}} == U == {{Q|Umr ertangi kun [[orzu]]si bilan yashash, gʻofillik bilan janjal-suron qilish, joningni ayamay [[mehnat]] qilish bilan tugab boradi{{sfn|Tursun|2006|p=115}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} * {{Q|Umr – xotirdan kechib oʻtadigan bir daqiqa xayolchalik muddatdir. Kunlar – umr [[kitob]]ining sahifalaridirkim, ularga koʻchirmalar bitib borilaveradi<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=42}}{{sfn|Tursun|2006|p=115}}.|Shayx Shibroviy}} == Oʻ == {{Q|[[Oʻlim]] yoʻlda turib, bizni kutmoqda. Inson esa [[sayr]] qilish va umrni behuda sarflash bilan ovora{{sfn|Tursun|2006|p=69}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} {{Q|Oʻrinli, [[axloq]]li va [[adolat]]li yashamay turib, yaxshi umr kechirib boʻlmaydi va aksincha, yaxshi umr kechirmy turib, oʻrinli, axloqli va adolatli yashab boʻlmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|[[Epikur]]}} {{Q|Oʻtib borar ajib umr karvoni,<br />Qoʻlingdan chiqmasin shodlik zamoni{{sfn|Tursun|2006|p=114}}.|[[Umar Xayyom]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] l0e9xe6mx3nowv45td19gso0z37h9mq 0 4464 31920 20535 2026-08-09T05:58:45Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31920 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Gulxaniy | wikipedia = Gulxaniy }} '''Gulxaniy''' (taxallusi, asl ismi '''Muhammad Sharif''')({{Taxminan}} XVII asrning oxiri – Qoʻqon – XIX asrning 20-yillari) – oʻzbek mumtoz shoiri, oʻzbek adibi, masalnavis, oʻzbek adabiyotida satirik maktab yaratuvchilaridan biri. == Iqtiboslar == * Agar [[soʻz]] jona paydo qilmasa [[soʻz]],<br>Ani [[soʻz]] demagil, ey majlisafroʻz<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * Aydi: „<nowiki/>[[Xalq]] ichra bu bir [[kasb]]dur,<br>[[Kasb]]ni boshinga kiysang nasbdur“<ref name=":0" />. * Har kim [[odat]]i nechuk boʻlgʻay,<br>Beirodat zuhr etar andin<ref name=":0" />. * [[Sabr]] ila barcha eshiqdur kushod,<br>[[Sabr]] ila eranlar topdi murod<ref name=":0" />. * Oʻz makonini tilar nogoh qafasdan qochsa qush<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=117}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Adiblar]] mzff86wcevazxru5osn5lewellmtx21 0 4469 32132 21016 2026-08-09T06:26:14Z Bekipediya 2189 /* A */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32132 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Ibn Kamolposhsho | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Ibn Kamolposhsho | Vikiombor = }} '''Ibn Kamolposhsho''' (1469-yil 15-may  – 1534-yil 16-aprel) – tarixchi, shayx ul-islom, faqih va shoir. Uning „Nigoriston“ nomli asari mavjud boʻlib, u ushbu asarini Saʼdiy Sheroziydan taʼsirlanib yozgan. {{ABD}} == A == * Agar kishining koʻzi kamolot nuri bilan munavvar boʻlsa, uning koʻzi kishilar [[nuqson]]ini kurishdan uzoq boʻladi<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * Aytadilar: „Kishining soʻzi uning fazlini bayon qiluvchi [[aql]]iga tarjimondir!“<ref name=":1" /> * Aytishlaricha, [[Bahromgoʻr]] bir daraxtning ostida oʻtirgan edi. Nogoh shoxlar orasidan bir qushning ovozi eshitildi. Bahrom bir oʻq bilan bemavrid „soʻzlovchi“ bu qushning ishini tamom qildi. Qushning tani mix misol shoxlarga urildi va joni esa oʻq-yoyning issiq sixi bilan tilindi. U dedi: „Qush ham, inson ham oʻz tilini saqlasa omon boʻlarkan!“<ref name=":1" /> == B == * Behuda ochma ogʻiz gul kabi,<br />Behuda chalma soz bulbul kabi!<br />Avval oʻylab, soʻngra chiqargil nafas,<br />Oʻzing bas aylagin, demay turib bas!<ref name=":1" /> * Bilasanmi tiling nedur ogʻizda,<br />[[Aql]] xonasiga kalit doimo!<br />Eshik yopiq boʻlsa bilib boʻlmaydi,<br />Xona ichra devmi, farishtami yo!<ref name=":1" /> * Bilginki, yongʻoqning ichi puch boʻlsa, ovozi shaldirab chiqadi, pistaning ichi toʻla magʻiz boʻlgani uchun ogzini yumib, xomush turadi<ref name=":1" />. * Bir hakim dedi: „<nowiki/>[[Hikmat]] xazinasi jim turishda, uning kaliti esa kamgaplikdadir!“<ref name=":1" /> * Bir hakimning birda shunday deganini eshitgandim: „Ogʻiz ichidagi til qin ichiga yashirilgan qilichdir“<ref name=":1" />. == F == * Foydali soʻzlasa kishi tortmas [[gʻam]],<br />Shuning-chun oʻylamay soʻzlama, ukam!<br />Oʻylab gapiruvchi soʻzi soir, yer,<br />Laqma hozirjavob soʻzidan ming bor!<ref name=":1" /> == G == * Garchi qush boʻlsin u va yoki inson,<br />Tilini saqlasa boʻladi omon.<br />Shamni koʻrgach shamdon ogʻzin bekitdi,<br />Chunki shamning tili boshiga yetdi.<br />Xoʻrozni koʻrmaysanmi, bemavridu behangom qichqirdi-yu, subhi shrmga aylandi<ref name=":1" />. == H == * Hakimlardan biri dedi:<br />— Qadimiy [[hikmat]]larda aytilishicha, inson oʻz tuzilishi xosiyati bilan hayvonlardan afzal boʻddi. Unga bir ogʻizu, ikki quloq [[hadya]] etiddi. Shuning uchun u bir marta soʻzlamogʻi va koʻp marta eshitmogʻi kerak!<ref name=":1" /> * Har kimning bolalar nogʻorasi kabi ichi boʻsh boʻlsa, uning behuda ovozi [[xalq]] miyasini, oʻzining esa halqum darvozasini qirtishlaydi. Yaxshi soʻz bebaho [[boylik]] asosi, kamgaplik esa [[salomatlik]] [[sarmoya]]sidir<ref name=":1" />. * Hassa zarbi uzoq turmayin ketar,<br />Tildan yetgan zarba bir umrga yetar!<ref name=":1" /> == I == * Insonga „Nima ish yaxshidir?“ dedi,<br>— Xomushlik, xomushlik, yana xomushlik!<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=123}} == J == * Jahonda: „Til yugurigi boshga, qoʻl yugurigi oshga“ degan maqol yuradi. Nashtar jarohatidan til jarohati ogʻirroqdir. Nayza zaxmidan koʻp oʻtmay, badan boʻstoni gulistonga aylanib oladi va undan jonu molga zavol kamdir“<ref name=":1" />. * Jahonda shunday bir masal yuradi,<br />Aytilgan soʻz kumush, aytilmasa zar!<ref name=":1" /> == L == * Lofu [[yolgʻon]] soʻzdan qochmoq va bemaʼni daʼvodan kechmoq lozimligi haqida xayrli kishilar va [[ilm]]li donishmandlar asarlarida koʻp soʻz aytilgan.<ref name=":1" /> == Q == * Qadimiy Yunon hakimlarining aytishlaricha, kimki beaql va yengil boʻlsa, oʻylamay soʻzlashda dadil boʻladi. Bunday kishilar soʻzning shahvor dur ekanini va uni behuda sochish odam uchun [[nuqson]] ekanini bilmaydilar. Eshitishimcha, Sunʼo eshigida quyidagi pand-u [[hikmat]] yozib qoʻyilgan ekan: „tiliyuta sukutni yer qilsang, gʻam ostida xor boʻlmaysan!“<ref name=":1" /> * Qancha koʻp bilsang ham oz gapir, biroq,<br />Bittani yuz dema, yuzni bitta qil!<ref name=":1" /> == S == * Soʻz aytsang sen faqat foydali soʻz ayt,<br />Bu bilan joy olgin elning dilidan.<br />Boʻlmasa soʻzlamay jim oʻtir, chunki,<br />Insonga ne kelsa kelar tilidan!<ref name=":1" /> == T == * Til tigʻini oʻtkir aylama aslo,<br />Oʻz boshingni kesib boʻlmasin balo.<br />Oʻldirmoqqa qachon xanjar qilindi,<br />Til shaklida uning shakli tilindi<ref name=":1" />. == X == * Xoʻrozni koʻrmaysanmi, bemavridu behangom qichqirdi-yu subhi shomga aylandi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=144}}. * Xoʻroz qanot qoqib bevaqt qichqirdi,<br />Muruvvat oʻrniga boshi qirqildi<ref name=":1" />. == Y == * Yaxshilarning koʻziga yomon toʻgʻri kurinur,<br />Yomonlarning koʻziga egri koʻringay toʻgʻri!<ref name=":1" /> * Yongʻoqlar ichida puch boʻlsa yongʻoq,<br />Ovozi barchadan chiqar balandroq!<br />Ichi toʻla pista aslo gapirmas,<br />Boshdan-oyoqqacha ogzi boʻlsa ham!<br />Bitta durdan [[sado]] chiqarar huqqa,<br />Ichi toʻla boʻlsa gapirmas bir dam!<ref name=":1" /> == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Tarixchilar]] [[Turkum:Shayxlar]] [[Turkum:Faqihlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] ffbuabt4mzty9k03uoyrsvucfcpd7ue 0 4474 31978 20798 2026-08-09T06:07:36Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31978 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Gumon|wiktionary=gumon|Tasvir=73 Suspektulo.svg}} '''Gumon''', '''shubha''' — biror narsaning haqqoniyligiga, toʻgʻriligiga ishonmaslik. {{ABD}} == A == {{Q|Agar [[yaxshilik]]ka burishning bironta yoʻli boʻlsa, moʻmin birodaringdan chiqqan soʻz haqida faqat yaxshi gumon qil{{sfn|Tursun|2006|p=126}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Azizim, kishi biror kishini gumon bilan jazolashi nooʻrinki, gumon bilan qilingan ishdan behisob zararlar yuzlanadi. Chunonchi aytadilar:<br />Gumon bilan aslo biror kishiga,<br />Uqubat yetkazma, boʻlgung pushaymon.<br />Oshkor boʻlgan ishning haqiqiy siri,<br />Soʻnggi pushaymondan foyda yoʻq ishon!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=204}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == B == {{Q|Bir [[musulmon]]ning ogʻzidan chiqqan [[soʻz]]ni yomonga yoʻyma, sen u soʻzni [[yaxshilik]]ka yoʻyishga harakat qil{{sfn|Tursun|2006|p=134}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == Y == * {{Q|Yaxshi kishilar haqida yomon gumon qilish — badgumonlik. Lekin ahli fisqdan nima fosiqlik zohir boʻlgan esa, shuni gumon qilishga haqqimiz bor.|Zajjoj<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 9f3uvf5kzbis4r4u0hm0i8neof1vcxf 0 4475 31982 26918 2026-08-09T06:08:03Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31982 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Yaxshilik|wikipedia=Yaxshilik|wiktionary=yaxshilik|Tasvir=Crocus vernus.jpg}} '''Yaxshilik''', '''ezgulik''' – 1) yaxshi xislat, [[xulq-atvor]] kabilarga egalik; 2) ixtiyoriy ravishda biror kishining manfaatini koʻzlab ish tutish, biror manfaat yetkazish; mehribonlik; xayrli ish, ezgulik. {{ABD}} == A == {{q|Iqtibos=Agar yaxshilikning sababi boʻlsa, u yaxshilik boʻlmaydi; yaxshilikning natijasida mukofot berilsa, bu ham yaxshilik emas. Demak, ezgulik sabab va oqibatlar zanjiridan tashqarida yashaydi<ref>{{Veb manbasi|url=https://jadid.uz/lev-tolstoyning-anna-karenina-romanidan-iqtiboslar/|title=Lev Tolstoyning „Anna Karenina“ romanidan iqtiboslar|date=04.02.2025|publisher=jadid.uz|accessdate=2025-yil 13-fevral}}</ref>.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|[[Alloh]] banda yaxshiligiga muhtoj emas, ammo bir [[yomonlik]] seni yaxshilikka eltsa ajab emas{{sfn|Tursun|2006|p=129}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == B == * {{Q|Begʻam boʻlmang, gʻaflatda qolmang! Hali navqiron, kuchli, tetik ekansiz, yaxshilik qilishdan tolmang{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}.|[[Anton Chexov]]}} {{Q|Biror-bir kimsaga yaxshilik qilsang, shu bilki, sening saxovatingdan u behad shod boʻlgani kabi, senga ham shunchalik zavq nasib etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}.|[[Qobus]]}} {{Q|Biror kimsaga katta yaxshilik qilgan boʻlsang, uni kichik deb bil, birov senga yaxshilik qilgan boʻlsa, uni katta deb bil!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=107}}}} {{Q|Birovga qilingan yaxshilik kishini shunisi bilan rom etadiki, u shafaqqa oʻxshab oxiri oʻchib ketmaydi, qaytaga yanada yorqinlashib oʻzimizga qaytib keladi{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}.|[[Viktor Gyugo]]}} {{Q|Birovga yaxshilik qilgan boʻlsang, yaxshiligingni aytib, uni kamsitma, birovga ichirgan va yedirganingni minnat qilib, zaharga aylantirma!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=107}}|[[Yusuf Xos Hojib]]}} {{Q|Birovga yaxshilik qilgan kishi oʻziga yaxshilik qilgan boʻladi, yaxshilikdan yaxshilik kutib emas, yaxshilik uchun yaxshilik qilish kerak, chunki bundan odam bitmas-tuganmas [[huzur]] oladi{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}.|[[Seneka]]}} {{Q|Biz – insonlar xuddi yaxshilikka undamaslik va [[yomonlik]]dan qaytarmaslik toʻgʻrisida bir-birimiz bilan kelishib olganga oʻxshaymiz. Bu ketishda boshimizga qanday azoblar tushajagini koshki bilsaydik{{sfn|Tursun|2006|pp=122-123}}.|[[Molik ibn Dinor]]}} {{Q|Boshqalarga ziyon istama, oʻzing ham ziyon koʻrma,<br />Faqat yaxshilik qil, havas va orzuni bilgin{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=104}}.|[[Yusuf Xos Hojib]]}} {{Q|Bu [[sham]] boshqa bir shamni yoqishi bilan nuridan hech narsa kamaymaydi{{sfn|Tursun|2006|p=126}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == E == {{Q|Evaziga narsa kutib qilingan yaxshilik — yaxshilik hisoblanmaydi, balki u oddiy oldi-berdidan iborat, xolos{{sfn|Tursun|2006|p=132}}.|[[Abdibek Sheroziy]]}} {{Q|Eng yaxshi kishining ikki qoʻli ham toʻgʻri boʻladi, u bir qoʻli bilangina emas, ikki qoʻli bilan yaxshilik qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=131}}.|[[Abu Yazid Bastomiy]]}} {{Q|Ezgulik — hech eskirmaydigan birdan-bir libosdir{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}.|[[Henri Devid Toro]]}} {{Q|Ezgulik — ilm emas, u faoliyatdir{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}.|[[Romen Rollan]]}} {{Q|Ezgulik insonning maʼnaviy olamidagi quyoshdir{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}.|[[Viktor Gyugo]]}} {{Q|Ezgulikni nafrat yoki, ayniqsa, adovat bilan yuzaga chiqarib boʻlmaydi. U faqat [[muhabbat]]dan tugʻiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}.|[[Jon Reskin]]}} {{Q|Ezgulik — shunday bir lisonki, u orqali soqovlar tilga kirib, karlar eshitishi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}.|[[Kristian Bouvi]]}} {{Q|Eng nozik nihollar ham toshday qattir yerni, qoyalarning toshini yorib oʻsib chiqadi. Yaxshilik ham xuddi shunday. Hech qanday tigʻ, hech qanday gurzi, hech qanday qurol inson [[saxovat]]ining qudratiga teng kela olmaydi!{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}|[[Henri Devid Toro]]}} == H == {{Q|Hakimlar aytmishlar: „Yaxshilikni asosi uch narsada: birinchi, barchaga nisbatan [[riyo]]siz [[kamtarlik]]da, ikkinchi, [[minnat]]siz [[saxovat]]da, uchinchi, haq talab qilinmaydigan xizmatda. Odamlar toʻrt narsani qidirmaslikka ilojsizdirlar: birinchi, yaxshilik va [[yomonlik]]ni ajratishga yordam beradigan [[ilm]]ni, ikkinchi, tirikchilik oʻtkazishga kerak boʻladigan asbob-anjomlarni, uchinchi, kayfiyatni yaxshi tutadigan vositalarni, toʻrtinchi, odamlar bilan murosani{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=104}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Har qanday narsada [[isrof]]garchilik bor, ammo yaxshilik qilishda boʻlmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=206}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Har na yaxshilik qilsang, qilki yurt uchun,<br />Oʻzingdan orttir-u oʻzgaga bermak uchun{{sfn|Tursun|2006|p=130}}.|[[Haydar Xorazmiy]]}} {{Q|Hayotimizning abadiy va oliy maqsadi — ezgulikdir. Yaxshilikni biz qanday tushunmaylik, hayotimizning oʻzi yaxshilikka intilishdan boshqa narsa emas{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}.|[[Lev Tolstoy]]}} == I == {{Q|Inson ezgulikni va [[ulugʻlik]]ni orzu qilishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|[[Aleksandr Gumboldt]]}} {{Q|Inson tani uchun [[sihat-salomatlik]] qanchalik zarur boʻlsa, qalb uchun ezgulik ham shunchalik muhim: ezguliging boʻlsa, u har ishda muvaffaqiyat keltirsa, uni sezmaysan ham{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}.|[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|[[Inson]] yaxshilikning qulidir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=108}}}} == K == {{Q|Kimdir qilgan yaxshilik bizni uning oldida qarzdor qilib qoʻyadi{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}.|[[Jan-Jak Russo]]}} {{Q|Kimki yaxshilik qilaman deb haddan tashqari uzoq muhokama yuritsa, yaxshilik qilishga [[vaqt]]i qolmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}.|[[Rabindranat Tagor]]}} {{Q|Kim chinakam qalb egasi boʻlmasa, u ezgulik qilishga qodir emas: faqat xushfeʼl boʻla olishi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}.|[[Nikola Shamfor]]}} {{Q|Kishi yaxshilik qilishga qodir ekan, qadr bilmaslar bilan toʻqnashish unga xavf solmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}.|[[Fransua de Laroshfuko]]}} {{Q|Koʻrsatma boʻyicha qilingan yaxshilik — yaxshilik emas{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}.|[[Ivan Turgenev]]}} == M == {{Q|Majburan qilingan yaxshilikning qimmati yoʻq{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}.|[[Dmitriy Pisarev]]}} * {{Q|Men ezgulikdan boshqa biror afzallikni bilmayman{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}.|[[Lyudvig van Betxoven]]}} {{Q|[[Boylik|Mol-dunyo]] tugaydi, ammo yaxshi ishlar abadiy qoladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=200}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == O == {{Q|Odamlarning yaxshirogʻi oʻz qalbida yaxshilikka yoʻl ochgani va [[yomonlik]]ni hamda [[ochkoʻzlik]]ni haydab chiqarganidir{{sfn|Tursun|2006|p=123}}.|[[Muhammad Zehniy]]}} == P == {{Q|Payti kelgan [[qattiqqoʻllik|qattiqqoʻl]] boʻlishga qurbi yetadigan odamgina ezguligi uchun maqtovga sazovardir: aks holda, [[iroda]]ning boʻshligi yoki faolsizligidan kelib chiqadigan muloyimlik ham ezgulik boʻlib tuyulishi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}.|[[Fransua de Laroshfuko]]}} == Q == {{Q|Qadimda ezgu ishlarni koʻp qilishardi, lekin gapirishmasdi. Keyin ham qiladigan, ham gapiradiganlar keldi. Endi esa faqat gapirishmoqda{{sfn|Tursun|2006|p=128}}.|Umar ibn Horis}} {{Q|Qandaydir [[manfaat]] koʻzlab qilingan yaxshilik yaxshi [[amal]] hisoblanmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=140}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Y == {{Q|Yasama ezgulikdan yomoni yoʻq. Oshkora [[yomonlik]]dan koʻra odam yasama ezgulikdan koʻproq nafratlanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}.|[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|Yaxshiligi koʻp odamning [[Doʻstlik|doʻstlari]] serob boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=108}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Yaxshiligi yoʻq odam [[yolgʻizlik]]da jon beradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=106}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Yaxshilik haqida oʻylashlik oʻsha yaxshilikka [[amal]] qilishga undaydi. [[Yomonlik]]ka [[nadomat]] esa, oʻsha yomonlikni tark etishga chorlaydi{{sfn|Tursun|2006|p=128}}.|[[Abdulloh ibn Abbos]]}} {{Q|Yaxshilik — koʻp boʻlsa ham zarar keltirmaydigan [[fazilat]]dir{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}.|[[Jon Golsuorsi]]}} {{Q|Yaxshilikni bilmasang, bor-u, yaxshilarga qoʻshul{{sfn|Tursun|2006|p=133}}.|[[Alisher Navoiy]]}} {{Q|Yaxshilikni koʻp qilgan kishining [[pushaymon]]ligi kam boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=209}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Yaxshilik qilgan chogʻingda koʻksing qandaydir togʻdek koʻtarilib, qonuniy gʻurulanasan, sof vijdonli odamdagina shunday boʻladi{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}.|[[Mishel de Monten]]}} {{Q|Yaxshilik qilish har qanday yuksaklik sari tashlangan qadamdir; ezgulik qilmasang, bir kunmas-bir kun [[tubanlik]] seni oʻz qaʼriga tortadi, yaxshilik oʻrniga [[yomonlik]] qilasan{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}.|[[Jon Reskin]]}} {{Q|Yaxshilik qilmishdir kim senga bir bor,<br />Yodingdan chiqarma sen uni zinhor{{sfn|Tursun|2006|p=133}}.|[[Nosir Xisrav]]}} {{Q|Yaxshilik va ezgulik [[yomonlik]]dan qochgani yangligʻ yomonlik ham yaxshilikdan qochib ketadi{{sfn|Tursun|2006|p=124}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} {{Q|Yaxshilik va [[kamtarlik]] — shu ikki fazilatdan kishi hech qachon charchamasligi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}.|[[Robert Louis Stevenson]]}} {{Q|Yaxshilik [[yomonlik]]ni kuydiruvchi olov{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=107}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Yaxshilik yoʻlida chekilgan [[mehnat]] yerda qolmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=105}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Yaxshilik chirimaydi va [[yomonlik]] unutilmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=137}}.|[[Abu ad-Dardo]]}} {{Q|Yaxshining soʻngagi tuproqda chirisa ham, nomi qoladi{{sfn|Tursun|2006|p=127}}.|[[Mahmud Qoshgʻariy]]}} {{Q|Yaxshi odam oʻzini ham ranjitmaydi, oʻzgani ham xafa qilmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=105}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Yomon ham oʻtar, yaxshi ham – yaxshi bil,<br />Seni yaxshi nom birla yod etsin el{{sfn|Tursun|2006|p=132}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Yomon, noraso [[eʼtiqod]] bilan qilingan ezgu ish sarob va kul kabi hech qanaqa [[foyda]] bermaydi{{sfn|Tursun|2006|p=131}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} {{Q|[[Yovuzlik]]dan ezgulikni ajratadigan kishi emas, balki ikki yovuzlikning yengilrogʻini farqlay biladigan kishigina aqllidir{{sfn|Tursun|2006|p=66}}.|[[Al-Xoriziy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzgalarga [[ozor]] berishdan saqlanish yaxshilik alomatlaridandir{{sfn|Tursun|2006|p=134}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Oʻzingga yaxshilik qilinishini istasang, yaxshilik qil, hech kimga ozor berma, yaxshilikni ulugʻ ish deb bil{{sfn|Tursun|2006|p=130}}.|[[Sayyid Ahmad Hamadoniy]]}} {{Q|Oʻz qoʻling bilan ado eta olmagan yaxshilikni boshqaning qoʻli bilan hech qachon qilolmaysan{{sfn|Tursun|2006|p=139}}.|[[Vahb ibn Munabbah]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Falsafa}} {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] du7xwf5ivn2r5tgg6pnu7gg4qiqqu7m 0 4478 32247 31515 2026-08-09T06:40:33Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32247 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Muloyimlik|wikipedia=Muloyimlik|wiktionary=muloyimlik}} '''Muloyimlik''' – muloyim holat, tus, koʻrinish. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, dilingga muloyimlik va sabot nuri bilan oro berginki, halim kishining dili malohatli bo'ladi. Maʼnolar gavharining xazinadori mavlaviy [[Jaloliddin Rumiy]]ning quyidagi soʻzlari bu maʼnoga guvohdir:<br />Hilm tigʻi poʻlat tigʻdan oʻtkirroq,<br />Hilm yuz lashkarni yengar beyaroq!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=92}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == I == {{Q|[[Insoniylik|Insoniyligi]] boʻlmaganning muloyimligi ham boʻlmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=97}}}} == K == {{Q|Kimki muloyim boʻlsa saodatlik, kimki kamgap boʻlsa salomat boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=94}}}} == M == {{Q|Makorimul-axloq (yuksak xulq) quyidagi oʻn xislatdan iboratdir: [[saxovat]] va [[hayo]], [[rostgoʻylik]] va [[omonat]]ni joyiga berish, [[kamtarlik]] va [[rashk]], [[shijoat]] va halimlik, [[sabr]] va [[shukr]]{{sfn|Tursun|2006|p=122}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Q == {{Q|Qilich va nayza bilan hosil boʻlmagan koʻp ishlar yumshoqlik, muloyimlik bilan hosil boʻladi. [[Gʻazab]] keltirgan zarar gʻazablangan kishining oʻziga qaytar{{sfn|Tursun|2006|p=190}}.|[[Shofiʼiy]]}} == Sh == {{Q|[[Shirinsoʻzlik]] va muloyimlik baloni qaytarishga qodir{{sfn|Tursun|2006|p=130}}.|[[Barxurdor ibn Mahmud]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] r66s759aszi98r2w0fw7ujmwckb932x 0 4479 32218 20839 2026-08-09T06:37:05Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32218 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Almaiy | wikipedia = Almaiy }} '''Almaiy''' (taxallusi; asl ismi '''Fazlulloh Mirjalol oʻgʻli''') (1851/1952-yil – Toshkent – 1894/1995-yil) – oʻzbek shoiri, tarjimon, arabshunos va xattot. {{ABD}} == J == * Jarohatkim yetar koʻngilga [[til]]din,<br />Qilolmas hech marham ani barham{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=113}}. == K == * Kimki aslida [[Umid|badumid]] erur,<br />[[Yaxshilik]] ul kishidan etma [[umid]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=2}}. * Kuchli odamlarga yarashmaydigan ish – kuchsizlardan [[qasos]] olish<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=130}}. == Q == * [[Qanoat]] qil, ey [[nafs]], andakka ham,<br />Ki kelturgusi [[hirs]] beshak alam{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=138}}. == Ch == * Chiqmagʻil makkorlikning tomiga,<br />Tushkassan adu baloning domigʻa.<br />Arfa ekib dasht bilan rogʻda,<br />Bugʻdoy olgum dema urar chogʻda{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=82}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Tarjimonlar]] [[Turkum:Xattotlar]] 7ocrf1b09as140dg99cafoi8ejahurw 0 4480 32025 31379 2026-08-09T06:13:31Z Bekipediya 2189 /* A */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32025 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Ogahiy | Tasvir = | wikipedia = Ogahiy }} '''Ogahiy''' (taxallusi; toʻliq ismi: '''Muhammadrizo Erniyozbek oʻgʻli'''; 1809-yil 17-dekabr, Xiva yaqinidagi Qiyot qishlogʻi – 1874-yil 14-dekabr) – oʻzbek shoiri, tarixchi, tarjimon. {{ABD}} == A == * Agar [[odam]] esang, sayr et bu gulshanda [[adab]] birla,<br />Qadam har sori qoʻy mulsifat kim govu xar gustox<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * Aybni aylab xazar qil,<br />Ogahiy kasbi hunar,<br />Kim esa jinsi boʻlmoq emas mayub xoʻb<ref name=":0" />. == D == * Desang oʻlmasun yoshurun soʻzum ushbu olam ichida fosh,<br />Dema hargiz oldida sirin ahli basharni mahrami roz etib<ref name=":0" />. == E == * Ey keldi fununi [[ilm]] taslim sanga,<br />Qilmoq anga lozim boʻldi taʼzim sanga.<br />Garchi yoʻq erdi quvvat oyoqimda, vale,<br />Keldim bosh ila olgʻali taʼlim sanga<ref name=":0" />. == F == * Fazl ahliga hamsuhbat boʻlmoga ibo qilma,<br />Kim, bulgʻusidur ortarga ibo bois<ref name=":0" />. == G == * Gar bu gulshanda ano boʻlsa gulu sarv – ato,<br />Sen kabi tugʻmagʻusi sarvi gulandom ugul<ref name=":0" />. * Gar oqil ersang, sim-zar jamʼiga gʻarra boʻlmakim,<br />Gʻaflat bila koʻp kimsani qilmishdur magrur ganj<ref name=":0" />. == H == * Haqiqatan ham ustoz [[ilm]] berishi bilan kishining nomini ulugʻlab, avlodlar ogʻzida qoldiradi va ikkinchi [[hayot]] bagʻishlaydi<ref name=":0" />. * Har kimki dahr shohligʻin ayladi havas,<br />Bordur nasib gussai fikri jahon ango<ref name=":0" />. * Har kimki faqir gushasi boʻlmish makon ango,<br />Xotiri hamisha dahr gʻamidin omon ango<ref name=":0" />. == I == * [[Ilm]] andoq ganji nofeʼdur bani odamgʻakim,<br />Kimda ul boʻlsa, ikki olam boʻlur obod ango<ref name=":0" />. == K == * Kamol ahli aro, albatta, topgʻay rutbai oliy,<br />Maoniy kasbida kimsakim qildi [[hunar]] [[ixlos]]<ref name=":0" />. * Kasbi ilm etmay kishi gar qolsa mahz jahl ila,<br />Ikki olam obroʻsi boʻlgʻusi barbod ango<ref name=":0" />. == O == * Odamidur [[Ilm|ilm-u]] donish birla odam, yoʻq esa,<br />Jumlayi hayvongadur yakson qadu ruxsoru lab<ref name=":0" />. == Q == * Qarilar holigʻa boq lutfing koʻzidan ey yigit,<br />Kim, kamoli husn ojizlar [[duo]]sidin sanga<ref name=":0" />. * Qilsalar har [[vaʼda]] oning eʼtibori yoʻqturur,<br />Oldanib ul [[vaʼda]]ga beeʼtibor ulmoq abas<ref name=":0" />. == S == * Sultondur ul gadoki buzuq kulbasi aro,<br />Osudadur topilsa biror pora non ango<ref name=":0" />. * Soʻzdur bu jahonaro qulzumi jarf,<br />Pokiza maoni angadur durri shingarf,<br />Bu bahr topar koʻngularo gunjoyish,<br />Lekin anga har koʻngul bula olmas zarf<ref name=":0" />. == V == * Vayron koʻngullarni [[karam]] changi bila obod qil<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=130}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Tarixchilar]] [[Turkum:Tarjimonlar]] [[Turkum:1809-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1874-yilda vafot etganlar]] chsjn6m3xpise1ez5gpvq3o6st7x7jr 0 4483 31947 22327 2026-08-09T06:04:07Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31947 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Suhbat|Tasvir=PManeg_0720-10_B_Oudenaarde.jpg|wikipedia=Suhbat|wiktionary=suhbat}} '''Suhbat''' – 1) ikki va undan ortiq kishi oʻrtasidagi oʻzaro soʻzlashuv; musohaba; gurung; 2) biror mavzuda eshituvchilar bilan [[fikr]] almashinuv, savol-javob tariqasida oʻtkaziladigan mashgʻulot; muloqot. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, johil va noahil kishilar suhbatidan qoch, oqil va komil kishilar suhbatiga intilginki, fisq-u fujur ahlining suhbati bir kuni oʻzingga ziyon keltiruvchi ilon suhbatiga oʻxshaydi. Aqlli kishilarning xizmatini qilish foydadan xoli boʻlmagan attor doʻkoniga oʻxshaydiki, attorning doʻkoni hamisha kishilarning dimogʻini oʻz hidi bilan bahramand etadi.<br />''Bayt:''<br />Attor kabi boʻlgin, chunonchi attor,<br />Oʻzgalar dibosini qilar muattar!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=37}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == B == {{Q|Bandaning [[qalb]]i yomonlikdan poklanishi uchun unga solihlar bilan suhbatlashishdan ham foyda]liroq narsa yoʻq. Shuningdek, fojirlar bilan hamsuhbat boʻlishdan koʻra katta zarar yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=67}}.|[[Ahmad ibn Hanbal]]}} == O == {{Q|[[Odob]] ahli bilan hamsuhbat boʻlish — gullar hidini ufurayotgan tong nasimidan ham shirin{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=191}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Ogʻirchilik va gʻamginlikda qurilgan oqil suhbati bazm va ishratda oʻtkazilgan [[johil]] suhbatidan afzaldir{{sfn|Tursun|2006|p=58}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == T == {{Q|Tarki suhbat ayladim hamrohi noqobil bilan{{sfn|Tursun|2006|p=169}}.|[[Boborahim Mashrab]]}} == Y == * {{Q|Yaxshilarning suhbati bandani [[Alloh]]ga yaqin qilur|Abdul Abbos<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} {{Q|Yoinki bir asr zindonda yotmoq,<br />Nodon suhbatidan koʻra yaxshiroq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=64}}{{sfn|Tursun|2006|p=64}}.|[[Pahlavon Mahmud]]}} == Z == {{Q|Ziyraklar suhbati etar baxtiyor,<br />Nodon nafida ham doim zarar bor{{sfn|Tursun|2006|p=62}}.|[[Nosir Xisrav]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] dpiusp63wwg3q3zunyi4ixxvuvyag15 0 4484 31981 20959 2026-08-09T06:07:56Z Bekipediya 2189 /* A */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31981 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Abdibek Sheroziy | wikipedia = Abdibek Sheroziy }} '''Abdibek Sheroziy''' ({{Lang-fa|عبدی بیگ شیرازی}}; toʻliq ismi: '''Xoja Zaynulobidin Ali Abdibek Navidi Sheroziy'''; 1515-yil — 1580-yil) — shoir, tarixchi, tarjimon va 3 ta „Xamsa“ muallifi hisoblanadi. {{ABD}} == A == * Agar inson [[ilm]] nuri bilan oʻz yoʻlini yoritmasa, zulmat va nodonlik koʻchasida qoladi. Kishi [[qalb]]ining nuri [[ilm]] va [[maʼrifat]] bilan baquvvat boʻladi. Insoniyatning qadri [[ilm]] bilan hosil boʻladi. [[Ilm]]dan hali hech kim zarar koʻrgan emas. [[Ilm]]ni egallab olish esa bir [[sanʼat]]dir. Dunyoda qanday [[yovuzlik]] sodir boʻlgan boʻlsa, ularning hammasi nodonlik orqali kelib chiqqan. Eng zoʻr halokat nodonlik, insoniylikni bitiruvchi ham nodonlikdur. Yaxshi tahsil koʻrgan va [[ilm]] nuri bilan [[xulq]]ini yaxshilagan [[ayol]] har yerda izzat topadi. [[Ilm]] – ayol uchun ziynat. [[Aql]]ini nodonlikdan qutqargan har bir [[ayol]] nomus, izzat, [[ayol]]lik qadrini tushunib yetadi. Bunday [[ayol]] hech bir ishda adashmaydi. [[Ilm]]siz [[ayol]] esa bola [[tarbiya]]lashda turli [[xato]]larga yoʻl qoʻyadi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. == B == * Bul saxrvat bobi ichra ustaroq,<br>Chiqiming boʻlsin kirimga mos biroq!<ref name=":0" /> == E == * Evaziga narsa kutib qilingan [[yaxshilik]] – yaxshilik hisoblanmaydi, balki u oddiy oldi-berdidan iborat, xolos<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. * [[Xalq]]qa xayru ehson qilish naqadar ulugʻ [[fazilat]]! Biroq bu xayru ehson begʻaraz boʻlsa yana ham yaxshi! Muruvvat maydonining shahsuvori bulay desang, gʻaraz bilan ish qilib, evaziga birovdan foyda olishni uylama!<ref name=":0" /> * Ey oʻgʻil! Bu dunyo korxonasida shunday yoʻl tutki, kiygan kiyiming va yegan ovqating haloldan boʻlsin!<ref name=":0" /> * Ey oʻgʻil! Qaysi fan boʻlmasin, to uni mukammal egallamaguningcha [[harakat]]ni toʻxtatma, bir [[ilm]] ikkinchi [[ilm]]ni egallashga yordam beradi. Bir [[ilm]]ni egallashga [[aql]]ing yoʻl berdimi, uni oxirigacha egallamay turib, chala tashlab ketma!<ref name=":0" /> * Ey oʻgʻil! [[Saxovat]]ingni kirimingga qarab qil! Chunki yoningdagi [[pul]]ingni birdaniga sovurib yuborsang, [[saxovat]]ingni keyin nima bilan amalga oshirasan?!<ref name=":0" /> * Ey oʻgʻil! Tokaygacha sen oʻz osoyishtaliging haqida oʻylaysan? Shunday ish qilki, sen sababli boshqa odamlar ham osoyishtalik topib, rohatga yetsin!<ref name=":0" /> == I == * Imkoning koʻtarishiga qarab [[saxiylik]] qil, birovlarga [[taqlid]] qilgan holda [[saxiylik]] qilma! [[Qarz]] olib, buning evaziga qilingan [[saxiylik]] qanday [[saxiylik]] boʻladi, boshqalarning molidan olib, birovlarga yedirishdan nima foyda?!<ref name=":0" /> == J == * Jigaring qonini non qilib ye, ammo tekin non uchun birovlarning eshigida it kabi izgib yurma!<ref name=":0" /> == S == * Saxovatli kishi shunday kishiki, birov soʻramay, oldindan oʻzi bilib [[hadya]] qiladi<ref name=":0" />. == Y == * [[Yaxshilik]]ni qancha katta qilsang ham, uni shuncha kichik deb bil. Birovga [[yaxshilik]] qilsang, qilgan [[Yaxshilik|yaxshiligingni]] yashir, birov senga [[yaxshilik]] qilsa, el orasiga yoy!<ref name=":0" /> * Yer yuzida shunday yashashga urinki, topgan [[pul]]ing faqat toʻgʻrilik orqali kelgan boʻlsin!<ref name=":0" /> == Oʻ == * Oʻzgalar haqida senga xabar keltirgan kishi sening haqingda ham boshqalarga xabar yetkazadi. Birovning [[sir]]ini senga oshkor qilgan kishi sening [[sir]]ingni ham boshqalarga oshkor qiladi. Insonning [[sir]] saqlashi birovga [[sir]] aytib [[pushaymon]] boʻlishidan yaxshi<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Tarixchilar]] [[Turkum:Tarjimonlar]] gp9h8xe27np0gsywet6wcjiostqx515 0 4485 31768 21005 2026-08-09T05:39:08Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31768 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Uvaysiy | wikipedia = Uvaysiy }} '''Uvaysiy''' (asl ismi '''Jahon'''; xalq orasida '''Jahon otin''' sifatida tanilgan; 1779-yil – Margʻilon – 1845-yil) – atoqli oʻzbek shoirasi, oʻzbek shoirlari murabbiysi, maʼrifatparvar. {{ABD}} == B == * Behuda kishiga qasd qilmoq,<br />Behuda oʻzni halokka solmoq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=54}}. == D == * [[Doʻstlik|Doʻst]] kulbama qoʻydi qadam, shod-xandonman bu kun,<br />Gardi poyi toj bar sar, balki sultonman bu kun{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=47}}. == G == * Gar qilsa [[sitam]] kishi kishigʻa,<br />Goʻyo sitam aylamish oʻzigʻa<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. == I == * [[Ishq]] oʻti ham kimda boʻlsa nolayu faryod etar,<br />[[Bulbul]]i bonolayam, ohu figʻona tushdi oʻt{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=88}}. == K == * Kechdi [[umr]]im naqdi [[gʻaflat]] birla nodonligʻda hayf{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=209}}. * Ki qilgʻusi sanga bu kamlik ishtimol kamol,<br />Kamolsiz kishi har yerdadur xijolatmand,<br />Yeturmagay kishiga hargiz inʼfiol kamol{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=20}}. * Ki zanbur koshonasin et [[vatan]],<br />Dahoningni doim shakar aylamish{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}. == M == * Mashhur sadafsen, gavhari noyob erur koʻngling,<br />Musaffosen bu hijron shomida mohtob erur koʻngling{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=141}}. * Men deb edim atayin sabr makonin,<br />Nodon elkim, ayladi vayron [[qanoat]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=140}}. == T == * Tabibo, sen davo topmakni qilma ixtiyor kim,<br />[[Muhabbat]] dardiga hech kimsa topkan yoʻqgur darmoni{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=87}}. == U == * Ul [[maktab]] arokim uqudung noz ramuzin,<br />Goʻyoki [[vafo]] ilmini unutmish edi ustod{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=16}}. * [[Umr]]ingning bahorida [[muhabbat]]ni sugʻorgil,<br />Koʻz mardumining giryasi boroni gʻanimat{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=88}}. * Uzumdinmu, falakdanmu va yo iqboli pastimdin,<br />Tun-u kun doʻstdin ozor-u [[dushman]]din sitam tokay?{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=44}} == X == * Xor jabrin ol oʻzingga, tashla oʻzni gul sari,<br />Har nishi ravon oʻlsin qizil qon andalib{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=195}}. == Y == * [[Yaxshilik|Yaxshiligʻ]] koʻz tutma ondin kim esa<br />Badsiyoqu badsiyoqu badsiyoq.<br />[[Doʻstlik|Doʻst]] boʻlsa oni gar, boʻlmay sanga,<br />Benifoqu benifoqu benifoq.<br />Sirri pinhoning bilurga aylasa<br />Ittifoqu ittifoqu ittifoq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=106}}. == Gʻ == * [[Gʻam]] nari tur, shodligʻ taxtida mehmonman bu kun{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=133}}. == Ch == * Chunki har ishda eshitgan teng emas koʻrgan bila,<br />Behuda tuyu tamosho ichra borgʻonidin ne haz.<br />Bosh oqargʻon, tish toʻkulgʻon bir qari fartutgʻa,<br />Suhbati barno, juvoni shoʻx javlondin ne haz{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Shoiralar]] [[Turkum:1779-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1845-yilda vafot etganlar]] cok1qflzi874uwy7s4bfm8q9nvyl546 32354 31768 2026-08-09T07:02:16Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32354 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Uvaysiy | wikipedia = Uvaysiy }} '''Uvaysiy''' (asl ismi '''Jahon'''; xalq orasida '''Jahon otin''' sifatida tanilgan; 1779-yil – Margʻilon – 1845-yil) – atoqli oʻzbek shoirasi, oʻzbek shoirlari murabbiysi, maʼrifatparvar. {{ABD}} == B == * Behuda kishiga qasd qilmoq,<br />Behuda oʻzni halokka solmoq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=54}}. == D == * [[Doʻstlik|Doʻst]] kulbama qoʻydi qadam, shod-xandonman bu kun,<br />Gardi poyi toj bar sar, balki sultonman bu kun{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=47}}. == G == * Gar qilsa [[sitam]] kishi kishigʻa,<br />Goʻyo sitam aylamish oʻzigʻa<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. == I == * [[Ishq]] oʻti ham kimda boʻlsa nolayu faryod etar,<br />[[Bulbul]]i bonolayam, ohu figʻona tushdi oʻt{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=88}}. == K == * Kechdi [[umr]]im naqdi [[gʻaflat]] birla nodonligʻda hayf{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=209}}. * Ki qilgʻusi sanga bu kamlik ishtimol kamol,<br />Kamolsiz kishi har yerdadur xijolatmand,<br />Yeturmagay kishiga hargiz inʼfiol kamol{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=20}}. * Ki zanbur koshonasin et [[vatan]],<br />Dahoningni doim shakar aylamish{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}. == M == * Mashhur sadafsen, gavhari noyob erur koʻngling,<br />Musaffosen bu hijron shomida mohtob erur koʻngling{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=141}}. * Men deb edim atayin sabr makonin,<br />Nodon elkim, ayladi vayron [[qanoat]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=140}}. == T == * Tabibo, sen davo topmakni qilma ixtiyor kim,<br />[[Muhabbat]] dardiga hech kimsa topkan yoʻqgur darmoni{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=87}}. == U == * Ul [[maktab]] arokim uqudung noz ramuzin,<br />Goʻyoki [[vafo]] ilmini unutmish edi ustod{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=16}}. * [[Umr]]ingning bahorida [[muhabbat]]ni sugʻorgil,<br />Koʻz mardumining giryasi boroni gʻanimat{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=88}}. * Uzumdinmu, falakdanmu va yo iqboli pastimdin,<br />Tun-u kun doʻstdin ozor-u [[dushman]]din sitam tokay?{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=44}} == X == * Xor jabrin ol oʻzingga, tashla oʻzni gul sari,<br />Har nishi ravon oʻlsin qizil qon andalib{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=195}}. == Y == * [[Yaxshilik|Yaxshiligʻ]] koʻz tutma ondin kim esa<br />Badsiyoqu badsiyoqu badsiyoq.<br />[[Doʻstlik|Doʻst]] boʻlsa oni gar, boʻlmay sanga,<br />Benifoqu benifoqu benifoq.<br />Sirri pinhoning bilurga aylasa<br />Ittifoqu ittifoqu ittifoq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=106}}. == Gʻ == * [[Gʻam]] nari tur, shodligʻ taxtida mehmonman bu kun{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=133}}. == Ch == * Chunki har ishda eshitgan teng emas koʻrgan bila,<br />Behuda tuyu tamosho ichra borgʻonidin ne haz.<br />Bosh oqargʻon, tish toʻkulgʻon bir qari fartutgʻa,<br />Suhbati barno, juvoni shoʻx javlondin ne haz{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} [[Turkum:Shoiralar]] [[Turkum:1779-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1845-yilda vafot etganlar]] 8vxbmppcbrg0gpif5ockh0fn0bl4qx4 32439 32354 2026-08-09T07:21:33Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32439 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Uvaysiy | wikipedia = Uvaysiy }} '''Uvaysiy''' (asl ismi '''Jahon'''; xalq orasida '''Jahon otin''' sifatida tanilgan; 1779-yil – Margʻilon – 1845-yil) – atoqli oʻzbek shoirasi, oʻzbek shoirlari murabbiysi, maʼrifatparvar. {{ABD}} == B == * Behuda kishiga qasd qilmoq,<br />Behuda oʻzni halokka solmoq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=54}}. == D == * [[Doʻstlik|Doʻst]] kulbama qoʻydi qadam, shod-xandonman bu kun,<br />Gardi poyi toj bar sar, balki sultonman bu kun{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=47}}. == G == * Gar qilsa [[sitam]] kishi kishigʻa,<br />Goʻyo sitam aylamish oʻzigʻa<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. == I == * [[Ishq]] oʻti ham kimda boʻlsa nolayu faryod etar,<br />[[Bulbul]]i bonolayam, ohu figʻona tushdi oʻt{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=88}}. == K == * Kechdi [[umr]]im naqdi [[gʻaflat]] birla nodonligʻda hayf{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=209}}. * Ki qilgʻusi sanga bu kamlik ishtimol kamol,<br />Kamolsiz kishi har yerdadur xijolatmand,<br />Yeturmagay kishiga hargiz inʼfiol kamol{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=20}}. * Ki zanbur koshonasin et [[vatan]],<br />Dahoningni doim shakar aylamish{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}. == M == * Mashhur sadafsen, gavhari noyob erur koʻngling,<br />Musaffosen bu hijron shomida mohtob erur koʻngling{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=141}}. * Men deb edim atayin sabr makonin,<br />Nodon elkim, ayladi vayron [[qanoat]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=140}}. == T == * Tabibo, sen davo topmakni qilma ixtiyor kim,<br />[[Muhabbat]] dardiga hech kimsa topkan yoʻqgur darmoni{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=87}}. == U == * Ul [[maktab]] arokim uqudung noz ramuzin,<br />Goʻyoki [[vafo]] ilmini unutmish edi ustod{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=16}}. * [[Umr]]ingning bahorida [[muhabbat]]ni sugʻorgil,<br />Koʻz mardumining giryasi boroni gʻanimat{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=88}}. * Uzumdinmu, falakdanmu va yo iqboli pastimdin,<br />Tun-u kun doʻstdin ozor-u [[dushman]]din sitam tokay?{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=44}} == X == * Xor jabrin ol oʻzingga, tashla oʻzni gul sari,<br />Har nishi ravon oʻlsin qizil qon andalib{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=195}}. == Y == * [[Yaxshilik|Yaxshiligʻ]] koʻz tutma ondin kim esa<br />Badsiyoqu badsiyoqu badsiyoq.<br />[[Doʻstlik|Doʻst]] boʻlsa oni gar, boʻlmay sanga,<br />Benifoqu benifoqu benifoq.<br />Sirri pinhoning bilurga aylasa<br />Ittifoqu ittifoqu ittifoq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=106}}. == Gʻ == * [[Gʻam]] nari tur, shodligʻ taxtida mehmonman bu kun{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=133}}. == Ch == * Chunki har ishda eshitgan teng emas koʻrgan bila,<br />Behuda tuyu tamosho ichra borgʻonidin ne haz.<br />Bosh oqargʻon, tish toʻkulgʻon bir qari fartutgʻa,<br />Suhbati barno, juvoni shoʻx javlondin ne haz{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Shoiralar]] [[Turkum:1779-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1845-yilda vafot etganlar]] cok1qflzi874uwy7s4bfm8q9nvyl546 0 4488 31852 21034 2026-08-09T05:50:11Z Bekipediya 2189 /* D */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31852 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Anbar otin Farmonqul qizi | wikipedia = Anbar otin Farmonqul qizi }} '''Anbar otin Farmonqul qizi''' (1870-yil – Qoʻqon – 1906-yil) – oʻzbek shoirasi. Otasi [[Uvaysiy]]ning jiyani. {{ABD}} == A == * [[Adab]] — irfon ilmi ichradur shamʼ<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=137}}. == D == * Dunyoni bilmakka [[idrok]]ing garov,<br>Zehn quymoqqa dili poking garov.<br>Yaxshi ish qilmoq uchun yoʻqsa oʻquv,<br>Sanga lozimdur oʻquv birlan oʻquv<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. == F == * Foydasiz soʻzlamasa qaysi [[til]],<br>Ona til boʻlgʻay oʻsha til – ona til<ref name=":1" />. == H == * Har kimki oʻzin oʻyladi, eldin xabari yoʻq,<br>Ul ablahi bedin ila savdo qila koʻrma<ref name=":1" />. == J == * Jahongir qoʻshinlarga qoʻysa otash,<br>Aning boshigʻa boʻlgʻusi balokash<ref name=":1" />. * Jahon ravshan ziyoyi [[ilm]]dandur,<br>Koʻngil sofi safoyi [[ilm]]dandur<ref name=":1" />. == K == * [[Kasb]] etar ohista-ohista kishi fazl-u [[hunar]],<br>Bogʻaro bulbul bolasi xushnavo kam-kam boʻlur.<br>Murgʻi vahshini qilolmas hech kim yakbora rom,<br>Donayu domini qurding, mubtalo kam-kam boʻlur<ref name=":1" />. * Kimekim mard erur [[insof]] lozim,<br>Bilurgʻa soʻz durin sarrof lozim<ref name=":1" />. * Kimki el [[gʻam]]idadur suxansanj,<br>Aning har soʻzi dunyoda ulugʻ ganj<ref name=":1" />. * Kimki [[maʼrifat]]ni etsa eʼzoz,<br>Ani irfon etar, albatta, mumtoz<ref name=":1" />. == M == * Murodingni [[hayot]]ing ichra axtar,<br>Ki mavhum [[ilm]] ichinda boʻlma axgar<ref name=":1" />. == O == * Odamda boʻlsa gar yaxshi tilak, <br />[[Xalq]] uchun tebratgusi doim bilak<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=136}}. * Odam ersang maʼni bil dona-dona,<br>[[Vatan]] erur senga ikkinchi [[ona]].<br>Soʻzlamasdin oldin soʻzingni sina,<br>Har bir soʻzdir umring ichinda sina<ref name=":1" />. * Odami [[Aql|aql-u]] nazokatda suluv,<br>Boʻlsa [[axloq]]i [[sadoqat]]da suluv<ref name=":1" />. == Q == * Qoshki, kulbam aro yakbora yorim kelsalar,<br>Yoʻllarigʻa jon nisor aylay nigorim kelsalar<ref name=":1" />. == T == * Tanga ozuqdur hamisha toʻgʻri lafz,<br>[[Millat|Millat-u]] [[til]]ga [[xiyonat]] oʻgʻri lafz<ref name=":1" />. == U == * Ulgʻayursan, sanda bor boʻlsa [[adab]],<br>Ulgʻayursan, sanga yer ulsa [[adab]],<br>Odam ersang, tashqi surata berma zeb,<br>Ona yurtingni hamisha ayla zeb<ref name=":1" />. == X == * Xirad eligʻa kuksin tutdi qogʻoz,<br>Ham irfon ishqida qon yutdi qogʻoz<ref name=":1" />. == Y == * Yaxshi odamlar ishidan ibrat ol,<br>Ibratomuz xizmat aylab, izzat ol<ref name=":1" />. == Z == * Zulm boʻlgon oʻlkada qolmaydi fayz,<br>Tonggacha kun nuridin olmaydi fayz<ref name=":1" />. == Oʻ == * Oʻz [[gunoh]]ingni soʻrab eldin oʻtin,<br>[[Nafrat]] uti ichra boʻlmasdin oʻtin<ref name=":1" />. == Gʻ == * Gʻarazgoʻy agʻyorlar [[Soʻz|soʻzigʻa]] bovar qilmakim,<br>Dilsiyohlik keltirur oʻrtada gʻammoz ozgina<ref name=":1" />. == Ch == * Chun qadam quyding bu yoʻlgʻa boʻlma bematlab vale,<br>Faxri zillat boʻl, talashma gʻurbati mansab vale<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Shoiralar]] [[Turkum:1870-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1906-yilda vafot etganlar]] sum8houwvcubsf53eli3ocbkp0b89qq 0 4491 31973 31279 2026-08-09T06:07:05Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31973 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Mavlono Xurramiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Mavlono Xurramiy | Vikiombor = }} '''Xurramiy''', '''Mavlono Xurramiy''' (<nowiki>XV–XVI</nowiki> asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan hirotlik shoir. {{ABD}} == B == * Bir hakimdan: „Koʻrkam xulqli kishi kim?“ deb soʻradilar. U esa: „Yomon xulqiga sabr qilgan kishi!“ deb javob berdi.<br />''Bayt:''<br />Oliy himmat bilan pokiza koʻngil,<br />Kishini yetkazar baxtu kamolga.<br />Har kimning dilida boʻlsa badfeʼllik,<br />Umrini sovurar bir kun shamolga!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=92}} * Bir hakimdan: „Xushxulq kishi qanday kishi?“ deb soʻradilar. Hakim: „Hech narsadan ranjimaydigan kishi!“ deb javob berdi. Yomon xulqli kishi haqida soʻraganlarida esa: „Yomonlik bilan yaxshilik oʻrtasidagi farqni bilmaydigan kishi!“ deb javob berdi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=94}}. * Bir hakim shunday degan edi: „Har kimda oltinu zar qanchalik koʻp boʻlmasin, agar u behunar boʻlsa, hosilsiz daraxtdir“{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=199}}. * Bogʻbondan parvarish koʻrmasa nihol,<br />Ulgʻayib oʻsolmas, topolmas kamol!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=73}} == H == * Har yoshki egadir husnu jamolga,<br />Osmonda quyoshdir yetgach kamolga!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=72}} == I == * Ikki narsa kishi qoʻlida boʻlsa uvol: goʻzallikka magʻrur boʻlgan kishiga berilgan [[husn]], ikkinchisi – goʻzallik qadrini bilmaydigan kishiga tushib qolgan [[xotin]]<ref name=":0" />{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=215}}{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. * Ikki narsani kishi oʻzidan quvolmaydi: biri soya, ikkinchisi – badfeʼllik<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=97}}{{sfn|Tursun|2006|p=137}}. * Inson goʻzalligining asosi uning chiroyli xulqidir.<br />Chiroyli xulq bilan inson insondir,<br />Chetdan boqsang shakli hammasi bir xil.<br />Rang-u hidi bilan farqi bilinar,<br />Yozilishda bir xil boʻlgan „gulu gil!“{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=92}} == K == * Keltirishlaricha, bir hakim oʻz oʻgʻliga nasihat qilib, shunday der ekan:<br />Oltining xarj bilan oxir boʻlar kam,<br />Hunar shunday ganjki, kamaymas hech dam!<br />Ularning farqini aytsam agarda,<br />Hunar chashma erur, oltin-chi shabnam!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=23}} * Kishini goʻzal qilib koʻrsatadigan uning chiroyi emas, balki chiroyli xulqidir. Chiroyli xulq xunuk kishini ham chiroyli qilib koʻrsatadi. Chiroyli xulq chiroyli kishilarda mavjud boʻlsa, nur aʼlan nurdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=215}}. == O == * Oy nurli boʻlsa ham har kuni koʻrinaverganidan [[qadr]]sizdir<ref name=":0" />{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=129}}{{sfn|Tursun|2006|p=159}}. == Q == * [[Qarilik]] ziynati gapiraverishda emas, balki [[jim]] oʻtirishdadir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=149}}. == T == * Tulkidan: „Qachongacha ovqat topolmay och yurasan, sherning xizmatini qilsang boʻlmaydimi, barcha jonivorlar sherning mulozimatini qilib, ovqatidan bahramand boʻlyaptilar“ – deb soʻrashdi. Tulki: „Men ham kuni kelib boshqa hayvonlarga ovqat boʻlib qolishdan qoʻrqaman“, – deb javob berdi.<br />''Bayt:''<br />Yaxshi feʼlli kishi dushmaning boʻlsa,<br />Badfeʼl doʻstdan koʻra afzalroq erur!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=96}} == V == * Vatan sorigʻa yetkurdim qadamni,<br />Koʻngulga sabt etib sonsiz olamni{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=70}}. == Sh == * Shunday qilib, yolgʻiz oʻzim ketdim. Tong otgach eshitsam, bazmdagilar haligi yigitga qaltis hazil qilishibdi. Yigit esa yonidan pichoq olib, bir necha kishini yarador qilibdi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=74}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] ocgv66nxmawqqsr48rh5276vvrhe56n 0 4493 31896 22310 2026-08-09T05:55:50Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31896 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Xoja Samandar Termiziy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = {{tax.}} 1638-yil | Tavallud joyi = Termiz | Vafot sanasi = {{tax.}} 1740-yil | Vafot joyi = | Vikipediya = Xoja Samandar Termiziy | Vikiombor = | nocat = }} '''Xoja Samandar Termiziy''' (toʻliq ismi: '''Xoja Samandar Termiziy Muhammad ibn Baqo'''; {{tax.}} 1638-yil, Termiz – {{tax.}} 1740-yil) – tarixchi olim, elchi, jangchi, shoir, ulamo va davlat arbobi. {{ABD}} == A == * [[Aql]]dan barcha ish yaxshi boʻladi,<br />To [[gʻazab]] kelmasa aql barqaror.<br />Bu hikmatni oqil yaxshi biladi,<br />Gʻazab kelsa aql boʻladi nochor!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=207}} * „Axloq“ kitobida keltirilishicha, har kim hodisalar yomgʻiri ostida oʻzini sabr qalqoni bilan himoya etsa, maqsad oʻqi tezdagina murod nishoniga borib tegadi. Chunki sabr shodlik kalitidir. Bu kalitsiz hech qanday maqsad eshigi ochilmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=203}}. * Azizim, badjahl kishilar bilan doʻst va hamsuhbat boʻlmaginki, ularning ahdi boʻsh va vafo binosi zaif boʻladi. Ular muruvvat yuzini jafo tirnogʻi bilan tirnaydilar, mardonalik chashmasini nomardlik tuprogʻi bilan loyqalaydilar. Ularning nazarida doʻstlikning hurmatiyu, eski ulfatchilikning qadru-qiymati boʻlmaydi.<br />''Bayt:''<br />Xizmat haqin bilmaydigan kimsalarning xizmatin,<br />Qilma aslo koʻrmaysan na hurmatu, na maqtov!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=46}} * Azizim, barcha ishda ham shoshqaloqlik qilmaginki, shoshqaloqlikning zararlari nihoyasiz va sabr qilishning manfaati chegarasizdir. Chunonchi aytadilar:<br />Maqsad xazinasin kaliti sabr!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=203}} * Azizim, beaql kishi shunday kishiki, jang vaqtida sulh tuzishni istaydi, tinchlik paytida esa jang qilishni xohlaydi, qahrini sochish lozim boʻlgan paytda lutfu karam eshigini ochadi. U oqillarning mana bunday deganini bilmaydi:<br />Bemavrid jangu sulh foydasiz, ziyon,<br />Gulga gul boʻlginu, tikonga tikon!<br />''Yoki:''<br />Tinchlik istasalar, tinchlikdan kechma,<br />Jangga talab qilsa yuz burib qochma!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=81}} * Azizim, botir deb shunday kishiga aytiladiki, u oʻz elining tinchligi uchun har qanday mashaqqat qadahini qabul qilib, shodu xurramlik bilan noʻsh etadi. Mardi maydon deb shunday kishiga aytiladiki, bunday kishining aqli biror ishni qilishga qaror topsa, jonidan kechib, hayotidan qul yuvib, maqsad maydoniga qadam qoʻyadi.<br />''Bayt:''<br />Jondan kechib maydon sari surgan ot,<br />Baxtu-iqboliga boʻlarsan muyassar!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=78}} * Azizim, burgutga shohlar qulidan joy tayin etilganining boisi shulki, u oʻzini boyoʻgʻli kabi uy ichiga olib oʻtirmaydi. Boyoʻgʻlining devorlar orasida qolib ketganining boisi esa xarobalardan umid uzib chiqa olmasligidir.<br />''Bayt:''<br />Burgut kabi javlon urib sayr qil,<br />Boyoʻgʻlidek tokay joying vayrona?!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=80}} * Azizim, dilingga muloyimlik va sabot nuri bilan oro berginki, halim kishining dili malohatli buladi. Maʼnolar gavharining xazinadori mavlaviy Jaloliddin Rumiyning quyidagi soʻzlari bu maʼnoga guvohdir:<br />Hilm tigʻi poʻlat tigʻdan oʻtkirroq,<br />Hilm yuz lashkarni yengar beyaroq!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=92}} * Azizim, dono odamning hushyorlari gʻaflat sharobidan mast boʻlgan yoshlarga nasihat va tanbeh jazosini berishlari munosib holdir. Bilim maydonining bedorlari esa axloq koʻchasidan adashgan bexabar kishilarga adab shapalogʻini urishlari loyiq ishdir. Haqiqat yuzasidan aytilgan haq gap goʻzallar yuzidan uyat terini oqizsa-da, shoyad ular shu tufayli oʻz obroʻ eʼtiborlari haqida mulohaza qilib, yomon feʼllaridan kechishar va yomon kishilarning suhbatidan qochishar. <br />''Bayt:''<br />Terlar chiqdi yuzingga qilgan nasihatimdin,<br />Mendan xafa boʻlmagin, obroʻyingni uylayman.<br />Yomon bilan kam oʻtir, desam terga gʻarq botding,<br />Kelajaging oʻylab men haq gaplarni soʻylayman!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=149}} * Azizim, dushmanning uzrnamo soʻzlarini eshitib, gʻurur otiga minmaginki, u qanchalik tamalluq qilmasin, yalinib yolbormasin, baribir uning soʻzlari makru hiyladan xoli boʻlmaydi. Adovat niholi uning siynasida barqaror ekan, bu niholning mevasi zarardan oʻzga narsa boʻlmaydi.<br />''Bayt:''<br />Dushmanga ishonmoq samarasi gʻam,<br />Gʻaflat tuxmin eggan tortajak alam!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=50}} * Azizim, har kim biror ishning talabida qadam quysa, bu ishning qiyinchiliklariga chidashi kerak. Maqsad kaʼbasi sari yoʻlga chiqqan odam, zahmat sahrosidan choʻchimasligi lozim{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=218}}. * Azizim, har kim qanoat boyligiga ega boʻlsa kimsaga yalinmaydi. Har kim xirs balosiga mubtalo boʻlsa, uning hayoti doimo ozor ichidadir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=139}}. * Azizim, har qanday odamga ishonib siringni aytma, har qanday dushmanga esa zulmingni haddan oshirma. Dushmaning doʻst boʻlib qolishi va doʻsting esa dushmanga aylanishi mumkin!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=184}} * Azizim, hunar ahlining tarbiyasiga saʼy-harakat qil. Hunarsiz kishilarga otasining xizmatlari tufayli eʼtibor qilma! Odamlarni otasining xizmatlari tufayli emas, oʻzlarida boʻlgan [[qobiliyat]] tufayli tarbiyalash lozim!<br />''Bayt:''<br />Oʻlikdir hayotda hunarsiz kishi,<br />Hunarsiz boʻlgandan oʻlgani yaxshi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=5}} * Azizim, ishning oqibatini uylovchi kishilar ogʻzaki eshitilgan soʻzlarga ishonmaydilar, eshitilgan gapning dalil va hujjatini koʻrmagunlaricha shoshib hukm chiqarmaydilar.<br />Bayt:<br />Gʻaraz egasiga solsang qulogʻing,<br />Pushaymondan uchar nurli chirogʻing!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=204}} * Azizim, jafo koʻrgan kishi senga arz qilib, yordam soʻrab kelsa, sen aslo diltang boʻlma! Chunki martaba egasi tabib hukmidadir. Bemor oʻzining barcha dardlarini tabibga aytmasa, tabib uning kasalligi siridan voqif boʻlolmaydi. Natijada shifo sharbatini jafo chekuvchiga ichirolmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=194}}. * Azizim, jang oni va urush soatlarida bahodir kishi faqat shuhrat haqida oʻylamasligi, hayotim va mol-mulkim hech narsa emas, deb oʻzi uchun oʻzi hukm chiqarishi zarur. Jang paytida arzimas narsalar haqida oʻylashdan koʻra yengish haqida oʻylash afzal.<br />''Bayt:''<br /> Nomusdan afzalroq boʻlsa agar bosh,<br />Sallamas chimmatni yopingin, ey yosh!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=81}} * Azizim, johil va noahil kishilar suhbatidan qoch, oqil va komil kishilar suhbatiga intilginki, fisq-u fujur ahlining suhbati bir kuni oʻzingga ziyon keltiruvchi ilon suhbatiga oʻxshaydi. Aqlli kishilarning xizmatini qilish foydadan xoli boʻlmagan attor doʻkoniga oʻxshaydiki, attorning doʻkoni hamisha kishilarning dimogʻini oʻz hidi bilan bahramand etadi.<br />''Bayt:''<br />Attor kabi boʻlgin, chunonchi attor,<br />Oʻzgalar dibosini qilar muattar!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=37}} * Azizim, kengash boʻlayotgan vaqt aql va fazlning imtihoni boʻlayotgan soatdir. Sen bu soatda soʻz gavharlarini bayon rishtasiga avval yaxshilab oʻylab tergach, soʻng uni oʻzgalar diqqatiga havola et!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=202}} * Azizim, kimki ulugʻlik toji boshimga qoʻnib, salomat boʻlay desa, harakat kamarini beliga bogʻlaydi. Koʻrmaysanmi, piyodalar shaxmatning katagini bosib oʻtganlaridan soʻng, mardonaliklari tufayli, farzinlik darajasiga erishadilar. Kichkinagina oy esa oʻn toʻrt kunlik sayrdan soʻng hilollik darajasidan toʻlin oylik martabasiga yetishadi.<br />''Bayt:''<br />Pokiza insonlar koʻrmaydi xorlik,<br />Laʼl ham kondan chiqib, zarga yetishdi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=71}}. * Azizim, kishi biror kishini gumon bilan jazolashi nooʻrinki, gumon bilan qilingan ishdan behisob zararlar yuzlanadi. Chunonchi aytadilar:<br />Gumon bilan aslo biror kishiga,<br />Uqubat yetkazma, boʻlgung pushaymon.<br />Oshkor boʻlgan ishning haqiqiy siri,<br />Soʻnggi pushaymondan foyda yoʻq ishon!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=204}} * Azizim, kishi gʻanimga mubtalo boʻlsa, to undan qutulmaguncha kechani-kunduzdan, kunduzni esa kechadan ajrata olmaydi. Chunonchi aytadilarki, bemor tuzalib ketmaguncha yemish neʼmatidan bahra topolmaydi, mard kishi oʻz dushmanlaridan qutulmaguncha xotirjam nafas ololmaydi.<br />''Bayt:''<br />Botir boʻl, maydonning sohibi – botir,<br />Tulki dadil boʻlsa sherni qulotir!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=53}} * Azizim, mashvarat, yaʼni maslahat bu – aqlli kishilarning kengashi. Oqil kishilar qayerda boʻlishmasin, bir muhim masalani hal qilishga kirishsalar, mushkul narsalar ham oqibatda yaxshi natija bilan tugaydi. Bu soʻzga maʼnolar gavharining xazinasi boʻlmish mavlaviy Jaloliddin Rumiyning soʻzlari guvohdir:<br />Mushkul hodisani koʻrsa xiradmand,<br />Bu mushkuldan qoʻli boʻlib qolsa band.<br />Oʻz aqliga oʻzga aqlin qilar yer!<br />Aql hal qilmoqqa boʻlar madadkor!<br />Yolgʻiz shamdan xona boʻlmasa ravshan,<br />Boshqa shamlar yonar bu shamdan!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=154}} * Azizim, mushkul voqealarda va ogʻir hodisalarda maslahatlashishdan koʻz yumib boʻlmaydi. Maslahat qilmoqchi boʻlsang, maslahatni hikmat ahli va tajriba bilan qilki, ularning aqllari oʻtkir va fikrlari teran boʻladi. Chunonchi aytadilarki:<br />Teran fikrni doim keksalardan qidirgin,<br />Bahor suvlari koʻzda musaffolik topadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=154}}. * Azizim, qiyinchilikka chidash mard kishilarning ishi. Sherning hunari kurash. Mard kishilarning qoʻli qiyinchilikka tegmasa, zaif kishilar farogʻat boʻstonidan gul terolmaydilar. Chunonchi, aytadilar:<br />Diyoringda hech kim topmas farogʻat,<br />Faqat oʻzing uchun izlasang rohat!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=193}}. * Azizim, safardan koʻpgina tajribalar va behad foydalar yuzlanadi. Koʻrmaysanmi, osmon doimo aylanib turgani uchun hamma narsadan yuqori, yer esa bir yerda turgani uchun har qanday nokas oyogʻi ostida xor.<br />''Bayt:''<br />Uyida yuragi gʻussaga toʻlgan<br />Kishiga hammadan yaxshisi safar.<br />Safarkim qanchalar ogʻir boʻlmasin,<br />Uyda siqilishdan yaxshiyu, behtar!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=70}} * Azizim, sen dushman soʻzlariga darhol ishonib qoʻya qolma, uning soʻzlari hiyla va aldovdan iborat boʻlib, u oʻz maqsadiga erishish uchun oʻzini nihoyatda muloyim qilib koʻrsatadi. Ichki olamini tashqi olami bilan boʻyab koʻrsatadi. Seni gʻaflatda koʻrgach, tadbir oʻqini maqsad nishoniga uradi. U paytda chora-tadbir koʻrish fursati utgan boʻlib, hasrat va nadomat yordam bermaydi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=52}} * Azizim, sen kechirish xislatini oʻzingga shior qil, atrofingdagilardan arzimas gunohlari uchun yuz oʻgiraverma! Ularni afu suvi va marhamat nuridan bahramand et! Ularning ahvolidan doimo xabardor boʻlib tur! Marhamat yuzasidan shafqat libosini inʼom ayla! Chunonchi aytadilar:<br />Oʻzing bunyod etgan mevali shoxni,<br />Oʻzing nobud etsang, koʻp yomon boʻlar!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=215}} * Azizim! Sen shunday yoʻl tutki, bu bilan sen haqiqiy odamga aylangin, bilim va tajriba sohibi boʻl, yaxshilar suhbatidan oʻzing uchun bir natija chiqar, yomon kishilar qilayotgan ishni koʻrib, ularga aslo koʻngil berma, behuda soʻzlovchilarning bemaʼni soʻzlari yuragingga taʼsir qilib, koʻngil oynasini xiralantirmasin! Doʻstni dushmandan ayirish yoʻlini oʻrgan:<br />Doʻsting uchun jonni fido aylagin,<br />Doʻstingni dushmandan judo aylagin.<br />Yaxshi ishga undar doʻsting har onda,<br />Yordam berar tashvish yetgan zamonda!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=38}} * Azizim, sir saqlashda ehtiyot chorasini joyiga qoʻy! Xususan noumid doʻstlardan va sendan qoʻrquvda yashaydigan dushmanlardan siringni qattiq yashir! Chunonchi aytadilar:<br />Sendan umidini oʻzgan doʻstlarga,<br />Dildagi siringni aylama izhor,<br />Sendan qoʻrqib yurgan kimsalarga ham,<br />Sir aytmoqni aslo qilma ixtiyor!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=185}}. * Azizim, tinchlik tarafdori boʻlgan til bir ogʻiz soʻz bilan yuzlab mushkul tugunni yecha oladi, bemahal yeyilgan fitna qoʻzgʻatuvchi soʻz esa soʻzlovchining boʻynini sirtmoqqa tushiradi. Chunonchi aytadilar:<br />Aqling bilan tagiga boqqin,<br />Foyda-yu ziyonga toʻla boylik u!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=186}}. * Azizim, to talab oyogʻi ranju mehnat, tikoni bilan majruh boʻlmas ekan visol quli maqsad gulini yoqasiga yetolmaydi. Kishida kuchli intilish boʻlmaguncha murodining oftobi Mashriq umidi ufqidan nur sochib chiqmaydi. Chunki gul terish uchun tikon zahrini chekish lozim. Ranj chekmasdan turib, ganj eshigini ochish mumkin emas. Demak, maqsadga yetishmoq uchun tinimsiz saʼy harakat qilmoq kerak{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=218}}. * Azizim, ulugʻlikning sababi aql va odobdir. Kimki sof aql va komil farosatga ega boʻlsa, pastlik darajasidan ulugʻlik martabasiga erishishi mumkin.<br />''Bayt:''<br />Kimda oʻtkir aqlu farosat bordir,<br />Gʻalaba bayrogʻini tikar osmonga!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=60}} * Azizim, uzoqni koʻruvchi aqlni va olamni bezatuvchi tafakkurni har qanday ishda oʻzing uchun odil hokim va komil sinovchi qilib olki, insoniylik sharafining javhari boshqa hayvonlardan aqlining oʻtkirligi bilan ajralib turadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=60}}. * Azizim, oʻylab aytilmagan soʻz hali qayta ishlanib tozalanmagan oltinga oʻxshaydi. Sen soʻz aytishdan avval yaxshilab oʻyla, fikr boyligini imtihon mahali bilan sina, qaysi soʻz tekshiruvdan yaxshi oʻtsa oʻshani tilga keltir!<br />''Bayt:''<br />Har soʻzki yaxshilab oʻylangan emas,<br />Aytishu yozishga aslo arzimas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=203}} * Azizim, gʻazab otini sabot jilovi bilan qaysarlik yoʻlidan qaytar! Har qanday shubha zimistonini aql nuri bilan ravshan et! Shunda sen nadomat va pushaymonlik domiga mubtalo boʻlmaysan!<br />Birov gunoh qilsa, boʻlsang dargʻazab,<br />Jazo bermay turib uyla yaxshilab!<br />Badaxshon laʼlini sindirish oson,<br />Biroq asli kabi boʻlmaydi yamab.<br />Qilinmagan ishni qilsa boʻladi,<br />Qilgach, nadomatdan sud yoʻq, ne ajab!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=207}} * Azizim, gʻazab shaytoniy olovning shuʼlasidir. U shunday bir daraxtki, mevasi pushaymonlikdan iborat. Shuning uchun tajribali kishilar gʻazab otashini soʻndirishga uringanlar, jahl luqmasini esa ichlariga yutishga harakat qilganlar!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=208}} * Azizim, gʻurbat alami sening vujudingga yetgani va ayriliq garmseli gulshaning sari esgani yoʻq. Safar shunday daraxtki, firoqdan oʻzga meva qilmaydi, gʻariblik esa shunday bulutki, gʻam yomgʻiridan oʻzga tomchilarni tashlamaydi. Yoʻl azobi – goʻr azobi deganlaridek, haqiqatan ham u dilni kuydiruvchi bir shuʼladirki, jigarni pora qiladi. Demak, eng yaxshi yoʻl shuki, kishining aziz doʻstlari boʻla turib, ulardan safarni ustun qoʻymaydi, natijasi ohu firoq yoshidan iborat boʻlgan yeru diyor ayriligʻini ixtiyor etmaydi. Chunonchi, aytadilar:<br />Vatanni tark etmoq hazil ish emas,<br />Bu ish uchun har kim tob beravermas!<br />Judolik daraxtdir bargi yoʻq, yolgʻiz,<br />Bargi boʻlsa hamki, ammo mevasiz.<br />Bugun ayriliqdan yuragim giryon,<br />Aziz yerni qoʻldan chiqarib hayron.<br />Na koʻzda uyqu bor, na dilda rohat,<br />Azob oʻti barin aylamish gʻorat!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=70}} == D == * Dono bilan zindon ichida xurram,<br />Nodon bilan hatto boʻston jahannam!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=65}} * Dushman agar doʻstlik lofini ursa,<br />Aql sohiblari sanamas hech doʻst.<br />Ilon ilonlikcha qoladi doim,<br />Teri oʻzgartirib, tashlasa-da poʻst!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=52}} * Dushman ishi avval hiyla-yu nayrang,<br />Soʻng hujum boshlaydi, qiladi garang.<br />Bu selning yoʻllari toʻsilmasa gar,<br />Yuzlanar behisob fitna-yu zarar.<br />Fitna yoʻlin bugun toʻsmasang mahkam,<br />Ertaga koʻchayar boʻlib mustahkam!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=52}} * Dushman qasd aylasa yoʻqotmoq uchun,<br />Oqil boʻlsang jiddu-jahd ayla tamom.<br />Maqsad hosil boʻlsa baxtga yetarsan,<br />Aksi boʻlsa, maʼzur tutarlar mudom!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=52}} * Dushman soʻzlariga ishonsa kishi,<br />Pushaymon tortishdir oqibat ishi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=50}} == E == * Ey aziz farzand! Baxillik va hasad illatiga dilingda aslo joy bermaganki, hasad davlating uyini vayron qilsa, baxillik izzat chamanini payhon qiladi:<br />Kimki hasad oʻtin yoqsa jahonda,<br />Bu oʻt uning oʻzin quymas omonda!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=163}} == G == * Goʻdaklikdan yomon feʼlga oʻrgansa,<br />Yuz mehnat-la uni kam qilib boʻlmas.<br />Yaxshi yoʻlga solay debon urinma,<br />Oʻsib qotgan shoxni xam qilib boʻlmas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=6}} == H == * Hakimlar aytadi: „Sinalmagan doʻstga va sinalgan dushmanga ishonmoq katta xato“{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=53}}. ** Hakimlarning aytishicha, sinalmagan doʻstga va sinalga dushmanga ishonmoq katta xatodir{{sfn|Tursun|2006|p=169}}. * Har kim agar yoshligidan beodob kishilar ichida oʻsib ulgʻaysa, katta boʻlgach, uning vujudiga oʻrnashib olgan badfeʼllik illatini chiqarib tashlash qiyin boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=6}}. == I == * Insonni, uning lisoni, yaʼni tilidan; sinamoq kerakki, hikmatlarda: „Odamning kimligini libosi va sallasidan emas, tilidan biling!“ – deyiladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=79}}. * Insonning sharafi aqldan mahkam,<br />Undan obroʻ topar har qanday odam!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=55}} * [[Isteʼdod]] egalarini tarbiyalash shunday bir kimyodirki, u qora tuproqni toza [[oltin]]ga, noqis toshni esa aybsiz gavharga aylantiradi. Chunonchi aytadilar:<br />Tarbiyadan tuproq gavhar boʻladi.<br />Nof ichra qon mushki asgʻar boʻladi.<br />Qiymatsiz qora bir temirni iksir,<br />Tarbiya aylagach sof zar boʻladi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=5}} == K == * Koʻp kishilar borki, ular oʻz [[sir]]larini saqlay bilmasliklari tufayli halokatga duchor boʻladilar<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=142}}.<br />''Bayt:''<br />Sirlar ichkaridan chiqib tashqari,<br />Necha botirlarni qilar sarsari!<br />Qanday yaxshi gapni aytmish bir hushyor,<br />"Boshing kerak boʻlsa – sir saqlash darkor!"{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=185}} == S == * Safardan koʻp tajribalar hosil boʻladi va behisob foydalar qoʻlga kiradi, deb eshitgan edim men. Menda oʻsha tajribalar hosil boʻldi. Endi to hayot ekanman, boshqa safar qilish haqida oʻylamayman.<br />''Bayt:''<br />Gʻariblikni endi havas qilmayman,<br />Doʻstlar diydori-la boʻlish koʻp xushdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=60}}. * Sidqu safo tula „Guliston“ aro,<br />Saʼdiy goʻzal soʻzni aytmish mutlaqo:<br />„Soʻzni oʻylamasdan gapirma har dam,<br />Yaxshi soʻz kechikib aytilsa ne gʻam?“{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=202}} == T == * Tajribakor oqil kishi dushman nomini shamshirning oʻtkir tigʻi bilan hayot sahifasidan oʻchirmaguncha osoyishtalik kelishini tinchlik yoʻli bilan qucholmaydi. Mard kishi xasm qadahini zafar toshi bilan sindirmaguncha murod sharobini noʻsh etolmaydi!<br />''Bayt:''<br />Dushman zararidan boʻlarsan omon<br />Mozorga chiroq yoqilgan zamon!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=53}} * Tajribali keksalar shijoatli yoshlardan koʻra chora va tadbirga ustaroqdirlar.<br />''Bayt:''<br />Yoshlar bilan jangu jadal ichra kir,<br />Yongish tadbirin keksadan qidir.<br />Garchi yoshlar boʻlsa botiru chaqqon,<br />Ammo keksa dili choragadir kon!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=154}} == Oʻ == * Oʻzicha xulosa chiqarib dedi: „Kishiga tole kulib boqsa oʻgʻri uning uchun posbonga aylanadi, dushman esa mehribon doʻstga!“<br />''Bayt:''<br />Doʻsting boʻlsa agar beaql, nodon,<br />Undan oqil dushman yaxshi ming chandon!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=65}} == Manbalar == {{manbalar|3}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Tarixchilar]] [[Turkum:Elchilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Ulamolar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha davlat arboblari]] [[Turkum:1638-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1740-yilda vafot etganlar]] lhshhuzhwdj99vvi70fkusvycv8fubz 0 4497 31974 22200 2026-08-09T06:07:12Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31974 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Masʼud Saʼd Salmon | wikipedia = Masʼud Saʼd Salmon }} '''Masʼud Saʼd Salmon''' ({{lang-fa|مسعود سعد سلمان}}; {{Taxminan}} 1046-yil – 1121-yil) – Gʻaznaviylar davrida yashagan fors shoiri. == Iqtiboslar == * To soʻramasalar, tiling boʻlsin lol,<br />To chaqirmasalar, oyoq boʻlsin shol<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>. * [[Vatan]]ga nafi yoʻq yashalgan har kun,<br/>Inson hayotida qolur bemazmun{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:1046-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1121-yilda vafot etganlar]] ri3ikz8gahcndv6xtn2t1m9f4agouy3 0 4503 32055 20847 2026-08-09T06:17:05Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32055 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Gʻoziy | wikipedia = Gʻoziy }} '''Gʻoziy''' (taxallusi; asl ismi: '''Muhammadgʻoziy'''; <nowiki>XVIII</nowiki> asrning 2-yarmi, Qoʻqon – {{taxminan}} 1818-yil, Qoʻqon) – oʻzbek shoiri. {{ABD}} == B == * Boʻlma komi nafs uchun har siflaning oldida past,<br />Obroʻsizlik yukin chekmakka mizdur oʻlmagʻil{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=174}}. == K == * Kishi oldidagi ovqatga qoʻl choʻzma,<br />Oʻz oldingdagi ovqatni yegin, ey zarif{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=174}}. == M == * Masti iqbol oʻlma, idbori bila ogʻritma bosh,<br />Totmagʻil bu bodani, zinhor maxmur oʻlmagʻil{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=176}}. == Q == * Qaro boʻldi yuzi har kimki, dilozorlik qildi<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:1818-yilda vafot etganlar]] 17jp0y6so5c9h75fq0chwil2coei1dt 0 4509 31863 21911 2026-08-09T05:51:29Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31863 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Jawaharlal Nehru | Tasvir = Nehru1920.jpg | Izoh = Jawaharlal Nehru (1920-yil) | wikipedia = Jawaharlal Nehru }} '''Jawaharlal Nehru''' ({{Talaffuz|Javoharlaʼl Neru}}; 1889-yil 14-noyabr, Ollohobod – 1964-yil 27-may, Dehli) – Hindiston davlat, siyosiy va jamoat arbobi. == Iqtiboslar == * [[Sovet Ittifoqi]] kishilik jamiyatini ancha ilgari surdi va yorqin bir mashʼala yoqdiki, uni oʻchirish mumkin emas. U yangi [[sivilizatsiya]]ga poydevor qurdi, unga butun dunyo intilishi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=14}}. * Oʻz [[xislat]]larini koʻp gapiradigan kishi koʻpincha yaxshi odam boʻlib chiqmaydi<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha davlat arboblari]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha siyosatchilar]] [[Turkum:Jamoat arboblari]] [[Turkum:1889-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:14-noyabrda tugʻilganlar]] [[Turkum:1964-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:27-mayda vafot etganlar]] 4p9awjmz315dmml3bcr998y4rl51eyw 0 4512 32293 31720 2026-08-09T06:46:41Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32293 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Kamtarlik|wikipedia=Kamtarlik|wiktionary=Kamtarlik}} '''Kamtarlik''', '''kamtarinlik''' — kamtarga xos xususiyat, [[fazilat]]. {{ABD}} == B == {{Q|Bandaning eng goʻzal libosi kamtarinlik va xokisorlikdir, oriflar libosi esa [[taqvo]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=158}}.|[[Mansur bin Ammor]]}} == J == {{Q|[[Johil]] kishilar oldida kamtarlik qilmagil, aks holda ular nazarida sen tuban va sharmandadirsan. Haqir va notavon koʻrinmay desang, [[dono]]lar oldida [[takabbur]] boʻlmagil{{sfn|Tursun|2006|pp=64-65}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == K == {{Q|Kamtarlik bilan yoʻgʻrilgan goʻzallikkina goʻzallik deya atalishga haqli. Kamtarligi boʻlmagan goʻzallik — goʻzallik emas, shunchaki xushbichimlikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=45}}.|[[Migel de Saavedri Servantes]]}} {{Q|Kamtarlikni tahqirlatish darajasiga tushirib yuborishdan asranmoq kerak<ref name="kitob">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>.|Abbos Boqixonov}} {{Q|Kimki oʻzini past olib kamtar tutsa, [[Alloh|Alloh taolo]] uning qadrini baland va aziz qiladi<ref name="kitob" />{{sfn|Tursun|2006|p=154}}.|Abul Hasan Bushnakiy}} == M == {{Q|Makorimul-axloq (yuksak xulq) quyidagi oʻn xislatdan iboratdir: [[saxovat]] va [[hayo]], [[rostgoʻylik]] va [[omonat]]ni joyiga berish, kamtarlik va [[rashk]], [[shijoat]] va [[halimlik]], [[sabr]] va [[shukr]]{{sfn|Tursun|2006|p=122}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Manfaatli kamtarinlik — sendan [[kibr]]ni quvgan, vujudingda [[gʻazab]]ni soʻndirgan kamtarinlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=158}}.|[[Ahmad Antokiy]]}} == O == {{Q|[[Ojizlik]]dan kelib chiqadigan kamtarlik fazilat emas{{sfn|Tursun|2006|p=152}}.|[[Abay Qoʻnonboyev]]}} == Q == {{Q|[[Qanoat]] mevasi – [[rohat]], kamtarlik mevasi – [[muhabbat]]{{sfn|Tursun|2006|p=86}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == Y == {{Q|[[Yaxshilik]] uyining kaliti — kamtarinlikdir, [[yomonlik]] uyining kaliti — [[takabburlik]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=158}}.|[[Yusuf ar-Roziy]]}} {{Q|[[Yaxshilik]] va kamtarlik — shu ikki fazilatdan kishi hech qachon charchamasligi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}.|[[Robert Louis Stevenson]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] 3tz8emhb2dqhojw1159kw6h6nl3jd2v 0 4516 31727 21399 2026-08-09T05:36:36Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31727 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Anushirvon | Tasvir = Plate of the Sasanian king Khosrow I Anushirvan.jpg | wikipedia = Anushirvon }} '''Anushirvon''' (toʻliq ismi '''Xusrav I Anushirvon''') – sosoniylar sulolasiga mansub Eron podshohi. == Iqtiboslar == * Anushirvon [[Buzurgmehr]]dan soʻradi:<br />— Shijoat nima? [[Buzurgmehr]] unga:<br />— Yurakning quvvati! – deb javob berdi. Anushirvon yana undan:<br />— Nega qoʻlning quvvati emas? – deb soʻradi.<br />— Agar yuraqda quvvat boʻlmasa, – deb javob berdi [[Buzurgmehr]], – qoʻlda ham quvvat boʻlmaydi, qoʻl quvvati yurak quvvatiga bogʻliq!<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref> * Anushirvon bir kuni Yunondan: — Eng yaxshi yashash qanday yashash? — deb soʻradi. — Salomat boʻlish va xotirjam yashash eng yaxshi yashash! — deb javob berdi u va davom etib dedi: — Ammo yaxshi nom qoddirish abadiy yashashdir!<ref name=":0" /> * Anushirvon [[Buzurgmehr]]dan: „Muloyimlik nima?“ deb soʻradi. U dedi: „Muloyimlik axloq dasturxonining tuzi. Hilm, yaʼni muloyimlik soʻzini teskari uqisang, milh, yaʼni tuz boʻladi. Hech bir ovqat tuzsiz taʼmga ega boʻlmaydi. Hech bir xulq ham hilm, yaʼni muloyimliksiz kamol topolmaydi!“ Anushirvon yana undan: „Muloyimlikning belgilari qanday boʻladi?“ deb soʻradi. „Uning uch alomati boʻladi“, – deb javob berdi [[Buzurgmehr]], – birinchi – birov senga qovogʻini solsa yoki achchiq soʻzlarni aytsa ham, unga nisbatan shirin soʻz aytasan, agar u oʻz feʼli bilan xafa qilsa, uni xursand qilishga urinasan. Ikkinchi – gʻazab oʻt olib, osmonga oʻrlagan paytda ham, sukut qilib, xomush boʻlib turasan. Uchinchi – biror kimsa kirdikori bilan gʻazabga loyiq boʻlsa ham gʻazabni ichga yutib, oʻzingni bosasan!"<ref name=":0" /> * Aytishlaricha, bir arab sarkardasi bor edi. Qarib qolishiga qaramasdan uning dilida hamon shijoat yoʻqolmagan edi. Bir kuni otga minmoqchi boʻldi. Ikki kishi kelib, uning qultigʻidan olib, otga zoʻr-bazoʻr mindirib qoʻydilar. Ulardan biri taʼna qilib: „Otiga zoʻrga mindirib qoʻydigu, uning qoʻlidan nima ish kelardi?“ dedi. Buni eshitgan sarkarda boyagi odamga dedi: „Ha, otga ikki kishi mindirdi, ammo uni ming kishi ham tushira olmaydi!“.<br>Buni eshitib turgan Anushirvon unga tahsin oʻqidi va dedi: „Ha, u rost aytadi, qoʻl yurak quvvatiga tobeʼdir, uning yuragida botirlik kuchi bor!“<ref name=":0" /> * Tarallabedod qilib yurish insonning fikr-xayolini [[buzuqlik]]ka boshlaydi. Buzuq fikr-xayol esa qaygʻu-hasrat keltiradi<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=160}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Podshohlar]] 7os3gd7quiwlnc62jdarncwc0fn4cxb 32377 31727 2026-08-09T07:04:52Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32377 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Anushirvon | Tasvir = Plate of the Sasanian king Khosrow I Anushirvan.jpg | wikipedia = Anushirvon }} '''Anushirvon''' (toʻliq ismi '''Xusrav I Anushirvon''') – sosoniylar sulolasiga mansub Eron podshohi. == Iqtiboslar == * Anushirvon [[Buzurgmehr]]dan soʻradi:<br />— Shijoat nima? [[Buzurgmehr]] unga:<br />— Yurakning quvvati! – deb javob berdi. Anushirvon yana undan:<br />— Nega qoʻlning quvvati emas? – deb soʻradi.<br />— Agar yuraqda quvvat boʻlmasa, – deb javob berdi [[Buzurgmehr]], – qoʻlda ham quvvat boʻlmaydi, qoʻl quvvati yurak quvvatiga bogʻliq!<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}}</ref> * Anushirvon bir kuni Yunondan: — Eng yaxshi yashash qanday yashash? — deb soʻradi. — Salomat boʻlish va xotirjam yashash eng yaxshi yashash! — deb javob berdi u va davom etib dedi: — Ammo yaxshi nom qoddirish abadiy yashashdir!<ref name=":0" /> * Anushirvon [[Buzurgmehr]]dan: „Muloyimlik nima?“ deb soʻradi. U dedi: „Muloyimlik axloq dasturxonining tuzi. Hilm, yaʼni muloyimlik soʻzini teskari uqisang, milh, yaʼni tuz boʻladi. Hech bir ovqat tuzsiz taʼmga ega boʻlmaydi. Hech bir xulq ham hilm, yaʼni muloyimliksiz kamol topolmaydi!“ Anushirvon yana undan: „Muloyimlikning belgilari qanday boʻladi?“ deb soʻradi. „Uning uch alomati boʻladi“, – deb javob berdi [[Buzurgmehr]], – birinchi – birov senga qovogʻini solsa yoki achchiq soʻzlarni aytsa ham, unga nisbatan shirin soʻz aytasan, agar u oʻz feʼli bilan xafa qilsa, uni xursand qilishga urinasan. Ikkinchi – gʻazab oʻt olib, osmonga oʻrlagan paytda ham, sukut qilib, xomush boʻlib turasan. Uchinchi – biror kimsa kirdikori bilan gʻazabga loyiq boʻlsa ham gʻazabni ichga yutib, oʻzingni bosasan!"<ref name=":0" /> * Aytishlaricha, bir arab sarkardasi bor edi. Qarib qolishiga qaramasdan uning dilida hamon shijoat yoʻqolmagan edi. Bir kuni otga minmoqchi boʻldi. Ikki kishi kelib, uning qultigʻidan olib, otga zoʻr-bazoʻr mindirib qoʻydilar. Ulardan biri taʼna qilib: „Otiga zoʻrga mindirib qoʻydigu, uning qoʻlidan nima ish kelardi?“ dedi. Buni eshitgan sarkarda boyagi odamga dedi: „Ha, otga ikki kishi mindirdi, ammo uni ming kishi ham tushira olmaydi!“.<br>Buni eshitib turgan Anushirvon unga tahsin oʻqidi va dedi: „Ha, u rost aytadi, qoʻl yurak quvvatiga tobeʼdir, uning yuragida botirlik kuchi bor!“<ref name=":0" /> * Tarallabedod qilib yurish insonning fikr-xayolini [[buzuqlik]]ka boshlaydi. Buzuq fikr-xayol esa qaygʻu-hasrat keltiradi<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=160}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Podshohlar]] 6ygyjt7vghxiykh1cp1arp13c27cblx 32446 32377 2026-08-09T07:21:54Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32446 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Anushirvon | Tasvir = Plate of the Sasanian king Khosrow I Anushirvan.jpg | wikipedia = Anushirvon }} '''Anushirvon''' (toʻliq ismi '''Xusrav I Anushirvon''') – sosoniylar sulolasiga mansub Eron podshohi. == Iqtiboslar == * Anushirvon [[Buzurgmehr]]dan soʻradi:<br />— Shijoat nima? [[Buzurgmehr]] unga:<br />— Yurakning quvvati! – deb javob berdi. Anushirvon yana undan:<br />— Nega qoʻlning quvvati emas? – deb soʻradi.<br />— Agar yuraqda quvvat boʻlmasa, – deb javob berdi [[Buzurgmehr]], – qoʻlda ham quvvat boʻlmaydi, qoʻl quvvati yurak quvvatiga bogʻliq!<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref> * Anushirvon bir kuni Yunondan: — Eng yaxshi yashash qanday yashash? — deb soʻradi. — Salomat boʻlish va xotirjam yashash eng yaxshi yashash! — deb javob berdi u va davom etib dedi: — Ammo yaxshi nom qoddirish abadiy yashashdir!<ref name=":0" /> * Anushirvon [[Buzurgmehr]]dan: „Muloyimlik nima?“ deb soʻradi. U dedi: „Muloyimlik axloq dasturxonining tuzi. Hilm, yaʼni muloyimlik soʻzini teskari uqisang, milh, yaʼni tuz boʻladi. Hech bir ovqat tuzsiz taʼmga ega boʻlmaydi. Hech bir xulq ham hilm, yaʼni muloyimliksiz kamol topolmaydi!“ Anushirvon yana undan: „Muloyimlikning belgilari qanday boʻladi?“ deb soʻradi. „Uning uch alomati boʻladi“, – deb javob berdi [[Buzurgmehr]], – birinchi – birov senga qovogʻini solsa yoki achchiq soʻzlarni aytsa ham, unga nisbatan shirin soʻz aytasan, agar u oʻz feʼli bilan xafa qilsa, uni xursand qilishga urinasan. Ikkinchi – gʻazab oʻt olib, osmonga oʻrlagan paytda ham, sukut qilib, xomush boʻlib turasan. Uchinchi – biror kimsa kirdikori bilan gʻazabga loyiq boʻlsa ham gʻazabni ichga yutib, oʻzingni bosasan!"<ref name=":0" /> * Aytishlaricha, bir arab sarkardasi bor edi. Qarib qolishiga qaramasdan uning dilida hamon shijoat yoʻqolmagan edi. Bir kuni otga minmoqchi boʻldi. Ikki kishi kelib, uning qultigʻidan olib, otga zoʻr-bazoʻr mindirib qoʻydilar. Ulardan biri taʼna qilib: „Otiga zoʻrga mindirib qoʻydigu, uning qoʻlidan nima ish kelardi?“ dedi. Buni eshitgan sarkarda boyagi odamga dedi: „Ha, otga ikki kishi mindirdi, ammo uni ming kishi ham tushira olmaydi!“.<br>Buni eshitib turgan Anushirvon unga tahsin oʻqidi va dedi: „Ha, u rost aytadi, qoʻl yurak quvvatiga tobeʼdir, uning yuragida botirlik kuchi bor!“<ref name=":0" /> * Tarallabedod qilib yurish insonning fikr-xayolini [[buzuqlik]]ka boshlaydi. Buzuq fikr-xayol esa qaygʻu-hasrat keltiradi<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=160}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Podshohlar]] 7os3gd7quiwlnc62jdarncwc0fn4cxb 0 4526 32099 22311 2026-08-09T06:22:03Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32099 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Ahmad Yassaviy | Tasvir = Ahmad Yasawi miniature.png | wikipedia = Ahmad Yassaviy }} '''Yassaviy''', '''Xoja Ahmad Yassaviy''' ({{Taxminan}} XI asrning ikkinchi yarmi – 1166-yil) – tasavvufning mashhur namoyandalaridan biri, turkiy xalqlarning buyuk shoiri. {{ABD}} == A == * Ayo [[Doʻstlik|doʻstlar]], nodon birla ulfat boʻlub,<br />Bagʻrim kuyub, jondan toʻyib, oʻldim mano.<br />Toʻgʻri aytsam, egri yoʻlga boʻyin toʻlgʻar,<br />Qonlar yutub, gʻam zahriga toʻydim mano{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=94}}. == B == * Banda boʻlsang [[manmanlik]]ni zinhor tashla,<br />Saharlarda joning qiynab tinmay ishla{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=126}}. == E == * Ey birodar, [[munofiq]]qa boʻlma ulfat,<br />Kim ulfatdir boshi uzra yuz ming kulfat{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=40}}{{sfn|Tursun|2006|p=169}}. == N == * [[Nafs]] yoʻligʻa kirgan kishi rasvo boʻlur,<br />Yoʻldan ozib, toyib, toʻzib, gumroh boʻlur.<br />[[Nafs]]ing seni oxir damda gado qilgʻay,<br />[[Din]] uyini gʻorat qilib, ado qilgay,<br />Oqil ersang, [[nafs]]i baddin blgʻil bezor{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=142}}. == Q == * Qayda koʻrsang koʻngli sinugʻ marham boʻlgʻil,<br />Andoq mardum yoʻlda qolsa hamdam boʻlgʻil,<br />[[Ummat]] boʻlsang gʻariblarga tobeʼ boʻlgʻil,<br />[[Oyat]], [[hadis]] har kim aytsa, someʼ boʻlgʻil{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=146}}. == S == * [[Sunnat]] ermish kofir boʻlsa, berma ozor,<br />Koʻngli qattiq dilozordan [[xudo]] bezor.<br />Oqil ersang eranlagʻa xizmat qilgil,<br />Amri maʼruf qilgʻonlarni izzat qilgʻil{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=166}}. == T == * Tamagir koʻpgina narsalarga tamaʼ koʻzi bilan qaraydi. Biroq hech narsaga yetolmaydi, baribir muhtojlikda qolaveradi. [[Boylik]] kishini hech [[vaqt]] haqiqiy [[saodat]]ga yetkazolmaydi. Tamagir esa [[Baxt|baxt-u]] [[saodat]] odamga saltanat-u kumush orqali keladi, deb oʻylaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=160}}. * Toʻgʻri yurgan oshiqlardan [[xudo]] rozi,<br />Oshiq ishi oson emas, qilma bozi.<br />Yolgʻonchilar „oshiqmen“ der, [[Olloh]] qozi,<br />[[Imon]]ini puchak [[pul]]ga sotar ermish{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=84}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} == Havolalar == {{Markaziy Osiyo allomalari}} [[Turkum:Mutasavviflar]] [[Turkum:1166-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] tsp6xgz2g8jujrlym5dgfje7fmhntqj 0 4527 31875 31470 2026-08-09T05:53:17Z Bekipediya 2189 /* B */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31875 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Boborahim Mashrab | Tasvir = Mashrab-babarahim.jpg | wikipedia = Boborahim Mashrab }} '''Mashrab''' (asl ismi: '''Boborahim Mulla Vali oʻgʻli'''; 1640/1653/1657-yil, Namangan – 1711-yil, Balx) – oʻzbek shoiri va mutafakkiri, tasavvuf adabiyotining yetuk namoyondasi. {{ABD}} == B == * Bahoriston boʻldi, rang-barang gullar boʻlib paydo,<br>Xazon etmak uchun [[Doʻstlik|doʻstlar]], iloho, kelmagay bode<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * Boshing gardunga yetsa, boʻlmagʻil zinhor xursand,<br>Oʻzingni har xasu xoshoqdin, ey banda, kamtar tut<ref name=":1" />. == D == * [[Doʻstlik|Doʻstlar]] holimgʻa yigʻlar, [[dushman]]im koʻrsa kular,<br>Dard koʻp, hamdard yoʻq, [[dushman]] qavi, toleʼ zabun<ref name=":1" />. == H == * Har kishi nokas bilan hamkosadir,<br />Ming sharofatni kasofat bosadir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=187}}. == K == * Koʻp yetma, sahar uygʻona koʻr arzi samoga,<br>Gʻofil yurma, boʻlma giriftor baloga<ref name=":1" />. == Q == * Qoʻlingdan kelsa [[Doʻstlik|doʻstim]], bevafoga aslo dil berma,<br>Jahonning mohi boʻlsa, norasogʻa aslo dil berma.<br>Jafoyu javrpesha serjafogʻa aslo dil berma,<br>Balo koʻproq istar oshnogʻa aslo dil berma<ref name=":1" />. == T == * Tarki [[suhbat]] ayladim hamrohi noqobil bilan<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=169}}. == U == * [[Umr]] chun bordi havodis, gʻofil odam bilmadi,<br>Oyu kun oromigʻa bir lahza [[fursat]] emas<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Markaziy Osiyo allomalari}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Mutasavviflar]] [[Turkum:Mutafakkirlar]] [[Turkum:1711-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1657-yilda tugʻilganlar]] 4tz7cyv1bqmnlvm4fpkoe3gkt35wtm4 0 4534 32051 31202 2026-08-09T06:16:36Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32051 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Tasvir=Friendship goal.jpg|Sarlavha=Doʻstlik|wikipedia=Doʻstlik|wiktionary=doʻstlik}} '''Doʻstlik''' – ijtimoiy-axloqiy va psixologik tushuncha. Oʻzaro [[hurmat]], yoqtirish, [[manfaat]]larning umumiyligi, yaqinlik, bir-birini tushunishga asoslangan kishilar oʻrtasidagi munosabat shaklini ifodalaydi. {{ABD}} == A == {{Q|Ablah doʻst [[dushman]]dan yomondir, yomon,<br>Ne hiylani bilsa, ishlatar oson{{sfn|Tursun|2006|p=167}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} * {{Q|Aql sohibi boʻlgan doʻst araz tufayli oʻz doʻst tashlab yubormaydi, imkoni boricha avvalgi doʻstli qayta tiklashga harakat qiladi. Kimki aybdor boʻlsa aybdor tomon avval uzr soʻrasa va aybiga iqror boʻlsa avvalgi doʻstlik yana qayta tiklanadi. Ammo har ikki tomon bir-biriga xoʻmrayib, „sen uzr soʻra“ qabilida yursa, ittifoqlik nifoq bilan, [[muhabbat]] esa haqiqiy [[adovat]] bilan almashishi muqarrardir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=42}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Aybsiz doʻst qidirgan kishi yakkalanib qoladi. Arzimas aybi uchun xafa boʻlaveradigan kishining doʻstlari [[dushman]]ga aylanaveradi. Doʻstining oʻzidan oʻzib ketayotganini koʻra olmagan kishi [[gʻam]] ostida yuraveradi{{sfn|Tursun|2006|p=171}}.|[[Yusufiy]]}} {{Q|Azizim! Sen shunday yoʻl tutki, bu bilan sen haqiqiy odamga aylangin, bilim va tajriba sohibi boʻl, yaxshilar suhbatidan oʻzing uchun bir natija chiqar, yomon kishilar qilayotgan ishni koʻrib, ularga aslo koʻngil berma, behuda soʻzlovchilarning bemaʼni soʻzlari yuragingga taʼsir qilib, koʻngil oynasini xiralantirmasin! Doʻstni dushmandan ayirish yoʻlini oʻrgan:<br />Doʻsting uchun jonni fido aylagin,<br />Doʻstingni dushmandan judo aylagin.<br />Yaxshi ishga undar doʻsting har onda,<br />Yordam berar tashvish yetgan zamonda!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=38}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == B == {{Q|Baʼzi hakimlarning aytishicha, bir doʻst ikkinchi doʻstning ayblaridan ogoh boʻlib qolsa, uni hargiz birovlariga aytmaydi. Ammo doʻstning bitta yaxshi xislati va [[hunar]]i borligini bilsa, uni oʻnta qilib koʻrsatadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=46}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Bagʻritosh doʻstni [[dushman]] hisoblash lozim{{sfn|Tursun|2006|p=167}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} {{Q|Bir hakim buyuradi: „Doʻsting senga [[nasihat]] qilishdan erinsa, toʻgʻri yoʻl koʻrsatishga urinmasa, [[ayb]]ingdan seni ogoh qilmasa, unday doʻstdan kechmoq va uzoqlashishdan [[gʻam]]ga tushmoqni xayolga ham keltirmaslik kerak.<br>''Sheʼr:''<br>Kimki [[ayb]]laringni aytsa agar yuzingga,<br>Koʻzlaridan shod boʻlib oʻpsang hamki oz erur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=127}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Bir hakim shunday deydi:<br>— Doʻsting bergan [[maslahat]] tufayli ish tutsang-u, biroq [[natija]] yomon boʻlib chiqsa, sen doʻstingni malomat qilma, unga: „Sen aytgandek qilaman deb, ishim chappasidan ketdi, nega ham senga [[maslahat]] soldim-a!“ demagin. Chunki yana ish yuzasidan nochor unga [[maslahat]] solsang, maslahati toʻgʻri boʻlsa-da, [[oqibat]]i yomon boʻlishidan qoʻrqib, senga aytmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=153}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} {{Q|Bir [[hunar]]-u boʻlsa, yetmishta aybing,<br>Doʻst aybingni koʻrmas, koʻrar [[hunar]]ing!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=46}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Birodarlarimiz biz uchun ahli oilamizdan ham qimmatliroqdir. Chunki ahlimiz bizga nuqul [[islomda dunyo|dunyoni]] eslatadi, birodarlarimiz esa — [[oxirat]]ni!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=168}}|[[Hasan Basriy]]}} {{Q|Bitta [[dushman]]ing — koʻp, doʻstlaring minglab boʻlsa ham — oz{{sfn|Tursun|2006|p=166}}.|[[Rudakiy]]}} {{Q|Bu juda yaxshi soʻz, sen ham os quloq,<br />Nodon doʻstdan koʻra [[dushman]] yaxshiroq{{sfn|Tursun|2006|p=167}}.|[[Abulmajid Sanoiy]]}} {{Q|Bu olamda yaxshilar ila doʻstlashishni hamma ham xush koʻradi. Agar zoʻr boʻlsang, yomonlarni ham doʻstga aylantira bil{{sfn|Tursun|2006|p=170}}.|[[Bahouddin Naqshband]]}} {{Q|Bu xarobazorda istasang rohat,<br />Doʻstga qoʻshilib top dilga [[halovat]]{{sfn|Tursun|2006|p=173}}.|[[Bedil]]}} == D == <!-- Do --> {{Q|Doimo doʻstlar bilan boʻl hamnafas,<br>Koʻrma dushmanning yuzini bir nafas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=41}}.|[[Farididdin Attor]]}} {{Q|Donolarning aytishicha, doʻst uch xil boʻladi. Birinchisi „joni doʻst“ boʻlib, bunday doʻst haqiqiy hisoblanadi va u oʻz doʻsti uchun jonini ham ayamaydi. Ikkinchisi „til doʻst“ boʻlib, u tilda doʻstlik izhor qiladi, ammo boshga biror kulfat tushsa oʻzini olib qochadi. Uchinchisi „non doʻsti“ boʻlib, bunday doʻst yeb-ichish — dasturxon uchungina doʻst boʻladi. Puling tugagandan keyin esa qorasini koʻrsatmaydi.{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=44}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Donolarning aytishicha, uch guruh kishilar bilan doʻstlik yoʻlini tutish maqsadga muvofiqdir.<br>Birinchisi, ilm ahli boʻlib, ular oʻz [[hayot]]larini [[ilm]]-u [[odob]] bilan oʻtkazgan va [[hayot]]ning barcha achchiq-chuchugini tortgan boʻladilar.<br>Ikkinchisi, baxtiyor, tabiati saodatmand kishilar, ular oʻz doʻstlarining [[ayb]]larini odamlardan yashiradilar va hech qachon oshkor qilmaydilar. Xilvatda doʻstdan sodir boʻlgan [[xato]]larni yuzlariga aytib beradilar va ulardan hech bir [[nasihat]]larini ayamaydilar.<br>Uchinchisi, begʻaraz va be[[tama]] kishilar boʻlib, ularning doʻstliklari haqiqiy, biror [[foyda]] topish evaziga qurilmagan boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=44}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} <!-- Du --> {{Q|Dunyoda eng yomon xislat doʻstlarga qilinadigan [[makr]] bilan [[hiyla]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=173}}.|[[Muhammad Jabalrudiy]]<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} {{Q|Dunyoda tungi namoz ([[tahajjud]]), doʻstlar bilan suhbat va [[jamoat namozi|jamoat bilan oʻqiladigan namozdan]] boshqa zavq qolmadi{{sfn|Tursun|2006|p=32}}.|[[Abu Sulaymon Doroniy]]}} {{Q|[[Dunyo]] safosi bilan, doʻst vafosi bilan goʻzal, oʻz doʻstining aybini ochib yurgan kishi razil kishidir. Yomon odamga yoʻldosh boʻlgandan koʻra, oʻtda kuygan yaxshi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=46}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|[[Dushman]]laring bilan apoq-chapoq boʻlgan doʻstingdan qoʻlingni yuvib, qoʻltigʻingga ur{{sfn|Tursun|2006|p=164}}.|[[Qobus]]}} <!-- Doʻ --> {{Q|Doʻst bilan [[suhbat]] qurmoq gullar orasida sayr qilmoq va goʻzallar nagʻmasiga quloq solmoqdan xushdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=40}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Doʻst doʻstdir asli qilmishi bilan,<br />Doʻst emas „doʻstingman“, deyishi bilan{{sfn|Tursun|2006|p=167}}.|[[Nosir Xisrav]]}} {{Q|Doʻst-doʻstga shunday koʻzguki, undan tiniqrogʻi yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=166}}.|[[Avhadiddin Anvariy]]}} {{Q|Doʻstga ham, [[dushman]]ga ham [[yaxshilik]] qilish yaxshidir. Agar doʻstingga [[yomonlik]] qilsang, u senga dushman, dushmaningga yaxshilik qilsang, u senga doʻst boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=164}}.|[[Umar Xayyom]]}} {{Q|Doʻstimki, [[dushman]]imga doʻstlik qilarkan, uni men doʻst hisoblamayman. Zaharga qoʻshilgan shakardan ehtiyot boʻl{{sfn|Tursun|2006|p=164}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} {{Q|Doʻstim qolsin, desang mangu doʻst boʻlib,<br />Soʻzlagin sen taʼbu odatin bilib{{sfn|Tursun|2006|p=167}}.|[[Abulmajid Sanoiy]]}} {{Q|Doʻstingdan ehtiyot boʻl, ishonchlisi mustasno. [[Alloh]]dan qoʻrqqangina ishonchli boʻlur{{sfn|Tursun|2006|p=168}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Doʻsting [[Ochlik|och]] boʻlsa, sen esa toʻq boʻlsang, bu [[ayb]]dir!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=191}}|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Doʻst jamoli dardni aritadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=48}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Doʻstlar bilan totuv yasha, urishib undan ayrilma. Qoʻlingdagi tovuqni chiqarib yuborib, yana boshqatdan qidirma!{{sfn|Tursun|2006|p=170}}.|[[Mahmud Qoshgʻariy]]}} {{Q|Doʻstlar diydoridan ortiq [[quvonch]], firoqidan ortiqroq [[gʻam]] yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=166}}.|[[Rudakiy]]}} {{Q|Doʻstlar fikridin va [[dushman]]lar makridin beparvoligʻ joiz ermas va bu ish nadomatdin oʻzga natija bermas{{sfn|Tursun|2006|p=165}}.|[[Alisher Navoiy]]}} {{Q|Doʻstlik ipi juda nozikdir. Har ikki tomon bu ipni uzilmasligi uchun qaygʻurmogʻi kerak. Bir nomaqbul ish tufayli oraga araz tushsa, bu araz kuchaymasdan avval uzr soʻrash yoʻlini tutmoq kerakki, eskimagan araz tezda yoʻq boʻladi. Araz eskigach, garchi u yengil boʻlsa ham, [[muhabbat]] qayta tiklanishi qiyinlashadi, tiklanganda ham avvalgidek boʻlmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=47}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Doʻstlaring koʻpayar farovonlikda,<br />Ularni sinab koʻr notavonlikda{{sfn|Tursun|2006|p=169}}.|[[Xusrav Dehlaviy]]}} {{Q|Doʻstni haydamoq [[aka]]dan ajralmoqdir!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=48}}|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Doʻstning kelishi [[bayram]]dir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=49}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Doʻstning yomoni shundayki, [[Yaxshilik|yaxshiligingni]] unutadi, [[Yomonlik|yomonligingni]] eslab yuradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=48}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Doʻstsiz yashash mumkinmas, ammo hamma ham doʻstlikka arziyvermaydi{{sfn|Tursun|2006|p=169}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == E == {{Q|Ey aziz, bilginki, doʻst doʻstning yonida boʻlsa ham yoki uzoqda boʻlsa ham ular bir-birlariga nisbatan hech oʻzgarmaydilar, bir-birining shodligiga hamdard boʻladi, [[gʻam]] kelsa, birga kuyishadi, doʻstiga [[yaxshilik]] qilsa uni unutadi. Doʻst unga [[yaxshilik]] qilsa hech qachon unutmaydi, agar doʻstda [[xato]] sodir boʻlsa kechiradi, doʻstiga [[yaxshilik]] qilsa u qaytararmikan deb [[tama]] koʻzini tikmaydi. Faqat molparast kishilar [[boylik]] bilan barcha narsani oʻlchaydigan kishilargina shunday xayolda yurishi mumkin{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=127}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == K == {{Q|Kamchiliksiz doʻst izlovchi doʻstsiz qoʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=175}}.|[[Ahmad ibn Hanbal]]}} {{Q|Kim agar doʻstlar bilan yakdil boʻlur,<br />Barcha maqsudi aning hosil boʻlur{{sfn|Tursun|2006|p=171}}.|[[Farididdin Attor]]}} {{Q|Kimki [[ayb]]siz doʻst axtarsa — doʻsti kamayadi. Kimki doʻstini xatosi uchun itobga olsa — [[dushman]]i koʻpayadi{{sfn|Tursun|2006|p=166}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} {{Q|Kimki doʻstlikni xor aylabdi, uni qismat jazolagay — chiqib tutuni{{sfn|Tursun|2006|p=164}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} {{Q|Kimning doʻst va kimning [[dushman]]ligi ogʻir kunlarda bilinadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=53}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Kulfatda bilaylik doʻst-u dononi,<br />Qalqon boʻlajak u sinalgan oni{{sfn|Tursun|2006|p=170}}.|[[Abu Shukur Balxiy]]}} == H == {{Q|Hakimlarning aytishlaricha, har kim badavlatlik paytida doʻstlariga yordam qoʻlini choʻzmasa, bechoralik paytida hech kim unga ham qoʻlini choʻzmaydi. Soʻradilar: „Doʻst kim?“ Javob berdi: „Ogʻir kunlarda qoʻllagan kishi!“|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan}} {{Q|Har kimdan istama [[doʻst]]-oshnolik,<br />Har oshnadan kutma sen roʻshnolik{{sfn|Tursun|2006|p=171}}.|[[Abdurahmon Jomiy]]}} {{Q|Har narsaning yangisi, ammo doʻstning eskisi yaxshi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=41}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Har qancha boʻlsa ham olamda achchiq,<br />Achchiqroqdir [[dono]] doʻstdan ayriliq{{sfn|Tursun|2006|p=168}}.|[[Abu Abdulloh Rudakiy]]}} == I == {{Q|Ikki [[dushman]] butun yer yuziga sigʻmaydi, ammo ikki doʻst bir qarich yerga sigʻa oladi{{sfn|Tursun|2006|p=164}}.|[[Asmaiy]]}} {{Q|Ikki narsa dildagi gʻam ofati: doʻst diydori, [[dono]] kishi suhbati{{sfn|Tursun|2006|p=166}}.|[[Abu Shukur Balxiy]]}} {{Q|Ikki oqilning doʻstligi [[aql]] taqozosicha boʻlib, bu doʻstlikning [[umr]]i boqiy boʻladi. Ammo ikki nodonning doʻstligi esa barqaror boʻlmaydi, chunki ular oʻz manfaatlari yuzasidan tezdagina urishib qoladilar. Ikki johil doʻstligi esa hech qachon boqiy boʻlmaydi, ular biror narsa ustida bir qarorga kelolmaydilar, natijasi esa zarar bilan tugaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=44}}.|[[Buqrot]]}} == J == {{Q|Jahonning shodligi yigʻilsa butun,<br />Doʻstlar diydoridan boʻlolmas ustun{{sfn|Tursun|2006|p=168}}.|[[Abu Abdulloh Rudakiy]]}} == M == {{Q|Men umrim davomida ixlosmandlarimga qaraganda tanqidchi doʻstlarimdan, ayniqsa ularning [[tanqid]]i muloyim va doʻstona suxan bilan izhor etilganida koʻproq foyda olganman{{sfn|Tursun|2006|p=171}}.|[[Maxatma Gandi]]}} {{Q|Mingta odamni oʻzingga doʻst qilaman deb, bitta odamni [[dushman]]ga aylantirma, chunki doʻst mingta boʻlsa oz, [[dushman]] bitta boʻlsa koʻpdir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=127}}}} == N == {{Q|[[Neʼmat]]larning eng yaxshisi – [[harakat]] qilib erishilgani. Doʻstlarning eng yaxshisi – [[Alloh taolo]]ni eslatgani. [[Qalb]]larning eng nurlisi – ichida mol-dunyo sevgisi boʻlmagani{{sfn|Tursun|2006|p=76}}.|[[Abul Hasan Haraqoniy]]}} {{Q|[[Nodon]] doʻst — doʻst boʻlaturib shunday kunlarni boshingga soladiki, bu yuzta dono [[dushman]]ingning ham qoʻlidan kelmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=164}}.|[[Qobus]]}} == O == {{Q|Odam doʻstsiz qolgandan koʻra [[aka]]-[[uka]]siz qolgani afzal{{sfn|Tursun|2006|p=166}}.|[[Qobus]]}} {{Q|Oqil doʻsti bor kishining oynaga ehtiyoji yoʻqdir{{sfn|Tursun|2006|p=172}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} {{Q|Oqil kishilar doʻst bilan dushmanni, [[dushman]] bilan doʻstni almashtirmaydilar{{sfn|Tursun|2006|p=172}}.|[[Abdurazzoq Samarqandiy]]}} == P == {{Q|Parvardigor bizga nasiba qilib yaratgan neʼmatlar va roʻyolar (boyliklar) ichida doim qadr-qimmat qilishimiz lozim boʻlgan, eʼzozlashimiz shart boʻlgan oliy fazilat — doʻstlik va [[mehr]]-[[oqibat]]dir{{sfn|Tursun|2006|pp=165-166}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} == Q == {{Q|Qadahboz doʻstlaringni doʻst dema, chunki ular senga emas, qadahingga doʻst{{sfn|Tursun|2006|p=166}}.|[[Qobus]]}} == R == {{Q|Sinamay birovni doʻst tutsang,<br />Nolima shu doʻstdan qon yutsang{{sfn|Tursun|2006|p=167}}.|[[Abu Shukur Balxiy]]}} == T == {{Q|Tili shirin odamning doʻsti koʻp boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=94}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Tuban odam bilan doʻst tutinib, hamsuhbat boʻlma, chunki uning zarardan boshqa nafi tegmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=167}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} {{Q|Tuyakash bilan doʻst boʻlgan kishining darvozasi keng boʻlishi kerak{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=49}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Toʻzgan paxta boʻz boʻlmas,<br />Qadimiy yov doʻst boʻlmas{{sfn|Tursun|2006|p=169}}.|[[Qoʻrqit ota]]}} == U == {{Q|Uchta ish sen haqingda doʻstingda yaxshi [[fikr]] hosil qiladi: uni [[salom]] bilan qarshi olishing, [[majlis]]da joy berishing, uni u yaxshi koʻradigan [[ism]]lar bilan chaqirishing{{sfn|Tursun|2006|p=167}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == X == {{Q|Xoʻmrayib har kimsa achchiq soʻzlagay,<br />Doʻstlari undan qochishni koʻzlagay{{sfn|Tursun|2006|p=171}}.|[[Farididdin Attor]]}} == Y == {{Q|Yangi doʻst orttirsang, eskisidan yuzingni burma{{sfn|Tursun|2006|p=165}}.|[[Qobus]]}} {{Q|Yasovuldan doʻst tanlama, chunki u [[haqiqat]]ni tan olmaydi. Sen unga ming martalab nonu suv tutqazsang-da, undan bir marta ham issiq (ovqat) soʻrab ololmaysan{{sfn|Tursun|2006|p=167}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} {{Q|Yaxshi bilan doʻst boʻlgan yomonlardan qutilar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=107}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|[[Yaxshilik|Yaxshiligi]] koʻp odamning doʻstlari serob boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=108}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻziga doʻst topolmagan kishi odamlarning eng ojizi sanaladi. Bundan ham ojizrogʻi esa oldiniga birorta doʻst topadi-yu keyinchalik uni ham yoʻqotib qoʻyadi{{sfn|Tursun|2006|p=172}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Oʻzini oʻylaguvchi xudbin doʻstingdan jonini yoʻlingga tikkan it yaxshi{{sfn|Tursun|2006|p=172}}.|[[Nizomiy Ganjaviy]]}} {{Q|Oʻzingga sodiq doʻstlar tanla, ular panohida yashaysan, chunki ular kengchilikda ziynat, qiyinchilikda qalqondirlar{{sfn|Tursun|2006|pp=168-169}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == Gʻ == {{Q|[[Gʻam]]ning davosi doʻstlar diydorini koʻrish{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=204}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Sh == {{Q|Shodli va qaygʻuli paytlarida dilini kuduratdan tozalab, sof doʻstlikni saqlab qolgan kishi chin doʻst hisoblanadi{{sfn|Tursun|2006|p=172}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == Ch == {{Q|Chinakam doʻst aytgan har [[oʻgit]], [[masal]],<br />Sirti [[zahar]] erur, tomiri — [[asal]]{{sfn|Tursun|2006|p=170}}.|[[Nosir Xisrav]]}} {{Q|Chin birodar ogʻir kuningda bilinadi{{sfn|Tursun|2006|p=173}}.|[[Ali]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] ghvvjc2r6c5nt5km84tj63qiurma9rz 0 4553 31807 31434 2026-08-09T05:40:50Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31807 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Nafs|wikipedia=Nafs|wiktionary=nafs}} '''Nafs''' – 1) yeyish-ichishga, mol-dunyoga boʻlgan [[ehtiros]]; 2) shahvoniy [[hirs]]. {{ABD}} == A == {{Q|Agar biz moʻmin boʻlaturib, nafsimizni jilovlay olmasak, demak, biz hali komil moʻmin va komil [[iymon]] egasi emasmiz. Komiy iymonga ega boʻlmaganimizdan nafsoniy orzu-havaslarni jilovlay olmayapmiz{{sfn|Tursun|2006|p=86}}.|Umar Foruq Saydo al-Jazariy}} {{Q|Agar kishi nafsida qoʻrqinch va [[umid]] alomatini bilsa, u [[ishonch]]li ishni ushlabdi. Qoʻrqinch alomati – [[Alloh taolo]] man qilgan narsalardan qaytish. Umid alomati – Alloh taolo buyurganlarini qilish{{sfn|Tursun|2006|p=44}}.|[[Molik ibn Dinor]]}} {{Q|[[Dunyo]]da nafsoniy orzularni sevgan kishi xorlikka hozirlansin{{sfn|Tursun|2006|p=73}}.|[[Vahb ibn Munabbih]]}} == B == {{Q|Bir suruv qoʻy ichra yuz och boʻri kirganda boʻladigan gʻavgʻodan bir soatlik [[shayton]] fasodi ziyodaroqdir. Va yuz shaytonning odamzodga qiladigan fasodidan nafsning odamzodga qiladigan fasodi yomonroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=84}}.|[[Hakim at-Termiziy]]}} == E == {{Q|Ey havo-yu havasga berilgan nafs, tez boʻl. Chunki sen bir nafasning himoyasidasan{{sfn|Tursun|2006|p=85}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} {{Q|Eng [[aql]]li kishi shunday kishiki, oʻz nafsiga hokimlik qila oladi. Tirikligida u shunday bir ish qiladiki, bu qilgan ishi oʻlgandan keyin ham uni tiriklar qatorida olib yuradi. Eng ahmoq odam shunday odamki, nafsi qayoqqa boshlasa, oʻsha yogʻga ketaveradi… Oʻlganimdan soʻng odamlar meni kechiradi, deb oʻylaydi.|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref name=:1>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>}} {{Q|Eng quturgan hayvon ham pishiq qarmoq bilan ilintirishga nafsingchalik loyiq emas{{sfn|Tursun|2006|p=86}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} == H == {{Q|Har kimning nafsi uni chegaradan chiqarib yuborsa, bu uning [[oʻlim]]idir|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref name=:1 />}} {{Q|Havoyi nafsga berilib yashashdan saqlaning{{sfn|Tursun|2006|p=74}}.|[[Molik ibn Dinor]]}} {{Q|Hech bir narsamni davolash nafsimni tarbiyalash va uni davolashchalik menga ogʻir kelmadi. Chunki u goh men taraf boʻlar, goh menga qarshi chiqardi{{sfn|Tursun|2006|p=91}}.|[[Sufyon Savriy]]}} == I == {{Q|Inson nafsi yomon sifatlarga ega boʻlsa, undan qutulmagunicha his olamidagi maʼnolarni, moddaning ortidagi [[aql]] va [[xayol]] chegaralarini mushohadaqilolmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=92}}.|[[Muhammad Nurulloh Saydo Jazariy]]}} {{Q|Insonning dushmani uchtadir: dunyosi, [[shayton]]i va nafsi{{sfn|Tursun|2006|p=86}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} {{Q|Inson ichida eng ablah inson,<br />Nafs-havo ketidan boʻladi sarson{{sfn|Tursun|2006|p=88}}.|[[Farididdin Attor]]}} == K == {{Q|Kimki oʻz nafsi-balosiyu orzu-havasi domiga tushib qolsa, u beshak oʻzini-oʻzi chuqur qaʼriga tashlagani muqarrar{{sfn|Tursun|2006|p=77}}.|[[Az-Zamaxshariy]]}} {{Q|Kim [[Qurʼon]]ni yod olsa, qadri baland boʻladi. Kim uning maʼnolarini anglasa, darajasi koʻtariladi. Kim [[hadis]]ni yodlasa, darajasi koʻtariladi. Kim arabiyni va [[sheʼr]]ni oʻrgansa, tabiati teranlashadi. Kim nafsini saqlamasa, unga [[ilm]] foyda bermaydi{{sfn|Tursun|2006|p=10}}.|[[Imom Shofeʼiy]]}} {{Q|Kishining oʻz nafsidan qochishi sherdan qochgandan foydali.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=159}}}} {{Q|Kishi sherikchilik bilan ish qilayotganida sherigining tergaganiga nisbatan oʻz nafsini qattiqroq tergamagunicha [[taqvodor]]lar qatorida boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=53}}.|[[Maymun ibn Mihron]]}} == M == {{Q|[[Moʻmin]] degan oʻz nafsining hokimi boʻlmogʻi kerak. U nafsini [[Alloh]] uchun hisob berdiradi. Dunyoda nafs bilan hisob-kitob qilganlarning [[oxirat]]dagi hisob-kitobi osonroq oʻtadi{{sfn|Tursun|2006|p=52}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} == N == {{Q|Nafsing uchun hech maxluq bilan xusumat qilmagin.|Abu Ali ibn Dahhoq<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} {{Q|Nafsini tiymagan kishiga [[ilm]]i foyda bermaydi{{sfn|Tursun|2006|p=93}}.|[[Imom Shofeʼiy]]}} {{Q|Nafsining yomonligini qaytargan [[surur]]ini yoʻqotmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=94}}.|[[Fuzayl ibn Iyoz]]}} {{Q|Nafs orzu -istaklari cheksizdir. Nafs faqat oʻzini oʻylaydi. Vaholanki, nafs uchun foydali tuyulgan narsa [[inson]] va [[jamiyat]] uchun zarar keltirishi mumkin. Biz zararli, foydasiz narsalarni tark etishimiz lozim. Bu esa, faqat Islomiyat orqali amalga oshadi. Faqat [[musulmon]] kishigina bu ishning uddasidan chiqishi mumkin{{sfn|Tursun|2006|pp=92-93}}.|Umar Foruq Saydo al-Jazariy}} {{Q|Nafs va [[shayton]]ga muxolafat qilishlik bilan isyon et, ular senga [[nasihat]] qiluvchi boʻlib koʻrinsalar ham, hech tinglama{{sfn|Tursun|2006|p=92}}.|[[Imom Busiriy]]}} {{Q|Nafs shunday sifatki, botildan boʻlakka yurmas va solih amallar tarafiga hargiz mayl qilmas{{sfn|Tursun|2006|p=52}}.|[[Abu Yazid Bastomiy]]}} {{Q|Nega nafsingga boʻlursan tobeʼ,<br />Nega [[umr]]ingni qilursan zoe?!{{sfn|Tursun|2006|p=75}}|[[Bobur]]}} == O == {{Q|Ozgina [[tanballik]]ka yoʻl qoʻyilgan joyda nafs sizga hokim boʻla boshlaydi. Inson to [[oʻlim]]iga qadar [[shayton]] va nafs hujumidan omonda boʻlolmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=88}}.|Umar Foruq Saydo al-Jazariy}} == P == {{Q|[[Paygʻambar]]lar va ularning vorislari – [[avliyo]]lar, yaʼni komil inson boʻlganlar bashariyat niqobi bilan oʻralgan quyoshlardir. Ularning himoyasida boʻlki, senga doim yomonlik qiladigan nafsingning qoʻlidan qutulasan{{sfn|Tursun|2006|p=130}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} == Q == {{Q|Quruq [[non]]dan nariga oʻtgan – nafsniy orzularni hozirlagandir{{sfn|Tursun|2006|p=72}}.|[[Vahb ibn Munabbih]]}} == T == {{Q|Taniqli doʻstlarimiz havoyi nafsga moslashib yashalgan [[hayot]]ni „toʻngʻiz hayoti“ deb atardilar va shunday hayot kechiruvchilarga „Bizdan nariroq tur, ey toʻngʻiz!“ derdilar. Agar bundan ham xunukroq bir kalima topilsaydi, shubhasiz, ularga oʻsha soʻzni laqab qilib taqardilar{{sfn|Tursun|2006|p=88}}.|[[Ismoil ibn Iyosh]]}} {{Q|Tinch boʻlay desang, nafsing xohishiga qarama-qarshi ish qil.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} == Oʻ == {{Q|Oʻz nafsini faromush qilgan [[Alloh]]ni yod qilgan boʻlur{{sfn|Tursun|2006|p=89}}.|[[Bistomiy]]}} {{Q|Oʻz nafsini magʻlub etolgan marddir,<br />[[Gʻiybat]]lardan uzoq ketolgan marddir{{sfn|Tursun|2006|p=186}}.|[[Abu Abdulloh Rudakiy]]}} {{Q|Oʻz nafsingga hokim boʻlmasang, uni oʻz hukmingda tutasan. Aks holda undan [[gʻolib]] chiqib, ushlab tura olmaysan{{sfn|Tursun|2006|p=77}}.|[[Az-Zamaxshariy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 6goj2su8xsmlv2r1bebmscd5q87xuu7 32317 31807 2026-08-09T06:58:03Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32317 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Nafs|wikipedia=Nafs|wiktionary=nafs}} '''Nafs''' – 1) yeyish-ichishga, mol-dunyoga boʻlgan [[ehtiros]]; 2) shahvoniy [[hirs]]. {{ABD}} == A == {{Q|Agar biz moʻmin boʻlaturib, nafsimizni jilovlay olmasak, demak, biz hali komil moʻmin va komil [[iymon]] egasi emasmiz. Komiy iymonga ega boʻlmaganimizdan nafsoniy orzu-havaslarni jilovlay olmayapmiz{{sfn|Tursun|2006|p=86}}.|Umar Foruq Saydo al-Jazariy}} {{Q|Agar kishi nafsida qoʻrqinch va [[umid]] alomatini bilsa, u [[ishonch]]li ishni ushlabdi. Qoʻrqinch alomati – [[Alloh taolo]] man qilgan narsalardan qaytish. Umid alomati – Alloh taolo buyurganlarini qilish{{sfn|Tursun|2006|p=44}}.|[[Molik ibn Dinor]]}} {{Q|[[Dunyo]]da nafsoniy orzularni sevgan kishi xorlikka hozirlansin{{sfn|Tursun|2006|p=73}}.|[[Vahb ibn Munabbih]]}} == B == {{Q|Bir suruv qoʻy ichra yuz och boʻri kirganda boʻladigan gʻavgʻodan bir soatlik [[shayton]] fasodi ziyodaroqdir. Va yuz shaytonning odamzodga qiladigan fasodidan nafsning odamzodga qiladigan fasodi yomonroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=84}}.|[[Hakim at-Termiziy]]}} == E == {{Q|Ey havo-yu havasga berilgan nafs, tez boʻl. Chunki sen bir nafasning himoyasidasan{{sfn|Tursun|2006|p=85}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} {{Q|Eng [[aql]]li kishi shunday kishiki, oʻz nafsiga hokimlik qila oladi. Tirikligida u shunday bir ish qiladiki, bu qilgan ishi oʻlgandan keyin ham uni tiriklar qatorida olib yuradi. Eng ahmoq odam shunday odamki, nafsi qayoqqa boshlasa, oʻsha yogʻga ketaveradi… Oʻlganimdan soʻng odamlar meni kechiradi, deb oʻylaydi.|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref name=:1>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}}</ref>}} {{Q|Eng quturgan hayvon ham pishiq qarmoq bilan ilintirishga nafsingchalik loyiq emas{{sfn|Tursun|2006|p=86}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} == H == {{Q|Har kimning nafsi uni chegaradan chiqarib yuborsa, bu uning [[oʻlim]]idir|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref name=:1 />}} {{Q|Havoyi nafsga berilib yashashdan saqlaning{{sfn|Tursun|2006|p=74}}.|[[Molik ibn Dinor]]}} {{Q|Hech bir narsamni davolash nafsimni tarbiyalash va uni davolashchalik menga ogʻir kelmadi. Chunki u goh men taraf boʻlar, goh menga qarshi chiqardi{{sfn|Tursun|2006|p=91}}.|[[Sufyon Savriy]]}} == I == {{Q|Inson nafsi yomon sifatlarga ega boʻlsa, undan qutulmagunicha his olamidagi maʼnolarni, moddaning ortidagi [[aql]] va [[xayol]] chegaralarini mushohadaqilolmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=92}}.|[[Muhammad Nurulloh Saydo Jazariy]]}} {{Q|Insonning dushmani uchtadir: dunyosi, [[shayton]]i va nafsi{{sfn|Tursun|2006|p=86}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} {{Q|Inson ichida eng ablah inson,<br />Nafs-havo ketidan boʻladi sarson{{sfn|Tursun|2006|p=88}}.|[[Farididdin Attor]]}} == K == {{Q|Kimki oʻz nafsi-balosiyu orzu-havasi domiga tushib qolsa, u beshak oʻzini-oʻzi chuqur qaʼriga tashlagani muqarrar{{sfn|Tursun|2006|p=77}}.|[[Az-Zamaxshariy]]}} {{Q|Kim [[Qurʼon]]ni yod olsa, qadri baland boʻladi. Kim uning maʼnolarini anglasa, darajasi koʻtariladi. Kim [[hadis]]ni yodlasa, darajasi koʻtariladi. Kim arabiyni va [[sheʼr]]ni oʻrgansa, tabiati teranlashadi. Kim nafsini saqlamasa, unga [[ilm]] foyda bermaydi{{sfn|Tursun|2006|p=10}}.|[[Imom Shofeʼiy]]}} {{Q|Kishining oʻz nafsidan qochishi sherdan qochgandan foydali.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=159}}}} {{Q|Kishi sherikchilik bilan ish qilayotganida sherigining tergaganiga nisbatan oʻz nafsini qattiqroq tergamagunicha [[taqvodor]]lar qatorida boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=53}}.|[[Maymun ibn Mihron]]}} == M == {{Q|[[Moʻmin]] degan oʻz nafsining hokimi boʻlmogʻi kerak. U nafsini [[Alloh]] uchun hisob berdiradi. Dunyoda nafs bilan hisob-kitob qilganlarning [[oxirat]]dagi hisob-kitobi osonroq oʻtadi{{sfn|Tursun|2006|p=52}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} == N == {{Q|Nafsing uchun hech maxluq bilan xusumat qilmagin.|Abu Ali ibn Dahhoq<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} {{Q|Nafsini tiymagan kishiga [[ilm]]i foyda bermaydi{{sfn|Tursun|2006|p=93}}.|[[Imom Shofeʼiy]]}} {{Q|Nafsining yomonligini qaytargan [[surur]]ini yoʻqotmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=94}}.|[[Fuzayl ibn Iyoz]]}} {{Q|Nafs orzu -istaklari cheksizdir. Nafs faqat oʻzini oʻylaydi. Vaholanki, nafs uchun foydali tuyulgan narsa [[inson]] va [[jamiyat]] uchun zarar keltirishi mumkin. Biz zararli, foydasiz narsalarni tark etishimiz lozim. Bu esa, faqat Islomiyat orqali amalga oshadi. Faqat [[musulmon]] kishigina bu ishning uddasidan chiqishi mumkin{{sfn|Tursun|2006|pp=92-93}}.|Umar Foruq Saydo al-Jazariy}} {{Q|Nafs va [[shayton]]ga muxolafat qilishlik bilan isyon et, ular senga [[nasihat]] qiluvchi boʻlib koʻrinsalar ham, hech tinglama{{sfn|Tursun|2006|p=92}}.|[[Imom Busiriy]]}} {{Q|Nafs shunday sifatki, botildan boʻlakka yurmas va solih amallar tarafiga hargiz mayl qilmas{{sfn|Tursun|2006|p=52}}.|[[Abu Yazid Bastomiy]]}} {{Q|Nega nafsingga boʻlursan tobeʼ,<br />Nega [[umr]]ingni qilursan zoe?!{{sfn|Tursun|2006|p=75}}|[[Bobur]]}} == O == {{Q|Ozgina [[tanballik]]ka yoʻl qoʻyilgan joyda nafs sizga hokim boʻla boshlaydi. Inson to [[oʻlim]]iga qadar [[shayton]] va nafs hujumidan omonda boʻlolmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=88}}.|Umar Foruq Saydo al-Jazariy}} == P == {{Q|[[Paygʻambar]]lar va ularning vorislari – [[avliyo]]lar, yaʼni komil inson boʻlganlar bashariyat niqobi bilan oʻralgan quyoshlardir. Ularning himoyasida boʻlki, senga doim yomonlik qiladigan nafsingning qoʻlidan qutulasan{{sfn|Tursun|2006|p=130}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} == Q == {{Q|Quruq [[non]]dan nariga oʻtgan – nafsniy orzularni hozirlagandir{{sfn|Tursun|2006|p=72}}.|[[Vahb ibn Munabbih]]}} == T == {{Q|Taniqli doʻstlarimiz havoyi nafsga moslashib yashalgan [[hayot]]ni „toʻngʻiz hayoti“ deb atardilar va shunday hayot kechiruvchilarga „Bizdan nariroq tur, ey toʻngʻiz!“ derdilar. Agar bundan ham xunukroq bir kalima topilsaydi, shubhasiz, ularga oʻsha soʻzni laqab qilib taqardilar{{sfn|Tursun|2006|p=88}}.|[[Ismoil ibn Iyosh]]}} {{Q|Tinch boʻlay desang, nafsing xohishiga qarama-qarshi ish qil.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} == Oʻ == {{Q|Oʻz nafsini faromush qilgan [[Alloh]]ni yod qilgan boʻlur{{sfn|Tursun|2006|p=89}}.|[[Bistomiy]]}} {{Q|Oʻz nafsini magʻlub etolgan marddir,<br />[[Gʻiybat]]lardan uzoq ketolgan marddir{{sfn|Tursun|2006|p=186}}.|[[Abu Abdulloh Rudakiy]]}} {{Q|Oʻz nafsingga hokim boʻlmasang, uni oʻz hukmingda tutasan. Aks holda undan [[gʻolib]] chiqib, ushlab tura olmaysan{{sfn|Tursun|2006|p=77}}.|[[Az-Zamaxshariy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] qvbeeg38czjt7qzi21ck0sk4kjrc73s 32400 32317 2026-08-09T07:19:10Z Bekipediya 2189 clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF (2) using [[Project:AWB|AWB]] 32400 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Nafs|wikipedia=Nafs|wiktionary=nafs}} '''Nafs''' – 1) yeyish-ichishga, mol-dunyoga boʻlgan [[ehtiros]]; 2) shahvoniy [[hirs]]. {{ABD}} == A == {{Q|Agar biz moʻmin boʻlaturib, nafsimizni jilovlay olmasak, demak, biz hali komil moʻmin va komil [[iymon]] egasi emasmiz. Komiy iymonga ega boʻlmaganimizdan nafsoniy orzu-havaslarni jilovlay olmayapmiz{{sfn|Tursun|2006|p=86}}.|Umar Foruq Saydo al-Jazariy}} {{Q|Agar kishi nafsida qoʻrqinch va [[umid]] alomatini bilsa, u [[ishonch]]li ishni ushlabdi. Qoʻrqinch alomati – [[Alloh taolo]] man qilgan narsalardan qaytish. Umid alomati – Alloh taolo buyurganlarini qilish{{sfn|Tursun|2006|p=44}}.|[[Molik ibn Dinor]]}} {{Q|[[Dunyo]]da nafsoniy orzularni sevgan kishi xorlikka hozirlansin{{sfn|Tursun|2006|p=73}}.|[[Vahb ibn Munabbih]]}} == B == {{Q|Bir suruv qoʻy ichra yuz och boʻri kirganda boʻladigan gʻavgʻodan bir soatlik [[shayton]] fasodi ziyodaroqdir. Va yuz shaytonning odamzodga qiladigan fasodidan nafsning odamzodga qiladigan fasodi yomonroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=84}}.|[[Hakim at-Termiziy]]}} == E == {{Q|Ey havo-yu havasga berilgan nafs, tez boʻl. Chunki sen bir nafasning himoyasidasan{{sfn|Tursun|2006|p=85}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} {{Q|Eng [[aql]]li kishi shunday kishiki, oʻz nafsiga hokimlik qila oladi. Tirikligida u shunday bir ish qiladiki, bu qilgan ishi oʻlgandan keyin ham uni tiriklar qatorida olib yuradi. Eng ahmoq odam shunday odamki, nafsi qayoqqa boshlasa, oʻsha yogʻga ketaveradi… Oʻlganimdan soʻng odamlar meni kechiradi, deb oʻylaydi.|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref name=:1>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>}} {{Q|Eng quturgan hayvon ham pishiq qarmoq bilan ilintirishga nafsingchalik loyiq emas{{sfn|Tursun|2006|p=86}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} == H == {{Q|Har kimning nafsi uni chegaradan chiqarib yuborsa, bu uning [[oʻlim]]idir|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref name=:1 />}} {{Q|Havoyi nafsga berilib yashashdan saqlaning{{sfn|Tursun|2006|p=74}}.|[[Molik ibn Dinor]]}} {{Q|Hech bir narsamni davolash nafsimni tarbiyalash va uni davolashchalik menga ogʻir kelmadi. Chunki u goh men taraf boʻlar, goh menga qarshi chiqardi{{sfn|Tursun|2006|p=91}}.|[[Sufyon Savriy]]}} == I == {{Q|Inson nafsi yomon sifatlarga ega boʻlsa, undan qutulmagunicha his olamidagi maʼnolarni, moddaning ortidagi [[aql]] va [[xayol]] chegaralarini mushohadaqilolmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=92}}.|[[Muhammad Nurulloh Saydo Jazariy]]}} {{Q|Insonning dushmani uchtadir: dunyosi, [[shayton]]i va nafsi{{sfn|Tursun|2006|p=86}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} {{Q|Inson ichida eng ablah inson,<br />Nafs-havo ketidan boʻladi sarson{{sfn|Tursun|2006|p=88}}.|[[Farididdin Attor]]}} == K == {{Q|Kimki oʻz nafsi-balosiyu orzu-havasi domiga tushib qolsa, u beshak oʻzini-oʻzi chuqur qaʼriga tashlagani muqarrar{{sfn|Tursun|2006|p=77}}.|[[Az-Zamaxshariy]]}} {{Q|Kim [[Qurʼon]]ni yod olsa, qadri baland boʻladi. Kim uning maʼnolarini anglasa, darajasi koʻtariladi. Kim [[hadis]]ni yodlasa, darajasi koʻtariladi. Kim arabiyni va [[sheʼr]]ni oʻrgansa, tabiati teranlashadi. Kim nafsini saqlamasa, unga [[ilm]] foyda bermaydi{{sfn|Tursun|2006|p=10}}.|[[Imom Shofeʼiy]]}} {{Q|Kishining oʻz nafsidan qochishi sherdan qochgandan foydali.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=159}}}} {{Q|Kishi sherikchilik bilan ish qilayotganida sherigining tergaganiga nisbatan oʻz nafsini qattiqroq tergamagunicha [[taqvodor]]lar qatorida boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=53}}.|[[Maymun ibn Mihron]]}} == M == {{Q|[[Moʻmin]] degan oʻz nafsining hokimi boʻlmogʻi kerak. U nafsini [[Alloh]] uchun hisob berdiradi. Dunyoda nafs bilan hisob-kitob qilganlarning [[oxirat]]dagi hisob-kitobi osonroq oʻtadi{{sfn|Tursun|2006|p=52}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} == N == {{Q|Nafsing uchun hech maxluq bilan xusumat qilmagin.|Abu Ali ibn Dahhoq<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} {{Q|Nafsini tiymagan kishiga [[ilm]]i foyda bermaydi{{sfn|Tursun|2006|p=93}}.|[[Imom Shofeʼiy]]}} {{Q|Nafsining yomonligini qaytargan [[surur]]ini yoʻqotmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=94}}.|[[Fuzayl ibn Iyoz]]}} {{Q|Nafs orzu -istaklari cheksizdir. Nafs faqat oʻzini oʻylaydi. Vaholanki, nafs uchun foydali tuyulgan narsa [[inson]] va [[jamiyat]] uchun zarar keltirishi mumkin. Biz zararli, foydasiz narsalarni tark etishimiz lozim. Bu esa, faqat Islomiyat orqali amalga oshadi. Faqat [[musulmon]] kishigina bu ishning uddasidan chiqishi mumkin{{sfn|Tursun|2006|pp=92-93}}.|Umar Foruq Saydo al-Jazariy}} {{Q|Nafs va [[shayton]]ga muxolafat qilishlik bilan isyon et, ular senga [[nasihat]] qiluvchi boʻlib koʻrinsalar ham, hech tinglama{{sfn|Tursun|2006|p=92}}.|[[Imom Busiriy]]}} {{Q|Nafs shunday sifatki, botildan boʻlakka yurmas va solih amallar tarafiga hargiz mayl qilmas{{sfn|Tursun|2006|p=52}}.|[[Abu Yazid Bastomiy]]}} {{Q|Nega nafsingga boʻlursan tobeʼ,<br />Nega [[umr]]ingni qilursan zoe?!{{sfn|Tursun|2006|p=75}}|[[Bobur]]}} == O == {{Q|Ozgina [[tanballik]]ka yoʻl qoʻyilgan joyda nafs sizga hokim boʻla boshlaydi. Inson to [[oʻlim]]iga qadar [[shayton]] va nafs hujumidan omonda boʻlolmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=88}}.|Umar Foruq Saydo al-Jazariy}} == P == {{Q|[[Paygʻambar]]lar va ularning vorislari – [[avliyo]]lar, yaʼni komil inson boʻlganlar bashariyat niqobi bilan oʻralgan quyoshlardir. Ularning himoyasida boʻlki, senga doim yomonlik qiladigan nafsingning qoʻlidan qutulasan{{sfn|Tursun|2006|p=130}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} == Q == {{Q|Quruq [[non]]dan nariga oʻtgan – nafsniy orzularni hozirlagandir{{sfn|Tursun|2006|p=72}}.|[[Vahb ibn Munabbih]]}} == T == {{Q|Taniqli doʻstlarimiz havoyi nafsga moslashib yashalgan [[hayot]]ni „toʻngʻiz hayoti“ deb atardilar va shunday hayot kechiruvchilarga „Bizdan nariroq tur, ey toʻngʻiz!“ derdilar. Agar bundan ham xunukroq bir kalima topilsaydi, shubhasiz, ularga oʻsha soʻzni laqab qilib taqardilar{{sfn|Tursun|2006|p=88}}.|[[Ismoil ibn Iyosh]]}} {{Q|Tinch boʻlay desang, nafsing xohishiga qarama-qarshi ish qil.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} == Oʻ == {{Q|Oʻz nafsini faromush qilgan [[Alloh]]ni yod qilgan boʻlur{{sfn|Tursun|2006|p=89}}.|[[Bistomiy]]}} {{Q|Oʻz nafsini magʻlub etolgan marddir,<br />[[Gʻiybat]]lardan uzoq ketolgan marddir{{sfn|Tursun|2006|p=186}}.|[[Abu Abdulloh Rudakiy]]}} {{Q|Oʻz nafsingga hokim boʻlmasang, uni oʻz hukmingda tutasan. Aks holda undan [[gʻolib]] chiqib, ushlab tura olmaysan{{sfn|Tursun|2006|p=77}}.|[[Az-Zamaxshariy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 6goj2su8xsmlv2r1bebmscd5q87xuu7 0 4556 32019 31191 2026-08-09T06:12:50Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32019 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Mujrim-Obid | wikipedia = Mujrim-Obid }} '''Mujrim-Obid''' (taxallusi; asl ismi: '''Mirakxoʻja oʻgʻli''', XVIII asrning 2-yarmi; hozirgi Buxoro viloyati, Vobkent tumani, Kumushkent – XIX asrning 1-choragi) – zullisonayn shoir. {{ABD}} == Iqtiboslar == <!-- B --> * Bu masaldur, Obido, [[xalq]] ichrakim, qaysi yatim,<br>Ogʻzi tegdi oshqayu, burnidin qachon qon kelmadi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. <!-- D --> * [[Dushman]]ni oʻzingga mahrami jon qilma,<br />Oʻz joningga jabr-u [[nuqson]] qilma{{sfn|Tursun|2006|p=174}}.<br>El mashvarati birla har ish topar saloh,<br>Ish qilma oʻz oldingcha, pushaymon qilma<ref name=":0" /><ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>. <!-- H --> * Hech birodardan manga kelgan emas buyi [[vafo]],<br>Ahli olamda maningdek purjafoye bormikin?<br>[[Mehr]] izlab qahr koʻrgan, sharbat izlab zahr nush,<br>Ruyi rohat kurmagan mehnatadoye bormikin?<ref name=":0" /> <!-- K --> * Koʻrdiki kimda bordur [[davlat]] anga duchordur,<br>Nafʼi yetgʻay xayoligʻa oʻzni oshno qilur.<br>Birovni [[gʻam]] bila, [[qaygʻu]] bila ado aylar,<br>Birovni ishrati olamgʻa poydor qilur.<br>Birovni diydai binosidin judo aylab,<br>Tamomi umrin asokashga intizor qilur.<br>Birovga simu zar behisob roʻzi etar,<br>Birovni bir pul uchun yoʻl yuzida zor qilur<ref name=":0" />. <!-- N --> * Ne taraf azm aylasam oldimda istiqbol [[gʻam]],<br>Boqmay utsam ham kelur soya kabi dunbol, [[gʻam]]<ref name=":0" />. <!-- S --> * Suchuk til birla, ey Obid, bu [[gʻam]]li dilni shod etgil,<br>Ki jon tandin vijod etguncha bu shirin zabon yaxshi<ref name=":0" />. <!-- U --> * [[Umr]] yoshdin oʻtar, havas dildin,<br>Ayogʻing hech uzilmagay gildin.<br>Koru boring erur pushaymonligʻ,<br>Bori sudu [[ziyon]] parishonligʻ<ref name=":0" />. <!-- Gʻ --> * [[Gʻam]]i dunyoga chirmashgʻon sari holing zabun boʻlgay.<br>Harifi soda tabʼlar koʻp baloga mubtalo<ref name=":0" />. <!-- Ch --> * Chekib [[minnat]] adadsiz, ruyi rohat kurmadim hargiz,<br>Azaldan, ey birodarlar, jafokashga [[vafo]] boʻlmas<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] jcj4tify9g2ksv9ys5yc068wdu6k5yl 0 4559 32223 31324 2026-08-09T06:37:41Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32223 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Ayol | Tasvir = Woman_Montage_(1).jpg | Izoh = | Vikipediya = Ayol | Vikilugʻat = Ayol | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Ayol''' – balogʻatga yetgan xotin-qiz jinsidagi inson, odam bolasini dunyoga keltiruvchi ikki jinsdan biri (umuman erkakka qarama-qarshi jinsdagi shaxs, xotin). {{ABD}} == A == {{Q|[[Aql]]li ayol erining kamchiliklariga bir koʻzini yopar va ikkinchi koʻzi bilan unga qarab yashar|[[Arab hikmati]]<ref name="Ahmad Muhammad">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} {{Q|Ayol bilan tanishi uchun bir necha daqiqa yetarli, uni yaxshi bilish uchun esa yillar kerak{{sfn|Malik|2019|p=105}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Uchinchi gurung: Doka roʻmol qachon quriydi?“ boʻlimidan}} {{Q|Ayol, bil, lutf-u himmatga sazovor,<br />Goʻdakdek mehr-u shafaqatga sazovor{{sfn|Tursun|2006|p=178}}.|[[Nosir Xisrav]]}} {{Q|Ayol kishiga eng haqqi koʻp kishi [[er]]dir, [[erkak]] kishiga eng haqqi koʻp kishi — [[ona]]sidir{{sfn|Tursun|2006|p=165}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} {{Q|Ayol koʻp narsani talab qilmaydi: faqat uning eri har qanday ayol oldida [[kuch]]li boʻlsa-da, oʻz ayolining oldida zaif boʻlishi kerak<ref name="Ahmad Muhammad" />{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Arab hikmati]]}} {{q|Iqtibos=Ayol zoti shunday mavjudotki, uni qanchalik oʻrganmang, butkul yangicha koʻrinish olaveradi<ref name="Anna Karenina">{{Veb manbasi|url=https://jadid.uz/lev-tolstoyning-anna-karenina-romanidan-iqtiboslar/|title=Lev Tolstoyning „Anna Karenina“ romanidan iqtiboslar|date=04.02.2025|publisher=jadid.uz|accessdate=2025-yil 13-fevral}}</ref>.|Izoh="[[Anna Karenina]]" asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} {{q|Iqtibos=Ayollar inson faoliyatidagi asosiy toʻsiqdir<ref name="Anna Karenina" />.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} {{q|Iqtibos=Ayolni sevish qiyin. Sevgiga hech qanday toʻsqinliksiz, qulay tarzda erishishning faqat bitta yoʻli bor — bu nikoh<ref name="Anna Karenina" />.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} {{q|Iqtibos=Ayollar har tarafga aylanadigan vintlardir<ref name="Anna Karenina" />.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} == B == {{Q|Badxulq va bemaʼni erga uchragan ayolning asosiy vazifasi shundan iboratki, u bor kuchini sarflab, erining notoʻgʻri yoʻldan ketayotganini tushuntirishi, unga vaʼz-u nasihat qilishi, barcha chora-tadbirlarni qoʻllaganda ham erining tuzalishiga ishonch yoʻq boʻlgach, undan koʻngil uzishi, qutulish yoʻlini qidirishi kerak<ref name="Ahmad Muhammad" />{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=181}}.|[[Olimat ul-Banot]]}} == H == {{Q|Har kim uch narsani sevsa, [[shayton]] uni tez yoʻldan ozdirar: yaxshi yemoqni, yaxshi kiymoqni, ayollar bilan oʻltirmoqni{{sfn|Tursun|2006|p=43}}.|[[Uvays Qaraniy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] [[Turkum:Ayollar]] 0fnz89gffig92zwip5w7ve60c6mdtqj 0 4562 32020 31348 2026-08-09T06:12:57Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32020 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Nikoh|wikipedia=Nikoh|wiktionary=Nikoh|Tasvir=545A3769.jpg}} '''Nikoh''' ({{Lang-ar|نكاح}}; {{Talaffuz|nikah}}) – ikki jins vakillarining oʻzaro roziligi asosida tuzilgan ittifoq. Umumiy maʼnoda — '''oila qurish''' deyiladi. Erkaklar uchun biror qiz yoki ayolni oʻz nikohiga olish — '''uylanish''' deyiladi; ayollar uchun esa '''turmushga chiqish''', '''erga tegish''' deyiladi. {{ABD}} == E == {{Q|[[Er]] bilan murosa va madorada yashash uchun [[ayol]]larimizga quyidagi ikki narsaga amal qilish zarur. Birinchi, erning tabiatini, mijozini va [[xulq]]ini bilish, shunga qarab [[muomala]] qilish, masalan, er nimadan koʻproq xursand boʻlsa, oʻshani qilishga urinish, qanday narsa gʻashini keltirsa, uni qilmaslikka urinish zarur. Erning harakatlarini bilish va oʻshanga asoslanib ish yuritish [[totuvlik]]ni keltirib chiqaradigan muhim omillardan biridir. Ikkinchi, [[vafo]]dor, [[sadoqat]]li va ishbilarmon ayollar haqidagi hikoya, [[sheʼr]] va dostonlarni koʻp oʻqish, yomon, xulqsiz va behayo ayollarning qilmishlari va uning oqibatida turli xil balolarga giriftor boʻlganliklari toʻgʻrisidagi voqealardan [[ibrat]] va kerakli xulosalar chiqara olish kerak.|[[Olimat ul-Banot]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}}} == U == {{Q|Uylanishdan oldin koʻzlaringni och, uylanganingdan soʻng birini yum|[[Arab hikmati]]<ref name="Ahmad Muhammad">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} {{Q|Uylanish — inson huquqlarining yarimga tushishi va vazifalarining ikki marta ortishidir.|[[Arthur Schopenhauer]]<ref>{{Kitob manbasi|year=2021|author=Sema Marashli|title=Turmush oʻrtoʻgimning tengi yoʻq: hikoyalar|publisher=„Yangi asr avlodi“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=176|isbn=978-9943-20-809-4}}</ref>}} == Sh == {{Q|Shunday odamlar borki, [[muhabbat]] boʻstonini oralab, uylanishga qadam qoʻymaydilar va bu fayz bogʻining gulzoridan gullar termaydilar, doimo [[gʻam]] uyida oʻzlari yakkayu tanho oʻtiradilar<ref name="Ahmad Muhammad" />{{sfn|Tursun|2006|p=181}}.|[[Barxurdor ibn Mahmud]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] m1vcspve3m9z1au71blw9rw4a91wf6f 0 4563 31784 31309 2026-08-09T05:39:58Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31784 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Durbek | wikipedia = Durbek }} '''Durbek''' (XIV asr oxiri – Balx – XV asr boshi) – Temuriylar davri oʻzbek shoiri. {{ABD}} == Iqtiboslar == <!-- G --> * Gul tilagan xor jafosin chekar,<br>Kimki asal olsa, arisi tegar<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. <!-- I --> * [[Ishq]]ki jon mulkida sulton erur,<br />Shoh-u gado anga chu yakson erur<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=179}}. * Ishq oʻti har yerdaki ursa alam,<br>Bilki qilur jumla vujudni adam.<br>Ishq jon mulkida sulton erur,<br>Shoh-u gado anga chu yakson erur. <!-- K --> * Kimgakim bor [[himmat]] ila [[eʼtiqod]],<br>[[Oqibat]] ul amr topar ul murod. <!-- O --> * Oqibatulamr boʻlur haq zuhur,<br>[[Mehnat]] utub boʻlgusi fasli surur. <!-- S --> * [[Sabr]] bila banda topar komi dil,<br>Komi dil istar esang, sen [[sabr]] qil. * [[Sabr]] bila topqasen oxir murod,<br>[[Gʻam]] yegan odam boʻlur, albatta shod. <!-- Ch --> * Charxi falak necha menga qilsa jabr,<br>Men qilayin ushbu balo ichra [[sabr]]. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] spf9kbo6n8pst9y9rzrdhdgwno25o02 32328 31784 2026-08-09T06:59:20Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32328 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Durbek | wikipedia = Durbek }} '''Durbek''' (XIV asr oxiri – Balx – XV asr boshi) – Temuriylar davri oʻzbek shoiri. {{ABD}} == Iqtiboslar == <!-- G --> * Gul tilagan xor jafosin chekar,<br>Kimki asal olsa, arisi tegar<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}}</ref>. <!-- I --> * [[Ishq]]ki jon mulkida sulton erur,<br />Shoh-u gado anga chu yakson erur<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=179}}. * Ishq oʻti har yerdaki ursa alam,<br>Bilki qilur jumla vujudni adam.<br>Ishq jon mulkida sulton erur,<br>Shoh-u gado anga chu yakson erur. <!-- K --> * Kimgakim bor [[himmat]] ila [[eʼtiqod]],<br>[[Oqibat]] ul amr topar ul murod. <!-- O --> * Oqibatulamr boʻlur haq zuhur,<br>[[Mehnat]] utub boʻlgusi fasli surur. <!-- S --> * [[Sabr]] bila banda topar komi dil,<br>Komi dil istar esang, sen [[sabr]] qil. * [[Sabr]] bila topqasen oxir murod,<br>[[Gʻam]] yegan odam boʻlur, albatta shod. <!-- Ch --> * Charxi falak necha menga qilsa jabr,<br>Men qilayin ushbu balo ichra [[sabr]]. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] 7kh80rg7ridm8kr1w4vcqsoj8acdgrc 32412 32328 2026-08-09T07:19:45Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32412 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Durbek | wikipedia = Durbek }} '''Durbek''' (XIV asr oxiri – Balx – XV asr boshi) – Temuriylar davri oʻzbek shoiri. {{ABD}} == Iqtiboslar == <!-- G --> * Gul tilagan xor jafosin chekar,<br>Kimki asal olsa, arisi tegar<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. <!-- I --> * [[Ishq]]ki jon mulkida sulton erur,<br />Shoh-u gado anga chu yakson erur<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=179}}. * Ishq oʻti har yerdaki ursa alam,<br>Bilki qilur jumla vujudni adam.<br>Ishq jon mulkida sulton erur,<br>Shoh-u gado anga chu yakson erur. <!-- K --> * Kimgakim bor [[himmat]] ila [[eʼtiqod]],<br>[[Oqibat]] ul amr topar ul murod. <!-- O --> * Oqibatulamr boʻlur haq zuhur,<br>[[Mehnat]] utub boʻlgusi fasli surur. <!-- S --> * [[Sabr]] bila banda topar komi dil,<br>Komi dil istar esang, sen [[sabr]] qil. * [[Sabr]] bila topqasen oxir murod,<br>[[Gʻam]] yegan odam boʻlur, albatta shod. <!-- Ch --> * Charxi falak necha menga qilsa jabr,<br>Men qilayin ushbu balo ichra [[sabr]]. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] spf9kbo6n8pst9y9rzrdhdgwno25o02 0 4569 31928 31372 2026-08-09T05:59:46Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31928 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Oila|Tasvir=028 Necròpolis de Shohizinda (Samarcanda), visitants vora els mausoleus del grup del mig.jpg}} '''Oila''' – [[nikoh]] yoki tugʻishganlikka asoslangan kichik guruh. Uning aʼzolari roʻzgʻorining birligi, oʻzaro [[yordam]]i va maʼnaviy [[masʼuliyat]]i bilan bir-biriga bogʻlangan. {{ABD}} == M == {{Q|[[Millat]]lar sharafini yuqori martabaga koʻtaradigan narsa milyonlar ila sanalmakda boʻlgan askarlar-u dunyoda eng buyuk va zoʻr boʻlgan kemalar emas, balki... oiladir{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Rizouddin ibn Faxruddin]]}} == O == {{Q|Oila eʼtiqodni zaiflashtiradi, chunki inson oilasi och qolsa ular uchun talabda boʻladi. Talab bor joyda [[eʼtiqod]] sustlashadi{{sfn|Tursun|2006|p=182}}.|[[Abu Sulaymon Doroniy]]}} {{Q|…oilasida [[halovat]]i yoʻq odamning xizmat joyida ham halovati boʻlmaydi{{sfn|Malik|2019|p=108}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Uchinchi gurung: Doka roʻmol qachon quriydi?“ boʻlimidan}} {{Q|Oilaviy masalada [[er]] bilan [[xotin]] oʻrtasida [[totuvlik]] va [[maslahat]]lashib ish tutish boʻlmasa, bunday oila azob va mashaqqat maskaniga aylanadi. Bunday oiladan [[lazzat]] ketadi, [[rohat]] yoʻqoladi, [[bola]]larning tinchligi buziladi. Oila aʼzolari oʻrtasida urush va janjal chiqmasligining oldini olish ayollarimizning vazifalaridir|[[Olimat ul-Banot]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} == S == {{Q|Sen [[jannat]]ga ketsang-u azob farishtalari bola-chaqangni [[jahannam]] oʻtiga otsalar, yuraging bardosh beradimi?{{sfn|Tursun|2006|p=35}}.|[[Mahmud Asʼad Joʻshon]]}} == Y == {{Q|Yashayotgan uyingizni bobongiz yoki dadangiz qurib bergan. Lekin „oila“ deb atalmish saroyni sizlarga birov qurib bermaydi{{sfn|Malik|2019|p=4}}.|[[Tohir Malik]]|„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Muddao“ boʻlimidan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] 5u48uzd8l9irph4cm6sbh3dtpgbcy74 0 4572 32016 31522 2026-08-09T06:12:23Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32016 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Gʻiybat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Gʻiybat | Vikilugʻat = Gʻiybat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Gʻiybat''' ({{Lang-ar|الغيبة}}) – [[islom]]da taʼriflangan salbiy atama. Odatda [[Islom]]da katta [[gunoh]] sanalib, [[Qurʼon]]da oʻlgan birodarning goʻshtini yeyish kabi jirkanch ish bilan qiyoslanadi. {{ABD}} == A == {{Q|Agar biror kishini gʻiybat qilganimda ota-onamni gʻiybat qilgan boʻlardim. Chunki ular mening hasanotlarimga boshqalardan koʻra haqliroqdirlar{{sfn|Tursun|2006|p=190}}.|[[Abdulloh ibn Muborak]]}} {{Q|Agar falonchining kiyimi kalta yoki uzun desangiz, bu gʻiybat boʻladi. Endi falonchining kiyimini zikr qilish gʻiybat boʻlsa-yu oʻzidan gapirsangiz, qanday boʻlarkin?{{sfn|Tursun|2006|p=188}}|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} == B == {{Q|Boʻshamasa tili gʻiybatdan,<br />Boʻshamaydi dil uqubatdan{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Farididdin Attor]]}} == D == {{Q|Donolar aytadilar:<br>— Biror kishi oldingga kelib, birov haqida gʻiybat gaplarni gapirsa, unday odamning gaplariga ishonma, chunki u seni ham birovga yomonlab, ustingdan gʻiybat qilishi mumkin!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=188}}|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == E == {{Q|Ey gʻiybatchi, doʻstlaringga dunyoing bilan baxillik qilding, dushmanlaringga oxirating bilan saxiylik qilding. Sen baxillik qilgan oʻrningda kechirilmaysan, saxiylik qilgan oʻrningda maqtalmaysan{{sfn|Tursun|2006|p=188}}.|[[Ibrohim Adham]]}} == M == {{Q|Men roʻzadorman, deysan-u ammo oʻzing boʻlsa, birodaring goʻshtini yeysan (yaʼni, gʻiybatlar va xoʻrliklardan soʻzlaysan){{sfn|Tursun|2006|p=187}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} {{Q|Misvoklar bilan ogʻzingni tozalading, koshki edi bundan keyin sen ogʻzingni [[boʻhton]], [[yolgʻon]], gʻiybat soʻzlarni aytish bilan bulgʻamasang!{{sfn|Tursun|2006|p=184}}|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == P == {{Q|Paygʻambarlarning kitoblarida oʻqidim. Kim gʻiybatdan tavba qilib oʻlsa, u jannatga kiruvchilarning oxiri boʻladi. Kim gʻiybatni davom ettirib oʻlsa, u doʻzaxga kiruvchilarning birinchisi boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=188}}.|[[Kaʼbul Axbor]]}} {{Q|Podshohga yaqin kishilar [[tuhmat]]chi va gʻiybatchi boʻlsalar, davlat inqirozga yuz tutib, podshoh almashgusidir{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == U == {{Q|Uch narsa majlisda boʻlsa, rahmat ketadi: birinchisi — dunyoni zikr qilish, ikkinchisi — kulgu, uchinchisi — odamlarni gʻiybat qilish|Hotam Zohid<ref name="Ahmad Muhammad">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} == Y == {{Q|Yaxshi odamning gʻiybatchilari koʻp boʻladi:<br>Jahonda bir qiziq qoida yurar,<br>[[Bol]] tutgan har gulga [[ari]] nish urar...<br>Yana xazinalar boʻlmas ilonsiz,<br>Gullar esa boʻlmas tikonsiz.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=187}}}} == Oʻ == {{Q|Oʻz [[nafs]]ini magʻlub etolgan marddir,<br />Gʻiybatlardan uzoq ketolgan marddir{{sfn|Tursun|2006|p=186}}.|[[Abu Abdulloh Rudakiy]]}} == Gʻ == {{Q|Gʻiybat gunohi [[zino]] gunohidan ham ulkan{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Husayn Voiz Koshifiy]]}} {{Q|Gʻiybatni tashlashim menga dunyo va u yaralganidan toki yoʻq boʻlgunicha uchragan narsalar meniki boʻlishidan yaxshiroqdir<ref name="Ahmad Muhammad" />{{sfn|Tursun|2006|p=188}}.|Vahb Makkiy}} {{Q|Gʻiybat qabih feʼllardan biridir. Gʼiybat oz boʻlsa-da, keltiradigan zarari dengiz kabi bepoyon. Biror kishining orqasidan gapirish, aybini topish, yomonlash, bola-chaqasi, xotini, xulqi, boyligi haqida bemaza gaplarni gapirishning barchasi gʻiybat hisoblanadi<ref name="Ahmad Muhammad" />{{sfn|Tursun|2006|p=185}}.|[[Xayoliddin al-Hasaniy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] db4wnh0fs105159j7ved0fz64ka7edq 0 4575 31870 31489 2026-08-09T05:52:40Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31870 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Chaqimchilik|wikipedia=Chaqimchilik|wiktionary=chaqimchilik}} '''Chaqimchilik''' – chaqimchiga xos xatti-harakat va [[odat]]lar; gap tashuvchilik. {{ABD}} == A == {{Q|Alloh bandalari ichida yomoni koʻp [[taʼna]] qiluvchi, koʻp [[laʼnat]]lovchi va chaqimchilardir{{sfn|Tursun|2006|p=188}}.|[[Qatoda]]}} == F == {{Q|„Falon kishi sening haqingda bunday soʻzladi“, „Falonchi seni yomonladi“, deb [[soʻz]] yuritishga chaqimchilik, deyiladi. Chaqimchilikni [[insof]]li, odamgarchiligi bor kishi qabul qilmaydi. Chaqimchilar har xil boʻlmagʻur [[soʻz]]larni [[adovat]] va [[hasad]]lari tufayli soʻzlaydilar{{sfn|Tursun|2006|p=187}}|[[Nizomiddin ibn Husayn]]}} == I == {{Q|[[Igʻvo]] va chaqimchilik eng yaramas sifat boʻlgani uchun bu yomon sifatni oʻzlariga maslak qilib olgan kishilar xalq nazarida munofiq sanaladi{{sfn|Tursun|2006|p=185}}.|[[Abdulla Avloniy]]}} == Y == {{Q|[[Yolgʻon]] soʻzlash, [[ezmalik]], [[takabburlik]], chaqimchilik kishining [[obroʻ]]sini yoʻqotadi. [[Vafo]]dorlik, [[sabr]] qilishlik, shoshma-shosharlikdan parhez qilish va tavozeʼ obroʻsini koʻtaradi{{sfn|Tursun|2006|p=124}}.|[[Junayd Bagʻdodiy]]}} {{Q|[[Yolgʻonchilik]], [[ezmalik]], [[takabburlik]], chaqimchilik izzat-obroʻni barbod qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=156}}.|[[Junayd Bagʻdodiy]]}} == Ch == {{Q|Chaqimchi sehrgardan ham yomonroqdir. Chunki chaqimchining bir soatda qiladigan ishini sehrgar bir oyda ham qilolmaydi|Yahyo ibn Aqsam<ref name="Ahmad Muhammad" />}} {{Q|Chaqimchi shunday kishiki, biror yerda eshitgan gapini darhol boshqa odamga borib aytadi, natijada ikki odam orasida fitna tugʻdiradi. Pokdil kishi birovdan eshitgan gapni birovga aytmaydi. Jimlik va sukunat yoʻlini ixtiyor etadi. Agar unga birov gap tashib kelsa, bunday ish qilmaslikka daʼvat etadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=188}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 2lrdjv17u1wsukour4tyhmzw61vaa5s 0 4578 32137 31357 2026-08-09T06:26:53Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32137 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Barxurdor ibn Mahmud | wikipedia = Barxurdor ibn Mahmud }} '''Barxurdor ibn Mahmud''' (toʻliq ismi: '''Barxurdor ibn Mahmud Turkman Farohiy'''; XVII-XVIII asrlar) – shoir, „Mahbub ul-qulub“ (Koʻngillarning sevgani) asari muallifi. {{ABD}} == A == * Agar bir dilni ogʻritsang, seni ham ogʻritar kimdir,<br>Ki bitta soʻzni tigʻi yuzta shamshirdan erur oʻtkir<ref name=":0" />. * Agar kishi ehtirom va [[eʼtibor]] gavharini qidiruvchilardan boʻlsa, gavhar kabi yashirin boʻlsin, toki uni izlovchilar [[orzu]] gʻavvosi bilan qoʻlga kiritsinlar. Agar, aksincha, [[eʼtibor]] tamgʻasini [[nafs]] itining boʻynidan olib, gadolar kabi, qoʻlini ochib, oʻtkinchilarga tamaʼ koʻzi bilan boqadigan boʻlsa, tegarmondek sargardon aylanib, qorin toʻydirish payida boʻlsa, yaxshisi [[obroʻ]] tilashni bir chekkaga yigishtirib, tilanchilik qilgani maʼqul<ref name=":0" />. * Agar odam [[ilm]] va [[hunar]] tahsili bilan ulugʻ kishilarning [[hunar]]ini oʻrgansa, vujud matosining qadri [[hayot]] doʻkonida aʼlo darajaga yetib, topish-tutishi ham koʻproq boʻladi<ref name=":0" />. * Agar odam uchun [[hunar]] daraxtining mevasiga [[ehtiyoj]] boʻlmasa ham, biroq bir kuni [[hunar]] uning [[hayot]]ini saqlab qolishda asosiy vosita boʻlib qolishi mumkin. Shuning uchun ham otalar oʻz farzandlarining isteʼdod uyini [[qobiliyat]] mulki bilan bezashga bor kuchlari bilan [[harakat]] qilsinlar<ref name=":0" />. * Agar [[ona]] yangi tugʻilgan bolaga sut berishda uzrli boʻlmasa, oʻzi sut bergani maʼqul. Chunki [[ona]]ning suti boshqalarning sutiga nisbatan hazmliroq boʻladi. Sut berganda ham har ikki koʻkrakdan sut berish lozim. Biri non oʻrnida boʻlsa, biri [[suv]] oʻrnida boʻladi. Agar ona sut berishda uzrli boʻlsa, doya qabul qilmoq kerak. Ammo xunuk, tentak va aybli doyalardan saqlanmoq kerak, yaʼni sut beruvchi doya har qanday [[nuqson]]lardan xoli boʻlsin. Chunki sut bolaga katta taʼsir koʻrsatadi. Bolani emizish muddati ikki yil boʻladi. Ammo yigirma bir oyni ham joiz topganlar. Bolani yetti yoshgacha erkin qoʻyiladi. Yetti yoshdan esa [[ilm]]u [[odob]] va oliy fanlarni oʻrganishga targʻib qilmoq lozim. Bolalarni yomon, [[bilim]]siz kishilar bilan hamsuhbat boʻlishlariga yoʻl qoʻymaslik darkor. Chunki ular nimani koʻrsalar va kimga ergashsalar, oʻsha narsalarga tezda koʻnikib qolishadi. Agar shu hol roʻy bersa, undan soʻng [[Luqmoni hakim|Luqmon]] va [[Aflotun]]ning mingta pandu-nasihati bilan ham ularning koʻnglidan oʻrgangan narsalarni chiqarib boʻlmaydi<ref name=":0" />. * Ahboblar bilan oʻzaro shafqatda boʻlish va [[Doʻstlik|doʻstlar]] bilan muvofiqlik va madoro yoʻlini tutish [[yaxshilik]]ni keltirib chiqaruvchi sababdir va bu bilan [[Doʻstlik|doʻstlar]] [[muhabbat]]i kundan-kunga ziyoda boʻladi va xusumat gʻubori [[dushman]]larning xotira oynasidan mahv boʻladi. Gʻofil kishi biror dilni jarohalash uchun qasd xanjarini koʻtarsa, omonlik jigari intiqomning anvoi oʻqiga nishon boʻladi. Har qanday noahil kishi xalal va [[nuqson]] tikanini yalangoyoq kishilarning oyogʻi ostiga tashlasa, iqbolining tarovatli oynasi chilparchin boʻladi<ref name=":0" />. * „Ahyo“ va „Kimyo“ kitoblarida farzand haqida quyidagi gaplar bitilgan: „Farzand [[ota]]-[[ona]] qoʻlidagi omonatdir, uning dili esa nafis gavharga oʻxshaydi. Gavharga har xil naqshlar solish mumkin boʻlgani kabi, bola diliga ham turli [[fikr]]lar naqshini solish mumkin. Bola toza yer kabidir, unga qanday urugʻ sepsang, oʻsha urugʻ unadi. Shuning uchun [[ota]]-[[ona]] va muallim bu ishda oʻzaro hamkor boʻlib; uning diliga [[yaxshilik]] urugʻinigina sepmoqlari lozim“<ref name=":0" />. * [[Aql]]li kishi shunday kishiki, pokizalik va [[sadoqat]] anhorining suvi bilan egrilik va qingʻirlik olovini oʻchiradi. Chunki [[xato]] yoʻl tutuvchi va egri oʻylovchi kishilar kattakichikning [[eʼtibor]]idan va yoshu qarining nazaridan qoladi. Obroʻyining ogʻzi dillardagi [[muhabbat]] [[neʼmat]]ining lazzatidan bebahra, labi esa [[maqsad]] hamda [[hayot]] shodligining zilol suviga tashna boʻladi<ref name=":0" />. * [[Aql]] va fahm xonining sohibalari va [[axloq]] dastur-xonining lazzatshunoslari shunday aytadilarki, agar ikki rafiq xon yoki dasturxon ustida sherik boʻlsalar, odamiyat va insoniyat [[odob]]ining taqozosiga koʻra, ovqatga bir-birovidan avval qoʻl uzatishga shoshilmasligi va bir-biriga taklif va iltifot yuzasidan yoʻl tutsinlar. Monandi it va toʻngʻiz hamda boshqa hayvonlar kabi oʻzini ovqatga otmasliklari kerak. Kimki yosh jihatidan kichik boʻlsa, yoshi kattarogʻi ovqatga qoʻl uzatmaguncha [[sabr]] qilmogi lozimki, bu zarur [[axloq]] qoidalaridan hisoblanadi<ref name=":0" />. * [[Aql]] va hushyorlik qabilasining sarkardasi, ravnaq va najot mayxonasining sof mayidan ichuvchisi shunday kishiki, [[Mehr|mehr-u]] [[muhabbat]] asali bilan umumxalqning rohat ogʻzini shirin qiladi<ref name=":0" />. * Arjumandlik bayrogʻini koʻtaruvchilar va sarbalandlik nogʻorasini chaluvchilar shunday kishilarki, ular [[xalq]]ning [[Tinchlik|tinchligini]] va osoyishtaligini oʻylaydilar va kecha-kunduz shu haqda [[fikr]] qiladilar, barcha kishilarni oʻz aka-ukalaridek koʻradilar, birovning dil shishasini [[gʻazab]] toshi bilan sindirmaydilar, [[adovat]] va jafo tikanini bechoralik sahrosida yurgan yalangoyoqlar oyogʻi ostiga tashlamaydilar<ref name=":0" />. * Asorat aylagay zeru-zabar [[tinchlik]] asosini,<br>Vale bechoralar ohi zulmni qilgusi barbod!<ref name=":0" /> * [[Axloq]] [[neʼmat]]ining lazzatidan bahrador boʻlgan kishilar aytadilarki, chaqirmagan joyga qorin toʻydirish [[maqsad]]ida bormoq, shunday qudratli seldirki, bu sel [[obroʻ]] va izzat asosini va tomirini butunlay qoʻporib tashlaydi. Yoki u shunday bir shuʼladirki, uning zavol qiluvchi yashini izzat va [[hurmat]] xirmonini yondirib yuboradi<ref name=":0" />. == B == * Bechoralar [[nafrat]]idan emin boʻl,<br>Bir lahzada barbod qilur olamni!<ref name=":0" /> * Bilgilki, [[bilim]]li, [[hayo]]li va [[vijdon]]li [[oila]]da [[tarbiya]] topgan bokira qizlar hayo va iffat, [[mehr]] va [[muhabbat]] egalari boʻlib, ular bilan qurilgan [[hayot]] totli va tinch boʻladi<ref name=":0" />. == D == * Donishmandlar soʻzni javohirga, odamni esa konga tashbih qiladilar<ref name=":0" />. == E == * Ey aziz farzand, bilginki, kishi oʻz tiliga doimo [[ehtiyot]] boʻlmogʻi, har bir gapni oʻylab, soʻng gapirmogʻi lozim. Kishi qayerda boʻlmasin va qachon boʻlmasin [[til]]ini yomon soʻzdan asrasa, oʻylab, mulohaza bilan gapirsa, doimo foyda topadi. Aytilgan [[soʻz]] otilgan oʻq, uni qaytarib boʻlmaydi. Koʻp [[soʻz]]da koʻp [[xato]] boʻladi, deydilar. Koʻp kishi [[til]]i tufayli oʻzini balo domiga mubtalo qiladi. Siynaga qadalgan nayzani chiqarib olsa boʻladi, ammo dilga qadalgan [[soʻz]] zahrini chiqarib boʻlmaydi. [[Soʻz]]ni oʻylab gapirmoq va [[til]]ni yomon [[soʻz]]dan asramoq haqida hikoyatlar koʻpdir<ref name=":0" />. * Ey farzand, dunyoda omon boʻlay desang, sergap boʻlma, zarurat tugʻilsa gapir, boʻlmasa jimlikni ixtiyor qil. Eng yoqimli xislat va chiroyli [[sanʼat]] [[til]]ni saqlay bilishdir<ref name=":0" />. * Ey oʻgʻil, sen harvaqt gapirmoqchi boʻlsang, avvalo gapingni yaxshilab oʻyla, soʻng gapir. Zarurat paydo boʻlgandagina gapirishga odatlan. Boʻlmasa jim oʻtir! Koʻp oʻylab, oz soʻzlashda [[hikmat]] katta<ref name=":0" />. * Egri uchun [[davlat]] sari yoʻl yoʻqdir,<br>Egri oʻq ham borib tegmas nishonga!<ref name=":0" /> == F == * Farzand boʻlsa agar noahil, badkor,<br>Hosilsiz daraxtlar besamar, bebor!<ref name=":0" /> * Farzand erur [[davlat]] bogʻiga nihol,<br>Undan kulib boqar [[baxt]] ila iqbol.<br>Qoldirsa agar u yaxshi degan nom,<br>El ichra obroʻyi oshar batamom.<br>Farzand boʻlsa hamki xurshidi tobon,<br>Bezori boʻlsa u, yuz bur oʻsha on.<br>Odamlik yoʻlidan yursa gar uzoq,<br>[[Mehr]]u [[muhabbat]]ga loyiqmas mutloq.<br>[[Xato]] yoʻldan yurib, qilmay oriyat,<br>Avlod-ajdodingga keltirar uyat.<br>Noqobil farzanddan [[ota]] qalbi zor,<br>Undan begonalar yaxshidir zinhor!<ref name=":0" /> * Farzandlar [[ota]]-[[ona]]ga itoat etib, har bir fursatni ularning rizoligisiz oʻtkazmasliklari lozimdir. Har bir [[saodat]]li va aziz farzand ota-ona kayfiyatini rozilik belgisi bilan xandon qiladi, ota-ona xursandchiligini oʻziga keladigan [[yaxshilik]]ning debochasi deb biladi. Najot eshigining kaliti va [[saodat]] gulzorining nasimi [[ota]]-[[ona]] tufayli hosil boʻladi. Farzand oʻstirishdan muddao shulki, ular imkoni boricha [[ota]]-[[ona]] xizmatini qilsinlar va hech qachon ularga uyat va sharmandalik keltirmasinlarki, uyat va sharmandalik [[ota]]-[[ona]]ning farzandga boʻlgan [[Mehr|mehr-u]] [[muhabbat]] oynasini xiralashtiradi. Bunday yomon farzanddan begona yaxshiroq deb hisoblaydilar<ref name=":0" />. == H == * Hakimlar behunar kishini, „qanotsiz qush“ deb ataganlar. Yaʼni qushning parvozi uchun qanot boʻlishi shart. [[Hunar]] ham barcha ishlarda kishi uchun zarurdir. Qudratli podsholar va shon-shavkatli ulugʻ kishilar ham, mol-u [[neʼmat]]lari yer kurrasini qoplaydigan darajada koʻp boʻlsa ham, oʻz farzandlarini [[Kasb|kasb-u]] kamol va [[qobiliyat]]ga targʻib qiladilar. Demak, oddiy [[xalq]] [[hunar]] oʻrganishi oʻz farovonligining va maishatining asosiy sharti, deb bilishlari zarur<ref name=":0" />. * Haqiqatan ham, [[hunar]] mehribon [[Doʻstlik|doʻst]], shafqatli yer va fayz yetkazuvchi bir chopogʻon otdirki, u oʻz chavandozini tezgina rohat va [[eʼtibor]] manziliga yetkizadi va shunday himoyachidirki, oʻz sohibini tamaʼ olovidan qutqarib, omonda saqlaydi<ref name=":0" />. * Haqiqiy [[farzand]] har bir sohada oʻz [[ota]]sining hukmiga tobe boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. * Har bir aql egasi [[sharm-u hayo]] yoʻlida mustahkam turishni oʻz hayoti ravnaqining sababi qilib olsa, zamonaning kattakichigi uning huzuriga va [[suhbat]]iga xaridor boʻladilar, odamlarning [[muhabbat]]i unga nisbatan kundan-kunga oshaveradi, [[hurmat]] niholi esa doʻstlar bahorining [[tarbiya]]si bilan maqbullik bogʻida nashʼu namo topaveradi. Ehtirom bogʻining gullari hamisha koʻz shamolining zararidan tanazzulga yuz tutmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=163}}. * Har kim xiyonat va egrilik urugʻini hayo dalasiga eksa, undan omonlik hosili chiqmasligi muqarrardir<ref name=":0" />. * Hayo sohiblari izzatda boʻlgay doimo xurram,<br>Hayosiz boʻlsa har kim kuni qolgay nadomatga!<ref name=":0" /> * [[Hikmat]] arboblarining aytishlaricha, kishining vujud guli [[odob]] rangi va hididan xoli boʻlsa, u kishi odamlar nazarida tikandek xor-u beqadr boʻladi, [[xalq]] koʻngli u bilan [[suhbat]]lashishdan qoladi hamda begona-oshnolar undan yuz oʻgiradilar. Uning ahvoli sahifasiga [[nafrat]] qalami bilan uzoqlik va begonalik belgisini qoʻyadilar. Shuning uchun besharm va [[odob]]siz kishilar davronning dakkisi va tanbihidan oʻzlarining [[ozodlik]] qanotlarini singan holda koʻradilar va ularning [[Mehr|mehr-u]] [[muhabbat]]i hech kimning diliga hech qachon oʻtirmaydi<ref name=":0" />. * Hirs va tamaʼ — dunyoga boʻlgan [[muhabbat]] va [[Nafs|nafs-u]] [[niyat]]ning mahsuli hamda egrilik va xiyonatning mulozimi<ref name=":0" />. * [[Hunar]] bilan [[hayot]] nahlin egallaganlarga,<br>[[Saodat]] xazinasi kaliti muyassardir<ref name=":0" />. * [[Hunar]] sahifasiga raqam chekuvchilar hujasta siyratli har bir yurt-mamlakatdan qizil [[tilla]] singari moʻtabar shirin soʻzli katta va kichikning rahmatiga muyassar boʻladilar. Agar kishining qoʻl ostida [[qobiliyat]]ning toza oltinidan bir diram boʻlsa ogarchilik paytlarida ham uning koʻzi tamaʼ changi bilan bulgʻanmaydi va roʻzgor sandigʻi boylikning kumush-oltinidan xoli boʻlmaydi<ref name=":0" />. == I == * Insoniyatning yetkazadigan foydalaridan va odamiylik dastgohini zebu ziynat bilan bezatib turadigan yoqimli sifatlaridan biri bu ziyofat va [[Doʻstlik|doʻst-u]] birodarlarga [[mehribon]]lik koʻrsatishdir<ref name=":0" />. * Insoniyat [[odob]]ining va odamiylik asosining ulugʻ qasri ustunlaridan biri soʻzlash va [[nutq]]ning qimmatbaho gavharini muloyimlik va [[odob]] parmasi bilan teshmoqdir. [[Axloq]] arkining yuqorisida oʻtiruvchilarning aytishicha, insonning kamoloti va [[bilim]]ning baland martabalaridan biri chiroyli gapirish va chiroyli soʻzlash boʻlib, bu bogʻning guli [[aql]] bahoristonining nasimi bilan ochyladi va [[saodat]]ning yerqin javohir dasturxonini [[aql]] savdogarigina yoza oladi. Yoqimli va qimmatbaho soʻzlari donolik va iqbol arbobining toji boʻlgan yunon hakimlarining aytishlaricha, [[til]] har bir [[aql]] sohibi [[fazilat]]i xazinasining kalitidir va har kimsaning [[bilim]]i miqdori uning soʻzlari orqali maʼlum boʻladi:<br>Har kishi gapirmay turgani zamon,<br>Ayb ila [[hunar]]i boʻladi nihon!<ref name=":0" /> == K == * Kishining boshiga nima kelsa, [[til]]idan keladi.<br>Toʻti saqlayolsa edi [[til]]ini,<br>Qafas xijil qilmas edi dilini!<ref name=":0" /> == M == * [[Maqsad]] varagʻiga soʻz sherozadir,<br>Undan hollar maʼlum va ovozadir.<br>[[Soʻz]] agar boʻlmasa bizga hamogʻush,<br>[[Aql]] tili doim boʻlardi xomush!<ref name=":0" /> * Mevalarni yeyishdan avval yuvish kerak. Chunki koʻp jonivorlar mevalarning ustiga oʻtirgan boʻladi. Ayniqsa uzumni shunday qilish koʻproq taʼkidlanadi. Yuvib yemaslik baʼzida [[oʻlim]]gacha olib keladi. Ovqatdan keyin qoʻl va panjalarni yuvib tozalamoq zarurdir. Ogʻizni va qoʻlni ashnon bilan yuvilsa, uni xushboʻy va muloyim qiladi va panjalarda quvvat paydo qiladi. Uy egasining qoidasi shundayki, u ovqatdan avval qoʻlini yuvib, ovqatdan soʻng eng oxirda yuvadi. Oʻtirishlarda qoʻl yuvishni choʻzmaslik va boshqalarni muntazir qilib qoʻymaslik zarur. [[Suv]]dan tezda qoʻl tortmoqlik kerak, toki boshqalarga navbat tezroq yetadi. Qoʻlni libosga artmaslik kerak. Bu tamizsizlik alomatidir. Agar dastroʻmol boʻlmasa, qoʻlni yuzga yoki soqolga surtmoqlik kerak<ref name=":0" />. * Maxfiy qolmasinkim, parhezgarlik varaqalarini ushlab turuvchi sherozaning tayanchi bu uylanish va pokiza ayollarga sovchi qoʻyishdir. Uylanish va pokiza ayollarga [[muhabbat]] qoʻyish odamning koʻngil chirogʻini ravshan boʻlishiga va kishilarning [[hayot]]dan bahra topishiga, tanosil aʼzolarining salomatligiga sabab boʻladi!<ref name=":0" /> == O == * Odamlar [[odob]] tutiyosini tashqi va ichki dunyo [[axloq]] koʻzining ravshanligini oshiruvchi [[sabab]], deb bilganlar va bu qimmatli oq yoʻlning otligʻi boʻlmay turib izzat va [[hurma]]t martabasining idrok kaʼbasiga etmaganlar<ref name=":0" />. * Odamning [[baraka]]li va badavlat boʻlishi uchun [[Kasb|kasb-u]] [[hunar]]dan qimmatroq mato yoʻq va ulugʻlik hamda [[saodat]] osmoni uchun esa [[qobiliyat]]dan yorqinroq yulduz yoʻqdir. [[Hunar]] suvi bilan sugʻorilmagan kishi goʻyoki meva va soyasi yoʻq quruq daraxtga oʻxshaydi. Yoki hid va rangdan xoli gulga monanddir. Darhaqiqat, bu firdavsmonand gulshanning rayhonlari hididan dimogʻini muattar qilgan kishi xilma-xil kamyob lazzatli [[neʼmat]]lardan bahramand boʻladi. Bu [[neʼmat]]ning yoqimli mayidan bir jurʼa totmagan kishi doimo [[baxt]]sizlik va ojizlik bilan ogʻrib, xumor boʻlib yuradi. Koʻp azob va uqubatlar yukini yelkasida koʻtarib yurishga majbur boʻladi. [[Bilim]] va [[haqiqat]] bogʻining bogʻbonlari [[Kasb|kasb-u]] [[hunar]]siz kishilarni [[jamiyat]]ning razil va pastkash kishilari, deb hisoblaganlar. [[Kasb|Kasb-u]] kamolsiz kishining [[muhabbat]]i hech bir dildan joy topmaydi va hech kim [[Kasb|kasb-u]] [[hunar]]siz kishiga yordam qoʻlini choʻzmaydi<ref name=":0" />. * [[Odob]] bir bulutki, uning bir tomchi yomgʻiri yaxshi kishilarning amal ekinzoriga yogʻsa, umid polizini abadiy koʻkalamzorga aylantiradi va yaxshi nom hosilidan foyda xirmonini barpo qiladi<ref name=":0" />. * [[Odob]] debochadur inson uchun izzat [[kitob]]iga, Boʻlar, har kim [[odob]]sizdur, nishon tiri malomatga<ref name=":0" />. * [[Odob]] – ulugʻlik va yuksaklik qasrining narvoni, bu narvon orqali barcha [[maqsad]] va manzilga yetish mumkin. Sharm gulzoridan esa barcha muddao gulini dastalash mumkin. Latif [[sir]]larning [[haqiqat]]ini anglovchilar va har qanday ramz maʼnosini tadqiq qiluvchilar aytadilarki, odamiylik risolasining darslarini oʻqishga azm qilib, [[baxt]]iyorlik koʻchasiga qadam qoʻyuvchi har bir insonga, avvalo, sharm-u [[odob]] qoidasini yod qilmoq shartdir. Toki [[baxt]] muallimining yoʻllanmasi bilan [[hayot]] qonunining [[ilm]]ini idrok qilishda [[bilim]]li va usta boʻla olsinki, haqiqatan ham, insoniyat uchun [[odob]] ajoyib toj va odamiylik bezagi uchun qimmatbaho gavhardir<ref name=":0" />. * [[Odob]] shunday tojki – poku begʻubor,<br />Boshingga qoʻyginu qayga borsang bor!<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * [[Odob]] shunday uzukki, agar u har kimsaning tasarruf barmogʻiga muvofiq kelsa, uning ulugʻlikoti hamma maʼrakalarda javlon qiladi<ref name=":0" />. * Ogohlik va shuur [[neʼmat]]ining lazzatshunoslaridan ushbu soʻz qolganki, [[nutq]] va bayn, [[xayol]] va [[tabiat]] dengizi gavharining gʻavvosi boʻlib, har bir sohibi [[hunar]] hamda behunarning holi u bilan tadqiq qilinadi. Oqil kishilar [[aql]]ni amirga, [[farosat]]ni vazirga va [[nutq]]ni sipohga oʻxshatadilar. Chunki har nimaiki [[aql]] xotirasiga kelsa [[farosat]] uni tasdiq qiladi. [[Nutq]] esa uni ijro qilishga kirishadi. Agar [[soʻz]]dek xabarchi boʻlmaganda, dilxasta oshiqlarning yuragidagi rozini maʼshuq qulogiga nima yetkazgan boʻlardi?!<ref name=":0" /> * Oliy [[niyat]]li kishi shunday boʻladiki, rostlik va [[doʻstlik]] qoidasini haqiqatparastlikning birinchi bobi deb bilib, to imkoni boricha shu yoʻldan yurishga [[harakat]] qiladi va har bir ishda [[sadoqat]] va [[doʻstlik]]ni hamda [[vijdon]]ni [[saodat]] xazinasining kaliti, deb biladi<ref name=":0" />. * [[Ota]]larning oʻz farzandlariga nisbatan boʻlgan [[muhabbat]] kasri asoslaridan biri – butun [[kuch]] va quvvatlarini farzandlarini [[farosat]], kamolot bilan bezatib, ularning vujudini [[Kasb|kasb-u]] [[hunar]] libosi bilan kiyintirmoqlaridan iboratdir<ref name=":0" />. * [[Ota]]-[[ona]]ga itoat etish bilan birga ularga chin dildan ishonish va barcha sohada sirdosh, deb fahmlash ham lozim. Chunki bolalarga nisbatan [[ota]]-[[ona]] koʻpni koʻrgan, [[aql]] va [[tajriba]] hosil qilgan va yaxshi-yomon yoʻlni bilgan boʻladi. Shuning uchun [[ota]]-[[ona]] bolalarga toʻgʻri yoʻlni koʻrsatib, nasihat va maslahatlar berishi, bolalar esa unga amal qilishlari kerak<ref name=":0" />. [[Ota]]-[[ona]]ning soʻzlariga ishonmagan, ulardan oʻzini [[aql]]li va ishbilarmon deb hisoblagan bolalar koʻpgina [[qiyinchilik]]lar va har xil ofatlarga duchor boʻladilar. Chunki [[ishonch]]sizlik odamda aldov va yolgʻonchilikni tugʻdiradi, yolgʻonchilik esa barcha qabihlikni yuzaga chiqaradi. Birovga [[yolgʻon]] gapirish eng buyuk ayb boʻlishi bilan birga [[ota]]-[[ona]]ni aldash eng yaramas [[odat]]dir. [[Ota]]-[[ona]]ni gʻaflatda qoldirish, har bir ishning [[haqiqat]]idan bexabarlik [[ota]]-[[ona]] uchun zoʻr uqubat va haqoratdir. Bolalar qiyin ahvol va ogʻir kulfatga duchor boʻlganlarida oʻz [[ota]]-[[ona]]larini bundan ogoh qilsalar, [[ota]]-[[ona]] oʻzining [[aql]]i, [[tajriba]]si bilan bu qiyin holatdan chiqish yoʻlini koʻrsatib beradilar. [[Hayot]]da xoh kichik boʻlsin, xoh katta boʻlsin, biror bolaga qarab: „Buni [[ota]]-[[ona]]ngdan yashir, ularga aytma“ desa, u [[Doʻstlik|doʻst]] emas, balki [[dushman]]dir. Bunday odamni koʻrgan bola [[dushman]] sifatida undan qochib ketishni oʻylashi kerak. Soʻzning qisqasi shuki, har bir farzand [[ota]]-[[ona]]sini oʻz ahvolidan, qilayotgan gapidan voqif qilish bilan birga ularning pand-u nasihatlariga quloq solishi va amal qilishi zarur. Ularning yaxshi ishlaridan ibrat olishi, [[tajriba]]laridan [[hayot]]da foydalanishi kerak. Har bir bola biror tasodif tufayli [[xato]]ga yoʻl qoʻysa, darhol bu [[xato]]ni toʻgʻrilashga kirishishi, butun kuch-qudratini ishga solib, oʻzini oqlashga, ikkinchi marta bunday ishga qoʻl urmaslik uchun jon-jahdi bilan kurashishi lozim. Farzand [[ota]]-[[ona]]ning [[baxt]]i va quvonchi boʻlishiga qaramay, agar u [[ota]]-[[ona]] rizoligidan tashqari ish tutsa, unday berahm farzanddan [[aql]]li begona yaxshidir<ref name=":0" />. == Q == * Qadr va ulugʻlik choʻqqisining arzanda gavharini qidiruvchilar, [[eʼtibor]] va rohatning yoqimli maʼshugʻi visolini izlovchilar uchun lozim, balki zarurki, faqat [[maqsad]] manzili tomon yeta oladigan yoʻldan yursinlar va xotir boʻstoniga shunday daraxt eksinlarki, to uning mevasidan va soyasidan bemalol foydalana olsinlar!<ref name=":0" /> * Quyosh kabi chehrasi tulib tobon boʻlsa ham,<br>Egrilikdan hilolning qadri doim past erur!<ref name=":0" /> == P == * Parhezgarlik boʻstonining gullari hididan [[farosat]] burni bilan hidlay oladigan har bir kishi tugʻyon va [[yomonlik]] manzillarining eng avvali boʻlgan [[hirs]] va tamaʼning tikonzor dalasiga azm etishni aslo ixtiyor qilmasin! Oʻz uyining maʼmur va molining serob boʻlishi uchun iblis firibiga uchib, birovlarning maishat qasrini xarob etishga urinmasin!<ref name=":0" /> == S == * Saodatmand [[aql]] egalari farzandlarni xuddi kishi aʼzosiga oʻxshatadilar. Har bir aʼzo oʻz egasiga qanchalik ish beradigan boʻlsa, oʻsha aʼzoni boshqalariga nisbatan koʻproq eʼzozlaydilar. Farzand qanchalik aziz va mukarram boʻlmasin, agar u [[odob]] ziynatidan benasib boʻlsa, koʻrish quvvatidan xoli koʻzga oʻxshaydi<ref name=":0" />. * [[Saodat]] mulkining yoʻlida doim bexatar yurgay,<br />[[Odob]]ning hassasi boʻlsa kishining qoʻlida har dam!<ref name=":0" /> * Shirin soʻzning nasimi [[maqsad]] kemasini murod sohiliga yetkazadi. Notoʻgʻri, qoʻpol soʻzning chaqmogʻi esa bir onda soʻzlovchining farovonlik xirmonini yondiradi<ref name=":0" />. * Sofdillik, xushxulqlik boʻlar hammasi.<br>Bilginki, [[odob]]ning bergan mevasi!<ref name=":0" /> * Soʻzlash yoʻli notekis va xavfli boʻlib, koʻp xatarlarga ega va oʻdlamay, [[fikr]] qilmay labni hech bir [[soʻz]]ni izhor qilishga ochmaslik kerakki, oʻylamay aytilgan [[soʻz]] koʻp boshlarni fano chavgonining goʻyiga aylantirgan, jon xazinasini zavollik va [[nuqson]] qimoriga yutqazgan. Soʻzlashda bir necha qoida boʻlib, ularning har biriga rioya qilmoq lozim. Birinchisi shuki, besabab va bemavridlik kaliti bilan takallum qulfini ochmaslik lozimki, soʻz gavhari toʻgʻri va aniq boʻlsa-da, bevaqt va bemahal aytilsa, idrok bozorining gavharshunoslari va qoida biluvchilari nazarida eʼtibordan chetda qoladi va hech kim uni eshitishga ragʻbat qilmaydi<ref name=":0" />. == R == * Rostlik shunday zarki, u oʻzining mukammalligi va be[[nuqson]]ligi bilan kishining ulugʻlik va [[eʼtibor]] bozorining ravnaq topishiga sabab boʻladi. Agar har kimsaning tasarruf chuntagida undan bir dinorgina boʻlsa, obroʻyi va mustahkamligi silsilasining sherozasi hech qanday [[nuqson]]ning taʼsiridan parchalanmaydi. Qadri va [[ehtiros]]ining bahoristoni hech qanday uyat va hijolatlikning sariq xazonidan zavolga yuz tutmaydi!<ref name=":0" /> == T == * Toʻgʻri boʻlib, el koʻngliga yoqa olsang agarda,<br>Egri boʻlib nazarlardan qolib ketmoq ne uchun?! == Y == * Yaxshiga qoʻshilgan kishilar [[yaxshilik]] tomonga yuradilar, shuning uchun sen olim, fozil, dono va bilimdon kishilar bilan hamsuhbat boʻl, ularning [[suhbat]]i kishining dil oynasidan hirs, tamaʼ va baxillik gʻuborini supurib tashlaydi<ref name=":0" />. * Yaxshi [[hayot]] va uzoq yashash uchun [[xalq]]ning duosi va shodligidan koʻra yaxshiroq posbon va qoʻriqlovchi yoʻq<ref name=":0" />. * Yaxshi ishlar dengizining gʻavvoslari shunday kishilar boʻladiki, yaxshi ishlar javohirini husn-u [[xulq]] rishtasiga terib, shirinzabonlik shakarini kattakichik oshnolaridan darigʻ tutmaydi va xuddi obi-hayot kabi barcha mijozlariga [[tinchlik]] va halovat baxsh etadi. Qoʻpollik va tundlik nishi bilan hech kimning rohat siynasini majruh qilmaydi!<ref name=":0" /> * Yeb-ichish qoidalaridan biri shuki, xon yoki dasturxon atrofiga oʻtirishdan avval, qoʻlni yuvmoq kerak. * Yigitni balogʻat yoshiga yetishi bilan uylantirib qoʻymoq zarur. Shunda u [[zino]] qilish payiga tushmaydi, odamlarning nomusli qiz-juvonlariga yomon nazar bilan qaramaydi<ref name=":0" />. == Sh == * [[Shirinsoʻzlik]] va [[muloyimlik]] baloni qaytarishga qodir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=130}}. * Shunday odamlar borki, muhabbat boʻstonini oralab, [[uylanish]]ga qadam qoʻymaydilar va bu fayz bogʻining gulzoridan gullar termaydilar, doimo gʻam uyida oʻzlari yakka-yu tanho oʻtiradilar{{sfn|Tursun|2006|p=181}}. Baʼzi bir kaltabin va aqlsiz kishilar esa pul kam, deb yoki ayolni eplab boqish gʻamidan qoʻrqib zebo va baxtiyor ayollar visolidan yuz oʻgiradilar. Ammo maʼlumki, uylanish yoʻlida va uning sarf-u xarji yoʻlida, qancha narsa ishlatmasinlar, boʻlarning bari keyinchalik oʻz oʻrniga tushib ketadi. Ammo bu yoʻlni bosib oʻtishda quyidagilarga amal qilmoq kerak: shunday qizga sovchi qoʻymoq kerakki, bu qizning chehrasi ochiq, yuzidan olijanoblik va iffat namoyon boʻlsin, poklik va pokizalik pardasi orqasida tarbiyalangan va chiroyli ish va odatlarga oʻrgangan boʻlsin! Bunday qiz eng yaxshi hadya boʻlib, yoshlik va hayot dasturxonining lazzatini ziyoda boʻlishiga olib keladi<ref name=":0" />. * Shunday qizga sovchi qoʻymoq kerakki, bu qizning chehrasi ochiq, yuzidan oliyjanoblik va iffat namoyon boʻlsin, poklik va pokizalik pardasi orqasida tarbiylangan, chiroyli ish va odatlarga oʻrgangan boʻlsin. Bunday qiz eng yaxshi hadya boʻlib, yoshlik va hayot dasturxonining lazzatini ziyoda qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=182}}. * Shuni anglamoq kerakki, [[ota]] uchun farzanddan koʻra yaqinroq kimsa yoʻq va [[ota]]ning farzandga boʻlgan [[muhabbat]]ining qanchalik yuksakligini bayon qilish qiyin! Lekin shunga qaramay, farzand [[ota]]ga nisbatan ozgina beodoblik qilsa, farzand muhabbati [[ota]] nazarida pastlaydi va unga jazo va tanbeh berishga kirishadi. Agar [[ota]] bilan farzand oʻrtasidagi ahvol shu ekan, bir-biriga aloqasi va yaqinligi boʻlmagan kishilar orasida beadablik yuz bersa, qanday noxushlik boʻladi<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] 7tbz69pgo7ts6zxll1yi0dxp582ty5y 0 4579 32197 31322 2026-08-09T06:34:31Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32197 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Odob|wikipedia=Odob|wiktionary=odob}} '''Odob''' (arabcha — „adab“ soʻzining koʻpligi) yoki '''adab''' — jamiyatda eʼtirof etilgan xulq normasi. {{ABD}} == A == {{Q|[[Adab]] — irfon ilmi ichradur shamʼ{{sfn|Tursun|2006|p=137}}.|[[Anbar otin]]}} {{Q|Adab kichik yoshdagilarni ulugʻlar [[duo]]siga sazovor etadi va u bu [[barakot]]dan umrbod bahramand boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=137}}.|[[Alisher Navoiy]]}} {{Q|Adabli boʻlinglar, chunki u muhtoj paytingizda mol boʻladi, istigʻno vaqtingizda husn-jamol{{sfn|Tursun|2006|p=134}}.|[[Abdulmalik ibn Marvon]]}} {{Q|Adabli boʻlmoq faqirlarga yoʻlanmakdir. Adabli boʻlmoq dunyodorlarga ziynat va oroyish bagʻishlaydi{{sfn|Tursun|2006|p=132}}.|[[Abu Usmon Jaririy]]}} {{Q|[[Aql]] bilan odob, jism bilan jon.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=61}}}} {{Q|[[Aql]]dek xazina yoʻq, [[jahl]]dek faqirlik yoʻq, odobday meros yoʻq, [[mashvarat]]dek yordamchi yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=67}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|[[Aql]]i koʻp boʻlib, oʻzi odobsiz boʻlgan kishi [[ov]]ga qurolsiz chiqqan kishiga oʻxshaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=62}}}} {{Q|Aqlli kishi odob qoidalarini mukammal oʻrganishga intiladi. Aqlsiz kishi esa odobga amal qilmaslikka intiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=60}}}} {{Q|Azizim, lof urma nasl-u [[nasab]]dan,<br>[[Nasab]]dan kechgilu, lof ur adabdan!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=33}}}} == B == {{Q|Bir kecha mehrobda oʻtirgan joyimda oyoqlarimni choʻzdim. Shunda nomaʼlum tovush qulogʻimga shivirladi: „Podshohlar bilan hamsuhbat odam husni odobli boʻlmogʻi zarur“{{sfn|Tursun|2006|p=56}}.|[[Abu Yazid Bastomiy]]}} == E == {{Q|Elga sharaf kelmadi johu nasab,<br />Lek sharaf keldi [[Hayo|hayo-u]] adab{{sfn|Tursun|2006|p=161}}.|[[Alisher Navoiy]]}} == I == {{Q|[[Ilm]] va odob tagi yoʻq xazina. Kimki unga ega boʻlsa, qadr-u [[qiymat]]i biland boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=16}}}} == K == {{Q|Kitob odob-[[axloq]]ning koni, [[bilim]]ning esa bulogʻidir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=19}}}} {{Q|Kishida odob boʻlsa, [[ilm]] ham boʻlishi lozim. Odob [[aql]]ga bogʻliq narsa. [[Aql]] ustiga odob ham qoʻshilsa nur ustiga aʼlo nur boʻladi. Ulugʻlik [[aql|aql-u]] odob bilan vujudga keladi. [[Aql]]ning qadri odob bilan, [[boylik]] qadri saxovat bilan, quvvat qadri bahodirlik bilan oshadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=2}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == M == {{Q|Ming xil odobni [[ishq]]dan oʻqir jon,<br />Ularni [[maktab]]dan topolmas inson{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} == O == {{Q|Odob ahli bilan hamsuhbat boʻlish — gullar hidini ufurayotgan tong nasimidan ham shirin{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=2}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Odob — [[faqir]]larga suyanchiq, [[boy]]lar uchun ziynatdir{{sfn|Tursun|2006|p=95}}.|[[Abu Usmon Hiriy]]}} {{Q|Odobli odam tabibga oʻxshaydi, u bilan suhbatlashish koʻngildagi gʻamni quvadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=3}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Odobning boshi — [[til]]{{sfn|Tursun|2006|p=145}}.|[[Mahmud Qoshgʻariy]]}} {{Q|Odobsizlik ota-ona uyini xarob qiladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=6}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|[[Ota-ona]]si oʻlgan odamni emas, odob-[[axloq]]i boʻlmagan odamni [[yetim]] de{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=192}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == S == {{Q|Sababsiz [[kulgi]] — beodoblik belgisi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=6}}}} == Sh == {{Q|Sharaf nasl-u [[nasab]] bilan emas, fazl-u [[adab]] bilan topiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=129}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} {{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF||ref=Mashriqzamin hikmat boʻstoni}} {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] a34a4kqsp6q75ytwul08lf45gjb6h09 0 4582 32058 20775 2026-08-09T06:17:25Z Bekipediya 2189 /* B */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32058 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Gippokrat | Tasvir = Hippocrates.png | wikipedia = Gippokrat }} '''Gippokrat''' yoki '''Hippokrates''' ({{Lang-grc|Ἱπποκράτης}}, {{Lang-la|Hippocrates}}; ajam xalqlari orasida '''Buqrot''', '''Abuqrat''' nomi bilan ham tanilgan; mil. av. 460-yil, Kos oroli – mil. av. 377-yil, Fessaliya) – yunon vrachi, ilmiy tibbiyot asoschilaridan biri. {{ABD}} == B == * Battar [[Faqirlik|faqir]] boʻlmay desangiz, mol yigishga haris boʻlmang. Mol-u amvol gʻam-u anduhning koʻzidir. [[Adolat]] eng yaxshi narsa. Chunki u jamiki [[yaxshilik]]ni mujassam qilgan!<ref name="Mashriqzamin" /> * {{Q|Bir kuni Buqrotdan:<br>— [[Odob]]li bilan [[odob]]sizning oʻrtasidagi farq qanday? — deb soʻradilar.<br>— Gapiradigan hayvon bilan gapirmaydigan hayvon orasidagi farq kabi, — deb javob berdi Buqrot{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=192}}.}} * Bilmagan narsangni biladigandek gapirma, kerak boʻlmagan narsani qidirma, bilmagan yoʻlingdan yurma, yaxshi soʻzni kim gapirishidan qatʼi nazar tingla, yaxshi soʻz bir gavharki, u hech vaqt oʻzgarmaydi. Nimani bilmasang, soʻrab oʻrgan, qilgan yomon ishlaringga qaygʻurma, bunday ishdan afsuslanmaslik, yana battarroq xato qilyshga olib keladi<ref name="Mashriqzamin">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. == E == * Eldan uyalmagan kishining el oldida qadri boʻlmaydi<ref name="Mashriqzamin" />. == I == * Ikki oqilning doʻstligi aql taqozosicha boʻlib, bu doʻstlikning umri boqiy boʻladi. Ammo ikki nodonning doʻstligi esa barqaror boʻlmaydi, chunki ular oʻz manfaatlari yuzasidan tezdagina urishib qoladilar. Ikki johil doʻstligi esa hech qachon boqiy boʻlmaydi, ular biror narsa ustida bir qarorga kelolmaydilar, natijasi esa zarar bilan tugaydi<ref name="Mashriqzamin" />. == O == * „Ortiqcha shirin boʻlmaginki, yeb yubormasinlar va ortiqcha achchiq boʻlmaginki, tuflab tashlamasinlar“<ref name="Mashriqzamin" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} 30lmn6mtw0vv93rdmrekykwbjrawos0 0 4584 32081 31358 2026-08-09T06:20:00Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32081 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Sayfi Saroyi | wikipedia = Sayfi Saroyi }} '''Sayfi Saroyi''' ({{Lang-ar|قصر الصيفي}}; 1321-yil – 1398-yil) – turkiy shoir va tarjimon. {{ABD}} == B == * Bilursan zahmina chun toqating yoʻq,<br />Qoʻlingni suqmagil aqrab inina{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=221}}. * Bu muddatni gʻanimat bil, bu fursatda [[vafo]]lar qil,<br />Bu izzat birla boʻl koʻp yil xaloyiqning sevar joni{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=224}}. == D == * [[Dard]] oʻzi shahd agar zahar erur,<br />Badr kavokib aro anvar erur.<br />Oʻz yeridin alar qilsa intiqol,<br />Ikkisi ham ulgusi pajmurda hol{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=171}}. * Degul [[inson]] desang ani ne ajab,<br />Boʻlmasa qirq yasharda [[Aql|aql-u]] [[adab]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=3}}. == H == * Haqiqiy doʻstung yoringdur ulkim,<br />Qulung tutsa oyoqdin tushganingda{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=126}}. == I == * Ichirib elga qoshuq birla shurba,<br />Chumuch sopi bilan koʻzini chiqarma{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=168}}. == N == * [[Nafs]]in ulturgan er boʻlur gʻoziy,<br />Er esang hosil et aning bikin ot{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=170}}. == O == * Oqil ul soʻzni oʻrinda soʻzlagay,<br />Ham javobini munosib koʻzlagay{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=115}}. == Q == * Qil hazar dushman soʻzindin, ey rafiq,<br />Nekim ul aytsa, aning aksin et{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=115}}. == S == * [[Soʻz]]ung durru javohirdur koʻngullar ganjina loyiq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=120}}. == U == * Ulugʻlik tilasang saxiy boʻl, saxiy<br />Saxiyni sevar haq taolo, axiy{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=166}}. == X == * [[Xotin]] sodiq ani sevgil aziz er,<br />Har ogʻir ishda ham doim seni der{{sfn|Tursun|2006|p=182}}.<!-- Bu manbada shu yergacha keltirilgan. Boshqa manbada toʻliq kelgan --><br />Unga doʻst boʻlgil, uni sevgil, koʻngul ber.<br />Uning soʻz bahridan gavharlarin ter{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=178}}. == Y == * Yomon birla [[umr]]ni zoye etma,<br />Quru naydan kishi shakkar yemish yoʻq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=107}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:1321-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1398-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Tarjimonlar]] cf66kzlgoo2w45c2avglwu1tn7qgb2q 0 4602 31944 22046 2026-08-09T06:03:46Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31944 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Suqrot | Tasvir = Socrates.png | wikipedia = Suqrot }} '''Sokrat''' (Sokrates), Suqrot (mil. av. 470/469-yil – Afina – 399-yil) – yunon faylasufi. {{ABD}} == B == * Badavlat kishilardan bir bechoralik bilan kun oʻtkazuvchi Suqrotni aybladi. Suqrot unga: „Agar men xoxlasam sen kabi yashashim mumkin, ammo sen hech qachon men kabi kun kechirolmaysan!“ dedi. Boylardan yana biri Suqrotga: „Sen juda kambagʻal va quruq qoʻlsan“ dedi. Suqrot esa unga: „Agar sen [[faqirlik]] lazzatini bilsang edi, menga achinish oʻrniga oʻzingga achinar eding!“ deb javob berdi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * Bir kishi Suqrotga: „Sen oʻzingni dunyo [[neʼmat]]laridan mahrum qilgansan!“ deb qoldi. Suqrot undan: „<nowiki/>[[Neʼmat]] nima?“ deb soʻradi. U kishi: „Semiz barra goʻsht yeyish, sharob ichish, chiroyli kiyinish, goʻzallar bilan ishrat qilish“, deb javob berdi. Suqrot unga shunday dedi: „Bu narsalarning hammasini toʻngʻiz, maymun va darranda hayvonlarga oʻxshashni xohlaydigan kishilarga havola qildim. Bu toifa odamlar oʻz qorinlarini hayvonlar qorni kabi ishiradilar, [[ruh]] imoratini tiklash oʻrniga badan imoratini tiklaydilar“<ref name=":0" />. == M == * Men qadimgi donishmandlarning oʻz asarlarida bizga qoldirib ketgan aql durdonalarini koʻzdan kechiraman; agarki biz ularda nimadir yaxshi bir narsaga duch kelsak, uni oʻzlashtirib olamiz va juda katta foyda orttirgan hisoblanamiz{{sfn|Voronsov|1989|p=6}}. == N == * Nima qilib boʻlsa ham uylaning. Xotiningiz yaxshi chiqsa – [[baxt]]li boʻlasiz, yomon chiqsa – faylasuf<ref>{{Kitob manbasi|year=2021|author=Sema Marashli|title=Turmush oʻrtoʻgimning tengi yoʻq: hikoyalar|publisher=„Yangi asr avlodi“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=176|isbn=978-9943-20-809-4}}</ref>. == S == {{Q|Suqrot hakimdan: „Aybsiz odam bormi?“ deb soʻradilar. U: „Odam aybsiz boʻlsa oʻlmas edi!“ deb javob berdi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=190}}.}} * Suqrot hakim dedi:<br>— Olam [[adolat]] bilan poydor, zulm bilan esa xoru-zor!<ref name=":0" /> == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} ==Havolalar== {{Vikipediya}} {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:Faylasuflar]] heem4ju7yjedzlreftt2y6xigjfb2jw 0 4648 31891 20234 2026-08-09T05:55:13Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31891 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Avesto''' (parfiyoncha: apastak – matn; koʻpincha „Zend-Avesto“, yaʼni „tafsir qilingan matn“ deb ataladi) — jahon madaniyatining, jumladan, Markaziy Osiyo va Eron xalqlari tarixining qadimgi noyob yodgorligi; dinining Muqaddas kitoblari toʻplami. == Iqtiboslar == * [[Aql]]li va [[iymon]]li kimsalarga<br>Bagʻishlayman shodlik, bardam ruh...<br>[[Eʼtiqod]]man, Mitraman,<br>Mudom saboq bermoqchiman,<br>[[Iymon]] bilan [[fikr]] aylasin.<br>[[Iymon]] bilan [[soʻz]] soʻylasin,<br>Va [[iymon]]ga amal qilsin<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Muqaddas kitoblar]] 8z3ecdoazqv63vr5cyoaqyjlzsg1e9u 0 4649 31842 20950 2026-08-09T05:48:58Z Bekipediya 2189 /* I */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31842 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Atoiy | wikipedia = Atoiy }} '''Atoiy''' yoki '''Otoyi''' (taxallusi; asl ismi maʼlum emas; XV asr, Balx) – turkiy lirik shoir. {{ABD}} == Iqtiboslar == === I === * Ishq ramzidin agar bir qilcha fahm etsa faqih,<br>Tark etar erdi qamuq fatvoyu qilu qolni<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. === K === * Kishi jahonda rizo birla tarki jon etmas,<br>Magarki sendin ayirgʻay, begim, qazo bizni. * Koʻzlaring gar toʻksa qonim, jon anga boʻlsin fido,<br>Kim, jafo ayni [[vafo]]dur yergʻa sevgan yeridin<ref name=":0" />. === M === * Men netay bogʻu bihishtu qasri xuldu hurni,<br>Chun menga bir dam visoling yaxshiroqtur boridin<ref name=":0" />. * Murodim boʻlmasun hargiz muyassar,<br>Koʻngulda sendin oʻzga boʻlsa matlub<ref name=":0" />. === O === * Otoyigʻa bihishti jovidondur,<br>Sevar yeri birla bir lahza diydor<ref name=":0" />. * Oshiq ermas ul mahvashkim, tilar zar birla vasl<ref name=":0" />. === T === * Tabassum qilsa laʼling jon bagʻishlar,<br>Magar Isoyi Ruhulloh sensen<ref name=":0" />. * Tilar el mansabi oliy va lekin,<br>Otoyi sarvi ozodingga banda<ref name=":0" />. === Y === * Yuzing xursheddek tobanda boʻlsin,<br>Jamoling to abad poyanda boʻlsin.<br>Takallum qil, sochilsun durru gavhar<br>Tabassum qil, jahon purxanda boʻlsin<ref name=":0" />. === Z === * Zinhor ishq ishin usal tutma, ey koʻngul,<br>Osoni mushkul erur aning mushkilottin<ref name=":0" />. === Gʻ === * Gʻanimat tut jamolu husn davrin,<br>Masaldurkim: „Yana bu dam topilmas“.<br>[[Vafo]] qilkim, yigitlik boʻstoni,<br>Hamisha tozayu xurram topilmas...<ref name=":0" /> == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] giqnkc2fhtcsdhla7pp482lw55vy54i 0 4658 31801 20237 2026-08-09T05:40:35Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31801 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Zulqarnayn | Tasvir = Dhu al-Qarnayn Name.svg | wikipedia = Zulqarnayn }} '''Zulqarnayn''' ({{Lang-ar|ذو القرنين}} — ikki shoxli) — musulmonlar orasida tarqalgan qadimiy rivoyatlarga koʻra, dunyoning Chin (Xitoy) ga qadar yerlarini zabt etib, u yerda yaʼjuj va maʼjuj yoʻliga ulkan toʻsiq qurgan podshoh. == Iqtiboslar == * Iskandar Zulqarnayn aytgan edi: „Kishi oʻzining oliy [[himmat]]i bilan azizdir. Mard shunday kishiki, gapirmasdan turib, qilmoqchi boʻlgan ishini ado qiladi. Nomard kishi gapirib turib ham ado qilmaydi. Yana undan soʻradilar: „Qanday qilib jahonga ega boʻlding?“. U dedi: „Hakimlarning soʻziga va maslahatiga amal qildim, ulugʻlarning ishini kichiklarga va kichiklarning ishini esa ulugʻlarga buyurdim!“<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref> == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Podshohlar]] azd04zkz0cnqhkskox2ooa5rimo90qf 32320 31801 2026-08-09T06:58:24Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32320 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Zulqarnayn | Tasvir = Dhu al-Qarnayn Name.svg | wikipedia = Zulqarnayn }} '''Zulqarnayn''' ({{Lang-ar|ذو القرنين}} — ikki shoxli) — musulmonlar orasida tarqalgan qadimiy rivoyatlarga koʻra, dunyoning Chin (Xitoy) ga qadar yerlarini zabt etib, u yerda yaʼjuj va maʼjuj yoʻliga ulkan toʻsiq qurgan podshoh. == Iqtiboslar == * Iskandar Zulqarnayn aytgan edi: „Kishi oʻzining oliy [[himmat]]i bilan azizdir. Mard shunday kishiki, gapirmasdan turib, qilmoqchi boʻlgan ishini ado qiladi. Nomard kishi gapirib turib ham ado qilmaydi. Yana undan soʻradilar: „Qanday qilib jahonga ega boʻlding?“. U dedi: „Hakimlarning soʻziga va maslahatiga amal qildim, ulugʻlarning ishini kichiklarga va kichiklarning ishini esa ulugʻlarga buyurdim!“<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}}</ref> == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Podshohlar]] 40d7fgn2xfabft16v6xojuzy1eoevfc 32391 32320 2026-08-09T07:18:43Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32391 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Zulqarnayn | Tasvir = Dhu al-Qarnayn Name.svg | wikipedia = Zulqarnayn }} '''Zulqarnayn''' ({{Lang-ar|ذو القرنين}} — ikki shoxli) — musulmonlar orasida tarqalgan qadimiy rivoyatlarga koʻra, dunyoning Chin (Xitoy) ga qadar yerlarini zabt etib, u yerda yaʼjuj va maʼjuj yoʻliga ulkan toʻsiq qurgan podshoh. == Iqtiboslar == * Iskandar Zulqarnayn aytgan edi: „Kishi oʻzining oliy [[himmat]]i bilan azizdir. Mard shunday kishiki, gapirmasdan turib, qilmoqchi boʻlgan ishini ado qiladi. Nomard kishi gapirib turib ham ado qilmaydi. Yana undan soʻradilar: „Qanday qilib jahonga ega boʻlding?“. U dedi: „Hakimlarning soʻziga va maslahatiga amal qildim, ulugʻlarning ishini kichiklarga va kichiklarning ishini esa ulugʻlarga buyurdim!“<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref> == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Podshohlar]] azd04zkz0cnqhkskox2ooa5rimo90qf 0 4661 31838 20931 2026-08-09T05:48:30Z Bekipediya 2189 /* A */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31838 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Avaz Oʻtar | wikipedia = Avaz Oʻtar }} '''Avaz Oʻtar''' (taxallasi; asli ismi: '''Avaz Polvonniyoz oʻgʻli'''; 1884-yil 25-avgust, Gadikboʻyi, Xiva – 1919-yil, Xiva) – oʻzbek maʼrifatparvar shoiri, sartarosh, tabib. {{ABD}} == Iqtiboslar == === A === * Agar har kimsa seni sevmas, borma aning sori<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. === D === * Dikar naxle chekib [[mehnat]] birovlar,<br>Vale andin kurar rohat birovlar<ref name=":0" />. * [[Doʻstlik|Doʻstlarim]] boʻlsun desang ahli jahon,<br>[[Xulq]]i xushluqni qil [[odat]], ey Aziz<ref name=":0" />. === F === * Furqat boshingga tushmayin vuslatni qadrin bilmading,<br>Ranj ila [[mehnat]] chekmayin rohatni qadrin bilmading<ref name=":0" />. === G === * Gar pushaymon oʻlmayin desang, yana,<br>Boʻyla ahvoli qabohat aylama<ref name=":0" />. * Gul kabi bevaqt gʻuncha ochib noz qilma,<br>Bulbul kabi beparda nagʻma-yu ovoz qilma!<br>Gʻayri tilni saʼy qiling bilgʻali yoshlar,<br>Kim [[ilm]]u [[hunar]]lar rivoji andin ayondir.<br>Lozim sizga biluv har tilni ona tildek,<br>Bilmakka oni gʻayrat eting, foydasi kondur<ref name=":0" />. === I === * Ilmu fan uyiga yuboringlar bolangizni,<br>Anda oʻquganlar bori yaktoi jahondir<ref name=":0" />. === N === * Ne yaxshi oʻylakim, maʼqulu manzur,<br>Avaz [[xalq]]im uchun toʻkulsa qonim<ref name=":0" />. === R === * Rostliqqa zavol boʻlmas emish, biling!<br>[[Vafo]] ahliga ichmaklik jahonda,<br>[[Haqiqat]]da erur dushvor savgand<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:1884-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Sartaroshlar]] [[Turkum:Tabiblar]] m9keuxa6svd82z9cq9zu5grmon0np46 0 4662 31836 20993 2026-08-09T05:48:16Z Bekipediya 2189 /* A */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31836 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Bayoniy | Tasvir = | wikipedia = Bayoniy }} '''Bayoniy''' (taxallusi; asl ismi '''Muhammad Yusufbek Bobojonbek oʻgʻli'''; 1858-yil, Qiyot qishlogʻi, Xiva – 1923-yil, Xiva, Patrak) – oʻzbek shoiri, tarixchi, musiqashunos, xattot va tarjimon. {{ABD}} == A == * Agar izzat tilabsan kamnamoligʻ [[orzu]]sin qil,<br>Qayu ajnos bisyor, sudi yoʻq, [[ziyon]] boʻldi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * Aybni iqror aylamas,<br>Hech nomus or aylamas,<br>Pand etsangiz kor aylamas,<br>Soʻz sadqai uvol ekan<ref name=":0" />. == B == * Bir tabassum birla xushdil qil, mani desang agar,<br>Koʻngli abtar, rangi chun zar, diydasi tar boʻlmasun<ref name=":0" />. == E == * Eski buzuq xarobada chugʻzdek ayladim [[vatan]],<br>Birtoʻzuk oshiyona yoʻq, kelmasa-kelmasun netay<ref name=":0" />. == F == * Feʼlu xulqu soʻzlarida rostliq ermas ayon,<br>Man muncha hayron, bu ne atvor ekandur, bilmadim.<br>Qilsalar har [[vaʼda]] shak yoʻq munda [[yolgʻon]]dur bori,<br>Muncha [[yolgʻon]] soʻz nega darkor ekandur, bilmadim<ref name=":0" />. == H == * Hamroz [[Doʻstlik|doʻst]] topilsa-yu, jonlar fidosidur,<br>[[Orzu]] shuldurki: kamina koʻngul muddaosidur.<br>Xush [[suhbat]]i majruh dilim davosidur,<br>Maqdami koʻzima ayni shifo, xoki posidur<ref name=":0" />. * Har dam chekibon ming mashaqqat,<br>Kun dema oʻtgan kuningni tundur<ref name=":0" />. == J == * Jahonda kamsuxan kim boʻldi, asrori nihon boʻldi,<br>Kimiki soʻzladi koʻp, bilki rasvoyi jahon boʻldi<ref name=":0" />. == I == * [[Ilm]]dan istasang, nishon yoʻqtur,<br>Bor boshida qazoncha sallasi<ref name=":0" />. == K == * Kulfat tushub boshigʻa, ogʻu tushub oshigʻa,<br>Kelmay kishi qoshigʻa, aqronu mehribonlar<ref name=":0" />. == M == * Men vafo shior aylab topmadim visoli [[Doʻstlik|doʻst]],<br>Hamnishinu ulfatlar bas jafoga oʻrgangan<ref name=":0" />. == N == * Nodon sevar zamona, dod ilkidin netay,<br>Boshim olib figʻon ila bir tomon ketay<ref name=":0" />. == S == * Sardorlar oʻldi bexiradlar,<br>[[Aql]] ahli yuragi toʻldi qona<ref name=":0" />. * Sensiz manga kerakmas rubʼi maskun,<br>Garchi qarin esa har bir umri jovidona<ref name=":0" />. * [[Suhbat]]ni gulistonda soz aylabon aylang soz,<br>Ham soqiyi gulchehra tutsun mayi sahboni<ref name=":0" />. == T == * Tark et bu [[vatan]]ni, koʻrgil oni,<br>[[w:Ud|Ud]] oʻz [[vatan]]ida bir oʻtundir<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Tarixchilar]] [[Turkum:Musiqashunoslar]] [[Turkum:Xattotlar]] [[Turkum:Tarjimonlar]] [[Turkum:1858-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1923-yilda vafot etganlar]] s097hdoqnt00progqsf6cdejwpc0mt9 0 4663 32151 20229 2026-08-09T06:28:40Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32151 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Dilshod Otin | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = 1800-yil | Tavallud joyi = Oʻratepa | Vafot sanasi = 1907-yil | Vafot joyi = Qoʻqon | Vikipediya = Dilshod Otin | Vikiombor = | nocat = }} '''Dilshod Otin''', '''Dilshodi Barno''' ({{Lang-fa|دلشاد برنا}}), '''Barno''' (taxalluslari; asl ism: '''Dilshod Rahimqul soʻfi qizi''' yoki '''Rahmonqul Soʻfi Istaravshani qizi'''; 1800-yil, Oʻratepa – 1907-yil, Qoʻqon) – oʻzbek va tojik shoirasi, maʼrifatparvar. == Iqtiboslar == * Bu zamonda hamdami roz oʻlmaga oʻqush kerak,<br>Har [[kitob]]ni oʻqigonda maʼnisin uqish kerak.<br>Andin oʻrganib [[adab]] ilmin gʻazal toʻqish kerak,<br>Norasolikning jahonda tomirini qirqish kerak,<br>[[Ilm]]siz afsunchilarga tiri parrondur [[kitob]]<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * Daraxt besamar ulsa bogʻida,<br>Bogʻbon tanida qolmagʻay [[halovat]]<ref name=":0" />. * El ichra ishla, el birla tirik boʻlgil amalda,<br>Ki, tanho nom chiqarmas [[yaxshilik]]da, dedilar [[ustoz]]<ref name=":0" />. * Jahonda [[yaxshilik]] inson yuziga ziynatdur,<br>Nabot bersa, zaqqum bil, bari yamondin kech<ref name=":0" />. * Odamdin nur oldi har laylu nahor,<br>[[Tarix]]ning hisobin topgʻon har odam<ref name=":0" />. * Odamga faqat husn erur ruyiga zeb,<br>Botinda jamil ulmasa, bu husn bekor<ref name=":0" />. * [[Vatan]]ni shod etish uchun koʻp qaygʻuring<ref name=":0" />. * Rostlikka zavol oʻlmas emish, biling,<br>[[Xalq]]ingni halok etmagil, ey yer<ref name=":0" />. * Yoshlik senga bir yoʻl kelib, yana ketar,<br>Qadrigʻa yetib uynamogʻing darkor<ref name=":0" />. * Oʻzungni oʻylama tanho, el ichra sodiq boʻl,<br>Naxoʻdcha yetsa ziyoning, oʻzing [[hayot]]din kech<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Shoiralar]] [[Turkum:1800-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1907-yilda vafot etganlar]] 31w4dxvrull6m3h392zxd55114848q5 0 4669 31849 21168 2026-08-09T05:49:50Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31849 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ilm|wikipedia=Ilm|wiktionary=ilm}} '''Ilm''' ({{Lang-ar|علم}} – bilim, fan, nazariya) – [[islom]]ga tegishli atama. [[Qurʼon]]da qariyb 750 marta ilm soʻzi ishlatilgan. {{ABD}} == A == {{Q|Agar bir kishi uyidan chiqayotganida [[gunoh]]i Tuhoma togʻidek boʻlsa, soʻng ilm eshitgach, qoʻrqib gunoh qilishdan toʻxtasa, uyiga qaytganida unda gunoh qolmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=18}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Agar sen ilmning bahosini bilmoqchi boʻlsang, donolardan soʻra. [[Quyosh]]ning shuʼla taratishini koʻzi ravshanlardan soʻra. Nodon sening qancha javohirga egaligingni qayoqdan bilsin, qimmatbaho gavhar qadrini sen bizlardan soʻra!{{sfn|Tursun|2006|p=58}}|[[Majididdin Xavofiy]]}} {{Q|[[Alloh]] har bir [[qalb]]ga ilm gavharini solganki, bandasining qunt-[[matonat]]i, [[mehnat]]i davomida doimo sayqal topur{{sfn|Tursun|2006|p=11}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} {{Q|[[Alloh]] ilm bilan qavmlarni yuksaltirib, yetakchi qilib qoʻyadi. Ular odamlarni [[yaxshilik]]ka yetaklaydi, boshqalar ularning izidan yuradi, qilgan ishlari [[eʼtibor]]li boʻladi. Har bir quruq va hoʻl narsalar, hattoki dengizdagi baliqlar-u hasharotlar, barcha hayvonlar, osmon va undagi yulduzlar ularning haqqiga istigʻfor aytadi{{sfn|Tursun|2006|p=13}}.|[[Muoz ibn Jabal]]}} {{Q|Amalsiz ilm — mevasiz yogʻoch{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=12}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == B == {{Q|Badanning quvvati [[ovqat]], [[ruh]]ning quvvati ilmdir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=170}}}} {{Q|Bu dunyoda ilmiga amal qilmagan [[olim]]lar eng koʻp pushaymonlik tortadigan kimsalardir{{sfn|Tursun|2006|p=10}}.|[[Ibrohim ibn Uyayna]]}} {{Q|Bugun sizlar havoyi [[nafs]]lar ilmga tobeʼ zamonda yashayapsiz. Hali shunday zamonlar keladiki, unda ilm havoyi [[nafs]]larga tobeʼ boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=8}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} == D == {{Q|Dil boyligi va [[ruh]] ozigʻi uch narsadadir: birinchi ilmda, ikkinchi rizoda, uchinchi [[qanoat]]da{{sfn|Tursun|2006|p=18}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == E == {{Q|Ey insonlar, ilm oʻrganinglar. [[Alloh taolo]]ning huzurida Uning oʻzi sevgan bir libos boʻlib, ilmning bir bobini oʻrgangan kishiga oʻsha libosni kiygizadi. Agar [[olim]] bir [[gunoh]] qilsa, libos undan olinmasligi uchun uch marta tanbeh beradi. Garchi bu gunohi vafotigacha davom etsa ham (libos yechib olinmay, tanbeh berilaveradi){{sfn|Tursun|2006|p=13}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == F == {{Q|[[Fazilat]]ga faqat ilmi sharafi bor odam loyiq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=16}}}} == G == {{Q|[[Gunoh]] qilish ilmning [[baraka]]sini yoʻqotadi, uni unutishga olib keladi{{sfn|Tursun|2006|p=7}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} == H == {{Q|Hamma [[ibodat]]larning eng fazilatlisi ilm bilan qoʻshilib kelganidir{{sfn|Tursun|2006|p=9}}.|[[Abu Ishoq Zuhurhuriy]]}} {{Q|[[Haqiqat]]ni ochinglar, toʻgʻri yoʻldan yuringlar. Bir-biringizdan ilm oʻrganib, kamol topishingiz uchun dil pardasini ochib tashlanglar{{sfn|Tursun|2006|p=20}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} {{Q|Har kimki ilm-[[hikmat]]ni oʻrganaman desa, uni yoshligidan boshlasin, salomatligi yaxshi boʻlsin, yaxshi [[axloq]] va [[odob]]li boʻlsin, [[soʻz]]ining ustidan chiqsin, yomon ishlardan saqlanadigan boʻlsin, [[xiyonat]], makr-hiyladan uzoq boʻlsin{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=5}}.|[[Farobiy]]}} {{Q|Har kishi ilmli boʻlganiga [[zuhd]], [[taqvo]]siz xursand boʻlsa, kitobli yomon mazhablilar qatoriga kirgay{{sfn|Tursun|2006|p=8}}.|[[Hakim at-Termiziy]]}} == I == {{Q|Ikki kishi besamar ish qilgan va benaf tashvish chekkan: biri – [[boylik]] toʻplab, foydalana bilmagan va ikkinchisi – ilm oʻrganib, unga amal qilmagan{{sfn|Tursun|2006|p=8}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Ilm amalni chaqiradi. Agar ijobat etsa, ilm qoladi. Ijobat etmasa, ilm ketib qoladi{{sfn|Tursun|2006|p=10}}.|[[Sufyon Savriy]]}} {{Q|Ilmda Alloh qoʻrquvsi kifoyadir. [[Jaholat]]da Allohning mulkida Unga qarshi [[gʻurur]]lanmoq kifoyadir{{sfn|Tursun|2006|p=155}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} {{Q|Ilmdan azizroq narsa yoʻqdir. [[Podshoh]]lar odamlarga hokim boʻlsalar, [[olim]]lar podshohlar ustidan hokimdir{{sfn|Tursun|2006|p=14}}.|[[Abul Asvad Dualiy]]}} {{Q|Ilmdan nasibador kishilar ozgina olgan ilmiga xursand boʻlib, birgina narsani unutganida xafa boʻlishi ilmning sharafiga yetarli dalildir{{sfn|Tursun|2006|p=13}}.|[[Imom Shofeʼiy]]}} {{Q|Ilm [[fikr]]ning xos mevasidir. Agar [[qalb]]da ilm hosil boʻlsa, holati oʻzgaradi, holati oʻzgarsa, aʼzolarning amali oʻzgaradi. Bas, amal holatga, holat ilmga, ilm [[fikr]]ga tobeʼdir{{sfn|Tursun|2006|p=9}}.|[[Gʻazzoliy]]}} {{Q|Ilmga amal etishni oʻzingga [[odat]] qil; agar [[olim]] ilmini [[amaliyot]]ga tatbiq etmasa, u [[ruh]]siz badanga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=12}}.|[[Imomi Aʼzam]]}} {{Q|Ilm [[hayo]] bilan [[kibr]] orasida yoʻq boʻlib ketadi{{sfn|Tursun|2006|p=155}}.|[[Abu Homid al-Gʻazzoliy]]}} {{Q|Ilmiga amal qilmagan [[olim]] boshqani kiyintirgan holda oʻzi yalangʻoch qolgan ignaga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=9}}.|[[Gʻazzoliy]]}} {{Q|Ilmiga amal qilmagan [[olim]] johillar qatoriga kiradi{{sfn|Tursun|2006|p=8}}.|[[Ali]]}} {{Q|Ilmiga [[baxil]]lik qilgan kishi uchta narsaning bittasi bilan balolanadi yoki oʻlib ketadi: ilmi behuda ketadi yoki [[podshoh]] bilan musibatlanadi yoki yod olgan ilmini esdan chiqaradi{{sfn|Tursun|2006|p=19}}.|[[Abdulloh ibn Muborak]]}} {{Q|Ilm ila kimning dili ravshan erur,<br>U zamon ichra salomat tan erur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=10}}.|[[Farididdin Attor]]}} {{Q|Ilm [[insoniylik]] tojidir. Insonlar faqat u bilan ulugʻlanadi. Mol-mulk esa [[johil]]ning [[gʻurur]]langan matosidir. Bu mol-mulk sarf boʻlishi bilan johillar [[halokat]]ga uchraydi{{sfn|Tursun|2006|p=16}}.|[[Muhammad Kamol Pilav]]}} {{Q|Ilm olinglar. Ilm bilan birga [[xotirjamlik]], viqor va hilmni (muloyimlikni) ham olinglar. Sizga [[taʼlim]] berayotgan kishiga tavozeʼli boʻlinglar. Sizdan [[taʼlim]] olayotgan kishilar ham tavozeʼli boʻlishsin. Jabr qiluvchi [[olim]]lardan boʻlmanglar. Ilmingiz johilligingiz ustiga qoyim boʻlmasin{{sfn|Tursun|2006|p=6}}.|[[Ali]]}} {{Q|Ilm insoniyat gavharidir{{sfn|Tursun|2006|p=11}}.|[[Bedil]]}} {{Q|Ilm koʻp rivoyat qilish bilan emas, koʻp [[taqvo]] qilish bilan boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=9}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} {{Q|Ilm koʻr [[qalb]] koʻzini ochuvchi, qorongʻu [[zulmat]]da nur bagʻishlovchi va zaif badanlarga [[kuch]]-[[quvvat]]dir. Ilm bilan banda abrorlar darajasiga koʻtariladi, oliy martabalarga yetishadi. Ilm ustida [[tafakkur]] qilish kunduzi [[roʻza]] tutganga, uni [[muzokara]] etish kechani [[ibodat]] bilan bedor oʻtkazganga tengdir{{sfn|Tursun|2006|p=13}}.|[[Gʻazzoliy]]}} {{Q|Ilm koʻtarilmasidan uni oʻrganinglar. Ilm [[olim]]larning vafoti tufayli koʻtariladi. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, [[Alloh]] yoʻlida [[shahid]] boʻlgan kishilar ([[qiyomat]] kunida) olimlarga berilgan karomat darajalarni koʻrib: „Koshki bizni ham Alloh olim qilib tiriltirsa“, deb [[orzu]] qiladilar. Zero, hech kim olim boʻlib tugʻilmaydi. Ilm oʻrganish, [[taʼlim]] olish bilan egallanadi{{sfn|Tursun|2006|p=15}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} {{Q|Ilm – narsalarni inson [[aql]]i yordami bilan oʻrganishlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=16}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} {{Q|Ilm moldan yaxshidir, u seni muhofaza qiladi, molni esa sen qoʻriqlaysan. Ilm hokim, mol mahkumdir. Mol [[nafaqa]] qilish bilan kamaysa, ilm ziyoda boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=14}}.|[[Ali]]}} {{Q|Ilmni fursat boʻlganda oʻrganaverish kerak. Chunki ilm zarur boʻlgan paytda [[fursat]] topilmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=6}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} {{Q|Ilmni amal uchun oʻrganinglar. Aksar odamlar ilmlari togʻdek, amallari zarradek boʻlib qolib, yanglishishadi{{sfn|Tursun|2006|p=10}}.|[[Ibrohim Adham]]}} {{Q|Ilmni amalda qoʻllay olmas ekansan, koʻp bilishingdan foyda yoʻq. Axir sen mingta nayza bilan [[dushman]]ga yolgʻiz qarshi borolmaysan-ku!{{sfn|Tursun|2006|p=11}}|[[Majididdin Xavofiy]]}} {{Q|Ilmning shukri amaldadir, amalning shukri ziyoda boʻlishligidir{{sfn|Tursun|2006|p=21}}.|[[Sahl ibn Abdulloh Tustariy]]}} {{Q|Ilmning cheki yoʻq, qancha koʻp oʻqisang, bilmagan narsalaring shunchalik koʻpayaveradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=13}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} {{Q|Ilm olishda qiynaldim, bir oz xorlandim, tilagim hosil boʻlgach, aziz-u mukarram boʻldim{{sfn|Tursun|2006|p=15}}.|[[Abdulloh ibn Abbos]]}} {{Q|Ilm talab qilinglar, faqat ilmni [[hilm]] (muloyimlik) va [[viqor]] bilan yashiringlar{{sfn|Tursun|2006|p=11}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Ilm tanholikda hamroh, xilvatda [[doʻst]], toʻgʻri yoʻl koʻrsatuvchi [[dalil]], xursandlig-u xafalik paytda koʻmakchi, doʻstlar oldida vazir, begonalar oldida yaqin doʻst va [[jannat]] yoʻlining minorasidir{{sfn|Tursun|2006|p=17}}.|[[Muoz ibn Jabal]]}} {{Q|Ilm sarvat ([[boylik]])dan ustundir. Chunki sen sarvatni qoʻriqlaysan, ilm esa seni qoʻriqlaydi{{sfn|Tursun|2006|p=10}}.|[[Ali]]}} {{Q|Ilm va [[odob]] tagi yoʻq xazina. Kimki unga ega boʻlsa, qadr-u [[qiymat]]i biland boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=16}}}} {{Q|Ilm oʻrganib, unga amal qilmagan kishi xuddi yashirin holda [[zino]]ga borib, homilador boʻlgan va keyin siri ochilib qolgan ayolga oʻxshaydi. [[Alloh taolo]] ilmiga amal qilmagan kishining [[sir]]ini ham [[qiyomat]] kunida xuddi xotin kabi guvohlar huzurida ochib tashlaydi{{sfn|Tursun|2006|p=9}}.|[[Iso Masih]]}} {{Q|Ilm oʻrganinglar, zero uni oʻrganish – [[Alloh]]dan qoʻrqish, uni talab qilish – [[ibodat]], muzokarasi – tasbeh, uni izlash – [[jihod]], bilmaganga oʻrgatish – [[sadaqa]], uni oʻz ahliga bildirish – Allohga qurbatdir{{sfn|Tursun|2006|p=17}}.|[[Muoz ibn Jabal]]}} {{q|Ilm oʻrganishdan uyalgan va takabburlik koʻchasiga kirib qolgan kishilar hech qachon ilmga ega boʻla olmaydilar. Ey oʻgʻil, sen ilm oʻrganishdan uyalma! Nodonlik yomon xislat!<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>|[[Ibn Miskavayh]]|„[[Jovidoni xirad]]“ asaridan}} {{Q|Ilm oʻrganish nafl [[ibodat]]idan afzalroq{{sfn|Tursun|2006|p=16}}.|[[Imom Shofeʼiy]]}} {{Q|Ilm oʻrganmasdan turib, [[ulugʻlik]]ka intilgan kishiga hayronman{{sfn|Tursun|2006|p=15}}.|[[Abdulloh ibn Muborak]]}} == K == {{Q|Kechaning bir qismida ilm muzokarasi bilan mashgʻul boʻlish menga kechani butunlay bedor oʻtkazishdan mahbubroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=13}}.|[[Abdulloh ibn Abbos]]}} {{Q|Kim ilm oʻrganib, unga amal qilmasa, ilmi faqat uning [[kibr]]ini ziyoda qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=20}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} {{Q|Kimki ilmini yozmasa, uning ilmini ilm hisoblamayman{{sfn|Tursun|2006|p=14}}.|[[Muoviya ibn Abu Sufyon]]}} {{Q|Kim ilm oʻrganishga chiqish [[jihod]] emas, desa, uning [[aql]]i va [[fikr]]ida noqislik bor ekan{{sfn|Tursun|2006|p=16}}.|[[Abu ad-Dardo]]}} {{Q|Kishida [[odob]] boʻlsa, ilm ham boʻlishi lozim. Odob [[aql]]ga bogʻliq narsa. Aql ustiga odob ham qoʻshilsa, nur ustiga aʼlo nur boʻladi. [[Ulugʻlik]] aql-u odob bilan vujudga keladi. Aqlning [[qadr]]i odob bilan, [[boylik]] qadri [[saxovat]] bilan, quvvat qadri bahodirlik bilan oshadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=192}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} {{Q|Koʻrdimki, eng yaxshi [[doʻst]] ilm ekan{{sfn|Tursun|2006|p=19}}.|[[Najmiddin Kubro]]}} == N == {{Q|[[Nafs]]ini tiymagan kishiga ilmi foyda bermaydi{{sfn|Tursun|2006|p=93}}.|[[Imom Shofeʼiy]]}} == O == {{Q|Odamlar sendan oʻrganmasa, sen odamlardan oʻrgan. Ilm shunday narsaki, butun kuch sarf etilmasa, qoʻlga kirmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=16}}}} {{Q|Oqil va donolar bilan suhbatdosh boʻling. Ilmingiz har qancha koʻp boʻlsa ham, oʻzingizni ilmsiz hisoblab, yana ilm oʻrganishga kirishing{{sfn|Tursun|2006|p=20}}.|[[Abu Yazid Bastomiy]]}} == S == {{Q|Siz ilmga bor-yoʻgʻingizni bermaguningizcha, u sizga biror narsa bermaydi{{sfn|Tursun|2006|p=10}}.|[[Gʻazzoliy]]}} {{Q|Sizlar xohlagancha ilm oʻrganaveringlar. Allohga qasamki, amal qilmaguningizcha Alloh sizlarga uning uchun [[ajr]] bermaydi. [[Ahmoq]]lar [[himmat]]i rivoyat qilish, ulamolar himmati rioya qilishdir{{sfn|Tursun|2006|p=9}}.|[[Hasan Basriy]]}} {{Q|[[Sulaymon|Sulaymon alayhissalomga]] yo ilmni yoki mol-dunyoni tanlash ixtiyori berildi. Shunda u zot ilmni tanladilar. Keyin u kishiga mol-mulk ham ato etildi{{sfn|Tursun|2006|p=14}}.|[[Abdulloh ibn Abbos]]}} == Y == {{Q|[[Yaxshilik]] molingizni va farzandlaringizni koʻpaytirishda emas. Balki ilmingiz va hilmingizni ziyoda qilishda, odamlarga [[ibodat]]ingiz bilan magʻburlanmasligingizdadir. Solih amal qilsangiz, Alloh taologa [[hamd]] ayting. [[Gunoh]] qilib qoʻysangiz, Alloh taolodan [[magʻfirat]] tilang{{sfn|Tursun|2006|p=139}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|[[Yer]] ostida qolgan [[boylik]]dan, yashirilgan [[oltin]]dan va bekitilgan ilmdan [[foyda]] yoʻq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=200}}}} {{Q|Yoki ilmli boʻl, yoki ilmga tayanib ish tutadigan boʻl, loaqal ilmni tinglab eshitadigan boʻl, ammo toʻrtinchisi boʻlma, chunki kasodga uchrab halok boʻlasan{{sfn|Tursun|2006|p=7}}.|[[Az-Zamaxshariy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzini [[gunoh]] va badxulqlikdan saqlay olmagan kishiga ilm foyda bermaydi{{sfn|Tursun|2006|p=8}}.|[[Shofiʼiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |year=2006 |first=Ahmad |publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] bv1gmixup610ps4tj8jksgngo5wbfqo 0 4670 31810 20953 2026-08-09T05:40:56Z Bekipediya 2189 /* A */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31810 wikitext text/x-wiki {{Vikipediya|Ibn Miskavayh}} '''„Jovidoni xirad“''' ({{Lang-fa|جاویدان خرد}} – „Boqiy aql idrok“) – Ibn Miskavayh tomonidan olimlarning axloq haqidagi fikrlarini jamlangan asar. Uning qoʻlyozma nusxalari sharqda keng tarqalgan. {{ABD}} == A == * [[Anushirvon]] bir kuni Yunondan:<br />— Eng yaxshi yashash qanday yashash? – deb soʻradi.<br />— Salomat boʻlish va xotirjam yashash eng yaxshi yashash! – deb javob berdi u va davom etib dedi: – Ammo yaxshi nom qoddirish abadiy yashashdir!<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref> == B == * Badavlat kishilardan bir bechoralik bilan kun oʻtkazuvchi [[Suqrot]]ni aybladi. [[Suqrot]] unga: „Agar men xoxlasam sen kabi yashashim mumkin, ammo sen hech qachon men kabi kun kechirolmaysan!“ dedi. Boylardan yana biri [[Suqrot]]ga: „Sen juda kambagʻal va quruq qoʻlsan“ dedi. [[Suqrot]] esa unga: „Agar sen faqirlik lazzatini bilsang edi, menga achinish oʻrniga oʻzingga achinar eding!“ deb javob berdi<ref name=":0" />. * Barzu al-Hakim aytadi:<br />— Agar sen yolgʻonchilik balosiga duchor boʻlmayin desang, oʻzingga rostgoʻylik xislatini shior qil, nimaiki aytsang, aytgan gapingga vafo qil, [[mehnat]]ga mubtalo boʻlmay desang, [[mehnat]] qiluvchilarga rahm koʻzi bilan boq! [[Hasad]] dardiga yoʻliqmay desang, oʻzgalar, mol-u davlatga yetsa, xursand boʻl! Oqil kishilarga yoqmay qolishdan [[Qoʻrquv|qoʻrqsang]], [[hayo]] otiga min!<ref name=":0" /> * Bir hakim oʻz oʻgʻliga shunday nasihat qilgan ekan:<br />— Ey oʻgʻlim. Qilayotgan ishingda kichkina [[gunoh]] boʻlsa ham uni kichik deb hisoblama. Odamlarga [[yaxshilik]] qilishning tolibi boʻl, bu ishingdan senga foydalar yetadi. Kuching borligi uchun [[dushman]]ni hadeb ezaverma, jonidan toʻygach payt poylab, oʻzingni halok etadi. Birovning yolgʻonchi ekanini bilsang, gapida jon bordir deb, yana uning gapiga chippachin ishonma! Shubhali va gumonli ishlarga qoʻl urma, soʻrovchini noumid holda qaytarma. Oʻzingga yoqmagan narsalarni birovga ravo koʻrma. Birovga qilingan har bir [[yaxshilik]] yoki [[yomonlik]] kuni kelib oʻzingga qaytishini esingdan chiqarma!<ref name=":0" /> * Bir kishi [[Suqrot]]ga: „Sen oʻzingni dunyo neʼmatlaridan mahrum qilgansan!“ deb qoldi. Suqrot undan: „Neʼmat nima?“ deb soʻradi. U kishi: „Semiz barra goʻsht yeyish, sharob ichish, chiroyli kiyinish, goʻzallar bilan ishrat qilish“, deb javob berdi. Suqrot unga shunday dedi: „Bu narsalarning hammasini toʻngʻiz, maymun va darranda hayvonlarga oʻxshashni xohlaydigan kishilarga havola qildim. Bu toifa odamlar oʻz qorinlarini hayvonlar qorni kabi pshshiradilar, ruh imoratini tiklash oʻrniga badan imoratini tiklaydilar“<ref name=":0" />. * [[Buqrot]] oʻz shogirdlariga nasihat qilib derdi: „Battar faqir boʻlmay desangiz, mol yigishga haris boʻlmang. Mol-u amvol gʻam-u anduhning koʻzidir. [[Adolat]] eng yaxshi narsa. Chunki u jamiki [[yaxshilik]]ni mujassam qilgan!<ref name=":0" /> == E == * Ey farzand! Sen hech qachon ulugʻlik ketidan quvma! Ulugʻlikni izlash va barchadan ustun boʻlishni xohlash chin inson xislati emas. Kiyinish va yasan-tusan bilan obroʻ topishni oʻylama. Chunki bunday qilish yasama obroʻ topishga urinishdir<ref name=":0" />. == F == * Fiysogʻurus hakim nasihatlaridan saylanma. U aytdi:<br />— Ey aziz, sen doim fozil kishilar bilan [[Doʻstlik|doʻst]] tutin, ularning [[suhbat]]ini qidir, oʻz [[nafs]]ingni koʻp yeyishdan saqla, gʻazablanishdan, koʻp [[Uyqu|uxlashdan]], qabih ishlarni qilishdan qoch! Ularni hamisha yodda tut, shunga qarab ish qil, [[Kasb|kasb-u]] maishatda oʻrtacha yoʻl tut.<br />Yana uning soʻzi:<br />— Har kim [[Doʻstlik|doʻst]] tutishga qodir boʻlmasa, [[dushman]]ga qarshi ish tutishda ham ojiz boʻladi. Kishini soʻziga qarab emas, ishiga qarab bilish mumkin!<ref name=":0" /> * Fors donishmandlaridan Barzu al-Hakim nasihatlari. U yozadi:<br />“Har bir narsaning paydo boʻlishi uchun bir [[sabab]] boʻladi. Shuning uchun nimaiki paydo boʻlgan boʻlsa, avvalo uning sababini qidirmoq lozim, yaxshi hayot kechirish sababi murosa, sirning oshkor boʻlmaslik sababi birovlarning sirini ochmaslikda, iffat sababi oʻzgalarga yomon [[niyat]] bilan koʻz tikmaslikda, gina sababi badfeʼllik, [[doʻstlik]] sababi ochiq yuzlilik, judolik sababi azob, [[adovat]] sababi xilof, xorlik sababi tamaʼ, izzat sababi [[qanoat]], najot sababi rostlik!“<ref name=":0" /> == I == * [[Ilm]] oʻrganishdan uyalgan va takabburlik koʻchasiga kirib qolgan kishilar hech qachon [[ilm]]ga ega boʻla olmaydilar. Ey oʻgʻil, sen [[ilm]] oʻrganishdan uyalma! Nodonlik yomon xislat!<ref name=":0" /> == K == * Kishi uchun eng foydali dilni yorituvchi narsa [[qanoat]]dir. Eng zararli va [[nafrat]]li narsa [[hirs]] va [[gʻazab]]dir<ref name=":0" />. == L == * [[Luqmoni hakim]] oʻz oʻgʻliga dedi:<br />— Ey oʻgʻlim, yalqovlik koʻchasiga kirma, koʻngling tor boʻlmasin, chunki kimda yalqovlik va besabrlik boʻlsa, u hech qachon baxtga erisha olmaydi!<ref name=":0" /> == Q == * Qays ibn Soidning oʻz oʻgʻliga qilgan nasihatlarida aytadi:<br />— Ey oʻgʻlim! Shunday masal bor: „Sen birovga zulm etsang, senga ham zulm qilguvchilar bor“. Shu maqolga amal qil, hech kimga zulm qilma. Mol-u davlatdan xazina tayyorlamay, [[ilm]]dan xazina qil. [[Doʻstlik|Doʻst]]-birodarlaringni oʻzingdan uzoqlashtirma, har bir ishni maslahat bilan ado qil!<ref name=":0" /> == X == * Xurmus hakim soʻzlaridan:<br />Odam uchun sazovor narsa shuki, u [[hikmat]] oʻrgansin, donolik [[ilm]]ini bilsin va uni yuragiga naqsh qilsin. [[Hikmat]] va [[fazilat]]ga yetishga qarilik toʻsqinlik qilolmaydi. [[Hikmat]]ni kimki diliga joylagan boʻlsa, na botir, na qahramon, na podsho, hech kim uni tortib ololmaydi. Kishi oʻz [[niyat]]ini soʻz bilan muvofiq qilsin, toki tili boshqa-yu, dili boshqa boʻlmasin<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Kitoblar]] jqml9mvbeydi3z8fdlwdmyvwclna4ew 32322 31810 2026-08-09T06:58:38Z Bekipediya 2189 /* A */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32322 wikitext text/x-wiki {{Vikipediya|Ibn Miskavayh}} '''„Jovidoni xirad“''' ({{Lang-fa|جاویدان خرد}} – „Boqiy aql idrok“) – Ibn Miskavayh tomonidan olimlarning axloq haqidagi fikrlarini jamlangan asar. Uning qoʻlyozma nusxalari sharqda keng tarqalgan. {{ABD}} == A == * [[Anushirvon]] bir kuni Yunondan:<br />— Eng yaxshi yashash qanday yashash? – deb soʻradi.<br />— Salomat boʻlish va xotirjam yashash eng yaxshi yashash! – deb javob berdi u va davom etib dedi: – Ammo yaxshi nom qoddirish abadiy yashashdir!<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}}</ref> == B == * Badavlat kishilardan bir bechoralik bilan kun oʻtkazuvchi [[Suqrot]]ni aybladi. [[Suqrot]] unga: „Agar men xoxlasam sen kabi yashashim mumkin, ammo sen hech qachon men kabi kun kechirolmaysan!“ dedi. Boylardan yana biri [[Suqrot]]ga: „Sen juda kambagʻal va quruq qoʻlsan“ dedi. [[Suqrot]] esa unga: „Agar sen faqirlik lazzatini bilsang edi, menga achinish oʻrniga oʻzingga achinar eding!“ deb javob berdi<ref name=":0" />. * Barzu al-Hakim aytadi:<br />— Agar sen yolgʻonchilik balosiga duchor boʻlmayin desang, oʻzingga rostgoʻylik xislatini shior qil, nimaiki aytsang, aytgan gapingga vafo qil, [[mehnat]]ga mubtalo boʻlmay desang, [[mehnat]] qiluvchilarga rahm koʻzi bilan boq! [[Hasad]] dardiga yoʻliqmay desang, oʻzgalar, mol-u davlatga yetsa, xursand boʻl! Oqil kishilarga yoqmay qolishdan [[Qoʻrquv|qoʻrqsang]], [[hayo]] otiga min!<ref name=":0" /> * Bir hakim oʻz oʻgʻliga shunday nasihat qilgan ekan:<br />— Ey oʻgʻlim. Qilayotgan ishingda kichkina [[gunoh]] boʻlsa ham uni kichik deb hisoblama. Odamlarga [[yaxshilik]] qilishning tolibi boʻl, bu ishingdan senga foydalar yetadi. Kuching borligi uchun [[dushman]]ni hadeb ezaverma, jonidan toʻygach payt poylab, oʻzingni halok etadi. Birovning yolgʻonchi ekanini bilsang, gapida jon bordir deb, yana uning gapiga chippachin ishonma! Shubhali va gumonli ishlarga qoʻl urma, soʻrovchini noumid holda qaytarma. Oʻzingga yoqmagan narsalarni birovga ravo koʻrma. Birovga qilingan har bir [[yaxshilik]] yoki [[yomonlik]] kuni kelib oʻzingga qaytishini esingdan chiqarma!<ref name=":0" /> * Bir kishi [[Suqrot]]ga: „Sen oʻzingni dunyo neʼmatlaridan mahrum qilgansan!“ deb qoldi. Suqrot undan: „Neʼmat nima?“ deb soʻradi. U kishi: „Semiz barra goʻsht yeyish, sharob ichish, chiroyli kiyinish, goʻzallar bilan ishrat qilish“, deb javob berdi. Suqrot unga shunday dedi: „Bu narsalarning hammasini toʻngʻiz, maymun va darranda hayvonlarga oʻxshashni xohlaydigan kishilarga havola qildim. Bu toifa odamlar oʻz qorinlarini hayvonlar qorni kabi pshshiradilar, ruh imoratini tiklash oʻrniga badan imoratini tiklaydilar“<ref name=":0" />. * [[Buqrot]] oʻz shogirdlariga nasihat qilib derdi: „Battar faqir boʻlmay desangiz, mol yigishga haris boʻlmang. Mol-u amvol gʻam-u anduhning koʻzidir. [[Adolat]] eng yaxshi narsa. Chunki u jamiki [[yaxshilik]]ni mujassam qilgan!<ref name=":0" /> == E == * Ey farzand! Sen hech qachon ulugʻlik ketidan quvma! Ulugʻlikni izlash va barchadan ustun boʻlishni xohlash chin inson xislati emas. Kiyinish va yasan-tusan bilan obroʻ topishni oʻylama. Chunki bunday qilish yasama obroʻ topishga urinishdir<ref name=":0" />. == F == * Fiysogʻurus hakim nasihatlaridan saylanma. U aytdi:<br />— Ey aziz, sen doim fozil kishilar bilan [[Doʻstlik|doʻst]] tutin, ularning [[suhbat]]ini qidir, oʻz [[nafs]]ingni koʻp yeyishdan saqla, gʻazablanishdan, koʻp [[Uyqu|uxlashdan]], qabih ishlarni qilishdan qoch! Ularni hamisha yodda tut, shunga qarab ish qil, [[Kasb|kasb-u]] maishatda oʻrtacha yoʻl tut.<br />Yana uning soʻzi:<br />— Har kim [[Doʻstlik|doʻst]] tutishga qodir boʻlmasa, [[dushman]]ga qarshi ish tutishda ham ojiz boʻladi. Kishini soʻziga qarab emas, ishiga qarab bilish mumkin!<ref name=":0" /> * Fors donishmandlaridan Barzu al-Hakim nasihatlari. U yozadi:<br />“Har bir narsaning paydo boʻlishi uchun bir [[sabab]] boʻladi. Shuning uchun nimaiki paydo boʻlgan boʻlsa, avvalo uning sababini qidirmoq lozim, yaxshi hayot kechirish sababi murosa, sirning oshkor boʻlmaslik sababi birovlarning sirini ochmaslikda, iffat sababi oʻzgalarga yomon [[niyat]] bilan koʻz tikmaslikda, gina sababi badfeʼllik, [[doʻstlik]] sababi ochiq yuzlilik, judolik sababi azob, [[adovat]] sababi xilof, xorlik sababi tamaʼ, izzat sababi [[qanoat]], najot sababi rostlik!“<ref name=":0" /> == I == * [[Ilm]] oʻrganishdan uyalgan va takabburlik koʻchasiga kirib qolgan kishilar hech qachon [[ilm]]ga ega boʻla olmaydilar. Ey oʻgʻil, sen [[ilm]] oʻrganishdan uyalma! Nodonlik yomon xislat!<ref name=":0" /> == K == * Kishi uchun eng foydali dilni yorituvchi narsa [[qanoat]]dir. Eng zararli va [[nafrat]]li narsa [[hirs]] va [[gʻazab]]dir<ref name=":0" />. == L == * [[Luqmoni hakim]] oʻz oʻgʻliga dedi:<br />— Ey oʻgʻlim, yalqovlik koʻchasiga kirma, koʻngling tor boʻlmasin, chunki kimda yalqovlik va besabrlik boʻlsa, u hech qachon baxtga erisha olmaydi!<ref name=":0" /> == Q == * Qays ibn Soidning oʻz oʻgʻliga qilgan nasihatlarida aytadi:<br />— Ey oʻgʻlim! Shunday masal bor: „Sen birovga zulm etsang, senga ham zulm qilguvchilar bor“. Shu maqolga amal qil, hech kimga zulm qilma. Mol-u davlatdan xazina tayyorlamay, [[ilm]]dan xazina qil. [[Doʻstlik|Doʻst]]-birodarlaringni oʻzingdan uzoqlashtirma, har bir ishni maslahat bilan ado qil!<ref name=":0" /> == X == * Xurmus hakim soʻzlaridan:<br />Odam uchun sazovor narsa shuki, u [[hikmat]] oʻrgansin, donolik [[ilm]]ini bilsin va uni yuragiga naqsh qilsin. [[Hikmat]] va [[fazilat]]ga yetishga qarilik toʻsqinlik qilolmaydi. [[Hikmat]]ni kimki diliga joylagan boʻlsa, na botir, na qahramon, na podsho, hech kim uni tortib ololmaydi. Kishi oʻz [[niyat]]ini soʻz bilan muvofiq qilsin, toki tili boshqa-yu, dili boshqa boʻlmasin<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Kitoblar]] tsg0e1rpnopqostnmev96aza85pbn2x 32393 32322 2026-08-09T07:18:49Z Bekipediya 2189 /* A */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32393 wikitext text/x-wiki {{Vikipediya|Ibn Miskavayh}} '''„Jovidoni xirad“''' ({{Lang-fa|جاویدان خرد}} – „Boqiy aql idrok“) – Ibn Miskavayh tomonidan olimlarning axloq haqidagi fikrlarini jamlangan asar. Uning qoʻlyozma nusxalari sharqda keng tarqalgan. {{ABD}} == A == * [[Anushirvon]] bir kuni Yunondan:<br />— Eng yaxshi yashash qanday yashash? – deb soʻradi.<br />— Salomat boʻlish va xotirjam yashash eng yaxshi yashash! – deb javob berdi u va davom etib dedi: – Ammo yaxshi nom qoddirish abadiy yashashdir!<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref> == B == * Badavlat kishilardan bir bechoralik bilan kun oʻtkazuvchi [[Suqrot]]ni aybladi. [[Suqrot]] unga: „Agar men xoxlasam sen kabi yashashim mumkin, ammo sen hech qachon men kabi kun kechirolmaysan!“ dedi. Boylardan yana biri [[Suqrot]]ga: „Sen juda kambagʻal va quruq qoʻlsan“ dedi. [[Suqrot]] esa unga: „Agar sen faqirlik lazzatini bilsang edi, menga achinish oʻrniga oʻzingga achinar eding!“ deb javob berdi<ref name=":0" />. * Barzu al-Hakim aytadi:<br />— Agar sen yolgʻonchilik balosiga duchor boʻlmayin desang, oʻzingga rostgoʻylik xislatini shior qil, nimaiki aytsang, aytgan gapingga vafo qil, [[mehnat]]ga mubtalo boʻlmay desang, [[mehnat]] qiluvchilarga rahm koʻzi bilan boq! [[Hasad]] dardiga yoʻliqmay desang, oʻzgalar, mol-u davlatga yetsa, xursand boʻl! Oqil kishilarga yoqmay qolishdan [[Qoʻrquv|qoʻrqsang]], [[hayo]] otiga min!<ref name=":0" /> * Bir hakim oʻz oʻgʻliga shunday nasihat qilgan ekan:<br />— Ey oʻgʻlim. Qilayotgan ishingda kichkina [[gunoh]] boʻlsa ham uni kichik deb hisoblama. Odamlarga [[yaxshilik]] qilishning tolibi boʻl, bu ishingdan senga foydalar yetadi. Kuching borligi uchun [[dushman]]ni hadeb ezaverma, jonidan toʻygach payt poylab, oʻzingni halok etadi. Birovning yolgʻonchi ekanini bilsang, gapida jon bordir deb, yana uning gapiga chippachin ishonma! Shubhali va gumonli ishlarga qoʻl urma, soʻrovchini noumid holda qaytarma. Oʻzingga yoqmagan narsalarni birovga ravo koʻrma. Birovga qilingan har bir [[yaxshilik]] yoki [[yomonlik]] kuni kelib oʻzingga qaytishini esingdan chiqarma!<ref name=":0" /> * Bir kishi [[Suqrot]]ga: „Sen oʻzingni dunyo neʼmatlaridan mahrum qilgansan!“ deb qoldi. Suqrot undan: „Neʼmat nima?“ deb soʻradi. U kishi: „Semiz barra goʻsht yeyish, sharob ichish, chiroyli kiyinish, goʻzallar bilan ishrat qilish“, deb javob berdi. Suqrot unga shunday dedi: „Bu narsalarning hammasini toʻngʻiz, maymun va darranda hayvonlarga oʻxshashni xohlaydigan kishilarga havola qildim. Bu toifa odamlar oʻz qorinlarini hayvonlar qorni kabi pshshiradilar, ruh imoratini tiklash oʻrniga badan imoratini tiklaydilar“<ref name=":0" />. * [[Buqrot]] oʻz shogirdlariga nasihat qilib derdi: „Battar faqir boʻlmay desangiz, mol yigishga haris boʻlmang. Mol-u amvol gʻam-u anduhning koʻzidir. [[Adolat]] eng yaxshi narsa. Chunki u jamiki [[yaxshilik]]ni mujassam qilgan!<ref name=":0" /> == E == * Ey farzand! Sen hech qachon ulugʻlik ketidan quvma! Ulugʻlikni izlash va barchadan ustun boʻlishni xohlash chin inson xislati emas. Kiyinish va yasan-tusan bilan obroʻ topishni oʻylama. Chunki bunday qilish yasama obroʻ topishga urinishdir<ref name=":0" />. == F == * Fiysogʻurus hakim nasihatlaridan saylanma. U aytdi:<br />— Ey aziz, sen doim fozil kishilar bilan [[Doʻstlik|doʻst]] tutin, ularning [[suhbat]]ini qidir, oʻz [[nafs]]ingni koʻp yeyishdan saqla, gʻazablanishdan, koʻp [[Uyqu|uxlashdan]], qabih ishlarni qilishdan qoch! Ularni hamisha yodda tut, shunga qarab ish qil, [[Kasb|kasb-u]] maishatda oʻrtacha yoʻl tut.<br />Yana uning soʻzi:<br />— Har kim [[Doʻstlik|doʻst]] tutishga qodir boʻlmasa, [[dushman]]ga qarshi ish tutishda ham ojiz boʻladi. Kishini soʻziga qarab emas, ishiga qarab bilish mumkin!<ref name=":0" /> * Fors donishmandlaridan Barzu al-Hakim nasihatlari. U yozadi:<br />“Har bir narsaning paydo boʻlishi uchun bir [[sabab]] boʻladi. Shuning uchun nimaiki paydo boʻlgan boʻlsa, avvalo uning sababini qidirmoq lozim, yaxshi hayot kechirish sababi murosa, sirning oshkor boʻlmaslik sababi birovlarning sirini ochmaslikda, iffat sababi oʻzgalarga yomon [[niyat]] bilan koʻz tikmaslikda, gina sababi badfeʼllik, [[doʻstlik]] sababi ochiq yuzlilik, judolik sababi azob, [[adovat]] sababi xilof, xorlik sababi tamaʼ, izzat sababi [[qanoat]], najot sababi rostlik!“<ref name=":0" /> == I == * [[Ilm]] oʻrganishdan uyalgan va takabburlik koʻchasiga kirib qolgan kishilar hech qachon [[ilm]]ga ega boʻla olmaydilar. Ey oʻgʻil, sen [[ilm]] oʻrganishdan uyalma! Nodonlik yomon xislat!<ref name=":0" /> == K == * Kishi uchun eng foydali dilni yorituvchi narsa [[qanoat]]dir. Eng zararli va [[nafrat]]li narsa [[hirs]] va [[gʻazab]]dir<ref name=":0" />. == L == * [[Luqmoni hakim]] oʻz oʻgʻliga dedi:<br />— Ey oʻgʻlim, yalqovlik koʻchasiga kirma, koʻngling tor boʻlmasin, chunki kimda yalqovlik va besabrlik boʻlsa, u hech qachon baxtga erisha olmaydi!<ref name=":0" /> == Q == * Qays ibn Soidning oʻz oʻgʻliga qilgan nasihatlarida aytadi:<br />— Ey oʻgʻlim! Shunday masal bor: „Sen birovga zulm etsang, senga ham zulm qilguvchilar bor“. Shu maqolga amal qil, hech kimga zulm qilma. Mol-u davlatdan xazina tayyorlamay, [[ilm]]dan xazina qil. [[Doʻstlik|Doʻst]]-birodarlaringni oʻzingdan uzoqlashtirma, har bir ishni maslahat bilan ado qil!<ref name=":0" /> == X == * Xurmus hakim soʻzlaridan:<br />Odam uchun sazovor narsa shuki, u [[hikmat]] oʻrgansin, donolik [[ilm]]ini bilsin va uni yuragiga naqsh qilsin. [[Hikmat]] va [[fazilat]]ga yetishga qarilik toʻsqinlik qilolmaydi. [[Hikmat]]ni kimki diliga joylagan boʻlsa, na botir, na qahramon, na podsho, hech kim uni tortib ololmaydi. Kishi oʻz [[niyat]]ini soʻz bilan muvofiq qilsin, toki tili boshqa-yu, dili boshqa boʻlmasin<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Kitoblar]] jqml9mvbeydi3z8fdlwdmyvwclna4ew 0 4675 31853 20263 2026-08-09T05:50:18Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31853 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Zebunniso begim | Tasvir = Portrait of Zib al-Nisa.jpg | wikipedia = Zebunniso begim | commons = Zeb-un-Nisa }} '''Zebunniso begim''' ({{lang-fa|{{nq|زیب‌النسا}}}}; 1638-yil 15-fevral – 1702-yil 26-may; Shohjahonobod, hozirgi Dehli) – shoira, maʼrifatparvar. Boburiylar sulolasidan [[Avrangzeb]]ning qizi. Onasi Dilrasbonuning shajarasi Safaviylarga va [[Bobur]]ning qizi – Gulbadan begimga borib taqaladi. „Maxfiy“ taxallusi bilan ijod qilgani taxmin qilinadi. == Iqtiboslar == * Soʻzaro boʻldim nihon xushboʻy gullar bargidek,<br>Kimki koʻrmoq istasa soʻz ichra shon koʻrsa meni<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Shoiralar]] [[Turkum:1638-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1702-yilda vafot etganlar]] e685uu6y8xhl3k84zdkis661ixta2bo 0 4676 32070 20302 2026-08-09T06:18:47Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32070 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Irq bitigi | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Irq bitigi | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''„Irq bitigi“''' (qadimgi turkiy tilda irq „fol“, irq bitigi – „fol kitobi“ degan maʼnoni bildiradi) – qadimni turkiy moniy muhitda yaratilgan sheʼriy asar. == Iqtiboslar == * Agar jangchi uy tomon kelsa, u baxtiyor ataladi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * Dovyurak bola nayza va yoyi bilan<br />Tik qoyalarni kezib yolgʻiz yuradi deyishadi,<br />U mana shunday botir ekan.<br />Bilib qoʻying: bu – yaxshi<ref name=":0" />. * Oʻgʻil [[ona]]si va [[ota]]sidan achchiqlanib ketib qoldi.<br />Yana gʻamgin boʻlib qaytib keldi.<br />„<nowiki/>[[Ona]]m nasihatini olayin,<br />[[Ota]]m pandini eshitayin“ deb keldi, – deyishadi.<br />Bilib qoʻying bu – yaxshi<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Kitoblar]] dx1akwntuggyp1d3rd5e6jxti8uqt3b 0 4677 32045 11850 2026-08-09T06:15:53Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32045 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Bahromgoʻr | Tasvir = Plate with a hunting scene from the tale of Bahram Gur and Azadeh MET DT1634.jpg | wikipedia = Bahromgoʻr }} '''Bahromgoʻr''' yoki '''Varaxran V''' (shohlik yillari 421 – 438) – Eronda xukmronlik qilgan sosoniylardan Yazdigardning oʻgʻli. == Iqtiboslar == * Aytishlaricha, Bahromgoʻr bir daraxtning ostida oʻtirgan edi. Nogoh shoxlar orasidan bir qushning ovozi eshitildi. Bahrom bir oʻq bilan bemavrid „soʻzlovchi“ bu qushning ishini tamom qildi. Qushning tani mix misol shoxlarga urildi va joni esa oʻq-yoyning issiq sixi bilan tilindi. U dedi: „Qush ham, inson ham oʻz tilini saqlasa omon boʻlarkan!“<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref> == Manbalar == 7u8aqa6jrqx7k1ccxdfsu63ttf6f3p4 0 4678 31858 18582 2026-08-09T05:50:54Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31858 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Komil Xorazmiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = 1825-yil | Tavallud joyi = Xiva | Vafot sanasi = 1899-yil | Vafot joyi = Xiva | Vikipediya = Komil Xorazmiy | Vikiombor = | nocat = }} '''Komil Xorazmiy''' (taxallusi; asl ismi: '''Pahlavon Muhammadniyoz Abdulla Oxund oʻgʻli'''; 1825-yil – Xiva – 1899-yil) – oʻzbek shoiri, xattot, musiqashunos, tarixchi, tarjimon va davlat arbobi. == Iqtiboslar == * Buxl eliga demagil, ey zubdai davron soʻzung,<br>Hayf etar, qadrini bilmay, siflai nodon soʻzung<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * Gar oltin qasr esa johing, ulus holigʻa rahm etgil<ref name=":0" />. * Gar qoʻymasang bu olam aro nakoʻnomligʻ,<br>Oltunga sud topmagʻung otingni qoqtirib<ref name=":0" />. * Ichib zahri qahringni xushnudmen,<br>Kerakmasturur shahd-u sharbat mango<ref name=":0" />. * Kima bir xizmat etsam aylagay oʻrnigʻa yuz tuhmat,<br>Asalgʻa zahru, gul oʻrnigʻa sonchar xor bir soat.<br>Kimakim oshnoligʻ ayladim izhor bir soat,<br>Yetar afgonki nodon [[Doʻstlik|doʻstlarning]] ixtilotidan<ref name=":0" />. * [[Maqsad]] yuzin hamisha ango koʻrguzur jahon,<br>Har kimki, chashmi nuri xiraddin tihi erur<ref name=":0" />. * Rizou [[sabr]] yoʻlida bulung sobitqadam, ahbob<ref name=":0" />. * Tamaʼni tark et chiq goʻshai qanoataro,<br>Sanga yoʻq oʻzga jahon ichra amniyat<ref name=":0" />. * Ulki qilmaydur maoni bahriga gʻavvoslik,<br>Koʻrmagay minchoqcha gar boʻlsa duri gʻalton soʻzing<ref name=":0" />. * Vasl istama hajr ranji chekmay,<br>Kim komini topti beriyozat<ref name=":0" />. * Yaxshidur qoniʼu qashshoqu gʻani tamaʼidin,<br>Tutti bu vajhdin oini qanoat shuaro<ref name=":0" />. == Manbalar == [[Turkum:1825-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1899-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Xattotlar]] [[Turkum:Musiqashunoslar]] [[Turkum:Tarixchilar]] [[Turkum:Tarjimonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha davlat arboblari]] 5au2th8sv7ham3vnhyde18y51mz7hnq 0 4679 32194 15507 2026-08-09T06:34:04Z Bekipediya 2189 /* B */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32194 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Kamiy | wikipedia = Kamiy }} '''Kamiy''', '''Karimbek Kamiy''' (taxallusi; asl ismi: '''Karimbek Sharifbek oʻgʻli'''; 1864-yil, Toshkent – 1923-yil, Toshkent) – oʻzbek shoiri, maʼrifatparvar. {{ABD}} == Iqtiboslar == === B === * Boʻlsa gar [[ilm]]u [[hunar]]din xoli ul,<br />Ey Kamiy, olamda bilkim, xordur<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. === H === * Hakimi hoziqu bodiyonat,<br />Jami ahli bemorona yaxshi<ref name=":0" />. * Har kishida [[ilm]]u [[sanʼat]] bordur,<br />[[Baxt|Baxt-u]] [[davlat]] ul kishiga yerdur<ref name=":0" />. * [[Hayo]]yu sharmu [[odob]]u tavozeʼ,<br />Emas hayvonakim, insona yaxshi<ref name=":0" />. === M === * Musofir dili shikasta [[mehmon]]ning,<br />Dilini shod aylamoq [[mehmon]]a yaxshi<ref name=":0" />. === Q === * Qarindosh nomuvofiq oshnodin,<br />Muvofiq yetti begona yaxshi.<br />Muqarrar [[doʻst]]eki boʻlsa nodon,<br />Ki andin [[dushman]]i farzona yaxshi<ref name=":0" />. * Qilmagan [[ilm]] sari kimsa nazar,<br />[[Xalq]] behud [[kasb]] mayl aylar.<br />Qolmadi hech qadri [[ilm]]u [[hunar]],<br />Koʻrdi beilm qavm necha zarar<ref name=":0" />. === X === * Xush ulkim, [[suhbat]]i nojinslardin,<br />Qochib ulturgali zindona yaxshi<ref name=":0" />. == Manbalar == [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:1864-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1923-yilda vafot etganlar]] duhm8vunt1mg4xbb05ire9lakqf1tiv 0 4683 32255 20319 2026-08-09T06:41:36Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32255 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Majlisiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = <nowiki>XV</nowiki> asr oxiri | Tavallud joyi = Xorazm | Vafot sanasi = <nowiki>XVI</nowiki> asrning birinchi yarmi | Vafot joyi = Buxoro | Vikipediya = Majlisiy | Vikiombor = | nocat = }} '''Majlisiy''' (taxallusi; <nowiki>XV</nowiki> asr oxiri, Xorazm – <nowiki>XVI</nowiki> asrning birinchi yarmi, Buxoro) – shoir. {{ABD}} == Iqtiboslar == * Agar maʼshuqa mayli yoʻq, bilingiz<br />Yeta bilmas anga ushshoq hargiz<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * Jafo chekmay kishiga rohat oʻlmas,<br />Agar koʻymas oʻtunga, joʻsh boʻlmas<ref name=":0" />. * Jahonda javrlar oshiq uchundir,<br />Vale, bilgil, alar loyiq uchundir<ref name=":0" />. * Jahonda nish koʻrmay, noʻsh boʻlmas,<br />Murodin topmayin oshiq quvonmas<ref name=":0" />. * Kelib ishrat, yana [[mehnat]] tugandi,<br />Ketib [[mehnat]], yana davlat ulandi<ref name=":0" />. * Musohiblar kurubon yod qilgʻay,<br />Buzuq yerlarni obod qilgʻay<ref name=":0" />. * Na xushdur emgak ichra topsa rohat,<br />Chu marhamdur, tutashsa gar jarohat<ref name=":0" />. * Chu dehqon chekmasa javr-u jafosin,<br />Yemishlarning kishi koʻrmas vafosin<ref name=":0" />. * Chu [[hikmat]] birla yorim yor boʻldi,<br />[[Xayol]] etganlarim gulzor boʻldi<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] cgj5han7if87na39eo4ehwl5u7721c1 0 4684 31966 22858 2026-08-09T06:06:15Z Bekipediya 2189 /* A */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31966 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Miriy | wikipedia = Miriy (shoir) }} '''Miriy''' (taxallusi; asl ismi: '''Ochildimurod Neʼmatilla oʻgʻli'''; 1830-yil – Kattaqoʻrgʻon – 1899-yil) – oʻzbek shoiri, xattot, dostonnavis, tarjimon, imom va qozi. {{ABD}} == A == * Agar boʻlsa [[fikr]]ing raiyatpisand,<br>Balogʻat eli birla jalis avlo.<br>Qachon [[suhbat]]ing loyiqi har lavand,<br>Tut ilikini bulgʻoch birov dodxoh<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. == B == * Boʻlma inʼomi birla xom tama,<br>Doʻstum deganiga aldanma<ref name=":0" />. == H == * Haromini [[suhbat]]ga yer aylama,<br>Ilon asrogʻon qaydadur begazand<ref name=":0" />. == K == * Karam ayla yetgach, qayu mustamand,<br>Yiqilganlar ahvoliga lutf qil,<br>Seni buyla haq aylamish arjmand,<br>Yana xayli mazlum dastgiri bul<ref name=":0" />. == X == * Xiradmand uldur baliyat chogʻi,<br>Durust ersa sharafu [[hikmat]] chogʻi<ref name=":0" />. == Y == * Yoʻq dahrning [[vafo]]si, ibrat koʻzi bilan boq,<br>Subhning yoʻq baqosi, gar [[fikr]]i shom qilding<ref name=":0" />. == Sh == * Sharar ozdurur [[suv]] bila barham et,<br>Ulugʻ boʻlsa, tufrogʻ sepib, ut kam et<ref name=":0" />. == Ch == * Chu [[dushman]] qaviy boʻlsa tadbiri xub,<br>Ki tadbir etar ishni taʼsiri xoʻb<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Xattotlar]] [[Turkum:Dostonnavislar]] [[Turkum:Tarjimonlar]] [[Turkum:Imomlar]] [[Turkum:Qozilar]] [[Turkum:1830-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1899-yilda vafot etganlar]] 0r63fq85oq0q33ba03it2gmnddnlust 0 4685 32208 15520 2026-08-09T06:35:50Z Bekipediya 2189 /* S */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32208 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Miskin | wikipedia = Miskin }} '''Miskin''' (taxallusi; asl ism-sharifi '''Gʻulomxalil Toshmuhammad oʻgʻli'''; 1880-yil – Toshkent – 1937-yil) – shoir. {{ABD}} == S == * Sogʻlom boʻlmagan kishi [[sheʼr]] yozolmaydi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. == Y == * Yoz oftobi — qishga dori.<br>[[Mehnat]] salomatlik garovi<ref name=":0" />. == Manbalar == <references /> [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:1880-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1937-yilda vafot etganlar]] 6p3zocyl4gjd1z8kisqfunjcut3fhvm 0 4687 32264 20702 2026-08-09T06:42:48Z Bekipediya 2189 /* I */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32264 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Muhammad Solih | wikipedia = Muhammad Solih (tarixchi) }} '''Muhammad Solih''' (1455-yil, Xorazm – 1535-yil, Buxoro) – eski oʻzbek tilida ijod qilgan Shayboniylar davri shoiri va tarixchisi. {{ABD}} == Iqtiboslar == === I === * Ittifoq ahliga davlat kelishur,<br>Ittifoq ahli ham oni bilishur<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. === M === * Ming kishi muttafiq etsa ishini,<br>Bosar, albatta, bu yuz ming kishini<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Tarixchilar]] [[Turkum:1455-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1535-yilda vafot etganlar]] 0j1zcb6fzua56zzxnzksen2vvuqw7xg 0 4691 32261 20887 2026-08-09T06:42:19Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32261 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Dunyo|wikipedia=Dunyo|wiktionary=dunyo|Tasvir=The_Earth_seen_from_Apollo_17.jpg}} '''Dunyo''' — yer sayyorasiga odamzot nuqtai nazaridan berilgan nomdir. Dunyo aholisi bugungi kunda (2011) 6,91 milliarddan ziyoddir. {{ABD}} == A == {{Q|Aslida shundaydir gumbazi jahon,<br />Qaytarar har nima deganing zamon{{sfn|Tursun|2006|p=119}}.|[[Xusrav Dehlaviy]]}} == B == {{Q|Bu dunyo ibratli ishlar va pand-nasihatlarga toʻladir. Ayni vaqtda koʻz yoshlariga ham serob{{sfn|Tursun|2006|p=109}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == D == {{Q|Dunyoda [[yaxshilik]] va [[yomonlik]]dan koʻra uzoqroq yashaydigan narsa yoʻq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=108}}}} == Yana qarang == * [[Islomda dunyo]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 9c6gw8df7a7jlgyn40ed1tuu2kesv9i 0 4692 31903 21191 2026-08-09T05:56:42Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31903 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Obroʻ|wikipedia=Obroʻ|wiktionary=obroʻ}} '''Obroʻ''' — ijtimoiy hayotning turli jabhalarida (mas, ilmiy, diniy, siyosiy sohalarda, jamoada, oilada) biron shaxening bilimi, tajribasi, tashkilotchiligi, axloqiy fazilati tufayli orttirgan, koʻpchilik tomonidan eʼtirof etilgan taʼsiri, nufuzi. {{ABD}} == K == {{Q|Koʻr boʻl, shol boʻl, nom qoldir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=224}}}} == Y == {{Q|Yaxshi nom qozonish ulkan [[boylik]] topishdan afzal{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=224}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|[[Yolgʻonchilik]], [[ezmalik]], [[takabburlik]], [[chaqimchilik]] izzat-obroʻni barbod qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=156}}.|[[Junayd Bagʻdodiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 4zcp2du4b0ry5prs58h8qnqn0wwb7ar 0 4694 32106 24751 2026-08-09T06:22:52Z Bekipediya 2189 /* A */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32106 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Muhammad Jabalrudiy | wikipedia = Muhammad Jabalrudiy }} '''Muhammad Jabalrudiy''' – fors donishmandi. {{ABD}} == A == * [[Aql]]li kishi [[dunyo]]ning [[gʻam]]-[[alam]]i va bor-yoʻgʻiga [[qaygʻu]]rmaydi, ortiqcha mol topishga intilmaydi. Mol va [[pul]] uchun faqat johil kishilargina intiladilar. Takabburlik bilan tumshuqlarini koʻtarib, izzat va [[obroʻ]] topish ketidan quvadilar<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * [[Aql]] va [[farosat]] shunday bir gavharki, uning madadi bilan kishilarning soʻzi va feʼl-u [[harakat]]iga qarab, ularning [[aql]]i doirasini, [[kasb]]ini, yaxshi xislatli yoki qabih illatli ekanini bilib olish mumkin<ref name=":0" />. * Aziz [[xalq]]ingga doimo [[yaxshilik]] qil, qilgan [[Yaxshilik|yaxshiliging]] ulardan senga qaytadi. Hech kimsaga qasddan [[yomonlik]] qilma, kimki [[yomonlik]] qilsa, qilgan yomonligi, shubhasiz, oʻziga qaytadi<ref name=":0" />. == B == * Bilgilki, [[sabr]]da xosiyat va [[manfaat]] koʻp. [[Sabr]] shundayki, musibat va balo ayyomida dod-faryod qilinmaydi, qovoq solinmaydi, yuz oʻzgartirilmaydi. Uning yana bir koʻrinishi shundayki, odamlar orasida bechoralikdan shikoyat qilinmaydi, toqat va chidam qoʻlini tutadi<ref name=":0" />. * Bir [[Doʻstlik|doʻstki]], hech kimga bermagan azob,<br />Uzoq sinab koʻrdim, bilsang u [[kitob]].<br />[[Sir]]ni yashirmaydi oʻquvchisidan,<br />Xabar berar senga yozuvchisidan.<br />Xilvatda sen bilan boʻlib u ulfat,<br />Jimgina quradi yoqimli [[suhbat]].<br />Hech kimdan qolishmas [[bilim]]li ahbob,<br />Undan soʻramasang bermaydi javob<ref name=":0" />. == D == * Darmon qabul qilmas illatdir [[hasad]],<br />Hasadchining doim gʻamidir behad!<ref name=":0" /> * Donolardan biri aytadi:<br />— Yomon kishilar bilan ulfat boʻlishdan qochgin. Odamning tabiati oʻgʻridir. U yaxshi kishilar bilan suhbatdosh boʻlganda yaxshi xislatlardan bahramand boʻlgani kabi, yomonlar bilan ulfat boʻlganda ham ulardan ozgina boʻlsa-da yomon xislat oʻgʻirlab oladi<ref name=":0" />. * Dunyoda eng yomon xislat [[doʻst]]larga qilinadigan [[makr]] bilan [[hiyla]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. * Dunyoda faqat halol ye, halol ishla, haromdan topilgan mol hech kimga [[vafo]] qilmaydi<ref name=":0" />. * [[Dushman]] bilmasin va eshitmasin deb, yashirib yurgan [[sir]]ing boʻlsa, bu [[sir]]ni har kimga aytma. Odam va olam bir xil turmaydi, [[Doʻstlik|doʻst]], deb yurganing bir kuni [[dushman]]ga aylanib qolishi mumkin. Bundan tashqari qoʻlingdan kelmagan ishni qilaman, deb birovga [[vaʼda]] berma. Xayrli ishni amalga oshirishga shoshil!<ref name=":0" /> == E == * Ey aziz, arablar orasida „Baxillik olovdir“ degan maqol bor. Chunki [[baxillik]] oʻz sohibini [[gʻam]] oʻtida yondiradi<ref name=":0" />. * Ey aziz! Bilginki, haqiqiy [[suhbat]] odamning [[qalb]]iga qarab boʻladi, yaʼni odamning dilidan birovning diliga yoʻl ochilmaguncha ikki kishining orasida haqiqiy [[suhbat]], [[muhabbat]] va payvandlik hosil boʻlmaydi. Shuning uchun donolar: „Dildan dilga yoʻl bor“ degan maqol toʻqishgan. Dil dilni topgandagina ular bir-birining ahvoliga tushunadi, shundagina haqiqiy [[suhbat]], sof [[doʻstlik]] paydo boʻladi<ref name=":0" />. * Ey aziz, bilgilki, odamzod [[dunyo]]da qoʻlida boriga [[qanoat]] qilishi lozim. Shundagina u odamlarga [[tama]] qoʻlini choʻzmaydi. Kimki ortiqcha narsa qidirsa, [[mehnat]]lar domiga tushadi, odamlarning nazaridan qoladi. Natijada unday kishi nadomat turiga va malomat oʻqiga duchor boʻladi. Bilgilki, [[tama]] barcha balolarni keltirguvchi va jumla ofatlarni qoʻzgʻatuvchidir. Agar qushlar odamlar qoʻygan donga [[tama]] koʻzi bilan boqmaganlarida, don halqasi ularning boʻyniga tushmagan boʻlur edi. Agar inson [[tama]] kamarini beliga bogʻlamasa, xorlikning botqogʻiga botmaydi<ref name=":0" />. * Ey aziz, har kim [[nafs]]ining ogʻzini tindirsa [[nafs]] shundagina uni sargardonlikdan tindiradi. Agar mard boʻlsang [[nafs]]ing boʻynini uz, yoʻqsa balolar domiga duchor boʻlish [[reja]]sini tuz<ref name=":0" />. * Ey azizim, sening bu [[nafs]]ing yeb tuymaydigan xasisiy narsa. Agar unga yoʻl bersang seni balolar domiga tushiradi. Unga qarshi kurashsang, uni yengishing mumkin. Yoʻqsa seni ofatlar chohiga gʻarq qilishi muqarrardir<ref name=":0" />. * Ey aziz! Kishi uchun [[kitob]]dan azizroq va yoqimliroq suhbatdosh yoʻqdir. Kitob fasohat, balogʻatda, latofatda tengi yoʻq, munofiqlikdan xoli hamrohdir. Yolgʻizlikda va gʻamli ayyomlarda munis ulfatdir. Unda na nifoq boru, na gina. U shunday hamdamki, soʻzlarida [[yolgʻon]] va [[xato]] boʻlmaydi. Suhbatidan esa kishiga malollik yetmaydi. U oʻz [[Doʻstlik|doʻstining]] dilini ogʻritmaydi. Yuragini esa siqmaydi. U shunday rafiqdirki, kishi orqasidan [[gʻiybat]] qilib yurmaydi. Uning suhbatidan senga shunday fayzli foydalar yetadiki, bunday foydani odamlardan topa olmaysan. Aksincha, aksar odamlar suhbatidan kishiga zarar yetadi. [[Kitob]]dek doʻst ichida barcha [[Ilm|ilm-u]] hilm mujassamdirki, u kishilarni oʻtmishdan va kelajakdan ogoh qilib turadi. Shuning uchun ham: „<nowiki/>[[Kitob]] aql qalʼasidir“, deganlar<ref name=":0" />. * Ey aziz, qoʻlingdan ketgan narsaga qaygʻurma, uni qaytarib boʻlmaydi. Mol-dunyoga quvonma, u bir [[umr]] sen bilan qolmaydi. Qaysi ishga qoʻl ursang, uning [[oqibat]]ini oʻyla, boshingga qiyin ishlar tushsa, munosib tadbir qoʻllashni oʻrgan!<ref name=":0" /> * Ey aziz, sen doimo olim va fozil kishilar bilan suhbatdosh boʻlishga intil, nodon va badniyat kishilardan qoch, ularning toifasiga qoʻshilma, soʻzlarini eshitma, hatto, kasal boʻlib qolsa ham koʻrishga borma! Sen yaxshi [[Doʻstlik|doʻstlar]] topishga urin, ular seni har doim qoʻllab-quvvatlaydilar<ref name=":0" />. * Ey birodar, bilginki, oʻylamasdan gapirishdan koʻngilga ozor yetadi. Jimlik va xomushlikdan esa hech kimga ozor yetmaydi<ref name=":0" />. * Ey birodar, [[tama]] qilmagil, [[tama]] —<br />Odamni xarob-u xor-u zor qilar.<br />Ikki ogʻiz tingla mendek nosihdan<br />Seni [[hayot]] ichra baxtiyor qilar!<ref name=":0" /> * Ey farzand, agar sen oʻzgalardan [[yaxshilik]] koʻray desang, faqat [[yaxshilik]] qil! Bu haqda shunday deyishgan:<br />[[Dunyo]]da topayin desang omonlik,<br />Birovga zarracha qilma [[yomonlik]]! <br />Demak [[Yaxshilik|yaxshiliging]] xoh katta, xoh kichik boʻlsin, uni birovlardan darigʻ tutma. Arzimagan bir [[yaxshilik]]ni ham birovga ravo koʻramanmi deb oʻylanib oʻtirma! [[Dunyo]]da kim nimani eksa, oʻshani oʻradi<ref name=":0" />. * Ey farzand, bilgilki, munofiq va hasadgoʻy kishilar taʼsiri yaxshi odamlarni yoʻldan chiqaradi. Dono va olimlar suhbati esa kishiga boqiy umr baxsh etadi. Behuda soʻzlar aytilayotgan majlisga tushib qolsang, bunday majlisdan qoch!<ref name=":0" /> * Ey farzand, hech qachon badgumon va egri [[fikr]]li boʻlma! Badgumonlik seni barcha doʻstlaringdan uzoqlashtiradi va yolgʻizlatib qoʻyadi<ref name=":0" />. * Ey farzand, nafsi ammorang kuyiga kirib, keragidan ortiqcha mol-u mulk topishga intilma, moʻzingni el-u yurt oldida sharmanda qilma!<ref name=":0" /> * Ey oqil, [[baxillik]]ni oʻzingga shior qilib, mol-[[pul]] topishning payidan boʻlma. [[Hasad]] va [[baxillik]] koʻchasidan qoch. Oʻzgalarga doimo madad qoʻlini choʻz. [[Hasad]] va [[rashk]]dan hech kim foyda koʻrmagan. Aksincha el orasida xor-u zor boʻlib, eʼtibordan chetda qolgan. Mol-mulkingni bekorga saqlama. Uni el foyda koʻradigan narsalarga sarfla. Faqat ahmoq odamlargina yuz [[Mehnat|mehnat-u]] alam bilan [[boylik]] toʻplaydilar. Undan na oʻzi foyda topadi-yu, na oʻzgalar [[manfaat]] koʻradi! Bunday johil kishilar koʻrib bilib turib, koʻrganlardan ibrat olishmaydi. Nafsi ammora kuyiga kirib, ranj va kulfat koʻradilar!<ref name=":0" /> * Ey yigit! Yon-atrofingga qara, manman degan zabardast kishilar ajal sharbatini ichmoqdalar. Kuni kelib senga ham bu kosani sipqarish navbati yetadi. Shunday ekan, aziz umringni gʻaflat bilan oʻtkazsang, bundan ham ogʻirroq sharmandalik va nobakorlik boʻlmaydi!<ref name=":0" /> * Ey oʻgʻil, bilgilki, [[Hirs|hirs-u]] [[tama]] yaramas narsadir. U kishilarga xorlik va rasvolik keltiradi. Shuning uchun ham: „Xorlik tamadan keladi“ deganlar. Bunday yomon sifatdan qochmoq sarafrozlik koʻchasiga kirmoqdir<ref name=":0" />. * Ey oʻgʻil, [[hunar]]siz, dangasa va ishyoqmas kishilar bilan ulfatlik qilma, ularning taʼsiri senga ham uradi, dangasalarning doimiy fikr-u oʻyi ishlamasdan katta yeyish, yaxshi kiyinishdir. Ular behuda soʻzlashni, [[vaqt]]ni xush oʻtkazishni, tanini semirtirishni oʻylaydilar. Semiz kishining esa dil koʻzi bekilgan boʻladi, doimo orom topishni oʻylaydi, koʻp yeb semirishni oʻylovchi kishilarni donolar „hayvon tabiatli kishilar“ deydilar<ref name=":0" />. * Eng aqlli kishi shunday kishiki, davlat va martabaga erishgan paytda ham doimo [[kamtarlik]]ni oʻziga shior qilib oladi va taʼzim-tavozeda boʻladi, sabr-qanoatli, parhezgar boʻladi. Badasl kishilar esa bunday kishining tamoman aksidir. Ular davlat va martabaga erishdi degunlaricha kekkaya boshlaydilar va magʻrurlik koʻchasiga kirib, hech kimni mensimay qoʻyadilar!<ref name=":0" /> * Eng razil kishilardan biri yolgʻonchilardir. Bunday kishilar yolgʻon narsalarni naqd qilib, odamlar orasiga nifoq soladi. Birov haqida boʻlmagʻur gaplarni senga, senikini esa ularga yetkizadi<ref name=":0" />. == H == * Har doʻstki, dilida uch xislat boʻlmas,<br />Kech undan, doʻstlikka aslo arzimas.<br />Biri vafodorlik, biri sir saqlash,<br />Biri – molin sendan ayamasa bas!<ref name=":0" /> * Har kim qaysar nafs kuyiga giriftor boʻlsa, barcha balolar ostida xor boʻladi<ref name=":0" />. * Har kimsaning boʻlsa yomon odati,<br />Oʻzi bilmas, takrorlanar bu odat.<br />Chayon toshga urar oʻtkir nishini,<br />Vaholanki, yetkazolmas hech zahmat!<ref name=":0" /> * Har kishi aytsa birovning aybini senga qachon,<br />Sendagi aybni birovga aytajaqdur begumon<ref name=":0" />. * Hasadchi kishi odamlarning shod va xushholligidan doimo gʻam chekadi va alam tortadi! Ha dunyoda hasad va baxillikdan koʻra yomonroq dardu alam yoʻq! Shunday ekan, bunday kishilardan uzoq yur, ularning suhbatidan qoch!<ref name=":0" /> == K == * Kitob olimlar fikrining panohgohi, dono kishilar boʻstonining chamani, oddiy kishilarning tomoshagohidir. U kimsasiz kishilarga dil ochuvchi bogʻ, koʻngli shikastalarga rahnamodir. U barcha yerda barcha bilan oshno, dardli kishilar diliga davodir<ref name=":0" />. * Kishi har ishga chin dilbasta boʻlgʻay,<br />Tikan ham qoʻlida guldasta boʻlgʻay!<ref name=":0" /> * Kishilarning oqil yoki johil ekanligi ularning soʻzidan va tutgan ishidan maʼlum boʻladi. Shuning uchun ham donolar: „Qozonda bori choʻmichga chiqadi“, – deb bejiz aytishmagan<ref name=":0" />. * Kishi tirik ekan, nafsi bilan kurashda magʻlub boʻlmasligi kerak. Nafs shunday dushmanki, manmanlik va qaysarlik uning shioridir. Nafs shunday takabburki, kibru havo uning hamrohidir<ref name=":0" />. == N == * Nafsini tiymasa kishi boʻlur xor,<br />Nafs uni qiladi koʻcha-kuyda zor<ref name=":0" />. * Nafsingni oʻldirsang gʻamdan ozodsan,<br />Dushmaning boʻlmaydi, doimo shodsan<ref name=":0" />. * Nodon doʻstdan aqlli dushman yaxshi.<br />Joningga qasd qilgan dushmaning dono<br />Boʻlsa, nodon doʻstdan ming karra aʼlo!<br />Nodon qilgan ishning barchasi zarar,<br />Foydasi boʻlsa ham erur besamar!<ref name=":0" /> * „Nodon doʻstdan ziyrak dushman yaxshi“ deb bekorga aytishmagan. Agar sen birov bilan doʻst tutinmoqchi boʻlsang, oʻsha kishining vujudida uchta xislat boʻlmasa, doʻstligingga arzimaydi. Ular mana boʻlardir<ref name=":0" />. == O == * Ochkoʻzlarning badavlat boʻlganin kim koʻribdi,<br />Toʻlmaguncha koʻziga tuproq aslo toʻymaydi!<ref name=":0" /> == R == * Ranj-u gʻam yuz bersa, qilma koʻp faryod,<br />Undan ham battari kelmasin boshga!<ref name=":0" /> == S == * Sabr – bu barcha mehnat va ogʻirlikni yengish va chidamdir. Bechora va nochor boʻlsa-da, oʻzini badavlat kishidek tutish, koʻringan kimsaga ahvoli haqida shikoyat qilavermaslik, gʻamli ayyomda ham oʻzini xandon va ochiq yuzli qilib koʻrsatishdir<ref name=":0" />. * Suhbatdoshning fikri oʻz suhbatdoshiga katta taʼsir koʻrsatadi. Shuning uchun ham donolar:<br />"Oʻrik oʻrikni koʻrib rang oladi" deb aytganlar<ref name=":0" />. == X == * Xulosa shulki, nodon va johil, nopok va noasl, qallob va fosiq kishilar suhbatidan mutlaqo qoch! Ulardan uzoqlashish yoʻlini qidir! oʻz toza tabiatingni nopok kishilarning yomon xislatlariga bulgʻama!<ref name=":0" /> == Y == * Yaxshi doʻst attorga oʻxshaydi, u oʻz atiridan sizga bermasa-da, siz uning atirlari hididan bahramand boʻlaverasiz. Yomon ulfat temirchiga oʻxshaydi, uning olovi sizni kuydirmasa-da, biroq qora tuguni sizga taʼsir qilaveradi. Shuning uchun yomon ulfatdan qoching. Ularning doʻstligi ilon zaharidan ham yomonroqdir<ref name=":0" />. * Yaxshilarning suhbatin koʻnglingga sol,<br />Hech yomonning suhbatin qilma xayol!<br />Koʻr, qizil gulbogʻ ichin xandon qilur,<br />Mard kishi nomardni ham inson qilur.<br />Garchi sen boʻlsang agar marmar kabi,<br />Yaxshi birla bulgʻasen gavhar kabi!<ref name=":0" /> * Yaxshilarning suhbati shodon qilur,<br />Koʻr, qizil gul bogʻ ichin xandon qilur!<ref name=":0" /> * Yomon otli kishi oʻlik bilan teng,<br />Yaxshi oʻlsa hamki tirik el aro.<br />Shunday yashagingki sen oʻlsang agar,<br />Boshga tuproq sochib cheksinlar navo!<ref name=":0" /> == Oʻ == * Oʻzgalardan tama bilan narsa tilamoq kishini tanballikka olib keladi, izzat va obroʻni ketkizadi, oxiri kishini baxtsizlik koʻchasiga olib keladi, kishini sharmisor qilib, nazardan qoldiradi. Dangasa va pastkash kishilar bilan ulfat boʻlishning natijasi shuldir. Demak, sen qulogʻingga quyib olki, past-himmatli kishilar va xasis tabiatli odamlardan uzoqlashish yoʻlini qidir, ular bilan yaqinlik qilma, ularning taʼsiri senga uradi!<ref name=":0" /> == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} 8hd35gjbkzhoo4d36qdsamib89tfzho 0 4695 32204 20930 2026-08-09T06:35:21Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32204 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Hunar|wiktionary=hunar}} '''Hunar''' — muayyan koʻnikma, mahorat talab qiladigan, tirikchilikning asosiy manbai hisoblanuvchi ish, mashgʻulot; kasb. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, hunar ahlining tarbiyasiga saʼy-harakat qil. Hunarsiz kishilarga otasining xizmatlari tufayli eʼtibor qilma! Odamlarni otasining xizmatlari tufayli emas, oʻzlarida boʻlgan [[qobiliyat]] tufayli tarbiyalash lozim!<br />''Bayt:''<br />Oʻlikdir hayotda hunarsiz kishi,<br />Hunarsiz boʻlgandan oʻlgani yaxshi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=5}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == B == {{Q|Bir hakim shunday degan edi: „Har kimda oltinu zar qanchalik koʻp boʻlmasin, agar u behunar boʻlsa, hosilsiz daraxtdir“{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=199}}.|[[Mavlono Xurramiy]]}} == E == {{Q|Iqtibos=Ey oʻgʻil! Bu nasihatlarga quloq sol, kasbu hunar oʻrganishdan or qilma, mehnat qilishni oʻrgan. Yurt va elning rivoji ham hunarga bogʻliq. Eng halol va eng yoqimli yemish va kiyish hunardan hosil boʻladi. Hunar — yashirin xazina. Kuni kelib dunyo tasodiflari tufayli mol-mulkdan ajralsang ham, hunardan hech qachon ajralmaysan. Hunar sening doimiy hamrohing, madadkoringdir.|Muallif=Muhammad Javhar Zamindor<ref name="Mashriqzamin" />}} == H == {{Q|Har kim anjir sotib, qorni boʻlsa toʻq,<br>Unga shu hunardan ustun hunar yoʻq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=22}}}} {{Q|Iqtibos=Har kimning zari boʻlmasa-da, ammo hunari boʻlsa dunyoda hech bir xavf-xatari boʻlmaydi. Shuning uchun kishi hunar ziynati bilan bezanmogʻi kerak. Hunarsiz kishi quruq savlatdir. Quruq savlat qotib turgan suratga oʻxshaydi. Sen suratga boq, u odamga oʻxshasa-da, joni boʻlmaydi. Daraxt shoxi mevasiz boʻlsa, kiyikning shoxlaridan nima farqi bor. Qalam garchi choʻp boʻlsa-da, ilmu hunarni oshkor qilgani uchun azizdir. Oyna esa goʻzallar yuzi tufayli qoʻlda yuradi. Sen Abu Jahl tarvuzini koʻr, shirin tarvuzlar kabi chiroylidir. Ammo achchiq boʻlgani uchun qiymati yoʻq.|Muallif=Muhammad Javhar Zamindor<ref name="Mashriqzamin">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>}} {{Q|Hunarni qadrlamagan och qoladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=22}}}} {{Q|Hunar va [[sanʼat]] shunday narsaki, u keraksiz boʻlib qolmaydi, ishlatmasang ham yoʻqolib ketmaydi, kerak paytda esa senga koʻmakchi boʻladi. [[Erkak]] kishiga qirq hunar ham oz. [[Erkak]] boʻla turib, „men buni bilmayman“ deyish uyatdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=20}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == I == {{Q|Inson hunaridan [[hurmat]] koʻradi,<br>[[Dunyo]]da ne eksa shuni oʻradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=22}}}}{{Q|[[Inson]]ning hunari uning [[boylik|boyligi]]. [[Pul]] tugaydi, biroq hunar tugamaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=22}}}} == K == {{Q|Keltirishlaricha, bir hakim oʻz oʻgʻliga nasihat qilib, shunday der ekan:<br />Oltining xarj bilan oxir boʻlar kam,<br />Hunar shunday ganjki, kamaymas hech dam!<br />Ularning farqini aytsam agarda,<br />Hunar chashma erur, oltin-chi shabnam!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=23}}|[[Mavlono Xurramiy]]}} == O == {{Q|Oltin va kumushi boʻlmagan odam kambagʻal emas, balki es-hushi va [[kasb]]-hunari boʻlmagan kishi kambagʻaldir{{sfn|Tursun|2006|p=88}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} {{Q|Ota yoki bobongning nasl-u nasabi bilan emas, balki oʻz [[mehnat]]ing va hunaring bilan keril!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=33}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] ki42qj395n5x01zq6zg7dws11pngh5k 0 4696 32215 23754 2026-08-09T06:36:44Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32215 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Tama|wiktionary=tama}} '''Tama''' ({{Lang-ar|طمع}}) — birovdan bir narsa undirish hissi, oʻziniki qilish, olishga boʻlgan intilish. {{ABD}} == D == {{Q|Dunyo-yu oxirat yaxshiligini [[qanoat]]da, yomonligini taʼmada koʻrdim{{sfn|Tursun|2006|p=74}}.|[[Najmiddin Kubro]]}} == E == {{Q|Iqtibos=Ey oʻgʻil! Dunyoda eng yoqimsiz va eng yomon xislatlardan biri ishlamasdan birovlarning inʼom-[[ehson]]iga tama koʻzini tikib oʻtirishdir. [[Kasb|Kasb-u]] [[hunar]] egasi tamadan xolidir. U oʻz [[hunar]]ining fazilati tufayli oʻz [[mehnat]]i bilan halol topib, halol yeydi.|Muallif=Muhammad Javhar Zamindor<ref name=:1>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>}} == H == {{Q|Har kim ozod boʻlib, sharmandalikdan xoli boʻlay desa, tamadan uzoq boʻlishi kerak|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref name=:1 />}} {{Q|Har kim tama yoʻlin tutsa gar pesh,<br>[[Oqibat]] bir kun boʻlgʻuvchi darvesh!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=159}}|[[Farididdin Attor]]}} == I == {{Q|[[Iltimos]]ga qolgan kunda [[oʻlim]]ni, [[bosiqlik]] va taʼmasizlikda barhayotlikni koʻrdim{{sfn|Tursun|2006|p=87}}.|[[Najmiddin Kubro]]}} == O == {{Q|Odamning baxti [[orzu]] va taʼmalariga qarab boʻladi. Eng taʼmagir odam — [[baxt]]i eng oz odamdir{{sfn|Malik|2019|p=133}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“, Toʻrtinchi gurung: Baxtiyorlik ayyomi}} {{Q|[[Ochkoʻz]]ning boyligidan [[gʻam]]-[[alam]] va ozor yetadi. U qayerga borsa, shu yerda dod-u faryod koʻtariladi. Taʼmagirning mol-mulkiga yomon koʻz bilan qarama, zero uning boyligidan tish zirqiraydi{{sfn|Tursun|2006|p=96}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == P == {{Q|Pastkash odam biror kimsani sevsa, yo qoʻrqqanidan sevadi yoki tamagirlikdan.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=161}}}} == Q == {{Q|Qoʻy taʼmani, bor esa senda tamiz,<br/>Shubhasiz, el ichra boʻlgʻaysan aziz{{sfn|Tursun|2006|p=100}}.|[[Farididdin Attor]]}} == T == {{Q|Tamagir boʻlmaslik kerak. Kishining boshiga tamadan turli balolar keladi. Sal narsa uchun kishi [[gʻazab]]lanmasligi kerak, chunki kishi uchun dunyoda [[gʻazab]]dan kuchliroq narsa yoʻq. [[Gʻazab]] kelgan paytda kishi oʻzining nima qilayotganini oʻzi bilmaydi. Odam kishilarni oʻz feʼliga moslashtirishga urinmasligi kerak. Balki odamlar qanday feʼlda boʻlsa oʻsha feʼlga moslashmoq kerak.|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref name=:1 />}} {{Q|Taʼmagir koʻz dunyo moliga toʻymas,<br />Xuddi toʻlmaganidek shabnamga quduq{{sfn|Tursun|2006|p=98}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Tamagir oʻzi qilayotgan [[xato]]ni oʻzi bilmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=161}}}} {{Q|Tamasi koʻpning, [[insof]]i oz boʻlar.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=161}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} == Havolalar == {{xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] kjs16s08y4km2cnlv57ktnzfftng8wq 0 4697 31938 31266 2026-08-09T06:01:17Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31938 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Bola|wikipedia=Bola|wiktionary=bola|Tasvir=Soviet_Union_stamp_1979_CPA_4966.jpg}} '''Bola''' — asosiy maʼnosi — bolalik davridagi inson. {{ABD}} == B == {{Q|Bolalarini pisand qilmagan [[millat]]lar inqirozi ularni yot qoʻllarga va yot [[madaniyat]]lar ixtiyoriga berib qoʻyganlari sababliki, ulardan ayrilishga mahkumdirlar{{sfn|Tursun|2006|p=124}}.|[[Abdulla Avloniy]]}} {{Q|Bola qalbi misoli begʻubor taxta, unga har qanday tasvirni osongina chizaverish mumkin{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Jaloliddin Davoniy]]}} {{Q|Bola uchun ajratilgan besh-oʻn daqiqa vaqt kelajakda oylab-yillab davom etadigan qaygʻu-alamlar oldini olishini anglab yetgan [[ota-ona]] naqadar baxtli!{{sfn|Malik|2019|p=31}}|[[Tohir Malik]]|„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asaridan. „Birinchi gurung: Ota meros“ boʻlimi}} {{Q|Iqtibos=Bordi-yu kishining uchta farzandi boʻlsa, har uchoviga ham ilm oʻrgatgani yaxshi. Agar bunday imkoniyatga ega boʻlmasa, bittasiga ilm oʻrgatsin, bittasiga hunar va yana bittasiga ziroat yoki tijorat oʻrgatsin. Umuman, ularni biror foydali ish bilan mashgʻul qilish, nobakor va qabih kishilar bilan ulfat, hamsuhbat boʻlishidan qaytarish kerak.|Muallif=Muhammad ibn Muhammad al-Jomiy<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>}} == F == {{Q|Farzandni jahl zimistonidan roʻshnolik tomon yetakla, [[ilm]] – inson faxri, [[johil]]lik esa gʻaflatdir{{sfn|Tursun|2006|p=20}}.|[[Muhammad al-Jomiy]]}} {{Q|Farzandingning tili kalimaga juftlangan kundan boshlab, uning [[ong]]iga quyidagi uch muborak jumlani quymogʻing farzdir: „Assalomu alaykum“, „Bismillahir rahmonir rahim“, „Allohu akbar“{{sfn|Tursun|2006|p=12}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} == H == {{Q|Haqiqiy farzand har bir sohada oʻz [[ota]]sining hukmiga tobe boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=178}}.|[[Barxurdor ibn Mahmud]]}} {{Q|Har bir daraxtning mevasi bor, koʻngilning mevasi esa farzanddir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=25}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻz farzandingni yaxshi [[xulq]]-[[odob]]li va [[aql]]li boʻlishga oʻrgat. Kimki [[yoshlik]]dan yaxshi xulq-odob egallamas ekan, ulgʻayganda undan [[bilim]] talab qilma{{sfn|Tursun|2006|p=123}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] c5y1wh0y5wk5ihtjdj10a6b66lrfsd9 0 4698 31859 31380 2026-08-09T05:51:01Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31859 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ochlik|wikipedia=Ochlik|wiktionary=ochlik|Tasvir=No-nb bldsa 6a053.jpg}} '''Ochlik''' — organizmni saqlab qolish uchun kerakli darajadan past boʻlgan jiddiy energiya yetishmovchiligi. Bu holat toʻyib ovqatlanmaslikning eng ekstremal shakli hisoblanadi. {{ABD}} == A == {{Q|Iqtibos=Abul Abbos qassob shunday der edi: „Ochlikdan betoqat boʻlmagunimcha, aslo taom yemadim, shuning uchun tabibga hech ishim tushmadi!“|Muallif=Muhammad ibn Muhammad al-Jomiy{{sfn|Mashriqzamin hikmat boʻstoni}}}} {{Q|Aqlli odam och qolmas.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=61}}}} == O == {{Q|Ochlikda qolmasa chidam va toqat,<br />Baʼzan arpa non ham koʻrinar novvot{{sfn|Tursun|2006|p=85}}.|[[Xusrav Dehlaviy]]}} == S == {{Q|[[Saylov]]lar muntazam oʻtkaziladigan, hukumatni tanqid qiluvchi muxolifat partiyalari boʻlgan, [[gazeta]]lari odamlarga nimalar sodir boʻlayotgani haqida bemalol xabar beroladigan va hech qanday jiddiy [[senzura]]siz davlat siyosatining toʻgʻriligiga shubha qiloladigan biror-bir mustaqil mamlakatda hech qachon ochlik roʻy bermagan<ref>{{Kitob manbasi|year=2023|author=Charlz Uilan|title=Yalangʻoch iqtisodiyot: murakkab sohaning sodda qiyofasi|publisher=„Asaxiy Books“ loyihasi, „Nihol“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=540|isbn=978-9943-23-222-8}}</ref>.|[[Amartya Sen]]|Development as Freedom (New York: Alfred A. Knopf, 1999), p. 152.}} == T == {{Q|Iqtibos=Tabobatda shunday yozganin koʻrdim,<br>Ochlik davo erur barcha illatga!|Muallif=Muhammad ibn Muhammad al-Jomiy{{sfn|Mashriqzamin hikmat boʻstoni}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] i3uocj8sa0nkt8nqkhkp33d7m5yr7hx 0 4699 32205 31643 2026-08-09T06:35:28Z Bekipediya 2189 /* D */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32205 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Maxzan al-ulum | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Maxzan al-ulum | Vikilugʻat = | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }}'''Maxzan al-ulum''' (Ilmlar xazinasi) – Hindistonda tartib berilgan toʻplam boʻlib, u 1873-yili Kanpur, 1861, 1863-yillari Bombay va 1891-yili Istanbulda chop etilgan. Asarda fanning koʻplab sohalari boʻyicha yozilgan asarlardan parchalar berilgan. Katta qismini tabobatga oid lavhalar tashkil etadi. Bayoz forsiyda bitilgan. {{ABD}} == Iqtiboslar == === D === * Dono kishilar: „<nowiki/>[[Qanoat]] tuganmas [[boylik]]dir, qanoatli kishi hech qachon kambagʻal boʻlmaydi, chunki uni hech kimga ishi tushmaydi. Qanoatsiz kishi esa gadoyga oʻxshaydi, uning hamma narsasi boʻlsa ham koʻzi tuymaydi, koʻproq topishga intiladi, narsa uchun odamlar oldida bosh egadi“, – deydilar<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. === E === * Eng [[aql]]li kishi shunday kishiki, oʻz [[nafs]]iga hokimlik qila oladi. Tirikligida u shunday bir ish qiladiki, bu qilgan ishi oʻlgandan keyin ham uni tiriklar qatorida olib yuradi. Eng ahmoq odam shunday odamki, nafsi qayoqqa boshlasa, oʻsha yogʻga ketaveradi... Oʻlganimdan soʻng odamlar meni kechiradi, deb oʻylaydi<ref name=":0" />. === H === * Hakimlarning aytishlaricha, har kim badavlatlik paytida doʻstlariga yordam qoʻlini choʻzmasa, bechoralik paytida hech kim unga ham qoʻlini choʻzmaydi. Soʻradilar: „Doʻst kim?“ Javob berdi: „Ogʻir kunlarda qoʻllagan kishi!“<ref name=":0" /> * Har kimning nafsi uni chegaradan chiqarib yuborsa, bu uning [[oʻlim]]idir<ref name=":0" />. * Har kim [[Ozodlik|ozod]] boʻlib, sharmandalikdan xoli boʻlay desa, [[tama]]dan uzoq boʻlishi kerak<ref name=":0" />. === K === * Kundan-kunga [[saodat]]li boʻlay desang, qanchalik dono boʻlmagin, baribir oʻzingni nodon deb [[tasavvur]] qil! Shunda koʻproq oʻqib, donoroq boʻlasan. [[Ilm]]ni esa oʻz joyida sarf qil<ref name=":0" />. === M === * [[Maslahat]] shoshmaslik bilan, ish esa surʼat bilan boʻladi<ref name=":0" />. === O === * Odamlarning oliyjanobi oʻziga nisbatan odamlarda [[muhabbat]] uygʻonishiga urinuvchi, odamlarning baxili esa oʻziga nisbatan [[Doʻstlik|doʻstlarida]] nafrat tugʻdiruvchi kishidir<ref name=":0" />. * Oz [[ovqat]]ga qanoat qilmoqning [[fazilat]]laridan biri shundaki, [[odam]]ning ilm va [[hunar]]ga boʻlgan intilishida dangasalik va hafsalasizlik qoplamaydi, oshqozon ovqatni hazm qilishdan ojiz boʻlmaydi, kishining sezgi aʼzolarining sezuvchanligi buzilmaydi<ref name=":0" />. === Q === * Qanoatli kishi och va yalangʻoch boʻlsa ham boydir. Dono boʻlsa ham amirdur<ref name=":0" />. * Qanoatning yana bir koʻrinishi yeyish-ichishda bilinadi. Ozgina ovqat yeyishga qanoat qilgan kishi kam kasal boʻladi<ref name=":0" />. * Qayerdaki odamning qadri boʻlmasa, soʻzlamay jim oʻtirgani maʼqul!<ref name=":0" /> === T === * Tamagir boʻlmaslik kerak. Kishining boshiga tamadan turli balolar keladi. Sal narsa uchun kishi [[gʻazab]]lanmasligi kerak, chunki kishi uchun dunyoda gʻazabdan kuchliroq narsa yoʻq. Gʻazab kelgan paytda kishi oʻzining nima qilayotganini oʻzi bilmaydi. Odam kishilarni oʻz feʼliga moslashtirishga urinmasligi kerak. Balki odamlar qanday feʼlda boʻlsa oʻsha feʼlga moslashmoq kerak<ref name=":0" />. === U === * Ulugʻ kishilarning yoqimli xislatlaridan biri qanoatdir. Qanoatli kishi hech qachon xor boʻlmaydi. Aksincha kishida qanoat boʻlmasa topgan-tutganiga [[sabr]] qilmay, koʻpiga intilsa [[oqibat]] xorlik tortadi<ref name=":0" />. === Y === * Yaqinlar [[suhbat]]ini izlab, fisq-u fujur ahlidan qoch, sabr qil, shoshqaloqlikni [[odat]] qilma, [[sir]]ingni har kimga aytma, molingni oʻylab xarj qil<ref name=":0" />. === Gʻ === * Gʻamgin boʻlmayin desang, ginachi boʻlma!<ref name=":0" /> == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Kitoblar]] rx65oh29bh4lubfreyzbhk9lq4od4sj 0 4700 31752 23752 2026-08-09T05:38:18Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31752 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Qanoat | Tasvir = Peace and Contentment Eduard-Grützner.jpg | Izoh = Xotirjamlik va qanoat ({{lang-en|Peace and contentment}}), Eduard von Grützner (1897) | wikipedia = Qanoat | wiktionary = qanoat }} '''Qanoat''' ({{Lang-ar|قناعت}}) — qismatga rozi boʻlish, taqdir etilgan narsalarga mamnun boʻlish, jizzaki va shoshqaloq boʻlmaslik, qoʻlidagiga rozi boʻlish, oʻzgalarning moliga va haqiga koʻz olaytirmaslik, yeyish, kiyinish va maskan ehtiyojini zarurat chegarasida saqlash, isrofga yoʻl qoʻymaslik, tejamkorlikka rioya qilish, ochkoʻz boʻlmaslik. {{ABD}} == A == {{Q|Agar odamlar oʻzida mavjud narsalar bilan qanoatlanganda, maymunlar kabi daraxtlarda yashab yurgan boʻlardilar<ref name=":0">{{Veb manbasi|url=https://jadid.uz/janni-rodaridan-iqtiboslar/|title=Janni Rodaridan iqtiboslar|author=Oqil Abdubarnoyev|date=23.10.2024|publisher=Jadid.uz|accessdate=09.02.2025}}</ref>.|[[Janni Rodari]]}} {{Q|[[Alloh]] oʻrtaga qoʻygan mashruʼ (qonuniy) yoʻl bilan topganlaringga qanoat qil. [[Halol]] boʻlmagan biron narsani oʻzingga mol deb bilma. Halol molingni va halol topganingni oʻz oʻrnida sarfla. Shunda [[dunyo]] sevgisi senga zarar bermaydi{{sfn|Tursun|2006|p=71}}.|[[Abu Hozim Makkiy]]}} {{Q|Azizim, har kim qanoat boyligiga ega boʻlsa kimsaga yalinmaydi. Har kim xirs balosiga mubtalo boʻlsa, uning hayoti doimo ozor ichidadir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=139}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == B == {{Q|[[Boylik|Boy]] boʻlishni istasang — qanoatli boʻl.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=199}}}} {{Q|Boshqalarda koʻrganni juda qattiq istamaslik ham qanoat hisoblanadi{{sfn|Tursun|2006|p=85}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == D == {{Q|Dil boyligi va [[ruh]] ozigʻi uch narsadadir: birinchi [[ilm]]da, ikkinchi rizoda, uchinchi qanoatda{{sfn|Tursun|2006|p=18}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} {{q|Dono kishilar: „Qanoat tuganmas boylikdir, qanoatli kishi hech qachon kambagʻal boʻlmaydi, chunki uni hech kimga ishi tushmaydi. Qanoatsiz kishi esa gadoyga oʻxshaydi, uning hamma narsasi boʻlsa ham koʻzi tuymaydi, koʻproq topishga intiladi, narsa uchun odamlar oldida bosh egadi“, — deydilar<ref name=:1>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>.|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan}} {{Q|Dunyo-yu oxirat yaxshiligini qanoatda, yomonligini [[taʼma]]da koʻrdim{{sfn|Tursun|2006|p=74}}.|[[Najmiddin Kubro]]}} == I == {{Q|Ikki toifa odam boʻladi: biri topganiga qanoat qilmay qidirishda boʻladi, ikkinchisi esa topolmaydi, biroq qidirishda boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=141}}}} == K == {{Q|Kim [[dunyo (islom)|dunyo]]likni qattiq istasa-yu, unga bu berilsa, bunga hech qachon qanoat qilmaydi, yana istaydi. Kim [[oxirat]]likni qattiq istasa-yu, unga bu berilsa, u ham bunga qanoat qilmaydi, yana istaydi. Na dunyolik [[orzu]]larining, na-da oxiratlik orzularining soʻnggi bordir{{sfn|Tursun|2006|p=73}}.|[[Abu Sulaymon Doroniy]]}} {{Q|Kishi uchun eng foydali, dilni yorituvchi narsa qanoatdir. Eng zararli va nafratli narsa [[hirs]] va [[gʻazab]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=85}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == M == {{Q|Men hech kimdan biror narsa soʻramayman. Soʻramasimdan nima bersa, olaman{{sfn|Tursun|2006|p=102}}.|[[Abu Hurayra]]}} == O == {{Q|Ozga qanoat qilmagan koʻpga yetmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=171}}}} {{Q|[[Ochkoʻzlik]] — kambagʻallik, qanoat — boylikdir. Kimningki koʻzi odamlarning [[mol-mulk]]ida boʻlmasa, ularga muhtoj boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=78}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == Q == {{Q|Qanoat deb yemak-ichmakni [[Alloh taolo]]dan olmoqqa aytiladi{{sfn|Tursun|2006|p=50}}.|[[Abu Turob Naxshabiy]]}} {{Q|Qanoat kishini qudratli qilur{{sfn|Tursun|2006|p=89}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Qanoatli kishi och va yalangʻoch boʻlsa ham boydir. Dono boʻlsa ham amirdur.|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref name=:1 />}} {{Q|Qanoatli kishi [[qiyinchilik]]ka, v[[ijdon]]li kishi bechoralik kuyiga tushmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=141}}}} {{Q|Qanoatli qul ozod, ozod tamagir esa quldir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=141}}}} {{Q|Qanoat mevasi – [[rohat]], [[kamtarlik]] mevasi – [[muhabbat]]{{sfn|Tursun|2006|p=86}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} {{Q|Qanoatning yana bir koʻrinishi yeyish-ichishda bilinadi. Ozgina [[ovqat]] yeyishga qanoat qilgan kishi kam kasal boʻladi.|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref name=:1 />}} {{Q|Qanoat qil, ey [[nafs]], andakka ham,<br />Ki kelturgusi [[hirs]] beshak alam{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=138}}.|[[Almaiy]]}} {{Q|Qanoat — [[rizq]]ni Allohdan olmoqdir{{sfn|Tursun|2006|p=94}}.|[[Abu Turob Naxshabiy]]}} == T == {{Q|Tinch yashay desang, qoʻlingda boriga qanoat qil.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=163}}}} {{Q|Tashlagil [[hirs]]ni, qanoat pesha qil,<br>Shum [[oʻlim]]ning panjasin andisha qil!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=141}}|[[Farididdin Attor]]}} == U == {{Q|Ulugʻ kishilarning yoqimli xislatlaridan biri qanoatdir. Qanoatli kishi hech qachon xor boʻlmaydi. Aksincha kishida qanoat boʻlmasa topgan-tutganiga [[sabr]] qilmay, koʻpiga intilsa [[oqibat]] xorlik tortadi.|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref name=:1 />}} == Oʻ == {{Q|Oʻz toʻningga agar solsang yuz yamoq,<br />Oʻzga toʻnin soʻragandan yaxshiroq{{sfn|Tursun|2006|p=103}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == Yana qarang == * [[Sabr]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 0lyewshnzyfcudbgbmkzrvu39s1oprc 32342 31752 2026-08-09T07:00:56Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32342 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Qanoat | Tasvir = Peace and Contentment Eduard-Grützner.jpg | Izoh = Xotirjamlik va qanoat ({{lang-en|Peace and contentment}}), Eduard von Grützner (1897) | wikipedia = Qanoat | wiktionary = qanoat }} '''Qanoat''' ({{Lang-ar|قناعت}}) — qismatga rozi boʻlish, taqdir etilgan narsalarga mamnun boʻlish, jizzaki va shoshqaloq boʻlmaslik, qoʻlidagiga rozi boʻlish, oʻzgalarning moliga va haqiga koʻz olaytirmaslik, yeyish, kiyinish va maskan ehtiyojini zarurat chegarasida saqlash, isrofga yoʻl qoʻymaslik, tejamkorlikka rioya qilish, ochkoʻz boʻlmaslik. {{ABD}} == A == {{Q|Agar odamlar oʻzida mavjud narsalar bilan qanoatlanganda, maymunlar kabi daraxtlarda yashab yurgan boʻlardilar<ref name=":0">{{Veb manbasi|url=https://jadid.uz/janni-rodaridan-iqtiboslar/|title=Janni Rodaridan iqtiboslar|author=Oqil Abdubarnoyev|date=23.10.2024|publisher=Jadid.uz|accessdate=09.02.2025}}</ref>.|[[Janni Rodari]]}} {{Q|[[Alloh]] oʻrtaga qoʻygan mashruʼ (qonuniy) yoʻl bilan topganlaringga qanoat qil. [[Halol]] boʻlmagan biron narsani oʻzingga mol deb bilma. Halol molingni va halol topganingni oʻz oʻrnida sarfla. Shunda [[dunyo]] sevgisi senga zarar bermaydi{{sfn|Tursun|2006|p=71}}.|[[Abu Hozim Makkiy]]}} {{Q|Azizim, har kim qanoat boyligiga ega boʻlsa kimsaga yalinmaydi. Har kim xirs balosiga mubtalo boʻlsa, uning hayoti doimo ozor ichidadir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=139}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == B == {{Q|[[Boylik|Boy]] boʻlishni istasang — qanoatli boʻl.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=199}}}} {{Q|Boshqalarda koʻrganni juda qattiq istamaslik ham qanoat hisoblanadi{{sfn|Tursun|2006|p=85}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == D == {{Q|Dil boyligi va [[ruh]] ozigʻi uch narsadadir: birinchi [[ilm]]da, ikkinchi rizoda, uchinchi qanoatda{{sfn|Tursun|2006|p=18}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} {{q|Dono kishilar: „Qanoat tuganmas boylikdir, qanoatli kishi hech qachon kambagʻal boʻlmaydi, chunki uni hech kimga ishi tushmaydi. Qanoatsiz kishi esa gadoyga oʻxshaydi, uning hamma narsasi boʻlsa ham koʻzi tuymaydi, koʻproq topishga intiladi, narsa uchun odamlar oldida bosh egadi“, — deydilar<ref name=:1>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}}</ref>.|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan}} {{Q|Dunyo-yu oxirat yaxshiligini qanoatda, yomonligini [[taʼma]]da koʻrdim{{sfn|Tursun|2006|p=74}}.|[[Najmiddin Kubro]]}} == I == {{Q|Ikki toifa odam boʻladi: biri topganiga qanoat qilmay qidirishda boʻladi, ikkinchisi esa topolmaydi, biroq qidirishda boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=141}}}} == K == {{Q|Kim [[dunyo (islom)|dunyo]]likni qattiq istasa-yu, unga bu berilsa, bunga hech qachon qanoat qilmaydi, yana istaydi. Kim [[oxirat]]likni qattiq istasa-yu, unga bu berilsa, u ham bunga qanoat qilmaydi, yana istaydi. Na dunyolik [[orzu]]larining, na-da oxiratlik orzularining soʻnggi bordir{{sfn|Tursun|2006|p=73}}.|[[Abu Sulaymon Doroniy]]}} {{Q|Kishi uchun eng foydali, dilni yorituvchi narsa qanoatdir. Eng zararli va nafratli narsa [[hirs]] va [[gʻazab]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=85}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == M == {{Q|Men hech kimdan biror narsa soʻramayman. Soʻramasimdan nima bersa, olaman{{sfn|Tursun|2006|p=102}}.|[[Abu Hurayra]]}} == O == {{Q|Ozga qanoat qilmagan koʻpga yetmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=171}}}} {{Q|[[Ochkoʻzlik]] — kambagʻallik, qanoat — boylikdir. Kimningki koʻzi odamlarning [[mol-mulk]]ida boʻlmasa, ularga muhtoj boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=78}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == Q == {{Q|Qanoat deb yemak-ichmakni [[Alloh taolo]]dan olmoqqa aytiladi{{sfn|Tursun|2006|p=50}}.|[[Abu Turob Naxshabiy]]}} {{Q|Qanoat kishini qudratli qilur{{sfn|Tursun|2006|p=89}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Qanoatli kishi och va yalangʻoch boʻlsa ham boydir. Dono boʻlsa ham amirdur.|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref name=:1 />}} {{Q|Qanoatli kishi [[qiyinchilik]]ka, v[[ijdon]]li kishi bechoralik kuyiga tushmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=141}}}} {{Q|Qanoatli qul ozod, ozod tamagir esa quldir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=141}}}} {{Q|Qanoat mevasi – [[rohat]], [[kamtarlik]] mevasi – [[muhabbat]]{{sfn|Tursun|2006|p=86}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} {{Q|Qanoatning yana bir koʻrinishi yeyish-ichishda bilinadi. Ozgina [[ovqat]] yeyishga qanoat qilgan kishi kam kasal boʻladi.|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref name=:1 />}} {{Q|Qanoat qil, ey [[nafs]], andakka ham,<br />Ki kelturgusi [[hirs]] beshak alam{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=138}}.|[[Almaiy]]}} {{Q|Qanoat — [[rizq]]ni Allohdan olmoqdir{{sfn|Tursun|2006|p=94}}.|[[Abu Turob Naxshabiy]]}} == T == {{Q|Tinch yashay desang, qoʻlingda boriga qanoat qil.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=163}}}} {{Q|Tashlagil [[hirs]]ni, qanoat pesha qil,<br>Shum [[oʻlim]]ning panjasin andisha qil!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=141}}|[[Farididdin Attor]]}} == U == {{Q|Ulugʻ kishilarning yoqimli xislatlaridan biri qanoatdir. Qanoatli kishi hech qachon xor boʻlmaydi. Aksincha kishida qanoat boʻlmasa topgan-tutganiga [[sabr]] qilmay, koʻpiga intilsa [[oqibat]] xorlik tortadi.|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref name=:1 />}} == Oʻ == {{Q|Oʻz toʻningga agar solsang yuz yamoq,<br />Oʻzga toʻnin soʻragandan yaxshiroq{{sfn|Tursun|2006|p=103}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == Yana qarang == * [[Sabr]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] b9ecixhe5fzsrra5au9ykqw7unza92c 32419 32342 2026-08-09T07:20:35Z Bekipediya 2189 clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF (2) using [[Project:AWB|AWB]] 32419 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Qanoat | Tasvir = Peace and Contentment Eduard-Grützner.jpg | Izoh = Xotirjamlik va qanoat ({{lang-en|Peace and contentment}}), Eduard von Grützner (1897) | wikipedia = Qanoat | wiktionary = qanoat }} '''Qanoat''' ({{Lang-ar|قناعت}}) — qismatga rozi boʻlish, taqdir etilgan narsalarga mamnun boʻlish, jizzaki va shoshqaloq boʻlmaslik, qoʻlidagiga rozi boʻlish, oʻzgalarning moliga va haqiga koʻz olaytirmaslik, yeyish, kiyinish va maskan ehtiyojini zarurat chegarasida saqlash, isrofga yoʻl qoʻymaslik, tejamkorlikka rioya qilish, ochkoʻz boʻlmaslik. {{ABD}} == A == {{Q|Agar odamlar oʻzida mavjud narsalar bilan qanoatlanganda, maymunlar kabi daraxtlarda yashab yurgan boʻlardilar<ref name=":0">{{Veb manbasi|url=https://jadid.uz/janni-rodaridan-iqtiboslar/|title=Janni Rodaridan iqtiboslar|author=Oqil Abdubarnoyev|date=23.10.2024|publisher=Jadid.uz|accessdate=09.02.2025}}</ref>.|[[Janni Rodari]]}} {{Q|[[Alloh]] oʻrtaga qoʻygan mashruʼ (qonuniy) yoʻl bilan topganlaringga qanoat qil. [[Halol]] boʻlmagan biron narsani oʻzingga mol deb bilma. Halol molingni va halol topganingni oʻz oʻrnida sarfla. Shunda [[dunyo]] sevgisi senga zarar bermaydi{{sfn|Tursun|2006|p=71}}.|[[Abu Hozim Makkiy]]}} {{Q|Azizim, har kim qanoat boyligiga ega boʻlsa kimsaga yalinmaydi. Har kim xirs balosiga mubtalo boʻlsa, uning hayoti doimo ozor ichidadir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=139}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == B == {{Q|[[Boylik|Boy]] boʻlishni istasang — qanoatli boʻl.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=199}}}} {{Q|Boshqalarda koʻrganni juda qattiq istamaslik ham qanoat hisoblanadi{{sfn|Tursun|2006|p=85}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == D == {{Q|Dil boyligi va [[ruh]] ozigʻi uch narsadadir: birinchi [[ilm]]da, ikkinchi rizoda, uchinchi qanoatda{{sfn|Tursun|2006|p=18}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} {{q|Dono kishilar: „Qanoat tuganmas boylikdir, qanoatli kishi hech qachon kambagʻal boʻlmaydi, chunki uni hech kimga ishi tushmaydi. Qanoatsiz kishi esa gadoyga oʻxshaydi, uning hamma narsasi boʻlsa ham koʻzi tuymaydi, koʻproq topishga intiladi, narsa uchun odamlar oldida bosh egadi“, — deydilar<ref name=:1>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>.|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan}} {{Q|Dunyo-yu oxirat yaxshiligini qanoatda, yomonligini [[taʼma]]da koʻrdim{{sfn|Tursun|2006|p=74}}.|[[Najmiddin Kubro]]}} == I == {{Q|Ikki toifa odam boʻladi: biri topganiga qanoat qilmay qidirishda boʻladi, ikkinchisi esa topolmaydi, biroq qidirishda boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=141}}}} == K == {{Q|Kim [[dunyo (islom)|dunyo]]likni qattiq istasa-yu, unga bu berilsa, bunga hech qachon qanoat qilmaydi, yana istaydi. Kim [[oxirat]]likni qattiq istasa-yu, unga bu berilsa, u ham bunga qanoat qilmaydi, yana istaydi. Na dunyolik [[orzu]]larining, na-da oxiratlik orzularining soʻnggi bordir{{sfn|Tursun|2006|p=73}}.|[[Abu Sulaymon Doroniy]]}} {{Q|Kishi uchun eng foydali, dilni yorituvchi narsa qanoatdir. Eng zararli va nafratli narsa [[hirs]] va [[gʻazab]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=85}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == M == {{Q|Men hech kimdan biror narsa soʻramayman. Soʻramasimdan nima bersa, olaman{{sfn|Tursun|2006|p=102}}.|[[Abu Hurayra]]}} == O == {{Q|Ozga qanoat qilmagan koʻpga yetmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=171}}}} {{Q|[[Ochkoʻzlik]] — kambagʻallik, qanoat — boylikdir. Kimningki koʻzi odamlarning [[mol-mulk]]ida boʻlmasa, ularga muhtoj boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=78}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == Q == {{Q|Qanoat deb yemak-ichmakni [[Alloh taolo]]dan olmoqqa aytiladi{{sfn|Tursun|2006|p=50}}.|[[Abu Turob Naxshabiy]]}} {{Q|Qanoat kishini qudratli qilur{{sfn|Tursun|2006|p=89}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Qanoatli kishi och va yalangʻoch boʻlsa ham boydir. Dono boʻlsa ham amirdur.|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref name=:1 />}} {{Q|Qanoatli kishi [[qiyinchilik]]ka, v[[ijdon]]li kishi bechoralik kuyiga tushmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=141}}}} {{Q|Qanoatli qul ozod, ozod tamagir esa quldir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=141}}}} {{Q|Qanoat mevasi – [[rohat]], [[kamtarlik]] mevasi – [[muhabbat]]{{sfn|Tursun|2006|p=86}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} {{Q|Qanoatning yana bir koʻrinishi yeyish-ichishda bilinadi. Ozgina [[ovqat]] yeyishga qanoat qilgan kishi kam kasal boʻladi.|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref name=:1 />}} {{Q|Qanoat qil, ey [[nafs]], andakka ham,<br />Ki kelturgusi [[hirs]] beshak alam{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=138}}.|[[Almaiy]]}} {{Q|Qanoat — [[rizq]]ni Allohdan olmoqdir{{sfn|Tursun|2006|p=94}}.|[[Abu Turob Naxshabiy]]}} == T == {{Q|Tinch yashay desang, qoʻlingda boriga qanoat qil.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=163}}}} {{Q|Tashlagil [[hirs]]ni, qanoat pesha qil,<br>Shum [[oʻlim]]ning panjasin andisha qil!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=141}}|[[Farididdin Attor]]}} == U == {{Q|Ulugʻ kishilarning yoqimli xislatlaridan biri qanoatdir. Qanoatli kishi hech qachon xor boʻlmaydi. Aksincha kishida qanoat boʻlmasa topgan-tutganiga [[sabr]] qilmay, koʻpiga intilsa [[oqibat]] xorlik tortadi.|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref name=:1 />}} == Oʻ == {{Q|Oʻz toʻningga agar solsang yuz yamoq,<br />Oʻzga toʻnin soʻragandan yaxshiroq{{sfn|Tursun|2006|p=103}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == Yana qarang == * [[Sabr]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 0lyewshnzyfcudbgbmkzrvu39s1oprc 0 4701 32173 18075 2026-08-09T06:31:36Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32173 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Maslahat|wiktionary=maslahat|Tasvir=Le_bon_conseil.jpg}} '''Maslahat''' — biror ishni qanday qilish yoki umuman nima qilish kerakligi haqida yoʻl-yoʻriq tarzidagi fikr, mulohaza. {{ABD}} == A == {{Q|[[Aql]]li kishi bir ishga kirishishdan avval, agar u shu ishning ustasi boʻlsa ham, boshqa kishilar bilan maslahatlashadi. Chunki oʻz [[aql]]iga bino qoʻygan kishi adashadi, oʻz tadbiriga ishongan kishi tubanlik sari ketadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=56}}}} {{Q|Aqlli odam avval maslahatlashib, soʻng ishga qoʻl uradi. Ahmoq esa avval ishga qoʻl urib, keyin maslahatlashadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=61}}}} {{Q|Azizim, mashvarat, yaʼni maslahat bu – aqlli kishilarning kengashi. Oqil kishilar qayerda boʻlishmasin, bir muhim masalani hal qilishga kirishsalar, mushkul narsalar ham oqibatda yaxshi natija bilan tugaydi. Bu soʻzga maʼnolar gavharining xazinasi boʻlmish mavlaviy [[Jaloliddin Rumiy]]ning soʻzlari guvohdir:<br />Mushkul hodisani koʻrsa xiradmand,<br />Bu mushkuldan qoʻli boʻlib qolsa band.<br />Oʻz aqliga oʻzga aqlin qilar yer!<br />Aql hal qilmoqqa boʻlar madadkor!<br />Yolgʻiz shamdan xona boʻlmasa ravshan,<br />Boshqa shamlar yonar bu shamdan!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=154}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == B == {{Q|Barcha ishlarimning toʻqqiz ulushini kengash, tadbir va mashvarat bilan, qolgan bir ulushini esa [[qilich]] ila bajo keltirdim{{sfn|Tursun|2006|p=59}}.|[[Amir Temur]]}} {{Q|Bir hakim shunday deydi:<br>— Doʻsting bergan maslahat tufayli ish tutsang-u, biroq [[natija]] yomon boʻlib chiqsa, sen doʻstingni malomat qilma, unga: „Sen aytgandek qilaman deb, ishim chappasidan ketdi, nega ham senga maslahat soldim-a!“ demagin. Chunki yana ish yuzasidan nochor unga maslahat solsang, maslahati toʻgʻri boʻlsa-da, [[oqibat]]i yomon boʻlishidan qoʻrqib, senga aytmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=153}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == D == {{Q|Doimo parhezkor boʻlmoq va hamisha kishilar bilan maslahatlashmoq kerak{{sfn|Tursun|2006|p=47}}.|[[Mu’iniddin Juvayniy]]}} == H == {{Q|Hakimlar aytadilar:<br>— Aqlli kishi bilan maslahatlashsang, uning aqli senga ham yuqadi, undan koʻp narsani oʻrganasan. Kishi oʻz aqliga suyanib ish qilganda koʻp [[xato]]larga yoʻl qoʻyishi mumkin{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=154}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} {{Q|Hakimlar aytadilar:<br>— Biror ish haqida maslahatlashmoqchi boʻlsang, bitta oqil kishi bilan maslahatlash, koʻpchilikka aytilgan maslahatli ish nuqsondan xoli boʻlmaydi. Bir arab olimi: „Aqldan ulkan [[boylik]], nodonlikdan katta baxtsizlik va maslahatdan kuchli suyanchiq yoʻq!“ degan edi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=154}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} {{Q|Hakimlar aytadilarki, aql sohibi boʻlgan kishi yetti xil kishi bilan kengashmaydi: ular nodon, hasadchi, riyokor, qoʻrqoq, molparast va hoyu-havasga berilgan kishilardir. Chunki nodon kishi befahmligi tufayli [[xato]] va yaramas maslahat beradi. Dushman esa seni halok boʻlishingni oʻylab, maslahat beradi. Hasadchi esa qoʻlingdagi mol-u mulkingni sovurilishini istaydi. Riyoli kishi esa seni qanday qilib boʻlsa-da, sen nimani xohlayotgan boʻlsang, oʻshani qilaverishga undaydi. Molparastning fikri-zikri mol yigʻish boʻlgani uchun bergan maslahati orqali biror narsa undirib olishga urinadi. Hoyu-havasga intilgan [[nafs]] bandasi esa oʻzining nuqsonli aqli bilan kishini toʻgʻri [[fikr]]dan chetlatadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=155}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} {{Q|Hakimlarning aytishicha, odam oʻldirgan, [[xotin]]lar atrofida koʻp aylanadigan, qoʻrqoq va yuraksiz kishilar bilan maslahatlashish noravodir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=154}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} {{Q|Har bir ishda lozim maslahat qilish,<br>Maslahatsiz aslo hal boʻlmaydi ish!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=154}}}} == I == {{Q|Ishingda [[Alloh]]dan qoʻrqqanlar bilan maslahatlash{{sfn|Tursun|2006|p=48}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == M == {{Q|Maslahat shoshmaslik bilan, ish esa surʼat bilan boʻladi.|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref> }} == O == {{Q|Olimlardan Ahnaf aytadi: „Ochning qornini toʻydirmay turib, tashnaning chanqogʻini bostirmay turib, asir kishini ozod qilmay turib, kambagʻalning hojatini chiqarmay turib, biror ish yuzasidan maslahat-u mashvarat qilma!“{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=155}}|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == S == {{Q|Sinalmagan kishidan maslahat soʻrama!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=154}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 7oe73k03pqqzycochx2kdd3lql4dcqb 0 4702 31832 31585 2026-08-09T05:47:49Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31832 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Odam|wikipedia=Odam|wiktionary=odam|Tasvir=Dalian Liaoning China Two-Chinese-at-Xinghai-Bay-01.jpg}} '''Odam''' yoki '''inson''' — sut emizuvchilar sinfining Hominidae oilasiga mansub primat turidir. Odamlar abstrakt fikrlash, nutq, introspeksiya qobiliyatli yuksak rivojlangan miyaga egadirlar. Bunday miya bilan odamlar mehnat qurollari ishlatishni oʻrganib, boshqa tur hayvonlardan ilgʻorlashib ketdilar. Odam ijtimoiy mehnat asosida shakllangan tafakkur va nutqqa ega boʻlishi, mehnat qurollari yasashi va atrof muhitga faol taʼsir koʻrsata olishi bilan boshqa tirik mavjudotlardan farq qiladi. {{ABD}} == A == {{Q|Agar odamni bir qarashdayoq butun sirru asrorini bilib olsang, unga qiziqmay qolasan. Inson imkon qadar oʻzida barcha xislatlarni jamlagani holda, yana nimasi bilandir sirli tuyulmogʻi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}.|[[Maksim Gorkiy]]}} == B == {{Q|Birdan tushunib yetish va his qilish mumkin, lekin birdan inson boʻlib qolinmaydi, balki inson sifatida shakllanmoq kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}.|[[Fyodor Dostoyevskiy]]}} {{Q|Biz bir-birimizga eʼtibor bilan munosabatda boʻlishni oʻrganishimiz kerak, dunyoda eng ajib, eng oliy xilqat — inson ekanligini tushunmogʻimiz kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|[[Maksim Gorkiy]]}} {{Q|Boshqaning insonligini his etgan taqdiringdagina inson boʻla olasan{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|[[Aleksandr Radishchev]]}} == D == {{Q|Demokratik taʼlimotlardan eng birinchisi — barcha odamlar maʼnaviy goʻzaldir, deya tan olishdan iboratdir{{sfn|Voronsov|1989|pp=36-37}}.|[[Gilbert Kit Chesterton]]}} == E == {{Q|Eng maqbul fazilat — [[vatan]]ga va odamzodga koʻrsatilgan xizmatda{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}.|[[Jak Delil]]}} {{Q|Eng mushkul kasbu kor inson boʻlishdir{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}.|[[Xose Marti]]}} == G == {{Q|Gar inson ekansan, [[xalq]] manfaati yoʻlida harakat qil, toki xalq oʻz xohish-istagi bilan sening xizmatingda boʻlsin{{sfn|Tursun|2006|p=108}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == H == {{Q|Hamisha [[qahramon]] boʻlish mumkin emasdir, lekin hamisha inson boʻlib qolish mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|[[Iogann Volfgang fon Gyote]]}} {{Q|Hayotimning eng mushkul damlarida ham, eng ogʻir daqiqalarida ham qalbim: „Yashasin inson!“ — degan gimnni kuylaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=33}}.|[[Maksim Gorkiy]]}} == I == {{Q|Inson agar qulflangan sandiq boʻlsa, uni tajriba ahligina ocha oladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=104}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Inson — butun bir olam, faqat undagi asosiy tuygʻu [[olijanoblik]] boʻlsa bas{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|[[Fyodor Dostoyevskiy]]}} {{Q|Inson boʻlish — bu [[masʼuliyat]] sezishingdir. Oʻzingga aloqasizday tuyulsa ham [[qashshoqlik]] oldida andisha qilishningdir. [[Doʻst]]laring erishgan har bir gʻalabadan faxrlanishingdir, oʻz gʻishtingni quya turib, dunyodagi bunyodkorlikka koʻmaklashayotganingni his etishingdir{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|[[Antuan de sent Ekzyuperi]]}} {{Q|Inson boʻlish — kurashchi boʻlmoqlikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|[[Iogann Volfgang fon Gyote]]}} {{Q|Inson boʻlish — bu sanʼatdir{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}.|[[Novalis]]}} {{Q|Inson dono, odmi, odil, jasur va saxovatli boʻlishi kerak. Shundagina u Inson degan yuksak unvonga loyiqdir{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|[[Konstantin Paustovskiy]]}} {{Q|Inson insonga har jihatdan zarur{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|[[Taras Shevchenko]]}} {{Q|...Inson — mavhum, qandaydir olamdan tashqarida yashaydigan mavjudot emas. Inson — bu ''inson ruhiy olami'', [[davlat]], [[jamiyat]]dir{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|[[Karl Marx]] va [[Fridrix Engels]]}} {{Q|Insonlar odamlar orasidagina odam boʻla oladi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Iogannes Robert Bexer]]}} {{Q|Inson odamlarni sevishi kerak. Agar u odamlarni sevsa, yashashi oson boʻladi, quvnoqroq yashaydi, chunki jahonda hech kim odamovilardek miskin umr kechirmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}.|[[Mixail Kalinin]]}} {{Q|Inson qanday boʻlishi haqida qachongacha jar solish mumkin, inson boʻlish vaqti ham kelgandir{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Mark Avreliy]]}} {{Q|Inson qanchalar ajoyib, agar u chinakam inson boʻlsa{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|[[Menandr]]}} {{Q|Inson [[yaxshilik]]ning qulidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=108}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == J == {{Q|Jahonda inson uchun odamlardan koʻra gʻaroyibrogʻi yoʻq{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|[[Aleksandr fon Gumboldt]]}} == K == {{Q|Kimdaki boʻlmasa zamona gʻami,<br>Yo olamdan emas, yo emas odam{{sfn|Tursun|2006|p=138}}.|[[Pahlavon Mahmud]]}} {{Q|Kishining haqiqiy inson boʻlmoqlikdan boshqa maqsadi boʻlishi mumkin emas{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|[[Leopold Shefer]]}} {{Q|Kurramizdagi eng dilbar, eng ajoyib xilqat deb hisoblangan inson bilan faxrlanishni oʻrganmagunimizcha, to oʻsha payt kelmagunicha hayotimizdagi [[qabihlik]] va [[yolgʻon]]dan qutula olmaymiz{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|[[Maksim Gorkiy]]}} == M == {{Q|Men insonman degan ulugʻ fikrla,<br>Hamish koʻksimni tutaman baland{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|[[Vasiliy Jukovskiy]]}} {{Q|Men uchun insondan qimmatliroq biron-bir kitobiy haqiqat yoʻq. Inson demak oʻziga butun bir olamni olib yuradigan jonu jahondir va u abadul-abad yashasin{{sfn|Voronsov|1989|p=33}}.|[[Maksim Gorkiy]]}} == O == {{Q|Odam borki, odamlarning naqshidur,<br />Odam borki, [[hayvon]] undan yaxshidur{{sfn|Tursun|2006|p=124}}.|[[Alisher Navoiy]]}} {{Q|Odamlar birgina nurdan bunyod boʻlgan [[farishta]]lar emas, lekin ular [[hayvon]] ham emaski, ogʻilxonaga haydab kiritilsa{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}.|[[Vladimir Korolenko]]}} {{Q|Odamlarga odamlarning yoqimlirogʻi odamlardan behojat boʻlgani va ulardan hech narsa soʻramaydiganidir. Odamlarga odamlarning yoqmaydigani ularga muhtoj boʻlganidir. [[Alloh]] uchun odamlarning suyumlirogʻi Allohga muhtoj boʻlgani va Undan soʻragani, Allohga odamlarning yomonrogʻi Undan behojat boʻlgani va hech narsa soʻramaganidir{{sfn|Tursun|2006|p=33}}.|[[Fuzayl ibn Iyoz]]}} {{Q|Odamlarga [[zarar]]i ham, [[foyda]]si ham tegmaydigan kishidan faqirroq odam yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=132}}.|[[Qobus]]}} {{Q|Odamlar hech qachon mislsiz yaxshi yoki haddan tashqari yomon boʻlmaydilar{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}.|[[Fransua de Laroshfuko]]}} {{Q|Odamlar hozir qanday boʻlsa, shunday tugʻilmagan, ular shakllangan{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}.|[[Klod Adrian Gelvesiy]]}} {{Q|Odamlarni davlating yetarli va ishing yurishib turganda emas, balki kambagʻallik va nochorlik paytingda sina, shunda ularning yaxshi yoki yomon ekanini bilasan.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=108}}}} {{Q|Odamlarning oliyjanobi oʻziga nisbatan odamlarda [[muhabbat]] uygʻonishiga urinuvchi, odamlarning baxili esa oʻziga nisbatan [[Doʻstlik|doʻstlarida]] [[nafrat]] tugʻdiruvchi kishidir.|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>}} {{Q|Odamiyga yomon [[ayb]] shuki, oʻziga [[ziyon]] yetkazadigan narsaga erishganiga shod boʻlgay{{sfn|Tursun|2006|p=133}}.|[[Hakim at-Termiziy]]}} {{Q|Odamga buyuklar oldida taʼzim qilishgina emas, balki ulardan oʻzib ketishga [[intilish]] ham xosdir{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|[[Vera Muxina]]}} {{Q|[[Olim]], [[shoir]], jangchi-yu, [[qonunshunos]] va hokazo boʻlish yaxshi lekin shular barobarida inson boʻlmaslik yomon{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|[[Vissarion Belinskiy]]}} == R == {{Q|Roʻyi zaminda inson boʻlmoq ajoyib rutbadir{{sfn|Voronsov|1989|p=33}}.|[[Maksim Gorkiy]]}} == S == {{Q|Sizga uzatilgan hamma qoʻlni tutavermang, chunki inson niqobidagi necha [[shayton]]lar bordir{{sfn|Tursun|2006|p=139}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} == T == {{Q|[[Tarix]] davomida hamma vaqt va hamma joyda insonni [[xalq]] yaratgan{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Maksim Gorkiy]]}} == Y == {{Q|Yaxshi odam boʻlish uchun [[ibodat]] qilishning oʻzi kifoya emas, balki yaxshi [[qalb]]li, yomonlarni yomon koʻruvchi boʻlish kerak{{sfn|Tursun|2006|p=131}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} {{Q|Yerdagi jamiki goʻzal narsalar — [[oftob]]dan va barcha yaxshi narsalar — insondan{{sfn|Voronsov|1989|pp=33-34}}.|[[Mixail Prishvin]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻqishni bilsangiz, har bir inson bir [[kitob]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=59}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Oʻzgalar [[gʻam]]ini chekmasa odam,<br />Anga noloyiqdir inson, degan nom{{sfn|Tursun|2006|p=127}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] kgk1ggk6kcirihxl3znj23s5pq51oio 0 4703 32107 20913 2026-08-09T06:22:59Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32107 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Oziq-ovqat|wikipedia=Oziq-ovqat|wiktionary=oziq-ovqat|Tasvir=Loobia_Polo.png}} '''Oziq-ovqat''' yoki '''ozuqa''', '''taom''', '''yemak''' deb organizm hayotini quvvatlash uchun isteʼmol qilinadigan har qanday moddaga aytiladi. {{ABD}} == B == {{Q|Badanning quvvati ovqat, [[ruh]]ning quvvati [[ilm]]dir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=170}}}} == I == {{Q|Ikki nafarning ovqati uch nafarga yetadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=134}}}} == O == {{Q|Oz ovqatga [[qanoat]] qilmoqning [[fazilat]]laridan biri shundaki, odamning [[ilm]] va [[hunar]]ga boʻlgan intilishida dangasalik va hafsalasizlik qoplamaydi, oshqozon ovqatni hazm qilishdan ojiz boʻlmaydi, kishining sezgi aʼzolarining sezuvchanligi buzilmaydi.|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>}} == R == {{Q|Rivoyatlardan maʼlumki, hind olimlari koʻp [[umr]] koʻradilar, ularning [[fikr]] qilish qobiliyati ham kuchliroq. Buning asosiy sababi ovqatni kam isteʼmol qilishdadir{{sfn|Tursun|2006|p=59}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == Y == {{Q|Yashash uchun [[ovqatlanish|ovqatlanurlar]], ovqat yeyish uchun yashamaslar{{sfn|Tursun|2006|p=86}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == Ch == {{Q|Chiroyli [[toʻn]]ingni oʻzing kiy, shirin taomingni esa boshqalarga tut{{sfn|Tursun|2006|p=98}}.|[[Mahmud Qoshgʻariy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] qhsaje0htxtsdbrjfjzzb45iy56c943 0 4708 32282 25184 2026-08-09T06:45:16Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32282 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Qadr-qimmat|wiktionary=qadr-qimmat|Tasvir=Ripa dignity allegory (7885027).jpg}} '''Qadr-qimmat''' — jamiyatda, kishilar oʻrtasida tutgan oʻrin, oʻzga(lar) tomonidan boʻlgan hurmat, eʼtibor. {{ABD}} == I == {{Q|Insonlarga [[marhamat]]li boʻling, qadringiz oshadi{{sfn|Tursun|2006|p=128}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == O == {{Q|[[Oy]] nurli boʻlsa ham har kuni koʻrinaverganidan qadrsizdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=129}}{{sfn|Tursun|2006|p=159}}.|[[Mavlono Xurramiy]]}} == Q == {{Q|Qayerdaki odamning qadri boʻlmasa, soʻzlamay jim oʻtirgani maʼqul!|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>}} {{Q|[[Qish]]ni koʻrmagan [[bulbul]] [[bahor]] qadrini bilmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=129}}}} == S == {{Q|[[Suv]]i yoʻq anhorning qadri yoʻq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=129}}}} == Y == {{Q|Yaqinlarimiz qanchalik bizga oʻxshagan boʻlsalar, ular shunchalik bizga xush yoqadilar; kimnidir qadrlash — bu aftidan, uni oʻziga tenglashtirishning oʻzginasidir{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|[[Jan de Labryuyer]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] 96pgyiwj3pf7aif6vgmvwh41irg1lk3 0 4710 31804 31411 2026-08-09T05:40:45Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31804 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Gina|wiktionary=gina}} '''Gina''' — biror kimsaga nisbatan dilda sakdangan xafalik, norozilik; kek. {{ABD}} == D == {{Q|Dunyoda [[hasad]] va ginadan ogʻirroq ranj yoʻq. Chunki hasadchi kimsa odamlarning shodligidan payvasta gʻam ostida yuradi. Oʻzgalar rohatidan doimo zahmat tortadi{{sfn|Tursun|2006|pp=184-185}}.|[[Muhammad Husayn]]}} == Y == {{Q|Yomon kunda gina koʻtariladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=196}}}} == Gʻ == {{Q|[[Gʻam]]gin boʻlmayin desang, ginachi boʻlma!|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] hsk0nabgv4po0cmh0w4zpps7opmfrva 32315 31804 2026-08-09T06:57:49Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32315 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Gina|wiktionary=gina}} '''Gina''' — biror kimsaga nisbatan dilda sakdangan xafalik, norozilik; kek. {{ABD}} == D == {{Q|Dunyoda [[hasad]] va ginadan ogʻirroq ranj yoʻq. Chunki hasadchi kimsa odamlarning shodligidan payvasta gʻam ostida yuradi. Oʻzgalar rohatidan doimo zahmat tortadi{{sfn|Tursun|2006|pp=184-185}}.|[[Muhammad Husayn]]}} == Y == {{Q|Yomon kunda gina koʻtariladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=196}}}} == Gʻ == {{Q|[[Gʻam]]gin boʻlmayin desang, ginachi boʻlma!|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}}</ref>}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 8wku1an9r18ags79edqob92f20libtd 32398 32315 2026-08-09T07:19:04Z Bekipediya 2189 clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF (2) using [[Project:AWB|AWB]] 32398 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Gina|wiktionary=gina}} '''Gina''' — biror kimsaga nisbatan dilda sakdangan xafalik, norozilik; kek. {{ABD}} == D == {{Q|Dunyoda [[hasad]] va ginadan ogʻirroq ranj yoʻq. Chunki hasadchi kimsa odamlarning shodligidan payvasta gʻam ostida yuradi. Oʻzgalar rohatidan doimo zahmat tortadi{{sfn|Tursun|2006|pp=184-185}}.|[[Muhammad Husayn]]}} == Y == {{Q|Yomon kunda gina koʻtariladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=196}}}} == Gʻ == {{Q|[[Gʻam]]gin boʻlmayin desang, ginachi boʻlma!|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] hsk0nabgv4po0cmh0w4zpps7opmfrva 0 4711 32075 20789 2026-08-09T06:19:20Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32075 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Ota-ona''' — bolaning ota va onasi. {{ABD}} == B == {{Q|Baxtiyor boʻlishni istasang quyidagi xislatlarni oʻzingda mujassam qilgin: avvalo ota-onaning haqqini ado qil, ota-ona xursandligi kishi uchun [[dunyo]]da katta davlatdir.|„[[Meboyad did]]“ asaridan<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>}} == O == {{Q|[[Odob]]sizlik ota-ona uyini xarob qiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=6}}}}{{Q|[[Ota]]larning doʻstligi [[bola]]larni yaqinlashtiradi. Ota-onasini [[hurmat]]lagan kishining [[umr]]i uzun boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=28}}}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] hgywubkeqglmdpuvxeyz7rjdai6aw8f 0 4712 31728 20985 2026-08-09T05:36:39Z Bekipediya 2189 /* B */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31728 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''„Meboyad did“''' (tarjimasi '''„Koʻrmoq kerak“''') – 1877-yilda [[Muhammad Husayn]] tomonidan fors tilidan yozilgan asar. {{ABD}} == Iqtiboslar == === B === * Baxtiyor boʻlishni istasang quyidagi xislatlarni oʻzingda mujassam qilgin: avvalo [[ota]]-[[ona]]ning haqqini ado qil, [[ota]]-[[ona]] xursandligi kishi uchun [[dunyo]]da katta davlatdir<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * Birovga [[vaʼda]] bergan boʻlsang, [[vaʼda]]ngga [[vafo]] qil! [[Vaʼda]]ga [[vafo]] qilish mard kishilar ishi, ulugʻ kishilarning esa chiroyli xislatlaridan biridir!<ref name=":0" /> * Birov sendan uzr soʻrasa, uzrini qabul et. Uch olishdan koʻra uzrni qabul qilishda lazzat koʻp!<ref name=":0" /> === D === * [[Dunyo]]da [[hasad]] va [[gina]]dan ogʻirroq ranj yoʻq. Chunki [[hasad]]chi odam odamlarning shodligidan payvasta [[gʻam]] ostida yuradi. Oʻzgalar rohatidan doimo zahmat tortadi<ref name=":0" />. === H === * [[Hasad]] shunday dardki dori-yu-darmon,<br>Qabul qilmas, dilni oʻrtar beomon.<br>Deydilar har [[hasad]] elga [[ziyon]]dir,<br>Ammo [[hasad]]chiga eldan ham [[ziyon]]!<ref name=":0" /> * Hech qanday kishini, xoh u tirik boʻlsin, xoh u oʻlik boʻlsin, yomon soʻzlar bilan kamsitib gapirmaslik kerak!<ref name=":0" /> === I === * Inson oʻzini boshqalardan ortiq deb bilmasligi, oʻzini [[aql]]li, oʻzgalarni aqlsiz deb tasavvur qilmasligi, har qanday yaxshi ishni oʻziga loyiq va oʻzgalarga noloyiq deb hisoblamasligi zarur. Bordi-yu yuqorida aytilganlarga yoʻl qoʻysa, demak, bu xudbinlik boʻladi. Xudbin odamlar oʻz kamchiliklarini koʻrmaydilar, koʻrsalar ham uni kamchilik deb hisoblamaydilar yoki tan olishni istamaydilar. Boshqalarning kamchiligini koʻrib qolsalar, shov-shuv koʻtarishga urinadilar<ref name=":0" />. * Ishing oʻngdan kelib zafar boʻlsa yer,<br>Uzr soʻrovchilar uzrin qabul qil!<br>Gunohkor oʻz feʼlin qurboni boʻlar,<br>Afu hidi tegsa tiriladi, bil!<ref name=":0" /> === K === * [[Kibr]] va [[gʻurur]]dan uzoq boʻl, [[kibr]] kishini el orasida xor, beqadru beeʼtibor qiladi<ref name=":0" />. * Kimki birovni unda yoʻq yaxshi sifatlar bilan maqtasa, bu [[maqtov]] emas, balki xavf, yaʼni uning ustidan kulish bilan barobar<ref name=":0" />. * Kishidan rozi boʻlsa gar qarindosh,<br>Oshib obroʻyi, boʻlgʻay barchaga bosh!<ref name=":0" /> * Kishilarga ulardan avvalroq salom berishga shoshil, bu ulugʻ kishilarning [[fazilat]]laridan boʻlib, kamtarlik nishonalaridan biridir<ref name=":0" />. * Kuching borki [[kibr]]ga boʻlma yoʻldosh,<br>[[Kibr]] bir kun koʻzingdan toʻkkusi yosh.<br>Takabbur boʻlmasa odam jahonda,<br>Yashar izzatdayu, boʻlgʻay omonda!<ref name=":0" /> === Q === * [[Qanoat]] aqlli odamlarning [[fazilat]]idir. Ammo [[qanoat]] qilish [[rizq]] qidirish va [[kasb]] bilan shugʻullanishdan tiyilish va ortiqchasiga intilmaslikdir. [[Qanoat]]li odam doimo ziyofat ichida va zavq-u safo orasida yurgan kabidir. Chunki [[qanoat]] yoʻlini tutgan odam har narsaga [[qaygʻu]] [[gʻam]] chekavermaydi. „Falonchi uni olibdi, pistonchi buni olibdi, men ham olishim kerak, nega unda boʻladi, menda boʻlmaydi“, deb jonini koyitavermaydi<ref name=":0" />. * Qarindosh-urugʻlaringni oʻzingdan uzoqlashtirma, ularga marhamat koʻzi bilan boq, gapiga quloq sol va hamisha [[Yaxshilik|yaxshiligingni]] ayama! Rahm uzoq yashash uchun vositadir va u kishining tinch, farovon yashashiga [[sabab]]chi boʻladi!<ref name=":0" /> === S === * [[Suhbat]]ga arzimas har bir qora dil,<br>[[Suhbat]] uchun yaxshi [[Doʻstlik|doʻstlar]] paydo qil!<ref name=":0" /> === V === * [[Vaʼda]]ga [[vafo]]dan koʻra yaxshiroq<br>Narsa yoʻq jahonda, mundoq oʻylab boq!<ref name=":0" /> === Y === * Yaxshilar aybidan koʻz yumgin har on!<br>[[Hasad]] koʻzi bilan boqmagil [[ziyon]].<br>Oʻz aybing koʻrmoqqa yuz marta koʻz och,<br>Oʻzgaga bir bor ham koʻz ochishdan qoch!<ref name=":0" /> * [[Yaxshilik]] yaxshi nom keltiradi, saxovat esa kishini baxtiyor qiladi<ref name=":0" />. === Oʻ === * Oʻzingni yomon kishilar [[suhbat]]idan uzoq tut, chunki yomon kishilar [[suhbat]]i jahannam oʻtidan ham yomonroqdir. Har [[suhbat]]ning bir taʼsiri boʻladi. Chunonchi, yaxshi kishilar [[suhbat]]i [[fazilat]]ni oshirsa, yomon kishilar [[suhbat]]i zahmatni oshiradi<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} 62fi4q5c0f7e1cr8z3zsqs9t9ell2q4 32378 31728 2026-08-09T07:04:59Z Bekipediya 2189 /* B */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32378 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''„Meboyad did“''' (tarjimasi '''„Koʻrmoq kerak“''') – 1877-yilda [[Muhammad Husayn]] tomonidan fors tilidan yozilgan asar. {{ABD}} == Iqtiboslar == === B === * Baxtiyor boʻlishni istasang quyidagi xislatlarni oʻzingda mujassam qilgin: avvalo [[ota]]-[[ona]]ning haqqini ado qil, [[ota]]-[[ona]] xursandligi kishi uchun [[dunyo]]da katta davlatdir<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}}</ref>. * Birovga [[vaʼda]] bergan boʻlsang, [[vaʼda]]ngga [[vafo]] qil! [[Vaʼda]]ga [[vafo]] qilish mard kishilar ishi, ulugʻ kishilarning esa chiroyli xislatlaridan biridir!<ref name=":0" /> * Birov sendan uzr soʻrasa, uzrini qabul et. Uch olishdan koʻra uzrni qabul qilishda lazzat koʻp!<ref name=":0" /> === D === * [[Dunyo]]da [[hasad]] va [[gina]]dan ogʻirroq ranj yoʻq. Chunki [[hasad]]chi odam odamlarning shodligidan payvasta [[gʻam]] ostida yuradi. Oʻzgalar rohatidan doimo zahmat tortadi<ref name=":0" />. === H === * [[Hasad]] shunday dardki dori-yu-darmon,<br>Qabul qilmas, dilni oʻrtar beomon.<br>Deydilar har [[hasad]] elga [[ziyon]]dir,<br>Ammo [[hasad]]chiga eldan ham [[ziyon]]!<ref name=":0" /> * Hech qanday kishini, xoh u tirik boʻlsin, xoh u oʻlik boʻlsin, yomon soʻzlar bilan kamsitib gapirmaslik kerak!<ref name=":0" /> === I === * Inson oʻzini boshqalardan ortiq deb bilmasligi, oʻzini [[aql]]li, oʻzgalarni aqlsiz deb tasavvur qilmasligi, har qanday yaxshi ishni oʻziga loyiq va oʻzgalarga noloyiq deb hisoblamasligi zarur. Bordi-yu yuqorida aytilganlarga yoʻl qoʻysa, demak, bu xudbinlik boʻladi. Xudbin odamlar oʻz kamchiliklarini koʻrmaydilar, koʻrsalar ham uni kamchilik deb hisoblamaydilar yoki tan olishni istamaydilar. Boshqalarning kamchiligini koʻrib qolsalar, shov-shuv koʻtarishga urinadilar<ref name=":0" />. * Ishing oʻngdan kelib zafar boʻlsa yer,<br>Uzr soʻrovchilar uzrin qabul qil!<br>Gunohkor oʻz feʼlin qurboni boʻlar,<br>Afu hidi tegsa tiriladi, bil!<ref name=":0" /> === K === * [[Kibr]] va [[gʻurur]]dan uzoq boʻl, [[kibr]] kishini el orasida xor, beqadru beeʼtibor qiladi<ref name=":0" />. * Kimki birovni unda yoʻq yaxshi sifatlar bilan maqtasa, bu [[maqtov]] emas, balki xavf, yaʼni uning ustidan kulish bilan barobar<ref name=":0" />. * Kishidan rozi boʻlsa gar qarindosh,<br>Oshib obroʻyi, boʻlgʻay barchaga bosh!<ref name=":0" /> * Kishilarga ulardan avvalroq salom berishga shoshil, bu ulugʻ kishilarning [[fazilat]]laridan boʻlib, kamtarlik nishonalaridan biridir<ref name=":0" />. * Kuching borki [[kibr]]ga boʻlma yoʻldosh,<br>[[Kibr]] bir kun koʻzingdan toʻkkusi yosh.<br>Takabbur boʻlmasa odam jahonda,<br>Yashar izzatdayu, boʻlgʻay omonda!<ref name=":0" /> === Q === * [[Qanoat]] aqlli odamlarning [[fazilat]]idir. Ammo [[qanoat]] qilish [[rizq]] qidirish va [[kasb]] bilan shugʻullanishdan tiyilish va ortiqchasiga intilmaslikdir. [[Qanoat]]li odam doimo ziyofat ichida va zavq-u safo orasida yurgan kabidir. Chunki [[qanoat]] yoʻlini tutgan odam har narsaga [[qaygʻu]] [[gʻam]] chekavermaydi. „Falonchi uni olibdi, pistonchi buni olibdi, men ham olishim kerak, nega unda boʻladi, menda boʻlmaydi“, deb jonini koyitavermaydi<ref name=":0" />. * Qarindosh-urugʻlaringni oʻzingdan uzoqlashtirma, ularga marhamat koʻzi bilan boq, gapiga quloq sol va hamisha [[Yaxshilik|yaxshiligingni]] ayama! Rahm uzoq yashash uchun vositadir va u kishining tinch, farovon yashashiga [[sabab]]chi boʻladi!<ref name=":0" /> === S === * [[Suhbat]]ga arzimas har bir qora dil,<br>[[Suhbat]] uchun yaxshi [[Doʻstlik|doʻstlar]] paydo qil!<ref name=":0" /> === V === * [[Vaʼda]]ga [[vafo]]dan koʻra yaxshiroq<br>Narsa yoʻq jahonda, mundoq oʻylab boq!<ref name=":0" /> === Y === * Yaxshilar aybidan koʻz yumgin har on!<br>[[Hasad]] koʻzi bilan boqmagil [[ziyon]].<br>Oʻz aybing koʻrmoqqa yuz marta koʻz och,<br>Oʻzgaga bir bor ham koʻz ochishdan qoch!<ref name=":0" /> * [[Yaxshilik]] yaxshi nom keltiradi, saxovat esa kishini baxtiyor qiladi<ref name=":0" />. === Oʻ === * Oʻzingni yomon kishilar [[suhbat]]idan uzoq tut, chunki yomon kishilar [[suhbat]]i jahannam oʻtidan ham yomonroqdir. Har [[suhbat]]ning bir taʼsiri boʻladi. Chunonchi, yaxshi kishilar [[suhbat]]i [[fazilat]]ni oshirsa, yomon kishilar [[suhbat]]i zahmatni oshiradi<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} pdpefy7nd85lf9iec5emi3wgrocof8u 32389 32378 2026-08-09T07:07:30Z Bekipediya 2189 [[Special:Contributions/Bekipediya|Bekipediya]] ([[User talk:Bekipediya|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/32378|32378]]-sonli tahrir qaytarildi 32389 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''„Meboyad did“''' (tarjimasi '''„Koʻrmoq kerak“''') – 1877-yilda [[Muhammad Husayn]] tomonidan fors tilidan yozilgan asar. {{ABD}} == Iqtiboslar == === B === * Baxtiyor boʻlishni istasang quyidagi xislatlarni oʻzingda mujassam qilgin: avvalo [[ota]]-[[ona]]ning haqqini ado qil, [[ota]]-[[ona]] xursandligi kishi uchun [[dunyo]]da katta davlatdir<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * Birovga [[vaʼda]] bergan boʻlsang, [[vaʼda]]ngga [[vafo]] qil! [[Vaʼda]]ga [[vafo]] qilish mard kishilar ishi, ulugʻ kishilarning esa chiroyli xislatlaridan biridir!<ref name=":0" /> * Birov sendan uzr soʻrasa, uzrini qabul et. Uch olishdan koʻra uzrni qabul qilishda lazzat koʻp!<ref name=":0" /> === D === * [[Dunyo]]da [[hasad]] va [[gina]]dan ogʻirroq ranj yoʻq. Chunki [[hasad]]chi odam odamlarning shodligidan payvasta [[gʻam]] ostida yuradi. Oʻzgalar rohatidan doimo zahmat tortadi<ref name=":0" />. === H === * [[Hasad]] shunday dardki dori-yu-darmon,<br>Qabul qilmas, dilni oʻrtar beomon.<br>Deydilar har [[hasad]] elga [[ziyon]]dir,<br>Ammo [[hasad]]chiga eldan ham [[ziyon]]!<ref name=":0" /> * Hech qanday kishini, xoh u tirik boʻlsin, xoh u oʻlik boʻlsin, yomon soʻzlar bilan kamsitib gapirmaslik kerak!<ref name=":0" /> === I === * Inson oʻzini boshqalardan ortiq deb bilmasligi, oʻzini [[aql]]li, oʻzgalarni aqlsiz deb tasavvur qilmasligi, har qanday yaxshi ishni oʻziga loyiq va oʻzgalarga noloyiq deb hisoblamasligi zarur. Bordi-yu yuqorida aytilganlarga yoʻl qoʻysa, demak, bu xudbinlik boʻladi. Xudbin odamlar oʻz kamchiliklarini koʻrmaydilar, koʻrsalar ham uni kamchilik deb hisoblamaydilar yoki tan olishni istamaydilar. Boshqalarning kamchiligini koʻrib qolsalar, shov-shuv koʻtarishga urinadilar<ref name=":0" />. * Ishing oʻngdan kelib zafar boʻlsa yer,<br>Uzr soʻrovchilar uzrin qabul qil!<br>Gunohkor oʻz feʼlin qurboni boʻlar,<br>Afu hidi tegsa tiriladi, bil!<ref name=":0" /> === K === * [[Kibr]] va [[gʻurur]]dan uzoq boʻl, [[kibr]] kishini el orasida xor, beqadru beeʼtibor qiladi<ref name=":0" />. * Kimki birovni unda yoʻq yaxshi sifatlar bilan maqtasa, bu [[maqtov]] emas, balki xavf, yaʼni uning ustidan kulish bilan barobar<ref name=":0" />. * Kishidan rozi boʻlsa gar qarindosh,<br>Oshib obroʻyi, boʻlgʻay barchaga bosh!<ref name=":0" /> * Kishilarga ulardan avvalroq salom berishga shoshil, bu ulugʻ kishilarning [[fazilat]]laridan boʻlib, kamtarlik nishonalaridan biridir<ref name=":0" />. * Kuching borki [[kibr]]ga boʻlma yoʻldosh,<br>[[Kibr]] bir kun koʻzingdan toʻkkusi yosh.<br>Takabbur boʻlmasa odam jahonda,<br>Yashar izzatdayu, boʻlgʻay omonda!<ref name=":0" /> === Q === * [[Qanoat]] aqlli odamlarning [[fazilat]]idir. Ammo [[qanoat]] qilish [[rizq]] qidirish va [[kasb]] bilan shugʻullanishdan tiyilish va ortiqchasiga intilmaslikdir. [[Qanoat]]li odam doimo ziyofat ichida va zavq-u safo orasida yurgan kabidir. Chunki [[qanoat]] yoʻlini tutgan odam har narsaga [[qaygʻu]] [[gʻam]] chekavermaydi. „Falonchi uni olibdi, pistonchi buni olibdi, men ham olishim kerak, nega unda boʻladi, menda boʻlmaydi“, deb jonini koyitavermaydi<ref name=":0" />. * Qarindosh-urugʻlaringni oʻzingdan uzoqlashtirma, ularga marhamat koʻzi bilan boq, gapiga quloq sol va hamisha [[Yaxshilik|yaxshiligingni]] ayama! Rahm uzoq yashash uchun vositadir va u kishining tinch, farovon yashashiga [[sabab]]chi boʻladi!<ref name=":0" /> === S === * [[Suhbat]]ga arzimas har bir qora dil,<br>[[Suhbat]] uchun yaxshi [[Doʻstlik|doʻstlar]] paydo qil!<ref name=":0" /> === V === * [[Vaʼda]]ga [[vafo]]dan koʻra yaxshiroq<br>Narsa yoʻq jahonda, mundoq oʻylab boq!<ref name=":0" /> === Y === * Yaxshilar aybidan koʻz yumgin har on!<br>[[Hasad]] koʻzi bilan boqmagil [[ziyon]].<br>Oʻz aybing koʻrmoqqa yuz marta koʻz och,<br>Oʻzgaga bir bor ham koʻz ochishdan qoch!<ref name=":0" /> * [[Yaxshilik]] yaxshi nom keltiradi, saxovat esa kishini baxtiyor qiladi<ref name=":0" />. === Oʻ === * Oʻzingni yomon kishilar [[suhbat]]idan uzoq tut, chunki yomon kishilar [[suhbat]]i jahannam oʻtidan ham yomonroqdir. Har [[suhbat]]ning bir taʼsiri boʻladi. Chunonchi, yaxshi kishilar [[suhbat]]i [[fazilat]]ni oshirsa, yomon kishilar [[suhbat]]i zahmatni oshiradi<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} 62fi4q5c0f7e1cr8z3zsqs9t9ell2q4 0 4714 32112 20922 2026-08-09T06:23:36Z Bekipediya 2189 /* A */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32112 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Nishotiy Muhammadniyoz | wikipedia = Nishotiy Muhammadniyoz }} '''Nishotiy Muhammadniyoz''' (XVIII asr, Xorazm) – shoir. {{ABD}} == Iqtiboslar == === A === * Ahli suxan kim edilar nuktasanj,<br />Topdi alar ranj chekib, mulki ganj<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. === H === * Har kishi oʻz taʼbicha insho qilur,<br />Maʼnilik soʻz el aro paydo qilur<ref name=":0" />. === K === * Kimga rafiq ulmasa, jamʼ ey amir,<br />Boʻlgʻuvsi albatta parishon faqir<ref name=":0" />. * Kimki yamon soʻzni der, inson emas,<br />Soʻzki yamondir, oni hayvon demas<ref name=":0" />. === M === * Mard eliga oʻzgacha oyin kerak,<br />Qavligʻau feʼliga tahsin kerak.<br />Aqling agar senga boʻlsa rahnamun,<br />Jisming aro jon erur ul qofu nun<ref name=":0" />. === N === * Notiq elning har biri inson emas,<br />Ahli maoniy oni inson demas<ref name=":0" />. === S === * Soʻzdin ekan ruhi ravon ham sanga,<br />Jonu tanu tobu tavon ham sanga<ref name=":0" />. * Soʻzdin erur maʼnini rangin murod,<br />Boʻlmasa ul soʻzni degil girdbod<ref name=":0" />. * Soʻzki malohat bilan margʻub erur,<br />Ziynat anga boʻlsa agar xoʻb erur<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] 830yeh09v1d3xplrrjpqfk9cip1jbg9 0 4715 32093 26508 2026-08-09T06:21:21Z Bekipediya 2189 /* A */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32093 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Nodira | Tasvir = | wikipedia = Nodira }} '''Nodira''' (taxallusi; ismi '''Mohlaroyim'''; 1792-yil, Andijon – 1842-yil, Qoʻqon) – oʻzbek shoirasi, maʼrifatparvari va davlat arbobi. „Komila“ va „Maknuna“ taxalluslari bilan ham sheʼrlar yozgan. {{ABD}} == A == * Alarki muddai norasou dundurlar,<br />Mudom ahli xirad onda zabundirlar<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. == B == * Badxohlar hamisha olamda xor boʻlgʻay,<br />Har kimki boʻlsa dushman xoru zor boʻlgʻay.<br />Adl aylabon karam qil, shudir [[xudo]] rizosi<ref name=":0" />. == D == * Dono har diyorda azizu mukarramdir,<br />Nodon aziz boʻlgan diyorga laʼnatlar boʻlsun<ref name=":0" />. * [[Dunyo]] chamanining bulbulisen,<br />Gul shoxida oshyon etib ket<ref name=":0" />. == E == * Elning aybini zohir etmogʻligʻ,<br />Yoʻqdir [[insof]] ila muruvvatdin<ref name=":0" />. == J == * Jahon oʻzboshimchalari maydonda [[obroʻ]] qozonolmaydi.<br />Ittifoqla birikkan barmoqlar qilichning ishini qilar<ref name=":0" />. == K == * Kishiga [[himmat]]i mardona kerak<ref name=":0" />. == M == * [[Maqsad]] na edi jahona kelding,<br />Kayfiyatini bayon etib ket<ref name=":0" />. * Moyili zulm etma koʻzing turqini,<br />Yoʻqsa qilur mardum uyini xarob<ref name=":0" />. * [[Muhabbat]]siz kishi odam emasdur,<br />Gar odamsen, [[muhabbat]] ixtiyor et<ref name=":0" />. == O == * Olam elida [[vafo]] topilmas,<br />Bu gavhar erur jahonda noyob<ref name=":0" />. == Y == * Yor aylasa yeri birla iftor,<br />Yoʻq [[roʻza]]da mundin oʻzga davlat<ref name=":0" />. * Yorning vasli emas ozorsiz,<br />Gulshan ichra gul topilmas xorsiz.<br />Tan buzuldi emdi rohat qolmadi,<br />Soya paydo boʻlmagʻay devorsiz<ref name=":0" />. == Oʻ == * Oʻshalkim eldi aybini yoshursa,<br />[[Xudo]] ul bandani magʻfur tutqay<ref name=":0" />. == Sh == * Shoh uldurki, raiyatga tarahhum qilsa,<br />Yoʻq esa qoidai amnu amon barcha abas<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Havolalar == {{Vikipediya}} {{Markaziy Osiyo allomalari}} [[Turkum:Shoiralar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha davlat arboblari]] [[Turkum:1792-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1842-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Ayollar]] pbzff6b9tacphx5u1de1av6tjyo9sx6 0 4720 32140 20747 2026-08-09T06:27:22Z Bekipediya 2189 /* I */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32140 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Nodim Namangoniy | wikipedia = Nodim Namangoniy }} '''Nodim''' yoki '''Nodim Namangoniy''' (taxallusi; asl ism-sharifi '''Sulaymonxoʻja Ulugʻxoʻja oʻgʻli'''; 1844-yil – Namangan —1910-yil) – shoir. {{ABD}} == Iqtiboslar == === I === * Ishlari darsu saboq, [[ilm]]u [[adab]] takrordur,<br />Ofarin, ming ofarin, bu [[ilm]] bir asrordur<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. === X === * Xasisdan kim edar durri shohvor [[tama]],<br />Koʻngul sajanjali [[tama]] mukaddar edar,<br />Soqiy bu koʻzu safosindadur gʻubor [[tama]].<br />[[Qanoat]] ahlining ahvoli [[xalq]]dan mastur,<br />Edar razolati holingni oshkor [[tama]]<ref name=":0" />. === Y === * Yosh yigitlar kezibon lafkau har rastaaro,<br />Qoʻlida shishai may, ogʻzida kufr ila navo.<br />Har kabi hangrashibon shahrni aylab gʻavgʻo,<br />Yoʻq alar yuzlarida hech dami sharmu [[hayo]].<br />Boʻlubon har kabi oʻtgay hamma xandon xaloyiq<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:1844-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1910-yilda vafot etganlar]] 4uv7v2kqp3onxv2d8v7zcu17hf1yagu 0 4737 32026 20979 2026-08-09T06:13:38Z Bekipediya 2189 /* A */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32026 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Oraziy | wikipedia = Oraziy }} '''Oraziy''' (taxallusi; asl ismi: '''Alixon Mullaoxun oʻgʻli'''; 1867-yil, Namangan – 1942-yil) – shoir, oʻqituvchi va kotib. {{ABD}} == A == * Aduvdin doʻstlikni tutma umid,<br />Ki, boʻlmas jamʼ hargiz oʻt bilan suv<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}</ref>. * Agarchi koʻrsatsa lutfu niyoz,<br />Kin ahliga takya qilmoq yomon,<br />Inonmoq [[ziyon]]dur, [[ziyon]]dur, [[ziyon]]<ref name=":0" />. * Ayda mustahkam ishingni ey ulugʻ oʻgʻul,<br />Har na kim hikmat eli der ayla qabul<ref name=":0" />. == B == * Bilsang, topsang ilojin, boʻlmagil nodonga doʻst,<br />Ittifoq boʻlsang, izhor etmagil asrordin<ref name=":0" />. * Birovkim uzni bilmas, bilguvchi yoʻl boshlasa yurmas.<br />Sovurgʻon, pir urgon jumla nodonlikdan avlodur<ref name=":0" />. * Bizni xorlikka solgan, begumon bildik – bilimsizlik<br />Degaymiz ong uchun, oh, ongsizlik – bilimsizlik.<br />Demoqchiman ilm, odob tugsin, fazl oʻlib nomi,<br />Oʻshandogʻ bir oʻgʻildin lazzat olsin bu jahon komi,<br />Bilim shundogʻ boʻlganda, yer yuzida qolmasin omi,<br />Boʻlur ul onda inson bir-biriga lutf-ehsonlik<ref name=":0" />. * Bu jahonga kelding ey tan, boʻlmagil andishasiz,<br />Barkamol koʻklab turolmaydi daraxti reshasiz.<br />Ayla islohi hayoting, fikr etib odob qil,<br />Qilmagʻil umringni zoye dangasa, nobop ila<ref name=":0" />. * Boʻlmoq kerak hamisha insonda toza gʻayrat,<br />Qoʻl ushlashib ish ishlang bir-biringga bomuhabbat<ref name=":0" />. == D == * Doʻst shunday kishiki, u hech qachon oʻz doʻstidan narsasini ayamaydi. Mol uchun xasis va baxil boʻlgan kishidan doʻstlik kutib boʻlmaydi<ref name=":0" />. == H == * Har kimsaning makoni oʻlsa sahro,<br />Quruq choʻpdek qurutgusi harorat<ref name=":0" />. * Har kishikim zulmdan xanjar chekar,<br />Dahr oʻzining oni birla bosh kesar<ref name=":0" />. * Har yerda rasm mehru vafo koʻproq oʻlgʻusi,<br />Jamiyatda huzuru safo koʻproq oʻlgʻusi<ref name=":0" />. * Hasmi donoki, ofati jondur,<br />Yaxshiroq doʻstdinki, nodondur<ref name=":0" />. * Hunar bir boʻlub yopmish ayb,<br />Qilur doʻst ul bir hunarga nazar<ref name=":0" />. * Husnu suratga boqib oshifta boʻlma, ey koʻngul,<br />Aqli boʻlmay hur talʼat boʻlsa ham darkor emas<ref name=":0" />. * Hushyor shunday odamki, qoʻlida borini diqqat bilan saqlaydi. Bugungi ishni ertaga qoldirmaydi<ref name=":0" />. == I == * Istasangkim boʻlgʻosen, ey dil, nekoʻ,<br />Boʻl hamisha rost koru, rost xoʻ<ref name=":0" />. == J == * Jaholat ahliga hargiz qoʻshilma, to tiriksan,<br />Jaholat ahlidin ming yoʻl fuzundir misli hirsu it<ref name=":0" />. == K == * Kimiki axloqi zohiri xushdur,<br />Ani hargiz yomon gumon qilma<ref name=":0" />. * Kimki mehru ahldin begonadur,<br />Koʻngli ichra oshnoligʻ boʻyi yoʻq<ref name=":0" />. * Kimki oyini zulm pesha qilur,<br />Oʻzi oʻz boʻyniga kamand solur<ref name=":0" />. * Kishikim ilm ila boʻlsa tavongar,<br />Ne gʻam gar yoʻqtur ango zaru guhar<ref name=":0" />. == M == * Mansab uchun lof urarlar, base,<br />Mol uchun jahd qilurlar base<ref name=":0" />. * Mard boʻlsang, oʻz soʻzingni qilma koʻp beeʼtibor<ref name=":0" />. * Mard kelding, mard ketgil, toqating toq boʻlsa ham,<br />Oʻtma nomard koʻprigidan suv seni oqizsa ham<ref name=":0" />. * Mashaqqat chekmayin aslo kamola yetmas insonlik,<br />Yigitlikda yarashmas har ishda boʻlmoq parishonlik<ref name=":0" />. == Q == * Qilma haddingdan tajovuz, topmayin desang shikast,<br />Kibr ila magʻrurlar, koʻrdingmi, qandogʻ boʻldi past<ref name=":0" />. == R == * Rohat muyassar ulmas to chekmasang mashaqqat<ref name=":0" />. == Y == * Yegil zerdastlar gʻamin zinhor,<br />Sanga ham zabardast erur roʻzgʻor<ref name=":0" />. * Yer yuzi bir dashtu sahro boʻlsa, gulzori ilm,<br />Sahnai olamni boʻlmoqda namudori ilm.<br />Ilmu fan birla qurollanmoqda sardori ilm,<br />Ilm oʻqi, hech bir jonga yetkurmaydi ozor ilm<ref name=":0" />. * Yetishni jazm etib har ishda boʻlsang boʻl sabot ila,<br />Agarda qilmasang har ishingni ehtiyot ila,<br />Qachon yuz bergay, oʻgʻlum, bu jahonda shodu xandonlik<ref name=":0" />. * Yigitlikka yarashgay qahramonlik birla polvonlik,<br />Tengu tush fazlu hunar topmoqda maktabda yurib,<br />Koʻcha-koʻyda sen yurib chekmoq alam darkor emas,<br />Kundalik umringni oʻrganmogʻu oʻrgatmoqqa bor,<br />Bu jahonda hech bir ish koʻrki nodarkor emas<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Oʻqituvchilar]] [[Turkum:1867-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1942-yilda vafot etganlar]] 4rpcgesorjonwq082i68c29khrtjwos 0 4751 31766 14535 2026-08-09T05:39:02Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31766 wikitext text/x-wiki '''Otalar soʻzi''' ({{Lang-az|„Atalar sözü“}}) — Ozarbayjonda nashr etilgan asar nomi. Unda arab tilidagi koʻpgina hikmat va maqollar oʻrin olgan boʻlib, ularning ozarbayjon tilidagi muqobillari ham keltirilgan. {{ABD}} == A == * Aqllikka bir ishora kifoya qiladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=60}} * Aqlli kishida uchta xislat boʻladi: birov narsa soʻrasa [[odob]] bilan javob beradi, birovdan [[yomonlik]] koʻrsa ham [[yaxshilik]] qiladi, [[xalq]]i uchun foydali [[fikr]]larni olgʻa suradi.{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=62}} == K == * Kimki birovning payini qirqsa oʻziniki ham qirqiladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=195}}. * Koʻngli baliq tusaganning oyogʻi sovuq [[suv]]da boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}. * Koʻpchilik biror kishi haqida hukm chiqarmaguncha, uni yaxshi-yomon deyishdan tilingni tiy{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=104}}. == M == * Men sening qoʻlingdan tutsam, sen mening oyogʻimdan tortasan{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=196}}. == N == * Nonsiz [[el]] boʻlmas, koʻppaksiz qishloq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=69}}. == O == * [[Odob]] ahli bilan hamsuhbat boʻlish — gullar hidini ufurayotgan tong nasimidan ham shirin{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|1997|p=2}}. * Oz koʻpga tobedir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}. == Q == * — Qayerga kyotayapsan? — deb soʻrashdi ozdan.<br>— Koʻpning oldiga! — javob berdi oz{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}. == Y == * Yoʻlga chiqishdan avval yoʻldosh qidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|1997|p=49}}. == Z == * Zamona talabiga teskari yurgan odam [[suv]] ichidan [[olov]] qidirgan kishiga oʻxshaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=67}}. == Gʻ == {{Q|Gʻarazgoyʻga salom beru qoch!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=146}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF|ref=Mashriqzamin hikmat boʻstoni}} 4qfvzp8m95v7p0npakn85lzpy9a4wpl 32360 31766 2026-08-09T07:02:57Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32360 wikitext text/x-wiki '''Otalar soʻzi''' ({{Lang-az|„Atalar sözü“}}) — Ozarbayjonda nashr etilgan asar nomi. Unda arab tilidagi koʻpgina hikmat va maqollar oʻrin olgan boʻlib, ularning ozarbayjon tilidagi muqobillari ham keltirilgan. {{ABD}} == A == * Aqllikka bir ishora kifoya qiladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=60}} * Aqlli kishida uchta xislat boʻladi: birov narsa soʻrasa [[odob]] bilan javob beradi, birovdan [[yomonlik]] koʻrsa ham [[yaxshilik]] qiladi, [[xalq]]i uchun foydali [[fikr]]larni olgʻa suradi.{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=62}} == K == * Kimki birovning payini qirqsa oʻziniki ham qirqiladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=195}}. * Koʻngli baliq tusaganning oyogʻi sovuq [[suv]]da boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}. * Koʻpchilik biror kishi haqida hukm chiqarmaguncha, uni yaxshi-yomon deyishdan tilingni tiy{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=104}}. == M == * Men sening qoʻlingdan tutsam, sen mening oyogʻimdan tortasan{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=196}}. == N == * Nonsiz [[el]] boʻlmas, koʻppaksiz qishloq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=69}}. == O == * [[Odob]] ahli bilan hamsuhbat boʻlish — gullar hidini ufurayotgan tong nasimidan ham shirin{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|1997|p=2}}. * Oz koʻpga tobedir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}. == Q == * — Qayerga kyotayapsan? — deb soʻrashdi ozdan.<br>— Koʻpning oldiga! — javob berdi oz{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}. == Y == * Yoʻlga chiqishdan avval yoʻldosh qidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|1997|p=49}}. == Z == * Zamona talabiga teskari yurgan odam [[suv]] ichidan [[olov]] qidirgan kishiga oʻxshaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=67}}. == Gʻ == {{Q|Gʻarazgoyʻga salom beru qoch!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=146}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF|ref=Mashriqzamin hikmat boʻstoni}} nhwlmqqfcmq51n544uk8zerlzpas870 32429 32360 2026-08-09T07:21:05Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32429 wikitext text/x-wiki '''Otalar soʻzi''' ({{Lang-az|„Atalar sözü“}}) — Ozarbayjonda nashr etilgan asar nomi. Unda arab tilidagi koʻpgina hikmat va maqollar oʻrin olgan boʻlib, ularning ozarbayjon tilidagi muqobillari ham keltirilgan. {{ABD}} == A == * Aqllikka bir ishora kifoya qiladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=60}} * Aqlli kishida uchta xislat boʻladi: birov narsa soʻrasa [[odob]] bilan javob beradi, birovdan [[yomonlik]] koʻrsa ham [[yaxshilik]] qiladi, [[xalq]]i uchun foydali [[fikr]]larni olgʻa suradi.{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=62}} == K == * Kimki birovning payini qirqsa oʻziniki ham qirqiladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=195}}. * Koʻngli baliq tusaganning oyogʻi sovuq [[suv]]da boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}. * Koʻpchilik biror kishi haqida hukm chiqarmaguncha, uni yaxshi-yomon deyishdan tilingni tiy{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=104}}. == M == * Men sening qoʻlingdan tutsam, sen mening oyogʻimdan tortasan{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=196}}. == N == * Nonsiz [[el]] boʻlmas, koʻppaksiz qishloq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=69}}. == O == * [[Odob]] ahli bilan hamsuhbat boʻlish — gullar hidini ufurayotgan tong nasimidan ham shirin{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|1997|p=2}}. * Oz koʻpga tobedir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}. == Q == * — Qayerga kyotayapsan? — deb soʻrashdi ozdan.<br>— Koʻpning oldiga! — javob berdi oz{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}. == Y == * Yoʻlga chiqishdan avval yoʻldosh qidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|1997|p=49}}. == Z == * Zamona talabiga teskari yurgan odam [[suv]] ichidan [[olov]] qidirgan kishiga oʻxshaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=67}}. == Gʻ == {{Q|Gʻarazgoyʻga salom beru qoch!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=146}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF|ref=Mashriqzamin hikmat boʻstoni}} 4qfvzp8m95v7p0npakn85lzpy9a4wpl 0 4758 32190 31341 2026-08-09T06:33:35Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32190 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Tarbiya|Tasvir=Parenting.JPG|wikipedia=Tarbiya|wiktionary=tarbiya}} '''Tarbiya''' — shaxsda muayyan jismoniy, ruhiy, axloqiy, maʼnaviy sifatlarni shakllantirishga qaratilgan amaliy pedagogik jarayon; insonning jamiyatda yashashi uchun zarur boʻlgan xususiyatlarga ega boʻlishini taʼminlash yoʻlida koʻriladigan chora tadbirlar yigʼindisi. {{ABD}} == A == {{Q|Agar noming xalq orasida hurmat bilan yod etilishini istasang, oilangning doimiy rohatini koʻzlasang, bolalaringga goʻzal tarbiya ber, biror hunar egasi qilib yetishtir. Ularning yurish-turishlarini tekshirib tur. Yomon odamlardan uzoq boʻlsinlar, yaxshilar bilan suhbatdosh boʻlib, bahra olsinlar{{sfn|Tursun|2006|p=181}}.|[[Nizomiddin ibn Husayn]]}} {{Q|Agar tarbiyat koʻrmasa odam,<br />[[Eshak]] boʻlib qolur yuzga kirsa ham{{sfn|Tursun|2006|p=138}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == B == {{Q|Bolaga otaning mehnati singgan boʻlsa,<br />Soʻng u bolaning xulq-atvorida bilinadi.<br />Ota bolani nazoratda tutsa,<br />U yaxshi, ezgu boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=6}}.|[[Yusuf Xos Hojib]]}} {{Q|Bogʻbondan parvarish koʻrmasa nihol,<br />Ulgʻayib oʻsolmas, topolmas kamol!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=73}}|[[Mavlono Xurramiy]]}} {{Q|Bugungi kunda [[jamiyat]]imizning yuzini qora qiluvchi [[pastkash]]lar, yomonlar, beboshlar, [[oʻgʻri]]lar, [[giyohvand]]lar va nashavandlar... kecha tarbiyalariga eʼtibor berilmagan [[bola]]lardir{{sfn|Tursun|2006|p=138}}.|[[Abdulla Avloniy]]}} == I == {{Q|[[Isteʼdod]] egalarini tarbiyalash shunday bir kimyodirki, u qora tuproqni toza [[oltin]]ga, noqis toshni esa aybsiz gavharga aylantiradi. Chunonchi aytadilar:<br />Tarbiyadan tuproq gavhar boʻladi.<br />Nof ichra qon mushki asgʻar boʻladi.<br />Qiymatsiz qora bir temirni iksir,<br />Tarbiya aylagach sof zar boʻladi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=5}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == M == {{Q|Murabbiysi boʻlmagan odamni [[hayot]] oʻzi tarbiyalab qoʻyadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=5}}}} == G == {{Q|Goʻdaklikdan yomon feʼlga oʻrgansa,<br />Yuz mehnat-la uni kam qilib boʻlmas.<br />Yaxshi yoʻlga solay debon urinma,<br />Oʻsib qotgan shoxni xam qilib boʻlmas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=6}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == Q == {{Q|[[Qobiliyat]] egasining boshini silamaslik – [[zolimlik]], isteʼdodi yoʻqni tarbiyalash – [[johillik]]{{sfn|Tursun|2006|p=58}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == T == {{Q|[[Taʼlim]] faqat soʻz va oʻrgatish bilangina boʻladi. Tarbiya esa amaliy ish, [[tajriba]] bilan boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=6}}.|[[Farobiy]]}} {{Q|[[Taraqqiyot]]ning chinakam belgisi — [[boylik]] yoki [[taʼlim]] darajasi emas, shaharning kattaligi emas, hosilning moʻl-koʻlligi ham emas, balki shu oʻlka bagʻrida tarbiya topgan [[inson]] qiyofasidir{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}.|[[Ralf Uold Emerson]]}} == Y == {{Q|Yaxshi ishlov berilmagan yerdan yaxshi hosil unmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=7}}}} == Oʻ == {{Q|Oʻz [[farzand]]ingni yaxshi [[xulq]]-[[odob]]li va [[aql]]li boʻlishga oʻrgat. Kimki [[yoshlik]]dan yaxshi xulq-odob egallamas ekan, ulgʻayganda undan [[bilim]] talab qilma{{sfn|Tursun|2006|p=123}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} {{Q|Oʻzingdan keyingilarga ibrat boʻlay desang, oʻzingdan ilgarigilardan ibrat ol.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=4}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] to499l4gzc3ubsgw227ip3conj3ok9h 0 4759 32005 20845 2026-08-09T06:11:00Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32005 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Oʻqituvchi|wikipedia=Oʻqituvchi|wiktionary=oʻqituvchi|Tasvir=Phoenix_Magnet_School,_Alexandria,_Louisiana.jpg}} '''Oʻqituvchi''', '''muallim''' – turli yoʻnalishdagi oʻrta umumiy taʼlim maktablari, akademik litsey va kasb-hunar kollejlarida oʻquvchilar bilan taʼlim-tarbiya ishlarini amalga oshiradigan mutaxassis. Oliy maktab oʻqituvchilari „domla“ deb yuritiladi, ular „oʻqituvchiprof.“ tarzida umumlashma nom bilan ham ataladi. Shuningdek, oʻqituvchilarga nisbatan „muallim“ yoki „pedagog“ atamasi ham qoʻllanadi. {{ABD}} == A == {{Q|Agarda muallim boʻlsa beozor,<br />Darsxonani qilgay bolalar [[bozor]]{{sfn|Tursun|2006|p=7}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == B == {{Q|[[Buzurgmehr]]dan:<br>— Nima uchun ustozingni [[ota]]ngdan afzalroq [[hurmat]] qilasan? — deb soʻradilar.<br>— Chunki [[ota]]m meni oʻtkinchi [[hayot]]ga olib keldi, ustozim esa boqiy [[hayot]] bagʻishladi, — deb javob berdi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=17}}}} == I == {{Q|Insonlarga [[yaxshilik]]ni oʻrgatuvchi muallim haqqiga barcha narsalar, hatto dengizdagi baliqlar [[istigʻfor]] aytadi{{sfn|Tursun|2006|p=16}}.|[[Abdulloh ibn Abbos]]}} == M == {{Q|Murabbiysi boʻlmagan odamni [[hayot]] oʻzi tarbiyalab qoʻyadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=5}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] fqjwsygyjs0m9pu2xzsp4s8lm0q6ciu 0 4760 31933 20672 2026-08-09T06:00:27Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31933 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Kulgi|Tasvir=Laughing_boy_at_golden_hour.jpg|wikipedia=Kulgi|wiktionary=kulgi}} '''Kulgi''' — 1) Xursandlik, vaqtichogʻlik va zavkdanishni ifodalovchi, boʻlinib-boʻli-nib chiqadigan tovushlar, ovozlar; 2) Mazax yoki kalaka qilinadigan narsa; kalaka, mazax ifodasi; masxara. {{ABD}} == Iqtiboslar == === S === {{Q|Sababsiz kulgi — be[[odob]]lik belgisi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=6}}}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Mavzular]] 8vbxvjcd3rbesclgqciifu80pi8nbh3 0 4761 31759 21416 2026-08-09T05:38:40Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31759 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Olim|wikipedia=Olim|wiktionary=olim|Tasvir=Richmanns_Tod_1753.jpg}} '''Olim''' (ilm soʻzidan) atamasi bilan keng maʼnoda tizimli ravishda bilim yigʻuvchi shaxs nomlanadi. Ayollar uchun olima soʻzi ishlatiladi. Tor maʼnoda esa olim, deb ilmiy uslubdan foydalanuvchi shaxsga aytiladi. Olim fanning bir yoki bir necha sohasida mutaxassis boʻlishi mumkin. Ushbu maqolada atamaning tor maʼnoda qoʻllanishi yoritiladi. Olimlar tabiatni fizik, matematik va ijtimoiy jihatlardan chuqurroq tushunish uchun tadqiqotlar olib borishadi. {{ABD}} == A == {{Q|Aql-idrokdan mahrum boʻlgan [[bosh]] — suvsiz chashmaga, adabsiz, tarbiyasiz [[yigit]] — egar-jabduqsiz otga, sharm-hayosiz [[xotin]] — tuzsiz taomga, ilmiga amal qilmagan olim — xushboʻy, ammo guli yoʻq boʻstonga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Abul Muʼin]]}} == B == {{Q|Bu dunyoda [[ilm]]iga amal qilmagan olimlar eng koʻp pushaymonlik tortadigan kimsalardir{{sfn|Tursun|2006|p=10}}.|[[Ibrohim ibn Uyayna]]}} == E == {{Q|Ey oʻgʻlim, sen olimlar bilan oʻtir. Ularning orasiga kir, chunki [[Alloh taolo]] yerni osmon suvi bilan tiriltirgani kabi [[qalb]]larni [[hikmat]] nuri bilan tiriltiradi{{sfn|Tursun|2006|p=15}}.|[[Luqmoni hakim]]}} == H == {{Q|Haqiqiy olim shunday kishiki, uning soʻzi, oʻyi, [[fikr]]i va ishi bir xil boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=14}}}} == I == {{Q|[[Ilm]]iga amal qilmagan olim boshqani kiyintirgan holda oʻzi yalangʻoch qolgan ignaga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=9}}.|[[Gʻazzoliy]]}} {{Q|[[Ilm]]iga amal qilmagan olim johillar qatoriga kiradi{{sfn|Tursun|2006|p=8}}.|[[Ali]]}} {{Q|[[Ilm]] koʻtarilmasidan uni oʻrganinglar. Ilm olimlarning vafoti tufayli koʻtariladi. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, [[Alloh]] yoʻlida [[shahid]] boʻlgan kishilar ([[qiyomat]] kunida) olimlarga berilgan karomat darajalarni koʻrib: „Koshki bizni ham Alloh olim qilib tiriltirsa“, deb [[orzu]] qiladilar. Zero, hech kim olim boʻlib tugʻilmaydi. Ilm oʻrganish, [[taʼlim]] olish bilan egallanadi{{sfn|Tursun|2006|p=15}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} == K == {{Q|Kishi agar bir [[ilm]]ni oʻrganib, soʻng boshqa ilmlarga yuzlansa-da, ulardan nimani bilmasligini tushunsa, ana oʻshanda olim boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=17}}.|[[Shofiʼiy]]}} {{Q|Kishi [[ilm]] oʻrganishda davom etayotgan pallada olimdir. „Olim boʻldim, endi bas“, deb xulosa chiqargan chogʻidan boshlab [[johil]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=10}}.|[[Abdulloh ibn Muborak]]}} {{Q|Kishilar orasida uch xiliga koʻproq achinaman: oldin [[xalq]]ining yoʻlboshchisi boʻlib, keyin xorlikka yuz tutgan kishiga, oldin [[boy]], keyin [[faqir]] boʻlgan kishiga, dunyo oʻyinchoq qilib oʻynagan olimga{{sfn|Tursun|2006|p=107}}.|[[Fuzayl ibn Iyoz]]}} {{Q|Kunduzlari [[roʻza]]dor, kechalari qoyim (bedor) boʻlgan mingta obidning oʻlimi halol-haromni ajrata oluvchi bir olimning oʻlimidan yengilroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=16}}.|[[Umar]]}} == O == {{Q|Olimlar boʻlmaganida [[inson]]lar chorva mollari kabi boʻlib qolardilar{{sfn|Tursun|2006|p=17}}.|[[Hasan Basriy]]}} {{Q|Olimlar [[ehtirom]]ga loyiq buyuk insonlardir. [[Ilm]] bilan mustahkamlanmagan har qanday ulugʻlikning oqibati xorlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=14}}.|[[Ahnaf ibn Qays]]}} {{Q|Olimlarning jazosi – [[qalb]]larining oʻlganidir. [[Qalb]]ning oʻlishi esa ilmi va uxroviy amallari boʻla turib, dunyoviy [[niyat]]lar ketida yurganidir{{sfn|Tursun|2006|pp=10–11}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Olimlar qalamlarining siyohi [[shahid]]lar qoni bilan oʻlchanadi. Shunda olimlar qalamlarining siyohi shahidlar qonidan ogʻir keladi{{sfn|Tursun|2006|p=15}}.|[[Hasan Basriy]]}} {{Q|Olimlar [[yulduz]]larga oʻxshaydi. Agar koʻrinib tursa, odamlar ular bilan yoʻl topishadi. Agar koʻzdan yoʻqolib, [[zulmat]]da qolsalar, qayoqqa yurishni bilmay hayron qolishadi{{sfn|Tursun|2006|p=18}}.|[[Hasan Basriy]]}} {{Q|Olim kerakki, oʻz ilmining poya va miqdorini asragay, gavharni [[imtihon]] uchun toshga urmagay{{sfn|Tursun|2006|p=9}}.|[[Alisher Navoiy]]}} {{Q|Olim kishi kechalari qoyim, kunduzlari [[roʻza]]dor mujohiddan afzaldir. Olim vafot etsa, [[islom]]da bir yoriq paydo boʻladi. U yoriqni faqat olimning oʻrinbosarigina toʻldiradi{{sfn|Tursun|2006|p=14}}.|[[Ali]]}} {{Q|Olim koʻr boʻlsa ham dunyoni koʻradi. Johil sogʻ boʻlsa ham uzoqni koʻrmaydi. Odamning eng yomoni nodon boʻlib, foyda keltirmaganidir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=14}}}} {{Q|Olimlar bilan oʻtirsang foyda olasan, chunki gul yonida oʻtirgan odamga gul hidi urib qoladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=14}}}} {{Q|Olimning ado etilishi lozim boʻlgan haqlari bor. Unga koʻp [[savol]] bermaslik, javobiga eʼtiroz qilmaslik, erinib turganida javob berishga zoʻrlamaslik, oʻrnidan turishga qoʻymay, etagiga osilib olmaslik, [[sir]]larini oshkor etmaslik, huzurida biror kishini [[gʻiybat]] qilmaslik, undan [[xato]] qidirmaslik, bordi-yu [[xato]] qilsa, uzrini qabul qilish, modomiki [[Alloh]]ning amriga itoat etarkan, unga ham [[Alloh]] uchun [[hurmat]] koʻrsatish, oldida oʻtirib olmaslik, biror [[ehtiyoj]]i boʻlsa, uni ravo qilish uchun hammadan oldin shoshilish olimning haqlaridandir{{sfn|Tursun|2006|p=7}}.|[[Ali]]}} {{Q|Olimning xatosi — johilning bilimidan zararliroq{{sfn|Tursun|2006|p=20}}.|[[Muhammad ibn Fazl Balxiy]]}} {{Q|Olimning yomonligi kemaning sinishiga oʻxshaydi. Chunki kema sinsa ham oʻzi choʻkadi, ham oʻzgalarni choʻktiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=14}}}} {{Q|Olim qachonki oʻzining barcha his-ehtiroslarining ustidan hokim boʻlolsa, shundagina uni olim deyish mumkin.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=14}}}} {{Q|Omining adashgani – oʻzining adashgani, olimning adashgani – olamning adashgan{{sfn|Tursun|2006|p=19}}.|[[Sulaymon Chalabiy]]}} == S == {{Q|Sen olim, yo oʻrganuvchi yoki unga quloq tutuvchi boʻl. Lekin toʻrtinchisi boʻlmagilki, halokatga yuz tutasan{{sfn|Tursun|2006|p=15}}.|[[Abu ad-Dardo]]}} == U == {{Q|Uch toifa odamlardan yiroq boʻldim: gʻofil olimlardan, laganbardor [[qori]]lardan va johil [[soʻfiy]]lardan{{sfn|Tursun|2006|p=68}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzi haqida oʻylamay, faqat elga [[bilim]] berish haqida oʻylagan olim kishi xuddi shamga oʻxshaydi, u oʻzini yondiradi va [[xalq]]ni ziyoli qiladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=14}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Ch == {{Q|Chin olim hiyladin uzoqdir, uzoq,<br />Nurning oʻz soyasi boʻlmaydi hech choq{{sfn|Tursun|2006|p=58}}.|[[Amir Xusrav Dehlaviy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] t1e7oiju6n9v5r2see88lc56vsh7w3a 32345 31759 2026-08-09T07:01:17Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32345 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Olim|wikipedia=Olim|wiktionary=olim|Tasvir=Richmanns_Tod_1753.jpg}} '''Olim''' (ilm soʻzidan) atamasi bilan keng maʼnoda tizimli ravishda bilim yigʻuvchi shaxs nomlanadi. Ayollar uchun olima soʻzi ishlatiladi. Tor maʼnoda esa olim, deb ilmiy uslubdan foydalanuvchi shaxsga aytiladi. Olim fanning bir yoki bir necha sohasida mutaxassis boʻlishi mumkin. Ushbu maqolada atamaning tor maʼnoda qoʻllanishi yoritiladi. Olimlar tabiatni fizik, matematik va ijtimoiy jihatlardan chuqurroq tushunish uchun tadqiqotlar olib borishadi. {{ABD}} == A == {{Q|Aql-idrokdan mahrum boʻlgan [[bosh]] — suvsiz chashmaga, adabsiz, tarbiyasiz [[yigit]] — egar-jabduqsiz otga, sharm-hayosiz [[xotin]] — tuzsiz taomga, ilmiga amal qilmagan olim — xushboʻy, ammo guli yoʻq boʻstonga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Abul Muʼin]]}} == B == {{Q|Bu dunyoda [[ilm]]iga amal qilmagan olimlar eng koʻp pushaymonlik tortadigan kimsalardir{{sfn|Tursun|2006|p=10}}.|[[Ibrohim ibn Uyayna]]}} == E == {{Q|Ey oʻgʻlim, sen olimlar bilan oʻtir. Ularning orasiga kir, chunki [[Alloh taolo]] yerni osmon suvi bilan tiriltirgani kabi [[qalb]]larni [[hikmat]] nuri bilan tiriltiradi{{sfn|Tursun|2006|p=15}}.|[[Luqmoni hakim]]}} == H == {{Q|Haqiqiy olim shunday kishiki, uning soʻzi, oʻyi, [[fikr]]i va ishi bir xil boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=14}}}} == I == {{Q|[[Ilm]]iga amal qilmagan olim boshqani kiyintirgan holda oʻzi yalangʻoch qolgan ignaga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=9}}.|[[Gʻazzoliy]]}} {{Q|[[Ilm]]iga amal qilmagan olim johillar qatoriga kiradi{{sfn|Tursun|2006|p=8}}.|[[Ali]]}} {{Q|[[Ilm]] koʻtarilmasidan uni oʻrganinglar. Ilm olimlarning vafoti tufayli koʻtariladi. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, [[Alloh]] yoʻlida [[shahid]] boʻlgan kishilar ([[qiyomat]] kunida) olimlarga berilgan karomat darajalarni koʻrib: „Koshki bizni ham Alloh olim qilib tiriltirsa“, deb [[orzu]] qiladilar. Zero, hech kim olim boʻlib tugʻilmaydi. Ilm oʻrganish, [[taʼlim]] olish bilan egallanadi{{sfn|Tursun|2006|p=15}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} == K == {{Q|Kishi agar bir [[ilm]]ni oʻrganib, soʻng boshqa ilmlarga yuzlansa-da, ulardan nimani bilmasligini tushunsa, ana oʻshanda olim boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=17}}.|[[Shofiʼiy]]}} {{Q|Kishi [[ilm]] oʻrganishda davom etayotgan pallada olimdir. „Olim boʻldim, endi bas“, deb xulosa chiqargan chogʻidan boshlab [[johil]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=10}}.|[[Abdulloh ibn Muborak]]}} {{Q|Kishilar orasida uch xiliga koʻproq achinaman: oldin [[xalq]]ining yoʻlboshchisi boʻlib, keyin xorlikka yuz tutgan kishiga, oldin [[boy]], keyin [[faqir]] boʻlgan kishiga, dunyo oʻyinchoq qilib oʻynagan olimga{{sfn|Tursun|2006|p=107}}.|[[Fuzayl ibn Iyoz]]}} {{Q|Kunduzlari [[roʻza]]dor, kechalari qoyim (bedor) boʻlgan mingta obidning oʻlimi halol-haromni ajrata oluvchi bir olimning oʻlimidan yengilroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=16}}.|[[Umar]]}} == O == {{Q|Olimlar boʻlmaganida [[inson]]lar chorva mollari kabi boʻlib qolardilar{{sfn|Tursun|2006|p=17}}.|[[Hasan Basriy]]}} {{Q|Olimlar [[ehtirom]]ga loyiq buyuk insonlardir. [[Ilm]] bilan mustahkamlanmagan har qanday ulugʻlikning oqibati xorlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=14}}.|[[Ahnaf ibn Qays]]}} {{Q|Olimlarning jazosi – [[qalb]]larining oʻlganidir. [[Qalb]]ning oʻlishi esa ilmi va uxroviy amallari boʻla turib, dunyoviy [[niyat]]lar ketida yurganidir{{sfn|Tursun|2006|pp=10–11}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Olimlar qalamlarining siyohi [[shahid]]lar qoni bilan oʻlchanadi. Shunda olimlar qalamlarining siyohi shahidlar qonidan ogʻir keladi{{sfn|Tursun|2006|p=15}}.|[[Hasan Basriy]]}} {{Q|Olimlar [[yulduz]]larga oʻxshaydi. Agar koʻrinib tursa, odamlar ular bilan yoʻl topishadi. Agar koʻzdan yoʻqolib, [[zulmat]]da qolsalar, qayoqqa yurishni bilmay hayron qolishadi{{sfn|Tursun|2006|p=18}}.|[[Hasan Basriy]]}} {{Q|Olim kerakki, oʻz ilmining poya va miqdorini asragay, gavharni [[imtihon]] uchun toshga urmagay{{sfn|Tursun|2006|p=9}}.|[[Alisher Navoiy]]}} {{Q|Olim kishi kechalari qoyim, kunduzlari [[roʻza]]dor mujohiddan afzaldir. Olim vafot etsa, [[islom]]da bir yoriq paydo boʻladi. U yoriqni faqat olimning oʻrinbosarigina toʻldiradi{{sfn|Tursun|2006|p=14}}.|[[Ali]]}} {{Q|Olim koʻr boʻlsa ham dunyoni koʻradi. Johil sogʻ boʻlsa ham uzoqni koʻrmaydi. Odamning eng yomoni nodon boʻlib, foyda keltirmaganidir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=14}}}} {{Q|Olimlar bilan oʻtirsang foyda olasan, chunki gul yonida oʻtirgan odamga gul hidi urib qoladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=14}}}} {{Q|Olimning ado etilishi lozim boʻlgan haqlari bor. Unga koʻp [[savol]] bermaslik, javobiga eʼtiroz qilmaslik, erinib turganida javob berishga zoʻrlamaslik, oʻrnidan turishga qoʻymay, etagiga osilib olmaslik, [[sir]]larini oshkor etmaslik, huzurida biror kishini [[gʻiybat]] qilmaslik, undan [[xato]] qidirmaslik, bordi-yu [[xato]] qilsa, uzrini qabul qilish, modomiki [[Alloh]]ning amriga itoat etarkan, unga ham [[Alloh]] uchun [[hurmat]] koʻrsatish, oldida oʻtirib olmaslik, biror [[ehtiyoj]]i boʻlsa, uni ravo qilish uchun hammadan oldin shoshilish olimning haqlaridandir{{sfn|Tursun|2006|p=7}}.|[[Ali]]}} {{Q|Olimning xatosi — johilning bilimidan zararliroq{{sfn|Tursun|2006|p=20}}.|[[Muhammad ibn Fazl Balxiy]]}} {{Q|Olimning yomonligi kemaning sinishiga oʻxshaydi. Chunki kema sinsa ham oʻzi choʻkadi, ham oʻzgalarni choʻktiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=14}}}} {{Q|Olim qachonki oʻzining barcha his-ehtiroslarining ustidan hokim boʻlolsa, shundagina uni olim deyish mumkin.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=14}}}} {{Q|Omining adashgani – oʻzining adashgani, olimning adashgani – olamning adashgan{{sfn|Tursun|2006|p=19}}.|[[Sulaymon Chalabiy]]}} == S == {{Q|Sen olim, yo oʻrganuvchi yoki unga quloq tutuvchi boʻl. Lekin toʻrtinchisi boʻlmagilki, halokatga yuz tutasan{{sfn|Tursun|2006|p=15}}.|[[Abu ad-Dardo]]}} == U == {{Q|Uch toifa odamlardan yiroq boʻldim: gʻofil olimlardan, laganbardor [[qori]]lardan va johil [[soʻfiy]]lardan{{sfn|Tursun|2006|p=68}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzi haqida oʻylamay, faqat elga [[bilim]] berish haqida oʻylagan olim kishi xuddi shamga oʻxshaydi, u oʻzini yondiradi va [[xalq]]ni ziyoli qiladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=14}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Ch == {{Q|Chin olim hiyladin uzoqdir, uzoq,<br />Nurning oʻz soyasi boʻlmaydi hech choq{{sfn|Tursun|2006|p=58}}.|[[Amir Xusrav Dehlaviy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] apo1x234ws85e0zoq3l9vupc3fk7ya7 32422 32345 2026-08-09T07:20:45Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32422 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Olim|wikipedia=Olim|wiktionary=olim|Tasvir=Richmanns_Tod_1753.jpg}} '''Olim''' (ilm soʻzidan) atamasi bilan keng maʼnoda tizimli ravishda bilim yigʻuvchi shaxs nomlanadi. Ayollar uchun olima soʻzi ishlatiladi. Tor maʼnoda esa olim, deb ilmiy uslubdan foydalanuvchi shaxsga aytiladi. Olim fanning bir yoki bir necha sohasida mutaxassis boʻlishi mumkin. Ushbu maqolada atamaning tor maʼnoda qoʻllanishi yoritiladi. Olimlar tabiatni fizik, matematik va ijtimoiy jihatlardan chuqurroq tushunish uchun tadqiqotlar olib borishadi. {{ABD}} == A == {{Q|Aql-idrokdan mahrum boʻlgan [[bosh]] — suvsiz chashmaga, adabsiz, tarbiyasiz [[yigit]] — egar-jabduqsiz otga, sharm-hayosiz [[xotin]] — tuzsiz taomga, ilmiga amal qilmagan olim — xushboʻy, ammo guli yoʻq boʻstonga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Abul Muʼin]]}} == B == {{Q|Bu dunyoda [[ilm]]iga amal qilmagan olimlar eng koʻp pushaymonlik tortadigan kimsalardir{{sfn|Tursun|2006|p=10}}.|[[Ibrohim ibn Uyayna]]}} == E == {{Q|Ey oʻgʻlim, sen olimlar bilan oʻtir. Ularning orasiga kir, chunki [[Alloh taolo]] yerni osmon suvi bilan tiriltirgani kabi [[qalb]]larni [[hikmat]] nuri bilan tiriltiradi{{sfn|Tursun|2006|p=15}}.|[[Luqmoni hakim]]}} == H == {{Q|Haqiqiy olim shunday kishiki, uning soʻzi, oʻyi, [[fikr]]i va ishi bir xil boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=14}}}} == I == {{Q|[[Ilm]]iga amal qilmagan olim boshqani kiyintirgan holda oʻzi yalangʻoch qolgan ignaga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=9}}.|[[Gʻazzoliy]]}} {{Q|[[Ilm]]iga amal qilmagan olim johillar qatoriga kiradi{{sfn|Tursun|2006|p=8}}.|[[Ali]]}} {{Q|[[Ilm]] koʻtarilmasidan uni oʻrganinglar. Ilm olimlarning vafoti tufayli koʻtariladi. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, [[Alloh]] yoʻlida [[shahid]] boʻlgan kishilar ([[qiyomat]] kunida) olimlarga berilgan karomat darajalarni koʻrib: „Koshki bizni ham Alloh olim qilib tiriltirsa“, deb [[orzu]] qiladilar. Zero, hech kim olim boʻlib tugʻilmaydi. Ilm oʻrganish, [[taʼlim]] olish bilan egallanadi{{sfn|Tursun|2006|p=15}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} == K == {{Q|Kishi agar bir [[ilm]]ni oʻrganib, soʻng boshqa ilmlarga yuzlansa-da, ulardan nimani bilmasligini tushunsa, ana oʻshanda olim boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=17}}.|[[Shofiʼiy]]}} {{Q|Kishi [[ilm]] oʻrganishda davom etayotgan pallada olimdir. „Olim boʻldim, endi bas“, deb xulosa chiqargan chogʻidan boshlab [[johil]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=10}}.|[[Abdulloh ibn Muborak]]}} {{Q|Kishilar orasida uch xiliga koʻproq achinaman: oldin [[xalq]]ining yoʻlboshchisi boʻlib, keyin xorlikka yuz tutgan kishiga, oldin [[boy]], keyin [[faqir]] boʻlgan kishiga, dunyo oʻyinchoq qilib oʻynagan olimga{{sfn|Tursun|2006|p=107}}.|[[Fuzayl ibn Iyoz]]}} {{Q|Kunduzlari [[roʻza]]dor, kechalari qoyim (bedor) boʻlgan mingta obidning oʻlimi halol-haromni ajrata oluvchi bir olimning oʻlimidan yengilroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=16}}.|[[Umar]]}} == O == {{Q|Olimlar boʻlmaganida [[inson]]lar chorva mollari kabi boʻlib qolardilar{{sfn|Tursun|2006|p=17}}.|[[Hasan Basriy]]}} {{Q|Olimlar [[ehtirom]]ga loyiq buyuk insonlardir. [[Ilm]] bilan mustahkamlanmagan har qanday ulugʻlikning oqibati xorlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=14}}.|[[Ahnaf ibn Qays]]}} {{Q|Olimlarning jazosi – [[qalb]]larining oʻlganidir. [[Qalb]]ning oʻlishi esa ilmi va uxroviy amallari boʻla turib, dunyoviy [[niyat]]lar ketida yurganidir{{sfn|Tursun|2006|pp=10–11}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Olimlar qalamlarining siyohi [[shahid]]lar qoni bilan oʻlchanadi. Shunda olimlar qalamlarining siyohi shahidlar qonidan ogʻir keladi{{sfn|Tursun|2006|p=15}}.|[[Hasan Basriy]]}} {{Q|Olimlar [[yulduz]]larga oʻxshaydi. Agar koʻrinib tursa, odamlar ular bilan yoʻl topishadi. Agar koʻzdan yoʻqolib, [[zulmat]]da qolsalar, qayoqqa yurishni bilmay hayron qolishadi{{sfn|Tursun|2006|p=18}}.|[[Hasan Basriy]]}} {{Q|Olim kerakki, oʻz ilmining poya va miqdorini asragay, gavharni [[imtihon]] uchun toshga urmagay{{sfn|Tursun|2006|p=9}}.|[[Alisher Navoiy]]}} {{Q|Olim kishi kechalari qoyim, kunduzlari [[roʻza]]dor mujohiddan afzaldir. Olim vafot etsa, [[islom]]da bir yoriq paydo boʻladi. U yoriqni faqat olimning oʻrinbosarigina toʻldiradi{{sfn|Tursun|2006|p=14}}.|[[Ali]]}} {{Q|Olim koʻr boʻlsa ham dunyoni koʻradi. Johil sogʻ boʻlsa ham uzoqni koʻrmaydi. Odamning eng yomoni nodon boʻlib, foyda keltirmaganidir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=14}}}} {{Q|Olimlar bilan oʻtirsang foyda olasan, chunki gul yonida oʻtirgan odamga gul hidi urib qoladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=14}}}} {{Q|Olimning ado etilishi lozim boʻlgan haqlari bor. Unga koʻp [[savol]] bermaslik, javobiga eʼtiroz qilmaslik, erinib turganida javob berishga zoʻrlamaslik, oʻrnidan turishga qoʻymay, etagiga osilib olmaslik, [[sir]]larini oshkor etmaslik, huzurida biror kishini [[gʻiybat]] qilmaslik, undan [[xato]] qidirmaslik, bordi-yu [[xato]] qilsa, uzrini qabul qilish, modomiki [[Alloh]]ning amriga itoat etarkan, unga ham [[Alloh]] uchun [[hurmat]] koʻrsatish, oldida oʻtirib olmaslik, biror [[ehtiyoj]]i boʻlsa, uni ravo qilish uchun hammadan oldin shoshilish olimning haqlaridandir{{sfn|Tursun|2006|p=7}}.|[[Ali]]}} {{Q|Olimning xatosi — johilning bilimidan zararliroq{{sfn|Tursun|2006|p=20}}.|[[Muhammad ibn Fazl Balxiy]]}} {{Q|Olimning yomonligi kemaning sinishiga oʻxshaydi. Chunki kema sinsa ham oʻzi choʻkadi, ham oʻzgalarni choʻktiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=14}}}} {{Q|Olim qachonki oʻzining barcha his-ehtiroslarining ustidan hokim boʻlolsa, shundagina uni olim deyish mumkin.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=14}}}} {{Q|Omining adashgani – oʻzining adashgani, olimning adashgani – olamning adashgan{{sfn|Tursun|2006|p=19}}.|[[Sulaymon Chalabiy]]}} == S == {{Q|Sen olim, yo oʻrganuvchi yoki unga quloq tutuvchi boʻl. Lekin toʻrtinchisi boʻlmagilki, halokatga yuz tutasan{{sfn|Tursun|2006|p=15}}.|[[Abu ad-Dardo]]}} == U == {{Q|Uch toifa odamlardan yiroq boʻldim: gʻofil olimlardan, laganbardor [[qori]]lardan va johil [[soʻfiy]]lardan{{sfn|Tursun|2006|p=68}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzi haqida oʻylamay, faqat elga [[bilim]] berish haqida oʻylagan olim kishi xuddi shamga oʻxshaydi, u oʻzini yondiradi va [[xalq]]ni ziyoli qiladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=14}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Ch == {{Q|Chin olim hiyladin uzoqdir, uzoq,<br />Nurning oʻz soyasi boʻlmaydi hech choq{{sfn|Tursun|2006|p=58}}.|[[Amir Xusrav Dehlaviy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] t1e7oiju6n9v5r2see88lc56vsh7w3a 0 4763 32127 20730 2026-08-09T06:25:35Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32127 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Qalam|wikipedia=Qalam|wiktionary=qalam|Tasvir=Coloredpencils1.jpg}} '''Qalam''' — xat yozish, rasm solish, chizma chizish uchun ishlatiladigan chizmachilik quroli; yogʻoch yoki metall qobiq ichiga olingan moʻrt (sinuvchan) material. Qadimda xalqlar, shu jumladan, Sharq xalqlarida xattotlar siyoh bilan yoziladigan qamish qalamlardan foydalanishgan. {{ABD}} == Iqtiboslar == === Q === {{Q|Qalamning kuchi qilichdan oʻtkir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=18}}}} {{Q|Qalam olamni idora qiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=18}}}} {{Q|Qilichning kuchi, qalamning uchi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=18}}}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Mavzular]] 6c63p9wkap5y13i12bcjuszy8xnuszw 0 4764 32231 23710 2026-08-09T06:38:41Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32231 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Axloq|wikipedia=Axloq|wiktionary=axloq}} '''Axloq''' – kishilarning bir-birlariga, oilaga, jamiyatga boʻlgan munosabatlarida namoyon boʻladigan xatti-harakatlari, xulq-atvorlari, odoblari majmui. Huquqdan farqli ravishda axloq talablarini bajarish-bajarmaslik maʼnaviy taʼsir koʻrsatish shakllari (jamoatchilik tomonidan baho berish, qilingan ishni maʼqullash yoki qoralash) bilan belgilanadi. Axloqni etika fani oʻrganadi. {{ABD}} == A == {{Q|[[Aqliy]] halovatga axloqiy fazilatlar tufayli erishiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|[[Dmitriy Pisarev]]}} {{Q|[[Aql]] prinsiplariga asoslangan va insonning [[ezgulik]] sari tabiiy intilishidan kelib chiqadigan axloqdan oʻzga axloq boʻlishi mumkin emas{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Pyer Beyl]]}} {{Q|Avvalo yaxshi axloqni, keyin [[donishmandlik]]ni oʻrgan, chunki axloqli boʻlmay turib, donishmand boʻlish amri mahol{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Seneka]]}} {{Q|Axloqiy fazilatlar odamning [[niyat]]ida aks etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Arastu]]}} {{Q|Axloqiylik degan biz faqat tashqi [[muomala]]ni koʻzda tutmaymiz, balki [[niyat]]ning butun ichki mohiyatini tushunamiz{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Yan Amos Komenskiy]]}} {{Q|Axloq kishilik jamiyatining yuksalishi uchun xizmat qiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=26}}.|[[Vladimir Lenin]]}} {{Q|Axloqli kishi hatto oʻz hayotidan ayrilgan taqdirida ham [[doʻst]]lari va [[vatan]]i uchun koʻp ishlar qiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Arastu]]}} {{Q|Axloq nima? U nimadan iborat boʻlmogʻi kerak? Kishining [[qadr-qimmat]]i va uning yuksak mavqeiga qatʼiy, chuqur [[eʼtiqod]], unga qizgʻin, soʻnmas [[ishonch]]dir. Shu eʼtiqod, shu ishonch jamiki bashariyat ezguligining, barcha amaliy ishlarning qaynar bulogʻidir{{sfn|Voronsov|1989|p=26}}.|[[Vissarion Belinskiy]]}} {{Q|Axloqning asosi [[iymon]]ga bogʻliqdir. Iymonsizning axloqi boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=27}}.|[[Muhammad Kamol Pilav]]}} {{Q|Axloq odamlar aro mavjud boʻlgan [[munosabat]]lar va shu munosabatlardan kelib chiqadigan [[masʼuliyat]]lar haqidagi [[fan]]dir{{sfn|Voronsov|1989|p=26}}.|[[Pol Anri Golbax]]}} {{Q|Axloq uzundan-uzun gap, nasihatgoʻylikdan koʻra ixchamgina [[hikmatli soʻzlar]]da yaxshi ifodalanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=9}}.|[[Immerman Karl Lebrext]]}} == B == {{Q|Bir joyda axloqsizlik yoyilsa, [[Alloh]] (yaxshi-yomonni ayirmay) barchaga birday balo yuboradi{{sfn|Tursun|2006|p=127}}.|[[Abu Bakr Siddiq]]}} {{Q|Bizning jamiyat uchun axloqiy normalarning oddiy roʻyxati emas, balki mukammal, amalga oshirib boʻladigan bus-butun axloqiy sistema qatʼiyan zarurki, bu sistemada bir tomondan gʻoyat jiddiy falsafiy xulosalar va ikkinchi tomondan esa ijtimoiy-axloqiy anʼanalar sistemasi oʻz ifodasini topgan boʻlishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}.|[[Anton Makarenko]]}} == E == {{Q|Eng yengil va foydali [[ibodat]] kam gapirish va yaxshi axloqli boʻlishdir{{sfn|Tursun|2006|p=54}}.|[[Imom Abu Yusuf]]}} == H == {{Q|[[Hayot]]dan uzib olingan axloq har qanday axloqiy mohiyatni yoʻqotgan hayot yangligʻ axloqsizdir{{sfn|Voronsov|1989|p=26}}.|[[Georgiy Plexanov]]}} == I == {{Q|[[Idroklilik]] va axloqiylik hamisha bir-biriga muvofiq keladi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|Insonning axloqiy tabiati uning jismoniy tabiatidan shu bilan ajralib turadiki, unda hech qanday absolyutlik yoʻq: yurish-turish biron-bir hodisa tufayli yuzaga chiqadigan [[xarakter]]lar yoki [[gʻoya]]lar bilan toʻgʻridan-toʻgʻri aloqador boʻladi{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}.|[[Onore de Balzak]]}} * {{Q|[[Inson]] [[soʻz]]i bilan taniladi, axloqi bilan maqtaladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=116}}}} * {{Q|[[Kitob]] [[odob]]-axloqning koni, [[bilim]]ning esa bulogʻidir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=19}}}} == M == {{Q|Makorimul-axloq (yuksak xulq) quyidagi oʻn xislatdan iboratdir: [[saxovat]] va [[hayo]], [[rostgoʻylik]] va [[omonat]]ni joyiga berish, [[kamtarlik]] va [[rashk]], [[shijoat]] va [[halimlik]], [[sabr]] va [[shukr]]{{sfn|Tursun|2006|p=122}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == N == {{Q|Nimaki goʻzal ekan — u axloqiydir{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|[[Gyustav Flober]]}} == O == {{Q|Odamlarga [[inson tabiati]], tajribasi, idrokiga asoslangan insoniy axloq kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}.|[[Klod Gelvesiy]]}} {{Q|[[Ota-ona]]si oʻlgan odamni emas, [[odob]]-axloqi boʻlmagan odamni [[yetim]] de{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=192}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Y == {{Q|Yuksak axloqiylik — bu kollektiv foydasi uchun oʻz [[shaxsiyat]]ini qurbon qilishdir{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Mixail Prishvin]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻrinli, axloqli va [[adolat]]li yashamay turib, yaxshi [[umr]] kechirib boʻlmaydi va aksincha, yaxshi umr kechirmy turib, oʻrinli, axloqli va adolatli yashab boʻlmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|[[Epikur]]}} == Sh == {{Q|Shaxsiy axloq hamisha [[ijtimoiy axloq]]qa boʻysunadi{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}.|[[Timofey Granovskiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] t7dsep1omcazmi38i9sgfu20tiqgqxk 0 4765 31898 23451 2026-08-09T05:56:05Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31898 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Boylik|Tasvir=Gold_bullion_bars.jpg|wikipedia=Boylik|wiktionary=boylik}} '''Boylik''' — boy boʻlishlik, boy mavqei; mol-mulkning yigʻindisi, majmui; moʻllik. {{ABD}} == B == {{Q|Boy birodarlarimizga [[adolat]] qilmadik. Ular yeydilar, biz ham yeymiz. Ular ichadilar, biz ham ichamiz. Ular qiynaladilar, biz ham qiynalamiz. Ularning koʻp mollari bor, unga qarashadi, biz ham ular bilan birga u mollarga qaraymiz. Ular hisob berishadi, ammo biz hisob berishdan ozodmiz{{sfn|Tursun|2006|p=90}}.|[[Abu ad-Dardo]]}} {{Q|Boy boʻlishni istasang — [[qanoat]]li boʻl.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=199}}}} {{Q|Boyga soxta taʼzim etganlar eng [[pastkash]] odamlardir, [[faqir]]ga bosh egib, hurmat koʻrsatganlar eng [[izzat]]li kishilardir{{sfn|Tursun|2006|p=104}}.|[[Abu Abdulloh Magʻribiy]]}} {{Q|Boylardan chetda yur! Chunki [[qalb]]ingni ularga bogʻlasang, ular bilan hamtovoq boʻlsang, ular itoatiga tushib qolib, Robbingdan yuz oʻgirasan!{{sfn|Tursun|2006|p=82}}|[[Shaqiq Balxiy]]}} {{Q|Boylikdan kerilmoq — aqldan nari,<br />Chunki u oʻtkinchi bulut singari{{sfn|Tursun|2006|p=151}}.|[[Abdurahmon Jomiy]]}} {{Q|Boylik ehson qilinsa – izzat, berkitilsa – xorlik keltiradi{{sfn|Tursun|2006|p=104}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Boylikka intilgan tezda [[Kambagʻallik|kambagʻallashadi]].|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=199}}}} {{Q|Boylikka hirs qoʻyish — joduning sirtmogʻiga tushib qolish bilan barobar{{sfn|Tursun|2006|p=69}}.|[[Qozi Ahmad Gʻafforiy]]}} {{Q|Boylikni topishibdi-yu [[aql]]-idrokni yoʻqotishibdi. Ajabo, topgan narsalari bilan yoʻqotgan narsalarining bahosi bir xilmidi?{{sfn|Tursun|2006|p=77}}|[[Abu Ali ibn Sino]]}} {{Q|Boylikning yaxshisi [[halol]]dan topilgani va [[savob]]li ishlar uchun sarf etilganidir. Boylikning yomoni [[harom]]dan topilgani va harom ishlar uchun sarf etilganidir{{sfn|Tursun|2006|p=89}}.|[[Muhammad Zehniy]]}} {{Q|Boylik gʻurbatda ham vatan boʻladi, [[faqirlik]] vatanda ham gʻurbat boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=88}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Boyning bir koʻzi [[kambagʻal]]da boʻlishi kerak. Bir qoʻlini kambagʻalga berishi lozim. Kambagʻaldan yuz oʻgirgan boyning koʻzlari xoin koʻzdir{{sfn|Tursun|2006|p=93}}.|[[Muhammad Kamol Pilav]]}} == E == {{Q|Eng katta boylik [[Alloh taolo]]dan umid qilish va insonlardan hech narsa kutmaslik{{sfn|Tursun|2006|p=82}}.|[[Molik ibn Dinor]]}} == H == {{Q|Halol [[mehnat]] bilan topilgan va [[yaxshilik|xayrli ishlarga]] sarflangan boylikdan koʻra yaxshiroq boylik yoʻq!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=219}}}} == I == {{Q|Ikki kishi besamar ish qilgan va benaf tashvish chekkan: biri – boylik toʻplab, foydalana bilmagan va ikkinchisi – [[ilm]] oʻrganib, unga amal qilmagan{{sfn|Tursun|2006|p=8}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|[[Inson]]ning [[hunar]]i uning boyligi. [[Pul]] tugaydi, biroq [[hunar]] tugamaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=22}}}} == K == {{Q|[[Kambagʻal]]lar ham, boylar ham uchta narsani ixtiyor etishgan. Kambagʻallarning ixtiyor qilgan narsalari — [[nafs]]ning rohati, [[qalb]]ing yumshoq, hisobning yengil boʻlishi. Boylarning ixtiyori — nafsning charchashi, qalbning mashgʻulligi va qattiq hisob{{sfn|Tursun|2006|p=90}}.|Shaqiq Zohid}} {{Q|[[Kambagʻallik]] – dunyoda ofat, oxiratda rohatdir. Boylik – dunyoda rohat, oxiratda ofatdir{{sfn|Tursun|2006|p=73}}.|[[Iso ibn Maryam]]}} {{Q|Keragidan ortiqcha qidirgan odam boridan ham ayriladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=199}}}} {{Q|Kim [[boy]]ni ikrom qilib, [[kambagʻal]]ni xorlasa, [[laʼnat]]langandir{{sfn|Tursun|2006|p=89}}.|[[Abdulloh ibn Abbos]]}} {{Q|Kishilar orasida uch xiliga koʻproq achinaman: oldin [[xalq]]ining yoʻlboshchisi boʻlib, keyin xorlikka yuz tutgan kishiga, oldin boy, keyin [[faqir]] boʻlgan kishiga, dunyo oʻyinchoq qilib oʻynagan [[olim]]ga{{sfn|Tursun|2006|p=107}}.|[[Fuzayl ibn Iyoz]]}} {{Q|Kishi uchun nogahoniy [[oʻlim]] ikki narsadan keladi: ortiqcha boylik uchun intilishdan va bemaʼni [[soʻz]]larni koʻp gapirishdan.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=200}}}} == M == {{Q|[[Mansab]], boylik gʻamiga toʻlib-toshsa dil,<br />[[Faqir]], notavonlarga xizmatda boʻlgil{{sfn|Tursun|2006|p=102}}.|[[Mirzo Bedil]]}} {{Q|Mol-dunyo [[asal]] aralashtirilgan [[zahar]] va [[shodlik]] aralashtirilgan [[gʻam]]dir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}}} {{Q|Mol-dunyo tugaydi, ammo [[yaxshilik|yaxshi ishlar]] abadiy qoladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=200}}}} == O == {{Q|Odamzot uch narsaga afsuslanib bu dunyodan koʻchadi: toʻplagan moli va boyligi bilan toʻymaydi, [[orzu]]lariga erisholmaydi, [[oxirat]] hayoti uchun hozirligini qilolmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=77}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|[[Oxirat]]ni oʻylamay bu [[islomda dunyo|dunyoda]] boylik izlaganlar bu dunyoda yoki oxiratda xor boʻladilar{{sfn|Tursun|2006|p=83}}.|[[Hamdun Qassor]]}} {{Q|Och boydan toʻq [[it]] yaxshi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}}} == R == {{Q|Rohati yoʻq puldor hech narsasiz [[kambagʻallik|kambagʻalga]] oʻxshaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}}} {{Q|Toʻrt narsani toʻrt narsadan talab qildik va bu yoʻlda xato etdik: boylikni moldan talab qildik, u [[qanoat]]da ekan; rohatni koʻplikdan izladik, ozlikda ekan; [[neʼmat]]ni taom va kiyimdan qidirdik, satrda, yaʼni [[Alloh]] yopgan ayblarda va [[Islom]]da ekan{{sfn|Tursun|2006|p=91}}.|Hakim Hotam Lifofiy}} == V == {{Q|[[Vaqt]], [[mehnat]], [[halollik]], [[bilim]], oʻzni qoʻlga ola bilish, kishining jismoniy, aqliy va axloqiy qudrati — har qanday boylikning sababchisi mana shulardir{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Konstantin Ushinskiy]]}} == Y == {{Q|[[Yer]] ostida qolgan boylikdan, yashirilgan [[oltin]]dan va bekitilgan [[ilm]]dan [[foyda]] yoʻq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=200}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] e0jfrfj6ab7pylaoqp7t5e6uem46dhi 0 4767 32237 20898 2026-08-09T06:39:23Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32237 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Nasab|wikipedia=Nasab|wiktionary=nasab}} '''Nasab''' ({{lang-ar|نسب}}) – alam soʻzidan olingan patronimik ism boʻlib, „bin“ (oʻgʻli) yoki „bint“ (qizi) elementi bilan, ota, bobo, bobosining bobosi va quyidagi sxema boʻyicha erkak tomonidagi boshqa ajdodlarni bildiradi: A, B oʻgʻli, C oʻgʻli, D oʻgʻli, D oʻgʻli va boshqalar. {{ABD}} == A == *{{Q|Azizim, lof urma nasl-u nasabdan,<br>Nasabdan kechgilu, lof ur [[adab]]dan!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=33}}|[[Otalar soʻzi]]}} == E == {{Q|Ekinning yaxshi boʻlishi urugʻning toza boʻlishidan{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=33}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == O == *{{Q|Ota yoki bobongning nasl-u nasabi bilan emas, balki oʻz [[mehnat]]ing va [[hunar]]ing bilan keril!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=33}}|[[Otalar soʻzi]]}} == P == {{Q|Pastkash kimsaning oʻz [[nasl-nasab]]ini maqtab, u bilan [[faxr]]lanishi chanqoq kishining suv shuʼlasi ([[sarob]])ni koʻrib aldangani kabidir{{sfn|Tursun|2006|p=138}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Y == {{Q|Yaxshi sigirning bolasi ham yaxshi boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=33}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] hwuwqw6vcmj6h8vcqe7w8qz0trhwkwv 0 4768 31822 31364 2026-08-09T05:46:40Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31822 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Qarindoshlik | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Qarindoshlik | Vikilugʻat = Qarindoshlik | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Qarindoshlik''' – insonlar oʻrtasida qon jihatdan oʻzaro bogʻliqlik, aloqadorlik. Qarindoshlik qiluvchilar '''qarindosh''', '''qondosh''' deb ataladi. {{ABD}} == D == {{Q|Donishmandlar: „Oʻz gʻarazi, manfaatinigina koʻzlagan odam qarindosh, xesh-aqrabo emasdir“, deganlar{{sfn|Tursun|2006|p=137}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == I == {{Q|Istasang dunyoda baxt-u saodat,<br />Aylagil qardoshlar diydorin odat{{sfn|Tursun|2006|p=172}}.|[[Xusrav Dehlaviy]]}} == Q == {{Q|Qarindoshlarga, [[qoʻni-qoʻshni]]larga yaxshilik qil, olgan [[hadya]]laring evaziga qimmatliroq narsa hozirla{{sfn|Tursun|2006|p=103}}.|[[Mahmud Qoshgʻariy]]}} {{Q|Qarindoshlar oʻrtasidagi [[adovat]] oʻrmon yongʻiniga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=182}}.|[[Abu Bakr Siddiq]]}} == Y == {{Q|Yaxshi kunda yot yaxshi, yomon kunda „voy qardosh“.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=34}}}} {{Q|Yaxshi qarindoshlik chidamlilik bilan yuzaga keladi{{sfn|Tursun|2006|p=174}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Yotlarning yogʻliq [[ovqat]]idan oʻzingga yaqinlarning mushti yaxshi{{sfn|Tursun|2006|p=89}}.|[[Koshgʻariy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻz qarindoshlaridan aloqa uzish [[dunyo]] lazzatlaridan koʻz yumishdir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=34}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] qncesh5bbidlq4476r2ty4hh6n0ocny 0 4769 32065 20796 2026-08-09T06:18:13Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32065 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Qoʻshni|wikipedia=Qoʻshni|wiktionary=Qoʻshni}} '''Qoʻshni''' — uylari, hovli-joylari yonma-yon yoki yaqin boʻlgan kishilar, oilalar, xonadonlar (bir-biriga nisbatan). {{ABD}} == Q == {{Q|[[Qarindosh]]larga, qoʻni-qoʻshnilarga yaxshilik qil, olgan [[hadya]]laring evaziga qimmatliroq narsa hozirla{{sfn|Tursun|2006|p=103}}.|[[Mahmud Qoshgʻariy]]}} {{Q|Qoʻshni yomon boʻlsa, yaxshi qoʻshnining ham obroʻyi pastlaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=34}}}} == Y == {{Q|Yaxshi qoʻshni senga [[ziyon]] va [[tashvish]] yetkazmaydigan qoʻshni emas (aslida bunday qoʻshni ham yaxshi), balki sening yomonligingga chidab yashayotgan qoʻshnidir{{sfn|Tursun|2006|p=133}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Yaxshi qoʻshni yaxshi yoʻlga boshlaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=34}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Ch == {{Q|Chiyaboʻri qoʻshnichilikka rioya qilib qoʻshnisini yemaydi{{sfn|Tursun|2006|p=128}}.|[[Mahmud Qoshgʻariy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] crms4gzu0m4gdzpja7cw6ndgvqn5nvy 0 4770 31802 20423 2026-08-09T05:40:38Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31802 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Soqol|Tasvir=Richard_Stallman_at_LibrePlanet_2019.jpg|wikipedia=Soqol|wiktionary=soqol}} '''Soqol''' — bu odam va baʼzi noinsoniy hayvonlarning jagʻida, iyagida, yuqori labida, pastki labida, yonoqlarida va boʻynida oʻsadigan sochdir. Odamlarda, odatda, balogʻatga yetgan yoki katta yoshli erkaklar soqol oʻstirishga qodir. Baʼzi ayollarda girsutizm, haddan tashqari sochli gormonal holat, soqolni rivojlantirishi mumkin. {{ABD}} == Q == {{Q|Qarasangki, qushning soqolini olibdi, sen ham soqolingni qisqartir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=35}}}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Mavzular]] kux30b4totgw7yrv9p1d3joez1gzho7 32321 31802 2026-08-09T06:58:31Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32321 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Soqol|Tasvir=Richard_Stallman_at_LibrePlanet_2019.jpg|wikipedia=Soqol|wiktionary=soqol}} '''Soqol''' — bu odam va baʼzi noinsoniy hayvonlarning jagʻida, iyagida, yuqori labida, pastki labida, yonoqlarida va boʻynida oʻsadigan sochdir. Odamlarda, odatda, balogʻatga yetgan yoki katta yoshli erkaklar soqol oʻstirishga qodir. Baʼzi ayollarda girsutizm, haddan tashqari sochli gormonal holat, soqolni rivojlantirishi mumkin. {{ABD}} == Q == {{Q|Qarasangki, qushning soqolini olibdi, sen ham soqolingni qisqartir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=35}}}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Mavzular]] pi3h2gvmx2ra5goa6fy4vrapjdhdpd5 32392 32321 2026-08-09T07:18:46Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32392 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Soqol|Tasvir=Richard_Stallman_at_LibrePlanet_2019.jpg|wikipedia=Soqol|wiktionary=soqol}} '''Soqol''' — bu odam va baʼzi noinsoniy hayvonlarning jagʻida, iyagida, yuqori labida, pastki labida, yonoqlarida va boʻynida oʻsadigan sochdir. Odamlarda, odatda, balogʻatga yetgan yoki katta yoshli erkaklar soqol oʻstirishga qodir. Baʼzi ayollarda girsutizm, haddan tashqari sochli gormonal holat, soqolni rivojlantirishi mumkin. {{ABD}} == Q == {{Q|Qarasangki, qushning soqolini olibdi, sen ham soqolingni qisqartir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=35}}}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Mavzular]] kux30b4totgw7yrv9p1d3joez1gzho7 0 4771 31785 20677 2026-08-09T05:40:00Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31785 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ziyorat|Tasvir=Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca,_Saudi_Arabia.jpg|wikipedia=Ziyorat|wiktionary=Ziyorat}} '''Ziyorat''' — muqaddas joylargl, mozor va qabristonlarga borib muayyan rasmrusumlarni bajarib kelish. {{ABD}} == Iqtiboslar == === T === {{Q|Tinimsiz ziyoratdan malollik tugʻiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=21}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] 1xtq2co1entn85uupsvmjh58gte997s 32331 31785 2026-08-09T06:59:40Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32331 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ziyorat|Tasvir=Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca,_Saudi_Arabia.jpg|wikipedia=Ziyorat|wiktionary=Ziyorat}} '''Ziyorat''' — muqaddas joylargl, mozor va qabristonlarga borib muayyan rasmrusumlarni bajarib kelish. {{ABD}} == Iqtiboslar == === T === {{Q|Tinimsiz ziyoratdan malollik tugʻiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=21}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] pkku4bsz6jtx1ireg8bvgo8y906hwbl 32407 32331 2026-08-09T07:19:31Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32407 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ziyorat|Tasvir=Supplicating_Pilgrim_at_Masjid_Al_Haram._Mecca,_Saudi_Arabia.jpg|wikipedia=Ziyorat|wiktionary=Ziyorat}} '''Ziyorat''' — muqaddas joylargl, mozor va qabristonlarga borib muayyan rasmrusumlarni bajarib kelish. {{ABD}} == Iqtiboslar == === T === {{Q|Tinimsiz ziyoratdan malollik tugʻiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=21}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] 1xtq2co1entn85uupsvmjh58gte997s 0 4772 31984 20692 2026-08-09T06:08:17Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31984 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=It|Tasvir=Coat_types_3.jpg|wikipedia=It|wiktionary=it}} '''It''' ({{lang-la|Canis familiaris}}) — boʻrisimonlar oilasiga mansub uy hayvoni. Hamma mamlakatlarda tarqalgan. Yovvoyi ajdodi boʻri. {{ABD}} == Iqtiboslar == === Y === {{Q|Yoʻldoshing it boʻlsa, kaltakni tashlama.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=49}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Hayvonlar]] 6wpdwpnkudy44csk8s3ooggwio3my7i 0 4773 31960 20678 2026-08-09T06:05:35Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31960 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Bayram|Tasvir=National_uzbek_dances.jpg|wikipedia=Bayram|wiktionary=bayram}} '''Bayram''' — keng nishonlanadigan tantanali kun. Ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot davomida kelib chiqishi, mazmuni, ijtimoiy hayotda qaror topishiga koʻra anʼanaviy, diniy, milliy va boshqa bayramlar vujudga keldi. == Iqtiboslar == === D === {{Q|[[Doʻstlik|Doʻstning]] kelishi bayramdir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=49}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] 9ofj29jf0q98lxmyikdiqymj0flrfcp 0 4774 31919 24754 2026-08-09T05:58:38Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31919 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Dushman|wikipedia=Dushman|wiktionary=dushman}} '''Dushman''' ({{lang-fa|دُشْمَن}}) — dunyoqarashi, manfaatlari, xatti-harakati bir-biriga qarama-qarshi boʻlgan, oʻzaro gʻanim, raqib sifatidagi tomonlarning har biri. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, dushmanning uzrnamo soʻzlarini eshitib, gʻurur otiga minmaginki, u qanchalik tamalluq qilmasin, yalinib yolbormasin, baribir uning soʻzlari makru hiyladan xoli boʻlmaydi. Adovat niholi uning siynasida barqaror ekan, bu niholning mevasi zarardan oʻzga narsa boʻlmaydi.<br />''Bayt:''<br />Dushmanga ishonmoq samarasi gʻam,<br />Gʻaflat tuxmin eggan tortajak alam!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=50}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} {{Q|Azizim, sen dushman soʻzlariga darhol ishonib qoʻya qolma, uning soʻzlari hiyla va aldovdan iborat boʻlib, u oʻz maqsadiga erishish uchun oʻzini nihoyatda muloyim qilib koʻrsatadi. Ichki olamini tashqi olami bilan boʻyab koʻrsatadi. Seni gʻaflatda koʻrgach, tadbir oʻqini maqsad nishoniga uradi. U paytda chora-tadbir koʻrish fursati utgan boʻlib, hasrat va nadomat yordam bermaydi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=52}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == B == {{Q|Bitta dushmaning — koʻp, [[doʻst]]laring minglab boʻlsa ham — oz{{sfn|Tursun|2006|p=166}}.|[[Rudakiy]]}} == D == {{Q|Dushman agar doʻstlik lofini ursa,<br />Aql sohiblari sanamas hech doʻst.<br />Ilon ilonlikcha qoladi doim,<br />Teri oʻzgartirib, tashlasa-da poʻst!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=52}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} {{Q|Dushman bilan hamsuhbat boʻlganingda ham oʻzingni undan baland tutma!{{sfn|Tursun|2006|p=173}}|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} {{Q|Dushmandan soʻng bir kun boʻlsa ham yashamoq [[maqsad]]ga yetmoq bilan teng.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=53}}}} {{Q|Dushmanga boʻyin egish [[oʻlim]]dir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=53}}}} {{Q|Dushmanga qarshi hiyla ishlatmasang, dushman hiylasidan oʻlasan.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=53}}}} {{Q|Dushman ham uch xil boʻladi: dushman, [[doʻst]]ingning dushmani, dushmanning doʻsti{{sfn|Tursun|2006|p=168}}.|[[Yusufiy]]}} {{Q|Dushmani koʻpning rohati kam boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=52}}}} {{Q|Dushman ishi avval hiyla-yu nayrang,<br />Soʻng hujum boshlaydi, qiladi garang.<br />Bu selning yoʻllari toʻsilmasa gar,<br />Yuzlanar behisob fitna-yu zarar.<br />Fitna yoʻlin bugun toʻsmasang mahkam,<br />Ertaga koʻchayar boʻlib mustahkam!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=52}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} {{Q|Dushmaningdan uzoq boʻl!{{sfn|Tursun|2006|p=168}}|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Dushmaning [[makr]] aylasa, undan [[hiyla]] bilan qutil, agar temirni tuzatmoqchi boʻlsang, temir bosqon bilan ur{{sfn|Tursun|2006|p=168}}.|[[Ahmad Donish]]}} {{Q|Dushman odatda [[doʻst]]dan chiqadi{{sfn|Tursun|2006|p=166}}.|[[Afandi Kofiyev]]}} {{Q|Dushman qasd aylasa yoʻqotmoq uchun,<br />Oqil boʻlsang jiddu-jahd ayla tamom.<br />Maqsad hosil boʻlsa baxtga yetarsan,<br />Aksi boʻlsa, maʼzur tutarlar mudom!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=52}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} {{Q|Dushman soʻzlariga ishonsa kishi,<br />Pushaymon tortishdir oqibat ishi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=50}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} {{Q|Dushman yuziga kulib boq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=53}}}} {{Q|Dushmanning koʻpligi ogʻir xastalikdan ham xavfli.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=53}}}} {{Q|[[Doʻst]]ga ham, dushmanga ham [[yaxshilik]] qilish yaxshidir. Agar doʻstingga [[yomonlik]] qilsang, u senga dushman, dushmaningga yaxshilik qilsang, u senga doʻst boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=164}}.|[[Umar Xayyom]]}} {{Q|[[Doʻst]]lar fikridin va dushmanlar makridin beparvoligʻ joiz ermas va bu ish nadomatdin oʻzga natija bermas{{sfn|Tursun|2006|p=165}}.|[[Alisher Navoiy]]}} == G == {{Q|Gohi kulib boqsa, gohi tund inson,<br>Undan uzoq yurgan maʼqul har qachon!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=53}}|[[Otalar soʻzi]]}} == H == {{Q|Har qancha [[yaxshilik]] koʻrsatilganda ham, dushman qoʻlidan dushmanlikdan boʻlak ish kelmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=169}}.|[[Abdurazzoq Samarqandiy]]}} == K == {{Q|Kimki [[ayb]]siz doʻst axtarsa — [[doʻst]]i kamayadi. Kimki doʻstini xatosi uchun itobga olsa — dushmani koʻpayadi{{sfn|Tursun|2006|p=166}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} {{Q|Kimki dushmandan qilmadi hazar,<br />Oqibat undan koʻradi zarar{{sfn|Tursun|2006|p=170}}.|[[Farididdin Attor]]}} {{Q|Kimning [[doʻst]] va kimning dushmanligi ogʻir kunlarda bilinadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=53}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Kishi dushmanidan qutulmagunicha erkin nafas ololmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=169}}.|[[Yusufiy]]}} == M == {{Q|Mingta odamni oʻzingga [[doʻst]] qilaman deb, bitta odamni dushmanga aylantirma, chunki [[doʻst]] mingta boʻlsa oz, dushman bitta boʻlsa koʻpdir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=127}}}} == O == {{Q|Oqil kishilar [[doʻst]] bilan dushmanni, dushman bilan doʻstni almashtirmaydilar{{sfn|Tursun|2006|p=172}}.|[[Abdurazzoq Samarqandiy]]}} {{Q|[[Ota]]ngni dushmani senga hech vaqt [[Doʻstlik|doʻst]] boʻlmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=52}}}} == T == {{Q|Toʻrt narsa borki ozi ham koʻp: [[olov]], dushmanlik, [[faqirlik]], [[xastalik]]{{sfn|Tursun|2006|p=165}}.|[[Jaʼfar Sodiq]]}} {{Q|Toʻzgan paxta boʻz boʻlmas, qadimiy yov doʻst boʻlmas{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=50}}.|[[Qoʻrqut ota kitobi]]dan}} == Z == {{Q|[[Ziyon]] yetkazmaydigan dushman, [[yaxshilik]] qilmaydigan [[doʻst]]dan afzal{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=52}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Gʻ == {{Q|Gʻanim soʻziga kirish — [[xato]]lik, ammo unga teskari ish tutmoq uchun uni tinglamoq darkor. Bu — chinakam haq yoʻldir{{sfn|Tursun|2006|p=165}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻz yovin parvarish qilgan odam xom,<br />Jahonda chiqarar [[axmoq]] degan nom{{sfn|Tursun|2006|p=169}}.|[[Abulqosim Firdavsiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] 2raetwhs267kwn3cgbaobpf1ans2ovv 0 4775 32200 22337 2026-08-09T06:34:53Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32200 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ayb|wikipedia=Ayb|wiktionary=ayb}} '''Ayb''' – jamoat tartib qoidalari va axloq normalariga xilof nojoʻya hatti-harakat. {{ABD}} == A == {{Q|Agar banda qalbida [[Alloh]]ga muhabbati lazzatini totib koʻrsa, Alloh unga ayblarini koʻrsatib qoʻyadi va u kishi oʻzgalardan ayb qidirmay, faqat oʻz ayblari bilan mashgʻul boʻlib qoladi{{sfn|Tursun|2006|p=43}}.|[[Robiʼa ul-Adaviya]]}} {{Q|Ayblardan xoli boʻlmoqlikka intilish [[ulugʻvorlik]] belgisidir{{sfn|Tursun|2006|p=67}}.|[[Abul Hasan Siriy]]}} {{Q|Aybni eʼtirof etish [[aql]]li kishining ishi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=56}}}} {{Q|Aybsiz [[doʻst]] qidirgan [[doʻst]]siz qoladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=190}}}} {{Q|Aybsiz qiz qidirgan yorsiz qoladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=190}}}} == B == {{Q|Bilmagan ayb emas, soʻramagan ayb.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=190}}}} {{Q|Bir olim aytadi: „Eng yovuz va yaramas odam shunday odamki, oʻzgalarning aybini topishga intiladi, gap tashib, doʻstlarni bir-biridan judo qiladi“{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=190}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} {{Q|Birovni biror ayb bilan ayblamaslik – [[oqillik]] belgisi. Agar men birovni qachondir ayblab qoʻygan boʻlsam, yigirma yildan keyin boʻlsa ham jafosini tortajakman{{sfn|Tursun|2006|p=43}}{{sfn|Tursun|2006|p=136}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} == K == {{Q|Kim aybingni aytsa, u [[doʻst]]ing, ishon,<br />Kim yashirib yursa – zaharli ilon{{sfn|Tursun|2006|p=169}}.|[[Rukniddin Avhadiy]]}} {{Q|Kim oʻzining aybini bilsa, boshqa kishining aybi bilan ishi boʻlmay qoladi. Kim [[taqvo]] libosidan yalangʻoch boʻlsa, unga hech kim parda tutolmaydi. Kim Allohning bergan [[rizq]]iga rozi boʻlsa, boshqalarning qoʻlidagi narsaga xafa boʻlmaydi. Kim [[zulm]] qilichini sugʻursa, shu qilich bilan qoʻli kesiladi. Kim birodariga choh qazisa, unga oʻzi tushadi. Kim birovning parda-hijobini oyoqosti qilsa, oʻzining avrati ochiladi. Kim oʻz [[xato]]sini unutsa, boshqaning xatosini katta biladi. Kim katta ishlarga kirishsa va oʻziga xatarli yoʻl topsa, halok boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=129}}.|[[Mansur bin Ammor]]}} {{Q|Kishi [[farosat]]da qancha nogiron,<br />Aybini oqlashda shuncha bilagʻon{{sfn|Tursun|2006|p=62}}.|[[Xusrav Dehlaviy]]}} {{Q|Koʻzgumga berardim kechqurun sayqal,<br />Boqdim unga tiniq boʻlgan bir mahal.<br />Shuncha koʻp koʻrindi oʻz aybimki, men,<br />Oʻzgalar aybini unutdim tugal.|[[Pahlavon Mahmud]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=98}}}} == M == {{Q|Mening ayblarimni koʻrsatgan kimsani [[Alloh]] marhamatiga olsin{{sfn|Tursun|2006|p=59}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == S == {{Q|[[Suqrot]] hakimdan: „Aybsiz odam bormi?“ deb soʻradilar. U: „Odam aybsiz boʻlsa oʻlmas edi!“ deb javob berdi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=190}}.}} {{Q|Soʻnggi davr olimlaridan boʻlgan bir hakim shunday degan edi: „[[Inson]] uchun eng qabih hisoblangan toʻrtta ayb bor. Ulardan birinchisi mansabdorning ser[[gʻazab]]ligi, ikkinchisi — olimning [[yolgʻon]]chiligi, uchinchisi — davlatmandning [[xasis]]ligi, toʻrtinchisi — [[xotin]]ning fohishaligi!“{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=190}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|[[Xato]], ayblari yuziga aytilmagan kishi xatolarini [[hunar]], deb oʻylaydi{{sfn|Tursun|2006|p=142}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻz aybini koʻrmagan oʻzga aybni qidirar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=191}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Oʻzgalar aybiga tetik nazar sol,<br />Oʻz aybing koʻrgandek undan [[ibrat]] ol{{sfn|Tursun|2006|p=135}}.|[[Nizomiy Ganjaviy]]}} {{Q|Oʻzining aybini bilganda odam,<br />Boshqalar aybini soʻzlamasdi ham{{sfn|Tursun|2006|p=144}}.|[[Abulqosim Firdavsiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 5fkub6xo3njtgmvdu7pluvbr66ype01 0 4776 31936 19221 2026-08-09T06:00:52Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31936 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Qiyinchilik|wikipedia=Qiyinchilik|wiktionary=qiyinchilik}} '''Qiyinchilik''', '''riyozat''', '''qiyinlik''' — umuman, qiynalish, qiynoq keltiradigan (tugʻdiradigan) holat. {{ABD}} == A == {{Q|[[Aql]]li odam shunday odamki, qiyin vaziyatda osongina qutulib ketadi. Dono shunday odamki, qiyin vaziyatga aslo tushmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=57}}}} {{Q|Azizim, har kim biror ishning talabida qadam qoʻysa, bu ishning qiyinchiliklariga chidashi kerak. Maqsad kaʼbasi sari yoʻlga chiqqan odam, zahmat sahrosidan choʻchimasligi lozim{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=218}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} {{Q|Azizim, kishi gʻanimga mubtalo boʻlsa, to undan qutulmaguncha kechani-kunduzdan, kunduzni esa kechadan ajrata olmaydi. Chunonchi aytadilarki, bemor tuzalib ketmaguncha yemish neʼmatidan bahra topolmaydi, mard kishi oʻz dushmanlaridan qutulmaguncha xotirjam nafas ololmaydi.<br />''Bayt:''<br />Botir boʻl, maydonning sohibi – botir,<br />Tulki dadil boʻlsa sherni qulotir!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=53}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == B == {{Q|Bu foniy dunyoda hech narsa abadiy emas, hatto qiyinchiliklar ham oʻtkinchi<ref name=":1">{{Veb manbasi|url=https://oyina.uz/uz/teahause/2971|title=Bolaligi boʻlmagan odamning keksaligi ham boʻlmaydi – Charli Chaplindan iqtiboslar|date=28.01.2025|editor=Rahmat BOBOJON tarjimasi|publisher=Oyina.uz}}</ref>.|[[Charlie Chaplin]]}} {{Q|Birinchi boʻlib [[jannat]]ga kiradigan kishilar qiyinchilik paytida ham, [[xursandchilik]] paytida ham [[Alloh]]ga [[hamd]] aytadigan kishilardir{{sfn|Tursun|2006|p=52}}.|[[Said ibn Jubayr]]}} == R == {{Q|[[Riyozat]] qilichlarini sugʻurib, [[nafs]]ing bilan mujodala qil. Riyozat toʻrt yoʻl bilan boʻladi: oz yemoq, oz uxlamoq, oz gaplashmoq, barcha jonlidan kelgan iztiroblarga chidamoq{{sfn|Tursun|2006|p=87}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 9uxl3h4b72xeohdbbtu7c97ra3km7js 0 4777 31990 24098 2026-08-09T06:09:00Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31990 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xalq|wikipedia=Xalq|wiktionary=xalq}} '''Xalq''', '''xaloyiq''' — 1) muayyan mamlakatning barcha aholisi; 2) tarixiy birlikning turli shakllari (qabila, elat, millat). {{ABD}} == D == {{Q|Dunyodagi barcha xalqlar har jihatdan ham teppa-teng: biri ikkinchisidan ortiq emas{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}.|[[Gotxold Efraim Lessing]]}} == H == {{Q|Har bir xalqning [[aql]]i oʻz zamonasiga nisbatan boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=57}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Har kimning qalbida oʻz xalqining jajji qiyofasi yashaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}.|[[Gustav Freytag]]}} == K == {{Q|Kimki xalqqa qanday [[muomala]]da boʻlsa, xalq ham u bilan shunday [[muomala]]da boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=69}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == L == {{Q|Loʻnda fikrlash xalqqa xos...{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}|[[Maksim Gorkiy]]}} == M == {{Q|Men xalqlarning kelajakda birlashuviga ishonaman va shunga daʼvat etaman{{sfn|Voronsov|1989|p=23}}.|[[Anatol Frans]]}} == O == {{Q|Odamda boʻlsa gar yaxshi tilak, <br />Xalq uchun tebratgusi doim bilak{{sfn|Tursun|2006|p=136}}.|[[Anbar otin]]}} == S == {{Q|Sen xalqqa qancha aralashsang, xalq ham senga shuncha yondashadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=68}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == T == {{Q|[[Tarix]] davomida hamma vaqt va hamma joyda [[inson]]ni xalq yaratgan{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Maksim Gorkiy]]}} == X == {{Q|Xaloyiq ogʻzini yopmoqdan chunon,<br />Dengiz uzra koʻprik yasamoq oson{{sfn|Tursun|2006|p=146}}.|[[Xusrav Dehlaviy]]}} {{Q|Xalq bilan [[xato]] qilish yakka-yolgʻiz holda xayrli ish qilishdan afzal!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=68}}|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Xalq kimdan [[Qoʻrquv|qoʻrqsa]], demak, oʻsha odam yomondir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=68}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Xalq uchun [[mehnat]] qilish — kechiktirib boʻlmaydigan vazifadir{{sfn|Voronsov|1989|p=33}}.|[[Viktor Gyugo]]}} {{Q|Xalq yaxshi boʻlsa, yaxshi [[boshliq]] keladi, xalq yomon boʻlsa, yomon boshliq{{sfn|Tursun|2006|p=133}}.|[[Kaʼbul Axbor]]}} == Y == {{Q|Yaxshi xalqqa — yaxshi [[hokim]], yomon xalqqa — yomon hokim{{sfn|Tursun|2006|p=139}}.|[[Kaʼb ul-Axbor]]}} == Yana qarang == * [[El]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 0j90tund89fl52r8915r0rgcdocqrva 0 4778 32054 24942 2026-08-09T06:16:58Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32054 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Nodonlik|wikipedia=Nodonlik|wiktionary=nodonlik|Tasvir=A_Christmas_Carol_-_Ignorance_and_Want.jpg}} '''Nodonlik''' — 1) bilimsizlik, ongi pastlik; johillik; 2) nodon kishilarga xos xatgi-harakat, ish; ahmoqlik. {{ABD}} == A == {{Q|Agar [[oqil]] odam nodonlar gurungiga tushib qolsa, ulardan izzat-ikrom kutmasin, agar nodon bemaʼni kalomi bilan oqilni yengsa, buning hech ajablanadigan joyi yoʻq, zero yoqutni tosh ham sindirishi mumkin{{sfn|Tursun|2006|p=66}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Aqlli boʻlsang, [[johil]] va nodondan hazar qil. Aqalli biroz bilimi bor kishi ulardan albatta yuz chaqirim uzoqlashadi{{sfn|Tursun|2006|p=67}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} {{Q|[[Aql]]li kishi qadr-u kamol, nodon kishi esa davlat-u mol qidiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=57}}}} {{Q|[[Aql]] odamni yashnatadi, nodonlik esa qaqshatadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=61}}}} == B == {{Q|Bizning baxtsizligimiz – nodonligimizda, xolos. Millat uygʻonsin, koʻzini ochsin, oʻqisin, bilim olsin, madaniy millatlar qatoriga kirsin, soʻngra u ham oʻz davlati, oʻz baxti, oʻz saodatini quradi<ref>{{Veb manbasi|url=https://jadid.uz/abdulhamid-cholponning-kecha-va-kunduz-romanidan-iqtiboslar/|title=Abdulhamid Cho‘lponning "„Kecha va kunduz“” romanidan iqtiboslar|accessdate=2025-09-26}}</ref>.|[[Abdulhamid Choʻlpon]]}} == D == {{Q|[[Donishmand]] — baqqolning doʻkoniga oʻxshaydi: borini indamaygina koʻrsatadi-qoʻyadi, nodon esa lashkar nogʻorasining oʻzi: ovozi baland-u ichi boʻm-boʻsh va gʻarib{{sfn|Tursun|2006|p=65}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Dono bilan zindon ichida xurram,<br />Nodon bilan hatto boʻston jahannam!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=65}}|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|[[Dono]]ga yondoshgil, qoch nodondan san,<br />Hatto u xavflidir dono dushmandan{{sfn|Tursun|2006|p=166}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} {{Q|[[Dono]]lar soʻziga quloq ilmasang,<br />Eng nodon sendirsan – bilgil, bilmasang{{sfn|Tursun|2006|p=63}}.|[[Abulqosim Firdavsiy]]}} {{Q|[[Dono]] suhbatidan bosh tortsa nodon,<br />Davrondan [[yaxshilik]] koʻrmas hech qachon{{sfn|Tursun|2006|p=64}}.|[[Abdurahmon Jomiy]]}} == E == {{Q|Eng ogʻir [[dard]] nodonlik.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=63}}}} == H == {{Q|Hamma narsani bilaman, deydigan odam hech nimani bilmaydi!{{sfn|Hoshimov|2022|p=5}}|[[Oʻtkir Hoshimov]], „[[Daftar hoshiyasidagi bitiklar]]“dan|Izoh=„Bilimdon“}} == J == {{Q|Johillikdan besaodatroq nima bor?{{sfn|Tursun|2006|p=6}}|[[Alisher Navoiy]]}} == N == {{Q|Nodonga [[nasihat]] qilsang, bir qulogʻidan kirib, ikkinchi qulogʻidan chiqib ketadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=62}}}} {{Q|Nodonlik [[boyoʻgʻli]]dir, [[boyoʻgʻli]] esa doim xarobani izlaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=64}}}} {{Q|Nodonlikdan yomonlik keladi faqat,<br />Nodonga yondoshma, bosmasin gʻaflat{{sfn|Tursun|2006|p=65}}.|[[Abulqosim Firdavsiy]]}} {{Q|Nodonlik ovining oʻljasi hasrat,<br />Nodonlik bahorin yomgʻiri kulfat{{sfn|Tursun|2006|p=67}}.|[[Bedil]]}} {{Q|Nodonning foydasiga gapirsang, [[jahl]]i chiqadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=62}}}} {{Q|Nodonning idroki – indamaslikda. Agar nodon buni tushunib yetsa, uning yarim [[dono]] boʻlgani shudir{{sfn|Tursun|2006|p=64}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Nodonning [[vaqt]]i foydasiz oʻtadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=64}}}} {{Q|Nodon odamning gapi koʻp boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=59}}}} {{Q|Nodon odamdan aloqani uzish — aqlli odam bilan aloqa qilishga barobar.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=65}}}} {{Q|Nodon [[suhbat]]idan aylasang hazar,<br>Vujudingga aslo yetmagay zarar!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=65}}}} == O == {{Q|Ogʻir balodir kim boʻlsa nodon,<br>Nodon uchun yoʻqdir dori-yu darmon!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=63}}}} == Q == {{Q|Qanchadan-qancha odamlar [[aql]] bilan pastlikdan yuqoriga koʻtariladi, qanchadan-qancha qadrli odamlar nodonlikka yoʻl qoʻyib, pastlik sari qulaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=58}}}} {{Q|Qul-u ozodga maʼlum va ayon,<br />[[Dono]] tirikdir, oʻlikdir nodon{{sfn|Tursun|2006|p=64}}.|[[Abdurahmon Jomiy]]}} == Y == {{Q|Yoinki bir asr zindonda yotmoq,<br />Nodon [[suhbat]]idan koʻra yaxshiroq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=64}}{{sfn|Tursun|2006|p=64}}.|[[Pahlavon Mahmud]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzini bilimdon deydigan nodondan qoch{{sfn|Tursun|2006|p=64}}.|[[Qobus]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |year=2006 |first=Ahmad |publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi|title=Daftar hoshiyasidagi bitiklar|last=Hoshimov|first=Oʻtkir|year=2022|publisher=„Nurli dunyo“ nashriyot uyi|location=Toshkent |pages=192|isbn=978-9943-8879-4-7}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 4qonhdc4eu4hwtf4r90cfqdqxocloyj 0 4779 32182 20770 2026-08-09T06:32:39Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32182 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Eshak|wikipedia=Eshak|wiktionary=eshak|Tasvir=Donkey_Albardeiros.JPG}} '''Eshak''' — otlar urugʻining toq tuyoqli sut emizuvchilar kenja urugʻiga mansub hayvon. {{ABD}} == B == {{Q|Bechora eshakki betamizdir,<br />Yuk koʻtargani uchun azizdir{{sfn|Tursun|2006|p=59}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == E == {{Q|Ey oʻgʻil, bu soʻzim sinalgan beshak,<br>Boshida [[aql]]i yoʻq misoli eshak!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=58}}}} {{Q|Eshak oz [[ovqat]] yeb [[riyozat]] chekkan bilan [[aql]]li boʻlib qolmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=64}}}} == J == {{Q|Javohir boʻlsa-da eshakning yuki,<br>Bari bir eshakdir, yaltirab tuki!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=162}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Hayvonlar]] 5lno18wubuudoz8rnp74eztpyq6nyl7 0 4791 32165 25144 2026-08-09T06:30:22Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32165 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Maqtov|wikipedia=Maqtov|wiktionary=maqtov}} '''Maqtov''' — maqtab aytilgan yoki yozilgan soʻz. {{ABD}} == A == {{Q|[[Aql]]li odamning oʻzini maqtashidan koʻra yomonroq [[ayb]]i yoʻq. Agar uning [[soʻz]]lari rost boʻlsa, maqtangan boʻladi, [[yolgʻon]] boʻlsa qadri ketadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=59}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == B == {{Q|Birov seni oʻzingda yoʻq sifatlar bilan madh etsa, unday odamga ishonma, chunki oʻsha senda yoʻq yomon sifatlar bilan oʻzga yerda seni yomonlashga qodir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=145}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == K == {{Q|Kishini maqtash foydalidir, bu unda oʻziga hurmat hissini oshiradi, oʻz ijodiy kuchlariga ishonchni kuchaytirishga yordamlashadi{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|[[Maksim Gorkiy]]}} == M == {{Q|Mehnati kam kishilar boshqalarni kam maqtaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}.|[[Plutarx]]}} == O == {{Q|Odamni unda yoʻq [[sifat]]lar bilan maqtash oʻta tahqir etishdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=145}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻlgandan soʻng maqtalish ikkinchi [[hayot]], tiriklikda yomonlanish esa [[oʻlim]]dir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=145}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Oʻzi sazovor boʻlmagan hamdu sano va maqtovlarni talab qilish uyatsiz, telba odamlarning odatlaridandi{{sfn|Tursun|2006|p=141}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 39j7xgpopl4xtjv4xr1ys6noxe1ik4k 0 4792 32155 25080 2026-08-09T06:29:09Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32155 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Kechirim | Tasvir = Forgiveness 0001.jpg | Izoh = | Vikipediya = Kechirim | Vikilugʻat = Kechirim | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Kechirim''', '''uzr''', '''avf''' bu anglab yetilgan huquqbuzarlik, kelishmovchilik yoki xato natijasida paydo boʻlgan norozilik, gʻazab yoki nafratdan voz kechish yoki uni toʻxtatishdir. {{ABD}} == A == {{Q|Aqllilik ikki narsadan iborat: [[gʻazab]] kelganda oʻzini bosishdan va birovdan kuchli boʻlganda uni kechirishdan{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=62}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Aqlli kishi oʻz nuqsonlari uchun uzr soʻraydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=59}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Azizim, sen kechirish xislatini oʻzingga shior qil, atrofingdagilardan arzimas gunohlari uchun yuz oʻgiraverma! Ularni afu suvi va marhamat nuridan bahramand et! Ularning ahvolidan doimo xabardor boʻlib tur! Marhamat yuzasidan shafqat libosini inʼom ayla! Chunonchi aytadilar:<br />Oʻzing bunyod etgan mevali shoxni,<br />Oʻzing nobud etsang, koʻp yomon boʻlar!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=215}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == B == {{Q|Bir kishi sen bilan munosabatida [[xato]] qilsa-yu, senga uzr bayon etsa, uzrini qabul qilishni kechiktirma!{{sfn|Tursun|2006|p=127}}|[[Abu Ali ibn Sino]]}} {{Q|Biron [[xato]]ga yoʻl qoʻygan kishi uzr soʻragani durust. Axir [[Odam ato|Odam]] ham uzr soʻraganligidan bir natijaga yetishgan{{sfn|Tursun|2006|p=146}}.|[[Abdurazzoq Samarqandiy]]}} {{Q|Boshqalar qusrini avf eta olish yuksak [[kamolot]] belgisidir{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|[[Gugo Vinkler]]}} == H == {{Q|Har kim [[gunoh]]kor kishini kechira olsa, bu [[ulugʻlik]] nishoni va oliyhimmatlik alomatidir{{sfn|Tursun|2006|p=106}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == J == {{Q|Jazolashdan koʻra kechirmaklik [[mardlik]]dir. Ojiz odam kechirolmaydi. [[Afv]] etish kuchlilar fazilatidir{{sfn|Tursun|2006|p=106}}.|[[Maxatma Gandi]]}} == K == {{Q|Kechira olishlik – mardlik, kechira bilmaslik – nomardlik sanaladi{{sfn|Tursun|2006|p=130}}.|[[Amir Temur]]}} {{Q|Kechirish — eng yaxshi gʻalabadir{{sfn|Tursun|2006|p=134}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == N == {{Q|Nomard kishi uzringni qabul etmaydi, xatoyingni esa kechirmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=82}}}} == Q == {{Q|Qarindosh-urugʻ va doʻstlarning xato-ayblarini kechirish — [[muruvvat]] va [[oliyhimmatlilik]] belgisidir{{sfn|Tursun|2006|p=135}}.|[[Fuzayl ibn Iyoz]]}} == S == {{Q|Sendan uzr soʻrasalar, qabul et, uzr soʻrasa-yu qabul qilmagan kishi [[shayton]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=152}}.|[[Yusufiy]]}} == Sh == {{Q|Shaxsingizga dushmanlik qilganni avf etingiz. Lekin [[vatan]]ingizga, [[millat]]ingizga va [[din]]ingizga dushmanlik qilgan kishini kechirmangiz{{sfn|Tursun|2006|p=172}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] m1i3beqrpl2h9wlbtw4arvk404mxen9 0 4793 32291 31543 2026-08-09T06:46:27Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32291 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Gʻazab|wikipedia=Gʻazab|wiktionary=gʻazab|Tasvir=Angry-2766265_960_720.jpg}} '''Gʻazab''' — kuchli darajada achchiqlanish hissi; qahr, jahl. {{ABD}} == A == {{Q|[[Ahmoqlik|Ahmoq]] gʻazablansa, [[shayton]] unga [[aka]]lik qiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=67}}}} {{Q|[[Alloh]]dan qoʻrqqan kimsa jahl qilmaydi va xohlagan har ishini bajaravermaydi. Agar [[oxirat]] boʻlmasa edi, [[dunyo (islom)|dunyoni]] bu tarzda koʻrmas edingiz{{sfn|Tursun|2006|p=81}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|[[Aql]]dan barcha ish yaxshi boʻladi,<br />To gʻazab kelmasa aql barqaror.<br />Bu hikmatni oqil yaxshi biladi,<br />Gʻazab kelsa aql boʻladi nochor!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=207}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} {{Q|[[Aql]]dek xazina yoʻq, jahldek faqirlik yoʻq, [[odob]]day meros yoʻq, [[mashvarat]]dek yordamchi yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=67}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Aqllilik ikki narsadan iborat: gʻazab kelganda oʻzini bosishdan va birovdan kuchli boʻlganda uni [[Kechirim|kechirishdan]].|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Mashriqzamin hikmat boʻstoni|p=62}}}} {{Q|Azizim, badjahl kishilar bilan doʻst va hamsuhbat boʻlmaginki, ularning ahdi boʻsh va vafo binosi zaif boʻladi. Ular muruvvat yuzini jafo tirnogʻi bilan tirnaydilar, mardonalik chashmasini nomardlik tuprogʻi bilan loyqalaydilar. Ularning nazarida doʻstlikning hurmatiyu, eski ulfatchilikning qadru-qiymati boʻlmaydi.<br />''Bayt:''<br />Xizmat haqin bilmaydigan kimsalarning xizmatin,<br />Qilma aslo koʻrmaysan na hurmatu, na maqtov!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=46}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} {{Q|Azizim, gʻazab otini sabot jilovi bilan qaysarlik yoʻlidan qaytar! Har qanday shubha zimistonini aql nuri bilan ravshan et! Shunda sen nadomat va pushaymonlik domiga mubtalo boʻlmaysan!<br />Birov gunoh qilsa, boʻlsang dargʻazab,<br />Jazo bermay turib uyla yaxshilab!<br />Badaxshon laʼlini sindirish oson,<br />Biroq asli kabi boʻlmaydi yamab.<br />Qilinmagan ishni qilsa boʻladi,<br />Qilgach, nadomatdan sud yoʻq, ne ajab!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=207}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} {{Q|Azizim, gʻazab shaytoniy olovning shuʼlasidir. U shunday bir daraxtki, mevasi pushaymonlikdan iborat. Shuning uchun tajribali kishilar gʻazab otashini soʻndirishga uringanlar, jahl luqmasini esa ichlariga yutishga harakat qilganlar!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=208}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == E == {{Q|Eng kuchli kishi shunday kishiki, gʻazab kelganda uni bosa oladi, oʻz [[nafs]]ini esa toʻgʻri yoʻlga boshlay oladi.<br>'''Sheʼr:'''<br>Kuchligu ham sher yurak odamni sen mard dema,<br>Gʻazab kelsa gʻazabin bosa olgan mard erur!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=207}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == H == {{Q|Haddan ortiq gʻazab vahshiylik keltiradi va bevaqt qilingan lutf obroʻni ketkazadi{{sfn|Tursun|2006|p=189}}.|[[Abu Rayhon Beruniy]]}} {{Q|Haddan oshgan gʻazab qoʻrquv tugʻdirar, meʼyorsiz erkalash olomon koʻz oʻngida obroʻyingni toʻkur{{sfn|Tursun|2006|p=189}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Halimlik gʻazab oʻtini oʻchiradi, qoʻpollik esa uni alangalatadi{{sfn|Tursun|2006|p=191}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|[[Hasad]] bilan gʻazab ikki qanot boʻlib harakatga kelsa, toza va chiroyli hayotlarni xira va kuduratli qilib yuboradi{{sfn|Tursun|2006|p=185}}.|[[Abu Rayhon Beruniy]]}} == J == {{Q|[[Javob]]ning yumshogʻi gʻazabni soʻndiradi, [[soʻz]]ning qattigʻi odamni oʻldiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=208}}}} == K == {{Q|Kishi uchun eng foydali, dilni yorituvchi narsa [[qanoat]]dir. Eng zararli va nafratli narsa [[hirs]] va gʻazabdir{{sfn|Tursun|2006|p=85}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == Q == {{Q|Qilich va nayza bilan hosil boʻlmagan koʻp ishlar yumshoqlik, [[muloyimlik]] bilan hosil boʻladi. Gʻazab keltirgan zarar gʻazablangan kishining oʻziga qaytar{{sfn|Tursun|2006|p=190}}.|[[Shofiʼiy]]}} == S == {{Q|Serjahl boshda [[aql]] boʻlmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=59}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == U == {{Q|[[Urush]] — botirni, jahl — dononi, [[yoʻqchilik]] — doʻstni sinaydi{{sfn|Tursun|2006|p=165}}.|[[Al-Xoriziy]]}} == Gʻ == {{Q|Gʻazab irodasi kuchli odamga roʻpara kelolmaganidek, [[iroda]]si kuchsiz odamga ham roʻpara kelolmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=189}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} {{Q|Gʻazablanganingda gʻazabingni bosishni oʻzingga majburiyat bil{{sfn|Tursun|2006|p=189}}.|[[Qobus]]}} {{Q|Gʻazabning avvali jinnilik, oxiri nadomatdir{{sfn|Tursun|2006|p=189}}.|[[Abdulla Avloniy]]}} {{Q|Gʻazab, [[takabburlik]] va nojoʻya harakat odamga alam va pushaymonlik keltiradi{{sfn|Tursun|2006|p=190}}.|[[Buzurgmehr]]}} {{Q|Gʻazab oʻti oldin egasini yondiradi, keyin uchquni dushmanlariga yo yetadi, yo yetmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=189}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Gʻazab shunday bir [[olov]]ki, u oʻz sohibini yondiradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=208}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] mamtnukyyhcc2szhj07etkwihv01ht8 0 4815 31883 20684 2026-08-09T05:54:15Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31883 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Hayvon|Tasvir=Animal_diversity.png|wikipedia=Hayvon|wiktionary=hayvon}} '''Hayvonlar''', '''hayvonot dunyosi''' – organik olam sistemasidagi yirik boʻlimlardan biri. Hayvonlarning bundan 1 – 1,5 milliard yil ilgari okean suvida mikroskopik, xlorofillsiz amyobasimon xivchinlilar shaklida paydo boʻlgani taxmin qilinadi. {{ABD}} == Iqtiboslar == === B === {{Q|Boshida [[aql]]i yoʻq odamning hayvondan farqi yoʻq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=60}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] nzj0qlz17asvbvryk5tgitwblb4vtq0 0 4818 32056 23158 2026-08-09T06:17:11Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32056 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Nasihat|wikipedia=Nasihat|wiktionary=nasihat}} '''Nasihat''' ({{Lang-ar|نصيحة}} — samimiy maslahat, oʻgit; xayrixoxlik, samimiylik), '''pand''', '''oʻgit''' — yaxshi yoʻlga solish, taʼlim berish maqsadida aytilgan gap. {{ABD}} == A == {{Q|Ahmoqqa nasihat aylagan [[inson]],<br>Shoʻr yerga urugʻni tashlagansimon!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=149}}}} {{Q|Aqlli odam shunday odamki, birovdan nasihat eshitish oʻrniga oʻzi [[ibrat]] koʻzi bilan boqib bilib olaveradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=60}}}} {{Q|Azizim, dono odamning hushyorlari gʻaflat sharobidan mast boʻlgan yoshlarga nasihat va tanbeh jazosini berishlari munosib holdir. Bilim maydonining bedorlari esa axloq koʻchasidan adashgan bexabar kishilarga adab shapalogʻini urishlari loyiq ishdir. Haqiqat yuzasidan aytilgan haq gap goʻzallar yuzidan uyat terini oqizsa-da, shoyad ular shu tufayli oʻz obroʻ eʼtiborlari haqida mulohaza qilib, yomon feʼllaridan kechishar va yomon kishilarning suhbatidan qochishar. <br />''Bayt:''<br />Terlar chiqdi yuzingga qilgan nasihatimdin,<br />Mendan xafa boʻlmagin, obroʻyingni uylayman.<br />Yomon bilan kam oʻtir, desam terga gʻarq botding,<br />Kelajaging oʻylab men haq gaplarni soʻylayman!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=149}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == B == {{Q|Begʻaraz oʻgit misoli qanddir,<br />Gʻarazli oʻgit oyoqqa banddir{{sfn|Tursun|2006|p=137}}.|[[Abulmajid Sanoiy]]}} {{Q|Bilginki, [[dushman]] nasihatiga qarab ish tutmoq [[xato]], ammo nima demoqchi ekanini bilib qoʻymoq ravo. Uning aytganiga qarshi ish tutsang, toʻgʻri yoʻldan yurgan boʻlasan. Biror kimsaning [[doʻst]] yoki [[dushman]]ligini bilmoqchi boʻlsang, unga [[maslahat]] sol. Bergan [[maslahat]]ining toʻgʻri yoki notoʻgʻriligiga qara, shundan xulosa chiqarib olasan!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=47}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Bir hakim aytdi: „Yigʻilish yoki oʻtirishda baʼzi kimsalarga nasihat qilish toʻgʻri emas. Avvalo ul kishining [[feʼl-atvor|feʼl-u atvorini]] hisobga olmoq zarur. Shunday kishilar boʻladiki, nasihat qilsang va [[ayb]]idan ogoh qilsang, oʻz kamchiligini ogʻzingdan eshitib bilib oladi. Lekin [[rahmat]] aytish oʻrniga senga bir [[umr]] [[dushmanlik]] qilib yuradi!“{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=148}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|[[Boylik]], shamshir va lashkardan tayanch izlama. [[Dono]] kishilarning pand-nasihatlariga quloq sol. Shamshir va oʻqni yoʻq qiladigan nasihatlarga amal qil{{sfn|Tursun|2006|p=65}}.|[[Husayn Voiz Koshifiy]]}} == K == {{Q|Koʻp befoyda narsalarni [[oʻrganish|oʻrganganingdan]] koʻra — senga doimo xizmat qiladigan besh-oʻnta yaxshi oʻgitni bilganing maʼqulroq{{sfn|Voronsov|1989|p=136}}.|[[Seneka]]}} == N == {{Q|Nasihatchining kaltagi yomon salomidan afzal.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=150}}}} {{Q|Nasihatning yaxshisi shundayki, u odamni [[yomonlik]]dan uzoqlashtiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=147}}}} {{Q|[[Nodon]]ga nasihat qilsang, bir qulogʻidan kirib, ikkinchi qulogʻidan chiqib ketadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=62}}}} == P == {{Q|Pandu nasihatdan kim oʻgirdi yuz,<br />Zahmati ming boʻlur, pushaymoni – yuz{{sfn|Tursun|2006|p=63}}.|[[Abulqosim Firdavsiy]]}} == T == {{Q|Tilingdan chiqqan sadaqang (yaʼni, pand-u nasihating va maʼviza-yu hasanang) baʼzan qoʻlingdan chiqqan [[sadaqa]]ngdan xayrliroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=146}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Oʻ == {{Q|[[Oʻrganish]]ni istamagan kishiga nasihat qilma!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=149}}|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Oʻzgalar oldida berilgan nasihat [[taʼna]]dek botadi{{sfn|Tursun|2006|p=165}}.|[[Qobus]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] ktkmnu379ttja6mykln92in0ksicpp3 0 4819 31732 20926 2026-08-09T05:36:48Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31732 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ibrat|wiktionary=ibrat}} '''Ibrat''' — oʻgit, pand-nasihat; namuna, oʻrnak. {{ABD}} == A == {{Q|Aqlli odam shunday odamki, birovdan [[nasihat]] eshitish oʻrniga oʻzi ibrat koʻzi bilan boqib bilib olaveradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=60}}}} == H == {{Q|Har kim hodisalardan ibrat ola bilsa, boshi qattiq otga oʻxshagan bu falak unga boʻysuna beradi{{sfn|Tursun|2006|p=119}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == I == {{Q|Ibrat [[ilm]]ni, [[zikr]] muhabbatni, [[tafakkur]] xavfni ([[Alloh]]dan qoʻrqishni) kuchaytiradi{{sfn|Tursun|2006|p=60}}.|[[Hotam Asom]]}} == K == {{Q|Kimning kalomi [[hikmat]] boʻlmasa, u lagʻvdir, kimning [[sukut]]i [[tafakkur]] boʻlmasa, u sahvdir, kimning nazari ibrat boʻlmasa, u lahvdir (oʻyindir){{sfn|Tursun|2006|p=60}}.|[[Hasan Basriy]]}} == Y == {{Q|Yaxshilik mol va [[farzand]]larning koʻpligida emas. Yaxshilik keng [[feʼl]]li, [[axloq]]li boʻlish, [[ilm]] olish va Allohga [[ibodat]] qilishda boshqalarga ibrat boʻlishdadir{{sfn|Tursun|2006|p=138}}.|[[Abu ad-Dardo]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻtganlar ibratli soʻzini yod et,<br />Oʻtganlar yodidan dilingni shod et{{sfn|Tursun|2006|p=114}}.|[[Abdurahmon Jomiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] amt2b3oepec5qvn8zcqco35dtiym4xw 32364 31732 2026-08-09T07:03:23Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32364 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ibrat|wiktionary=ibrat}} '''Ibrat''' — oʻgit, pand-nasihat; namuna, oʻrnak. {{ABD}} == A == {{Q|Aqlli odam shunday odamki, birovdan [[nasihat]] eshitish oʻrniga oʻzi ibrat koʻzi bilan boqib bilib olaveradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=60}}}} == H == {{Q|Har kim hodisalardan ibrat ola bilsa, boshi qattiq otga oʻxshagan bu falak unga boʻysuna beradi{{sfn|Tursun|2006|p=119}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == I == {{Q|Ibrat [[ilm]]ni, [[zikr]] muhabbatni, [[tafakkur]] xavfni ([[Alloh]]dan qoʻrqishni) kuchaytiradi{{sfn|Tursun|2006|p=60}}.|[[Hotam Asom]]}} == K == {{Q|Kimning kalomi [[hikmat]] boʻlmasa, u lagʻvdir, kimning [[sukut]]i [[tafakkur]] boʻlmasa, u sahvdir, kimning nazari ibrat boʻlmasa, u lahvdir (oʻyindir){{sfn|Tursun|2006|p=60}}.|[[Hasan Basriy]]}} == Y == {{Q|Yaxshilik mol va [[farzand]]larning koʻpligida emas. Yaxshilik keng [[feʼl]]li, [[axloq]]li boʻlish, [[ilm]] olish va Allohga [[ibodat]] qilishda boshqalarga ibrat boʻlishdadir{{sfn|Tursun|2006|p=138}}.|[[Abu ad-Dardo]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻtganlar ibratli soʻzini yod et,<br />Oʻtganlar yodidan dilingni shod et{{sfn|Tursun|2006|p=114}}.|[[Abdurahmon Jomiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 7okiwcrhmgkr7w2prcl3dh3k0s8ifhy 32423 32364 2026-08-09T07:20:47Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32423 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ibrat|wiktionary=ibrat}} '''Ibrat''' — oʻgit, pand-nasihat; namuna, oʻrnak. {{ABD}} == A == {{Q|Aqlli odam shunday odamki, birovdan [[nasihat]] eshitish oʻrniga oʻzi ibrat koʻzi bilan boqib bilib olaveradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=60}}}} == H == {{Q|Har kim hodisalardan ibrat ola bilsa, boshi qattiq otga oʻxshagan bu falak unga boʻysuna beradi{{sfn|Tursun|2006|p=119}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == I == {{Q|Ibrat [[ilm]]ni, [[zikr]] muhabbatni, [[tafakkur]] xavfni ([[Alloh]]dan qoʻrqishni) kuchaytiradi{{sfn|Tursun|2006|p=60}}.|[[Hotam Asom]]}} == K == {{Q|Kimning kalomi [[hikmat]] boʻlmasa, u lagʻvdir, kimning [[sukut]]i [[tafakkur]] boʻlmasa, u sahvdir, kimning nazari ibrat boʻlmasa, u lahvdir (oʻyindir){{sfn|Tursun|2006|p=60}}.|[[Hasan Basriy]]}} == Y == {{Q|Yaxshilik mol va [[farzand]]larning koʻpligida emas. Yaxshilik keng [[feʼl]]li, [[axloq]]li boʻlish, [[ilm]] olish va Allohga [[ibodat]] qilishda boshqalarga ibrat boʻlishdadir{{sfn|Tursun|2006|p=138}}.|[[Abu ad-Dardo]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻtganlar ibratli soʻzini yod et,<br />Oʻtganlar yodidan dilingni shod et{{sfn|Tursun|2006|p=114}}.|[[Abdurahmon Jomiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] amt2b3oepec5qvn8zcqco35dtiym4xw 0 4820 32084 20402 2026-08-09T06:20:20Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32084 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Qorongʻilik|Tasvir=Creation_of_Light.png|wiktionary=qorongʻilik}} '''Qorongʻilik''' — qorongʻi holat (toʻgʻri va koʻchma maʼnolarda). {{ABD}} == A == {{Q|[[Aql]] agar koʻzga koʻrinuvchi jism boʻlganda [[dunyo]]ni qorongʻilik bosmas edi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=60}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] idy0c19y1yjvrs4q1wuoe566tywvmha 0 4821 31917 31388 2026-08-09T05:58:23Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31917 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Yolgʻon|wiktionary=yolgʻon|Tasvir=Big lie 2.svg}} '''Yolgʻon''' (yana [[wikt:oʻtruk|oʻtruk]], [[wikt:oʻtirik|oʻtirik]]) — 1) Haqiqatga zid, notoʻgʻri; haqiqatda boʻlmagan; 2) Haqiqiy emas, soxta, yasama; yolgʻondakam; 3) Haqiqatga toʻgʻri kelmaydigan, notoʻgʻri gap, narsa; uydirma. {{ABD}} == A == {{Q|Aqllilikning alomati yolgʻon gapirmaslikdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=61}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == G == {{Q|Gunoh eldan yashirmoq, jim oʻtirmoq,<br/>Vale undan yomon yolgʻon gapirmoq{{sfn|Tursun|2006|p=149}}.|[[Farididdin Jurjoniy]]}} == H == {{Q|Har kimki [[soʻz]]i yolgʻon,<br />Yolgʻoni zohir boʻlgach, uyolgʻon{{sfn|Tursun|2006|p=147}}.|[[Alisher Navoiy]]}} == M == {{Q|Misvoklar bilan ogʻzingni tozalading, koshki edi bundan keyin sen ogʻzingni [[boʻhton]], yolgʻon, [[gʻiybat]] soʻzlarni aytish bilan bulgʻamasang!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=184}}|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} {{Q|Muvozanat toʻrt joydadir: [[iymon]] va [[kufr]] oʻrtasida, [[toʻgʻrisoʻzlik]] va yolgʻon oʻrtasida, [[tavhid]] va [[shirk]] oʻrtasida, [[ixlos]] va [[riyo]] oʻrtasida{{sfn|Tursun|2006|p=56}}.|[[Xoris Muhosibiy]]}} == N == {{Q|Naqd yolgʻon nasiya [[osh]]dan yaxshi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=213}}}} == Q == {{Q|Qachonki savdogar kiyimning yaxshi tarafini koʻrsatib, yomon joyini yashirib sotsa, oʻsha — yolgʻonchidir. Shuningdek, molini qorongʻu joyda koʻrsatsa, shu kabi maxsining eng yaxshi poyini koʻrsatib sotsa, u — [[firibgar]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=122}}.|[[Abu Homid Gʻazzoliy]]}} == Y == {{Q|Yolgʻon beviqor qilur odamni,<br />Yolgʻon sharmisor qilur odamni{{sfn|Tursun|2006|p=147}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Yolgʻon kishining [[obroʻ]]sini toʻkadi, [[hazil]]-[[mazax]] ham kishini shunga oʻxshash beizzat qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=142}}.|[[Yusuf Xos Hojib]]}} {{Q|Yolgʻonligi avvaldan maʼlum gapni [[haqiqat]] deyishdan ham ortiq [[hayo]]sizlik yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=146}}.|[[Qobus]]}} {{Q|Yolgʻon soʻzlash, [[ezmalik]], [[takabburlik]], [[chaqimchilik]] kishining [[obroʻ]]sini yoʻqotadi. [[Vafo]]dorlik, [[sabr]] qilishlik, shoshma-shosharlikdan parhez qilish va tavozeʼ obroʻsini koʻtaradi{{sfn|Tursun|2006|p=124}}.|[[Junayd Bagʻdodiy]]}} {{Q|Yolgʻonchi boʻlib yashagandan, umr surmagan yaxshi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=212}}.|[[Qoʻrqut ota kitobi]]dan}} {{Q|Yolgʻonchi kishining oʻlikdan farqi yoʻq. Chunki tirik kishining [[fazilat]]i uning [[nutq]]idadir. Tirik kishi yolgʻon soʻzlayvergani uchun, uning soʻzlariga hech kim quloq solmay qoʻygach, uning endi oʻlikdan farqi yoʻq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=213}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Yolgʻonchilarning koʻpchiligi [[qissa]] aytadiganlar va koʻp [[savol]] soʻraydiganlardir{{sfn|Tursun|2006|p=145}}.|[[Ahmad ibn Hanbal]]}} {{Q|Yolgʻonchilik barcha [[gunoh]]larning boshidir. Yolgʻonchi oʻz [[orzu]]siga yetishish uchun yolgʻondan iborat soʻzlarni toʻqiydi, uni rost deb isbotlash uchun [[qasam]]lar ichadi. Qasam bilan yolgʻonni yopmoqchi boʻladi. Biror kishi uning yolgʻonchiligini oshkor qilsa uni oʻziga dushman hisoblaydi. Natijada ikki orada [[adovat]] va jang sodir boʻladi. Bu jang esa koʻp kishilarga zarar keltiradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=192}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} {{Q|Yolgʻonchining doʻsti ham yolgʻonchi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=213}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Yolgʻonchining qasami bor (haqiqiy) [[ilm]]ining soxtaligini oshiradi{{sfn|Tursun|2006|p=144}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} {{Q|Yolgʻon [[vaʼda]] berish bekorga [[dushman]] orttirishdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=213}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Yolgʻonchilik, [[ezmalik]], [[takabburlik]], [[chaqimchilik]] izzat-obroʻni barbod qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=156}}.|[[Junayd Bagʻdodiy]]}} {{Q|Yolgʻonchining doʻsti boʻlmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=213}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Yolgʻonlar asosida qurilgan mamlakatda haqiqat kasallik sifatida baholanadi<ref name=":0">{{Veb manbasi|url=https://jadid.uz/janni-rodaridan-iqtiboslar/|title=Janni Rodaridan iqtiboslar|author=Oqil Abdubarnoyev|date=23.10.2024|publisher=Jadid.uz|accessdate=09.02.2025}}</ref>.|[[Janni Rodari]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] ogzfo9jh2krs1lcaat5xdqx3tl5osh1 0 4831 31814 21644 2026-08-09T05:45:56Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31814 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Fikr|wiktionary=fikr|Tasvir='Le_Penseur'_(Auguste_Rodin)_3.jpg}} '''Fikr''' ({{lang-ar|فِكْر}} — tafakkur, gʻoya; aql, oʻylash, oʻy, xayol, mulohaza) — biror narsa, hodisa yoki kimsa haqida oʻy, xayol. {{ABD}} == A == {{Q|Aqlli kishi oʻz fikrining mevalaridan bahramand boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=61}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Ayrim fikrlar bir yerga jamlangan nur oqimidek odamni u qadar charchatmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=9}}.|[[P. Baust]]}} == B == {{Q|Buyuk fikrlarga [[vaqt]] ham kor qilmaydi, ular koʻp asrlar muqaddam oʻz mualliflari ongida dastlab qay tarzda yuzaga kelgan boʻlsalar, hozir ham xuddi oʻshanday dolzarbligicha qolaveradilar{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}.|[[Samuel Smiles]]}} == F == {{Q|Fikrlamoq bir oynadir, senga yaxshi va yomon [[amal]]laringni koʻrsatadi{{sfn|Tursun|2006|p=65}}.|[[Fuzayl ibn Iyoz]]}} {{Q|Fikrlash qobiliyati skripka yoki royal chalishga oʻxshaydi. U bilan har kuni shugʻullanib turish kerak<ref name=":1">{{Veb manbasi|url=https://oyina.uz/uz/teahause/2971|title=Bolaligi boʻlmagan odamning keksaligi ham boʻlmaydi – Charli Chaplindan iqtiboslar|date=28.01.2025|editor=Rahmat BOBOJON tarjimasi|publisher=Oyina.uz}}</ref>.|[[Charlie Chaplin]]}} {{Q|Fikr [[qalb]]ga kiruvchi nurdir{{sfn|Tursun|2006|p=60}}.|[[Sufyon ibn Uyayna]]}} {{Q|Fikr va [[hikmatli soʻzlar]], xonani bezab turgan gul singari [[koʻngil]]ni bezaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}.|[[Effendi Kapiyev]]}} {{Q|Fikr — [[yaxshilik]] va [[yomonlik]]larni koʻrsatadigan oyina{{sfn|Tursun|2006|p=60}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} == G == {{Q|Gapirishda [[sukut]]dan, anglab yetishda fikrdan madad olinglar{{sfn|Tursun|2006|p=60}}.|[[Imom Shofeʼiy]]}} {{Q|Goʻzal [[tashbeh]]lar goʻzal fikrga yarashib, uni avaylab turadi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}.|[[Viktor Gyugo]]}} == I == {{Q|[[Ibodat]]ning kaliti fikrdadir. [[Istak]]larning alomati [[shahvat]]lar ketidan quvishdadir. [[Alloh]]ga [[tavakkul]]ning (suyanish) alomati esa istaklardan voz kechishdir{{sfn|Tursun|2006|p=94}}.|[[Zunnun Misriy]]}} == K == {{Q|Kimki oʻz fikriga magʻrurlanib ish tutsa, yoʻldan adashadi. Kimki oʻz [[aql]]iga suyanib, oʻzgalar bilan hisoblashmasa, xorlik tortadi{{sfn|Tursun|2006|p=156}}.|[[Muhammad Zehniy]]}} == L == {{Q|Loʻnda fikrlarning afzalligi shundaki, ular jiddiy kitobxonni oʻzicha oʻylashga majbur etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=11}}.|[[Lev Tolstoy]]}} == M == {{Q|Muxtasar ifodalangan oʻtkir fikrlar [[hayot]]ni yaxshilashga koʻp xizmat qiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}.|[[Sitseron]]}} == O == {{Q|Oriflik — [[Alloh]]ni tanimoqdir, Allohni tanimoq — fikr yuritmoq va [[ixlos]]li boʻlmoqdir{{sfn|Tursun|2006|p=53}}.|[[Abu Yazid Bastomiy]]}} == S == {{Q|[[Soʻz]]lar — asrga, fikrlar esa asrlarga tatiydi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}.|[[Nikolay Karamzin]]}} == T == {{Q|Teran fikrlar — [[aql]]ga oʻrnashgan poʻlat mixdek, ularni sugʻurib boʻlmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}.|[[Deni Didro]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzi bilan oʻzi oʻralashib, hech kimni tan olmay qoʻyganlarga [[taʼna]] boʻlmasinu, yaxshi fikr qayerdan olinganidan qatʼiy nazar, oʻzingning nodon fikringdan koʻra afzalroqdir{{sfn|Voronsov|1989|p=11}}.|[[Fransua de Lamot-Levaye]]}} == Sh == {{Q|Shunday fikrlar borki, ularni benihoya keng maʼnoda qoʻllash mumkin; shu sababdan bunday fikrlar qanchalik koʻpchilikka mos shaklda ifodalangan boʻlsa, [[aql]] va [[yurak]]ka shunchalik koʻp oziq beradi, ular shu darajada chuqur his etilgan fikrlar boʻlib chiqadi{{sfn|Voronsov|1989|p=9}}.|[[Lev Tolstoy]]}} == Ch == {{Q|Chekmasmen oqshomlar [[sham]]ning minnatin,<br />Chunki, fikrim shamdan shuʼlaliroqdur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=145}}.|[[Pahlavon Mahmud]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 39oi4rmq3nwagjsaquyzl9fpvsdbpmz 0 4832 32183 22399 2026-08-09T06:32:45Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32183 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Dard|wiktionary=dard}} '''Dard''' — 1) Jismoniy azob; ogʻriq, [[kasallik]]; 2) Ruhiy azob, gʻam-gʻussa, alam-hasrat; 3) Kishining borligʻini, butun fikri-yodini band etgan narsa, ish, tashvish, orzu, xayol va shu kabilar. == A == {{Q|Aqlli odam oʻz dardini tushunadigan va bunga yoʻl-yoʻriq koʻrsata oladigan kimsaga aytadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=61}}}} == B == {{Q|Bemorning dardi kechasi zoʻrayadi:<br>Kecha uzun, [[oy]] botmas,<br>Dardlining tongi otmas.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=174}}}} == E == {{Q|Eng ogʻir dard [[nodonlik]].|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=63}}}} == I == {{Q|Ikki kishidan sen yashirma darding:<br />Biri [[tabib]] erur, biri — hamdarding{{sfn|Tursun|2006|p=170}}.|[[Farididdin Attor]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻz dardini tabibdan yashirgan odam oʻz-oʻziga xiyonat qilgan boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=174}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] crc453p010lrfdeeraj09x5gkympska 0 4833 32143 21126 2026-08-09T06:27:43Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32143 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Soʻz|wikipedia=Soʻz|wiktionary=soʻz|Tasvir=Geography Word Cloud.png}} '''Soʻz''' – tilning narsa-hodisalar, jarayonlar va xususiyatlarni nomlash uchun xizmat qiladigan eng muhim strukturmaʼnoviy birligi; oʻz tovush qobigʻiga ega boʻlgan, borlikdagi narsalar haqidagi tushunchani, ular oʻrtasidagi aloqani yoki ularga munosabatni ifodalay oladigan, turli grammatik maʼno va vazifalarda qoʻllanadigan eng kichik nutq birligi, leksemaning nutqda muayyan shakl va vazifa bilan voqelangan koʻrinishi. {{ABD}} == A == {{Q|[[Alloh]]dan oʻzganing yuzi uchun aytilgan soʻzda yaxshilik yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=150}}.|[[Abu Bakr Siddiq]]}} {{Q|Aqlli odamning soʻzi jonga oziq,<br>Aqlsiz odamning soʻzi jonga qoziq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=116}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|[[Aql]]li, [[shuur]]li boʻlsa har kishi,<br>Faqat kerak soʻzni soʻzlashdir ishi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=61}}|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Aytur soʻzni ayt, aytmas soʻzdan qayt!{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Alisher Navoiy]]}} {{Q|Azizim, tinchlik tarafdori boʻlgan til bir ogʻiz soʻz bilan yuzlab mushkul tugunni yecha oladi, bemahal yeyilgan fitna qoʻzgʻatuvchi soʻz esa soʻzlovchining boʻynini sirtmoqqa tushiradi. Chunonchi aytadilar:<br />Aqling bilan tagiga boqqin,<br />Foyda-yu ziyonga toʻla boylik u!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=186}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} {{Q|Azizim, oʻylab aytilmagan soʻz hali qayta ishlanib tozalanmagan oltinga oʻxshaydi. Sen soʻz aytishdan avval yaxshilab oʻyla, fikr boyligini imtihon mahali bilan sina, qaysi soʻz tekshiruvdan yaxshi oʻtsa oʻshani tilga keltir!<br />''Bayt:''<br />Har soʻzki yaxshilab oʻylangan emas,<br />Aytishu yozishga aslo arzimas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=203}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == B == {{Q|Bekitikcha soʻzni aytib boʻlmaydi,<br />Har [[majlis]]da aytib, qaytib boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Belgi boʻlsa, odam yoʻlda adashmaydi, [[aql]]i boʻlsa, kishi soʻzda adashmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=67}}.|[[Mahmud Qoshgʻariy]]}} {{Q|Beodoblik faqat qilmishda emas, soʻzda ham boʻladi{{sfn|Voronsov|1989|p=402}}.|[[Abul Faroj]]}} == G == {{Q|Gunohsiz kishi soʻzga botir boʻlur{{sfn|Tursun|2006|p=146}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == H == {{Q|Haqiqatdan ham soʻzning lazzati uni gapirishda emas, balki [[eshitish]]dadir{{sfn|Tursun|2006|p=144}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Har bir kishining soʻzi [[aql]]iga yarasha boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=122}}}} {{Q|Har bir soʻzning oʻz oʻrni bor, har bir ishning oʻz mavridi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=122}}}} == I == {{Q|Ikki narsa foydasiz: [[hikmat]]siz soʻz va [[tafakkur]]siz sukut{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=112}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Insonni soʻz ayladi judo [[hayvon]]din,<br />Bilkim, guhari sharifroq yoʻq ondin{{sfn|Tursun|2006|p=143}}.|[[Alisher Navoiy]]}} {{Q|[[Inson]] soʻzi bilan taniladi, [[axloq]]i bilan maqtaladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=116}}}} == J == {{Q|[[Javob]]ning yumshogʻi [[gʻazab]]ni soʻndiradi, soʻzning qattigʻi odamni oʻldiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=208}}}} == K == {{Q|Kishi uchun nogahoniy [[oʻlim]] ikki narsadan keladi: ortiqcha [[boylik]] uchun intilishdan va bemaʼni soʻzlarni koʻp gapirishdan{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=200}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Koʻpincha soʻz aytib, boʻldim [[pushaymon]],<br />Aytmagan soʻzimdan — doimo shodmon{{sfn|Tursun|2006|p=143}}.|[[Abu Abdulloh Rudakiy]]}} == M == {{Q|Mol-dunyoni qancha termagin, u tugaydi, ozayadi. Yozilsa-chi, soʻz abadiy qoladi, olamni kezadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=19}}{{sfn|Tursun|2006|p=69}}.|[[Yusuf Xos Hojib]]}} == O == {{Q|Odamning [[aql]]i soʻzidan bilinadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=61}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|[[Oltin]] va [[kumush]]ning qadriga zargar yetgani kabi soʻz javharini ham faqat soʻz ustalari anglaydilar. Yerga tushgan bir gulni hayvon ogʻziga olib chaynaydi, qadriga yetmaydiganlar bosib-yanchib oʻtadi. Yana shundaylar borki, uni olib hidlaydilar, bahramand boʻladilar{{sfn|Tursun|2006|p=143}}.|[[Anvar Oydin]]}} == Q == {{Q|[[Qalb]]dan chiqqan soʻz qalbga yoʻl oladi{{sfn|Tursun|2006|p=143}}.|[[Nizomiy Ganjaviy]]}} == S == {{Q|Sidqu safo tula „Guliston“ aro,<br />Saʼdiy goʻzal soʻzni aytmish mutlaqo:<br />„Soʻzni oʻylamasdan gapirma har dam,<br />Yaxshi soʻz kechikib aytilsa ne gʻam?“{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=202}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} {{Q|Soʻz [[amal]] bilan durust boʻladi. Amal va soʻz [[niyat]] bilan durust boʻladi. Soʻz, amal va niyat sunnat bilan durust boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=33}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Soʻz [[aql]]ning tarozusidur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=113}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Soʻz [[aql]] oʻlchovidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=113}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Soʻz borki, togʻga koʻtaradi, soʻz borki, gʻorga itaradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=113}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Soʻzda kerak maʼnoyu maʼnida zavq,<br />Soʻzlaguvchida soʻz uchun dardu shavq{{sfn|Hamidjon Xomidiy|Mahmud Hasaniy|p=111}}.|[[Haydar Xorazmiy]]}} {{Q|Soʻziga boqma, koʻziga boq,<br>Oʻziga boqma, soʻziga boq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=112}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Soʻz kishining [[yurak|yuragidan]] darak beradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=118}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Soʻzlovchi kishi badxulq boʻlsa-da, baʻzan uning soʻzlariga diqqat qil, goho yomon ogʻizdan ham yaxshi soʻz chiqib qoladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=111}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Soʻzning aytuvchisiga qarama, aytgan soʻziga qara{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=111}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Soʻzning yomoni [[amal]] qilinmay bekor ketganidir{{sfn|Tursun|2006|p=144}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} {{Q|Soʻz qattigʻi [[el]] koʻngliga ozor aylar,<br />Yumshogʻi [[koʻngil]]larni giriftor aylar{{sfn|Tursun|2006|p=141}}.|[[Alisher Navoiy]]}} == T == {{Q|[[Til]] keskir qilich, soʻz esa qaytarib boʻlmas oʻqdir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=122}}}} == Oʻ == {{Q|Oʻz yerida aytilmagan soʻz hech kim yoʻq yerda chalingan [[kuy]]ga oʻxshaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=122}}}} == Sh == {{Q|Shirin soʻz odamlarning [[qalb]]ini bogʻlovchi zanjirdir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=95}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] qnlwxfb1c5n7ix63uzc44ufda76c2oz 0 4834 31779 20885 2026-08-09T05:39:48Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31779 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Oltin|Tasvir=Or_Venezuela.jpg|wikipedia=Oltin|wiktionary=oltin}} '''Oltin''' yoki '''tilla''' — unsurlar davriy jadvalining 79-unsuri. Kimyoviy belgisi '''Au''' ({{lang-la|„aurum“}} - „charaqlash“ soʻzidan). Zich, egiluvchan metall. {{ABD}} == B == {{Q|Bir sandiq oltindan bir zarra [[aql]] yaxshi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=61}}}} == E == {{Q|Ey inson, qoʻllaringdagi zanjirlarni yech, hur boʻl! Tokay oltinning, zer-u zabarning asiri boʻlasan?!{{sfn|Tursun|2006|p=78}}|[[Jaloliddin Rumiy]]}} == O == {{Q|Oltin-[[kumush]] chayondir. Uning afsunini oʻrganmaguncha qoʻl uzatmagilki, seni halok qilur. Uning afsuni (duosi va yoʻli) [[halol]]dan topib, haq-rostga xarj qilmoqdir{{sfn|Tursun|2006|pp=77-78}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} {{Q|Oltin-u [[kumush]] jamgʻarishga mayl qoʻyish [[nafs]]ning nuqsonidir{{sfn|Tursun|2006|p=73}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == Q == {{Q|Qalbida oltin va [[kumush]]larni yaxshi koʻrgan odam sariq chaqa evaziga minglab odamlar qonini toʻkishi mumkin{{sfn|Tursun|2006|p=77}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == Y == {{Q|[[Yer]] ostida qolgan [[boylik]]dan, yashirilgan oltindan va bekitilgan [[ilm]]dan [[foyda]] yoʻq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=200}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Kimyoviy elementlar]] tg2k1y1cdc8ul6uo2bxldy5pjixroh9 32325 31779 2026-08-09T06:58:59Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32325 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Oltin|Tasvir=Or_Venezuela.jpg|wikipedia=Oltin|wiktionary=oltin}} '''Oltin''' yoki '''tilla''' — unsurlar davriy jadvalining 79-unsuri. Kimyoviy belgisi '''Au''' ({{lang-la|„aurum“}} - „charaqlash“ soʻzidan). Zich, egiluvchan metall. {{ABD}} == B == {{Q|Bir sandiq oltindan bir zarra [[aql]] yaxshi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=61}}}} == E == {{Q|Ey inson, qoʻllaringdagi zanjirlarni yech, hur boʻl! Tokay oltinning, zer-u zabarning asiri boʻlasan?!{{sfn|Tursun|2006|p=78}}|[[Jaloliddin Rumiy]]}} == O == {{Q|Oltin-[[kumush]] chayondir. Uning afsunini oʻrganmaguncha qoʻl uzatmagilki, seni halok qilur. Uning afsuni (duosi va yoʻli) [[halol]]dan topib, haq-rostga xarj qilmoqdir{{sfn|Tursun|2006|pp=77-78}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} {{Q|Oltin-u [[kumush]] jamgʻarishga mayl qoʻyish [[nafs]]ning nuqsonidir{{sfn|Tursun|2006|p=73}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == Q == {{Q|Qalbida oltin va [[kumush]]larni yaxshi koʻrgan odam sariq chaqa evaziga minglab odamlar qonini toʻkishi mumkin{{sfn|Tursun|2006|p=77}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == Y == {{Q|[[Yer]] ostida qolgan [[boylik]]dan, yashirilgan oltindan va bekitilgan [[ilm]]dan [[foyda]] yoʻq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=200}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Kimyoviy elementlar]] am0ivx7sbv79cfmjbqxpfso2cvrmn7d 32396 32325 2026-08-09T07:18:58Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32396 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Oltin|Tasvir=Or_Venezuela.jpg|wikipedia=Oltin|wiktionary=oltin}} '''Oltin''' yoki '''tilla''' — unsurlar davriy jadvalining 79-unsuri. Kimyoviy belgisi '''Au''' ({{lang-la|„aurum“}} - „charaqlash“ soʻzidan). Zich, egiluvchan metall. {{ABD}} == B == {{Q|Bir sandiq oltindan bir zarra [[aql]] yaxshi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=61}}}} == E == {{Q|Ey inson, qoʻllaringdagi zanjirlarni yech, hur boʻl! Tokay oltinning, zer-u zabarning asiri boʻlasan?!{{sfn|Tursun|2006|p=78}}|[[Jaloliddin Rumiy]]}} == O == {{Q|Oltin-[[kumush]] chayondir. Uning afsunini oʻrganmaguncha qoʻl uzatmagilki, seni halok qilur. Uning afsuni (duosi va yoʻli) [[halol]]dan topib, haq-rostga xarj qilmoqdir{{sfn|Tursun|2006|pp=77-78}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} {{Q|Oltin-u [[kumush]] jamgʻarishga mayl qoʻyish [[nafs]]ning nuqsonidir{{sfn|Tursun|2006|p=73}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == Q == {{Q|Qalbida oltin va [[kumush]]larni yaxshi koʻrgan odam sariq chaqa evaziga minglab odamlar qonini toʻkishi mumkin{{sfn|Tursun|2006|p=77}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == Y == {{Q|[[Yer]] ostida qolgan [[boylik]]dan, yashirilgan oltindan va bekitilgan [[ilm]]dan [[foyda]] yoʻq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=200}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Kimyoviy elementlar]] tg2k1y1cdc8ul6uo2bxldy5pjixroh9 0 4835 31876 20744 2026-08-09T05:53:24Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31876 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Qasam|wiktionary=qasam|Tasvir=Yaqut Cholil Qoumas oath of office.jpg}} '''Qasam''' — oʻzining haqligi, soʻzining toʻgʻriligi va shu kabilarni tasdiqlash, unga boshqalarni ishontirish uchun muqaddas narsalar, kimsalar nomini ogʻizga olib aytiladigan masʼuliyatli soʻz; ont. {{ABD}} == A == {{Q|Aqlli kishi odamlarni misol va dalil bilan [[Ishonch|ishontiradi]], ahmoq esa qasam bilan.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=62}}}} == Y == {{Q|Yolgʻon qasam ichishni yengil sanama, uning sababidan [[Alloh]] seni halok qilur{{sfn|Tursun|2006|p=146}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] bozsj3jrt1x6bu5sk530r5ehqiyij2h 0 4836 32152 25098 2026-08-09T06:28:47Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32152 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ishonch|wikipedia=Ishonch|wiktionary=ishonch|Tasvir=Hermandad_-_friendship.jpg}} '''Ishonch''' — 1) Ishonish hissi, tuygus; 2) Eʼtimod etilgan, suyanilgan, umid bogʻlangan shaxs yoki narsa. {{ABD}} == A == {{Q|Aqlli kishi odamlarni misol va dalil bilan ishontiradi, ahmoq esa [[qasam]] bilan.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=62}}}} == H == {{Q|Hakimlar aytadi: „Sinalmagan doʻstga va sinalgan dushmanga ishonmoq katta xato“{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=53}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} {{Q|Har kim agar yoshligidan beodob kishilar ichida oʻsib ulgʻaysa, katta boʻlgach, uning vujudiga oʻrnashib olgan badfeʼllik illatini chiqarib tashlash qiyin boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=6}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzingizga nisbatan ishonch hissiyotiga putur yetkazmoqchi boʻlganlardan qoching. Bu mayda odamlarga xos xususiyat. Buyuk odam, aksincha, sizning ham buyuk boʻlishingiz mumkinligiga koʻnglingizda ishonch tugʻdiradi{{sfn|Voronsov|1989|pp=39-40}}.|[[Mark Tven]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] rt4fh6ss9bg11ke0wb2hz8zydlt4l7n 0 4837 32256 24108 2026-08-09T06:41:43Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32256 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Baxt|Tasvir=Leighblackall-76203109.jpg|wikipedia=Baxt|wiktionary=baxt}} '''Baxt''' — maʼnaviy-axloqiy tushuncha. Kishi oʻz faoliyati natijalaridan, hayotda qoʻlga kiritgan yutuqlaridan toʻla qoniqish, yashash tarzidan mamnunlik, muayyan maqsadga yetganlik, orzu-umidning ushalishi, bearmonlik holati sifatida namoyon boʻladi. {{ABD}} == A == {{Q|…agar adashgan birodarimizni [[yaxshilik]] yoʻliga daʼvat etsak, baxt qasriga faqat shu yoʻl orqali borilajagini anglata olsak, demak baxtga erishuviga hissa qoʻshibmiz. [[Hidoyat]]dan nari yoʻllarda tentirayotgan birodarimizga befarq qarabmizmi, demak, uning baxtsizligiga sherik boʻlibmiz{{sfn|Malik|2019|p=131}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“, Toʻrtinchi gurung: Baxtiyorlik ayyomi}} {{Q|Agar baxt-[[saodat]] istasang, [[gʻurur]], [[manmanlik]]dan yiroq boʻl, [[hikmatli soʻzlar]]ni sokinlik bilan tingla, [[takabburlik]], [[adovat]], [[ginachilik]]dan hazar qil. [[Qaygʻu]]-[[alam]]lar ustingga hujum etsalar, bu hujumlarga oʻz [[adab]]sizliging sababchidir{{sfn|Tursun|2006|p=151}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} {{Q|[[Aql]] baxtga yetish vositasi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=62}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == B == {{Q|Baxt havoda esmaydi, [[mehnat]]dan keladi{{sfn|Tursun|2006|p=117}}.|[[Abu Abdulloh Rudakiy]]}} {{Q|Baxt hiyla bilan topilmaydi, baxtiyor boʻlmoqni istaysan-u, kecha-kunduz yotasan, gʻavvoslardan ibrat ol, [[maqsad]]ga yetish va marvarid topish uchun oʻzlarini [[dengiz]] tagiga otadilar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=130}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Baxtimiz mukammal boʻlishi uchun atrofimidagi odamlarning xayrixohligi va yordamiga muhtojmiz, atrofimizdagi odamlar esa biz ularning baxti yoʻlida ter toʻkishga qay darajada tayyor tursak, ular ham shu darajada bizni sevish va [[hurmat]] qilish, [[reja]]larimizda yordamlashish, bizning baxtimiz yoʻlida ter toʻkishga rozi boʻladilar, bu zaruriy aloqani maʼnaviy burch, maʼnaviy vazifa deb ataydilar{{sfn|Voronsov|1989|p=33}}.|[[Pol Anri Golbax]]}} {{q|Iqtibos=Barcha baxtli oilalar bir-biriga oʻxshash, har bir baxtsiz oila esa oʻzicha baxtsizdir<ref>{{Veb manbasi|url=https://jadid.uz/lev-tolstoyning-anna-karenina-romanidan-iqtiboslar/|title=Lev Tolstoyning „Anna Karenina“ romanidan iqtiboslar|date=04.02.2025|publisher=jadid.uz|accessdate=2025-yil 13-fevral}}</ref>.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} == I == {{Q|Inson har doim quvnoq, xushchaqchaq boʻlishi va baxtiyor yashamogʻi lozim{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=225}}.|[[Farobiy]]}} {{Q|Inson yuksak kamolotga erishuv yoʻlida harakat qilganidek, aqliy bilishga ham harakat qilsa, hech shubhasiz oʻzi intilayotgan soʻnggi darajadagi baxt-saodatga erishadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=63}}.|[[Farobiy]]}} == O == {{Q|Odam bolasi oʻzgalar baxti uchun xizmat qilsagina oʻz baxtini topa oladi. Birovning shodligi va baxti uchun qanchalik xizmat qilsa, oʻzi ham shunchalik baxtga daʼvogar boʻlishi mumkin. Eng baxtiyor kishi kim? Iloji boricha koʻproq odamlarning baxtli boʻlishlari uchun xizmat qilgan odam emasmi?{{sfn|Malik|2019|p=131}}|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“, Toʻrtinchi gurung: Baxtiyorlik ayyomi}} {{Q|Odamning baxti [[orzu]] va [[taʼma]]lariga qarab boʻladi. Eng taʼmagir odam — baxti eng oz odamdir{{sfn|Malik|2019|p=133}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“, Toʻrtinchi gurung: Baxtiyorlik ayyomi}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] 8nsc2fuxej1mkbe4df73a2v3waskkzx 0 4840 32059 22403 2026-08-09T06:17:32Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32059 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Mehmon | Tasvir = Waiting for guests.jpg | Izoh = Mehmon kutayotgan mezbonlar | Vikipediya = Mehmon | Vikilugʻat = Mehmon | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Mehmon''' — 1) Toʻy, ziyofat va shu kabi munosabati bilan yoʻqlab kelgan (borgan) shaxs; 2) Majlis, yigʻilish, kengash va shu kabilarga chetdan chaqirilgan shaxs; 3) Chetdan tashrif buyurgan, vaqtinchalik qoʻngan shaxs. {{ABD}} == A == {{Q|Agar biror [[qaygʻu]]-[[alam]] yuz bergani yoki [[taʼziya]]li joyni eshitsang, darhol oʻsha yerga bor. Agar [[ziyofat]]-u mehmondorchilikka chaqirilsang, unda oʻzing oʻylab ish tut{{sfn|Tursun|2006|p=101}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == B == {{Q|Befahm mehmon uy egasini xijolatga qoʻyadi{{sfn|Tursun|2006|p=103}}.|[[Mahmud Qoshgʻariy]]}} {{Q|Borma aytmaganning dasturxoniga,<br />Qoʻl uzatsang, [[qadr]]ing tushar [[non]]iga.<br />Qoʻshma oʻzgalarning barra kabobin,<br />Qotgan [[non]]-u sovuq [[suv]]ing soniga{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=157}}.|[[Pahlavon Mahmud]]}} == D == {{Q|[[Doʻst]] uyida mehmon boʻlgan vaqtingda qoʻlingni, koʻzingni, tilingni tiya bil{{sfn|Tursun|2006|p=170}}.|[[Pahlavon Mahmud]]}} == M == {{Q|Mehmonga borsang, uy egasi koʻrsatgan joyga oʻtir. Nimani keltirsa, indamay ye. [[Mezbon]] tashqariga chiqsa, oʻrningdan turma, ruxsatsiz narsa qidirma. Goh buni, goh uni ushlayverma. Ammo [[kitob]]lari turgan boʻlsa, koʻrish mumkin{{sfn|Tursun|2006|p=101}}.|[[Qayum Nosiriy]]}} {{Q|Mehmonga xos boʻlgan [[odob]]lardan biri shundayki, kimki mehmonga taklif etilsa, rad qilmay borish kerak. Borganda esa uyning yuqorisini koʻzlamay, uy sohibi qayerni koʻrsatsa, oʻsha joyga oʻtirish lozim. Kirayotganda va oʻtirayotganda taʼzimu tavozeʼni unutmasin. Oʻzlari xohlamay turgan ikki odamning orasiga suqilib oʻtirilmaydi, chunki ularning [[suhbat]]iga toʻsqinlik qiladi{{sfn|Tursun|2006|pp=100-101}}.|[[Mahmud ibn Muhammad]]}} {{Q|Mehmon kirmagan uyga [[farishta]]lar ham kirmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=102}}.|[[Anas ibn Molik]]}} {{Q|Mehmonli uy [[baraka]]li uy. Mehmonsiz uy suvi qurigan tegirmonga oʻxshaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=135}}}} {{Q|Mehmonni davlat va [[barakot]]dan sanaydiganlar oʻlib ketdi. Har bir qora sharpa qoʻnoq boʻlmasin, deb chodir buzuvchilar qoldi{{sfn|Tursun|2006|p=100}}.|[[Mahmud Qoshgʻariy]]}} {{Q|Mehmonni eshikka kuzatib qoʻyish [[sunnat]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=101}}.|[[Husayn Voiz Koshifiy]]}} {{Q|Mehmon rioya qilishi lozim boʻlgan [[odob]]lardan yana biri shuki, mehmon [[mezbon]]ga ish buyurmasin. Chunki buyurgan ishini bajarish mezbon uchun ogʻir boʻlishi mumkin. Agar mehmon qanday [[ovqat]] qilib berishi haqida soʻrasa, yengil ovqatni tanlasin. Ulugʻ kishilar doimo shunday qilishgan{{sfn|Tursun|2006|p=101}}.|[[Mahmud ibn Muhammad]]}} {{Q|Mehmon sevgan kishining yemishi [[bol]] boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=134}}}} == O == {{Q|Ojiz, gʻarib mehmon kelsa, hozir boʻlgan narsani mehmonga tezlik bilan qoʻy, unga malol keltirma{{sfn|Tursun|2006|p=101}}.|[[Mahmud Qoshgʻariy]]}} == Q == {{Q|Qoʻnoq qoʻnmas qora uylar yiqilsa yaxshi{{sfn|Tursun|2006|p=101}}.|[[Qoʻrqut ota]]}} == Y == {{Q|Yaxshi odamning mehmoni koʻp boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=134}}}} == Ch == {{Q|Chaqirilmagan yerga kelgan mehmon, supurilmagan yerda oʻtiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=134}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 3je2q0h05zelcfhdjzbh1byrotsxwi3 0 4841 32012 21844 2026-08-09T06:11:48Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32012 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Kasallik|Tasvir=Michael_Ancher_001.jpg|wikipedia=Kasallik|wiktionary=kasallik}} '''Kasallik''', '''betoblik''', '''bemorlik''', '''xastalik''' — organizmga tashqi yoki ichki muhitning zararli omillari taʼsir etganda roʻy beradigan patologik jarayon. Kasallikka chalingan kishi '''kasal''', '''betob''', '''bemor''', '''xasta''' deyiladi. {{ABD}} == E == {{Q|Eng kuchli xastalik pastkashlik.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=63}}}} == T == {{Q|[[Tozalik]]dan qochgan kishi xastalik domiga ilinadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=175}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Toʻrt narsa borki ozi ham koʻp: [[olov]], [[dushmanlik]], [[faqirlik]], xastalik{{sfn|Tursun|2006|p=165}}.|[[Jaʼfar Sodiq]]}} == X == {{Q|Xastani [[Alloh]] davolaydi, pulini [[tabib]] oladi{{sfn|Tursun|2006|p=107}}.|[[Turk hikmati]]}} == Yana qarang == * [[Shifo]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] j73eog9r7s8a31nbxwfg4q5hbh46qf0 0 4844 31955 20778 2026-08-09T06:05:01Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31955 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Fahm|Tasvir=Knowledge and Understanding sculpture 2.jpg|wikipedia=Fahm|wiktionary=fahm}} '''Fahm''' ({{lang-ar|فهم}} — anglash, tushunish; farosat; bilarmonlik) — insonning tushunish, anglash, ongli sezish qobiliyati; [[idrok]], [[farosat]]; [[aql]]. {{ABD}} == A == {{Q|[[Alloh taolo]] fahm-[[farosat]] bergani, [[gʻaflat]] uyqusidan uygʻotgani, bu dunyodan oʻtib, [[oxirat]]ini oʻylaydigan qilib qoʻygani naqadar yaxshidir{{sfn|Tursun|2006|p=91}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} == B == {{Q|Befahmga [[soʻz]] tushuntirishdan koʻra yelkada tosh tashish afzal.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=64}}}} {{Q|Beli yara otning boshiga tushgan ish sogʻlom otga oson koʻrinadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} == Gʻ == {{Q|[[Gʻam]]lardan, [[dard]]lardan ozod har yurak,<br>Oʻzganing dardini qandayin bilsin?!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] rgvo5lta2zwqr1yidlkv9l6gf6fnj9x 0 4845 32072 20710 2026-08-09T06:19:00Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32072 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Boyoʻgʻli|Tasvir=Athene_noctua.jpg|wikipedia=Boyoʻgʻli|wiktionary=boyoʻgʻli}} '''Boyoʻgʻli''' yoki '''boyqush''' – yapaloqqushlar oilasiga mansub tungi yirtqich qushlar urugʻi. Yevropa, Osiyo, Amerika va Afrikada tarqalgan, 20 tacha turi bor. Oʻzbekistonda bir turi – uy boyoʻgʻlisi uchraydi. {{ABD}} == Iqtiboslar == === N === {{Q|[[Nodonlik]] boyoʻgʻlidir, boyoʻgʻli esa doim xarobani izlaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=64}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Hayvonlar]] ipslw8vwes5x9okmc1z0xbxgb3twk0e 0 4848 31873 20840 2026-08-09T05:53:02Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31873 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ahmoqlik|Tasvir=Quentin_Massys_030.jpg|wiktionary=ahmoqlik}} '''Ahmoqlik''' – ahmoqona xatti-harakat, nojoʻya ish; shunday xususiyatga egalik. {{ABD}} == A == {{Q|Ahmoq amaldan tez qulaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=66}}}} {{Q|Ahmoqning yuragi ogʻzida, aqlli odamning [[til]]i esa yuragida boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=65}}}} {{Q|Ahmoq odamdan achchiqlanmoq oʻlik ustida [[ashula]] aytmoq bilan teng.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=66}}}} {{Q|Ahmoqqa nazar koʻzni kuydiradi; [[baxil]]ga nazar [[qalb]]ni toshga aylantiradi{{sfn|Tursun|2006|p=104}}.|[[Bishr Hofiy]]}} {{Q|Ahmoqqa salom bersang, mendan [[Qoʻrquv|qoʻrqyapti]] deb oʻylaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=65}}}} {{Q|Ahmoq [[gʻazab]]lansa, [[shayton]] unga akalik qiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=67}}}} == B == {{Q|Bamisoli tumov kishi gulning hidini sezmaganidek, ahmoq kishi [[hikmat]] lazzatini bilmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=64}}.|[[Az-Zamaxshariy]]}} == H == {{Q|Hakimlar odamning ahmogʻini tashqaridan kuzatib bilib oladilar. Ahmoq kishi koʻngliga nima kelsa [[oqibat]]ini oʻylamay qilaveradi. Tajribakor va aqlli odamlarning gapiga quloq solmaydi. Aqlsiz odamlar nima desa, ularga rozi boʻladi, oʻziga bino qoʻyadi. Kimki uni maqtasa, oʻsha kishini yaxshi koʻradi. Soʻralgan narsaga oʻylamay javob beraveradi. Har bir ishda shoshqaloqlikka yoʻl qoʻyadi. [[Ilm]]dan xoli, [[xato]]ga esa kon boʻladi. Boyib qolsa yoki birovga hojati tushmaydigan boʻlib qolsa hech kimni mensimay, magʻrurlanib yuradi. Soʻkinib gapiradi. Birov [[savol]] bersa [[javob]] bergisi kelmaydi. Savolga qoʻpollik bilan javob beradi. Oʻzi soʻramoqchi boʻlsa yalinib soʻraydi. Kulsa qah-qah urib kuladi, yigʻlasa undan oʻtkazadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=66}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == Oʻ == {{Q|Oʻziga oʻzi maftun boʻlish ahmoqlikdir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=66}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] pgtub1g4qc1sd13djetmvnvzy3v4aa9 0 4849 32159 31625 2026-08-09T06:29:40Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32159 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Shayton|Tasvir=512-removebg-preview.png|wikipedia=Shayton|wiktionary=shayton}} '''Shayton''' — [[islom]], xristianlik va boshqa dinlarning taʼlimotlariga koʻra, yovuz ruh yoki yovuz ruhlarning boshligʻi, dunyodagi yovuzliklarning aybdori, odamlarni gunohga yetaklovchi kuch {{ABD}} == A == {{Q|[[Ahmoqlik|Ahmoq]] gʻazablansa, shayton unga [[aka]]lik qiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=67}}}} == B == {{Q|Bir suruv qoʻy ichra yuz och boʻri kirganda boʻladigan gʻavgʻodan bir soatlik shayton fasodi ziyodaroqdir. Va yuz shaytonning odamzodga qiladigan fasodidan [[nafs]]ning odamzodga qiladigan fasodi yomonroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=84}}.|[[Hakim at-Termiziy]]}} == D == {{Q|[[Dunyo (islom)|Dunyo]] shaytonning doʻkonidir, undan biron narsa oʻgʻirlamaki, shayton uni olishga kelib, sening dodingni bermasin{{sfn|Tursun|2006|p=73}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} == N == {{Q|Nafs va shaytonga muxolafat qilishlik bilan isyon et, ular senga [[nasihat]] qiluvchi boʻlib koʻrinsalar ham, hech tinglama{{sfn|Tursun|2006|p=92}}.|[[Imom Busiriy]]}} == O == {{Q|Ozgina [[tanballik]]ka yoʻl qoʻyilgan joyda nafs sizga hokim boʻla boshlaydi. Inson to [[oʻlim]]iga qadar shayton va nafs hujumidan omonda boʻlolmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=88}}.|Umar Foruq Saydo al-Jazariy}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] ldrpurqt9m546u1x6944jgzmtl6ziq3 0 4850 31906 31200 2026-08-09T05:57:03Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31906 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xato|Tasvir=Never_underestimate_or_overestimate.svg|wiktionary=xato}} '''Xato''' ({{lang-ar|خطأ}}) — 1) Hisoblash, yozish, oʻqish, soʻzlash va shu kabilarda adashish, yanglishish, notoʻgʻrilik, qusur; 2) Umuman, turmushda, ishda yoʻl qoʻyilgan kamchilik, nuqson, notoʻgʻri xatti-harakat. {{ABD}} == B == {{Q|Biron xatoga yoʻl qoʻygan kishi [[uzr]] soʻragani durust. Axir [[Odam ato|Odam]] ham uzr soʻraganligidan bir natijaga yetishgan{{sfn|Tursun|2006|p=146}}.|[[Abdurazzoq Samarqandiy]]}} {{Q|Bir xato yuz bergach tez uni tuzat,<br>Boʻlmasa oʻzgasi yuz berar yana!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=47}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == K == {{Q|Kim oʻzining [[ayb]]ini bilsa, boshqa kishining aybi bilan ishi boʻlmay qoladi. Kim [[taqvo]] libosidan yalangʻoch boʻlsa, unga hech kim parda tutolmaydi. Kim Allohning bergan [[rizq]]iga rozi boʻlsa, boshqalarning qoʻlidagi narsaga xafa boʻlmaydi. Kim [[zulm]] qilichini sugʻursa, shu qilich bilan qoʻli kesiladi. Kim birodariga choh qazisa, unga oʻzi tushadi. Kim birovning parda-hijobini oyoqosti qilsa, oʻzining avrati ochiladi. Kim oʻz xatosini unutsa, boshqaning xatosini katta biladi. Kim katta ishlarga kirishsa va oʻziga xatarli yoʻl topsa, halok boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=129}}.|[[Mansur bin Ammor]]}} == N == {{Q|Nuqsoningni [[doʻst]]dan soʻrab yurma, u aytmaydi. Yaxshisi [[dushman]]larning nima deyishini bil{{sfn|Tursun|2006|p=166}}.|}} == X == {{Q|[[Xalq]] bilan xato qilish yakka-yolgʻiz holda xayrli ish qilishdan afzal!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=68}}|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Xato, [[ayb]]lari yuziga aytilmagan kishi xatolarini [[hunar]], deb oʻylaydi{{sfn|Tursun|2006|p=142}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Xatolari aytilmagan kishi xatolarini toʻgʻri deb oʻylaydi{{sfn|Tursun|2006|p=174}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] r6t8dbeczsh5p285f7bimr5f5skxfhq 0 4855 32166 20884 2026-08-09T06:30:29Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32166 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Sayohat|Tasvir=A_truck-full.jpg|wikipedia=Sayohat|wiktionary=sayohat}} '''Sayohat''' yoki '''safar''' — bu uzoq geografik joylar orasidagi odamlarning harakati. Sayohat piyoda, velosipedda, avtomobilda, poyezdda, qayiqda, avtobusda, samolyotda, kemada yoki boshqa yoʻllar bilan amalga oshirilishi mumkin va bir tomonlama yoki ikki tomonlama boʻlishi mumkin. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, safardan koʻpgina tajribalar va behad foydalar yuzlanadi. Koʻrmaysanmi, osmon doimo aylanib turgani uchun hamma narsadan yuqori, yer esa bir yerda turgani uchun har qanday nokas oyogʻi ostida xor.<br />''Bayt:''<br />Uyida yuragi gʻussaga toʻlgan<br />Kishiga hammadan yaxshisi safar.<br />Safarkim qanchalar ogʻir boʻlmasin,<br />Uyda siqilishdan yaxshiyu, behtar!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=70}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == H == {{Q|[[Hayot]] lazzati — sayohat!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=70}}}} == O == {{Q|Odamning yaxshisi safarda bilinadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=70}}}} == P == {{Q|Pishay desang, safar qil.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=69}}}} == S == {{Q|Safarda besh foyda bor: koʻngil yozish, kuch toʻplash, mol yigʻish, [[ilm]] va [[odob]] oʻrganish, dono kishilar [[ziyorat]]ida boʻlish.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=69}}}} {{Q|Safardan koʻp tajribalar hosil boʻladi va behisob foydalar qoʻlga kiradi, deb eshitgan edim men. Menda oʻsha tajribalar hosil boʻldi. Endi to hayot ekanman, boshqa safar qilish haqida oʻylamayman.<br />''Bayt:''<br />Gʻariblikni endi havas qilmayman,<br />Doʻstlar diydori-la boʻlish koʻp xushdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=60}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] ahhv6qh4kpatf63y8084ayn8hthdjtc 0 4856 31869 20353 2026-08-09T05:52:32Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31869 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ayriliq|wiktionary=ayriliq}} '''Ayriliq''' — judo boʻlish, judolik holati. {{ABD}} == A == {{Q|Ayriliq oʻti [[jahannam]] oʻtidan kuchli.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=70}}}} {{Q|Ayriliq [[oʻlim]]dan yomon.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=70}}}} {{Q|Azizim, gʻurbat alami sening vujudingga yetgani va ayriliq garmseli gulshaning sari esgani yoʻq. Safar shunday daraxtki, firoqdan oʻzga meva qilmaydi, gʻariblik esa shunday bulutki, gʻam yomgʻiridan oʻzga tomchilarni tashlamaydi. Yoʻl azobi – goʻr azobi deganlaridek, haqiqatan ham u dilni kuydiruvchi bir shuʼladirki, jigarni pora qiladi. Demak, eng yaxshi yoʻl shuki, kishining aziz doʻstlari boʻla turib, ulardan safarni ustun qoʻymaydi, natijasi ohu firoq yoshidan iborat boʻlgan yeru diyor ayriligʻini ixtiyor etmaydi. Chunonchi, aytadilar:<br />Vatanni tark etmoq hazil ish emas,<br />Bu ish uchun har kim tob beravermas!<br />Judolik daraxtdir bargi yoʻq, yolgʻiz,<br />Bargi boʻlsa hamki, ammo mevasiz.<br />Bugun ayriliqdan yuragim giryon,<br />Aziz yerni qoʻldan chiqarib hayron.<br />Na koʻzda uyqu bor, na dilda rohat,<br />Azob oʻti barin aylamish gʻorat!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=70}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] 0qjyvq3x0tx4yvjpw33rsj66agc9w1u 0 4857 32052 23188 2026-08-09T06:16:43Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32052 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Yoshlik|Tasvir=Teenagers_in_Moscow.jpg|wikipedia=Yoshlik|wiktionary=yoshlik}} '''Yoshlik''' — 1) Yosh ekanlik; yosh boʻlgan payt, davr; 2) Oʻsmirlik, navqironlik; 3) Yoshlarga xos xatti-harakat, xususiyat. {{ABD}} == J == {{Q|Johil [[keksa]]dan aqlli yosh yaxshi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=74}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Y == {{Q|Yoshlikda shunday ish qilki, qariganingda foyda bersin va uning behuda oʻtganidan afsuslanma{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=72}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Yoshlik mastligi [[sharob]] mastligidan ortiq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=73}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Yoshlik oʻtib borayotganini hech kim sezmaydi, ammo uning oʻtib ketganini hamma his qiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=429}}.|[[Seneka]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] qjs24d4v5gtl89bgvjbl2kcd7ygkiwy 0 4858 31927 31338 2026-08-09T05:59:39Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31927 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Erkak|Tasvir=Men_montage.jpg|wikipedia=Erkak|wiktionary=erkak}} '''Erkak''' (belgisi: ♂) — urugʻlanish jarayonida kattaroq urgʻochi gameta yoki tuxumhujayra bilan birikadigan sperma deb nomlanuvchi gameta (jinsiy hujayra) hosil qiluvchi organizmning jinsi. {{ABD}} == A == {{Q|[[Ayol]] kishiga eng haqqi koʻp kishi [[er]]dir, erkak kishiga eng haqqi koʻp kishi — [[ona]]sidir{{sfn|Tursun|2006|p=165}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} {{Q|[[Azob]] chekmaslik insonga xos emas, azobga chidamaslik esa er kishiga yarashmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=345}}.|[[Seneka]]}} == B == {{Q|Bemuruvvat erkak – [[ayol]]ga, taʼmagir [[obid]] – qaroqchiga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=44}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == E == {{Q|Erkaklarning kamoloti shuki, kim ota-onasiga yaxshilik qilsa, silai rahm rishtalarini bogʻlasa, ahli [[ayol]]i va [[farzand]]lari bilan ham [[xulq]]ini yaxshi qilsa, [[din]]ini saqlasa, molini haromdan isloh qilsa, uning ortigʻidan [[infoq]]-[[ehson]] bersa, [[til]]ini saqlasa, oʻz uyini lozim tutsa, yaʼni ishidan [[vaqt]]ida kelsa, oʻsha erkaklarning komilidir{{sfn|Tursun|2006|p=181}}.|[[Fuzayl ibn Iyoz]]}} {{Q|Erkak uchun eng yaxshi libos — [[shirinsoʻzlik]], [[xotin]] uchun eng aʼlo kiyim — ochiq yuzlik{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == H == {{Q|[[Hunar]] va [[sanʼat]] shunday narsaki, u keraksiz boʻlib qolmaydi, ishlatmasang ham yoʻqolib ketmaydi, kerak paytda esa senga koʻmakchi boʻladi. Erkak kishiga qirq hunar ham oz. Erkak boʻla turib, „men buni bilmayman“ deyish uyatdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=20}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == Y == {{Q|Yigit yigitdan yiqiladi, ammo taslim boʻlmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=73}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] nuy2i11gk7kuunkbuko1z4slvdajtsd 0 4860 31897 23195 2026-08-09T05:55:57Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31897 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Qarilik | Tasvir = Uzbek_people_(4956184285).jpg | Izoh = Oʻzbek otaxonlar | wikipedia = Qarilik | wiktionary = qarilik }} '''Qarilik''', '''keksalik''', '''qariyalik''' — organizm hayotining yoshga bogʻliq muayyan bir davri, muqarrar ravishda yuz beradigan jarayon. {{ABD}} == J == {{Q|Johil keksadan aqlli [[Yoshlik|yosh]] yaxshi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=74}}}} == K == {{Q|Keksa kishi boʻlsa nodon-u johil,<br />Aqlli goʻdakni undan afzal bil{{sfn|Tursun|2006|p=8}}.|[[Nosir Xisrav]]}} {{Q|Keksalarni etsang aziz-u [[hurmat]],<br />Seni ham keksaygach, etishar [[izzat]]{{sfn|Tursun|2006|p=119}}.|[[Farididdin Attor]]}} {{Q|Keksaygan odam [[yoshlik]] oʻtida yonolmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=117}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == Q == {{Q|Qarilik hayot gullarini soʻlitib, nishlarini oʻtkirroq qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=116}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Qarilik ziynati gapiraverishda emas, balki jim oʻtirishdadir{{sfn|Tursun|2006|p=149}}.|[[Xurramiy]]}} == T == {{Q|Tajribali keksalar shijoatli yoshlardan koʻra chora va tadbirga ustaroqdirlar.<br />''Bayt:''<br />Yoshlar bilan jangu jadal ichra kir,<br />Yongish tadbirin keksadan qidir.<br />Garchi yoshlar boʻlsa botiru chaqqon,<br />Ammo keksa dili choragadir kon!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=154}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == U == {{Q|Ustingga keksalik kiyimi tashlangan boʻlsa ham biroq sen uzoq [[umr]] koʻrish [[hirs]]ida (taʼmasida) yangi-yangi kiyimlar kiymoqdasan{{sfn|Tursun|2006|p=115}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} {{Q|Uzoq yashaganini faqat yoshga qarab baholaydigan qariyadan nochor odam yoʻq{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}.|[[Seneka]]}} == Y == {{Q|[[Yigit]]lar uchun — sharm-hayo va bahodirlik, keksalar uchun — sabr va maʼrifat yaxshiroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Yoʻlini bilgan odamga keksalik ham xuzur-halovat ogʻushidir{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}.|[[Seneka]]}} == Gʻ == {{Q|[[Gʻam]]-gʻussa qarishni tezlatadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=206}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] noj7u0qu5ew7trwihx8axrwytnvgp0i 0 4862 31786 21057 2026-08-09T05:40:02Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31786 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xorlik|Tasvir=The_Humiliation_of_Emperor_Valerian_by_Shapur,_King_of_Persia,_by_Hans_Holbein_the_Younger.jpg|wikipedia=Xorlik|wiktionary=xorlik}} '''Xorlik''' ({{lang-fa|}} — haqir; bechora, badbaxt) — xorlanish; kamsitilish. {{ABD}} == X == {{Q|Xorlik [[yoʻqlik]]dan kelib chiqadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=76}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == T == {{Q|Toʻrt narsa – yaʼni, badfeʼllik, badqovoqlik, [[takabburlik]] va [[dilozorlik]] kishiga xoru zorlik keltiradi{{sfn|Tursun|2006|p=151}}.|[[Jaʼfar Sodiq]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻz yukini oʻzi tortmay, boshqalarga tashlab qoʻygan kishi oxiri xor boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=75}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] fl9oub3lfu26vs76x5qg37dq5t4iy9u 32336 31786 2026-08-09T07:00:14Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32336 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xorlik|Tasvir=The_Humiliation_of_Emperor_Valerian_by_Shapur,_King_of_Persia,_by_Hans_Holbein_the_Younger.jpg|wikipedia=Xorlik|wiktionary=xorlik}} '''Xorlik''' ({{lang-fa|}} — haqir; bechora, badbaxt) — xorlanish; kamsitilish. {{ABD}} == X == {{Q|Xorlik [[yoʻqlik]]dan kelib chiqadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=76}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == T == {{Q|Toʻrt narsa – yaʼni, badfeʼllik, badqovoqlik, [[takabburlik]] va [[dilozorlik]] kishiga xoru zorlik keltiradi{{sfn|Tursun|2006|p=151}}.|[[Jaʼfar Sodiq]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻz yukini oʻzi tortmay, boshqalarga tashlab qoʻygan kishi oxiri xor boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=75}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 1cm8jvl3sjy95qyh13qn2d50thbumgk 32434 32336 2026-08-09T07:21:18Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32434 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xorlik|Tasvir=The_Humiliation_of_Emperor_Valerian_by_Shapur,_King_of_Persia,_by_Hans_Holbein_the_Younger.jpg|wikipedia=Xorlik|wiktionary=xorlik}} '''Xorlik''' ({{lang-fa|}} — haqir; bechora, badbaxt) — xorlanish; kamsitilish. {{ABD}} == X == {{Q|Xorlik [[yoʻqlik]]dan kelib chiqadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=76}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == T == {{Q|Toʻrt narsa – yaʼni, badfeʼllik, badqovoqlik, [[takabburlik]] va [[dilozorlik]] kishiga xoru zorlik keltiradi{{sfn|Tursun|2006|p=151}}.|[[Jaʼfar Sodiq]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻz yukini oʻzi tortmay, boshqalarga tashlab qoʻygan kishi oxiri xor boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=75}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] fl9oub3lfu26vs76x5qg37dq5t4iy9u 0 4863 31776 21850 2026-08-09T05:39:36Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31776 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Tasvir=Grandmother preparing food inside traditional kitchen (edited).jpg|Sarlavha=Yoʻqchilik|wiktionary=yoʻqchilik}} '''Yoʻqchilik''', '''yoʻqlik''' — iqtisodiy tanqislik, yetishmovchilik; kambagʻallik, muhtojlik. {{ABD}} == U == {{Q|[[Urush]] — botirni, [[jahl]] — dononi, yoʻqchilik — doʻstni sinaydi{{sfn|Tursun|2006|p=165}}.|[[Al-Xoriziy]]}} == X == {{Q|[[Xorlik]] yoʻqlikdan kelib chiqadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=76}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] johupn6qw2yyehsdom9h92inf6f4lt1 0 4865 31729 20766 2026-08-09T05:36:41Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31729 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Shijoat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = Shijoat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Shijoat''' ({{lang-ar|}} — dadillik, botirlik, jasurlik) — harakat, faoliyatda mardona, jasoratli intilish; mardlik, jasorat. {{ABD}} == E == {{Q|Ey aziz farzand! Bilginki, shijoat barcha [[fazilat]]larning onasidir. Kimda shijoat boyligi boʻlsa, unda xilma-xil [[fazilat]]lar boʻladi. Shijoatli kishini barcha yaxshi koʻradi. Shijoatli kishi jangda ham [[dushman]] diliga vahima soladi, boshqalarni olgʻa yurishga [[ilhom]]lantiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=79}}}} == H == {{Q|Har kim tuta olsa [[oʻlim]]ni ham xor,<br>Shijoat bobida boʻlur ulugʻvor.{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=78}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == M == {{Q|Makorimul-axloq (yuksak xulq) quyidagi oʻn xislatdan iboratdir: [[saxovat]] va [[hayo]], [[rostgoʻylik]] va [[omonat]]ni joyiga berish, [[kamtarlik]] va [[rashk]], shijoat va [[halimlik]], [[sabr]] va [[shukr]]{{sfn|Tursun|2006|p=122}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] sarrpu6ssb9psf3jw3ikju2dubekotz 32363 31729 2026-08-09T07:03:17Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32363 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Shijoat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = Shijoat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Shijoat''' ({{lang-ar|}} — dadillik, botirlik, jasurlik) — harakat, faoliyatda mardona, jasoratli intilish; mardlik, jasorat. {{ABD}} == E == {{Q|Ey aziz farzand! Bilginki, shijoat barcha [[fazilat]]larning onasidir. Kimda shijoat boyligi boʻlsa, unda xilma-xil [[fazilat]]lar boʻladi. Shijoatli kishini barcha yaxshi koʻradi. Shijoatli kishi jangda ham [[dushman]] diliga vahima soladi, boshqalarni olgʻa yurishga [[ilhom]]lantiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=79}}}} == H == {{Q|Har kim tuta olsa [[oʻlim]]ni ham xor,<br>Shijoat bobida boʻlur ulugʻvor.{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=78}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == M == {{Q|Makorimul-axloq (yuksak xulq) quyidagi oʻn xislatdan iboratdir: [[saxovat]] va [[hayo]], [[rostgoʻylik]] va [[omonat]]ni joyiga berish, [[kamtarlik]] va [[rashk]], shijoat va [[halimlik]], [[sabr]] va [[shukr]]{{sfn|Tursun|2006|p=122}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] c75tgzo8gcfq3olv2qmg4f5mmsrmhpd 32432 32363 2026-08-09T07:21:12Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32432 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Shijoat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = Shijoat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Shijoat''' ({{lang-ar|}} — dadillik, botirlik, jasurlik) — harakat, faoliyatda mardona, jasoratli intilish; mardlik, jasorat. {{ABD}} == E == {{Q|Ey aziz farzand! Bilginki, shijoat barcha [[fazilat]]larning onasidir. Kimda shijoat boyligi boʻlsa, unda xilma-xil [[fazilat]]lar boʻladi. Shijoatli kishini barcha yaxshi koʻradi. Shijoatli kishi jangda ham [[dushman]] diliga vahima soladi, boshqalarni olgʻa yurishga [[ilhom]]lantiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=79}}}} == H == {{Q|Har kim tuta olsa [[oʻlim]]ni ham xor,<br>Shijoat bobida boʻlur ulugʻvor.{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=78}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == M == {{Q|Makorimul-axloq (yuksak xulq) quyidagi oʻn xislatdan iboratdir: [[saxovat]] va [[hayo]], [[rostgoʻylik]] va [[omonat]]ni joyiga berish, [[kamtarlik]] va [[rashk]], shijoat va [[halimlik]], [[sabr]] va [[shukr]]{{sfn|Tursun|2006|p=122}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] sarrpu6ssb9psf3jw3ikju2dubekotz 0 4866 31747 24157 2026-08-09T05:37:29Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31747 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Qahramon | Tasvir = Bacciarelli Allegory of Valor.jpg | Izoh = | Vikipediya = Qahramon | Vikilugʻat = Qahramon | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Qahramon''' ({{lang-el|ἥρως}} — jasur erkak, rahbar, ayol qiyofasidagi qahramon) — gʻayrioddiy jasorat va [[jasorat]]ga ega shaxs, yoki adabiy ([[adabiy qahramon]]) yoki boshqa [[madaniyat]] asarining ([[kino]], kino, oʻyin qahramoni). {{ABD}} == H == {{Q|Hamisha qahramon boʻlish mumkin emasdir, lekin hamisha [[inson]] boʻlib qolish mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|[[Iogann Volfgang fon Gyote]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] fouu3d8usvckuyprm4bcxjezb0zo5do 0 4867 32147 20911 2026-08-09T06:28:12Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32147 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Mardlik|wiktionary=mardlik}} '''Mardlik''' — er kishiga xos ijobiy fazilatlarga ega, aytganining ustidan chiqadigan, tanti, hotam. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, qiyinchilikka chidash mard kishilarning ishi. Sherning hunari kurash. Mard kishilarning qoʻli qiyinchilikka tegmasa, zaif kishilar farogʻat boʻstonidan gul terolmaydilar. Chunonchi, aytadilar:<br />Diyoringda hech kim topmas farogʻat,<br />Faqat oʻzing uchun izlasang rohat!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=193}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == D == {{Q|Dema: mingni jangda qirib tashlayin,<br />Qani, bittaga jon beru mard deyin{{sfn|Tursun|2006|p=109}}.|[[Xusrav Dehlaviy]]}} == K == {{Q|Koʻplar molin berib, mardlik qiladi,<br />Koʻplar jonin berib, mardlik qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=108}}.|[[Abdurahmon Jomiy]]}} == M == {{Q|Mard bilan ulfat boʻlgan mardlikka yetadi, nomardga yaqin yurgan kishi [[gʻam]]dan boshi chiqmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=80}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Mardlik kuchda va shamshir oʻynatish sanʼatida emas, mardlik oʻzni tuta bilishda va [[adolat]]li boʻlishdadir{{sfn|Tursun|2006|p=109}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Mard odamning [[vaʼda]]si ham naqd, ham tez boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=80}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == R == {{Q|Razilona yashagandan mardona [[oʻlim|oʻlgan]] yaxshi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=82}}}} == S == {{Q|[[Saxiy]], mardlar yozsa dasturxon,<br />Hatto [[it]]ga tegar ustixon{{sfn|Tursun|2006|p=96}}.|[[Xusrav Dehlaviy]]}} {{Q|Soʻralmasidan bergan haqiqiy [[saxiy]] odam, [[qasos]] olishga qodir boʻlaturib, avf etgan haqiqiy mard odam{{sfn|Tursun|2006|p=96}}.|[[Husayn ibn Ali]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] ambnzt0cid65546bfibv4gdfhov3inx 0 4874 31932 20843 2026-08-09T06:00:17Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31932 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Hushyorlik|wiktionary=hushyorlik}} '''Hushyorlik''' — hushyor holat, hushyor (sezgir, sergak) boʻlish. {{ABD}} == Iqtiboslar == === H === {{Q|Hushyorlik ulkan [[boylik]], [[tanballik]] esa [[vaqt]]ni bekorga oʻtkazishdir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=81}}}} === Y === {{Q|— Yigit yigitdan nimasi bilan ortiq?<br>— Hushyorligi bilan!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=81}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} == Havolalar == {{Xislatlar}} {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] bq5y8f1vuy04sezz1927pr6r0fqps8o 0 4877 31912 20901 2026-08-09T05:57:48Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31912 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Haq | Tasvir = HumanRightsLogo.svg | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = Haq | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Haq''' — 1) Haqiqiy holatga mos, haqqoniy, rost; 2) Haqiqiy holat, haqiqat; 3) Shaxs bildiruvchi soʻzlar bilan qoʻllanib, haqiqatning shu soʻz bildirgan shaxs tomonida ekanini bildiradi; 4) Biror narsa, ish-harakat uchun qonuniy boʻlgan talab, tartib-qoidaga toʻgʻri keladigan asos, erk-imkoniyat, huquq; 5) Huquq, qonun va sh.k. yuzasidan biror kimsa yoki narsaga tegishli hissa, toʻlanadigan yoki olinadigan narsa; 6) Ish, mehnat, xizmat evaziga toʻlanadigan, olinadigan pul yoki boshqa narsa; 7) [[Xudo]], [[Alloh]], tangri, parvardigor (xudoning sifatlaridan biri). {{ABD}} == A == {{Q|Agar haq oyoqqa tursa nohaqni yiqadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=193}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == H == {{Q|Haqni haq demaguncha ishlar oʻngmas{{sfn|Tursun|2006|p=142}}.|[[Qoʻrqut ota]]}} == N == {{Q|Nomard odam haqni qoʻyib, nohaqqa mayl etadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=82}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == T == {{Q|Toʻgʻri va haq yoʻldan yurgan kishining qadam bosishi arslon yurishidan ham mahobatliroq haybatliroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=130}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Z == {{Q|[[Ziyon]] beradigan haq suyuntiradigan nohaqlikdan afzal{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=193}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 500mmvalsmt520vh1vp98dq5228liey 0 4879 31995 20848 2026-08-09T06:09:36Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31995 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ehtiyotkorlik|wiktionary=ehtiyotkorlik}} '''Ehtiyotkorlik''' — ehtiyotlik bilan, ehtiyot choralarini koʻrib ish tutish; mulohazakorlik. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, har qanday odamga ishonib siringni aytma, har qanday dushmanga esa zulmingni haddan oshirma. Dushmaning doʻst boʻlib qolishi va doʻsting esa dushmanga aylanishi mumkin!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=184}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} {{Q|Azizim, ishning oqibatini oʻylovchi kishilar ogʻzaki eshitilgan soʻzlarga ishonmaydilar, eshitilgan gapning dalil va hujjatini koʻrmagunlaricha shoshib hukm chiqarmaydilar.<br />''Bayt:''<br />Gʻaraz egasiga solsang qulogʻing,<br />Pushaymondan uchar nurli chirogʻing!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=204}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} {{Q|Azizim, sir saqlashda ehtiyot chorasini joyiga qoʻy! Xususan noumid doʻstlardan va sendan qoʻrquvda yashaydigan dushmanlardan siringni qattiq yashir! Chunonchi aytadilar:<br />Sendan umidini oʻzgan doʻstlarga,<br />Dildagi siringni aylama izhor,<br />Sendan qoʻrqib yurgan kimsalarga ham,<br />Sir aytmoqni aslo qilma ixtiyor!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=185}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == K == {{Q|Kimki ehtiyot sovutini kiyib olsa, zamon hodisalarining oʻqidan omon boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=128}}.|[[Qozi Ahmad Gʻafforiy]]}} == Z == {{Q|Zaif odam ehtiyotkorlikni qoʻldan bermasa [[dushman]]ini yiqadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=82}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] 5q5phqqgwtrhtk3sl6jv23htnt90gn8 0 4880 32179 20960 2026-08-09T06:32:18Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32179 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Dangasalik|Tasvir=British_club_scene.jpg|wikipedia=Dangasalik|wiktionary=dangasalik}} '''Dangasalik''' yoki '''yalqovlik''', '''tanballik''', '''ishyoqmaslik''' deb biror ish yoki faoliyatni bajarishga layoqatli va imkoni boʻla turib, oʻsha ish yoki faoliyatni bajarishga istamaslikka aytiladi. {{ABD}} == B == {{Q|Boshingni faqat oʻz tirnoqlaring bilangina qashiy olasan.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=222}}}} {{Q|Boʻlsa tanballik kishining peshasi,<br>Tekkay oyogʻina xorlik teshasi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=222}}|[[Farididdin Attor]]}} == E == {{Q|Erinchoqlik va yalqovlik kishini yaxshi ishlar qilishdan qaytaradi, gʻayratni yoʻqotadi, kasb-u kor bilan shugʻullanishdan qoldiradi. Baʼzi dangasa kishilar gʻayrat qilish va harakatni kuchaytirish oʻrniga ogʻir kunga tushib qolganda qoʻlni qovushtirib, aybni [[taqdir]]ga toʻnkaydilar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=222}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == H == {{Q|Hakimlar tayinlab aytadilarki, yalqov kishilar bilan ulfat boʻlishdan qochish zarur. Chunki ulardan [[maslahat]] soʻralsa, ular oʻzlarining yalqovlik nuqtayi nazaridan maslahat beradilar. Ular boʻladigan ishni ham oʻzlarining quvvat va idroki taqozosi bilan boʻlmaydiganga chiqaradilar, kishini gʻayrat koʻchasidan chetga chiqaradilar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == O == {{Q|Ozgina tanballikka yoʻl qoʻyilgan joyda [[nafs]] sizga hokim boʻla boshlaydi. Inson to [[oʻlim]]iga qadar [[shayton]] va nafs hujumidan omonda boʻlolmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=88}}.|Umar Foruq Saydo al-Jazariy}} == T == {{Q|Tanbaldan [[suv]] soʻrasang, [[tabiblik]] qiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=174}}}} == U == {{Q|[[Umr]]ini dangasalik bilan oʻtkazgan odamga hech qachon [[muvaffaqiyat]] yer boʻlmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=222}}}} == Y == {{Q|Yalqovlik tufayli ishlamay kambagʻallashgan kishini barcha yomon koʻradi, doʻstlari ham undan uzoqlashadi, bolalari ham mensimay qoʻyadi, [[kambagʻallik]] barcha balolarning boshlanishidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=222}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} {{Q|[[Yoz]]da dangasaga: „Eshikni och!“ desang, „Tashqari sovuq“, deydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=222}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] 8rpk8cpwenmmba92e52dyz43o2bn0z0 0 4885 32087 31319 2026-08-09T06:20:40Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32087 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Sevgi|Tasvir=A heart for booklovers and readers (30640642260).jpg|wikipedia=Sevgi|wiktionary=sevgi}} '''Sevgi''' yoki '''muhabbat''' ({{lang-ar|مُحَبَّة}} — sevgi, ishq; bogʻlanish) — biror shaxsga yoki kishilar guruhiga, gʻoyaga yoki amaliy faoliyatga nisbatan intim va kuchli tuygʻu. [[Nafrat]]ning aksi. {{ABD}} == A == {{Q|Agar sevsang, muhabbatingga arziydiganni sev{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Qobus]]}} == B == {{Q|Biror narsaga ortiqcha muhabbat qoʻyish koʻzni koʻr, quloqni kar qiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=85}}}} == H == {{Q|Har bir mavjudot muhabbatga muhtojdir, sevishga qobil boʻlmagan odam mavjud emasdir{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} {{Q|Hurmat sevgi boʻlishi kerak boʻlgan boʻshliqni bekitish uchun ixtiro qilingan<ref name="Anna Karenina">{{Veb manbasi|url=https://jadid.uz/lev-tolstoyning-anna-karenina-romanidan-iqtiboslar/|title=Lev Tolstoyning „Anna Karenina“ romanidan iqtiboslar|date=04.02.2025|publisher=jadid.uz|accessdate=2025-yil 13-fevral}}</ref>.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} == I == {{Q|Ishqsiz kamol boʻlmas ushbu olamda{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=89}}.|[[Pahlavon Mahmud]]}} == K == {{Q|Kim hech kimni sevmasa, menimcha, uni ham hech kim sevmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|[[Demokrit]]}} == M == {{Q|Menimcha, inson to tirik ekan, u sevadi, agar u odamlarni sevmasa, uning nima keragi bor!{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}|[[Maksim Gorkiy]]}} {{Q|Muhabbat [[maslahat]]siz paydo boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=84}}}} == Q == {{Q|Qoʻrqoq sevgi izhor qilolmaydi, bu mard kishining ishi{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Maxatma Gandi]]}} == S == {{Q|Sevgi-muhabbat obroʻli odamni xor qiladi, tuban odamni esa hurmatli insonga aylantiradi{{sfn|Tursun|2006|p=178}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} {{Q|Sevgining koʻzi koʻr.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=87}}}} {{Q|Sevgi nimaligini bilish uchun xato qilishingiz, soʻngra uni tuzatishingiz lozim<ref name="Anna Karenina" />.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|Sevgisiz odam — odam emas{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Qobus]]}} {{Q|Sevgi — xudbin istaklarni yoʻq qilmoq, manmanlikni yoqmoq va ishoratlar dengizida nafsni boʻgʻmoqdir{{sfn|Tursun|2006|p=51}}.|[[Ibrohim Havvos]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] 9wrwet3de0eqpmhia97aloce5bej6ji 0 4886 31739 25065 2026-08-09T05:37:05Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31739 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Fazilat|wiktionary=fazilat}} '''Fazilat''' ({{lang-ar|}} — afzallik, ijobiy xislat; ezgu ish) — ijobiy xislat, yaxshi xulq yoki xususiyat. {{ABD}} == H == {{Q|Hamma vaqt boshqa odamlardan yomon jihatlarni emas, yaxshi jihatlarni qidir{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|Har bir kishi oʻziga qarab taʼrif qilinsa, ishiga qarab tavsiflanadi, maqtaladi. Fazilat nasl-nasab bilan emas, [[aql]]-[[adab]] bilandir{{sfn|Tursun|2006|p=134}}.|[[Abu Mansur as-Saolibiy]]}} == K == {{Q|Kimningdir fazilatini baholamoqchi boʻlgan odamning oʻzi ham shu fazilatga yot boʻlmasin{{sfn|Voronsov|1989|pp=37-38}}.|[[Uilyam Shekspir]]}} {{Q|Kishida [[ilm]] bilan [[halimlik]]ning birga boʻlishi buyuk fazilat{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=95}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == M == {{Q|Mansabdor mol toʻplaydi, oqil esa – fazilat{{sfn|Tursun|2006|p=59}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == Y == {{Q|Yomondan nari yurish [[farz]], bu [[qabohat]]ning oldini oladi. Yaxshiga yondoshgan ayni muddao, bu fazilatga yoʻl ochadi{{sfn|Tursun|2006|p=135}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] drdgs0jshmdl8rl9wgnqojrpvq0nxxy 32368 31739 2026-08-09T07:03:51Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32368 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Fazilat|wiktionary=fazilat}} '''Fazilat''' ({{lang-ar|}} — afzallik, ijobiy xislat; ezgu ish) — ijobiy xislat, yaxshi xulq yoki xususiyat. {{ABD}} == H == {{Q|Hamma vaqt boshqa odamlardan yomon jihatlarni emas, yaxshi jihatlarni qidir{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|Har bir kishi oʻziga qarab taʼrif qilinsa, ishiga qarab tavsiflanadi, maqtaladi. Fazilat nasl-nasab bilan emas, [[aql]]-[[adab]] bilandir{{sfn|Tursun|2006|p=134}}.|[[Abu Mansur as-Saolibiy]]}} == K == {{Q|Kimningdir fazilatini baholamoqchi boʻlgan odamning oʻzi ham shu fazilatga yot boʻlmasin{{sfn|Voronsov|1989|pp=37-38}}.|[[Uilyam Shekspir]]}} {{Q|Kishida [[ilm]] bilan [[halimlik]]ning birga boʻlishi buyuk fazilat{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=95}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == M == {{Q|Mansabdor mol toʻplaydi, oqil esa – fazilat{{sfn|Tursun|2006|p=59}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == Y == {{Q|Yomondan nari yurish [[farz]], bu [[qabohat]]ning oldini oladi. Yaxshiga yondoshgan ayni muddao, bu fazilatga yoʻl ochadi{{sfn|Tursun|2006|p=135}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] 1juezkk2zi5ml1v9zjmqvain7lsmcll 32427 32368 2026-08-09T07:21:00Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF (2) using [[Project:AWB|AWB]] 32427 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Fazilat|wiktionary=fazilat}} '''Fazilat''' ({{lang-ar|}} — afzallik, ijobiy xislat; ezgu ish) — ijobiy xislat, yaxshi xulq yoki xususiyat. {{ABD}} == H == {{Q|Hamma vaqt boshqa odamlardan yomon jihatlarni emas, yaxshi jihatlarni qidir{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|Har bir kishi oʻziga qarab taʼrif qilinsa, ishiga qarab tavsiflanadi, maqtaladi. Fazilat nasl-nasab bilan emas, [[aql]]-[[adab]] bilandir{{sfn|Tursun|2006|p=134}}.|[[Abu Mansur as-Saolibiy]]}} == K == {{Q|Kimningdir fazilatini baholamoqchi boʻlgan odamning oʻzi ham shu fazilatga yot boʻlmasin{{sfn|Voronsov|1989|pp=37-38}}.|[[Uilyam Shekspir]]}} {{Q|Kishida [[ilm]] bilan [[halimlik]]ning birga boʻlishi buyuk fazilat{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=95}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == M == {{Q|Mansabdor mol toʻplaydi, oqil esa – fazilat{{sfn|Tursun|2006|p=59}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == Y == {{Q|Yomondan nari yurish [[farz]], bu [[qabohat]]ning oldini oladi. Yaxshiga yondoshgan ayni muddao, bu fazilatga yoʻl ochadi{{sfn|Tursun|2006|p=135}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] drdgs0jshmdl8rl9wgnqojrpvq0nxxy 0 4888 31877 26730 2026-08-09T05:53:31Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31877 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Insonparvarlik|Tasvir=This_morning_we_caught_a_rainbow.jpg|wikipedia=Insonparvarlik|wiktionary=insonparvarlik}} '''Insonparvarlik''' — insonning qadri, erkinligi, baxt-saodati, teng huquqliligi toʻgʻrisida, insoniylikning barcha tamoyillarini yuzaga chiqarish uchun shart sharoitlar yaratib berish haqida gʻamxoʻrlik qilishni ifodalovchi tushuncha. Unga koʻra, dunyoda eng qimmatli narsa insondir, butun mavjudot, borliq insonga, uning baxt-u saodatiga xizmat qilishi lozim. Inson taqdiri, xalq manfaatlari, mamlakat kishilari haqida gʻamxoʻrlik qilish. {{ABD}} == A == {{Q|Axloqiylik [[aql]] kuchining [[tuygʻu]] kuchiga insbatliligi demakdir. Tuygʻu qanchalik kuchli boʻlsa va aql unga qanchalik yaqin tursa, kishining odamgarchiligi shu qadar kuchli. Aqlni toʻldiradigan va oʻtmaslashtiradigan tuygʻular bor va ayni zamonda tuygʻular harakatini sovitadigan aql ham mavjud{{sfn|Voronsov|1989|pp=27-28}}.|[[Mixail Prishvin]]}} == B == {{Q|Birov senga muayyan bir mehnatni singdirsa,<br />U mehnatni unutma, misli oʻlik boʻlma.<br />Ey asl kishi, odamgarchilikni qoʻyma,<br />Kishilarga doim odamgarchilik qilib tur.<br />Kel mol degan nom olma, odamgarchilik qil.<br />Odamga odam boʻl, odamgarchilik qil{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=166}}.|[[Yusuf Xos Hojib]]}} == H == {{Q|Haqiqiy insonparvarlik eng avvalo [[adolat]]dir{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}.|[[Vasiliy Suxomlinskiy]]}} == I == {{Q|Insoniyligi boʻlmaganning [[muloyimlik|muloyimligi]] ham boʻlmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=97}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Insoniylik [[shafqat]] va [[marhamat]] bilan boshlanadi va nihoyasiga yetadi. Insoniylikning asli[shafqat va marhamatdir{{sfn|Tursun|2006|p=139}}.|[[Muhammad Kamol]]}} == O == {{Q|Odamgarchiligi bor [[mard]] kishi oʻzidan va oʻziniki ekanligiga hech kim tortishib oʻtirmaydigan narsadan boshqasiga egalik qilmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=110}}.|[[Abu Rayhon Beruniy]]}} {{Q|Odamlar, insonparvar boʻling! Bu sizning birinchi burchingiz{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}.|[[Jan-Jak Russo]]}} == Q == {{Q|Qayerda [[hirs]] yonar betutun,<br />Odamiylik unga boʻladi oʻtin{{sfn|Tursun|2006|p=99}}.|[[Mirzo Bedil]]}} == U == {{Q|Ulugʻ muhabbat teran aql bilan uzviy bogʻlangan; aqlning kengligi qalbning teranligiga teng. Shuning uchun ham insonparvarlik choʻqqisini buyuk qalb egalari zabt etadilar: chunki ular — buyuk aql egalari hamdirlar{{sfn|Voronsov|1989|pp=41-42}}.|[[Ivan Goncharov]]}} == Y == {{Q|Yoʻqlik qaʼriga ketgan xalqlar va taraqqiyotdan qolgan yagona meros — ehtimol insonparvarlikdir, bu demak — [[kitob]]lar, xalq naqllari, marmar obidalar va meʼmorchilik yodgorliklaridir{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}.|[[Lev Tolstoy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] nf4pzeebsvbmb97997yjwec4kl6mq45 0 4890 32267 20863 2026-08-09T06:43:10Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32267 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Marhamat|wiktionary=marhamat}} '''Marhamat''' ({{Lang-ar|مَرْحَمَة}} — rahm-shafqat, rahmdillik; achinish; iltifot), '''karam''' — rahm-shafqat yuzasidan koʻrsatiladigan iltifot, himmat, yaxshilik. {{ABD}} == I == {{Q|Insonlarga marhamatli boʻling, [[qadr]]ingiz oshadi{{sfn|Tursun|2006|p=128}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|[[Insoniylik]] shafqat va marhamat bilan boshlanadi va nihoyasiga yetadi. Insoniylikning asli [[shafqat]] va marhamatdir{{sfn|Tursun|2006|p=139}}.|[[Muhammad Kamol]]}} == K == {{Q|Karam — [[islomda dunyo|dunyoni]] unga muhtojlarga tashlab, yuzingni [[Alloh]]ga oʻgirishingdir{{sfn|Tursun|2006|p=83}}.|[[Abu Hafs Haddod]]}} == V == {{Q|Vayron koʻngullarni karam changi bila obod qil{{sfn|Tursun|2006|p=130}}.|[[Ogahiy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzingdan ulugʻlar senga rahm qilishin xohlasang, oʻzingdan pastlarga rahm qil.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=97}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] ex8itzhpudbhxygyrn9doifz976gwf1 0 4891 32232 20703 2026-08-09T06:38:48Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32232 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Mehribonlik|wikipedia=Mehribonlik|wiktionary=mehribonlik|Tasvir=El trueque del cariño a la vida.jpg}} '''Mehribonlik''' — bu evaziga maqtov yoki mukofot kutmasdan boshqalarga gʻamxoʻrlik qilish bilan tavsiflangan xatti-harakatlar turi. {{ABD}} == Iqtiboslar == === M === {{Q|Mehribonlik faqat [[inson]]ni emas, hatto [[hayvon]]ni ham rom qiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=97}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] 8v89y2hyuafio2xmsdtujav60xer69t 0 4892 31904 31272 2026-08-09T05:56:49Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31904 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Sadoqat|wiktionary=sadoqat}} '''Sadoqat''' — chin qalbdan berilganlik; sodiqlik, vafodorlik. {{ABD}} == F == {{Q|Fosiqdan [[hayo]] tilama, zolimdan — vafo{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Alisher Navoiy]]}} == I == {{Q|Inson tabiatiga xos shunday fazilatlar borki, birini ikkinchisidan ayirgan holda tarbiya etib boʻlmaydi. [[Iffat]] va [[hayo]], sadoqat va [[vafo]] shular jumlasidandir.|[[Tohir Malik]]|„[[Tohir Malik#Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor|Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor]]“ asaridan. Oʻninchi gurung: Vafo guli. 280-bet.}} == O == {{Q|Odam bolasi unutmasinki, vafodorlik odamgarchilikni kuchaytiradi, soʻzidan qaytgan esa [[odamgarchilik]]ni tark etadi...{{sfn|Malik|2019|p=287}}|[[Tohir Malik]]|„[[Tohir Malik#Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor|Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor]]“ asaridan. Oʻninchi gurung: Vafo guli. 280-bet.}} == V == {{Q|Vafo koʻrsang birovdan qilma hayrat,<br />Vafo qilding, [[vafo]] boʻldi mukofot{{sfn|Tursun|2006|p=178}}.|[[Xusrav Dehlaviy]]}} {{Q|Vafoli odamning doʻstlari ham samimiy boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=100}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Y == {{Q|[[Yolgʻon]] soʻzlash, [[ezmalik]], [[takabburlik]], [[chaqimchilik]] kishining [[obroʻ]]sini yoʻqotadi. Vafodorlik, [[sabr]] qilishlik, shoshma-shosharlikdan parhez qilish va tavozeʼ obroʻsini koʻtaradi{{sfn|Tursun|2006|p=124}}.|[[Junayd Bagʻdodiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] htps2z9wh0355vq0noupwlgr5vmho65 0 4896 32115 20727 2026-08-09T06:24:04Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32115 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Tasvir=An_Electronic_Nose_Estimates_Odor_Pleasantness.png|Sarlavha=Hid|wikipedia=Hid|wiktionary=hid}} '''Hid''', '''boʻy''', '''is''' — uchuvchan kimyoviy birikmalarning hemoretseptiv xossasi. Aksar sutemizuvchilar hidni burunda joylashgan retseptorlar orqali aniqlashadi. Boshqa organizmlarda hid sezish retseptorlari turlichadir. {{ABD}} == Iqtiboslar == === Sh === {{Q|Shabboda gulzor ichidan oʻtsa gul hidini, sassiq yerdan oʻtsa, badboʻy hidni keltiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=104}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] tm3kenigzwherrr7040fmdfnry4lb21 0 4897 31985 20701 2026-08-09T06:08:24Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31985 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Tarix|Tasvir=Nikolaos_Gyzis_-_Historia.jpg|wikipedia=Tarix|wiktionary=tarix}} '''Tarix''' ({{lang-ar|التاريخ}} — oʻtmish; davr, vaqt) — insoniyat va uning mahsuli boʻlgan tamaddunlar rivoji, jamiyat va davlatlar oʻtmishi taraqqiyoti jarayonini oʻrganuvchi fan. {{ABD}} == Iqtiboslar == === T === {{Q|Tarix yaxshini ham yozadi, yomonni ham.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=105}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] k5uj1mluqand4d97us1vsxc1lh682de 0 4898 31940 23968 2026-08-09T06:01:43Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31940 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Yolgʻizlik|Tasvir=Thoma_Loneliness.jpg|wikipedia=Yolgʻizlik|wiktionary=yolgʻizlik}} '''Yolgʻizlik''' yoki '''tanholik''' — oʻzi bilan oʻzi boʻlishlik, yakkalik. {{ABD}} == K == {{Q|Kishi agar faqat oʻz-oʻzi bilan yashashga majbur boʻlsa va faqat oʻzi haqida oʻylasa, u behad [[azob]] chekishi muqarrar{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|[[Blez Paskal]]}} {{Q|Kishi koʻpgina narsalarsiz ham yashay oladi, lekin tanholikda yashay olmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|[[Lyudvig Berne]]}} {{Q|Kishining tanho qolishi, ayniqsa, u yakka oʻzi ishlasa behad yomon; agar u biron-bir narsaga erishmoqchi boʻlsa, unga [[hamdardlik]] va maʼnaviy yordam kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Iogann Volfgang fon Gyote]]}} == T == {{Q|Tanholik bir meʼyordangi qon aylanishiga muhtoj sogʻlom organizmga muvofiq kelmaydi. [[Kollektiv]] bilan birlashib ketishni oʻrganish kerak, bu esa [[oʻzlik]]ni asrab qolishga xalal bermaydi{{sfn|Voronsov|1989|pp=31-32}}.|[[Romen Rollan]]}} == Y == {{Q|[[Yaxshilik|Yaxshiligi]] yoʻq odam yolgʻizlikda jon beradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=106}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] pk632otjka6od8t4himvu9611t6haea 0 4899 32090 20763 2026-08-09T06:21:01Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32090 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Avlod|Tasvir=Baby_Mother_Grandmother_and_Great_Grandmother.jpg|wikipedia=Avlod|wiktionary=avlod}} '''Avlod''' ({{Lang-ar|أَوْلَاد}}; „valad“ – bola soʻzining koʻpligi) — umumiy ajdodlaridan qarindoshlik munosabatlari bilan bir xilda uzoqlashgan kishilar guruhi. Masalan, ota-onalar, farzandlar, nabiralar – ketma-ket kelganligi uchun avlod deb ataladi. {{ABD}} == Iqtiboslar == === S === {{Q|Sen yemasang ham, avloding yesin!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=106}}}} === Oʻ === {{Q|Oʻtganlar zaxmat-la ekkan bu bogʻdan<br>Meva yer kelajak avlodlarimiz!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=106}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] m2zg7nem2jnmwrx83xv44ruucgo7cyp 0 4904 32185 19837 2026-08-09T06:32:59Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32185 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Yomonlik|wikipedia=Yomonlik|wiktionary=yomonlik}} '''Yomonlik''', '''yovuzlik''' — yomon, salbiy xislatlarga ega boʻlishlik; yomon, yaramas ishlar qilish; qabihlik. {{ABD}} == B == {{Q|Birovga sogʻinsa har kim yomonlik,<br />Nihoyat ul oʻzi topmas omonlik{{sfn|Tursun|2006|p=123}}.|[[Firdavsiy]]}} {{Q|Biz – insonlar xuddi [[yaxshilik]]ka undamaslik va yomonlikdan qaytarmaslik toʻgʻrisida bir-birimiz bilan kelishib olganga oʻxshaymiz. Bu ketishda boshimizga qanday azoblar tushajagini koshki bilsaydik{{sfn|Tursun|2006|pp=122-123}}.|[[Molik ibn Dinor]]}} == F == {{Q|Faqat [[qalb]]ida [[oxirat]] tushunchasi boʻlgan kimsagina yomonliklardan uzoq tura oladi{{sfn|Tursun|2006|p=69}}.|[[Abu Sulaymon Doroniy]]}} == K == {{Q|Kim yovuzlik urugʻini sepsa, [[pushaymonlik]] yigʻar{{sfn|Tursun|2006|p=122}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == Q == {{Q|[[Qoʻrquv]] bilmayin desang, yovuzlik qilma{{sfn|Tursun|2006|p=122}}.|[[Qobus]]}} == Y == {{Q|[[Yaxshilik]] haqida oʻylashlik oʻsha yaxshilikka [[amal]] qilishga undaydi. Yomonlikka [[nadomat]] esa, oʻsha yomonlikni tark etishga chorlaydi{{sfn|Tursun|2006|p=128}}.|[[Abdulloh ibn Abbos]]}} {{Q|[[Yaxshilik]] chirimaydi va yomonlik unutilmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=137}}.|[[Abu ad-Dardo]]}} {{Q|Yomonlik butun nuqsonlar majmuidir{{sfn|Tursun|2006|p=122}}.|[[Husayn Voiz Koshifiy]]}} {{Q|Yovuzlikdan [[ezgulik]]ni ajratadigan kishi emas, balki ikki yovuzlikning yengilrogʻini farqlay biladigan kishigina aqllidir{{sfn|Tursun|2006|p=66}}.|[[Al-Xoriziy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|isbn=978-9943-00-130-5|year=1997|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF|ref=Mashriqzamin hikmat boʻstoni}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Falsafa}} {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] gg0oczb81xr0wdniiiyv4ecp2epc2cg 0 4905 32116 31425 2026-08-09T06:24:11Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32116 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Til|Tasvir=Tepantitla_mural,_Ballplayer_A_(Daquella_manera).jpg|wikipedia=Til|wiktionary=til}} '''Til''' deb murakkab muloqot tizimiga yoki shu tizimni oʻrganish va ishlatish qobiliyatiga aytiladi. Til asosan muloqot vositasi hisoblanadi. Turli xil tillarni [[tilshunoslik]] fani oʻrganadi. {{ABD}} == A == {{Q|Agar pinhon xazina — [[aql]],<br />Uning kaliti ogʻizdagi til{{sfn|Tursun|2006|p=144}}.|[[Xusrav Dehlaviy]]}} {{Q|Agar tilingning ortiqcha soʻzlashiga ega boʻla olmasang, unda tizgining jilovini [[shayton]]ga topshirgan boʻlasan{{sfn|Tursun|2006|p=145}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} {{Q|Alloh taolo bandasiga toza yurak va rostgoʻy tildan uluroq bir narsa ehson etmagandir{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Abul Hasan Haraqoniy]]}} {{Q|[[Aql]]ini ishlatgan odam aqllidir. Boshqalarning ham aqlini ishlatgan odam undan-da aqlliroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=67}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == B == {{Q|Bandaning vujudida pokiza tutilishi lozim boʻlgan eng muhim aʼzo tildir{{sfn|Tursun|2006|p=47}}{{sfn|Tursun|2006|p=145}}.|[[Abdulloh ibn Umar]]}} {{Q|Banda tilini asramasa, [[taqvodor]] boʻlolmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=48}}{{sfn|Tursun|2006|p=145}}.|[[Anas ibn Molik]]}} {{Q|Biror yerga borganda ezmalanib uzoq oʻtirmaslik va oʻtirishda esa faqat kerakli soʻzlarni gapirish odamning [[qadr|qadr-u]] qimmatini oshiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=118}}}} == D == {{Q|[[Dono]] kishining tili uni baxtsizlikdan asraydi. Yaramas kishining tili esa uning boshiga kulfat keltiradi{{sfn|Tursun|2006|p=61}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} {{Q|Dunyoda tilni saqlashlik oxiratdagi pushaymonlikdan yengilroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} {{Q|[[Islomda dunyo|Dunyoga]] [[ochkoʻzlik]] bilan qarama, [[gʻam]]siz boʻlasan, tilingni tiysang, [[kechirim]] soʻrashdan forigʻ boʻlasan{{sfn|Tursun|2006|p=83}}.|[[Mansur bin Ammor]]}} == E == {{Q|Ey tilim, jim yotgin, [[dil]]im tigʻlama,<br>Meni oʻtga yoqib, oʻzing yigʻlama!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=119}}|[[Otalar soʻzi]]}} == G == {{Q|[[Goʻsht]]ni kesar tigʻ koʻp olamda, bilgʻil,<br />Lek goʻshtdan boʻlgan tigʻ — bir zahri qotil{{sfn|Tursun|2006|p=146}}.|[[Xusrav Dehlaviy]]}} == H == {{Q|Har kim oʻz ogʻzining qorovuli boʻlsa, nafasi hech qachon boʻgʻilmaydi. |[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=113}}}} == I == {{Q|[[Ibodat]]ning asosi uch ustunga ega: [[koʻz]], [[qalb]], til. Koʻz — borlikdan [[ibrat]] olish uchun, qalb — [[tafakkur]] uchun, til — toʻgʻri [[soʻz]]ni aytish va Allohni [[zikr]] etish uchundir{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|Abulhasan Zanjoniy}} {{Q|[[Inson]]ning qoʻli qisqa boʻlsa, tili uzun boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=186}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Insonni, uning lisoni, yaʼni tilidan; sinamoq kerakki, hikmatlarda: „Odamning kimligini libosi va sallasidan emas, tilidan biling!“ – deyiladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=79}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == K == {{Q|Kishining [[fazilat]]i tilidan bilinadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=116}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Kishining toyishi oyogʻini qonatadi, tilning toyishi barcha neʼmatdan mahrum etadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=185}}.|[[Muhammad Zehniy]]}} {{Q|Kishi tilini tiymagunicha [[Alloh]]ga haqiqiy [[taqvo]] qila olmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=47}}.|[[Anas ibn Molik]]}} {{Q|Koʻpincha til bilan yetkazilgan jarohat qilich bilan yetkazilgan jarohatdan ogʻirroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=141}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == M == {{Q|Menga kamonning oʻqini otgani tili bilan otgandan yaxshiroqdir. Chunki tilining otgani xato qilmaydi, oʻqni otsa, gohida xato ketadi{{sfn|Tursun|2006|p=149}}.|[[Sufyon Savriy]]}} {{Q|Ming ogʻiz behuda soʻzdan bir luqma naqd [[taom]] yaxshi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=118}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Moʻminning tanasida tilchalik [[Alloh]] sevgan parcha et yoʻqdir. Alloh moʻminni tili tufayli [[jannat]]ga kiritadi. [[Kofir]]ning vujudida tilchalik Allohga yoqimsiz parcha et yoʻqdir. Alloh taolo kofirni tili tufayli [[doʻzax]]ga tashlaydi{{sfn|Tursun|2006|p=48}}.|[[Abu ad-Dardo]]}} == N == {{Q|Nobud boʻlmasin deb tilidan [[inson]],<br>Ogʻiz boʻldi inson tiliga zindon{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=113}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == O == {{Q|Odam tili bilan [[hayvon]]dan ustun. Ammo tildan nojoiz foydalansa, hayvondan battar!{{sfn|Tursun|2006|p=143}}|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Odam tilidadir baloning bari,<br />Tilda har kimsaning foyda-zarari{{sfn|Tursun|2006|p=145}}.|[[Nosir Xisrav]]}} {{Q|[[Odob]]ning boshi — til{{sfn|Tursun|2006|p=145}}.|[[Mahmud Qoshgʻariy]]}} == Q == {{Q|[[Qalb]]lar ham qozon kabi ichidagi bor narsasi bilan qaynab turadi. Tillar esa uning choʻmichidir. Kishi gapirayotganida tili qalbidagi narsani olib chiqadi, yaʼni dilning taʼmini bayon qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=144}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} {{Q|[[Qalb]] sirlarning idishidir, [[lab]]lar uning qulfi, til esa kalitidir. Bas, har bir kishi sirining kalitini saqlasin{{sfn|Tursun|2006|p=59}}.|[[Umar ibn Abdulaziz]]}} {{Q|Qoʻlingdan kelmagan narsani tilingga keltirma.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=113}}}} == T == {{Q|Til bilan qadalgan narsa tish bilan yechilmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=142}}.|[[Mahmud Qoshgʻariy]]}} {{Q|Til borki, bol keltiradi, til borki, balo keltiradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=111}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Tildan koʻra boshqa biron narsa tutqunlikda ushlab turishga haqli emas. Uning misoli yirtqich hayvonga oʻxshaydi, mahkam tutmasang, oʻzingga dushmanlik qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=149}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} {{Q|Til keskir qilich, [[soʻz]] esa qaytarib boʻlmas oʻqdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=122}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Tilim tinch boʻlsa, [[dil]]imda oʻkinch boʻlmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=119}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Tiling birla koʻnglingni bir tut{{sfn|Tursun|2006|p=144}}.|[[Alisher Navoiy]]}} {{Q|Til misoli tishlaydigan hayvondir. Agar qoʻyib bersang, gʻajib tashlaydi. Shunisi borki, faqat uni tishlashdan xoli qilish kerak{{sfn|Tursun|2006|p=145}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Til — qalbning oynasi, [[qalb]] — ruhning oynasi{{sfn|Tursun|2006|p=150}}.|[[Husayn ibn Ali]]}} {{Q|Til tigʻi bilan gunohsiz kishiga [[ozor]] berish — sogʻ qon tomirga nishtar urib nobud qilishdir{{sfn|Tursun|2006|p=142}}.|[[Alisher Navoiy]]}} {{Q|Til tezligidan qadam tezligi yaxshi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=111}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Til tinch boʻlsa, bosh salomat boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=113}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻz tilini idora qilolmagan odamda [[haqiqat]] boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Maxatma Gandi]]}} {{Q|Oʻz tili tagida faxriydir odam{{sfn|Tursun|2006|p=143}}.|[[Farididdin Attor]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] g7fdr4jdhsxtfu5933994vi3z8t7l4d 0 4906 32007 24836 2026-08-09T06:11:14Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32007 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Tafakkur|Tasvir=Musée_Rodin_1.jpg|wikipedia=Tafakkur|wiktionary=tafakkur}} '''Tafakkur''' — inson aqliy faoliyatining yuksak shakli; obyektiv voqelikning ongda aks etish jarayoni. Tafakkur atrof muhitni, ijtimoiy hodisalarni, voqelikni bilish quroli, shuningdek, inson faoliyatini amalga oshirishning asosiy sharti sanaladi. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, uzoqni koʻruvchi aqlni va olamni bezatuvchi tafakkurni har qanday ishda oʻzing uchun odil hokim va komil sinovchi qilib olki, insoniylik sharafining javhari boshqa hayvonlardan aqlining oʻtkirligi bilan ajralib turadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=60}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == B == {{Q|Badantarbiya mashqi tanani baquvvat qilsa, fikr yuritish mashqi aqlni kuchaytiradi{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|[[Aleksandr Radishchev]]}} {{Q|Bir soatlik tafakkur kechasi bilan qoim turishdan yaxshiroq{{sfn|Tursun|2006|p=61}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} == I == {{Q|[[Ibrat]] ilmni, [[zikr]] muhabbatni, tafakkur xavfni ([[Alloh]]dan qoʻrqishni) kuchaytiradi{{sfn|Tursun|2006|p=60}}.|[[Hotam Asom]]}} {{Q|Ikki narsa foydasiz: hikmatsiz [[soʻz]] va tafakkursiz [[sukut]].|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=112}}}} {{Q|[[Inson]] uchun xizmat qilmagan tafakkur nihoyatda daxshatlidir{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}.|[[Sofokl]]}} == K == {{Q|Kimning kalomi [[hikmat]] boʻlmasa, u lagʻvdir, kimning [[sukut]]i tafakkur boʻlmasa, u sahvdir, kimning nazari [[ibrat]] boʻlmasa, u lahvdir (oʻyindir){{sfn|Tursun|2006|p=60}}.|[[Hasan Basriy]]}} {{Q|Kishining tafakkuri uzaysa – biladi, bilsa – [[amal]] qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=65}}.|[[Vahb ibn Munabbih]]}} == S == {{Q|[[Sukut]] saqlagan holda gaplashmoqqa, tafakkur bilan masala hal qilmoqqa yordam talab qilingiz{{sfn|Tursun|2006|p=141}}.|[[Imom Shofeʼiy]]}} == T == {{Q|Tafakkur bilan va bajonidil oʻqilgan ikki rakat [[namoz]] butun tun boʻyi istar-istamas oʻqilgan namozdan xayrliroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=29}}.|[[Abdulloh ibn Abbos]]}} == Y == {{Q|Yaxshi narsa haqida tafakkur etish unga [[amal]] qilishga undaydi, yomon narsa haqida oʻylash undan qochishga undaydi{{sfn|Tursun|2006|p=61}}.|[[Abdulloh ibn Abbos]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] agfyn5wenix29ivxguboubai42qh44k 0 4907 31787 21207 2026-08-09T05:40:04Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31787 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Sukunat|wikipedia=Sukunat|wiktionary=sukunat|Tasvir=ISO 7001 PI BP 001.svg}} '''Sukunat''' ({{lang-ar|}} – sokinlik, jimjitlik), '''sukut''', '''jimjitlik''' — hech qanday tovushning yoʻqligi; jimjitlik, sokinlik; sukut, soʻzsizlik. {{ABD}} == A == {{Q|Agar [[yaxshilik]] oʻn qismdan iborat boʻlsa, toʻqqiztasi sukut qilishdadir{{sfn|Tursun|2006|p=139}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == B == {{Q|Bilgilki, [[ahmoq]]larga yaxshi javob – sukut{{sfn|Tursun|2006|p=66}}.|[[Qobus]]}} {{Q|Bobolarimiz: „Soʻzlaganing kumush boʻlsa, tek turganing oltindir“, deyishgan. Buning maʼnosi shuki, oʻrinsiz, maʼnosiz soʻzlagandan koʻra jim turganing yaxshiroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=141}}.|Nizomiddin ibn Husayn}} == G == {{Q|Gapirishda sukutdan, anglab yetishda [[fikr]]dan madad olinglar{{sfn|Tursun|2006|p=60}}.|[[Imom Shofeʼiy]]}} == I == {{Q|Ikki narsa foydasiz: hikmatsiz [[soʻz]] va [[tafakkur]]siz sukut.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=112}}}} == K == {{Q|Kimning kalomi [[hikmat]] boʻlmasa, u lagʻvdir, kimning sukuti [[tafakkur]] boʻlmasa, u sahvdir, kimning nazari [[ibrat]] boʻlmasa, u lahvdir (oʻyindir){{sfn|Tursun|2006|p=60}}.|[[Hasan Basriy]]}} {{Q|Menga aytishlaricha, [[salomatlik]] oʻn qismdir: toʻqqiztasi — sukut qilishda va bittasi — odamlardan qochishda{{sfn|Tursun|2006|p=142}}.|[[Sobit Banoniy]]}} == O == {{Q|Omonlikning asosi jim turishdir. Oʻrnida soʻzlangan [[nutq]] eng sharafli xislat boʻlgani kabi vaqtida sukut qilish ham [[insoniylik]] sifatlaridandir{{sfn|Tursun|2006|p=149}}.|[[Abulqosim Qushayriy]]}} == S == {{Q|Sukut — insonning eng harir libosidir{{sfn|Tursun|2006|p=157}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Sukut saqlagan holda gaplashmoqqa, [[tafakkur]] bilan masala hal qilmoqqa yordam talab qilingiz{{sfn|Tursun|2006|p=141}}.|[[Imom Shofeʼiy]]}} {{Q|Sukut saqlang, uning eng oz foydasi — omonlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 4v6broku1l9idc7yamyk495tpemqfk2 32329 31787 2026-08-09T06:59:26Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32329 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Sukunat|wikipedia=Sukunat|wiktionary=sukunat|Tasvir=ISO 7001 PI BP 001.svg}} '''Sukunat''' ({{lang-ar|}} – sokinlik, jimjitlik), '''sukut''', '''jimjitlik''' — hech qanday tovushning yoʻqligi; jimjitlik, sokinlik; sukut, soʻzsizlik. {{ABD}} == A == {{Q|Agar [[yaxshilik]] oʻn qismdan iborat boʻlsa, toʻqqiztasi sukut qilishdadir{{sfn|Tursun|2006|p=139}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == B == {{Q|Bilgilki, [[ahmoq]]larga yaxshi javob – sukut{{sfn|Tursun|2006|p=66}}.|[[Qobus]]}} {{Q|Bobolarimiz: „Soʻzlaganing kumush boʻlsa, tek turganing oltindir“, deyishgan. Buning maʼnosi shuki, oʻrinsiz, maʼnosiz soʻzlagandan koʻra jim turganing yaxshiroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=141}}.|Nizomiddin ibn Husayn}} == G == {{Q|Gapirishda sukutdan, anglab yetishda [[fikr]]dan madad olinglar{{sfn|Tursun|2006|p=60}}.|[[Imom Shofeʼiy]]}} == I == {{Q|Ikki narsa foydasiz: hikmatsiz [[soʻz]] va [[tafakkur]]siz sukut.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=112}}}} == K == {{Q|Kimning kalomi [[hikmat]] boʻlmasa, u lagʻvdir, kimning sukuti [[tafakkur]] boʻlmasa, u sahvdir, kimning nazari [[ibrat]] boʻlmasa, u lahvdir (oʻyindir){{sfn|Tursun|2006|p=60}}.|[[Hasan Basriy]]}} {{Q|Menga aytishlaricha, [[salomatlik]] oʻn qismdir: toʻqqiztasi — sukut qilishda va bittasi — odamlardan qochishda{{sfn|Tursun|2006|p=142}}.|[[Sobit Banoniy]]}} == O == {{Q|Omonlikning asosi jim turishdir. Oʻrnida soʻzlangan [[nutq]] eng sharafli xislat boʻlgani kabi vaqtida sukut qilish ham [[insoniylik]] sifatlaridandir{{sfn|Tursun|2006|p=149}}.|[[Abulqosim Qushayriy]]}} == S == {{Q|Sukut — insonning eng harir libosidir{{sfn|Tursun|2006|p=157}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Sukut saqlagan holda gaplashmoqqa, [[tafakkur]] bilan masala hal qilmoqqa yordam talab qilingiz{{sfn|Tursun|2006|p=141}}.|[[Imom Shofeʼiy]]}} {{Q|Sukut saqlang, uning eng oz foydasi — omonlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] k4h0xidzqwondkaput9lcq8xk0fhddb 32413 32329 2026-08-09T07:19:48Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32413 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Sukunat|wikipedia=Sukunat|wiktionary=sukunat|Tasvir=ISO 7001 PI BP 001.svg}} '''Sukunat''' ({{lang-ar|}} – sokinlik, jimjitlik), '''sukut''', '''jimjitlik''' — hech qanday tovushning yoʻqligi; jimjitlik, sokinlik; sukut, soʻzsizlik. {{ABD}} == A == {{Q|Agar [[yaxshilik]] oʻn qismdan iborat boʻlsa, toʻqqiztasi sukut qilishdadir{{sfn|Tursun|2006|p=139}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == B == {{Q|Bilgilki, [[ahmoq]]larga yaxshi javob – sukut{{sfn|Tursun|2006|p=66}}.|[[Qobus]]}} {{Q|Bobolarimiz: „Soʻzlaganing kumush boʻlsa, tek turganing oltindir“, deyishgan. Buning maʼnosi shuki, oʻrinsiz, maʼnosiz soʻzlagandan koʻra jim turganing yaxshiroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=141}}.|Nizomiddin ibn Husayn}} == G == {{Q|Gapirishda sukutdan, anglab yetishda [[fikr]]dan madad olinglar{{sfn|Tursun|2006|p=60}}.|[[Imom Shofeʼiy]]}} == I == {{Q|Ikki narsa foydasiz: hikmatsiz [[soʻz]] va [[tafakkur]]siz sukut.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=112}}}} == K == {{Q|Kimning kalomi [[hikmat]] boʻlmasa, u lagʻvdir, kimning sukuti [[tafakkur]] boʻlmasa, u sahvdir, kimning nazari [[ibrat]] boʻlmasa, u lahvdir (oʻyindir){{sfn|Tursun|2006|p=60}}.|[[Hasan Basriy]]}} {{Q|Menga aytishlaricha, [[salomatlik]] oʻn qismdir: toʻqqiztasi — sukut qilishda va bittasi — odamlardan qochishda{{sfn|Tursun|2006|p=142}}.|[[Sobit Banoniy]]}} == O == {{Q|Omonlikning asosi jim turishdir. Oʻrnida soʻzlangan [[nutq]] eng sharafli xislat boʻlgani kabi vaqtida sukut qilish ham [[insoniylik]] sifatlaridandir{{sfn|Tursun|2006|p=149}}.|[[Abulqosim Qushayriy]]}} == S == {{Q|Sukut — insonning eng harir libosidir{{sfn|Tursun|2006|p=157}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Sukut saqlagan holda gaplashmoqqa, [[tafakkur]] bilan masala hal qilmoqqa yordam talab qilingiz{{sfn|Tursun|2006|p=141}}.|[[Imom Shofeʼiy]]}} {{Q|Sukut saqlang, uning eng oz foydasi — omonlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 4v6broku1l9idc7yamyk495tpemqfk2 0 4912 31992 20867 2026-08-09T06:09:15Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31992 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Gap|wikipedia=Gap|wiktionary=gap}} '''Gap''' — muayyan til qonuniyatiga koʻra grammatik va intonatsiyaviy shakllangan nutq birligi. Fikr shakllanishi va ifodalanishining asosiy vositasi. {{ABD}} == G == {{Q|Gapirmagan gaping ichingda nihon,<br />Har tomon yoyilar aytganing zamon{{sfn|Tursun|2006|p=143}}.|[[Abulqosim Firdavsiy]]}} == Q == {{Q|Quruq gapning oʻzi hech qachon [[dalil]] boʻlolmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=143}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == S == {{Q|Sergaplik oʻz [[dushman]]ingdir, chunki u sening [[ayb]]laringni oshkor etadi, dushmaningni esa joyidan qoʻzgʻatadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=119}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Y == {{Q|Yaxshi gap – amri maʼruf, nahiy munkar, qilmu avf, kechirim va shirin soʻzlardan iboratdir{{sfn|Tursun|2006|p=27}}.|[[Hasan Basriy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 7t1j3rfb3m3ouviuuxpwmsfia8zhaml 0 4914 31949 21198 2026-08-09T06:04:19Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31949 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Qalb|wikipedia=Qalb|wiktionary=Qalb}} '''Qalb''' ({{lang-ar|قلب}} – yurak, dil; oʻrtalik, markaz; lashkarning oʻrtasi) — [[islom]]da inson shaxsiyatining markazi hisoblanadi. '''Koʻngil''', '''dil''', '''yurak''' deb ham yuritiladi. [[Qurʼon]]da „qalb“ soʻzi 132 marta zikr qilingan. Qurʼon va [[hadis]]lariga koʻra, qalb inson hayotida markaziy oʻrin egallaydi, [[yaxshilik va yomonlik]], toʻgʻri va notoʻgʻri ishlarning manbai sifatida xizmat qiladi. Islomda [[Alloh]] insonning amallaridan koʻra koʻproq uning qalbidagi niyatlariga eʼtibor beradi. {{ABD}} == A == {{Q|Agar bizni va roziligimizni istasang, buning koʻngillarni ishgʻol qilish bilan amalga oshishini unutma!{{sfn|Tursun|2006|p=128}}|[[Jaloliddin Rumiy]]}} {{Q|Agar sening koʻngling boʻlsa, koʻngil Kaʼbasini tavof ayla{{sfn|Tursun|2006|p=30}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} {{Q|[[Alloh]]ga [[iymon]] keltirganimiz uchun ham koʻngilga eʼtibor beramiz, insonlarning koʻnglini olish, koʻnglini koʻtarishga, xayr-duosini olishga harakat qilamiz{{sfn|Tursun|2006|p=35}}.|[[Yunus Emro]]}} {{Q|Alloh taolo bandasiga toza yurak va rostgoʻy [[til]]dan uluroq bir narsa ehson etmagandir{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Abul Hasan Haraqoniy]]}} == B == {{Q|Bandaning qalbi [[yomonlik]]dan poklanishi uchun unga solihlar bilan [[suhbat]]lashishdan ham foyda]liroq narsa yoʻq. Shuningdek, fojirlar bilan hamsuhbat boʻlishdan koʻra katta zarar yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=67}}.|[[Ahmad ibn Hanbal]]}} {{Q|Buzuq devorlardan tashvish bor, lekin,<br />Siniq koʻngillardan koʻproqdir tashvish{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=102}}{{sfn|Tursun|2006|p=157}}.|[[Pahlavon Mahmud]]}} == D == {{Q|[[Donolik]]dan mahrum koʻngil oʻlikdir. Ammo agar u [[bilim]] bilan boyitilsa, bamisoli qaqroq yerga yomgʻir yoqqanidek jonlanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=113}}.|[[Abul Faroj]]}} == E == {{Q|Eng yaxshi narsa [[Alloh taolo]]ni unutmagan koʻngildir{{sfn|Tursun|2006|p=23}}.|[[Abul Hasan Haraqoniy]]}} == G == {{Q|Goʻzal sifat va husni [[xulq]] siyratlari bezamagan kishini hech qanday chiroyli [[kiyim]]lar koʻrkam qilolmas, [[gunoh]] va [[xato]]lardan saqlanmagan kimsaning qalbi sira aybdan forigʻ boʻlmas{{sfn|Tursun|2006|p=132}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == H == {{Q|Har narsaga bogʻlama koʻngil,<br />Koʻngil uzmoq juda ham mushkul{{sfn|Tursun|2006|p=115}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Hayvon nuqta bilan, [[odam]] dil bilan bogʻlanadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=116}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == I == {{Q|[[Ibodat]]ning asosi uch ustunga ega: [[koʻz]], qalb, [[til]]. Koʻz — borlikdan [[ibrat]] olish uchun, qalb — [[tafakkur]] uchun, til — toʻgʻri [[soʻz]]ni aytish va Allohni [[zikr]] etish uchundir{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|Abulhasan Zanjoniy}} == J == {{Q|Jasad sogʻlomligi kam yotishda, qalb xotirjamligi kam [[gunoh]] qilishda{{sfn|Tursun|2006|p=93}}.|[[Abu Homid al-Gʻazzoliy]]}} == K == {{Q|Kim aʼzolarining nafsoniy orzulariga boʻyin egib, ularni shod etgan boʻlsa, bu – qalbiga nadomat niholini oʻtqazgan, deganidir{{sfn|Tursun|2006|p=72}}.|[[Abu Yahyo Varroq]]}} {{Q|Kimning qalbida uch narsa — [[halollik]], [[qoʻrquv]] va [[iztirob]] boʻlmas ekan, [[doʻzax]] azobidan qutulmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=55}}.|[[Shaqiq Balxiy]]}} == M == {{Q|Masʼuliyatsiz, kayf-u safo ichra yashash ishtiyoqi va [[gunoh]]lar qalbni butunlay oʻrab oladi. [[Yaxshilik]] va [[haqiqat]] tuygʻulari endi qalbga qanday qilib kirsin?!{{sfn|Tursun|2006|p=133}}|[[Abdulloh ibn Muborak]]}} {{Q|Menda shunday [[illat]] borki, [[ruhiyat]]imni muolaja qilmagunimcha boshqalar uchun koʻngil uyimni boʻshata olmayman{{sfn|Tursun|2006|p=38}}.|[[Bishri Hofiy]]}} == N == {{Q|[[Neʼmat]]larning eng yaxshisi – [[harakat]] qilib erishilgani. [[Doʻstlar]]ning eng yaxshisi – [[Alloh taolo]]ni eslatgani. Qalblarning eng nurlisi – ichida mol-dunyo sevgisi boʻlmagani{{sfn|Tursun|2006|p=76}}.|[[Abul Hasan Haraqoniy]]}} {{Q|Notinch koʻngilga shirin [[uyqu]] kelmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} == Q == {{Q|Qalbdan chiqqan [[soʻz]] qalbga yoʻl oladi{{sfn|Tursun|2006|p=143}}.|[[Nizomiy Ganjaviy]]}} {{Q|Qalbda pok tuygʻular va [[oxirat]] qoʻrquvi boʻlgan bir paytda [[nafs]]ning havoyi orzulariga berilgan bir hayotkeladi-da, uning tinchliginibuzib, oʻziga bir joy ochmoqchi boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=73}}.|[[Abu Sulaymon Doroniy]]}} {{Q|Qalb kasallarini davolash besh ish bilan boʻladi: [[Qurʼon]]ni tadabbur bilan (maʼnosini anglab) tilovat qilish, kechasi tahajjud namozi oʻqish, saharlarda [[Alloh]]ga yolvorish, [[doʻst]]lar bilan [[suhbat]] va kam yeyish{{sfn|Tursun|2006|p=23}}.|[[Ibrohim Havvos]]}} {{Q|Qalb koʻr boʻlganidan keyin [[koʻz]]ning koʻrishligidan foyda yoʻqdir{{sfn|Tursun|2006|p=61}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Qalbni [[dunyo (islom)|dunyo]] egallasa, [[oxirat]] uni tark etadi{{sfn|Tursun|2006|p=82}}.|[[Abu Sulaymon Doroniy]]}} {{Q|Qalbning davosi beshtadir: solihlar bilan oʻtirish, [[Qurʼon]] qiroati, och yurish, kechalari [[ibodat]]da boʻlish, saharda tazarruʼ bilan [[duo]] qilish{{sfn|Tursun|2006|p=28}}.|[[Abdulloh Antokiy]]}} {{Q|Qalbning qanaqaligini [[amal]] koʻrsatadi{{sfn|Tursun|2006|p=61}}.|[[Muhammad Kamol Pilav]]}} {{Q|Qalb — tanada podshoh, aʼzolar esa uning lashkarlaridir. Demak, aʼzolar neki [[amal]] qilayotgan boʻlsa, hammasi qalb amri bilandir{{sfn|Tursun|2006|p=138}}.|[[Ahmad ibn Taymiyya]]}} {{Q|Qalb gʻaybga va maʼnaviy olamga, [[aql]] esa zohirga va moddiy olamga ochilgan darchadir. U holda birinchini ikkinchi bilan izlash – [[ahmoqlik]], ikkinchini birinchi bilan izlash esa [[gʻaflat]] va nodonlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=36}}.|[[Muhammad Nurulloh Saydo Jazariy]]}} {{Q|Qoʻling – [[mehnat]]da, diling – [[Alloh]]da boʻlsin{{sfn|Tursun|2006|p=32}}.|[[Bahouddin Naqshband]]}} == S == {{Q|Salim qalb toza va sogʻlom boʻlib, u chin [[moʻmin]]ning qalbidir, chunki [[kofir]] va [[munofiq]]larning qalbida illati bor{{sfn|Tursun|2006|p=55}}.|[[Said ibn al-Musayyib]]}} == T == {{Q|Tamom [[umr]]ingizda har bir [[yomonlik]]dan va [[bekorchilik]]dan saqlaning. Inson oʻz uyining eshigini bekitib, vujudini saqlay oladi-yu, lekin qalbining eshigini bekitishdan ojiz boʻladi. Qalbiga [[qaygʻu]], [[alam]] koʻp [[vaqt]] hujum qilib turadi{{sfn|Tursun|2006|p=136}}.|[[Abul Aʼlo al-Maariy]]}} {{Q|[[Til]] — qalbning oynasi, qalb — [[ruh]]ning oynasi{{sfn|Tursun|2006|p=150}}.|[[Husayn ibn Ali]]}} == U == {{Q|Ulugʻlar dilni [[Alloh]]ning uyi, debdilar. Bir kishining dilini ranjitish – Allohning uyini buzish bilan barobardir{{sfn|Tursun|2006|p=53}}.|[[Vojidali Mujmaliy]]}} == Y == {{Q|Yuzing qora boʻlsa ayb emas, yuraging qora boʻlmasin.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=158}}}} == Oʻ == {{Q|Oʻn olti yildan beri toʻyib ovqatlanmadim. Zero, koʻp yeyish badanni ogʻirlashtiradi, qalbni qoraytiradi, [[zakovat]]ni ketkazadi, [[uyqu]]ni jalb etadi va kishini [[ibodat]]ga zaif qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=84}}.|[[Shofiʼiy]]}} == Sh == {{Q|[[Shirk]]dan saqlangan qalb salim qalbdir{{sfn|Tursun|2006|p=55}}.|[[Hasan Basriy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] rjv2sn0vb50e0v325v364zfyusj0a4l 0 4918 31880 20812 2026-08-09T05:53:53Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31880 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Majlis|wikipedia=Majlis|wiktionary=majlis}} '''Majlis''' — tashkilot, korxona yoki idora aʼzolarining biror masala muhokamasiga bagʻishlangan yigʻilishi va uning ishtirokchilari. {{ABD}} == A == {{Q|[[Aql]]dek xazina yoʻq, [[jahl]]dek faqirlik yoʻq, [[odob]]day meros yoʻq, mashvaratdek yordamchi yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=67}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == B == {{Q|Bekitikcha [[soʻz]]ni aytib boʻlmaydi,<br />Har majlisda aytib, qaytib boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == M == {{Q|Majlisda: „Bu yerdan tur“, demaslari uchun joyingni bilib oʻtir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=129}}}} {{Q|Majlislarning eng sharaflisi va eng oliysi [[tavhid]] sohasida [[tafakkur]] qilib oʻtirmoq, [[maʼrifat]] shamoli bilan yelpinmoq, [[muhabbat]] kosasida [[doʻst]]lik daryosidan suv ichmoq va [[Alloh]]ga husni zan (yaxshi [[xayol]] bilan) nazar aylamoqdir{{sfn|Tursun|2006|p=65}}.|[[Junayd Bagʻdodiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] aj6tbjbpckxzmm7xj7tcmebq9n8hd71 0 4919 31839 25191 2026-08-09T05:48:37Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31839 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Sharaf | Tasvir = 160414-D-HU462-133 (26455153491).jpg | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = Sharaf | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Sharaf''' — faxrlanishga arziydigan narsa, yuksak qoniqish hissi. {{ABD}} == I == {{Q|Insonning sharafi aqldan mahkam,<br />Undan obroʻ topar har qanday odam!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=55}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == N == {{Q|Na mulk bilan, na mol bilan, sharaf fazl-u kamol bilan!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=130}}}} == Sh == {{Q|Sharaf nasl-u [[nasab]] bilan emas, fazl-u [[adab]] bilan topiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=129}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] fwr4diat2lv2fr3obctf55sjinzoe2y 0 4932 31926 26938 2026-08-09T05:59:30Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31926 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Arthur Schopenhauer | Tasvir = Arthur Schopenhauer by J Schäfer, 1859b.jpg | wikipedia = Arthur Schopenhauer }} '''Arthur Schopenhauer''' ({{Talaffuz|Artur Shopengauer}}; 1788-yil 22-fevral – 1860-yil 21-sentyabr) — nemis faylasufi. == Iqtiboslar == <!-- I --> * Inson [[chehra]]si uning [[til]]iga nisbatan koʻp va qiziqroq narsalarni aytib berishi mumkin: til faqat inson [[fikr]]larini bayon etsa, chehra — fikr mohiyatini koʻrsatadi{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}. <!-- U --> * Uylanish — inson huquqlarining yarimga tushishi va vazifalarining ikki marta ortishidir<ref>{{Kitob manbasi|year=2021|author=Sema Marashli|title=Turmush oʻrtoʻgimning tengi yoʻq: hikoyalar|publisher=„Yangi asr avlodi“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=176|isbn=978-9943-20-809-4}}</ref>. <!-- Y --> * Yakka odam [[uzlat]]da qolgan Robinzon sinfari ojizdir; faqat boshqalar bilan [[hamkorlik]]dagina u koʻp ishlarni qila olishi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1788-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1860-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Faylasuflar]] b3da11210bguf9w79t9uwq2lsxvfsg5 0 4948 31791 24972 2026-08-09T05:40:11Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31791 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Honoré de Balzac | Tasvir = Honoré de Balzac (1842).jpg | wikipedia = Honoré de Balzac }} '''Honoré de Balzac''' ({{Talaffuz|Onore de Balzak}}; 1799-yil 20-may — 1850-yil 18-avgust) — farang yozuvchisi va dramaturgi. == Iqtiboslar == <!-- A --> * [[Ayol]] turmushga chiqqach [[iroda]]sini, [[erkak]] esa [[Manmanlik|manmanligini]] tashlashi kerak<ref>{{Kitob manbasi|year=2021|author=Sema Marashli|title=Turmush oʻrtoʻgimning tengi yoʻq: hikoyalar|publisher=„Yangi asr avlodi“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=176|isbn=978-9943-20-809-4}}</ref>. <!-- B --> * Biri mahv boʻlayotgan joyda ikki kishi birlashib bir-birini qutqarishi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}. <!-- I --> * Insonning [[axloq]]iy tabiati uning jismoniy tabiatidan shu bilan ajralib turadiki, unda hech qanday absolyutlik yoʻq: yurish-turish biron-bir hodisa tufayli yuzaga chiqadigan [[xarakter]]lar yoki [[gʻoya]]lar bilan toʻgʻridan-toʻgʻri aloqador boʻladi{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}. <!-- K --> * Kishi haqida [[hukm]] chiqazishdan oldin loaqal uning fikr-asrori, uning baxtsizligi, uning hayajoniga sherik boʻlish kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:Dramaturglar]] [[Turkum:1799-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1850-yilda vafot etganlar]] 8il52p50wnbqt8smrkm3t2yrtsr1wlc 32338 31791 2026-08-09T07:00:28Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32338 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Honoré de Balzac | Tasvir = Honoré de Balzac (1842).jpg | wikipedia = Honoré de Balzac }} '''Honoré de Balzac''' ({{Talaffuz|Onore de Balzak}}; 1799-yil 20-may — 1850-yil 18-avgust) — farang yozuvchisi va dramaturgi. == Iqtiboslar == <!-- A --> * [[Ayol]] turmushga chiqqach [[iroda]]sini, [[erkak]] esa [[Manmanlik|manmanligini]] tashlashi kerak<ref>{{Kitob manbasi|year=2021|author=Sema Marashli|title=Turmush oʻrtoʻgimning tengi yoʻq: hikoyalar|publisher=„Yangi asr avlodi“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=176|isbn=978-9943-20-809-4}}</ref>. <!-- B --> * Biri mahv boʻlayotgan joyda ikki kishi birlashib bir-birini qutqarishi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}. <!-- I --> * Insonning [[axloq]]iy tabiati uning jismoniy tabiatidan shu bilan ajralib turadiki, unda hech qanday absolyutlik yoʻq: yurish-turish biron-bir hodisa tufayli yuzaga chiqadigan [[xarakter]]lar yoki [[gʻoya]]lar bilan toʻgʻridan-toʻgʻri aloqador boʻladi{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}. <!-- K --> * Kishi haqida [[hukm]] chiqazishdan oldin loaqal uning fikr-asrori, uning baxtsizligi, uning hayajoniga sherik boʻlish kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:Dramaturglar]] [[Turkum:1799-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1850-yilda vafot etganlar]] jtaub5vhl2b01msz80z9pyvhb0uqwhm 32436 32338 2026-08-09T07:21:25Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32436 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Honoré de Balzac | Tasvir = Honoré de Balzac (1842).jpg | wikipedia = Honoré de Balzac }} '''Honoré de Balzac''' ({{Talaffuz|Onore de Balzak}}; 1799-yil 20-may — 1850-yil 18-avgust) — farang yozuvchisi va dramaturgi. == Iqtiboslar == <!-- A --> * [[Ayol]] turmushga chiqqach [[iroda]]sini, [[erkak]] esa [[Manmanlik|manmanligini]] tashlashi kerak<ref>{{Kitob manbasi|year=2021|author=Sema Marashli|title=Turmush oʻrtoʻgimning tengi yoʻq: hikoyalar|publisher=„Yangi asr avlodi“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=176|isbn=978-9943-20-809-4}}</ref>. <!-- B --> * Biri mahv boʻlayotgan joyda ikki kishi birlashib bir-birini qutqarishi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}. <!-- I --> * Insonning [[axloq]]iy tabiati uning jismoniy tabiatidan shu bilan ajralib turadiki, unda hech qanday absolyutlik yoʻq: yurish-turish biron-bir hodisa tufayli yuzaga chiqadigan [[xarakter]]lar yoki [[gʻoya]]lar bilan toʻgʻridan-toʻgʻri aloqador boʻladi{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}. <!-- K --> * Kishi haqida [[hukm]] chiqazishdan oldin loaqal uning fikr-asrori, uning baxtsizligi, uning hayajoniga sherik boʻlish kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Yozuvchilar]] [[Turkum:Dramaturglar]] [[Turkum:1799-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1850-yilda vafot etganlar]] 8il52p50wnbqt8smrkm3t2yrtsr1wlc 0 4953 32141 23750 2026-08-09T06:27:29Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32141 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Sabr|wikipedia=Sabr|wiktionary=sabr|Tasvir=003200 Al-Imran UrduScript.jpg}} '''Sabr''' ({{lang-ar|}} — chidam, bardosh, iroda, qatiyat) — 1) Biror holat yoki hodisani bardosh bilan kutish, qanoat qilish; oʻzini tiyish; 2) Gʻam-kulfat, azob-musibatlarga chidash, toqat qilish, bardosh berish. {{ABD}} == A == {{Q|[[Alloh]]dan oʻzga qodir yoʻq, [[Rasululloh]]dan oʻzga dalil yoʻq, taqvodan oʻzga oziqa yoʻq, sabrdan oʻzga [[amal]] yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=57}}.|[[Sahl ibn Abdulloh Tustariy]]}} {{Q|„Axloq“ kitobida keltirilishicha, har kim hodisalar yomgʻiri ostida oʻzini sabr qalqoni bilan himoya etsa, maqsad oʻqi tezdagina murod nishoniga borib tegadi. Chunki sabr shodlik kalitidir. Bu kalitsiz hech qanday maqsad eshigi ochilmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=203}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} {{Q|Azizim, barcha ishda ham shoshqaloqlik qilmaginki, shoshqaloqlikning zararlari nihoyasiz va sabr qilishning manfaati chegarasizdir. Chunonchi aytadilar:<br />Maqsad xazinasin kaliti sabr!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=203}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == B == {{Q|Bilingki, banda yaxshilarning darajasiga aziyatlar va [[mashaqqat]]larga sabr qilish bilan erishadi{{sfn|Tursun|2006|p=91}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} {{Q|Bir hakimdan: „Koʻrkam xulqli kishi kim?“ deb soʻradilar. U esa: „Yomon xulqiga sabr qilgan kishi!“ deb javob berdi.<br />''Bayt:''<br />Oliy himmat bilan pokiza koʻngil,<br />Kishini yetkazar baxtu kamolga.<br />Har kimning dilida boʻlsa badfeʼllik,<br />Umrini sovurar bir kun shamolga!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=92}}|[[Mavlono Xurramiy]]}} == F == {{Q|[[Fan]]ning ibtidosi — [[aql]], aqlning ibtidosi esa — sabr-toqat{{sfn|Tursun|2006|p=62}}.|[[Afandi Kofiyev]]}} == H == {{Q|Har sabrning oxiri zafar,<br />Har achchiqning ketidan shakar{{sfn|Tursun|2006|p=90}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} == M == {{Q|Makorimul-axloq (yuksak xulq) quyidagi oʻn xislatdan iboratdir: [[saxovat]] va [[hayo]], [[rostgoʻylik]] va [[omonat]]ni joyiga berish, [[kamtarlik]] va [[rashk]], [[shijoat]] va [[halimlik]], sabr va [[shukr]]{{sfn|Tursun|2006|p=122}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == O == {{Q|Oqil inson topganiga sabr etar,<br>Soʻng oʻzining [[nafs]]iga ul qahr etar!<br>Ablah odam ablahi shunday odam,<br>Doimo [[nafs]] kuyida oʻrgay qadam!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=158}}|[[Farididdin Attor]]}} {{Q|Ogʻirchilikda sabr qilish – eng ulugʻ [[neʼmat]]{{sfn|Tursun|2006|p=88}}.|[[Muhammad Zehniy]]}} == S == {{Q|Sabr bilan ishlar bitar, [[shoshqaloqlik]] boshga yetar{{sfn|Tursun|2006|p=88}}.|[[Husayn Voiz Koshifiy]]}} {{Q|Sabr goʻzaldir, u insonlar [[shikoyat]] qila olmaydigan yagona narsadir{{sfn|Tursun|2006|p=140}}.|[[Bishr Hofiy]]}} {{Q|Sabrli odam uzoq yashaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=137}}}} {{Q|Sabr ikki xil boʻladi: yomon koʻrilgan narsaga chidamoqlik va yaxshi narsani eshitishga sabr etmoqlik{{sfn|Tursun|2006|p=129}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Sabri koʻpning [[Doʻstlik|doʻsti]] koʻp.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=137}}}} {{Q|Sabrning avvali achchiq, oxiri esa shirin!{{sfn|Tursun|2006|p=87}}|[[Muhammad Zehniy]]}} {{Q|Sabr qilinglar, chunki sabr etish – [[iymon]]dan. Xuddi bosh jasadda boʻlganidek, sabr ham iymonda boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=31}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Sabr — [[shikoyat]]larni tark etishlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=95}}.|[[Ruvaym ibn Ahmad]]}} {{Q|Sabr shuldirki, banda oʻz ixtiyorini [[Alloh]]ga tashlaydi, har turli balo kelsa, xushlik va rizolik bilan qabul qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=53}}.|[[Usmon Makkiy]]}} {{Q|Sabr shunday kuchli bir narsadirki, [[gʻazab]]ni [[shijoat]]ga, [[shiddat]]ni [[halimlik]]ka, kattalikni tavozeʼga, [[yomonlik]]ni [[yaxshilik]]ka aylantirmaklikka quvvati yetar{{sfn|Tursun|2006|p=87}}.|[[Abdulla Avloniy]]}} == Y == {{Q|Yomon kunda sabr qilgan kishi yaxshi kunga tez yetadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=137}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Yana qarang == * [[Qanoat]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] dzg8bqaggi3qdrwiyuiu0sddktl9tfi 0 4954 32030 20821 2026-08-09T06:14:05Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32030 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Umid|wikipedia=Umid|wiktionary=umid|Tasvir=Alegoria_nadziei_-_Wojniakowski.jpg}} '''Umid''' ({{lang-fa|}} — ishonch; orzu, tilak, istak) — biror istakning amalga oshishiga boʻlgan ishonch; ishonch bilan kutish; eʼtiqod. == A == {{Q|[[Alloh]]dan eng yaxshi tilak — Uning fazli va rahmatidan umidvorlik va [[oʻlim]] eshik qoqqanida tayyor turish{{sfn|Tursun|2006|p=54}}.|[[Xoris Muhosibiy]]}} == D == {{Q|Diling kuymasin noumidlik bilan,<br />Yorugʻ kun tugʻilgay qaro kechadan{{sfn|Tursun|2006|p=111}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == U == {{Q|Umidsiz [[odam]] ravnaq topolmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=141}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] kg78c1fsj5lr7qmbl86o8btapntc7ok 0 4955 32048 20502 2026-08-09T06:16:15Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32048 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ovoz|Tasvir=Soprano_Kathleen_Battle_sings_at_the_ceremony_in_honor_of_Pope_Benedict_XVI.jpg|wikipedia=Ovoz|wiktionary=ovoz}} '''Ovoz''' — gapirish, qichqirish, kuylash, sayrash paytida oʻpkadan chiqayotgan havoning urilishi bilan tovush paycha-larining tebranishidan hosil boʻladigan tovush; sado, sas. {{ABD}} == H == {{Q|Har qush oʻz ovozidan shodlanadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=145}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] h95ch3vx9bbuxu6iqybxxo2n8r2oqdt 0 4963 31815 23283 2026-08-09T05:46:00Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31815 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Tanqid | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Tanqid | Vikilugʻat = Tanqid | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Tanqid''' ({{lang-ar|}} — baho berish maqsadida oʻrganish, tahlil qilish va shu asosdagi xulosa) — ish-harakat, faoliyat, asar, taʼlimot va shu kabilarning yutuqlarini qayd etish, kamchilik va nuqsonlarini belgilash va bartaraf etish maqsadidagi muhokama, tahlil. {{ABD}} == H == {{Q|[[Haqiqat]]ga boʻyin eg, tanqidni tan ol, eshitganingdan qatʼiy nazar haqiqatni qabul et{{sfn|Tursun|2006|p=113}}.|[[Fuzayl ibn Iyoz]]}} == M == {{Q|Men umrim davomida ixlosmandlarimga qaraganda tanqidchi [[doʻst]]larimdan, ayniqsa ularning tanqidi muloyim va doʻstona suxan bilan izhor etilganida koʻproq foyda olganman{{sfn|Tursun|2006|p=171}}.|[[Maxatma Gandi]]}} == T == {{Q|Tanqid boʻlmagan yerda yuksalish ham boʻlmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=146}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 61nl2hn5do20ea9ywg189uyokwecwwb 0 4964 32206 23157 2026-08-09T06:35:35Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32206 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Oʻrganish|wikipedia=Oʻrganish|wiktionary=oʻrganish|Tasvir=Computers_being_shipped_in_for_use_in_local_schools_in_Goa,_India,_1990s_or_early_2000s_(6).jpg}} '''Oʻrganish''' — amaliyot natijasida yuzaga keladigan xatti-harakatlarning nisbatan doimiy oʻzgarishi — organizmning atrof-muhit bilan oʻzaro taʼsiri; bilim, koʻnikma va malakalarni egallash. {{ABD}} == K == {{Q|Koʻp befoyda narsalarni oʻrganganingdan koʻra — senga doimo xizmat qiladigan besh-oʻnta yaxshi [[oʻgit]]ni bilganing maʼqulroq{{sfn|Voronsov|1989|p=136}}.|[[Seneka]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻrganishni istamagan kishiga [[nasihat]] qilma!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=149}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 7x9gv1k2dywtxwyjkcpt3z0c9m7qgqt 0 4965 31745 20912 2026-08-09T05:37:22Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31745 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Baxillik|Tasvir=Avarice.jpg|wikipedia=Baxillik|wiktionary=baxillik}} '''Baxillik''' — axloq tushunchasi. Biron shaxsning oʻsishini, darajasi, obroʻ-eʼtibori oshishini, yutugʻi, isteʼdodi va boshqalarni ich-ichidan koʻra olmaslik. {{ABD}} == A == {{Q|[[Ahmoq]]qa nazar koʻzni kuydiradi; baxilga nazar [[qalb]]ni toshga aylantiradi{{sfn|Tursun|2006|p=104}}.|[[Bishr Hofiy]]}} == B == {{Q|Baxilga mehmon boʻlgan kishi hech qachon qorin ogʻrigʻiga uchramaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=158}}}} {{Q|Baxillik bir tikan, agar u kimga botsa oʻldirmay qoʻymaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=157}}}} {{Q|Baxil kishi oʻz mol-mulkining qorovuli va oʻzgalarga qoldiradigan [[meros]]ning xazinachisidir{{sfn|Tursun|2006|p=96}}.|[[Muhammad Zehniy]]}} {{Q|Baxilning yuziga koʻp qarasang, bagʻritosh boʻlasan{{sfn|Tursun|2006|p=99}}.|[[Muhammad Siddiq Rushdiy]]}} {{Q|Baxilning oʻz [[dard]]i oʻziga yetadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=158}}}} {{Q|Baxil odamga hamma odam yomon boʻlib koʻrinadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=157}}}} {{Q|Baxil odam yoʻldosh boʻlmaydi, bordi-yu, yoʻldosh boʻlib qolsa, qorin shishib oʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=157}}}} {{Q|Baxil uchun [[dunyo]]da rohat yoʻq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=158}}}} {{Q|Baxil [[yaxshilik]]ni yomon koʻradi, [[yomonlik]]ka esa qarsak uradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=157}}}} == E == {{Q|Ey aziz farzand! Baxillik va hasad illatiga dilingda aslo joy bermaganki, hasad davlating uyini vayron qilsa, baxillik izzat chamanini payhon qiladi:<br />Kimki hasad oʻtin yoqsa jahonda,<br />Bu oʻt uning oʻzin quymas omonda!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=163}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == H == {{Q|Har qanday odamning [[qalb]]ida saxiyga [[muhabbat]], baxilga [[nafrat]] bor{{sfn|Tursun|2006|p=96}}.|[[Yahyo ibn Muoz]]}} {{Q|Har qanday [[olov]]ni soʻndirish mumkin, ammo baxillik olovini soʻndirib boʻlmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=158}}}} == K == {{Q|Kishi qanchalik badavlat boʻlmasin, u [[xasis]] va baxil boʻlsa, el ichida obroʻsiz va qadrsiz boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=96}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻgʻilginam, totimagil [[baxil]] nonidan,<br />Uzoq boʻl, baxilning dasturxonidan{{sfn|Tursun|2006|p=97}}.|[[Farididdin Attor]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 8czyfvu8sx5fcavjjv0tu1vw4xfs449 32373 31745 2026-08-09T07:04:26Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32373 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Baxillik|Tasvir=Avarice.jpg|wikipedia=Baxillik|wiktionary=baxillik}} '''Baxillik''' — axloq tushunchasi. Biron shaxsning oʻsishini, darajasi, obroʻ-eʼtibori oshishini, yutugʻi, isteʼdodi va boshqalarni ich-ichidan koʻra olmaslik. {{ABD}} == A == {{Q|[[Ahmoq]]qa nazar koʻzni kuydiradi; baxilga nazar [[qalb]]ni toshga aylantiradi{{sfn|Tursun|2006|p=104}}.|[[Bishr Hofiy]]}} == B == {{Q|Baxilga mehmon boʻlgan kishi hech qachon qorin ogʻrigʻiga uchramaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=158}}}} {{Q|Baxillik bir tikan, agar u kimga botsa oʻldirmay qoʻymaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=157}}}} {{Q|Baxil kishi oʻz mol-mulkining qorovuli va oʻzgalarga qoldiradigan [[meros]]ning xazinachisidir{{sfn|Tursun|2006|p=96}}.|[[Muhammad Zehniy]]}} {{Q|Baxilning yuziga koʻp qarasang, bagʻritosh boʻlasan{{sfn|Tursun|2006|p=99}}.|[[Muhammad Siddiq Rushdiy]]}} {{Q|Baxilning oʻz [[dard]]i oʻziga yetadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=158}}}} {{Q|Baxil odamga hamma odam yomon boʻlib koʻrinadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=157}}}} {{Q|Baxil odam yoʻldosh boʻlmaydi, bordi-yu, yoʻldosh boʻlib qolsa, qorin shishib oʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=157}}}} {{Q|Baxil uchun [[dunyo]]da rohat yoʻq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=158}}}} {{Q|Baxil [[yaxshilik]]ni yomon koʻradi, [[yomonlik]]ka esa qarsak uradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=157}}}} == E == {{Q|Ey aziz farzand! Baxillik va hasad illatiga dilingda aslo joy bermaganki, hasad davlating uyini vayron qilsa, baxillik izzat chamanini payhon qiladi:<br />Kimki hasad oʻtin yoqsa jahonda,<br />Bu oʻt uning oʻzin quymas omonda!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=163}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == H == {{Q|Har qanday odamning [[qalb]]ida saxiyga [[muhabbat]], baxilga [[nafrat]] bor{{sfn|Tursun|2006|p=96}}.|[[Yahyo ibn Muoz]]}} {{Q|Har qanday [[olov]]ni soʻndirish mumkin, ammo baxillik olovini soʻndirib boʻlmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=158}}}} == K == {{Q|Kishi qanchalik badavlat boʻlmasin, u [[xasis]] va baxil boʻlsa, el ichida obroʻsiz va qadrsiz boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=96}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻgʻilginam, totimagil [[baxil]] nonidan,<br />Uzoq boʻl, baxilning dasturxonidan{{sfn|Tursun|2006|p=97}}.|[[Farididdin Attor]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] birqjz7uym5vimhm562lsmn4uampi8b 32450 32373 2026-08-09T07:22:07Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32450 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Baxillik|Tasvir=Avarice.jpg|wikipedia=Baxillik|wiktionary=baxillik}} '''Baxillik''' — axloq tushunchasi. Biron shaxsning oʻsishini, darajasi, obroʻ-eʼtibori oshishini, yutugʻi, isteʼdodi va boshqalarni ich-ichidan koʻra olmaslik. {{ABD}} == A == {{Q|[[Ahmoq]]qa nazar koʻzni kuydiradi; baxilga nazar [[qalb]]ni toshga aylantiradi{{sfn|Tursun|2006|p=104}}.|[[Bishr Hofiy]]}} == B == {{Q|Baxilga mehmon boʻlgan kishi hech qachon qorin ogʻrigʻiga uchramaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=158}}}} {{Q|Baxillik bir tikan, agar u kimga botsa oʻldirmay qoʻymaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=157}}}} {{Q|Baxil kishi oʻz mol-mulkining qorovuli va oʻzgalarga qoldiradigan [[meros]]ning xazinachisidir{{sfn|Tursun|2006|p=96}}.|[[Muhammad Zehniy]]}} {{Q|Baxilning yuziga koʻp qarasang, bagʻritosh boʻlasan{{sfn|Tursun|2006|p=99}}.|[[Muhammad Siddiq Rushdiy]]}} {{Q|Baxilning oʻz [[dard]]i oʻziga yetadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=158}}}} {{Q|Baxil odamga hamma odam yomon boʻlib koʻrinadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=157}}}} {{Q|Baxil odam yoʻldosh boʻlmaydi, bordi-yu, yoʻldosh boʻlib qolsa, qorin shishib oʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=157}}}} {{Q|Baxil uchun [[dunyo]]da rohat yoʻq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=158}}}} {{Q|Baxil [[yaxshilik]]ni yomon koʻradi, [[yomonlik]]ka esa qarsak uradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=157}}}} == E == {{Q|Ey aziz farzand! Baxillik va hasad illatiga dilingda aslo joy bermaganki, hasad davlating uyini vayron qilsa, baxillik izzat chamanini payhon qiladi:<br />Kimki hasad oʻtin yoqsa jahonda,<br />Bu oʻt uning oʻzin quymas omonda!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=163}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == H == {{Q|Har qanday odamning [[qalb]]ida saxiyga [[muhabbat]], baxilga [[nafrat]] bor{{sfn|Tursun|2006|p=96}}.|[[Yahyo ibn Muoz]]}} {{Q|Har qanday [[olov]]ni soʻndirish mumkin, ammo baxillik olovini soʻndirib boʻlmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=158}}}} == K == {{Q|Kishi qanchalik badavlat boʻlmasin, u [[xasis]] va baxil boʻlsa, el ichida obroʻsiz va qadrsiz boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=96}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻgʻilginam, totimagil [[baxil]] nonidan,<br />Uzoq boʻl, baxilning dasturxonidan{{sfn|Tursun|2006|p=97}}.|[[Farididdin Attor]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 8czyfvu8sx5fcavjjv0tu1vw4xfs449 0 4972 31854 20773 2026-08-09T05:50:25Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31854 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Insof|wikipedia=Insof|wiktionary=insof}} '''Insof''' ({{lang-ar|إِنْصَاف}} — adolat, odillik, begʻarazlik) — adolat va vijdon bilan ish tutish tuygʻusi, ishda, kishilarga munosabatda halollik, toʻgʻrilik. {{ABD}} == I == {{Q|Insof eng yaxshi [[fazilat]]dir:<br>Kimda insof boʻlsa, u [[mard]] kishidir,<br>Insofsizlik esa nomard ishidir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=196}}}} {{Q|Insof — [[oliyjanoblik]] belgisidir{{sfn|Tursun|2006|p=125}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Insofsiz kishiga [[gʻam]] hamisha yoʻldosh boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=196}}}} == T == {{Q|[[Tama]]si koʻpning, insofi oz boʻlar.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=161}}}} == Oʻ == {{Q|Oʻzingdan ojizlarga [[rahm]] bilan, oʻzing bilan tenglarga insof bilan, oʻzingdan ustunlarga [[aql]] bilan boq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=195}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] r5pndysoo40n10rvdk0sdqw89bk1lbq 0 4973 32001 20830 2026-08-09T06:10:17Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32001 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ochkoʻzlik|wikipedia=Ochkoʻzlik|wiktionary=ochkoʻzlik|Tasvir=Greed, 1924, 06 banchetto.jpg}} '''Ochkoʻzlik''' — ochkoʻzga xos xususiyat; xatti-harakat. == D == {{Q|[[Islomda dunyo|Dunyoga]] ochkoʻzlik bilan qarama, [[gʻam]]siz boʻlasan, [[til]]ingni tiysang, [[kechirim]] soʻrashdan forigʻ boʻlasan{{sfn|Tursun|2006|p=83}}.|[[Mansur bin Ammor]]}} == K == {{Q|Kishi oʻz haqidan birovga berishi qiyin, ammo bermaslik ochkoʻzlikdir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=162}}}} == O == {{Q|Olimlarning aytishlaricha, odamlar toʻrt toifadan iborat. Ularning birlari ochkoʻzdirlar. Oʻzlari yeb, boshqalarga bermaydilar. Ikkinchilari oʻtaketgan [[ziqna]]lar boʻlib, oʻzlari ham yemaydilar, boshqalarga ham bermaydilar. Uchinchi toifa [[saxiy]] kishilardirki, ular oʻzlari yeb, boshqalarga ham beradilar. Toʻrtinchisi – [[oliyhimmat]] odamlardir, oʻzlari yemay boshqalarga beradilar{{sfn|Tursun|2006|p=97}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} {{Q|Ochkoʻzlik — kambagʻallik, [[qanoat]] — boylikdir. Kimningki koʻzi odamlarning [[mol-mulk]]ida boʻlmasa, ularga muhtoj boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=78}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Ochkoʻzning boyligidan [[gʻam]]-[[alam]] va ozor yetadi. U qayerga borsa, shu yerda dod-u faryod koʻtariladi. [[Taʼmagir]]ning mol-mulkiga yomon koʻz bilan qarama, zero uning boyligidan tish zirqiraydi{{sfn|Tursun|2006|p=96}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] pf988xnu0q1ggw90qzubqkgdoxh91y1 0 4974 31749 24906 2026-08-09T05:38:12Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31749 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Nomus|wikipedia=Nomus|wiktionary=nomus}} '''Nomus''' ({{lang-ar|}} — qonun; vijdon, diyonat; obroʻ-eʼtibor; iffat, bokiralik) — kishining oʻz obroʻsini ulugʻlash va ardoqlash his-tuygʻusi. {{ABD}} == H == {{Q|[[Hayo]], nomus imona dalildur, <br />Hayosiz doimo xor-u zalildur{{sfn|Tursun|2006|p=159}}.|[[Abdulla Avloniy]]}} == K == {{Q|Kishi oʻz nomusini asrashga masʼul boʻlgani holda oʻzgalar nomusiga daxl qilishga haqsizdir.|[[Tohir Malik]]|„[[Tohir Malik#Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor|Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor]]“ asaridan. Oʻn birinchi gurung: Jondan ham qimmatli. 302-bet.}} == O == {{Q|Olchoq odamda nomus boʻlmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=162}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] p1769fpn5j7w2i8rd6s14ahu04it6zf 0 4975 32265 20877 2026-08-09T06:42:57Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32265 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xasislik|wikipedia=Xasislik|wiktionary=xasislik|Tasvir=Mattia_Preti_-_Tribute_Money_-_WGA18400.jpg}} '''Xasislik''', '''ziqnalik''', '''qizgʻanchiqlik''' — qizgʻanish, ziqnalik odati, xususiyati. {{ABD}} == K == {{Q|Kishi qanchalik badavlat boʻlmasin, u xasis va baxil boʻlsa, el ichida [[obroʻ]]siz va [[qadr]]siz boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=148}}{{sfn|Tursun|2006|p=96}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == M == {{Q|Mol ziqnalarning, qurol [[qoʻrqoq]]larning, rahbarlik [[zaif]]larning qoʻliga tushsa, ishlar buziladi{{sfn|Tursun|2006|p=105}}.|[[Abu Bakr Siddiq]]}} == O == {{Q|Odamlar ichidagi eng yaramasi [[xasis]]dir, ularning ichidagi eng yalqovi [[pastkash]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=97}}.|[[Az-Zamaxshariy]]}} {{Q|Olimlarning aytishlaricha, odamlar toʻrt toifadan iborat. Ularning birlari [[ochkoʻz]]dirlar. Oʻzlari yeb, boshqalarga bermaydilar. Ikkinchilari oʻtaketgan ziqnalar boʻlib, oʻzlari ham yemaydilar, boshqalarga ham bermaydilar. Uchinchi toifa [[saxiy]] kishilardirki, ular oʻzlari yeb, boshqalarga ham beradilar. Toʻrtinchisi – [[oliyhimmat]] odamlardir, oʻzlari yemay boshqalarga beradilar{{sfn|Tursun|2006|p=97}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == T == {{Q|Torlik-ziqnalik qilmanglar, aks holda sizlarga torlik qilinadi{{sfn|Tursun|2006|p=102}}.|[[Hasan Basriy]]}} == X == {{Q|Xasis kishi oʻz shahrida ham begona{{sfn|Tursun|2006|p=98}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Xasislik kishining qadrini yoʻqotadi, falokatlarga duchor etadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=162}}}} {{Q|Xasisning [[hadya]]si sovunning koʻpigi,<br>Berganingni unut, berganni yodda tut.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=168}}}} {{Q|Xasis xazinaga yetishsa nogoh,<br />[[Hirs]]idan yoʻlini yoʻqotar gumroh{{sfn|Tursun|2006|p=103}}.|[[Xusrav Dehlaviy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 21uq16m3ptodyjq4y5fi0ewjwjakp81 0 4976 32085 31532 2026-08-09T06:20:27Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32085 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Hirs | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = Hirs | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Hirs''' — yetishish, erishishga boʻlgan kuchli intilish, istak, mayl; 2) jinsiy hissiyot, shunday hissiyotli mayl. {{ABD}} == H == {{Q|Hirsli [[vaqt]]ingda hukm chiqarma.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=163}}}} == K == {{Q|Kishi uchun eng foydali, dilni yorituvchi narsa [[qanoat]]dir. Eng zararli va nafratli narsa hirs va [[gʻazab]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=85}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == M == {{Q|Maʼsiyat (Allohga itoat etmaslik)ning ildizi uch narsada: [[kibr]], hirs va [[hasad]]da{{sfn|Tursun|2006|p=190}}.|[[Hotam Asom]]}} == Q == {{Q|Qayerda hirs yonar betutun,<br />[[Odamiylik]] unga boʻladi oʻtin{{sfn|Tursun|2006|p=99}}.|[[Mirzo Bedil]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] hl9dp62xplv3h1la5xi8byfxcqwgk25 0 4977 32214 31541 2026-08-09T06:36:36Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32214 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Hasad|Tasvir=005.Cain_Slays_Abel.jpg|wikipedia=Hasad|wiktionary=hasad}} '''Hasad''' ({{lang-ar|حَسَد}} — rashk; koʻrolmaslik, qizgʻanish) — kimsaga xos, unga tegishli narsa, fazilat va shu kabilarni koʻrolmaslik, xush koʻrmaslik his-tuygʻusi. {{ABD}} == A == {{Q|[[Ayb]]siz odamni koʻrgan hasadchini [[jahl]]i chiqadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=164}}}} {{Q|Azob chekishni istamasang, hasadgoʻy boʻlma{{sfn|Tursun|2006|p=186}}.|[[Qobus]]}} == B == {{Q|Badanning sozligi hasadning ozligidan{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=164}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Banda [[oʻlim]]ni qancha koʻp zikr qilsa, uning xursandligi va hasadi shuncha kam boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=186}}.|[[Abu ad-Dardo]]}} == D == {{Q|Dunyoda hasad va [[gina]]dan ogʻirroq ranj yoʻq. Chunki hasadchi kimsa odamlarning shodligidan payvasta gʻam ostida yuradi. Oʻzgalar rohatidan doimo zahmat tortadi{{sfn|Tursun|2006|pp=184-185}}.|[[Muhammad Husayn]]}} {{Q|Dunyo ishlaridan birortasida oʻzgaga hasad qilmadim. Chunki u zot jannat ahllaridan boʻlsa, uning jannat neʼmatlari oldida juda haqir boʻlib qoladigan dunyosining nimasiga hasad qilaman? Agar u kimsa doʻzaxiylardan boʻlsa, uning doʻzaxga kirishiga sabab boʻladigan dunyosining nimasiga hasad qilay?{{sfn|Tursun|2006|p=186}}.|[[Muhammad ibn Sirin]]}} == E == {{Q|Ey aziz farzand! Baxillik va hasad illatiga dilingda aslo joy bermaganki, hasad davlating uyini vayron qilsa, baxillik izzat chamanini payhon qiladi:<br />Kimki hasad oʻtin yoqsa jahonda,<br />Bu oʻt uning oʻzin quymas omonda!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=163}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} {{Q|Ey odam bolasi, nega birodaringga hasad qilasan? Agar Alloh suyganligi sababli u bandaga neʼmat ato qilgan boʻlsa, sen Alloh suygan bandaga qanday hasad qilasan? Agar uning mol-davlat topishiga boshqa sabab boʻlsa (yaʼni, harom yoʻllar bilan topgan boʻlsa), oqibatda doʻzaxga eltuvchi boʻlgan mol-davlatning nimasiga hasad qilasan?{{sfn|Tursun|2006|p=186}}|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Ey oʻgʻilginam, hasaddan saqlangin. Chunki u dushmaningga yetmasdan, sening oʻzingga bilinadi{{sfn|Tursun|2006|p=188}}.|[[Muoviya ibn Abu Sufyon]]}} == H == {{Q|Hammani rozi qilishim mumkin, faqat neʼmatga hasad qilguvchini rozi qila olmayman. Chunki uni faqatgina neʼmatning ketishi rozi qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=186}}.|[[Muoviya ibn Abu Sufyon]]}} {{Q|Hasad balosi ulkan fasodlar paydo qilur. Chunki hasad bagʻoyat jirkanch xislatdir{{sfn|Tursun|2006|p=185}}.|[[Husayn Voiz Koshifiy]]}} {{Q|Hasad barcha xislat, nuqsondan yomon,<br />Hasad ahli barcha yomondan yomon!{{sfn|Tursun|2006|p=186}}|[[Kamoliddin Binoiy]]}} {{Q|Hasad, boshqalarning rohatini koʻrolmaslik – hamma sifatlarning pastrogʻidir. Hasad himmat pastligi va koʻngil xastaligidan hosil boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=187}}.|[[Husayn Voiz Koshifiy]]}} {{Q|Hasad bilan [[gʻazab]] ikki qanot boʻlib harakatga kelsa, toza va chiroyli hayotlarni xira va kuduratli qilib yuboradi{{sfn|Tursun|2006|p=185}}.|[[Abu Rayhon Beruniy]]}} {{Q|Hasaddan zararliroq narsa yoʻq. U hasad qiluvchi kishiga beshta azobni olib keladi: gʻami tugamaydi, musibat oladi-yu unga ajr kelmaydi, yomonlikni olib keladi, Alloh taolo unga gʻazab qiladi, uning uchun tavfiq eshiklari yopiladi. Bu beshta azob hasad qilingan kishiga emas, hasadgoʻyning oʻziga yetadi{{sfn|Tursun|2006|pp=188-189}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} {{Q|Hasad qiluvchi boʻlma, shunda Allohning hikmatlarini tez ilgʻaysan{{sfn|Tursun|2006|p=190}}.|[[Muoviya ibn Abu Sufyon]]}} {{Q|Hasad qiluvchilar uchun rohat yoʻqdir... Xiyonatchida fikr yoʻq, yomon xulqli kishida boshliqlik yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=189}}.|[[Ahnaf ibn Qays]]}} {{Q|Hasadchi kishi Xudoning davlatidan baxildur{{sfn|Tursun|2006|p=191}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Hasadchining moli oʻziga nasib etmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=164}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Husni [[xulq]]dan yaxshilik ustiga yaxshilik qoʻshadigan, hasaddan koʻra yomonlik ustiga yomonlik qoʻshdigan narsa koʻrmadim{{sfn|Tursun|2006|p=131}}.|[[Najmiddin Kubro]]}} == K == {{Q|[[Kibr|Kibr-u]] hasad bermas kishiga orom,<br />[[Odam ato|Odam]]ni mensimay quvildi [[shayton]]{{sfn|Tursun|2006|p=155}}.|[[Mirzo Bedil]]}} == M == {{Q|Maʼsiyat (Allohga itoat etmaslik)ning ildizi uch narsada: [[kibr]], [[hirs]] va hasadda{{sfn|Tursun|2006|p=190}}.|[[Hotam Asom]]}} {{Q|Men hasadgoʻydan koʻra mazlumga oʻxshaganroq zolimni koʻrmadim. Chunki u sening oldindagi neʼmatni oʻziga nisbatan zulm deb hisoblayveradi{{sfn|Tursun|2006|p=186}}.|Aʼrobiy}} == U == {{Q|Unutmangki, hasaddan idrok ham kasod boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=187}}.|[[Abdurahmon Jomiy]]}} == X == {{Q|Xuddi qurt-qumursqalar arslon bolasini yegani kabi oliyjanob va himmatli odamning goʻshtini hasad ahli yeydi{{sfn|Tursun|2006|p=189}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzingda hasad hissini qoʻzgʻatmagil. Zero, keyin undan xalos boʻlishing amri maholdir. Uni davolab boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=185}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == Ch == {{Q|Chetlab oʻtgin hasadgoʻyni koʻrsang gar,<br>Nayzasiki uning boʻlmas bezahar{{sfn|Tursun|2006|p=187}}.|[[Mahtumquli]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] hgh518pe42pgedvz8yca39y8hgt9vcg 0 4978 32195 20815 2026-08-09T06:34:11Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32195 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Isrof|wiktionary=isrof}} '''Isrof''' ({{lang-ar|إسراف‎}} — ortiqcha, meʼyor-dan koʻp xarajat qilish) — oʻrinsiz yoki ortiqcha ishlatish, yoʻq qilish. {{ABD}} == H == {{Q|Har qanday narsada isrofgarchilik bor, ammo [[yaxshilik]] qilishda boʻlmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=206}}}} == P == {{Q|[[Pul]]ini behuda isrof qilgan odam, ogʻir kunda xor boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=205}}}} == S == {{Q|[[Saxovat]]li boʻlmasang mayli, ammo isrofgar boʻlma.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=168}}}} {{Q|[[Saxovat]] bilan isrof boshqa boshqa narsa.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=168}}}} == X == {{Q|Xayr va ehsonda isrof boʻlmaganidek, isrofda ham hech qanday xayr yoʻqdir{{sfn|Tursun|2006|p=99}}.|[[Imomi Aʼzam]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] [[Turkum:Islomiy atamalar]] 4r0i7qg5pqdtzp4jmvoq4ehoaufubru 0 4979 31899 26916 2026-08-09T05:56:12Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31899 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Saxovat|wiktionary=saxovat|Tasvir=Charity_to_Street_Arab.jpg}} '''Saxovat''' ({{lang-ar|}} — qoʻli ochiqlik, oliyhimmatlik, saxovatlilik) — baland himmatlilik, saxiylik. {{ABD}} == B == {{Q|Baxil boʻlma, ey saxovatli kishi,<br />Saxovatli degan mangu qoladi, oʻlmaydi{{sfn|Hamidjon Xomidiy|Mahmud Hasaniy|p=167}}.|[[Yusuf Xos Hojib]]}} {{Q|Bilgilki, saxovat [[maqtov]]ga loyiq feʼldir. U insonga sayqal beruvchi bezakdir. Saxiylikning natijasi yaxshi nomlilik, [[ezgulik]] beruvchi bezakdir. Saxiylikning natijasi doʻstlarning koʻpayishidir. Odamzod uchun saxovatdan yaxshiroq va azizroq yoqimli sifat yoʻq!<br>'''Bayt:'''<br>Kimda gar saxiylik odati yoʻqdir,<br>[[Yaxshilik]] kutmoqning hojati yoʻqdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=167}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Bir hakimdan: „Kishining barcha hunarlarini yoʻqqa chiqaradigan narsa nima?“ deb soʻradilar. U esa: „[[Baxillik]]dir!“ deb javob berdi. Yana undan: „Kishining barcha [[ayb]]larini bekitadigan narsa nima?“ deb soʻradilar. U esa: „Saxiylikdir!“ deb javob berdi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=167}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Bir-ikki soʻ bugʻdoydan [[ovqat]] tayyorlab, birodarimni chaqirishim men uchun [[bozor]]laringizga chiqib, [[qul]] ozod qilishimdan mahbubroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=100}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Boyliging boʻlganda tanglik qilmagin,<br />Yoʻling ochiq boʻlsa, langlik qilmagin!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=167}}|[[Farididdin Attor]]}} == H == * {{Q|Har narsaga qarshi turish mumkin, lekin saxovatga qarshi turib boʻlmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}.|[[Jan-Jak Russo]]}} {{Q|Har qanday odamning [[qalb]]ida saxiyga [[muhabbat]], baxilga [[nafrat]] bor{{sfn|Tursun|2006|p=96}}.|[[Yahyo ibn Muoz]]}} {{Q|Hisobsiz mol yiqqan bilan odam saxiy boʻlolmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=200}}{{sfn|Tursun|2006|p=103}}.|[[Qoʻrqit ota]]|[[Qoʻrqut ota kitobi]]dan}} == I == * {{Q|Inson qanchalik [[dono]] va saxovatli boʻlsa, u kishilardagi yaxshilikni shunchalik koʻproq payqaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}.|[[Blez Paskal]]}} == M == {{Q|Makorimul-axloq (yuksak xulq) quyidagi oʻn xislatdan iboratdir: saxovat va [[hayo]], [[rostgoʻylik]] va [[omonat]]ni joyiga berish, [[kamtarlik]] va [[rashk]], [[shijoat]] va [[halimlik]], [[sabr]] va [[shukr]]{{sfn|Tursun|2006|p=122}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == O == {{Q|Odamning hayoti uning saxovati bilan teppa-teng{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}.|[[Ralf Uold Emerson]]}} {{Q|Olimlarning aytishlaricha, odamlar toʻrt toifadan iborat. Ularning birlari [[ochkoʻz]]dirlar. Oʻzlari yeb, boshqalarga bermaydilar. Ikkinchilari oʻtaketgan [[ziqna]]lar boʻlib, oʻzlari ham yemaydilar, boshqalarga ham bermaydilar. Uchinchi toifa saxiy kishilardirki, ular oʻzlari yeb, boshqalarga ham beradilar. Toʻrtinchisi – [[oliyhimmat]] odamlardir, oʻzlari yemay boshqalarga beradilar{{sfn|Tursun|2006|p=97}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == S == {{Q|Saxiylik bu – insonning saxovat koʻrsatib, keyin bu haqda unutishidir{{sfn|Tursun|2006|p=99}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} {{Q|Saxiylik koʻp [[ehson]] berishda emas, balki uni oʻz vaqtida berishdadir{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}.|[[Jan de Labryuyer]]}} {{Q|Saxiy, [[mard]]lar yozsa dasturxon,<br />Hatto [[it]]ga tegar ustixon{{sfn|Tursun|2006|p=96}}.|[[Xusrav Dehlaviy]]}} {{Q|Saxiy shovvoz mening nazdimda [[pastkash]] [[qori]]dan afzaldir{{sfn|Tursun|2006|p=104}}.|[[Bishr Hofiy]]}} {{Q|Saxovat bilan [[isrof]] boshqa boshqa narsa.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=168}}}} {{Q|Saxovatli boʻlmasang mayli, ammo [[isrof]]gar boʻlma.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=168}}}} {{Q|Saxovatsiz ishi birla gavharsiz sadafning hukmi bir{{sfn|Tursun|2006|p=98}}.|[[Alisher Navoiy]]}} {{Q|Soʻralmasidan avval berilsa, bu saxovat hisoblanadi. Soʻralganidan soʻng berilsa, [[hayo]] yoki [[mazammat]] bilan bogʻliq boʻlib qoladi{{sfn|Tursun|2006|p=97}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Soʻralmasidan bergan haqiqiy saxiy odam, [[qasos]] olishga qodir boʻlaturib, avf etgan haqiqiy [[mard]] odam{{sfn|Tursun|2006|p=96}}.|[[Husayn ibn Ali]]}} == Y == {{Q|Yarim tovoq oshki, toparsan nasib,<br />Yarmini berki, yesun bir [[gʻarib]]{{sfn|Tursun|2006|p=100}}.|[[Haydar Xorazmiy]]}} {{Q|Yaxshilik qilishni biladigan odam emas, birovga yomonlik ravo koʻrmaydigan kishi saxovat egasidir{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}.|[[Vasiliy Klyuchevskiy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzing [[muhtoj]] boʻla turib, [[saxiylik]] qilaman dema{{sfn|Tursun|2006|p=97}}.|[[Muhammad Siddiq Rushdiy]]}} == Ch == {{Q|Chiroyli [[toʻn]]ingni oʻzing kiy, shirin [[taom]]ingni esa boshqalarga tut{{sfn|Tursun|2006|p=98}}.|[[Mahmud Qoshgʻariy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] eevn5sqe9ozmyya0x1nibg83bq32uud 0 4980 32227 20894 2026-08-09T06:38:09Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32227 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Himmat|wiktionary=himmat}} '''Himmat''' ({{lang-ar|هَمَّتْ}} — gʻayrat-shijoat, joʻshqinlik; harakat, hafsala, qunt; yugur-yugur, tashvish) — odamgarchilik, muruvvat yuzasidan qilinadigan yaxshilik, yaxshi ish, yordam; insondagi shunday ishga boʻlgan tuygʻu, xislat, fazilat. {{ABD}} == H == {{Q|Himmat kamarini bogʻlagan hamon,<br />Chumoli yengadi sherni begumon{{sfn|Tursun|2006|p=97}}.|[[Mirzo Bedil]]}} == K == {{Q|Kimning himmati-yu [[muruvvat]]i qanchalik koʻp boʻlsa, shunga yarasha odamlar uning [[qaygʻu]]siga sherik boʻlarlar, hamdardlik bildirarlar{{sfn|Tursun|2006|p=96}}.|[[Az-Zamaxshariy]]}} {{Q|Kishining [[qadr]]i uning himmatiga yarasha boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=168}}}} == M == {{Q|[[Maqsad]] talabi yoʻlida himmatingiz onqadar boʻlsinkim, basharti mening boshimga oyoq qoʻyib oʻtishga toʻgʻri kelsa-yu va siz oʻtmasangiz – aslo kechirmasman{{sfn|Tursun|2006|p=44}}.|[[Bahouddin Naqshband]]}} == O == {{Q|Olimlarning aytishlaricha, odamlar toʻrt toifadan iborat. Ularning birlari [[ochkoʻz]]dirlar. Oʻzlari yeb, boshqalarga bermaydilar. Ikkinchilari oʻtaketgan [[ziqna]]lar boʻlib, oʻzlari ham yemaydilar, boshqalarga ham bermaydilar. Uchinchi toifa [[saxiy]] kishilardirki, ular oʻzlari yeb, boshqalarga ham beradilar. Toʻrtinchisi – oliyhimmat odamlardir, oʻzlari yemay boshqalarga beradilar{{sfn|Tursun|2006|p=97}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == Q == {{Q|Qilgan ishim boʻlmasin desa bas,<br />Er faqat oʻz [[maqsad]]ini oʻylamas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=166}}|[[Farididdin Attor]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 25vzavl5u4szskjv74lpp6s7rd288d9 0 4981 32135 24772 2026-08-09T06:26:44Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32135 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Sovgʻa|Tasvir=Gift giving on a budget.png|wikipedia=Sovgʻa|wiktionary=sovgʻa}} '''Sovgʻa''', '''hadya''', '''tuhfa''', '''inʼom''' — kimsaning koʻnglini olish yoki xizmatlarini taqdirlash uchun tortiq qilib berilgan narsa. {{ABD}} == D == {{Q|[[Doʻstlik|Doʻstlar]] uchun ajab yoqimli xislat,<br>Bir-birin hadya-la aylab tursa shod.<br>Oʻzaro hadyalar shundayin kuchki,<br>Dilda [[muhabbat]]ni aylagay bunyod!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=168}}}} == G == {{Q|Goʻzallarning yuzi koʻzguda goʻzal koʻrinadi, inʼom va [[ehson]]ning goʻzalligi esa faqir va gʻariblar ila bilinadi{{sfn|Tursun|2006|p=98}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} == H == {{Q|Hadya [[muhabbat]]ni oshiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=168}}}} {{Q|Hayot vaqtingda bergan inʼom-[[ehson]]laring, garchi ularni tuki yoʻq (qirchangʻi) boʻriga bergan boʻlsang-da, zoe ketmas. [[Qiyomat]] kunida bularning [[ajr]]i senga boʻlur{{sfn|Tursun|2006|p=98}}.|[[Az-Zamaxshariy]]}} == O == {{Q|Ogʻir kunlarda yoningda turgan odamgina inʼomga sazovordir{{sfn|Tursun|2006|p=173}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻz vaqtidan kechikib berilgan inʼom-[[ehson]] mahkam tortilgan zanjir misoli qattiq boʻgʻuvchidir{{sfn|Tursun|2006|p=99}}.|[[Az-Zamaxshariy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 2lyw8ddab8uvuwhew5dlvy5bo4jurwn 0 4984 32219 20724 2026-08-09T06:37:12Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32219 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Muhabbat|wikipedia=Muhabbat|wiktionary=Muhabbat}} '''Muhabbat''' ({{lang-ar|محبة}}) — tasavvufda Allohga yetishish („haqiqatga erishish“)ning asosiy vositasi. {{ABD}} == A == {{Q|[[Alloh]] [[yomonlik]]ni koʻzlagan kishiga muhabbatni harom qildi{{sfn|Tursun|2006|p=29}}.|[[Junayd Bagʻdodiy]]}} == M == {{Q|Muhabbat ahlining joʻyoni boʻlgil,<br />Oʻshalkim ushladi, qurboni boʻlgil.<br />Muhabbatsizki boʻldi har qayu zot,<br />Agar [[farzand]]i shirindur, erur yot.|[[Soʻfi Olloyor]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=83}}}} {{Q|Muhabbat – [[Alloh]]ning Rasuliga ergashmoqdir. Muhabbat – Allohni doimo yodda tutishdir{{sfn|Tursun|2006|p=29}}.|[[Sufyon Savriy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 9b7qa8phwoovl3o86d75139a0rtokqm 0 4990 31967 21002 2026-08-09T06:06:22Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31967 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ovqatlanish|Tasvir=Amandines_de_Provence,_poster_by_Leonetto_Cappiello,_1900.jpg|wikipedia=Ovqatlanish|wiktionary=ovqatlanish}} '''Ovqatlanish''' — organizmning hayot faoliyatini taʼminlash, salomatlik va ish qobiliyatini saqlab turish uchun zarur oziq moddalarni oʻzlashtirish jarayoni. {{ABD}} == H == {{Q|Har kim uch narsani sevsa, [[shayton]] uni tez yoʻldan ozdirar: yaxshi yemoqni, yaxshi kiymoqni, [[ayol]]lar bilan oʻltirmoqni{{sfn|Tursun|2006|p=43}}.|[[Uvays Qaraniy]]}} == K == {{Q|Koʻp yeydigan [[odam]]ning salomatligi kam boʻladi:<br>Kimki koʻp yeyishni aylasa [[odat]],<br>Ichiyu tashini qashlagay illat!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=170}}}} {{Q|Koʻp yeyish oz yeyishdan ham mahrum qiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=170}}}} {{Q|Koʻp yeyish [[ochlik]]dan [[ziyon]].|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=171}}}} == M == {{Q|Men biron luqma ham [[harom]] yemadim, yegan luqmalarimni qaysi yoʻl bilan kasb qilib yeganimni bildim{{sfn|Tursun|2006|p=44}}.|[[Yusuf ibn Asbot]]}} == O == {{Q|Oz ye, hamisha ye.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=170}}}} == Q == {{Q|Qanchalik musaffo boʻlsa hamki [[suv]],<br>Ortiqcha ichilsa keltirar qaygʻu!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=170}}}} {{Q|Qorin yemoqdan [[zavq]] oladi, [[aql]] esa [[hikmat]]dan.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=170}}}} == R == {{Q|[[Riyozat]] qilichlarini sugʻurib, [[nafs]]ing bilan mujodala qil. Riyozat toʻrt yoʻl bilan boʻladi: oz yemoq, oz uxlamoq, oz gaplashmoq, barcha jonlidan kelgan iztiroblarga chidamoq{{sfn|Tursun|2006|p=87}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} == S == {{Q|[[Suv]] oz-ozdan ichilsa foyda.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=171}}}} == T == {{Q|Tanang imorati dosh bera oladigan miqdorda tanovul et{{sfn|Tursun|2006|p=84}}.|[[Abdurahmon Jomiy]]}} == Y == {{Q|Yashash uchun ovqatlanurlar, [[ovqat]] yeyish uchun yashamaslar{{sfn|Tursun|2006|p=86}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻn olti yildan beri toʻyib ovqatlanmadim. Zero, koʻp yeyish badanni ogʻirlashtiradi, [[qalb]]ni qoraytiradi, [[zakovat]]ni ketkazadi, [[uyqu]]ni jalb etadi va kishini [[ibodat]]ga zaif qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=84}}.|[[Shofiʼiy]]}} == Yana qarang == * [[Oziq-ovqat]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] cy59cuprxus0vwltct3bbwvdqszuphv 0 4991 32202 20673 2026-08-09T06:35:07Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32202 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ruh|wikipedia=Ruh|wiktionary=ruh}} '''Ruh''' — odam va odamzot miya faoliyati (ong) bilan bogʻliq xodisa boʻlib, u voqelikda uch shaklda namoyon boʻladi: a) individ ruhi; b) obʼyektiv ruh; v) obʼyektlashgan ruh. {{ABD}} == B == {{Q|Badanning quvvati [[ovqat]], ruhning quvvati [[ilm]]dir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=170}}}} == K == {{Q|Kimdaki botini haromdan pok emas,<br>Oni ruhi qobili aflok emas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=218}}|[[Farididdin Attor]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] 4t4w9itbt4q87z5mrlkux0ym6aolkyu 0 4992 32066 20841 2026-08-09T06:18:19Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32066 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Hikmat|wikipedia=Hikmat|wiktionary=hikmat}} '''Hikmat''' — 1) Aql-zakovat, donolik va uning ifodasi boʻlgan, uni aks ettiruvchi narsa — gap-soʻz, fikr va shu kabi; donolik belgisi; 2) Tagini anglash qiyin boʻlgan, yashirin bir maʼno, yashirin bir sabab; sir. {{ABD}} == B == {{Q|Bamisoli tumov kishi gulning hidini sezmaganidek, [[ahmoq]] kishi hikmat lazzatini bilmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=64}}.|[[Az-Zamaxshariy]]}} == H == {{Q|Har kimki [[ilm]]-hikmatni oʻrganaman desa, uni yoshligidan boshlasin, salomatligi yaxshi boʻlsin, yaxshi [[axloq]] va [[odob]]li boʻlsin, [[soʻz]]ining ustidan chiqsin, yomon ishlardan saqlanadigan boʻlsin, [[xiyonat]], makr-hiyladan uzoq boʻlsin{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=5}}.|[[Farobiy]]}} {{Q|Hikmat bilan sher boshiga chiqar chumoli,<br />Hikmat bilan nishdor ari beradi bolin{{sfn|Tursun|2006|p=63}}.|[[Badriddin Hiloliy]]}} {{Q|Hikmatning alomati odamlar qadriga yetishdadir{{sfn|Tursun|2006|p=68}}.|[[Shoh ibn Shujoʼ]]}} == K == {{Q|Kim [[bidʼat]] sohibi bilan oʻtirar ekan, [[Alloh taolo]] uni hikmatdan nari qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=55}}.|[[Fuzayl ibn Iyoz]]}} {{Q|Kimning kalomi hikmat boʻlmasa, u lagʻvdir, kimning [[sukut]]i [[tafakkur]] boʻlmasa, u sahvdir, kimning nazari [[ibrat]] boʻlmasa, u lahvdir (oʻyindir){{sfn|Tursun|2006|p=60}}.|[[Hasan Basriy]]}} == Q == {{Q|Qorin yemoqdan [[zavq]] oladi, [[aql]] esa hikmatdan.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=170}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 1khdxp8y4ni88fpdabbopq5vdoximyg 0 4993 31970 20510 2026-08-09T06:06:44Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31970 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Non|Tasvir=Brood.jpg|wikipedia=Non|wiktionary=non}} '''Non''' – xamirni qorilib, dimlab yoki qovurib tayyorlanadigan taom. Non kamida un va suvdan iborat boʻladi; koʻpincha osh, tuzi va xamirturush solinadi. Baʼzan nonga shakar, ziravorlar, mevalar (olma, yongʻoq kabi), sabzavotlar (piyoz, goʻsht kabilar) qoʻshiladi. Non turfa mintaqalarda turlicha tayyorlanadi. {{ABD}} == N == {{Q|Non — [[hayot]] demak.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=170}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] r0lm482ix708f8xenqdfllrs8xfeiek 0 4994 32144 20882 2026-08-09T06:27:50Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32144 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Rahmdillik|Tasvir=There's_no_crying_in_baseball!_(4549295140)_2.jpg|wikipedia=Rahmdillik|wiktionary=rahmdillik}} '''Rahmdillik''' ({{lang-ar|}} — shafqat, marhamat; achinish; mehribonlik, mehr) — ayanch yoki mushkul ahvoldagi kimsaga, narsaga nisbatan achinish tuygʻusi va shunday tuygʻu taʼsirida koʻrsatilgan shafqat, marhamat. {{ABD}} == A == {{Q|Agar arz soʻraguvchilardan boʻlmoqni xohlasang, qoʻling ostidagilarni aziz tutgin{{sfn|Tursun|2006|p=112}}.|[[Jaloliddin Davoniy]]}} {{Q|Azizim, jafo koʻrgan kishi senga arz qilib, yordam soʻrab kelsa, sen aslo diltang boʻlma! Chunki martaba egasi tabib hukmidadir. Bemor oʻzining barcha dardlarini tabibga aytmasa, tabib uning kasalligi siridan voqif boʻlolmaydi. Natijada shifo sharbatini jafo chekuvchiga ichirolmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=194}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == B == {{Q|Bugun yeyishga narsasi boʻlmagan [[odam]] sendan [[non]] nasiya olsa, unga rahm qil, ammo [[goʻsht]] nasiya olgan odamga shafqat qilma. Birinchisi haqiqiy nochor, ikkinchisi esa [[nafs]] bandasidir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=174}}}} {{Q|Buzuq devorlardan tashvish bor, lekin,<br />Siniq [[koʻngil]]lardan koʻproqdir tashvish.|[[Pahlavon Mahmud]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=102}}}} == J == {{Q|Javobini qaytarishdan ojiz boʻlgan odamga musht otma.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=195}}}} == Q == {{Q|Qachonkim shod esang, gʻamlina rahm et,<br>Agar sulton esang, miskina rahm et{{sfn|Tursun|2006|p=110}}.|[[Hofiz Xorazmiy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzingdan ojizlarga rahm bilan, oʻzing bilan tenglarga [[insof]] bilan, oʻzingdan ustunlarga [[aql]] bilan boq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=195}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] n1rkj0tpu9hgtwwbafsquq214x1q7yh 0 4996 31803 21495 2026-08-09T05:40:42Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31803 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Koʻz|Tasvir=Ageev_iris.jpg|wikipedia=Koʻz|wiktionary=koʻz}} '''Koʻz''' — koʻrish aʼzosi; umurtqasiz baʼzi hayvonlar (jumladan, hasharotlar, boshoyoqli mollyuskalar), umurtqali barcha hayvonlar va odam yorugʻlik taʼsirlarini koʻz bilan sezadi. {{ABD}} == I == {{Q|[[Ibodat]]ning asosi uch ustunga ega: koʻz, [[qalb]], [[til]]. Koʻz — borlikdan [[ibrat]] olish uchun, qalb — [[tafakkur]] uchun, til — toʻgʻri [[soʻz]]ni aytish va Allohni [[zikr]] etish uchundir{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|Abulhasan Zanjoniy}} == K == {{Q|Koʻz [[harom]]ga qaraganida [[vijdon]]ni, [[qalb]]ni gʻam-alamlar, buzuq zaharli fikrlar, xaroblik va [[razolat]] qoplaydi. Shahvoniy kuchlar [[harakat]]ga kelgudek boʻlsa, odam oʻzi bilmagan va sezmagan holda halokatga, razolatga va buzuq oʻy-fikrlar girdobiga tushib qoladi{{sfn|Tursun|2006|p=162}}.|[[Muhammad Nurulloh Saydo Jazariy]]}} {{Q|Koʻzni [[ayol]]larga tikishdan, ularning suratlarini tomosha qilishdan tiymoq kerak. [[Aql]]ning soʻnishiga, [[hayo]] pardasining yirtilishiga va eng muhimi, [[ibodat]]ning „mazasi“ yoʻqolishiga asosiy sabab ana shudir{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Muhammad Nurulloh Saydo Jazariy]]}} == O == {{Q|Ogʻrigan koʻz [[koʻrlik|koʻr]] boʻlib qolgan koʻzdan yaxshi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=175}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] cl9d8nh8jyg4b6ok6egbvpt5q78bd8p 32313 31803 2026-08-09T06:57:36Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32313 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Koʻz|Tasvir=Ageev_iris.jpg|wikipedia=Koʻz|wiktionary=koʻz}} '''Koʻz''' — koʻrish aʼzosi; umurtqasiz baʼzi hayvonlar (jumladan, hasharotlar, boshoyoqli mollyuskalar), umurtqali barcha hayvonlar va odam yorugʻlik taʼsirlarini koʻz bilan sezadi. {{ABD}} == I == {{Q|[[Ibodat]]ning asosi uch ustunga ega: koʻz, [[qalb]], [[til]]. Koʻz — borlikdan [[ibrat]] olish uchun, qalb — [[tafakkur]] uchun, til — toʻgʻri [[soʻz]]ni aytish va Allohni [[zikr]] etish uchundir{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|Abulhasan Zanjoniy}} == K == {{Q|Koʻz [[harom]]ga qaraganida [[vijdon]]ni, [[qalb]]ni gʻam-alamlar, buzuq zaharli fikrlar, xaroblik va [[razolat]] qoplaydi. Shahvoniy kuchlar [[harakat]]ga kelgudek boʻlsa, odam oʻzi bilmagan va sezmagan holda halokatga, razolatga va buzuq oʻy-fikrlar girdobiga tushib qoladi{{sfn|Tursun|2006|p=162}}.|[[Muhammad Nurulloh Saydo Jazariy]]}} {{Q|Koʻzni [[ayol]]larga tikishdan, ularning suratlarini tomosha qilishdan tiymoq kerak. [[Aql]]ning soʻnishiga, [[hayo]] pardasining yirtilishiga va eng muhimi, [[ibodat]]ning „mazasi“ yoʻqolishiga asosiy sabab ana shudir{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Muhammad Nurulloh Saydo Jazariy]]}} == O == {{Q|Ogʻrigan koʻz [[koʻrlik|koʻr]] boʻlib qolgan koʻzdan yaxshi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=175}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] s315ty8by8x534seot2t243btr87ewc 32406 32313 2026-08-09T07:19:29Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32406 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Koʻz|Tasvir=Ageev_iris.jpg|wikipedia=Koʻz|wiktionary=koʻz}} '''Koʻz''' — koʻrish aʼzosi; umurtqasiz baʼzi hayvonlar (jumladan, hasharotlar, boshoyoqli mollyuskalar), umurtqali barcha hayvonlar va odam yorugʻlik taʼsirlarini koʻz bilan sezadi. {{ABD}} == I == {{Q|[[Ibodat]]ning asosi uch ustunga ega: koʻz, [[qalb]], [[til]]. Koʻz — borlikdan [[ibrat]] olish uchun, qalb — [[tafakkur]] uchun, til — toʻgʻri [[soʻz]]ni aytish va Allohni [[zikr]] etish uchundir{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|Abulhasan Zanjoniy}} == K == {{Q|Koʻz [[harom]]ga qaraganida [[vijdon]]ni, [[qalb]]ni gʻam-alamlar, buzuq zaharli fikrlar, xaroblik va [[razolat]] qoplaydi. Shahvoniy kuchlar [[harakat]]ga kelgudek boʻlsa, odam oʻzi bilmagan va sezmagan holda halokatga, razolatga va buzuq oʻy-fikrlar girdobiga tushib qoladi{{sfn|Tursun|2006|p=162}}.|[[Muhammad Nurulloh Saydo Jazariy]]}} {{Q|Koʻzni [[ayol]]larga tikishdan, ularning suratlarini tomosha qilishdan tiymoq kerak. [[Aql]]ning soʻnishiga, [[hayo]] pardasining yirtilishiga va eng muhimi, [[ibodat]]ning „mazasi“ yoʻqolishiga asosiy sabab ana shudir{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Muhammad Nurulloh Saydo Jazariy]]}} == O == {{Q|Ogʻrigan koʻz [[koʻrlik|koʻr]] boʻlib qolgan koʻzdan yaxshi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=175}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] cl9d8nh8jyg4b6ok6egbvpt5q78bd8p 0 4999 31799 20498 2026-08-09T05:40:27Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31799 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Dori|Tasvir=12-08-18-tilidin-retard.jpg|wikipedia=Dori|wiktionary=dori}} '''Dori''' – kasalliklarni davolash yoki oldini olish uchun ishlatiladigan modda. {{ABD}} == D == {{Q|Doringga quvonib zahar ichma.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=175}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] g845fxbvsp1xttzxnvpdwrztcl1lgpd 32312 31799 2026-08-09T06:57:29Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32312 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Dori|Tasvir=12-08-18-tilidin-retard.jpg|wikipedia=Dori|wiktionary=dori}} '''Dori''' – kasalliklarni davolash yoki oldini olish uchun ishlatiladigan modda. {{ABD}} == D == {{Q|Doringga quvonib zahar ichma.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=175}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] ptaqv1wtknsgh3q3wsk8ejgu93nkcdq 32405 32312 2026-08-09T07:19:26Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32405 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Dori|Tasvir=12-08-18-tilidin-retard.jpg|wikipedia=Dori|wiktionary=dori}} '''Dori''' – kasalliklarni davolash yoki oldini olish uchun ishlatiladigan modda. {{ABD}} == D == {{Q|Doringga quvonib zahar ichma.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=175}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] g845fxbvsp1xttzxnvpdwrztcl1lgpd 0 5000 32156 31356 2026-08-09T06:29:16Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32156 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xotin|wikipedia=Xotin|wiktionary=xotin|Tasvir=Domestic sewing machine. (bride and groom) LCCN2003672945.jpg}} '''Xotin''', '''rafiqa''', '''zavja''', '''turmush oʻrtoq''' — biror erkak nikohidagi ayol. {{ABD}} == A == {{Q|Aksariyat yaxshi [[er]]ning qadriga yetmagan xotinga Alloh yanada zolimroq erni, soliha ayolning qadriga yetmagan erga esa kuydiruvchi xotinni roʻpara qilib qoʻyadi{{sfn|Malik|2019|p=106}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Uchinchi gurung: Doka roʻmol qachon quriydi?“ boʻlimidan}} {{Q|Aql-idrokdan mahrum boʻlgan [[bosh]] — suvsiz chashmaga, adabsiz, tarbiyasiz [[yigit]] — egar-jabduqsiz otga, sharm-hayosiz xotin — tuzsiz taomga, ilmiga amal qilmagan [[olim]] — xushboʻy, ammo guli yoʻq boʻstonga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Abul Muʼin]]}} == D == {{Q|Dil oromi — yaxshi boʻlsa gar xotin,<br />Yomon boʻlsa, undan Xudo asrasin{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == E == {{Q|[[Er]]iga tik gapirmagan xotin xotinlarning afzalidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|[[Erkak]] uchun eng yaxshi libos — [[shirinsoʻzlik]], xotin uchun eng aʼlo kiyim — ochiq yuzlik{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} {{Q|Eng yaxshi xotin shunday xotinki, u hayoli va oriyatli boʻladi. Eng muhimi, [[oila]]da toʻkin-sochinlik va barakaning sababchisi boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=182}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == K == {{Q|Kishi ahli ayoliga ishlatish uchun [[qarz]] soʻrab, keyin uni uzishga harakat qilsa-yu shu qarz bilan vafot etib qolsa, Alloh taolo uning daʼvogarlarini rozi qiladi{{sfn|Tursun|2006|pp=180-181}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Koʻcha sevgisi uyni barbod etar,<br />Uyingni xotin mehri obod etar{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == V == {{Q|[[Vafo]]li xotinning bahosi yoʻqdir,<br>Vafosiz boʻlsa gʻar koʻziga uqdir!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} == X == {{Q|Xotinining [[nafs]]oniy orzulariga boʻysungan har bir erkakni Alloh jahannam otashiga otmay qoʻymaydi{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Xotinlarda iffat, poklik eng ulugʻ jamoldir. Xiyonatga [[xiyonat]] qilish bilan qarshi turma, balki xoinlarni tark et{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Abul Aʼlo al-Maariy]]}} {{Q|Xotinlarga itoat etmang. Ularga qarshilik qilib turmasangiz, uydan [[baraka]] ketadi{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Xotinlarning eng yaxshisi shundaki, ham [[bola]] oʻstiradi, ham [[mehr]] koʻrsatadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotinning er ustidagi haqqi beshtadir: ayol avrat boʻlgani uchun uning satrdan chiqishiga yoʻl qoʻymaslik, chunki bu – [[gunoh]] va [[erkak]]lik [[gʻurur]]ining toptalishidir; xotiniga [[tahorat]], [[namoz]], [[roʻza]] kabi zarur [[ilm]]larni oʻrgatish; uni haloldan ovqatlantirish, chunki, goʻsht haromdan oʻssa, olov bilan eriydi; unga [[zulm]] qilmaslik, chunki [[ayol]] er uchun omonatdir; agar xotin haddidan oshsa, bundan ham yomonroq holatga tushib qolmasligi uchun unga [[nasihat]] qilish{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} {{Q|Xotinning [[iffat]]i — [[er]]ning izzati.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotinning [[jihod]]i – erga itoat etmoqlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Xotin sodiq ani sevgil aziz er,<br />Har ogʻir ishda ham doim seni der.<br />Unga doʻst boʻlgil, uni sevgil, koʻngul ber.<br />Uning soʻz bahridan gavharlarin ter.|[[Sayfi Saroyi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=178}}}} {{Q|Xotin zoti agar qalbing ular ishqiga giriftor boʻlganini sezsa, burningni tuproqqa ishqaydi{{sfn|Tursun|2006|p=178}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Y == {{Q|Yaxshi xotin [[er]]ni yoshartiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Yaxshi xotin — jon malhami{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Qobus]]}} {{Q|Yomon xotin misoli goʻzal kiyingan chayonning oʻzidir{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Yosh xotinning biqinida chol yotgandan koʻra shu biqinga kamon oʻqi botgani yaxshi{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] jhbxdnzz61xm90bw1zxl1nbi0panlij 0 5001 31945 24770 2026-08-09T06:03:53Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31945 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Sir | Tasvir = Secret-book - Delapouite - game-icons.svg | wiktionary = sir }} '''Sir''' — oʻzgalardan maxfiy tutilgan yoki oʻzgalarga nomaʼlum boʻlgan biror ish, narsa va hokazo. {{ABD}} == A == {{Q|Agar sirlaringni dushman bilmasligini xohlasang, uni doʻstingga aytmagin{{sfn|Tursun|2006|p=173}}.|[[Jaloliddin Davoniy]]}} {{Q|Azizim, har qanday odamga ishonib siringni aytma, har qanday dushmanga esa zulmingni haddan oshirma. Dushmaning doʻst boʻlib qolishi va doʻsting esa dushmanga aylanishi mumkin!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=184}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} {{Q|Azizim, sir saqlashda ehtiyot chorasini joyiga qoʻy! Xususan noumid doʻstlardan va sendan qoʻrquvda yashaydigan dushmanlardan siringni qattiq yashir! Chunonchi aytadilar:<br />Sendan umidini oʻzgan doʻstlarga,<br />Dildagi siringni aylama izhor,<br />Sendan qoʻrqib yurgan kimsalarga ham,<br />Sir aytmoqni aslo qilma ixtiyor!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=185}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == I == {{Q|Ichimizda saqlar ekanmiz, har qanday sir bizning asirimizdir. Oshkor etgan paytimizdan boshlab biz uning asiriga aylanamiz{{sfn|Tursun|2006|p=143}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == K == {{Q|Karga aytmoq boʻlsang siringni toza,<br />Avval boshqalarga boʻlur ovoza{{sfn|Tursun|2006|p=147}}.|[[Xusrav Dehlaviy]]}} {{Q|Kim oʻz sirini berkitsa, yaxshilik uning qoʻlidadir{{sfn|Tursun|2006|p=134}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Kishi oʻz sirini besh xil kishiga aytmasligi kerak. Bularning birinchisi — makr-u hiylali [[ayol]], ikkinchisi — balogʻatga yetmagan [[bola]], uchinchisi — tentak, toʻrtinchisi — birovga tobe kishi, beshinchisi — sinalmagan [[doʻst]].<br>Yengiltak va makr sohibasi boʻlmish [[ayol]]ga sir aytgan kishining ishi goʻyo [[olov]]ga paxta tashlab, unga „kuyma!“ deb buyurgan kishining ishiga oʻxshaydi. [[Bola]]larga sir aytgan kishining ishi esa [[suv]]ga koʻza tashlab, unga „hoʻl boʻlma!“ deb buyurgan kishining ishiga oʻxshaydi. Tentakka sir aytgan kishining ishi goʻyo [[mushuk]]ka goʻsht tashlab, unga „yema!“ deb buyurgan kishining ishiga oʻxshaydi. Biror tasodif tufayli birovga qaram va tobe boʻlib qolgan kishiga sir aytgan kishining ishi goʻyo [[it]] oldiga suyak tashlab, unga „gʻajima!“ deb buyurgan kishining ishiga oʻxshaydi. Sinalmagan doʻstga sir aytgan kishining ishi goʻyo oʻzini oʻzi daryoga otib, doʻstiga xitob qilgan holda, „meni gʻarq boʻlishdan qutqar!“ degan kishining ishiga oʻxshaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=184}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Koʻp kishilar borki, ular oʻz sirlarini saqlay bilmasliklari tufayli halokatga duchor boʻladilar{{sfn|Tursun|2006|p=142}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == S == {{Q|Siring hamon ichingda ekan u sening asiringdir, tashqariga chiqsa sen unga asir boʻlasan.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=186}}}} == V == {{Q|[[Vijdon]]li odamning [[qalb]]i sirlar xazinasidir:<br>Ey [[majlis]]da oʻtirgan kishi,<br>Bundagi [[soʻz]] senga omonat.<br>[[Majlis]] sirini ifsho aylasang,<br>Omonatga boʻlur xiyonat.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=184}}}} == Oʻ == {{Q|Oʻttiz ikki tish orasidan chiqishga muvaffaq boʻlgan sir — oʻttiz ikki mahallaga tarqaladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=186}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 7xaoctj4zyesvj3b5e9rd7jqewhzxkj 0 5002 31962 23885 2026-08-09T06:05:48Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31962 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Mushuk | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Mushuk | Vikilugʻat = Mushuk | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Mushuklar''' yoki '''uy mushuklari''' (Felis Silvestris Catus) — mushuksimonlar oilasiga mansub yirtqich sut emizuvchilar urugʻi. Oldin uy mushugini alohida tur sifatida ham qarashgan. {{ABD}} == M == {{Q|Mushukni koʻrmaysanmi, [[it]]dan ojiz kelganda, uning yuziga chang soladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=186}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{Refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} {{Refend}} [[Turkum:Mavzular]] 5fvflu0w8p6xjld52w9cp35ewl2swfk 0 5003 32018 31408 2026-08-09T06:12:40Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32018 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Tuhmat|wikipedia=Tuhmat|wiktionary=tuhmat}} '''Tuhmat''' ({{lang-ar|}} — ayblash, ayblov), '''boʻhton''', '''fisq-fasod''' — birovni ayblash yoki qoralash maqsadida oʻylab chiqarilgan asossiz daʼvo. {{ABD}} == E == {{Q|Eng zoʻr tuhmatga loyiq odam shunday odamki, u oʻzining taniydigan odamlar orasida oʻzini taʼrif etadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=188}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == F == {{Q|Fisq-u fasod qiluvchilar va fojirlar koʻpaysa, Alloh taolo [[vabo]] yuboradi{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == K == {{Q|Kim oʻzini tuhmat qilinadigan oʻrinda koʻrsatsa, unga nisbatan yomon [[gumon]] qiladiganlarni [[malomat]] etmasin{{sfn|Tursun|2006|p=135}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == M == {{Q|Misvoklar bilan ogʻzingni tozalading, koshki edi bundan keyin sen ogʻzingni boʻhton, [[yolgʻon]], [[gʻiybat]] soʻzlarni aytish bilan bulgʻamasang!{{sfn|Tursun|2006|p=184}}|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == P == {{Q|Podshohga yaqin kishilar tuhmatchi va [[gʻiybat]]chi boʻlsalar, davlat inqirozga yuz tutib, podshoh almashgusidir{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 87k221glkjnrgr06zspqwc5adtzo7oy 0 5004 31935 20743 2026-08-09T06:00:45Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31935 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Savol|Tasvir=Question_mark.svg|wikipedia=Savol|wiktionary=savol}} '''Savol''' ({{lang-ar|}} — soʻroq; iltimos) — javob olish uchun aytiladigan gap, jumla; soʻroq. {{ABD}} == B == {{Q|Bilmagan ayb emas, soʻramagan ayb.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=190}}}} == Y == {{Q|[[Yolgʻon]]chilarning koʻpchiligi [[qissa]] aytadiganlar va koʻp savol soʻraydiganlardir{{sfn|Tursun|2006|p=145}}.|[[Ahmad ibn Hanbal]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] g7giq0yng3h5lqp2a29yf8s945kasjb 0 5005 32035 20667 2026-08-09T06:14:39Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32035 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Omonat''' ({{lang-ar|}} — ishonchlilik; toʻgʻrilik, halollik; sakdash uchun berilgan narsa; tuhfa; meros) — saqlab berish, vaqtincha foydalanish yoki boshqa bir kishiga eltib berish uchun topshirilgan pul, buyum va boshqa narsalar. {{ABD}} == A == {{Q|Ahmoq oʻzinikini omonatga qoʻyib, birovdan omonatga narsa soʻraydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=191}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == M == {{Q|Makorimul-axloq (yuksak xulq) quyidagi oʻn xislatdan iboratdir: [[saxovat]] va [[hayo]], [[rostgoʻylik]] va omonatni joyiga berish, [[kamtarlik]] va [[rashk]], [[shijoat]] va [[halimlik]], [[sabr]] va [[shukr]]{{sfn|Tursun|2006|p=122}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 3fssst9rdgrj62dfwt0xtqwa6wxpf76 0 5006 32088 31467 2026-08-09T06:20:47Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32088 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Igʻvo | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Igʻvo | Vikilugʻat = Igʻvo | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Igʻvo''' ({{lang-ar|}} — yoʻldan urish, ozdirish; aldash, adashtirish) — nizo, nifoq solishga, ittifoqni buzishga, buzgʻunchilikka qaratilgan xatti-harakat, yolgʻon-yashiq, uydirma, boʻhton va shu kabilar. {{ABD}} == B == {{Q|Birovni igʻvo qilishning gunohi bir ramazon oyida roʻza tutmaslikning gunohidan yomonroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=187}}.|[[Abu Hafs Kabir]]}} == I == {{Q|Igʻvogarga yaqin yurma, uning taʼsiriga tushib qolganligingni oʻzing ham bilmay qolasan!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=191}}}} {{Q|Igʻvo va [[chaqimchilik]] eng yaramas sifat boʻlgani uchun bu yomon sifatni oʻzlariga maslak qilib olgan kishilar xalq nazarida munofiq sanaladi{{sfn|Tursun|2006|p=185}}.|[[Abdulla Avloniy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] 9ghxu1vnvagdeyx32g6m3b3mrhb2fmx 0 5007 32082 20674 2026-08-09T06:20:06Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32082 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Yetim|Tasvir=Thomas_Benjamin_Kennington_-_Orphans.jpg|wikipedia=Yetim|wiktionary=yetim}} '''Yetim''' — ota-onasi yoki ulardan biri oʻlgan bola. Xalq oʻrtasida otaonasi vafot qilib yolgʻiz qolgan bola „'''chin yetim'''“, onasi bilan qolgan bola „'''gul yetim'''“, otasi bilan qolgan bola „'''shum yetim'''“, ayrim hollarda otasi hamda onasi tomonidan tashlab ketilgan bolalar „'''tirik yetim'''“ deb atalgan. {{ABD}} == O == {{Q|[[Ota-ona]]si oʻlgan odamni emas, [[odob]]-[[axloq]]i boʻlmagan odamni yetim de{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=192}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Y == {{Q|Yetim va yoʻqsillarning hayotini oʻylagan kishining [[qalb]]i pokdir{{sfn|Tursun|2006|p=113}}.|[[Muhammad Kamol]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] c7z2q9sgk8nrrjcw4bpol0rvl2sq7s1 0 5008 32138 20866 2026-08-09T06:27:02Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32138 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Haqiqat|Tasvir=Statue_of_Truth.jpg|wikipedia=Haqiqat|wiktionary=haqiqat}} '''Haqiqat''' atamasi ostida voqeʼlik, fakt; real narsa, hodisa yoki holat tushuniladi. Falsafa obyektlaridan biri boʻlib, haqiqatning aslida nima ekanligini aniqlash ustida qator ishlar yozilgan. Haqiqat boʻlmagan holat [[yolgʻon]] deb ataladi. {{ABD}} == A == {{Q|Agar haqiqat bitta boʻlsa, uning tolibi ham yagonadir{{sfn|Tursun|2006|p=113}}.|[[Abu Abdulloh ibn Jallo]]}} == H == {{Q|Haqdan ayrilmangki, sizga haq egalarining joyi koʻrsatilgan. Har doim faqat haqiqat bilan hukm eting{{sfn|Tursun|2006|p=36}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Haqiqatga boʻyin eg, [[tanqid]]ni tan ol, eshitganingdan qatʼiy nazar haqiqatni qabul et{{sfn|Tursun|2006|p=113}}.|[[Fuzayl ibn Iyoz]]}} {{Q|Haqiqat nuri soʻnmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=193}}}} {{Q|Haqiqat otiga mingan barchani yiqadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=193}}}} {{Q|Haqiqatga eshikdan kirish ham mumkin, darchadan oshib tushish ham mumkin. Ikkinchi yoʻl bolalar uchun qiziqroq<ref name=":0">{{Veb manbasi|url=https://jadid.uz/janni-rodaridan-iqtiboslar/|title=Janni Rodaridan iqtiboslar|author=Oqil Abdubarnoyev|date=23.10.2024|publisher=Jadid.uz|accessdate=09.02.2025}}</ref>.|[[Janni Rodari]]}} {{Q|Har bir kun uchun haq va haqiqat hozir narsa{{sfn|Tursun|2006|p=106}}.|[[Abu Rayhon Beruniy]]}} == Q == {{Q|[[Quyosh]] nurlarini berkitib boʻlmaganidek, haqiqatning chirogʻini ham soʻndirib boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=142}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == R == {{Q|Rostlik yoʻlida oʻlish yolgʻonchi boʻlib uzoq yashashdan afzal!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=192}}|[[Arastu]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 8pu6rgsw7r5s7pukuggrttkyh6b53w1 0 5010 32211 21015 2026-08-09T06:36:13Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32211 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Zulm|wikipedia=Zulm|wiktionary=zulm}} '''Zulm''' ({{lang-ar|}} — jabr-sitam; adolatsizlik) — hukmdor va hokimlarning fuqaroga, zolimlarning mazlumlarga koʻrsatgan jabri. Zulm qiluvchi '''zolim''',''' zulmkor, sitamgar''', zulmga uchragan esa '''mazlum''' hisoblanadi. Zulm, shuningdek, '''jabr''', '''ozor''', '''sitam''', '''istibdod''' deb ham ataladi. {{ABD}} == A == {{Q|[[Adolat]]ning faqat bitta surati bor, zulmning boʻlsa — mingta{{sfn|Tursun|2006|p=109}}.|[[Qozi Ahmad Gʻafforiy]]}} == B == {{Q|Bir zolim biror kishini xafa qilsa, yigʻlatsa-yu, mazlum u zolimga qarshi hech narsa qilolmasa, mazlumning koʻngli ozor topgani uchun [[Haq taolo]] zolimdan uning haqini oladi{{sfn|Tursun|2006|p=112}}.|[[Ismoil Faqirulloh]]}} == E == {{Q|Ey, birov qasdiga choh qazgan inson,<br />Oqibat oʻzingga qoʻyasan qopqon{{sfn|Tursun|2006|p=109}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} == G == {{Q|Gar qilsa sitam kishi kishigʻa,<br />Goʻyo sitam aylamish oʻzigʻa{{sfn|Tursun|2006|p=132}}.|[[Uvaysiy]]}} {{Q|[[Gunoh]]larning zulmdan-da kattarogʻi yoʻqdir... Zolim qilgan zulmi uchun [[tavba]] qilsin, zulm bergan kishisidan [[kechirim]] soʻrab olsin. Agar qodir boʻlmasa, uning uchun [[istigʻfor]] aytsin, [[duo]] qilsin{{sfn|Tursun|2006|p=112}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} == I == {{Q|[[Iymon]] koʻpincha [[qalb]]dan oʻlim vaqtida sugʻurib olinadi. [[Gunoh]]lar ichida iymonni qalbdan eng tez sugʻurib oluvchisi bandalarga yetkazilgan zulm ekan{{sfn|Tursun|2006|p=112}}.|[[Abu Bakr Varroq]]}} == K == {{Q|Kim zolimning zulmiga yordam bersa yoki biron [[musulmon]] kishining haqqini poymol qiladigan hujjatni unga oʻrgatib qoʻysa, [[Alloh]]ning gʻazabiga yoʻliqadi va bu ishning [[gunoh]]i uning ustidadir{{sfn|Tursun|2006|p=112}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} {{Q|Kim oʻzining [[ayb]]ini bilsa, boshqa kishining aybi bilan ishi boʻlmay qoladi. Kim [[taqvo]] libosidan yalangʻoch boʻlsa, unga hech kim parda tutolmaydi. Kim Allohning bergan [[rizq]]iga rozi boʻlsa, boshqalarning qoʻlidagi narsaga xafa boʻlmaydi. Kim zulm qilichini sugʻursa, shu qilich bilan qoʻli kesiladi. Kim birodariga choh qazisa, unga oʻzi tushadi. Kim birovning parda-hijobini oyoqosti qilsa, oʻzining avrati ochiladi. Kim oʻz [[xato]]sini unutsa, boshqaning xatosini katta biladi. Kim katta ishlarga kirishsa va oʻziga xatarli yoʻl topsa, halok boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=129}}.|[[Mansur bin Ammor]]}} == M == {{Q|Mazlumlar [[dil]]ini ogʻritma bir zum,<br />Balki bir kun oʻzing boʻlasan mazlum{{sfn|Tursun|2006|p=110}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == Q == {{Q|Qayu xazinaga zulmning bir aqchasi kirsa,<br />Ul xazinani yiqmay qoʻymas{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=194}}{{sfn|Tursun|2006|p=109}}.|[[Poshshoxoʻja]]}} == S == {{Q|Solmagin zaiflar diliga [[alam]],<br />Zoʻrroqning jabriga yoʻliqma sen ham{{sfn|Tursun|2006|p=106}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Sitamgar [[musulmon]] odil gʻayridindan yomonroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=109}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == Z == {{Q|Zolimning zulmidan ezilgan va [[qoʻrquv]] bosgan tuvaloq inida yotgan joyida jon beradi{{sfn|Tursun|2006|p=112}}.|[[Abu Hurayra]]}} {{Q|Zolimning zulmi oʻzini yiqitadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=195}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Zulm koʻrsa davringda zolimdan [[el]],<br />Oʻsha zulm sendan erur, yaxshi bil{{sfn|Tursun|2006|p=108}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzgalarga ozor berishdan saqlanish [[yaxshilik]] alomatlaridandir{{sfn|Tursun|2006|p=134}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Ch == {{Q|Chumolini choʻqib qirar qirgʻovul,<br />Oxir qarchigʻaydan oʻz holi mushkul{{sfn|Tursun|2006|p=107}}.|[[Xusrav Dehlaviy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] j7x61bszs4w1hiilpwnuhsfw93ens1t 0 5011 31986 20403 2026-08-09T06:08:31Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31986 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Kuch|wikipedia=Kuch|wiktionary=kuch}} '''Kuch''' — odam va jonivorlarning oʻz mus-kullarini ishlatib, jismoniy harakat qilish qobiliyati; jismoniy energiya; quvvat. {{ABD}} == K == {{Q|Kuchsiz [[shamol]] ojiz giyohlarga boʻron boʻlib tuyuladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=195}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] llk887mvc2pi4v0vpvpnxph3y8zk182 0 5013 32024 20489 2026-08-09T06:13:24Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32024 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Zarar|wikipedia=Zarar|wiktionary=zarar}} '''Zarar''' ({{lang-ar|}} — shikoyat, ziyon; yoʻqotish) — shikayat, buzilish; ziyon-zahmat. {{ABD}} == Z == {{Q|Ziyonkor giyoh bogʻdan yulib tashlanadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=196}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] o278saj564nq0i287jyl8zb0rjiv0yg 0 5015 31740 21201 2026-08-09T05:37:07Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31740 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Qashshoqlik|Tasvir=Malgudam,_along_the_rail_lines_(3682636585).jpg|wikipedia=Qashshoqlik|wiktionary=qashshoqlik}} '''Qashshoqlik''', '''kambagʻallik''' — bu shaxs yoki ijtimoiy guruhning iqtisodiy holatining oʻziga xos xususiyati boʻlib, bunda ular mehnat qobiliyatini saqlab qolish, koʻpayish kabi hayot uchun zarur boʻlgan minimal ehtiyojlarning maʼlum bir doirasini qondira olmaydilar. {{ABD}} == A == {{Q|Aqlli odam kambagʻal boʻlmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}}} == H == {{Q|[[Harom]] yegandan koʻra kambagʻal boʻlgan yaxshi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}}} == K == {{Q|Kambagʻallik – dunyoda ofat, oxiratda rohatdir. [[Boylik]] – dunyoda rohat, oxiratda ofatdir{{sfn|Tursun|2006|p=73}}.|[[Iso ibn Maryam]]}} {{Q|Kambagʻallar ham, [[boy]]lar ham uchta narsani ixtiyor etishgan. Kambagʻallarning ixtiyor qilgan narsalari — [[nafs]]ning rohati, [[qalb]]ing yumshoq, hisobning yengil boʻlishi. Boylarning ixtiyori — nafsning charchashi, qalbning mashgʻulligi va qattiq hisob{{sfn|Tursun|2006|p=90}}.|Shaqiq Zohid}} {{Q|Kambagʻallik [[tanballik]] samarasi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}}} {{Q|Kimning boʻshroq choʻntagi,<br />Tinchroq tepar yuragi{{sfn|Tursun|2006|p=89}}.|[[Nizomiy Ganjaviy]]}} {{Q|Koʻpchilik yoqtirmaydigan [[oʻlim]] va kambagʻallik qanday ajoyib narsalardir! [[Alloh]]ga qasamki, [[boylik]] ham, faqirlik ham bir [[neʼmat]]dir. Qaysisi bilan [[imtihon]] qilinsam ham, xotirjamman. Boy boʻlgan kezlar muhtojlarga [[yordam]] qilish, faqirlikda esa [[sabr]] etish [[fazilat]]i bor{{sfn|Tursun|2006|p=92}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} == M == {{Q|Muhtojlik hiylalar eshigini ochadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}}} == O == {{Q|Odamlar kambagʻallikni yomon koʻradilar, men yaxshi koʻraman. Ular [[oʻlim]]ni yomon koʻradilar, men yaxshi koʻraman. Faqirlikni Rabbimga [[tavozeʼ]]li va oʻlimni Rabbimga mushtoq boʻlganim uchun yaxshi koʻraman{{sfn|Tursun|2006|p=91}}.|[[Abu ad-Dardo]]}} {{Q|Odamni ikki ish halok qiladi: biri — [[xalq]] orasida [[izzat]]li boʻlishga intilmoq, ikkinchisi — kambagʻallikdan qoʻrqmoq. Har kishining koʻngli shikasta boʻlsa, [[shayton]] uning yaqiniga yoʻlamaydi{{sfn|Tursun|2006|p=157}}.|[[Sahl ibn Abdulloh Tustariy]]}} == Y == {{Q|[[Yalqovlik]] tufayli ishlamay kambagʻallashgan kishini barcha yomon koʻradi, doʻstlari ham undan uzoqlashadi, bolalari ham mensimay qoʻyadi, kambagʻallik barcha balolarning boshlanishidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=222}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] anhvzo0ev29vkp0j7wf2vzjnyrb5g3i 32371 31740 2026-08-09T07:04:12Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32371 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Qashshoqlik|Tasvir=Malgudam,_along_the_rail_lines_(3682636585).jpg|wikipedia=Qashshoqlik|wiktionary=qashshoqlik}} '''Qashshoqlik''', '''kambagʻallik''' — bu shaxs yoki ijtimoiy guruhning iqtisodiy holatining oʻziga xos xususiyati boʻlib, bunda ular mehnat qobiliyatini saqlab qolish, koʻpayish kabi hayot uchun zarur boʻlgan minimal ehtiyojlarning maʼlum bir doirasini qondira olmaydilar. {{ABD}} == A == {{Q|Aqlli odam kambagʻal boʻlmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}}} == H == {{Q|[[Harom]] yegandan koʻra kambagʻal boʻlgan yaxshi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}}} == K == {{Q|Kambagʻallik – dunyoda ofat, oxiratda rohatdir. [[Boylik]] – dunyoda rohat, oxiratda ofatdir{{sfn|Tursun|2006|p=73}}.|[[Iso ibn Maryam]]}} {{Q|Kambagʻallar ham, [[boy]]lar ham uchta narsani ixtiyor etishgan. Kambagʻallarning ixtiyor qilgan narsalari — [[nafs]]ning rohati, [[qalb]]ing yumshoq, hisobning yengil boʻlishi. Boylarning ixtiyori — nafsning charchashi, qalbning mashgʻulligi va qattiq hisob{{sfn|Tursun|2006|p=90}}.|Shaqiq Zohid}} {{Q|Kambagʻallik [[tanballik]] samarasi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}}} {{Q|Kimning boʻshroq choʻntagi,<br />Tinchroq tepar yuragi{{sfn|Tursun|2006|p=89}}.|[[Nizomiy Ganjaviy]]}} {{Q|Koʻpchilik yoqtirmaydigan [[oʻlim]] va kambagʻallik qanday ajoyib narsalardir! [[Alloh]]ga qasamki, [[boylik]] ham, faqirlik ham bir [[neʼmat]]dir. Qaysisi bilan [[imtihon]] qilinsam ham, xotirjamman. Boy boʻlgan kezlar muhtojlarga [[yordam]] qilish, faqirlikda esa [[sabr]] etish [[fazilat]]i bor{{sfn|Tursun|2006|p=92}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} == M == {{Q|Muhtojlik hiylalar eshigini ochadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}}} == O == {{Q|Odamlar kambagʻallikni yomon koʻradilar, men yaxshi koʻraman. Ular [[oʻlim]]ni yomon koʻradilar, men yaxshi koʻraman. Faqirlikni Rabbimga [[tavozeʼ]]li va oʻlimni Rabbimga mushtoq boʻlganim uchun yaxshi koʻraman{{sfn|Tursun|2006|p=91}}.|[[Abu ad-Dardo]]}} {{Q|Odamni ikki ish halok qiladi: biri — [[xalq]] orasida [[izzat]]li boʻlishga intilmoq, ikkinchisi — kambagʻallikdan qoʻrqmoq. Har kishining koʻngli shikasta boʻlsa, [[shayton]] uning yaqiniga yoʻlamaydi{{sfn|Tursun|2006|p=157}}.|[[Sahl ibn Abdulloh Tustariy]]}} == Y == {{Q|[[Yalqovlik]] tufayli ishlamay kambagʻallashgan kishini barcha yomon koʻradi, doʻstlari ham undan uzoqlashadi, bolalari ham mensimay qoʻyadi, kambagʻallik barcha balolarning boshlanishidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=222}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] pf49iadbvrhb35xj2uuf446m9c25zbd 32448 32371 2026-08-09T07:22:00Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32448 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Qashshoqlik|Tasvir=Malgudam,_along_the_rail_lines_(3682636585).jpg|wikipedia=Qashshoqlik|wiktionary=qashshoqlik}} '''Qashshoqlik''', '''kambagʻallik''' — bu shaxs yoki ijtimoiy guruhning iqtisodiy holatining oʻziga xos xususiyati boʻlib, bunda ular mehnat qobiliyatini saqlab qolish, koʻpayish kabi hayot uchun zarur boʻlgan minimal ehtiyojlarning maʼlum bir doirasini qondira olmaydilar. {{ABD}} == A == {{Q|Aqlli odam kambagʻal boʻlmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}}} == H == {{Q|[[Harom]] yegandan koʻra kambagʻal boʻlgan yaxshi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}}} == K == {{Q|Kambagʻallik – dunyoda ofat, oxiratda rohatdir. [[Boylik]] – dunyoda rohat, oxiratda ofatdir{{sfn|Tursun|2006|p=73}}.|[[Iso ibn Maryam]]}} {{Q|Kambagʻallar ham, [[boy]]lar ham uchta narsani ixtiyor etishgan. Kambagʻallarning ixtiyor qilgan narsalari — [[nafs]]ning rohati, [[qalb]]ing yumshoq, hisobning yengil boʻlishi. Boylarning ixtiyori — nafsning charchashi, qalbning mashgʻulligi va qattiq hisob{{sfn|Tursun|2006|p=90}}.|Shaqiq Zohid}} {{Q|Kambagʻallik [[tanballik]] samarasi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}}} {{Q|Kimning boʻshroq choʻntagi,<br />Tinchroq tepar yuragi{{sfn|Tursun|2006|p=89}}.|[[Nizomiy Ganjaviy]]}} {{Q|Koʻpchilik yoqtirmaydigan [[oʻlim]] va kambagʻallik qanday ajoyib narsalardir! [[Alloh]]ga qasamki, [[boylik]] ham, faqirlik ham bir [[neʼmat]]dir. Qaysisi bilan [[imtihon]] qilinsam ham, xotirjamman. Boy boʻlgan kezlar muhtojlarga [[yordam]] qilish, faqirlikda esa [[sabr]] etish [[fazilat]]i bor{{sfn|Tursun|2006|p=92}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} == M == {{Q|Muhtojlik hiylalar eshigini ochadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}}} == O == {{Q|Odamlar kambagʻallikni yomon koʻradilar, men yaxshi koʻraman. Ular [[oʻlim]]ni yomon koʻradilar, men yaxshi koʻraman. Faqirlikni Rabbimga [[tavozeʼ]]li va oʻlimni Rabbimga mushtoq boʻlganim uchun yaxshi koʻraman{{sfn|Tursun|2006|p=91}}.|[[Abu ad-Dardo]]}} {{Q|Odamni ikki ish halok qiladi: biri — [[xalq]] orasida [[izzat]]li boʻlishga intilmoq, ikkinchisi — kambagʻallikdan qoʻrqmoq. Har kishining koʻngli shikasta boʻlsa, [[shayton]] uning yaqiniga yoʻlamaydi{{sfn|Tursun|2006|p=157}}.|[[Sahl ibn Abdulloh Tustariy]]}} == Y == {{Q|[[Yalqovlik]] tufayli ishlamay kambagʻallashgan kishini barcha yomon koʻradi, doʻstlari ham undan uzoqlashadi, bolalari ham mensimay qoʻyadi, kambagʻallik barcha balolarning boshlanishidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=222}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] anhvzo0ev29vkp0j7wf2vzjnyrb5g3i 0 5017 31975 20690 2026-08-09T06:07:18Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31975 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Foyda|wikipedia=Foyda|wiktionary=foyda}} '''Foyda''' ({{lang-ar|}} — afzallik, imtiyoz; naf, bahra) — biror kimsa yoki narsa uchun boʻladigan naf, manfaat; ijobiy natija. {{ABD}} == F == {{Q|Foydasiz narsaga urinma{{sfn|Tursun|2006|p=128}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == Y == {{Q|[[Yer]] ostida qolgan [[boylik]]dan, yashirilgan [[oltin]]dan va bekitilgan [[ilm]]dan foyda yoʻq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=200}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] kakm3yubrpndhjb6kygnv5v5x8rps8p 0 5018 32089 20526 2026-08-09T06:20:54Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32089 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Qiyomat|wikipedia=Qiyomat|wiktionary=qiyomat}} '''Qiyomat''' — diniy eʼtiqodlarga koʻra, goʻyo bu [[dunyo]] tugagach, u dunyoda hamma tirilib, soʻroqqa toʻplanadigan kun; oxirat, mahshar. {{ABD}} == B == {{Q|Birov yer, birov boqar,<br>Qiyomat shunda qoʻpar.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=200}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] 6khbcfm98vkqtxeyjxcwv8q58c5kvyy 0 5019 32094 20571 2026-08-09T06:21:28Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32094 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xotirjamlik|wikipedia=Xotirjamlik|wiktionary=xotirjamlik|Tasvir=Abbot of Watkungtaphao in Phu Soidao Waterfall.jpg}} '''Xotirjamlik''' — ruhan tinch boʻlishlik, osoyishtalik. {{ABD}} == O == {{Q|Oz mol bilan xotirjam yashash, koʻp mol bilan [[qoʻrquv|qoʻrqib]] yashashdan afzal.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] 6vcfzuefy82jwevcdq86q9ab1qu4k7i 0 5027 32091 20722 2026-08-09T06:21:08Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32091 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Harom|wikipedia=Harom|wiktionary=harom|Tasvir=No pork.png}} '''Harom''' — [[shariat]] hukmiga muvofiq yeyish, ichishga, foydalanishga yaramaydigan, [[halol]] emas. {{ABD}} == E == {{Q|Eng ulugʻ [[taqvo]] harom narsadan qoʻl tortishdir{{sfn|Tursun|2006|p=49}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == H == {{Q|Harom yegandan koʻra [[kambagʻallik|kambagʻal]] boʻlgan yaxshi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=201}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] sk9zoi8gjq0xztxf7cqz4xn96loo4zu 0 5028 31840 26664 2026-08-09T05:48:44Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31840 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Gʻam|Tasvir=الداعية خليل عثمان.jpg|wikipedia=Gʻam|wiktionary=gʻam}} '''Gʻam''' ({{lang-ar|}} — qaygʻu, hasrat, gʻam-alam; havoning dimligi, jazirama) — ruhiy azob his-tuygʻusi, ruhiyatdagi shunday holat; [[qaygʻu]]. {{ABD}} == A == {{Q|[[Alloh]]ga yaqin boʻlish yorqin nurdir, xaloyiqqa yaqinlik gʻamning oʻzidir{{sfn|Tursun|2006|p=55}}.|[[Zunnun Misriy]]}} == B == {{Q|Banda uchun gʻam va [[xavf]]dan yaxshiroq doʻst yoʻqdir. Gʻam oʻtgan [[gunoh]]lar uchun, xavf qachon tushishi noma’lum boʻlgan gunohlar uchundir{{sfn|Tursun|2006|p=34}}.|[[Shaqiq ibn Ibrohim]]}} {{Q|Bu [[dunyo (islom)|dunyo]] boshidan-oxirigacha bir soat gʻam chekishga arzimaydi, bu dunyogi ulushing, nasibang shunchalar kam ekan, [[umr]]ingni gʻamda oʻtkazib nima qilasan?!{{sfn|Tursun|2006|p=82}}|[[Yahyo ibn Maoz]]}} == D == {{Q|Dunyo gʻami oʻtkinchidir. Abadiy qoladi, deb siqilma{{sfn|Tursun|2006|p=81}}.|[[Muhammad Kamol Pilav]]}} {{Q|Doʻstim ertalikning gʻamini yema,<br>Bu bir naqd nafsni gʻanimat bilgil.|[[Pahlavon Mahmud]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=175}}}} {{Q|[[Doʻst]]lar bilan koʻrishib, gaplashib turinglar, gʻam-[[qaygʻu]]dan qutulishlaringga vosita boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=170}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == E == {{Q|Ey aziz, bilginki, musibat ayyomida koʻngli gʻamga toʻlmagan, xomxayol va bemaʼni [[reja]]lar tuzib, oʻz ishini barbod qilmagan kishi aqlli kishi hisoblanadi. [[Aql]]dek ustoddan koʻra mehribonroq va qoʻllab-quvvatlovchi dastgir boʻlmaydi. Kishi uchun [[aql]] ogʻir kunlarda chora-tadbir topa bilish uchun inʼom etilgan:<br>Aql nima? U-da koʻmakchi dildir,<br>Aqling boʻlsa, senda barcha narsa bor{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=57}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == H == {{Q|Har kim [[amal]]ga tanballik qilsa, [[Alloh]] uni bir gʻamga duchor qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=48}}.|[[Ali]]}} == Q == {{Q|Qaysidir bir odamning muayyan [[baxtsizlik|baxtsizligiga]] sherik boʻla olgan kishigina koʻpchilik gʻamini ham his qila oladi{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}.|[[Feliks Dzerjinskiy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzgalar gʻamini chekmasa odam,<br />Anga noloyiqdir [[inson]], degan nom{{sfn|Tursun|2006|p=127}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == Gʻ == {{Q|Gʻamning davosi [[doʻstlik|doʻstlar]] diydorini koʻrish.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=204}}}} {{Q|Gʻam-gʻussa [[qarilik|qarishni]] tezlatadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=206}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] ohjgl8vwxqay0t15ko1rak996ra4qpy 0 5029 31941 20527 2026-08-09T06:01:51Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31941 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Sham|wikipedia=Sham|wiktionary=sham|Tasvir=LA2_Skultuna_kontorsljusstake.jpg}} '''Sham''' — toʻngʻadigan yoki quyuqlashgan yogʻdan oʻrtasiga pilik qoʻyib yasalgan tayoqchasimon chiroq. {{ABD}} == Sh == {{Q|Shamini kunduzi yondirgan odamning tuni qorongʻi boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=205}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] 9n89fgykauuejwvcj372wqz7kvnseow 0 5030 32224 20471 2026-08-09T06:37:48Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32224 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Tun|Tasvir=Earth%27s_City_Lights_by_DMSP%2C_1994-1995_%28large%29.jpg|wikipedia=Tun|wiktionary=tun}} '''Tun''' — sutkaning kun botishdan kun chiqqungacha, oqshomdan tongotargacha boʻlgan qismi. {{ABD}} == Sh == {{Q|[[Sham]]ini kunduzi yondirgan odamning tuni qorongʻi boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=205}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] ix3el50bov37sm7y1cvfeu8jjkzrrss 0 5031 32002 20942 2026-08-09T06:10:28Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32002 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Uyqu|Tasvir=A_child_sleeping.jpg|wikipedia=Uyqu|wiktionary=uyqu}} '''Uyqu''' hayvon va hasharotlarda kuzatiluvchi, tabiiy fiziologik minimal faollik holatidir. Uyquni bajarish uxlash deyiladi. Uyqu va u bilan bogʻliq hodisalarni somnologiya fani oʻrganadi. {{ABD}} == K == {{Q|Kechasi [[sharob]] ichib, kunduzi uxlashdan xonumon barbod boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} {{Q|Koʻp yotadigan odamning [[umr]]ida [[baraka]] kam boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} {{Q|Koʻp yotgan oz yashaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} {{Q|Koʻp yotish [[xastalik]] keltiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=222}}}} == O == {{Q|[[Olov]]dan toʻshagi, [[ilon]]dan yostigʻi boʻlgan odam qanday uxlay olishi mumkin.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=206}}}} == N == {{Q|Notinch [[koʻngil]]ga shirin uyqu kelmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} == R == {{Q|[[Riyozat]] qilichlarini sugʻurib, [[nafs]]ing bilan mujodala qil. Riyozat toʻrt yoʻl bilan boʻladi: oz yemoq, oz uxlamoq, oz gaplashmoq, barcha jonlidan kelgan iztiroblarga chidamoq{{sfn|Tursun|2006|p=87}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} == T == {{Q|[[Tun]]da uxlagach, [[kun]]duzi yana uxlash [[umr]]ni [[isrof]] qilishdir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=222}}}} == U == {{Q|Uyqudagi odamning uygʻoq odamdan xabari boʻlmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=222}}}} {{Q|Uyquga ketish [[jon]]ni bir nafas xatarga topshirishdir. Chunki uyqu [[oʻlim]] elchisi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} == Oʻ == {{Q|Oʻn olti yildan beri toʻyib ovqatlanmadim. Zero, koʻp yeyish badanni ogʻirlashtiradi, [[qalb]]ni qoraytiradi, [[zakovat]]ni ketkazadi, uyquni jalb etadi va kishini [[ibodat]]ga zaif qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=84}}.|[[Shofiʼiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] i8shpbx5aq2eygfofe5crr22v49ubv1 0 5032 32073 22387 2026-08-09T06:19:07Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32073 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Qaygʻu|Tasvir=Evstafiev-bosnia-sarajevo-funeral-reaction.jpg|wikipedia=Qaygʻu|wiktionary=qaygʻu}} '''Qaygʻu''' — boshga tushgan ruhiy azob; gʻam, musibat. {{ABD}} == D == {{Q|[[Doʻst]]lar bilan koʻrishib, gaplashib turinglar, [[gʻam]]-qaygʻudan qutulishlaringga vosita boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=170}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == K == {{Q|Koʻpincha [[sevinch]] qanotida bizga qaygʻu ham uchib keladi{{sfn|Tursun|2006|p=117}}.|[[Afandi Kofiyev]]}} == Q == {{Q|Qoʻldan ketgan narsaga qaygʻurish nodonlikdir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=206}}}} {{Q|Qoʻldan ketgan narsaga qaygʻurma,<br>Oʻlik qabristondan tirilib qaytmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=206}}}} == Oʻ == {{Q|Oʻtgan ishga qaygʻurib, behuda figʻon chekmoq va oʻzi-oʻziga ozor yetkazmoq aqlli kishilar odatidan emas. Aqlli kishi barcha ogʻir ishlar oldida dovdiramaydi, oʻzini mahkam tutadi, sabot va [[iroda]] tufayli [[gʻalaba]]ga erishadi.{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=56}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] 6fi17mocdgtnlwdkce3lmsbqoop6t75 0 5033 31823 20786 2026-08-09T05:46:47Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31823 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Orzu|Tasvir=Daydreaming_Gentleman.jpg|wikipedia=Orzu|wiktionary=orzu}} '''Orzu''' — dildagi istak; ezgu umid; intilish. {{ABD}} == H == {{Q|Haddidan oshmasin orzuning koʻpi,<br />Togʻni koʻtarolmas bir somon choʻpi{{sfn|Tursun|2006|p=78}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} == K == {{Q|Kim [[dunyo (islom)|dunyo]]likni qattiq istasa-yu, unga bu berilsa, bunga hech qachon [[qanoat]] qilmaydi, yana istaydi. Kim [[oxirat]]likni qattiq istasa-yu, unga bu berilsa, u ham bunga qanoatqilmaydi, yana istaydi. Na dunyolik orzularining, na-da oxiratlik orzularining soʻnggi bordir{{sfn|Tursun|2006|p=73}}.|[[Abu Sulaymon Doroniy]]}} == O == {{Q|Odamzot uch narsaga afsuslanib bu dunyodan koʻchadi: toʻplagan moli va [[boylik|boyligi]] bilan toʻymaydi, orzulariga erisholmaydi, [[oxirat]] hayoti uchun hozirligini qilolmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=77}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Orzusi koʻpning gʻussasi ham koʻp.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=206}}}} {{Q|Orzu — tamannoga berilmaslik eng sharafli boylikdir, orzuning oʻzi yomon bir amaldir{{sfn|Tursun|2006|p=76}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] l1vjue4ho12d3ni06u0qcnbo0y4891o 0 5034 32063 31294 2026-08-09T06:18:00Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32063 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Oʻgʻil | Tasvir = Panjabi_father_and_son.jpg | Izoh = | Vikipediya = Oʻgʻil | Vikilugʻat = Oʻgʻil | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Oʻgʻil''' – [[erkak]] jinsidagi bola. Uning [[ayol]] jinsidagi muqobili [[qiz]]dir. Biologik nuqtayi nazardan, oʻgʻil birinchi darajali qarindosh hisoblanadi. {{ABD}} == Oʻ == {{Q|Oʻgʻil dono boʻlsa, [[ota]] rohatga yetadi{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Mahmud Qoshgʻariy]]}} {{Q|Oʻgʻil otaning siridir, ikki koʻzining biridir{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Qoʻrqit ota]]}} == Gʻ == {{Q|[[Gʻam]]li ayyomda oʻgʻil asqatar.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=206}}}} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 301nehoavadc43a1ihyvz1a0yqvz1q1 0 5035 31797 20642 2026-08-09T05:40:23Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31797 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Javob|wikipedia=Javob|wiktionary=javob}} '''Javob''' — soʻroqqa, murojaatga qaytariladigan gap; xat; tovush; imo-ishora va shu kabilar. {{ABD}} == J == {{Q|Javobga shoshilgan kishi [[xato]]ga yoʻl qoʻyadi{{sfn|Tursun|2006|p=145}}.|[[Muhammad Zehniy]]}} {{Q|Javobning yumshogʻi [[gʻazab]]ni soʻndiradi, [[soʻz]]ning qattigʻi odamni oʻldiradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=208}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] omysdzdg9710uegwa172rwexdqjinrw 32334 31797 2026-08-09T07:00:01Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32334 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Javob|wikipedia=Javob|wiktionary=javob}} '''Javob''' — soʻroqqa, murojaatga qaytariladigan gap; xat; tovush; imo-ishora va shu kabilar. {{ABD}} == J == {{Q|Javobga shoshilgan kishi [[xato]]ga yoʻl qoʻyadi{{sfn|Tursun|2006|p=145}}.|[[Muhammad Zehniy]]}} {{Q|Javobning yumshogʻi [[gʻazab]]ni soʻndiradi, [[soʻz]]ning qattigʻi odamni oʻldiradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=208}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] oq0tgxkkxm17tyj68t7c7gsfepqb613 32410 32334 2026-08-09T07:19:39Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32410 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Javob|wikipedia=Javob|wiktionary=javob}} '''Javob''' — soʻroqqa, murojaatga qaytariladigan gap; xat; tovush; imo-ishora va shu kabilar. {{ABD}} == J == {{Q|Javobga shoshilgan kishi [[xato]]ga yoʻl qoʻyadi{{sfn|Tursun|2006|p=145}}.|[[Muhammad Zehniy]]}} {{Q|Javobning yumshogʻi [[gʻazab]]ni soʻndiradi, [[soʻz]]ning qattigʻi odamni oʻldiradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=208}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] omysdzdg9710uegwa172rwexdqjinrw 0 5036 31769 20954 2026-08-09T05:39:12Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31769 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Pushaymon|wikipedia=Pushaymon|wiktionary=pushaymon|Tasvir=Hans_Thoma_-_Der_verlorene_Sohn.jpg}} '''Pushaymon''' — oʻz qilmishi uchun ruhiy ezilish hissi; afsuslanish; afsus, nadomat. {{ABD}} == E == {{Q|Ey voh! Eng shafqatsiz zarba oʻzimga oʻzimdan kelganini his etdim. Lekin juda kech{{sfn|Tursun|2006|p=117}}.|[[Muhammad Nurulloh Saydo Jazariy]]}} == M == {{Q|Men koʻp joylarni kezdim va olam ahvoliga qaradim. Unda [[hayronlik]] kaftini iyagiga tirovchidan yoki pushaymonlik barmogʻini tishlab turuvchidan boshqani koʻrmadim{{sfn|Tursun|2006|p=115}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == O == {{Q|Oxiri pushaymonlik bilan tugaydigan [[lazzat]]dan [[foyda]] yoʻq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=209}}}} == P == {{Q|Pushaymonlik uch xil boʻladi: bir kunlik, bir yillik va bir umrlik. Bir kunlik pushaymonlik arzimagan pushaymonlik boʻlib, u biror narsani yetolmay qolish, arzimagan narsaga ega boʻla olmay qolish sababli paydo boʻladi va tezda unutilib ketadi. Bir yillik pushaymonlik esa qoʻlidan kelsa ham beparvolik tufayli, tayyor yerga ekin ekmay [[vaqt]]ni oʻtkazib yuborish orqali keladi. Bir umrli pushaymonlik esa adashish orqali oʻziga munosib boʻlmagan murosasiz [[xotin]]ga uylanib qolish orqasidan keladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=209}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Q == {{Q|Qabrda yotganlar pushaymon qilayotgan ishlar ustida tiriklar bir-biri bilan qirpichoq boʻlmoqdalar{{sfn|Tursun|2006|p=114}}.|[[Abu Homid Gʻazzoliy]]}} == Y == {{Q|[[Yaxshilik]]ni koʻp qilgan kishining pushaymonligi kam boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=209}}}} == Oʻ == {{Q|Oʻtgan ishga pushaymon boʻlish eng ogʻir [[dard]].|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=209}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] k71t59kv9wx32j1g1nrr6c2jxa7nc5r 32355 31769 2026-08-09T07:02:23Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32355 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Pushaymon|wikipedia=Pushaymon|wiktionary=pushaymon|Tasvir=Hans_Thoma_-_Der_verlorene_Sohn.jpg}} '''Pushaymon''' — oʻz qilmishi uchun ruhiy ezilish hissi; afsuslanish; afsus, nadomat. {{ABD}} == E == {{Q|Ey voh! Eng shafqatsiz zarba oʻzimga oʻzimdan kelganini his etdim. Lekin juda kech{{sfn|Tursun|2006|p=117}}.|[[Muhammad Nurulloh Saydo Jazariy]]}} == M == {{Q|Men koʻp joylarni kezdim va olam ahvoliga qaradim. Unda [[hayronlik]] kaftini iyagiga tirovchidan yoki pushaymonlik barmogʻini tishlab turuvchidan boshqani koʻrmadim{{sfn|Tursun|2006|p=115}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == O == {{Q|Oxiri pushaymonlik bilan tugaydigan [[lazzat]]dan [[foyda]] yoʻq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=209}}}} == P == {{Q|Pushaymonlik uch xil boʻladi: bir kunlik, bir yillik va bir umrlik. Bir kunlik pushaymonlik arzimagan pushaymonlik boʻlib, u biror narsani yetolmay qolish, arzimagan narsaga ega boʻla olmay qolish sababli paydo boʻladi va tezda unutilib ketadi. Bir yillik pushaymonlik esa qoʻlidan kelsa ham beparvolik tufayli, tayyor yerga ekin ekmay [[vaqt]]ni oʻtkazib yuborish orqali keladi. Bir umrli pushaymonlik esa adashish orqali oʻziga munosib boʻlmagan murosasiz [[xotin]]ga uylanib qolish orqasidan keladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=209}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Q == {{Q|Qabrda yotganlar pushaymon qilayotgan ishlar ustida tiriklar bir-biri bilan qirpichoq boʻlmoqdalar{{sfn|Tursun|2006|p=114}}.|[[Abu Homid Gʻazzoliy]]}} == Y == {{Q|[[Yaxshilik]]ni koʻp qilgan kishining pushaymonligi kam boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=209}}}} == Oʻ == {{Q|Oʻtgan ishga pushaymon boʻlish eng ogʻir [[dard]].|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=209}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] 6tmsgj7ckmccozksxsiuhks6jn8h2v7 32440 32355 2026-08-09T07:21:36Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32440 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Pushaymon|wikipedia=Pushaymon|wiktionary=pushaymon|Tasvir=Hans_Thoma_-_Der_verlorene_Sohn.jpg}} '''Pushaymon''' — oʻz qilmishi uchun ruhiy ezilish hissi; afsuslanish; afsus, nadomat. {{ABD}} == E == {{Q|Ey voh! Eng shafqatsiz zarba oʻzimga oʻzimdan kelganini his etdim. Lekin juda kech{{sfn|Tursun|2006|p=117}}.|[[Muhammad Nurulloh Saydo Jazariy]]}} == M == {{Q|Men koʻp joylarni kezdim va olam ahvoliga qaradim. Unda [[hayronlik]] kaftini iyagiga tirovchidan yoki pushaymonlik barmogʻini tishlab turuvchidan boshqani koʻrmadim{{sfn|Tursun|2006|p=115}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == O == {{Q|Oxiri pushaymonlik bilan tugaydigan [[lazzat]]dan [[foyda]] yoʻq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=209}}}} == P == {{Q|Pushaymonlik uch xil boʻladi: bir kunlik, bir yillik va bir umrlik. Bir kunlik pushaymonlik arzimagan pushaymonlik boʻlib, u biror narsani yetolmay qolish, arzimagan narsaga ega boʻla olmay qolish sababli paydo boʻladi va tezda unutilib ketadi. Bir yillik pushaymonlik esa qoʻlidan kelsa ham beparvolik tufayli, tayyor yerga ekin ekmay [[vaqt]]ni oʻtkazib yuborish orqali keladi. Bir umrli pushaymonlik esa adashish orqali oʻziga munosib boʻlmagan murosasiz [[xotin]]ga uylanib qolish orqasidan keladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=209}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Q == {{Q|Qabrda yotganlar pushaymon qilayotgan ishlar ustida tiriklar bir-biri bilan qirpichoq boʻlmoqdalar{{sfn|Tursun|2006|p=114}}.|[[Abu Homid Gʻazzoliy]]}} == Y == {{Q|[[Yaxshilik]]ni koʻp qilgan kishining pushaymonligi kam boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=209}}}} == Oʻ == {{Q|Oʻtgan ishga pushaymon boʻlish eng ogʻir [[dard]].|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=209}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] k71t59kv9wx32j1g1nrr6c2jxa7nc5r 0 5037 32187 20737 2026-08-09T06:33:13Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32187 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Toʻgʻrilik|wikipedia=Toʻgʻrilik|wiktionary=toʻgʻrilik}} '''Toʻgʻrilik''' — toʻgʻri ekanlik, toʻgʻri holatga egalik, toʻgʻri boʻlishlik. {{ABD}} == Q == {{Q|Qayda ravshan boʻlsa toʻgʻrilik nuri,<br />Egrilik soʻnadi, quriydi shoʻri{{sfn|Tursun|2006|p=137}}.|[[Abulqosim Firdavsiy]]}} == T == {{Q|Toʻgʻrilikdan kelmish hamma yaxshi ot,<br />Egrilikdan [[foyda]] koʻrmadi bir zot{{sfn|Tursun|2006|p=135}}.|[[Abulqosim Firdavsiy]]}} {{Q|Toʻgʻrilik odamni balodan qutqaradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=211}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Toʻgʻrini de, toʻgʻrini koʻr, toʻgʻri yur,<br>Toʻgʻri gapir, toʻgʻri eshit, toʻgʻri tur{{sfn|Tursun|2006|p=136}}.|[[Abdurahmon Jomiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 86ak887gcinqayuzs8gy6shovpd3iel 0 5038 31733 20870 2026-08-09T05:36:50Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31733 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Vaʼda | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Vaʼda | Vikilugʻat = Vaʼda | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Vaʼda''' ({{lang-ar|وَعْدَة}} — soʻz berish, vaʼda; muddat) — nimadir qilish-qilmaslikka berilgan soʻz. {{ABD}} == G == {{Q|Gapirmay bajargan mard kishi boʻlar,<br>Gapirib bajarsa, yarim marddir u.<br>Gapirsayu, biroq bajarmasa gar,<br>U toʻliq nomarddir, el ichra kulgu!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=100}}|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == V == {{Q|Vaʼda berib bajarmaslik naqadar qabih ish, gapirmay turib ish bajarish esa qanday chiroyli!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=100}}|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Vaqti-soati oʻtgandan soʻng ijro boʻladigan vaʼdadan hech bir [[yaxshilik]] boʻlmas{{sfn|Tursun|2006|p=127}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Y == {{Q|[[Yolgʻon]] vaʼda berish bekorga [[dushman]] orttirishdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=213}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻz vaʼdasida turmaganda turli-tuman vaj-karsonlar koʻrsatuvchi kimsa hech qachon [[mard]] va [[himmat]]li inson boʻlolmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=147}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] g5xgpakp9yqll8e8mf6aswsdwiwe0it 32376 31733 2026-08-09T07:04:45Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32376 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Vaʼda | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Vaʼda | Vikilugʻat = Vaʼda | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Vaʼda''' ({{lang-ar|وَعْدَة}} — soʻz berish, vaʼda; muddat) — nimadir qilish-qilmaslikka berilgan soʻz. {{ABD}} == G == {{Q|Gapirmay bajargan mard kishi boʻlar,<br>Gapirib bajarsa, yarim marddir u.<br>Gapirsayu, biroq bajarmasa gar,<br>U toʻliq nomarddir, el ichra kulgu!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=100}}|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == V == {{Q|Vaʼda berib bajarmaslik naqadar qabih ish, gapirmay turib ish bajarish esa qanday chiroyli!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=100}}|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Vaqti-soati oʻtgandan soʻng ijro boʻladigan vaʼdadan hech bir [[yaxshilik]] boʻlmas{{sfn|Tursun|2006|p=127}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Y == {{Q|[[Yolgʻon]] vaʼda berish bekorga [[dushman]] orttirishdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=213}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻz vaʼdasida turmaganda turli-tuman vaj-karsonlar koʻrsatuvchi kimsa hech qachon [[mard]] va [[himmat]]li inson boʻlolmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=147}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 62jdfcn1ir6hip0hlzuucsvojwsfwbp 32445 32376 2026-08-09T07:21:51Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32445 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Vaʼda | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Vaʼda | Vikilugʻat = Vaʼda | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Vaʼda''' ({{lang-ar|وَعْدَة}} — soʻz berish, vaʼda; muddat) — nimadir qilish-qilmaslikka berilgan soʻz. {{ABD}} == G == {{Q|Gapirmay bajargan mard kishi boʻlar,<br>Gapirib bajarsa, yarim marddir u.<br>Gapirsayu, biroq bajarmasa gar,<br>U toʻliq nomarddir, el ichra kulgu!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=100}}|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == V == {{Q|Vaʼda berib bajarmaslik naqadar qabih ish, gapirmay turib ish bajarish esa qanday chiroyli!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=100}}|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Vaqti-soati oʻtgandan soʻng ijro boʻladigan vaʼdadan hech bir [[yaxshilik]] boʻlmas{{sfn|Tursun|2006|p=127}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Y == {{Q|[[Yolgʻon]] vaʼda berish bekorga [[dushman]] orttirishdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=213}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻz vaʼdasida turmaganda turli-tuman vaj-karsonlar koʻrsatuvchi kimsa hech qachon [[mard]] va [[himmat]]li inson boʻlolmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=147}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] g5xgpakp9yqll8e8mf6aswsdwiwe0it 0 5039 32292 31719 2026-08-09T06:46:34Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32292 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Goʻzallik|wikipedia=Goʻzallik|wiktionary=goʻzallik|Tasvir=A_Japanese_Beauty_(OAW).png}} '''Goʻzallik''' — estetika tushunchasi. Tabiat va jamiyatdagi narsa va hodisalarning, inson faoliyatining kishida mehr-muhabbat, quvonch, zavq, erkinlik tuygʻulari hosil qilishga qodir boʻlgan xususiyatlarini ifodalaydi. [[Xunuklik]]ning aksi. {{ABD}} == G == {{Q|Goʻzallik baʼzi xislat va belgilardan iborat emas, balki umumiy qiyofada va unda hayot mohiyati qay daraja aks etishidadir{{sfn|Voronsov|1989|p=45}}|[[Nikolay Dobrolyubov]]}} {{Q|Goʻzallik butun olamni qalbga olib kiradigan kuch va isteʼdodga ega{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}.|[[Migel de Saavedri Servantes]]}} {{Q|Goʻzallik ham ulugʻ [[neʼmat]] boʻlib, u har kimsaga ham berilavermaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=215}}}} {{Q|Goʻzallik — haqiqiy baxt-saodat va rasmana qahramonlik boʻlib, u balandparvoz soʻzlarga muhtoj emas{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}.|[[Vilgelm Raabe]]}} {{Q|Goʻzallik har yerda intiq kutilgan mehmondir{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}.|[[Iogann Volfgang fon Gyote]]}} {{Q|Goʻzal yuz [[koʻz]] nurini oshiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} == I == {{Q|Ikki narsa kishi qoʻlida boʻlsa uvol: goʻzallikka magʻrur boʻlgan kishiga berilgan husn, ikkinchisi – goʻzallik [[qadr]]ini bilmaydigan kishiga tushib qolgan xotin{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=215}}.|[[Mavlono Xurramiy]]}} == K == {{Q|Kamtarlik bilan yoʻgʻrilgan goʻzallikkina goʻzallik deya atalishga haqli. Kamtarligi boʻlmagan goʻzallik — goʻzallik emas, shunchaki xushbichimlikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=45}}.|[[Migel de Saavedri Servantes]]}} {{Q|Kishida ikki goʻzallik boʻlib, ular ichki va tashqi goʻzallikka boʻlinadi. Tashqi goʻzallikka kishining barcha aʼzolari, masalan, koʻz, quloq, qosh, lab, ogʻiz, qoʻl, oyoq, qomat kiradi. Ichki goʻzallik esa kishining yoqimli [[xulq]]lar bilan bezanishidir. Bu xulqlar [[muloyimlik]], [[saxovat]], [[shijoat]], [[ilm]], [[kamtarlik]], [[iffat]] va shunga oʻxshashlardir!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=215}}|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == M == {{Q|Maʼnosiz joyda goʻzallik boʻlishi mumkin emas{{sfn|Voronsov|1989|p=45}}.|[[Eten Lui Bule]]}} == O == {{Q|Oti goʻzalning oʻzi ham goʻzal boʻlavermaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=215}}}} == T == {{Q|Tashqi goʻzallik oʻzining pinhoniy ichki olami bilan yanada qimmatlidir. Kitob muqovasi zarhalli boʻlibgina qolmay, ichidagi mazmuni ham oltinga teng boʻlsa, u alohida ahamiyat kasb etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=45}}.|[[Uilyam Shekspir]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] dqgd9o1t2vmufvzggncnurfje00iqb2 0 5040 31977 24254 2026-08-09T06:07:30Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31977 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Feʼl-atvor | Tasvir = Alletemp.jpg | wikipedia = Feʼl-atvor | wiktionary = feʼl-atvor }} '''Feʼl-atvor''', '''xarakter''' — shaxsning atrof muhitga va oʻz-oʻziga munosabatida namoyon boʻladigan individual xususiyati. Har bir kishining feʼl-atvorida uning bosib oʻtgan hayot yoʻli aks etadi. {{ABD}} == F == {{Q|Feʼlning kengligi [[rizq]]ning moʻlligi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=218}}}} {{Q|Goʻzal feʼl-atvorning nishonasi oʻn narsadir: birinchi nishonasi – [[yaxshilik]], ikkinchi – [[insof]]li boʻlish, uchinchi – boshqa odamdan [[ayb]] qidirmaslik, toʻrtinchi – biror kishida nojoʻya harakat koʻrsa, uni yaxshi yoʻlga boshlash, beshinchi – bir odam oʻz aybiga iqror boʻlib [[uzr]] aytsa, uzrini qabul qilish, oltinchi – boshqalar uchun [[mashaqqat]]ni oʻz ustiga olish, yettinchi – faqat oʻz [[manfaat]]inigina koʻzlamaslik, sakkizinchi – ochiq yuzli, shirin soʻzli boʻlish, toʻqqizinchi – muhtojlarning hojatini chiqarish, oʻninchi – [[muloyim]] va tavozeʼli boʻlishdir{{sfn|Tursun|2006|p=126}}.|[[Husayn Voiz Koshifiy]]}} == I == {{Q|Ikki narsani kishi oʻzidan quvolmaydi: biri [[soya]], ikkinchisi – badfeʼllik{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=97}}{{sfn|Tursun|2006|p=137}}.|[[Mavlono Xurramiy]]}} == K == {{Q|[[Kamolot]]ga erishmoq kerak. Har qanday xarakterni ham oʻzgartirsa boʻladi. Agar odam chinakamiga istasa, oʻzini ayamasa, [[qanoat]], [[iqtidor]], hatto jismoniy kuchni ham oʻzida topishi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}.|[[Mixail Frunze]]}} == T == {{Q|Tajribalardan maʼlum boʻlishicha, chiroyli [[xulq]]qa ega boʻlgan [[ayol]]larning [[er]]lari ham shunday [[xulq]]qa ega boʻlar ekanlar. Aksincha, yomon [[xulq]]qa ega boʻlgan [[ayol]]larning [[er]]lari yomon [[xulq]]qa ega boʻlib, ularda [[yovuzlik]] xislatlari paydo boʻlib, boshqalar bilan ham qoʻpol [[muomala]]da boʻlar ekanlar.|[[Olimat ul-Banot]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}}} == Y == {{Q|Yaxshi feʼl bilan odamlar koʻnglini olib, oʻzingni yomon qiliqlardan saqlab yasha{{sfn|Tursun|2006|p=129}}.|[[Ahmad Yugnakiy]]}} {{Q|Yomon feʼlli kishidan [[harom]]dan parhez qilgandek parhez qilinglar{{sfn|Tursun|2006|p=44}}.|[[Abu Bakr Varroq]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 6zte449v9ivh107jo2ratb93l5szwo0 0 5043 31860 19599 2026-08-09T05:51:08Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31860 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Rizq|wikipedia=Rizq|wiktionary=rizq|Tasvir=011006_Hud_UrduScript.jpg}} '''Rizq''' — 1) hayot uchun zarur ozuq, ozuqa, qut, nasiba, ovqat; 2) biror ish, harakat va sh. k. uchun asos boʻlgan narsa; ozuqa, oziq; 3) qurʼoni karim, Islom diniga koʻra, xudo qar bir kishi, jonivor uchun atagan, oʻlchab, belgilab qoʻygan nasiba, ulush. {{ABD}} == A == {{Q|[[Alloh]] [[taqvodor]] bandalariga doimo rizq-nasiba inʼom etgani uchun ularning rizqlari tuganmasdir{{sfn|Tursun|2006|p=55}}.|[[Fuzayl ibn Iyoz]]}} == B == {{Q|Boʻlmasin olamda rizqim kam desang,<br />Masʼiyatni kam qilgʻil [[gʻam]] yesang{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=219}}.|[[Farididdin Attor]]}} == D == {{Q|[[Dunyo (islom)|Dunyoga]] intilib oʻlishlikdan saqlan! Xotirjam boʻlgin, senga yozilgan rizq sendan oʻzgaga berilmas{{sfn|Tursun|2006|p=82}}.|[[Shaqiq Balxiy]]}} == F == {{Q|[[Feʼl]]ning kengligi rizqning moʻlligi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=218}}}} == K == {{Q|Kim oʻzining [[ayb]]ini bilsa, boshqa kishining aybi bilan ishi boʻlmay qoladi. Kim [[taqvo]] libosidan yalangʻoch boʻlsa, unga hech kim parda tutolmaydi. Kim Allohning bergan rizqiga rozi boʻlsa, boshqalarning qoʻlidagi narsaga xafa boʻlmaydi. Kim [[zulm]] qilichini sugʻursa, shu qilich bilan qoʻli kesiladi. Kim birodariga choh qazisa, unga oʻzi tushadi. Kim birovning parda-hijobini oyoqosti qilsa, oʻzining avrati ochiladi. Kim oʻz [[xato]]sini unutsa, boshqaning xatosini katta biladi. Kim katta ishlarga kirishsa va oʻziga xatarli yoʻl topsa, halok boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=129}}.|[[Mansur bin Ammor]]}} {{Q|Kundalik rizq koʻp, qaygʻuraverma. Shu bilan birga mol orttiraman, deb oʻzingni koʻp qiynaverma. Chunki har kim oʻz nasibasidan ortiq bitta ham don yeya olmaydi{{sfn|Tursun|2006|pp=76-77}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == R == {{Q|Rizqing uchun [[harakat]] qil, ammo rizq topaman, deb toʻgʻrilikdan ayrilma va [[musulmon]] holda oʻlishga intil. Mazlumning badduosidan saqlan{{sfn|Tursun|2006|p=92}}.|[[Muoz ibn Jabal]]}} {{Q|Rizq-u roʻzing koʻp boʻlsin desang, koʻp [[sadaqa]] qil{{sfn|Tursun|2006|p=99}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻz rizqiga ishongan inson shundayki, [[boylik]]ka xursand boʻlmaydi, [[faqirlik]]ka eʼtibor qilmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=94}}.|[[Hotam Asom]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 45j49ju6iaksn7vc7qeqk8ksz81xf67 0 5044 31770 20718 2026-08-09T05:39:18Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31770 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Lazzat|wikipedia=Lazzat|wiktionary=lazzat|Tasvir=Socrates-Alcibiades-crop.png}} '''Lazzat''' — 1) narsalarning maza-taʼm bilish aʼzolari orqali seziladigan xususiyati; maza, taʼm; 2) huzur-halovat hissi; maza, nashʼa, zavq. {{ABD}} == H == {{Q|Har bir yangi narsada lazzat bor{{sfn|Tursun|2006|p=76}}.|[[Abu Rayhon Beruniy]]}} == Z == {{Q|Zahmatni [[:wikt:mashshota|mashshota]] chekadi, ammo lazzatni [[kuyov]] tortadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} {{Q|[[Zahmat]] chekkan lazzatni yaxshi biladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=219}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 1d0ivezzo40qyscu0ir55dvdb8r6bec 32358 31770 2026-08-09T07:02:43Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32358 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Lazzat|wikipedia=Lazzat|wiktionary=lazzat|Tasvir=Socrates-Alcibiades-crop.png}} '''Lazzat''' — 1) narsalarning maza-taʼm bilish aʼzolari orqali seziladigan xususiyati; maza, taʼm; 2) huzur-halovat hissi; maza, nashʼa, zavq. {{ABD}} == H == {{Q|Har bir yangi narsada lazzat bor{{sfn|Tursun|2006|p=76}}.|[[Abu Rayhon Beruniy]]}} == Z == {{Q|Zahmatni [[:wikt:mashshota|mashshota]] chekadi, ammo lazzatni [[kuyov]] tortadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} {{Q|[[Zahmat]] chekkan lazzatni yaxshi biladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=219}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 5fx6yr2d720qdk2y4xype6r0lsw4qeg 32443 32358 2026-08-09T07:21:45Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32443 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Lazzat|wikipedia=Lazzat|wiktionary=lazzat|Tasvir=Socrates-Alcibiades-crop.png}} '''Lazzat''' — 1) narsalarning maza-taʼm bilish aʼzolari orqali seziladigan xususiyati; maza, taʼm; 2) huzur-halovat hissi; maza, nashʼa, zavq. {{ABD}} == H == {{Q|Har bir yangi narsada lazzat bor{{sfn|Tursun|2006|p=76}}.|[[Abu Rayhon Beruniy]]}} == Z == {{Q|Zahmatni [[:wikt:mashshota|mashshota]] chekadi, ammo lazzatni [[kuyov]] tortadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} {{Q|[[Zahmat]] chekkan lazzatni yaxshi biladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=219}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 1d0ivezzo40qyscu0ir55dvdb8r6bec 0 5045 31916 20689 2026-08-09T05:58:16Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31916 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Zahmat|wiktionary=zahmat}} '''Zahmat''' — 1) ogʻir, mashaqqatli mehnat; 2) kulfat, azob-uqubat, qiyinchilik. {{ABD}} == V == {{Q|[[Vazifa]]si yuksak odamning zahmati ham koʻp boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=219}}}} == Z == {{Q|Zahmatni [[:wikt:mashshota|mashshota]] chekadi, ammo [[lazzat]]ni [[kuyov]] tortadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} {{Q|Zahmat chekmagan xush[[baxt]] boʻlmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=219}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] iky426ypas0rtjpv9qgogm9rgzgb5yd 0 5046 31957 20453 2026-08-09T06:05:15Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31957 wikitext text/x-wiki '''Vazifa''' — amalga oshiri-lishi, hal qilinishi lozim boʻlgan, koʻzda tutilgan maqsad, maqsadli ish. {{ABD}} == V == {{Q|Vazifasi yuksak odamning [[zahmat]]i ham koʻp boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=219}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] aipbduj64kegxs9s7fpe70cwjfrtabg 0 5047 31871 20442 2026-08-09T05:52:48Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31871 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Bekorchilik|wikipedia=Bekorchilik|wiktionary=bekorchilik}} '''Bekorchilik''' — ishdan xolilik, ishdan qoʻli boʻshlik; ish boʻlmagan payt. {{ABD}} == B == {{Q|Bekor yurgandan koʻra [[dushman]]ga tosh tashigan afzal.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=222}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] 6s1f0ma23s9kboq5exjaep771cgw2q8 0 5048 31969 20733 2026-08-09T06:06:36Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31969 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Tinchlik|wikipedia=Tinchlik|wiktionary=tinchlik|Tasvir=Peace_dove.svg}} '''Tinchlik''', '''xalqaro tinchlik''' – xalqlar va davlatlar oʻrtasida zoʻrlik ishlatmasdan tashqi siyosat olib borishga, oʻz zimmasiga olgan majburiyatlarni bajarishga va odatda, xalqaro shartnomalarda mustahkamlab qoʻyilgan majburiyatlarga rioya etishga asoslanadigan munosabatlar: davlatlar oʻrtasida uyushtirilgan qurolli kurash (yaʼni [[urush]])ning yoʻqligi. {{ABD}} == T == {{Q|Tinchlikdan koʻra ulkan [[neʼmat]] boʻlmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} {{Q|Tinch yashashni istasang, pastkash odam bilan [[dushman]]chilik qilma.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} {{Q|Tinchlikni istagan odam bomba emas, tinchlikka erishish rejalarini tayyorlashi kerak<ref name=":0">{{Veb manbasi|url=https://jadid.uz/janni-rodaridan-iqtiboslar/|title=Janni Rodaridan iqtiboslar|author=Oqil Abdubarnoyev|date=23.10.2024|publisher=Jadid.uz|accessdate=09.02.2025}}</ref>.|[[Janni Rodari]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} == Havolalar == {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] s44ebmohj7oiki1bz3svymxck8jjo8t 0 5049 32157 20728 2026-08-09T06:29:23Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32157 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Tozalik|wikipedia=Tozalik|wiktionary=tozalik|Tasvir=Cleaning Heritage - Badshahi Mosque.jpg}} '''Tozalik''' — toza holatlilik. {{ABD}} == T == {{Q|Tozalik badanning quvvatini koʻpaytiradi va goʻzalligiga [[goʻzallik]] qoʻshadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} {{Q|Tozalik [[salomatlik]]ning eng birinchi sababi va [[illat]]lardan qutulishning ulugʻ yoʻlidir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] o688gdzu7qc9ck4j4ullqyx5e7qxm1k 0 5050 31847 20445 2026-08-09T05:49:35Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31847 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Mazmun|wiktionary=mazmun}} '''Mazmun''' — aql, fikrlash bilan tushuniladigan, mantiqiy mundarija; boshqa belgi bilan ifodalangan ichki mundarija. {{ABD}} == Y == {{Q|Yozuviga boqma, yozganiga boq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] c5hmvlosl9gzma3gf2lsph7niizbrsj 0 5051 31756 20806 2026-08-09T05:38:33Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31756 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Salomatlik|wikipedia=Salomatlik|wiktionary=salomatlik|Tasvir=Star_of_life2.svg}} '''Salomatlik''', '''sogʻlik''', '''sihat''' — tan-joni sogʻ, salomat boʻlishlik; tani sogʻlik. {{ABD}} == B == {{Q|Barcha yukni koʻtardim, ammo [[burch]]dan ogʻirroq yukni koʻrmadim. Barcha [[lazzat]]ni totib koʻrdim, ammo salomatlikdan chuchukroq lazzatni totmadim. Eng shirin lazzat sogʻ-salomatlikda ekanini angladim{{sfn|Tursun|2006|p=88}}.|[[Luqmoni hakim]]}} == M == {{Q|Menga aytishlaricha, salomatlik oʻn qismdir: toʻqqiztasi — [[sukut]] qilishda va bittasi — odamlardan qochishda{{sfn|Tursun|2006|p=142}}.|[[Sobit Banoniy]]}} == S == {{Q|Salomatlikdan koʻra yaxshiroq [[boylik]] yoʻq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} {{Q|Salomatlikning [[qadr]]i ketgandan soʻng bilinadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} {{Q|Sihat tilasang, koʻp yema,<br />[[Izzat]] tilasang, koʻp dema{{sfn|Tursun|2006|p=142}}.|[[Alisher Navoiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] ayk2ltu2adr4oe4frj9auc2wqyucjwn 32348 31756 2026-08-09T07:01:36Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32348 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Salomatlik|wikipedia=Salomatlik|wiktionary=salomatlik|Tasvir=Star_of_life2.svg}} '''Salomatlik''', '''sogʻlik''', '''sihat''' — tan-joni sogʻ, salomat boʻlishlik; tani sogʻlik. {{ABD}} == B == {{Q|Barcha yukni koʻtardim, ammo [[burch]]dan ogʻirroq yukni koʻrmadim. Barcha [[lazzat]]ni totib koʻrdim, ammo salomatlikdan chuchukroq lazzatni totmadim. Eng shirin lazzat sogʻ-salomatlikda ekanini angladim{{sfn|Tursun|2006|p=88}}.|[[Luqmoni hakim]]}} == M == {{Q|Menga aytishlaricha, salomatlik oʻn qismdir: toʻqqiztasi — [[sukut]] qilishda va bittasi — odamlardan qochishda{{sfn|Tursun|2006|p=142}}.|[[Sobit Banoniy]]}} == S == {{Q|Salomatlikdan koʻra yaxshiroq [[boylik]] yoʻq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} {{Q|Salomatlikning [[qadr]]i ketgandan soʻng bilinadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} {{Q|Sihat tilasang, koʻp yema,<br />[[Izzat]] tilasang, koʻp dema{{sfn|Tursun|2006|p=142}}.|[[Alisher Navoiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] pzg0g079j490vu3z83t04a0jgi2jv63 32454 32348 2026-08-09T07:22:18Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32454 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Salomatlik|wikipedia=Salomatlik|wiktionary=salomatlik|Tasvir=Star_of_life2.svg}} '''Salomatlik''', '''sogʻlik''', '''sihat''' — tan-joni sogʻ, salomat boʻlishlik; tani sogʻlik. {{ABD}} == B == {{Q|Barcha yukni koʻtardim, ammo [[burch]]dan ogʻirroq yukni koʻrmadim. Barcha [[lazzat]]ni totib koʻrdim, ammo salomatlikdan chuchukroq lazzatni totmadim. Eng shirin lazzat sogʻ-salomatlikda ekanini angladim{{sfn|Tursun|2006|p=88}}.|[[Luqmoni hakim]]}} == M == {{Q|Menga aytishlaricha, salomatlik oʻn qismdir: toʻqqiztasi — [[sukut]] qilishda va bittasi — odamlardan qochishda{{sfn|Tursun|2006|p=142}}.|[[Sobit Banoniy]]}} == S == {{Q|Salomatlikdan koʻra yaxshiroq [[boylik]] yoʻq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} {{Q|Salomatlikning [[qadr]]i ketgandan soʻng bilinadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} {{Q|Sihat tilasang, koʻp yema,<br />[[Izzat]] tilasang, koʻp dema{{sfn|Tursun|2006|p=142}}.|[[Alisher Navoiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] ayk2ltu2adr4oe4frj9auc2wqyucjwn 0 5052 32220 20725 2026-08-09T06:37:20Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32220 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Hamdardlik|wikipedia=Hamdardlik|wiktionary=hamdardlik}} '''Hamdardlik''' — kimsaning gʻam-qaygʻusi, dardiga sheriklik, birgalik his-tuygʻusi, shunday his-tuygʻuli holat. {{ABD}} == B == {{Q|Beli yara otning boshiga tushgan ish sogʻlom otga oson koʻrinadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=223}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} == Havolalar == {{Xislatlar}} {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] t56lnfs04jwwtd8zh8s2wwr835esrq2 0 5055 31777 31359 2026-08-09T05:39:39Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31777 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Olimat ul-Banot | wikipedia = Olimat ul-Banot }} '''Olimat ul-Banot''' (taxallusi; asl ismi sharifi '''Olimat ul-Banot binti Lutfulloh Sulaymoniy'''; XIX asrda yashagan) – tatar maʼrifatparvar olimasi. {{ABD}} == B == * Badxulq va bemaʼni [[er]]ga uchragan ayolning asosiy vazifasi shundan iboratki, u bor kuchini sarflab, erining notoʻgʻri yoʻldan ketayotganini tushuntirishi, unga vaʼz-u nasihat qilishi, barcha chora-tadbirlarni qoʻllaganda ham erining tuzalishiga ishonch yoʻq boʻlgach, undan koʻngil uzishi, qutulish yoʻlini qidirishi kerak{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=181}}{{sfn|Tursun|2006|p=182}}. == E == * [[Er]] bilan murosa va madorada yashash uchun [[ayol]]larimizga quyidagi ikki narsaga amal qilish zarur. Birinchi, erning tabiatini, mijozini va [[xulq]]ini bilish, shunga qarab [[muomala]] qilish, masalan, er nimadan koʻproq xursand boʻlsa, oʻshani qilishga urinish, qanday narsa gʻashini keltirsa, uni qilmaslikka urinish zarur. Erning harakatlarini bilish va oʻshanga asoslanib ish yuritish [[totuvlik]]ni keltirib chiqaradigan muhim omillardan biridir. Ikkinchi, [[vafo]]dor, [[sadoqat]]li va ishbilarmon ayollar haqidagi hikoya, [[sheʼr]] va dostonlarni koʻp oʻqish, yomon, xulqsiz va behayo ayollarning qilmishlari va uning oqibatida turli xil balolarga giriftor boʻlganliklari toʻgʻrisidagi voqealardan [[ibrat]] va kerakli xulosalar chiqara olish kerak{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}. == I == * [[Iffat]]ni naqadar buyuk [[fazilat]] ekanligini bilish uchun uning tarkibiga kiradigan va ajralmas qismi boʻlgan xislatlar bilan tanishish lozim. Hakimlarning yozishlaricha, [[poklik]], [[qanoat]], shoshilmaslik, ochiq yuzlilik, [[ixlos]], [[tartib]], [[saxovat]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}. == O == * Oilaviy masalada [[er]] bilan [[xotin]] oʻrtasida [[totuvlik]] va [[maslahat]]lashib ish tutish boʻlmasa, bunday [[oila]] azob va mashaqqat maskaniga aylanadi{{sfn|Tursun|2006|p=182}}. <!-- Birinchi manbada shu joygacha keltirilgan. Boshqa manbada esa toʻliq keltirilgan --> Bunday oiladan [[lazzat]] ketadi, [[rohat]] yoʻqoladi, [[bola]]larning tinchligi buziladi. Oila aʼzolari oʻrtasida urush va janjal chiqmasligining oldini olish ayollarimizning vazifalaridir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}. * Opa-singillar! Sizlar uchun eng zoʻr [[boylik]] va eng ulugʻ martaba, eng ulkan [[fazilat]] [[iffat]]li boʻlishdir. Iffatli ayol garchi kambagʻal boʻlsa-da, biroq maʼnaviy jihatdan badavlat hisoblanadi. Iffatsiz ayollar qanchalik badavlat boʻlishmasin el nazarida faqir va behurmat hisoblanadilar. Boʻyniga taqilgan marjon, bosh va koʻkrakka taqilgan gavhar, sandiq toʻla [[pul]]lar bilan ham iffatni sotib boʻlmaydi. Iffat shunday zoʻr [[boylik]]dirki, uning aslo bahosi yoʻq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}. * Oqila [[xotin]] oʻz [[er]]ining haqiqiy koʻmakdoshidir. Bunday xotin oʻz erining [[soʻz]]larini hech [[vaqt]] yerda qoldirmaydi. Mensimasdan qaramaydi. Uni har bir ishda qoʻllab-quvvatlaydi. Ammo oqila xotin erga itoat qilish kerak ekan deb, er boshlagan har xil qabih yoʻllarga yuravermaydi, aksincha oʻz erining yomon va [[jinoyat]]ga olib boradigan yoʻllardan qaytaradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=181}}. == T == * Tajribalardan maʼlum boʻlishicha, chiroyli [[xulq]]qa ega boʻlgan [[ayol]]larning [[er]]lari ham shunday [[xulq]]qa ega boʻlar ekanlar. Aksincha, yomon [[xulq]]qa ega boʻlgan [[ayol]]larning [[er]]lari yomon [[xulq]]qa ega boʻlib, ularda [[yovuzlik]] xislatlari paydo boʻlib, boshqalar bilan ham qoʻpol [[muomala]]da boʻlar ekanlar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}. * Tejamkor kishi [[pul]]ini keragidan ortiqcha sarflamaydi. Oʻn soʻmga olinadigan narsa uchun hovliqib, yuz soʻm sarf etmaydi. [[Pul]]ni faqat kerakli narsalargagina sarflaydi. Har bir ishda oʻrtacha yoʻl tutadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=206}}. == X == * [[Xotin]]larga xos boʻlgan eng goʻzal va qadrli bezak [[iffat]]dir. Iffati yoʻq [[ayol]] nursiz, yalangʻoch bir gavdadan oʻzga narsa emas. Iffatni saqlashga urinmagan ayollar hech qachon [[muhabbat]] va [[iltifot]]ga sazovor boʻla olmaydilar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Olimalar]] eh6omg890glc1fw2r4t73d6wrz6izef 0 5056 31988 24863 2026-08-09T06:08:45Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31988 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Munosabat|wikipedia=Munosabat|wiktionary=munosabat}} '''Munosabat''' ({{lang-ar|مُنَاسَبَة}} — munosiblik, muvofiqlik; joizlik; qarindoshlik; aloqadorlik) — kishilar, tashkilotlar, davlatlar oʻrtasidagi bordi-keldi, oldi-berdi muomalalari; tirikchilik, moddiy va maʼnaviyat bilan bogʻliq boʻlgan aloqa. {{ABD}} == A == {{Q|Aslida qayerda yashashingning umuman farqi yoʻq, asosiysi kim bilan yashashing<ref name="oyina">{{Veb manbasi|url=https://oyina.uz/uz/teahause/2971|title=Bolaligi boʻlmagan odamning keksaligi ham boʻlmaydi – Charli Chaplindan iqtiboslar|date=28.01.2025|editor=Rahmat BOBOJON tarjimasi|publisher=Oyina.uz}}</ref>.|[[Charlie Chaplin]]}} == E == {{Q|[[Er]] bilan murosa va madorada yashash uchun [[ayol]]larimizga quyidagi ikki narsaga amal qilish zarur. Birinchi, erning tabiatini, mijozini va [[xulq]]ini bilish, shunga qarab [[muomala]] qilish, masalan, er nimadan koʻproq xursand boʻlsa, oʻshani qilishga urinish, qanday narsa gʻashini keltirsa, uni qilmaslikka urinish zarur. Erning harakatlarini bilish va oʻshanga asoslanib ish yuritish [[totuvlik]]ni keltirib chiqaradigan muhim omillardan biridir. Ikkinchi, [[vafo]]dor, [[sadoqat]]li va ishbilarmon ayollar haqidagi hikoya, [[sheʼr]] va dostonlarni koʻp oʻqish, yomon, xulqsiz va behayo ayollarning qilmishlari va uning oqibatida turli xil balolarga giriftor boʻlganliklari toʻgʻrisidagi voqealardan [[ibrat]] va kerakli xulosalar chiqara olish kerak.|[[Olimat ul-Banot]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}}} == K == {{Q|Koʻnglimda saqlagan durri nihonim — bu yaxshilarga nisbatan oʻtli munosabatimdir{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|[[Mixail Prishvin]]}} == O == {{Q|Odamlar bilan ularning [[aql]]iga monand gaplash{{sfn|Tursun|2006|p=125}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == Y == {{Q|Yaxshiga yaxshi boʻl, yomonga yomon,<br />Gulga gul boʻlgin-u, tikonga tikon{{sfn|Tursun|2006|p=125}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] gwwsi0urh12bwsidikume6wk8m5a8xt 0 5058 32163 24898 2026-08-09T06:30:08Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32163 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Iffat|wiktionary=iffat}} '''Iffat''' ({{lang-ar|}} — bokiralik, pokizalik; yaxshi xislat; tiyilish;) — vijdoniy poklik; nomus, hayo. {{ABD}} == H == {{Q|[[Hayo]] pardasi ila oʻralmish insonlarning iffat pardasi yirtilmas{{sfn|Tursun|2006|p=162}}.|[[Abdulla Avloniy]]}} == I == {{Q|Iffat hech narsaga ehtiyoj qoldirmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Iffatni naqadar buyuk [[fazilat]] ekanligini bilish uchun uning tarkibiga kiradigan va ajralmas qismi boʻlgan xislatlar bilan tanishish lozim. Hakimlarning yozishlaricha, [[poklik]], [[qanoat]], shoshilmaslik, ochiq yuzlilik, [[ixlos]], [[tartib]], [[saxovat]].|[[Olimat ul-Banot]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Inson tabiatiga xos shunday fazilatlar borki, birini ikkinchisidan ayirgan holda tarbiya etib boʻlmaydi. Iffat va [[hayo]], [[sadoqat]] va [[vafo]] shular jumlasidandir.|[[Tohir Malik]]|„[[Tohir Malik#Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor|Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor]]“ asaridan. Oʻninchi gurung: Vafo guli. 280-bet.}} == O == {{Q|Opa-singillar! Sizlar uchun eng zoʻr [[boylik]] va eng ulugʻ martaba, eng ulkan [[fazilat]] iffatli boʻlishdir. Iffatli ayol garchi kambagʻal boʻlsa-da, biroq maʼnaviy jihatdan badavlat hisoblanadi. Iffatsiz ayollar qanchalik badavlat boʻlishmasin el nazarida faqir va behurmat hisoblanadilar. Boʻyniga taqilgan marjon, bosh va koʻkrakka taqilgan gavhar, sandiq toʻla [[pul]]lar bilan ham iffatni sotib boʻlmaydi. Iffat shunday zoʻr [[boylik]]dirki, uning aslo bahosi yoʻq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}.|[[Olimat ul-Banot]]}} {{Q|[[Ochkoʻzlik]]dan hamda yaxshi [[ovqat]], [[ichkilik]], [[xotin-xalaj]]ga berilishdan oʻzini tutish iffat sanaladi{{sfn|Tursun|2006|p=162}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == X == {{Q|[[Xotin]]larga xos boʻlgan eng goʻzal va qadrli bezak iffatdir. Iffati yoʻq [[ayol]] nursiz, yalangʻoch bir gavdadan oʻzga narsa emas. Iffatni saqlashga urinmagan ayollar hech qachon [[muhabbat]] va [[iltifot]]ga sazovor boʻla olmaydilar.|[[Olimat ul-Banot]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] p86mycru63sx2kt8xxl7gnk1t4do2ty 0 5059 32244 25358 2026-08-09T06:40:12Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32244 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Donolik|wiktionary=donolik|Tasvir=Rodin_le_penseur.JPG}} '''Donolik''', '''oqillik''', '''bilimdonlik''', '''donishmandlik''' — aql-u zakovatga egalik. Bu sifatga ega boʻlgan kishini ''dono'', ''oqil'', ''donishmand'' deyiladi. {{ABD}} == A == {{Q|Agar buzruk va donolardan boʻlmoqni xohlasang, oʻz suratingni boshqalar oynasida koʻrgin{{sfn|Tursun|2006|p=138}}.|[[Jaloliddin Davoniy]]}} {{Q|Agar oqil odam [[nodon]]lar gurungiga tushib qolsa, ulardan izzat-ikrom kutmasin, agar nodon bemaʼni kalomi bilan oqilni yengsa, buning hech ajablanadigan joyi yoʻq, zero yoqutni tosh ham sindirishi mumkin{{sfn|Tursun|2006|p=66}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Avvalo yaxshi [[axloq]]ni, keyin donishmandlikni oʻrgan, chunki axloqli boʻlmay turib, donishmand boʻlish amri mahol{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Seneka]]}} {{Q|Azizim! Sen shunday yoʻl tutki, bu bilan sen haqiqiy odamga aylangin, bilim va tajriba sohibi boʻl, yaxshilar suhbatidan oʻzing uchun bir natija chiqar, yomon kishilar qilayotgan ishni koʻrib, ularga aslo koʻngil berma, behuda soʻzlovchilarning bemaʼni soʻzlari yuragingga taʼsir qilib, koʻngil oynasini xiralantirmasin! Doʻstni dushmandan ayirish yoʻlini oʻrgan:<br />Doʻsting uchun jonni fido aylagin,<br />Doʻstingni dushmandan judo aylagin.<br />Yaxshi ishga undar doʻsting har onda,<br />Yordam berar tashvish yetgan zamonda!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=38}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == D == {{Q|Donishmand — baqqolning doʻkoniga oʻxshaydi: borini indamaygina koʻrsatadi-qoʻyadi, [[nodon]] esa lashkar nogʻorasining oʻzi: ovozi baland-u ichi boʻm-boʻsh va gʻarib{{sfn|Tursun|2006|p=65}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Dono bilan zindon ichida xurram,<br />Nodon bilan hatto boʻston jahannam!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=65}}|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Donoga yondoshgil, qoch [[nodon]]dan san,<br />Hatto u xavflidir dono dushmandan{{sfn|Tursun|2006|p=166}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} {{Q|Donolarning aytishicha, aqlli kishilar besh narsani yashirishlari lozimdir:<br>Birinchi, mol-u davlatiga nuqson yetsa, uni [[xalq]] oldida gapirib yurmasligi kerakki, uni aytgan bilan boyligi qaytib kelmaydi, oʻzini [[ochkoʻzlik]]da va befahmlikda ayblaydilar, hurmati ketadi.<br>Ikkinchi, aqlli hisoblangan kishi oʻzgalar qoshida [[gʻam]]-anduhdan shikoyat qilsa, uning beqarorligi va kulfatga chidami yoʻqligi maʼlum boʻladi, uning [[iztirob]]ini koʻrgan odamlar ahli tadbir emasligidan ogoh boʻladilar.<br>Uchinchi, aqlli kishining oʻzidan yoki qavm-u qarindoshidan biror yaxshi yoxud yomon ish sodir boʻlsa bu haqda maqtansa yoki, aksincha, nolisa, bu ham aqllilik sifati sanalmaydi. Bunday paytda ham aqlli kishiga jim turish yarashadi. Aqlli kishi birov uchun [[yaxshilik]] qilsa va yordam qoʻlini chʻʻzib kulfatdan xalos etsa, bu paytda ham jim turmogʻi va bu qilgan yaxshiligini barchaga aytib yurmay, pinhon tutmogʻi kerak. Sheʼr:<br>Birovga [[yaxshilik]] qilsa har inson,<br>Har yerda maqtanib yursa zoʻr nuqson!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=61}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|[[Dono]] suhbatidan bosh tortsa nodon,<br />Davrondan [[yaxshilik]] koʻrmas hech qachon{{sfn|Tursun|2006|p=64}}.|[[Abdurahmon Jomiy]]}} == E == {{Q|Ey doʻst, ulugʻlarni [[izzat]] qil, foydasiz har narsaga aralashish va [[tortishuv]]dan saqlan{{sfn|Tursun|2006|p=115}}.|[[Ahmad Yugnakiy]]}} == I == {{Q|Ikki narsa dildagi gʻam ofati: [[doʻst]] diydori, dono kishi suhbati{{sfn|Tursun|2006|p=166}}.|[[Abu Shukur Balxiy]]}} * {{Q|Inson qanchalik dono va [[saxovat]]li boʻlsa, u kishilardagi yaxshilikni shunchalik koʻproq payqaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}.|[[Blez Paskal]]}} == J == {{Q|[[Johil]] kishilar oldida [[kamtarlik]] qilmagil, aks holda ular nazarida sen tuban va sharmandadirsan. Haqir va notavon koʻrinmay desang, donolar oldida [[takabbur]] boʻlmagil{{sfn|Tursun|2006|pp=64-65}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == K == {{Q|Kishi qanchalik dono boʻlsa, u shunchalik yangi-yangi odamlarni topadi. Oʻrtamiyona shaxslar koʻpchilik orasida u qadar sezilmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|[[Blez Paskal]]}} == O == {{Q|Odamlar boshiga shunday zamon keladiki, unda dono kishining koʻzi quvonmaydi. Yana shunday zamonlar keladiki, qoplab mol-dunyo tentaklar qoʻliga oʻtib ketadi{{sfn|Tursun|2006|p=67}}.|[[Bishri Hofiy]]}} {{Q|Oqil kishi dunyodagi [[rizq]]iga rozi boʻladi va mol toʻplashga mashgʻul boʻlmaydi. [[Oxirat]] amallari bilan shugʻullanadi. Chunki oxirat qaror topish va [[neʼmat]]lar uyidir. Dunyo foniylik uyi, u [[xiyonat]]kor, [[fitna]]kordir{{sfn|Tursun|2006|p=90}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} {{Q|Oqillar zikrdan [[tafakkur]]ga, tafakkurdan [[zikr]]ga oʻtadilar. [[Qalb]]larining gapirishini talab qiladilar. Va nihoyat qalblari [[hikmatli soʻzlar]]ni ayta boshlaydi{{sfn|Tursun|2006|p=65}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Oqilning [[dunyo (islom)|dunyo]] talabida boʻlishi [[johil]]ning uni (dunyoni) tark etishidan afzaldir{{sfn|Tursun|2006|p=82}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} {{Q|Oqilning qoʻrs odam bilan [[suhbat]]da boʻlishi [[johil]]ning aysh-ishratga mukkasidan ketishiga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=59}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} {{Q|Oqila [[xotin]] oʻz [[er]]ining haqiqiy koʻmakdoshidir. Bunday xotin oʻz erining [[soʻz]]larini hech [[vaqt]] yerda qoldirmaydi. Mensimasdan qaramaydi. Uni har bir ishda qoʻllab-quvvatlaydi. Ammo oqila xotin erga itoat qilish kerak ekan deb, er boshlagan har xil qabih yoʻllarga yuravermaydi, aksincha oʻz erining yomon va [[jinoyat]]ga olib boradigan yoʻllardan qaytarad.|[[Olimat ul-Banot]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=181}}}} {{Q|Oqil ul [[soʻz]]ni oʻrinda soʻzlagay,<br />Ham [[javob]]ini munosib koʻzlagay.|[[Sayfi Saroyi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=115}}}} {{Q|Oqil [[rostgoʻylik|chin]] soʻzdin oʻzgani demas, ammo barcha chinni ham demak — oqil ishi emas{{sfn|Tursun|2006|p=61}}.|[[Alisher Navoiy]]}} {{Q|Oz-oz oʻrganib dono boʻlur,<br />Qatra-qatra yigʻilib daryo boʻlur{{sfn|Tursun|2006|p=8}}.|[[Alisher Navoiy]]}} == Q == {{Q|Qul-u ozodga maʼlum va ayon,<br />Dono tirikdir, oʻlikdir [[nodon]]{{sfn|Tursun|2006|p=64}}.|[[Abdurahmon Jomiy]]}} == S == {{Q|Sening najotingga xayrixoh boʻlmagan kishidan hojatingni soʻrama{{sfn|Tursun|2006|p=110}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == X == {{Q|Xatar kelishidan ilgariroq unga tayyorgarlik koʻrgan kishi oqildir{{sfn|Tursun|2006|p=68}}.|[[Abu Usmon Hiriy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] h0zwkvxgt879v6k008fm9flsv0eisqw 0 5060 31826 20771 2026-08-09T05:47:08Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31826 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Tejamkorlik|wiktionary=Tejamkorlik}} '''Tejamkorlik''' — tejam bilan ish tutish, shu tarzdagi iqtisodiy tartib. {{ABD}} == P == {{Q|[[Pul]]ni oʻylab sarf qilmoq yarim [[foyda]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=97}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} == T == {{Q|Tejamkor kishi [[pul]]ini keragidan ortiqcha sarflamaydi. Oʻn soʻmga olinadigan narsa uchun hovliqib, yuz soʻm sarf etmaydi. [[Pul]]ni faqat kerakli narsalargagina sarflaydi. Har bir ishda oʻrtacha yoʻl tutadi.|[[Olimat ul-Banot]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=206}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] scoxuxgde7ek1x8us5biiccsqwzljvh 0 5064 31824 20787 2026-08-09T05:46:54Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31824 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Podshoh|wikipedia=Podshoh|wiktionary=podshoh|Tasvir=EmperorSuleiman.jpg}} '''Podshoh''' yoki '''podsho''', '''shoh''' (qadimgi {{lang-fa|پادشاه}}; pati — hukmdor va shoh) — 1) Yaqin va Oʻrta Sharqdagi baʼzi mamlakatlar hukmdorlari. Dastlab Sosoniylar davlatida qoʻllanila boshlagan. 2) Rossiya hukmdorlarining samoderjaviye agʻdarilgunga qadar oʻzbeklar orasidagi nomi (boshqa nomlari — chor, oq podshoh). {{ABD}} == P == {{Q|Podshohga yaqin va uning xizmatida boʻlgan kishilar xorlanish va haqorat eshitishdan nolimasliklari kerak. Suvga tushgan gʻavvos shoʻr suvdan totimay iloji yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=110}}.|Abdulloh Muqri}} {{q|Podshohlar oʻzlarini [[adolat]] bilan bezatishlari kerak, [[xalq]] bunday podshohga ehtirom koʻrsatishi zarur{{sfn|Tursun|2006|p=105}}.|Abdulloh Muqni}} {{Q|Podsholik istasang boʻl el gadosi,<br />Oʻzingni unut-u boʻl el oshnosi.<br />El toj kabi boshga koʻtarsun desang,<br />El qoʻlin tutginu boʻl xokiposi.|[[Pahlavon Mahmud]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=72}}}} == X == {{Q|Hokimiyat jilovi odil podshoh qoʻlida boʻlsa, hamma [[adolat]]li boʻlishga va yaxshi xislatlarni egallashga intiladi. Aksincha boʻlsa, [[xalq]] [[yolgʻon]]chilik va boshqa yaramas hatti-harakatlarga moyillik koʻrsatadi{{sfn|Tursun|2006|p=105}}.|[[Jaloliddin Davoniy]]}} == Sh == {{Q|Shuni bilginki, [[mamlakat]]da tartib-intizom va osoyishtalik oʻrnatilishi odil podshohga bogʻliq. Askarlar farovonligi va davlatning gullab-yashnashi uning odilligidan. Fuqarolar podshohning xazinasi hisoblanadi. Xazina boʻsh boʻlsa, podshoh kambagʻal boʻlib qoladi{{sfn|Tursun|2006|p=108}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] hvb4md8oxzsh5y1g0i2tdkkg1mrzghe 0 5066 32233 20716 2026-08-09T06:38:55Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32233 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Rojiy Margʻiloniy|wikipedia=Rojiy Margʻiloniy}} '''Rojiy Margʻiloniy''' (taxallusi; asl ism-sharifi '''Xoʻjajon Xoʻja Nizomiddin Xoʻja oʻgʻli''', 1834-yil – Margʻilon – 1918-yil) – shoir. {{ABD}} == E == * Ey hayo maʼdaniyu koni [[adab]],<br />Sari quying erur doʻkoni [[adab]].<br />[[Adab]] ermaski oting zikr etmak,<br />Desa boʻlgʻay sani jahoni [[adab]].<br />Orazingdan [[hayo]] boʻlur zohir,<br />Talʼating fosh etar nishoni [[adab]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=101}}. == O == * [[Ochlik]]ning [[gʻam]]idin urma boshingga tosh,<br />Uryonlik uchun olma ikki koʻzingga yosh.<br />Qoneʼ bulu uzni [[haq]]qa taslim etgil,<br />Toʻppi topilur agar eson boʻlsa bosh{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=141}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:1834-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1918-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] far9qrcxiv14wpkazbrkgwuak91oapq 0 5067 31827 17761 2026-08-09T05:47:14Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31827 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Roqim|wikipedia=Roqim}} '''Roqim''' (taxallusi; ismi nomaʼlum; {{taxminan}} 1742-yil, Xiva – 1814/1815 -yil, Xorazm) – oʻzbek shoiri va xattot. {{ABD}} == B == * Bilib darsingiz aylab azbar oʻqung,<br />Oʻqunglar, oʻqunglar, oʻqunglar, oʻqung.<br />Havou havaslarni aylab raho,<br />Saboqlarni takror eting borho{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=11}}. == H == * Hayal aylamanglar, oʻqung muttasil,<br />Oʻtar koʻz yumub-ochguncha oyu yil{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=13}}. * Hayf, yuz ming hayf oʻzingni aylading rasvoyi [[xalq]],<br />Tutmayin [[nafs]]ingni [[hirs]]-u ozdin ofoq aro{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=174}}. == K == * Kimki [[ustod]]iga ixlos ila izzat qilsa,<br />[[Haq]] aning manzilini [[jannat]]i rizvon ayladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=16}}. == N == * Nodonga necha [[yaxshiliq]] etsang, bilur yomon,<br />Demang gʻalat soʻzumni, muni qildim imtihon{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=63}}. * Nodonga shahd bersang ani zahr etar gumon,<br />Har bargi gulni, voyki, nishi tikan bilur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=62}}. == O == * Oqil uldurki bilib [[umr]] ila davlat qadrini,<br />[[Haq]] rizosini tilabon xayr ila [[ehson]] aylar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=225}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Xattotlar]] [[Turkum:1742-yilda tugʻilganlar]] f7axojm1m2mc4k5x5qao4bpwidkp7f3 0 5077 31861 23330 2026-08-09T05:51:15Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31861 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Taraqqiyot|Tasvir=The-Yin-and-Yang-of-Human-Progress.png|wikipedia=Taraqqiyot|wiktionary=taraqqiyot}} '''Taraqqiyot''' — rivojlanishning oddiydan murakkabga, quyidan yuqoriga yoʻnalgan shakli, uning yuksalishi. {{ABD}} == I == {{Q|Iqtisodchilar asosli ravishda ishonadiki, erkin bozorlar va samarali davlat institutlarining maʼlum bir kombinatsiyasi iqtisodiy taraqqiyot yoʻlida samarali ekani tarixda oʻz tasdigʻini topgan (iqtisodiyotni [[kleptokratiya]] nazorat qiladigan totalitar tuzumlardan farqli oʻlaroq). Muammo shundaki, bu kombinatsiyani amalda qanday shakllantirishni, aynan qanday xatti-harakatlar erkin bozor va samarali davlat institutlarini yaratishga yordam berishini bilmaymiz, mavjud maʼlumotlardan foydalangan holda qay tarzda muvaffaqiyatga erishish mumkinligini aniqlay olmaymiz. Boshqacha aytganda, qanday qilib taraqqiyotga erishishni bilmaymiz<ref name="Yalangʻoch iqtisodiyot" />.|[[William Easterly]]|„Was Development Assistance a Mistake“, American Economic Review, vol. 97, no. 2 (May 2007)}} == M == {{Q|Men taraqqiyotni toʻliq qoʻllab-quvvatlayman, faqat u olib keladigan oʻzgarishlarni uncha xushlamayman<ref name="Yalangʻoch iqtisodiyot">{{Kitob manbasi|year=2023|author=Charlz Uilan|title=Yalangʻoch iqtisodiyot: murakkab sohaning sodda qiyofasi|publisher=„Asaxiy Books“ loyihasi, „Nihol“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=540|isbn=978-9943-23-222-8}}</ref>.|[[Mark Twain]]}} == T == {{Q|Taraqqiyotning chinakam belgisi — [[boylik]] yoki [[taʼlim]] darajasi emas, shaharning kattaligi emas, hosilning moʻl-koʻlligi ham emas, balki shu oʻlka bagʻrida [[tarbiya]] topgan [[inson]] qiyofasidir{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}.|[[Ralf Uold Emerson]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 1v8yp02tu9vpythnffd5euxs98u9nmh 0 5081 32027 20971 2026-08-09T06:13:45Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32027 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Sayyid Qosimiy | wikipedia = Sayyid Qosimiy }} '''Sayyid Qosimiy''' ({{lang-ar|سيد قاسمي}}; XV asrda yashagan) oʻzbek shoiridir. {{ABD}} == B == * Bilgali [[soʻz]] xotiri dono kerak,<br />Koʻrgali yoʻl didai bino kerak{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=67}}. * Bir kishiga „sen“ deganingdir chu tigʻ,<br />Yaxshi soʻzung qilma kishidan darigʻ{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=54}}. == D == * Dushman agar moʻr boʻlsa, koʻrma haqir,<br />Har nechaki boʻlsa olingda asir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=41}}. == H == * Hamdami [[ishq]] boʻlmadi har bulhavas,<br />Oʻtga yovuq kelsa, kuyar har xor-u xas{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=83}}. * Har na ishing bitmasa toat bila,<br />Hosil boʻlur [[Sabr|sabr-u]] [[qanoat]] bila{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=138}}. == K == * Ketur elga dili ahli dileni,<br />Qabul et hidmati bir muqbileni.<br />Kimakim lutfu hidmat hamdam ermas,<br />Erur hayvoni notiq, odam ermas{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=217}}. * Kimki bosar haddidin ortiq ayoq,<br />Kelturur oʻziga kuchun ul tayoq.<br />Boshni talab yoʻlida sen xok qil,<br />Pirohani tanni chu gul chok qil{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=100}}. * Kishikim ayamas xush [[soʻz]] kishidan,<br />Emas gʻofil dame tangri ishidan{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=67}}. == O == * Odamiyga [[Sabr|sabr-u]] [[qanoat]] kerak,<br />Sidq-u irodat ila toat kerak{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=142}}. * [[Ota-ona|Otang-onang]] tarbiyatiga qil guzar,<br />Holina aylab nazar, olgil xabar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=4}}. * Oti chiqar kimdaki bor lutfu jud,<br />Davlati shoista dagul bevujud.<br />Lutfu muruvvat yoʻlina ur qadam,<br />Kim bu durur shoxiyu tablu alam.<br />Kimdakim bordur lutfu karamdin nishon,<br />Oʻlsa oʻzi, oti qolur jovidon{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=72}}. == T == * Tilarsen hosil etsang nomi mardiy,<br />Boshni qil fidoyi ahli darde.<br />Xomtama odami odam dagul,<br />Aql-u basarot bila hamdam dagul.<br />Kimki tama rishtasina bastadur,<br />Dardi qabohat ila pobastadur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=218}}. == X == * Xomtama odami odam dagul,<br />Aqlu basorat bila hamdam dagul{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=140}}. == Y == * [[Yaxshilik]] et emdiki dasting yetar,<br />Yaxshi-yomon har nakim qilsang oʻtar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=54}}. == Z == * Zahr-u shakar xosiyati soʻzdadur,<br />[[Mehribonlik|Mehr-u]] [[muhabbat]] tomuri koʻzdadur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=92}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] rmkt343twwnp5idugeipbkgxe2xzlxx 0 5082 32008 16450 2026-08-09T06:11:21Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32008 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Sayqaliy | wikipedia = Sayqaliy }} '''Sayqaliy''', '''Hisoriy''', '''Sobiriy''' (taxalluslari; ismi '''Sobir'''; 1730-yil, Hisor – 1798-yil, Hisor) – shoir. {{ABD}} == A == * Ajab toʻti takallum xushsuxanlar,<br />Alarning shonida kel ey suxanvar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=91}}. == B == * Boʻlsang olamda fasohat ahlining sardaftari,<br />Har [[soʻz]]ung boʻlsa balogʻat qulzumining gavhari{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=118}}. == G == * Gadoni shoh qilur, shohni gado [[ishq]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=88}}. == H == * [[Halimlik]]ni qilsang agar ixtiyor,<br />Boʻlur xalqi olam senga doʻst-yor.<br />Boʻlur mevali shrxning boshi past,<br />Halim oʻlgʻusi oqilu hushyor{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=91}}. * Hazar qil, koʻp jafo qilma, ey hur,<br />Ki oshiq ahlining ohi yomondur.<br />Kechasiz roʻz boʻlmas, shodsiz [[gʻam]],<br />Ravishi dahr ilan bu hola odam{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=88}}. == K == * Kel emdi, Sobiro, azmi safar qil,<br />Necha kun sayr togʻu bahru bar qil.<br />[[Vatan]]ning kulfatin tokay chekarsan,<br />Yutarsan tobakay xuni jigar san{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=69}}. * Ki [[aql]], tadbir bila aylagil kor,<br />Bularni bil, boʻlur har [[vaqt]]da darkor{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=55}}. == M == * Muruvvat birla jonni nisor et,<br />Hamisha [[yaxshilik]]ni shior et{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=103}}. == T == * Tutib sohibsuxanlar, ey xaloyiq,<br />[[Soʻz]] aytur har kim oʻz holiga loyiq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=119}}. == Y == * Yigitlik mavsumi, davron gʻanimat{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=73}}. == Oʻ == * Oʻz diyorimda meni holi makonim bor edi,<br />Aqrab qavmi qobil mehribonim bor edi.<br />Bir necha [[farzand]]larim – shirinzabonim bor edi,<br />Oʻz qoʻlimda ixtiyoru ham imkonim bor edi, Davr javri birla koʻrki, ketdi ilgimdin imon{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=26}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:1730-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1798-yilda vafot etganlar]] f825zb4vdy6xaa3eykln2d273diplpl 0 5087 31855 20921 2026-08-09T05:50:32Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31855 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Sayyodiy|wikipedia=Sayyodiy}} '''Sayyodiy''', '''Sayyodiy oʻgʻli''', '''Sayyodiy oʻgʻli Harobiy''' (taxalluslari; ismi '''Sayyid Muhammad'''; XVII asrning ikkinchi yarmi, Balx yaqinidagi Xayrobod qishlogʻi) – shoir. {{ABD}} == A == * Agar boʻlsang visolin gadoyi,<br />Muyassar boʻlsa, boʻlmagʻil judoyi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=88}}. == B == * Bu [[ishq]] savdosining poyoni boʻlmas,<br />Agar oshiq oʻlar, tovoni boʻlmas{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=89}}. == K == * Kecha-kunduz tilaydurman xudoyimdan [[saodat]]ni,<br />Ki daf aylab [[tama]] oʻtin oʻzi bergay [[qanoat]]ni{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=139}}. * Koʻngul sevganlariga lutf etgay,<br />Sevmaganlar [[jahannam]]ga ketgay{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=84}}. == O == * Obu otashu bodu tok boʻldi,<br />Har kim tanida chu pok boʻldi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=168}}. * Oshiq ersang, kech bu shondin, alvido,<br />Jonu dildin, xonu mondin, alvido{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=88}}. == Oʻ == * Oʻshal farzand birla shod boʻlgʻay,<br />Bori [[qaygʻu]]sidin ozod boʻlgʻay{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=25}}. == Gʻ == * Gʻanimat tutmadi gʻofil, chu oʻtkardi [[hayot]]ini,<br />Vale qilmadiki joniga bir zarra najotini.<br />Ki yigʻdi bu jahonning muncha asbob-olotini,<br />Bu moldin zarra xayr aylab, chu bermadi [[zakot]]ini,<br />Sayyodiykim, bu ishlarni [[suv]]i yoʻq anhore koʻrdim{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=225}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] a5xc7lqifp7f4sjvtqgymwg7o5p98cn 0 5093 32022 21027 2026-08-09T06:13:11Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32022 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Tolibiy|wikipedia=Tolibiy}} '''Tolibiy''' (<nowiki>XVIII</nowiki> asrda yashagan) – oʻzbek shoiri. {{ABD}} == A == * Agar odam esang ogʻritma odam koʻnglini zinhor,<br />Ki ahli maʼrifat nazdida Kaʼba qalbi moʻmindur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=194}}. * Aqli rasolar yoʻldan adashmas,<br />Mardi xiradmand hech haddin oshmas.<br />Sohib farosat har yerda shoshmas{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=56}}. * Aqling yitirub boʻlma jahon mulkiga magʻrur,<br />Hukmingda agar boʻlsa Buxoroyu Samarqand{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=202}}. == B == * Bevafolarga koʻngul bersa agar har kimsakim,<br />Mubtaloyi mehnati hijron ekandur bilmadim{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=89}}. * Boʻlgin davomat xoʻblar bilan yor,<br />Qoch ahli sharrdin, albatta, zinhor{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=41}}. == E == * Erur maqsad avlodi ila farzand,<br />Ikki dunyoda qilgʻuchi barumand.<br />Ulugʻlardin bu soʻz bordur muqarrar,<br />Ki har odamda farzand oʻlmasa gar.<br />Ani boʻlmas zamiri komi hosil.<br />Boʻlur balkim sabobi dogʻi zoyil{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=26}}. * Ey yoronlar, norasolar birla qilmang ixtilot,<br />Mardumi bemarhabolar birla qilmang ixtilot,<br />Gumrohi berahnamolar birla qilmang ixtilot,<br />Yoʻl yiturgan nobinolar birla qilmang ixtilot{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=43}}. == G == * Gul gʻunchaligida xor ilandur,<br />Ochildi bir oʻzga yer ilandur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=183}}. == H == * Har kimsaki anduh aning koʻnglida yoʻq,<br />Tahqiq bil ani yaxshiki, odam emas{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=94}}. == J == * Jahon gulzorida boʻyi [[vafo]] yoʻq,<br />Zamon boʻstonida rangi baqo yoʻq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=99}}. == K == * Kelsa qoʻldin har kim ahdin [[vafo]] qilmoq kerak,<br />Sidq ila oinai dilni safo qilmoq kerak{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=100}}. * Kimda-kim ahli jahondin bor [[ilm]]-u maʼrifat,<br />Qilgʻusi oni barxurdor [[ilm]]-u maʼrifat{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=20}}. * Kimki orif ersa oʻz [[nafs]]iga,<br />Dahrni bir zarra koʻzga ilmagʻay{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=175}}. == M == * Magʻruri dunyo bemarhabodir,<br />Behuda har soʻz bodi havodur,<br />Har nomunosib ish noravodur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=111}}. * Mashvaratsiz, betafakkur qilsa har ish har kishi,<br />Ul kishining oqibat boʻlgʻay parishonliq ishi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=148}}. * [[Mehnat]] kamola yetmay, rohat nishoni qayda,<br />Topmas iloji korin bechora osiy banda{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=221}}. == N == * Ne xush xislat erur axloqi neku,<br />Neki qilding kelur oldinga oʻtru.<br />Muruvvat pesha qilkim, hayyi sone,<br />Yeturgay qilmayin ajringni zoye{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=8}}. == O == * Oqil ulgʻon bilgay oqil qadrini{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=62}}. == Q == * Qilsang takabbur sharmandadursen,<br />Har govu xardin ham gandadursen{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=144}}. == S == * Samarasiz oʻtsa bu [[umr]]ing boʻlur tamomi abas.<br />Ishingni puxta qil, aknun har ishning xomi abas{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=209}}. * [[Soʻz]] lazzatini odami nodon bilmas,<br />Nechunki [[asal]] lazzatini hayvon bilmas{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=112}}. == T == * To kajlik ila boʻyla mador etdi falak,<br />Berahmlik ishini shior etti falak.<br />Nodonni aziz ham mukarram aylab,<br />Dono kishilarni asru xor etti falak{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=64}}. == X == * Xislati xoʻb hamadin, bas [[adab]] oʻrgan zinhor,<br />[[Bilim]]iyu [[hunar]]i boʻlgan kishi boʻlmas xor{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=22}}. * Xulqi xushni pesh qil, [[xalq]] ichra beozor boʻl{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=224}}. == Y == * Yetushmakni oʻziga qilsa armon,<br />Kerakkim himmat ila urgʻay aqsom{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=167}}. == Ch == * Charx zoliki jahonda hech qilmas vafo,<br />Oqil ersang aylama ul birla aqdi izdivoj{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=217}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] 5pish1gy525n60iu4kydheaeouo71r7 0 5094 32164 23886 2026-08-09T06:30:15Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32164 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Turdi | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = 1641-yil | Tavallud joyi = Buxoro xonligi | Vafot sanasi = {{tax.}} 1699/1700-yil | Vafot joyi = Xoʻjand | Vikipediya = Turdi | Vikiombor = | nocat = }} '''Turdi''' ({{lang-chg|{{nq|توردی}}}}), '''Turdiy''' (asl ismi va taxallusi; fors-tojik sheʼrlaridagi taxallusi esa '''Farogʻiy''' ({{lang-fa|فراغی}}); 1641-yil, Buxoro xonligi — {{tax.}} 1699/1700-yil, Xoʻjand) — oʻzbek shoiri. == Iqtiboslar == * Tor koʻngullik beklar, manman demang, kenglik qiling<br />Toʻqson ikki bovli oʻzbek yurtidur, tenglik qiling.<br />Birni qipchoq-u xito-u, birni yuz, nayman demang,<br />Qirq-u yuz, ming son boʻlib bir jon oyinlik qiling{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=144}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{Refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} {{Refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:1641-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1699-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1700-yilda vafot etganlar]] sn0jjreom3jmwdsbnnwnn85iepp9o9z 0 5101 32241 20676 2026-08-09T06:39:51Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32241 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Botirlik|wiktionary=botirlik}} '''Botirlik''' — dovyurak kishilarga xos ish, mardonavor xatti-harakat; jasorat; jasurlik. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, botir deb shunday kishiga aytiladiki, u oʻz elining tinchligi uchun har qanday mashaqqat qadahini qabul qilib, shodu xurramlik bilan noʻsh etadi. Mardi maydon deb shunday kishiga aytiladiki, bunday kishining aqli biror ishni qilishga qaror topsa, jonidan kechib, hayotidan qul yuvib, maqsad maydoniga qadam qoʻyadi.<br />''Bayt:''<br />Jondan kechib maydon sari surgan ot,<br />Baxtu-iqboliga boʻlarsan muyassar!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=78}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == B == {{Q|Bir kuni bir hakimdan: „Botirlik yaxshimi yoki [[aql]]-u tadbirmi?“ deb soʻradilar. U esa: „Botirlik tigʻ boʻlsa, [[aql]]-u tadbir quldir. Agar ularga ish qilish topshiriladigan boʻlsa, qul tigʻsiz ham uni amalga oshira oladi, ammo tigʻ qulsiz biror ishni amalga oshira olishi [[muammo]]!“ deb javob berdi.<br>Qitʼa:<br>Aql-u tadbirsiz kishi quldan berar mol-mulkka,<br>Aql-u tadbirga suyan boyligim tursin desang!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=80}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|isbn=978-9943-00-130-5|year=1997|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF|ref=Mashriqzamin hikmat boʻstoni}} [[Turkum:Mavzular]] m6xwmtqk6nzrzl17fhc0lfdnipq43fw 0 5102 31734 24825 2026-08-09T05:36:52Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31734 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xulq|wikipedia=Xulq|wiktionary=xulq|Tasvir=Adams_and_Westlake_(3092762993).jpg}} '''Xulq''', '''xulq-atvor''' – axloqshunoslik tushunchalaridan biri. Insonning feʼl atvori bilan bogʻliq axloqiy hodisa boʻlib, kishi feʼlining axloqiylik doirasida namoyon boʻlishi tushuniladi. {{ABD}} == A == {{Q|Abadiy saodatning kaliti xushfeʼllikdir,<br>Ammo unga baʼzilar doim muyassar ermas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=95}}|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == B == {{Q|Baʼzi hakimlarning fikricha, xushxulqlikning oʻnta nishonasi bor. Ular quyidagilar: birinchi, yaxshi ishlarda odamlar bilan hamisha birga boʻlish, ikkinchi, [[nafs]] kuyiga kirmaslik, uchinchi, oʻzgalar aybini qidirmaslik, toʻrtinchi, birovdan biror ayb sodir boʻlsa, uni [[yaxshilik]]ka yuyish, beshinchi, aybdor uzr soʻrasa, aybini kechirish, oltinchi, muhtojlar hojatini chiqarish, yettinchi, oʻzi haqida oʻylayvermay, boshqalar haqida ham qaygʻurish, sakkizinchi, oʻz aybiga iqror boʻlish, toʻqqizinchi, ochiq yuzlik boʻlish, oʻninchi, xushmuomala boʻlish{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=91}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Bir dono kishi bir ulugʻ olimning quyidagi soʻzlarini keltiradi: „Yoqimli xulq kishining barcha [[ayb]]larini quyosh qorni eritib yuborgandek eritib yoʻqotib yuboradi“{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=93}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Bir hakimdan: „Xushxulq kishi qanday kishi?“ deb soʻradilar. Hakim: „Hech narsadan ranjimaydigan kishi!“ deb javob berdi. Yomon xulqli kishi haqida soʻraganlarida esa: „Yomonlik bilan yaxshilik oʻrtasidagi farqni bilmaydigan kishi!“ deb javob berdi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=94}}.|[[Mavlono Xurramiy]]}} == D == {{Q|[[Donishmand]] va [[olim]]larning xulqlaridan oʻrnak olish yaxshi xulqni tiriltiradi, yomonni yoʻq qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=62}}.|[[Abu Rayhon Beruniy]]}} == G == {{Q|Goʻzal sifat va husni xulq siyratlari bezamagan kishini hech qanday chiroyli [[kiyim]]lar koʻrkam qilolmas, [[gunoh]] va [[xato]]lardan saqlanmagan kimsaning [[qalb]]i sira aybdan forigʻ boʻlmas{{sfn|Tursun|2006|p=132}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} {{Q|Goʻzal xulq — birovga aziyat yetkazmaslik, [[gʻazab]]ini soʻndirish, oʻzini [[xotirjam]] tutish va [[shirinsuxanlik]]dadir{{sfn|Tursun|2006|p=140}}.|[[Xoris Muhosibiy]]}} == H == {{Q|Hakimlarning aytishicha, [[shijoat]], [[saxovat]] va xushxulqlik eng aʼlo [[fazilat]]lar boʻlib, bu sifatlarga ega boʻlgan kishilar doimo ulugʻlik sarmoyasidan bahramand boʻlganlar. Mazkur sifatlar ichida xushxulqlik alohida diqqatga sazovordir. Negaki, [[shijoat]]ga ahyon-ahyonda ish tushadi. [[Saxovat]] oliy [[fazilat]] boʻlsa-da, u barchaga muyassar boʻlavermaydi, uning uddasidan chiqish uchun kishiga har xil shart-sharoitlar kerak. Ammo xushxulqlik shunday narsaki, unga barcha odam yeta oladi. Yoqimli xulq egasidan barcha katta-kichik xursand boʻladi. Bunday xulq egasi boshqalarni xursand qilishidan tashqari, oʻzi ham doimo xursand yuradi, boshqalardan esa oʻziga [[muhabbat]] va muloyimlik qaytadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=95}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Husni xulqdan yaxshilik ustiga yaxshilik qoʻshadigan, [[hasad]]dan koʻra yomonlik ustiga yomonlik qoʻshdigan narsa koʻrmadim{{sfn|Tursun|2006|p=131}}.|[[Najmiddin Kubro]]}} == I == {{Q|Inson goʻzalligining asosi uning chiroyli xulqidir.<br />Chiroyli xulq bilan inson insondir,<br />Chetdan boqsang shakli hammasi bir xil.<br />Rang-u hidi bilan farqi bilinar,<br />Yozilishda bir xil boʻlgan „gulu gil!“{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=92}}|[[Mavlono Xurramiy]]}} == J == {{Q|Jahonda qidirib, kimdan soʻrmadim,<br>Yaxshi xulqdan yaxshi narsa koʻrmadim!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=91}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|[[Jamiyat]]da bir odamning yomon xulqi hammaga taʼsir qiladi. Sachragan ozgina loy ming chandon koʻp hajmdagi suvni bulgʻaydi{{sfn|Tursun|2006|p=126}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == K == {{Q|Kishini goʻzal qilib koʻrsatadigan uning chiroyi emas, balki chiroyli xulqidir. Chiroyli xulq xunuk kishini ham chiroyli qilib koʻrsatadi. Chiroyli xulq chiroyli kishilarda mavjud boʻlsa, nur aʼlan nurdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=215}}.|[[Mavlono Xurramiy]]}} {{Q|Koʻrkam xulq quyidagicha boʻladi: olib ketsa beriladi, [[yaxshilik]]dan mahrum etilsa [[yaxshilik]] qiladi, [[zulm]] qilsa, muruvvat koʻrsatadi, shunday qilgan kishiga odamlar [[ibrat]] koʻzi bilan qaraydilar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=93}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == M == {{Q|Makorimul-axloq (yuksak xulq) quyidagi oʻn xislatdan iboratdir: [[saxovat]] va [[hayo]], [[rostgoʻylik]] va [[omonat]]ni joyiga berish, [[kamtarlik]] va [[rashk]], [[shijoat]] va [[halimlik]], [[sabr]] va [[shukr]]{{sfn|Tursun|2006|p=122}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Q == {{Q|Qabohatli suvrat, chirkin yuzning va yomon chehraning orqasida yaramas xulqdan boshqa narsa yoʻqdir{{sfn|Tursun|2006|p=137}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == R == {{Q|Rostdan ham, barcha narsadan yoqimli sifat xushfeʼllikdir. Xushfeʼllik odamga doimo kerak. Chunki xushfeʼllikka hamma odam muhtoj!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=95}}|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == Y == {{Q|Yuz [[millat]]ning kitobin oʻqisa ham omidir,<br>[[Odamiylik]] kitobin oʻqimasa har kishi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=95}}|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == X == {{Q|Xulq tuzatilishga qaraganda buzilishga moyilroq{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|[[Lyuk de Klepye Vovenarg]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] d4eef3kjqech3r0yv22vi7ztky5l5ox 32365 31734 2026-08-09T07:03:30Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32365 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xulq|wikipedia=Xulq|wiktionary=xulq|Tasvir=Adams_and_Westlake_(3092762993).jpg}} '''Xulq''', '''xulq-atvor''' – axloqshunoslik tushunchalaridan biri. Insonning feʼl atvori bilan bogʻliq axloqiy hodisa boʻlib, kishi feʼlining axloqiylik doirasida namoyon boʻlishi tushuniladi. {{ABD}} == A == {{Q|Abadiy saodatning kaliti xushfeʼllikdir,<br>Ammo unga baʼzilar doim muyassar ermas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=95}}|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == B == {{Q|Baʼzi hakimlarning fikricha, xushxulqlikning oʻnta nishonasi bor. Ular quyidagilar: birinchi, yaxshi ishlarda odamlar bilan hamisha birga boʻlish, ikkinchi, [[nafs]] kuyiga kirmaslik, uchinchi, oʻzgalar aybini qidirmaslik, toʻrtinchi, birovdan biror ayb sodir boʻlsa, uni [[yaxshilik]]ka yuyish, beshinchi, aybdor uzr soʻrasa, aybini kechirish, oltinchi, muhtojlar hojatini chiqarish, yettinchi, oʻzi haqida oʻylayvermay, boshqalar haqida ham qaygʻurish, sakkizinchi, oʻz aybiga iqror boʻlish, toʻqqizinchi, ochiq yuzlik boʻlish, oʻninchi, xushmuomala boʻlish{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=91}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Bir dono kishi bir ulugʻ olimning quyidagi soʻzlarini keltiradi: „Yoqimli xulq kishining barcha [[ayb]]larini quyosh qorni eritib yuborgandek eritib yoʻqotib yuboradi“{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=93}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Bir hakimdan: „Xushxulq kishi qanday kishi?“ deb soʻradilar. Hakim: „Hech narsadan ranjimaydigan kishi!“ deb javob berdi. Yomon xulqli kishi haqida soʻraganlarida esa: „Yomonlik bilan yaxshilik oʻrtasidagi farqni bilmaydigan kishi!“ deb javob berdi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=94}}.|[[Mavlono Xurramiy]]}} == D == {{Q|[[Donishmand]] va [[olim]]larning xulqlaridan oʻrnak olish yaxshi xulqni tiriltiradi, yomonni yoʻq qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=62}}.|[[Abu Rayhon Beruniy]]}} == G == {{Q|Goʻzal sifat va husni xulq siyratlari bezamagan kishini hech qanday chiroyli [[kiyim]]lar koʻrkam qilolmas, [[gunoh]] va [[xato]]lardan saqlanmagan kimsaning [[qalb]]i sira aybdan forigʻ boʻlmas{{sfn|Tursun|2006|p=132}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} {{Q|Goʻzal xulq — birovga aziyat yetkazmaslik, [[gʻazab]]ini soʻndirish, oʻzini [[xotirjam]] tutish va [[shirinsuxanlik]]dadir{{sfn|Tursun|2006|p=140}}.|[[Xoris Muhosibiy]]}} == H == {{Q|Hakimlarning aytishicha, [[shijoat]], [[saxovat]] va xushxulqlik eng aʼlo [[fazilat]]lar boʻlib, bu sifatlarga ega boʻlgan kishilar doimo ulugʻlik sarmoyasidan bahramand boʻlganlar. Mazkur sifatlar ichida xushxulqlik alohida diqqatga sazovordir. Negaki, [[shijoat]]ga ahyon-ahyonda ish tushadi. [[Saxovat]] oliy [[fazilat]] boʻlsa-da, u barchaga muyassar boʻlavermaydi, uning uddasidan chiqish uchun kishiga har xil shart-sharoitlar kerak. Ammo xushxulqlik shunday narsaki, unga barcha odam yeta oladi. Yoqimli xulq egasidan barcha katta-kichik xursand boʻladi. Bunday xulq egasi boshqalarni xursand qilishidan tashqari, oʻzi ham doimo xursand yuradi, boshqalardan esa oʻziga [[muhabbat]] va muloyimlik qaytadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=95}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Husni xulqdan yaxshilik ustiga yaxshilik qoʻshadigan, [[hasad]]dan koʻra yomonlik ustiga yomonlik qoʻshdigan narsa koʻrmadim{{sfn|Tursun|2006|p=131}}.|[[Najmiddin Kubro]]}} == I == {{Q|Inson goʻzalligining asosi uning chiroyli xulqidir.<br />Chiroyli xulq bilan inson insondir,<br />Chetdan boqsang shakli hammasi bir xil.<br />Rang-u hidi bilan farqi bilinar,<br />Yozilishda bir xil boʻlgan „gulu gil!“{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=92}}|[[Mavlono Xurramiy]]}} == J == {{Q|Jahonda qidirib, kimdan soʻrmadim,<br>Yaxshi xulqdan yaxshi narsa koʻrmadim!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=91}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|[[Jamiyat]]da bir odamning yomon xulqi hammaga taʼsir qiladi. Sachragan ozgina loy ming chandon koʻp hajmdagi suvni bulgʻaydi{{sfn|Tursun|2006|p=126}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == K == {{Q|Kishini goʻzal qilib koʻrsatadigan uning chiroyi emas, balki chiroyli xulqidir. Chiroyli xulq xunuk kishini ham chiroyli qilib koʻrsatadi. Chiroyli xulq chiroyli kishilarda mavjud boʻlsa, nur aʼlan nurdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=215}}.|[[Mavlono Xurramiy]]}} {{Q|Koʻrkam xulq quyidagicha boʻladi: olib ketsa beriladi, [[yaxshilik]]dan mahrum etilsa [[yaxshilik]] qiladi, [[zulm]] qilsa, muruvvat koʻrsatadi, shunday qilgan kishiga odamlar [[ibrat]] koʻzi bilan qaraydilar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=93}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == M == {{Q|Makorimul-axloq (yuksak xulq) quyidagi oʻn xislatdan iboratdir: [[saxovat]] va [[hayo]], [[rostgoʻylik]] va [[omonat]]ni joyiga berish, [[kamtarlik]] va [[rashk]], [[shijoat]] va [[halimlik]], [[sabr]] va [[shukr]]{{sfn|Tursun|2006|p=122}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Q == {{Q|Qabohatli suvrat, chirkin yuzning va yomon chehraning orqasida yaramas xulqdan boshqa narsa yoʻqdir{{sfn|Tursun|2006|p=137}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == R == {{Q|Rostdan ham, barcha narsadan yoqimli sifat xushfeʼllikdir. Xushfeʼllik odamga doimo kerak. Chunki xushfeʼllikka hamma odam muhtoj!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=95}}|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == Y == {{Q|Yuz [[millat]]ning kitobin oʻqisa ham omidir,<br>[[Odamiylik]] kitobin oʻqimasa har kishi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=95}}|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == X == {{Q|Xulq tuzatilishga qaraganda buzilishga moyilroq{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|[[Lyuk de Klepye Vovenarg]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] aqolvnmcgqf5skwhuq9bb7fhpo9dg5k 32424 32365 2026-08-09T07:20:50Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32424 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xulq|wikipedia=Xulq|wiktionary=xulq|Tasvir=Adams_and_Westlake_(3092762993).jpg}} '''Xulq''', '''xulq-atvor''' – axloqshunoslik tushunchalaridan biri. Insonning feʼl atvori bilan bogʻliq axloqiy hodisa boʻlib, kishi feʼlining axloqiylik doirasida namoyon boʻlishi tushuniladi. {{ABD}} == A == {{Q|Abadiy saodatning kaliti xushfeʼllikdir,<br>Ammo unga baʼzilar doim muyassar ermas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=95}}|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == B == {{Q|Baʼzi hakimlarning fikricha, xushxulqlikning oʻnta nishonasi bor. Ular quyidagilar: birinchi, yaxshi ishlarda odamlar bilan hamisha birga boʻlish, ikkinchi, [[nafs]] kuyiga kirmaslik, uchinchi, oʻzgalar aybini qidirmaslik, toʻrtinchi, birovdan biror ayb sodir boʻlsa, uni [[yaxshilik]]ka yuyish, beshinchi, aybdor uzr soʻrasa, aybini kechirish, oltinchi, muhtojlar hojatini chiqarish, yettinchi, oʻzi haqida oʻylayvermay, boshqalar haqida ham qaygʻurish, sakkizinchi, oʻz aybiga iqror boʻlish, toʻqqizinchi, ochiq yuzlik boʻlish, oʻninchi, xushmuomala boʻlish{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=91}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Bir dono kishi bir ulugʻ olimning quyidagi soʻzlarini keltiradi: „Yoqimli xulq kishining barcha [[ayb]]larini quyosh qorni eritib yuborgandek eritib yoʻqotib yuboradi“{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=93}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Bir hakimdan: „Xushxulq kishi qanday kishi?“ deb soʻradilar. Hakim: „Hech narsadan ranjimaydigan kishi!“ deb javob berdi. Yomon xulqli kishi haqida soʻraganlarida esa: „Yomonlik bilan yaxshilik oʻrtasidagi farqni bilmaydigan kishi!“ deb javob berdi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=94}}.|[[Mavlono Xurramiy]]}} == D == {{Q|[[Donishmand]] va [[olim]]larning xulqlaridan oʻrnak olish yaxshi xulqni tiriltiradi, yomonni yoʻq qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=62}}.|[[Abu Rayhon Beruniy]]}} == G == {{Q|Goʻzal sifat va husni xulq siyratlari bezamagan kishini hech qanday chiroyli [[kiyim]]lar koʻrkam qilolmas, [[gunoh]] va [[xato]]lardan saqlanmagan kimsaning [[qalb]]i sira aybdan forigʻ boʻlmas{{sfn|Tursun|2006|p=132}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} {{Q|Goʻzal xulq — birovga aziyat yetkazmaslik, [[gʻazab]]ini soʻndirish, oʻzini [[xotirjam]] tutish va [[shirinsuxanlik]]dadir{{sfn|Tursun|2006|p=140}}.|[[Xoris Muhosibiy]]}} == H == {{Q|Hakimlarning aytishicha, [[shijoat]], [[saxovat]] va xushxulqlik eng aʼlo [[fazilat]]lar boʻlib, bu sifatlarga ega boʻlgan kishilar doimo ulugʻlik sarmoyasidan bahramand boʻlganlar. Mazkur sifatlar ichida xushxulqlik alohida diqqatga sazovordir. Negaki, [[shijoat]]ga ahyon-ahyonda ish tushadi. [[Saxovat]] oliy [[fazilat]] boʻlsa-da, u barchaga muyassar boʻlavermaydi, uning uddasidan chiqish uchun kishiga har xil shart-sharoitlar kerak. Ammo xushxulqlik shunday narsaki, unga barcha odam yeta oladi. Yoqimli xulq egasidan barcha katta-kichik xursand boʻladi. Bunday xulq egasi boshqalarni xursand qilishidan tashqari, oʻzi ham doimo xursand yuradi, boshqalardan esa oʻziga [[muhabbat]] va muloyimlik qaytadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=95}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Husni xulqdan yaxshilik ustiga yaxshilik qoʻshadigan, [[hasad]]dan koʻra yomonlik ustiga yomonlik qoʻshdigan narsa koʻrmadim{{sfn|Tursun|2006|p=131}}.|[[Najmiddin Kubro]]}} == I == {{Q|Inson goʻzalligining asosi uning chiroyli xulqidir.<br />Chiroyli xulq bilan inson insondir,<br />Chetdan boqsang shakli hammasi bir xil.<br />Rang-u hidi bilan farqi bilinar,<br />Yozilishda bir xil boʻlgan „gulu gil!“{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=92}}|[[Mavlono Xurramiy]]}} == J == {{Q|Jahonda qidirib, kimdan soʻrmadim,<br>Yaxshi xulqdan yaxshi narsa koʻrmadim!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=91}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|[[Jamiyat]]da bir odamning yomon xulqi hammaga taʼsir qiladi. Sachragan ozgina loy ming chandon koʻp hajmdagi suvni bulgʻaydi{{sfn|Tursun|2006|p=126}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == K == {{Q|Kishini goʻzal qilib koʻrsatadigan uning chiroyi emas, balki chiroyli xulqidir. Chiroyli xulq xunuk kishini ham chiroyli qilib koʻrsatadi. Chiroyli xulq chiroyli kishilarda mavjud boʻlsa, nur aʼlan nurdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=215}}.|[[Mavlono Xurramiy]]}} {{Q|Koʻrkam xulq quyidagicha boʻladi: olib ketsa beriladi, [[yaxshilik]]dan mahrum etilsa [[yaxshilik]] qiladi, [[zulm]] qilsa, muruvvat koʻrsatadi, shunday qilgan kishiga odamlar [[ibrat]] koʻzi bilan qaraydilar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=93}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == M == {{Q|Makorimul-axloq (yuksak xulq) quyidagi oʻn xislatdan iboratdir: [[saxovat]] va [[hayo]], [[rostgoʻylik]] va [[omonat]]ni joyiga berish, [[kamtarlik]] va [[rashk]], [[shijoat]] va [[halimlik]], [[sabr]] va [[shukr]]{{sfn|Tursun|2006|p=122}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Q == {{Q|Qabohatli suvrat, chirkin yuzning va yomon chehraning orqasida yaramas xulqdan boshqa narsa yoʻqdir{{sfn|Tursun|2006|p=137}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == R == {{Q|Rostdan ham, barcha narsadan yoqimli sifat xushfeʼllikdir. Xushfeʼllik odamga doimo kerak. Chunki xushfeʼllikka hamma odam muhtoj!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=95}}|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == Y == {{Q|Yuz [[millat]]ning kitobin oʻqisa ham omidir,<br>[[Odamiylik]] kitobin oʻqimasa har kishi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=95}}|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == X == {{Q|Xulq tuzatilishga qaraganda buzilishga moyilroq{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|[[Lyuk de Klepye Vovenarg]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] d4eef3kjqech3r0yv22vi7ztky5l5ox 0 5105 32033 31531 2026-08-09T06:14:25Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32033 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Kibr|wikipedia=Kibr|wiktionary=kibr}} '''Kibr-havo''', '''manmanlik''', '''dimogʻdorlik''' — oʻz shaxsiyatiga, qobiliyatiga ortiqcha baho berish, oʻzini boshqalardan yuqori qoʻyish, kalondimogʻlik oqibatida namoyon boʻladigan salbiy axloqiy sifat. Bu sifat kishilarni mensimaslik, ularga past nazar bilan qarash, oʻrinsiz gʻururga berilish, oʻzining arzimas yutuqlarini boʻrttirib koʻrsatish va boshqalarda koʻrinadi. {{ABD}} == A == {{Q|Aytadilar:<br>— Agar sen [[hayot]]im yaxshi oʻtsin desang, doʻstga ham, dushmanga ham ochiq yuzli boʻl, oʻzingni baland tutishga urinma, oʻtirganda barmoqlaringni bir-birining orasiga suqib oʻtirma, uzugingni oʻynama, tirnogʻing bilan tishlaringni kovlama, barmogʻing bilan burningni ushlama, odamlarga qarab kerishma!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=92}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == E == {{Q|Ey inson! [[Qalb]]ingda zarracha kibr boʻlsa, sen hali [[musulmon]]likni tushunmabsan. Toat-ibodating Alloh huzurida maqbul boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=157}}.|[[Muhammad Kamol]]}} {{Q|Ey [[mutakabbir]] banda, sen [[jannat]]ga kirishni xayolingga ham keltirmagin. Chunki [[Iblis]] jannatdan kibr-u havosi tufayli haydalgan. Kibr-u havo qilgan insonlar jannatga kiritilmaydilar{{sfn|Tursun|2006|p=154}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == I == {{Q|Igna bilan togʻni qazmoq kibrni koʻngillardan chiqarmoqdan osondir{{sfn|Tursun|2006|p=157}}.|[[Shaqiq Balxiy]]}} {{Q|Insonning [[qalb]]iga kirgan kibr qancha boʻlsa, [[aql]]i ham shuncha kamchilikka ega boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=153}}.|[[Muhammad ibn Husayn]]}} {{Q|Inson qadr-qimmatini oyoq osti qilish, oʻzini juda baland olib, boshqalarni nazarga ilmaslik katta nuqsondir{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}.|[[Vasiliy Suxomlinskiy]]}} == K == {{Q|Kibr kofirlarning va firʼavnlarning axloqidandir. [[Tavozeʼ]] esa paygʻambarlar va solihlarning axloqidandir. Chunki Alloh taolo kofirlarni kibr bilan sifatladi{{sfn|Tursun|2006|p=156}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} {{Q|Kibrsizlik lofin urma, uni koʻrmoqdan koʻra qorongʻu tunda chumolining izini koʻrmoq osonroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=152}}.|[[Abdurahmon Jomiy]]}} {{Q|Kibr-u [[hasad]] bermas kishiga orom,<br />[[Odam ato|Odam]]ni mensimay quvildi [[shayton]]{{sfn|Tursun|2006|p=155}}.|[[Mirzo Bedil]]}} {{Q|Kibr va [[gʻurur]]dan uzoq boʻl, kibr kishini el orasida xor, beqadr-u beeʼtibor qiladi<{{sfn|Tursun|2006|p=153}}.|[[Muhammad ibn Husayn]]}} {{Q|Kimda-kim „man-man“ deb oʻzini baland tutsa, uni na [[xalq]], na [[Alloh]] sevadi{{sfn|Tursun|2006|p=154}}.|[[Ahmad Yugnakiy]]}} {{Q|Kimki kekkayar manmanlik bilan,<br />Doʻstlari oxiri boʻlishar dushman{{sfn|Tursun|2006|p=153}}.|[[Farididdin Attor]]}} == M == {{Q|Manmanlik qilmang, oʻzingizni boshqalardan yuqori tutmang. Toʻgʻri soʻzlang, toʻgʻri ishlang, [[ochkoʻzlik]] va [[harislik]]dan uzoqda boʻling{{sfn|Tursun|2006|p=156}}.|[[Abu Yazid Bastomiy]]}} {{Q|Manmanlik va [[gʻurur]] botqoqligining quritilishi uchun bir murshidi komilning himmat va fayzi zarur{{sfn|Tursun|2006|p=152}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} {{Q|Maʼsiyat (Allohga itoat etmaslik)ning ildizi uch narsada: kibr, [[hirs]] va [[hasad]]da{{sfn|Tursun|2006|p=190}}.|[[Hotam Asom]]}} {{Q|Muyassar boʻlsa tillodan senga taxt,<br />Oʻzingdan pastga zinhor aytmagil saxt{{sfn|Tursun|2006|p=111}}.|[[Soʻfi Olloyor]]}} == Sh == {{Q|[[Shahvat]] tufayli qilingan [[gunoh]]lar kechirilishiga [[umid]] qilsa boʻladi, chunki [[Odam alayhissalom]]ning adashishi shahvatdan boʻlgan edi. Ammo kibr tufayli qilingan gunohlarning avf etilishiga umid yoʻq, chunki [[shayton]] kibri sababli kechirilmas gunohga qoldi{{sfn|Tursun|2006|p=153}}.|[[Sufyon Savriy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] i614jvyhu2sjwzdgt1fcie5suxmesrw 0 5110 32308 20809 2026-08-09T06:56:49Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32308 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Eshitish|Tasvir=00-Oreille-ear.jpg|wikipedia=Eshitish|wiktionary=eshitish}} '''Eshitish''', '''tinglash''' — odam va hayvonlar organizmining tovush tebranishlarini qabul qilish xususiyati; mexanik, retseptor va nerv tuzilmalaridan tashkil topgan eshitish analizatorlari faoliyati tufayli roʻy beradi. {{ABD}} == E == {{Q|Eshitish zarar boʻlsa ham, [[dono]]ning soʻzlari foydadan xoli boʻlmaydi. [[Ahmoq]]ning gapiga quloq solish qanchalik zavqli boʻlmasin, u hamma vaqt ziyondir{{sfn|Tursun|2006|p=62}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == H == {{Q|Hakimlar va donolar taʼkidlab aytishadiki, gapirishdan koʻra eshitishdan foyda koʻp, chunki eshituvchi oʻzgalar gapidan ibratli [[soʻz]] durlarini terib oladi, bilmaganini oʻrganadi, [[hayot]]ning yaxshi-yomon narsalari haqida [[tajriba]] hosil qiladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=122}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Haqiqatan ham [[soʻz]]ning lazzati uni gapirishda emas, balki eshitishdadir:{{sfn|Tursun|2006|p=144}}<br>Jimlikka qasamki, soʻz issigʻidan<br>Tanim [[sham]] misoli kuyib boradi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=117}}|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == Q == {{Q|Quloqdan dilingga gar kirmasa nur,<br />Sichqon kavagidan ne farqi boʻlur?!{{sfn|Tursun|2006|p=145}}|[[Abdurahmon Jomiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] lh06eksw0fzo6hg0dyo4sjw6kmqmah0 0 5113 31792 23169 2026-08-09T05:40:13Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31792 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Jazo|wikipedia=Jazo|wiktionary=jazo|Tasvir=Alavoine_Rab_fenyítése_Temesváron.jpg}} '''Jazo''' ({{lang-ar|}} — qasos; mukofot; sazo; jarima) — ayb yoki jinoyati uchun koʻriladigan chora. {{ABD}} == B == {{Q|Begunohni jazolash — sudyalarning oʻzini jazolash degan soʻz{{sfn|Voronsov|1989|p=252}}.|[[Seneka]]}} {{Q|Bir hakimdan: „Qanday [[odam]] jazoga loyiq?“ deb soʻradilar. U esa: „Hech qanday [[inson]] jazoga loyiq emas. Jazoga loyiq narsalar vahshiy hayvonlar, odamlarga ziyon yetkazadigan ilon, chayon kabi gazandalardir. Ammo shunday odamlar ham borki, ularning vujudida darranda va gazandalarning xislati boʻladi. Bunday kishilar qilgan [[zarar]]lariga qarab jazolanadi. Bu tariqa kishilarni hatto odam, deyish ham nooʻrindir!“<br>'''Sheʼr:'''<br>Elga ozor bergan har zolim kishi,<br>Aslida ilon-u chayondan battar!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=194}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == J == {{Q|Jazo tahdidi boʻlmasa, qochish quvonch baxsh etmaydi{{sfn|Qumdagi xotin}}.|Kobo Abe|„Qumdagi xotin“ romanidan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi|title=Qumdagi xotin|author=Kobo Abe| publisher=„Yangi Asr Avlodi“ nashriyoti|isbn=978-9943-27-732-8|year=1962|pages=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 21ef856nlx1r6bjy9n0ymf45uilt63b 32339 31792 2026-08-09T07:00:35Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32339 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Jazo|wikipedia=Jazo|wiktionary=jazo|Tasvir=Alavoine_Rab_fenyítése_Temesváron.jpg}} '''Jazo''' ({{lang-ar|}} — qasos; mukofot; sazo; jarima) — ayb yoki jinoyati uchun koʻriladigan chora. {{ABD}} == B == {{Q|Begunohni jazolash — sudyalarning oʻzini jazolash degan soʻz{{sfn|Voronsov|1989|p=252}}.|[[Seneka]]}} {{Q|Bir hakimdan: „Qanday [[odam]] jazoga loyiq?“ deb soʻradilar. U esa: „Hech qanday [[inson]] jazoga loyiq emas. Jazoga loyiq narsalar vahshiy hayvonlar, odamlarga ziyon yetkazadigan ilon, chayon kabi gazandalardir. Ammo shunday odamlar ham borki, ularning vujudida darranda va gazandalarning xislati boʻladi. Bunday kishilar qilgan [[zarar]]lariga qarab jazolanadi. Bu tariqa kishilarni hatto odam, deyish ham nooʻrindir!“<br>'''Sheʼr:'''<br>Elga ozor bergan har zolim kishi,<br>Aslida ilon-u chayondan battar!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=194}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == J == {{Q|Jazo tahdidi boʻlmasa, qochish quvonch baxsh etmaydi{{sfn|Qumdagi xotin}}.|Kobo Abe|„Qumdagi xotin“ romanidan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} * {{Kitob manbasi|title=Qumdagi xotin|author=Kobo Abe| publisher=„Yangi Asr Avlodi“ nashriyoti|isbn=978-9943-27-732-8|year=1962|pages=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] iv32mg87r7xtsm6pi9jmbpeip08ft50 32417 32339 2026-08-09T07:20:28Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF (2) using [[Project:AWB|AWB]] 32417 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Jazo|wikipedia=Jazo|wiktionary=jazo|Tasvir=Alavoine_Rab_fenyítése_Temesváron.jpg}} '''Jazo''' ({{lang-ar|}} — qasos; mukofot; sazo; jarima) — ayb yoki jinoyati uchun koʻriladigan chora. {{ABD}} == B == {{Q|Begunohni jazolash — sudyalarning oʻzini jazolash degan soʻz{{sfn|Voronsov|1989|p=252}}.|[[Seneka]]}} {{Q|Bir hakimdan: „Qanday [[odam]] jazoga loyiq?“ deb soʻradilar. U esa: „Hech qanday [[inson]] jazoga loyiq emas. Jazoga loyiq narsalar vahshiy hayvonlar, odamlarga ziyon yetkazadigan ilon, chayon kabi gazandalardir. Ammo shunday odamlar ham borki, ularning vujudida darranda va gazandalarning xislati boʻladi. Bunday kishilar qilgan [[zarar]]lariga qarab jazolanadi. Bu tariqa kishilarni hatto odam, deyish ham nooʻrindir!“<br>'''Sheʼr:'''<br>Elga ozor bergan har zolim kishi,<br>Aslida ilon-u chayondan battar!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=194}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == J == {{Q|Jazo tahdidi boʻlmasa, qochish quvonch baxsh etmaydi{{sfn|Qumdagi xotin}}.|Kobo Abe|„Qumdagi xotin“ romanidan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi|title=Qumdagi xotin|author=Kobo Abe| publisher=„Yangi Asr Avlodi“ nashriyoti|isbn=978-9943-27-732-8|year=1962|pages=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 21ef856nlx1r6bjy9n0ymf45uilt63b 0 5118 32110 25089 2026-08-09T06:23:22Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32110 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Muomala|wiktionary=Muomala}} '''Muomala''' ({{lang-ar|}} — oʻzaro munosabat, aloqa) — kishilar bilan munosabat, soʻzlashuv, shunday munosabat yoʻsini. {{ABD}} == B == {{Q|Baʼzi hakimlarning fikricha, odamning aqlli ekanligining belgisi hamma bilan [[murosa]] qila bilishida, odamlar bilan til topa olishida va ularni toʻgʻrilik tomon yurgiza bilishidadir. „[[Xalq]] bilan til topa olmagan kishi aql neʼmatidan mahrum kishi“, deyishadi. [[Xalq]] bilan murosa va madora deganda shunday narsani tushunish kerakki, unda [[yolgʻonchilik]] boʻlmaydi, hech kimni aldamaydi, [[til]]i bilan [[dil]]i bir-biriga muvofiq boʻladi, kattayu kichik bilan birdek muomala qiladi, barchani yaxshi ishlar sari undaydi, hech kimga zarari tegmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=56}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == K == {{Q|Kishilardan oʻzingga nisbatan qanday muomala kutsang, ularga oʻzing ham xuddi shunday muomala qilgin{{sfn|Tursun|2006|p=128}}.|[[Abu Homid Gʻazzoliy]]}} == O == {{Q|Odamlar bilan muomala qilayotganda ehtiyot boʻlmoq, rost bilan [[yolgʻon]] soʻzni farqlay bilmoq kerak. [[Xushomad]] botqogʻiga botgan [[nafs]]ga tinimsiz sayqal berib, uni bu [[dard]]dan xalos qilish yoʻlini tutmoq lozim. [[Xushomad]] soʻzini koʻp aytadiganlar koʻp boʻlganidek, rost soʻzni chin dildan eshitadiganlar ham kamdir. Bu borada [[ibrat]] koʻzini ochib, [[farosat]] bilan ish tutmoq lozim{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=184}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == Y == {{Q|Yaqin kishilarimizga oʻzlariga munosib muomala qilib, biz ularni battar buzamiz. Agar biz ularga oʻzlaridan koʻra yaxshiroq odamlar deya yondashsak, ularni biz yanada yaxshiroq boʻlishga majbur etamiz{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|[[Iogann Volfgang fon Gyote]]}} {{Q|Yaxshi qiliq, goʻzal muomala bir yoʻldirki, u yoʻl bilan yurmasdan turib, [[izzat]] va [[sharaf]] manziliga yetib boʻlmaydi. U yoʻlga qadam bosmasdan turib, vujud yukini hayvoniyat biyobonidan insoniyat dorilmulkiga eltib boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=125}}.|[[Husayn Voiz Koshifiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] l2jt45nlltjh6bf0ww8wo9tthhtf8jt 0 5119 32042 25210 2026-08-09T06:15:29Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32042 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xushomad|wiktionary=xushomad}} '''Xushomad''' ({{lang-fa|}} — yaxshi keldi, xush yoqdi), '''xushomadgoʻylik''', '''laganbardorlik''' — biror kishiga tamagirlik bilan xizmat qilish, sermulozamat boʻlish, maqtash va shu kabilar. {{ABD}} == D == {{Q|Dunyoda eng aqlli jonivor — baliq! Birinchidan, soqov. Ikkinchidan, muttasil dumini likillatadi!{{sfn|Hoshimov|2022|p=5}}|[[Oʻtkir Hoshimov]], „[[Daftar hoshiyasidagi bitiklar]]“lardan|Izoh=Eng aqlli jonivor}} == O == {{Q|Odamlar bilan munosabatda ehtiyot boʻl, eng muhimi — kulgili xushomadgoʻylikka oʻtma{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}.|[[Ferdinand Viktor Ejen Delakrua]]}} {{Q|Oqillardan biri shunday degan edi: „Ulugʻ kishilar atrofida yuradigan kishilar rostgoʻy kishilar boʻlmogʻi kerak, ular xushomad soʻzlarini kam aytishlari kerak“.<br>'''Sheʼr:'''<br>Zaharli nayzadek boʻlsa ham rost soʻz,<br>Yolgʻon shirin soʻzdan yaxshidir ming bor!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=211}}|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi|title=Daftar hoshiyasidagi bitiklar|last=Hoshimov|first=Oʻtkir|year=2022|publisher=„Nurli dunyo“ nashriyot uyi|location=Toshkent |pages=192|isbn=978-9943-8879-4-7}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] hn361o0eygie436aobvm7giyfom5rm5 0 5124 32248 20521 2026-08-09T06:40:40Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32248 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Musiqa|Tasvir=Op27_1_seg_mov.png|wikipedia=Musiqa|wiktionary=musiqa}} '''Musiqa''' ({{lang-grc|μουσική}} – „muzalar sanʼati“) – inson hissiy kechinmalari, fikrlari, tasavvur doirasini musiqiy tovushlar izchilligi yoki majmui vositasida aks ettiruvchi sanʼat turi. {{ABD}} == M == {{Q|Musiqa fani shu maʼnoda foydaliki, kimning [[feʼl-atvor]]i muvozanatini yoʻqotgan boʻlsa, uni tartibga keltiradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=8}}.|[[Farobiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] tok5sadzgq9nqaq34213yd8n9zft36u 0 5125 32129 20601 2026-08-09T06:25:52Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32129 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Taʼlim|Tasvir=Early_Childhood_Education_USAID_Africa.jpg|wikipedia=Taʼlim|wiktionary=taʼlim}} '''Taʼlim''' – bilim berish, malaka va koʻnikmalar hosil qilish jarayoni, kishini hayotga va mehnatga tayyorlashning asosiy vositasi. Taʼlim jarayonida maʼlumot olinadi va [[tarbiya]] amalga oshirilad. {{ABD}} == T == {{Q|Tahsil olish mashaqqatini tortgan odam [[johillik]] kasaliga duchor boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=62}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} {{Q|Taʼlim faqat soʻz va oʻrgatish bilangina boʻladi. [[Tarbiya]] esa amaliy ish, tajriba bilan boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=6}}.|[[Farobiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 75zlbdtqryikv796krr0nqeg62oj3y5 0 5126 31961 20709 2026-08-09T06:05:42Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31961 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Abadiyat|Tasvir=Eternal clock.jpg|wiktionary=abadiyat}} '''Abadiyat''' ({{lang-ar|}} — mangulik, soʻngsizlik) — abadiylik, mangulik. {{ABD}} == A == {{Q|Agar kishidan bir yodgorlik qolmasa, uni odam hisoblash noravodir. Agar insondan dunyoda bir [[kitob]] yoki imorat qolsa, u tiriklar qatorida yoʻqlanadi va unday kishi hargiz oʻlmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=73}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == I == {{Q|Inson baʼzan mumkin boʻlmagan narsani ham qilgisi keladi, masalan, abadiy boʻlgisi keladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=216}}.|[[Farobiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] fz6gplnvcwq0fwa9b5t1dlyqkslcyra 0 5140 32000 20824 2026-08-09T06:10:10Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32000 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Neʼmat|wiktionary=neʼmat}} '''Neʼmat''' ({{lang-ar|}} — baxtli, farovon hayot; inʼom, hadya) — xudo inʼom etgan yegulik narsalar; noz-neʼmatlar. {{ABD}} == A == {{Q|[[Alloh]]ning neʼmatlari borasida oʻylamoq – ibodatning eng fazilatlilaridandir{{sfn|Tursun|2006|p=66}}.|[[Vahb ibn Munabbah]]}} {{Q|[[Alloh]]ning tirikchilik qilishing uchun neʼmat berishiga ishongil, chunki U jamiki mavjudotga kunduzi taom ulashishga kafolat bergan marhamatli Rahmondir. Senga kunduzi belgilab berilgan taom jiddu jahd bilan tirishganing, [[harakat]] qilganing ila baribir koʻpaymas{{sfn|Tursun|2006|p=44}}.|[[Xoja Abduxoliq Gʻijduvoniy]]}} {{Q|Agar neʼmatning bir chekkasiga erisha olsangiz, noshukr boʻlib undan uzoqlashmang, yuz ham oʻgirmang{{sfn|Tursun|2006|p=76}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == B == {{Q|Baloning yoʻqligi neʼmatdur, neʼmatning yoʻqligi balodur{{sfn|Tursun|2006|p=116}}.|[[Abu Homid Gʻazzoliy]]}} == K == {{Q|Kim agar oʻsibdi noz-u neʼmatda,<br />Holi ogʻir boʻlar, qolsa [[kulfat]]da{{sfn|Tursun|2006|p=78}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Kishilarga boqsang noz-neʼmat kuni,<br />Yetishar dodingga [[mashaqqat]] kuni{{sfn|Tursun|2006|p=98}}.|[[Farididdin Attor]]}} == N == {{Q|Neʼmatga [[shukr]] etish oʻsha neʼmatning oʻzidan ham yaxshiroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=25}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} {{Q|Neʼmatim oshsin desang ust-ustiga,<br>[[Non]] ushogʻin sochma oyoq ostiga!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=219}}|[[Farididdin Attor]]}} {{Q|Neʼmatlarning eng yaxshisi – [[harakat]] qilib erishilgani. [[Doʻst]]larning eng yaxshisi – [[Alloh taolo]]ni eslatgani. [[Qalb]]larning eng nurlisi – ichida mol-dunyo sevgisi boʻlmagani{{sfn|Tursun|2006|p=76}}.|[[Abul Hasan Haraqoniy]]}} {{Q|Neʼmatning qadri u yoʻqolgandagina bilinadi{{sfn|Tursun|2006|p=86}}.|[[Abu Rayhon Beruniy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] shcjhq3zgovlarnf2ths9to16n6xice 0 5153 32126 20372 2026-08-09T06:25:27Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32126 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Yozuv|Tasvir=Globe of letters.svg|wikipedia=Yozuv|wiktionary=yozuv}} '''Yozuv''' – muayyan bir tilda qabul etilgan va kishilar oʻrtasidagi muloqatga xizmat qiladigan yozma belgilar yoki tasvirlar tizimi. {{ABD}} == F == {{Q|Foydali biror narsa yozadigan boʻlsang, shunday xat bilan yozki, toki uni oson oʻqib, tezroq foyda olish imkoniyati boʻlsin. Qanday foydali narsani yodlab olgan boʻlsang, shunday tushunib yodlaki, toki uni qaytarib yozish va tushuntirish imkoniga ega boʻlgin. Qalam [[soʻz]] elchisi hisoblanadi, yozuv esa qoʻlning tilidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=13}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] ok7vbv0kt95wn5ok4hs1gqtxmjccc21 0 5156 31793 20548 2026-08-09T05:40:15Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31793 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Sanʼat|Tasvir=Art-portrait-collage_2.jpg|wikipedia=Sanʼat|wiktionary=sanʼat}} '''Sanʼat''' – ijtimoiy ong va inson faoliyatining oʻziga xos shakli. {{ABD}} == H == {{Q|[[Hunar]] va sanʼat shunday narsaki, u keraksiz boʻlib qolmaydi, ishlatmasang ham yoʻqolib ketmaydi, kerak paytda esa senga koʻmakchi boʻladi. [[Erkak]] kishiga qirq hunar ham oz. [[Erkak]] boʻla turib, „men buni bilmayman“ deyish uyatdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=20}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] 0di2kl564efn02gx2yca232iw1x2pml 32333 31793 2026-08-09T06:59:54Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32333 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Sanʼat|Tasvir=Art-portrait-collage_2.jpg|wikipedia=Sanʼat|wiktionary=sanʼat}} '''Sanʼat''' – ijtimoiy ong va inson faoliyatining oʻziga xos shakli. {{ABD}} == H == {{Q|[[Hunar]] va sanʼat shunday narsaki, u keraksiz boʻlib qolmaydi, ishlatmasang ham yoʻqolib ketmaydi, kerak paytda esa senga koʻmakchi boʻladi. [[Erkak]] kishiga qirq hunar ham oz. [[Erkak]] boʻla turib, „men buni bilmayman“ deyish uyatdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=20}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] 9qlh2b0minu1aic663v3xim5kouwn0e 32409 32333 2026-08-09T07:19:36Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32409 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Sanʼat|Tasvir=Art-portrait-collage_2.jpg|wikipedia=Sanʼat|wiktionary=sanʼat}} '''Sanʼat''' – ijtimoiy ong va inson faoliyatining oʻziga xos shakli. {{ABD}} == H == {{Q|[[Hunar]] va sanʼat shunday narsaki, u keraksiz boʻlib qolmaydi, ishlatmasang ham yoʻqolib ketmaydi, kerak paytda esa senga koʻmakchi boʻladi. [[Erkak]] kishiga qirq hunar ham oz. [[Erkak]] boʻla turib, „men buni bilmayman“ deyish uyatdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=20}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] 0di2kl564efn02gx2yca232iw1x2pml 0 5157 32245 20875 2026-08-09T06:40:19Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32245 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Tajriba|wikipedia=Tajriba|wiktionary=tajriba}} '''Tajriba''' — voqelikni amaliy jihatdan hissiy-empirik bilish jarayoni. Tajriba keng maʼnoda — uquv, malaka va bilimning birligidan iborat. Shuningdek, falsafada bilishning empirik usullaridan biri — eksperiment usuli ham tajriba deb ataladi. {{ABD}} == A == {{Q|[[Aql]] bilan tajribaning aloqasi [[suv]] bilan [[yer]]ning aloqasi kabidir. [[Suv]] bilan [[yer]] oʻzaro birga boʻlmasa, yerda biror narsa unishi mahol!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=55}}|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} {{Q|Aytishlaricha, har bir narsa [[aql]]ga muhtoj. [[Aql]] esa tajribaga muhtojdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=55}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == G == {{Q|Garchand uzoq [[umr]] koʻrgan boʻlsalar-da, koʻp odamlar gʻoʻr va tajribasizdir{{sfn|Tursun|2006|p=117}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == I == {{Q|Inson uchun har qanday [[magʻlubiyat]] bir tajribadir. Magʻlubiyatlardan saboq olganlar kelajakda [[gʻalaba]]larni qoʻlga kiritadilar{{sfn|Tursun|2006|p=63}}.|[[Muhammad Kamol Pilav]]}} == J == {{Q|Jahonda bor narsa – [[aql]]ga, aql esa [tajribaga muhtojdir{{sfn|Tursun|2006|p=116}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == T == {{Q|Tajribali keksalar shijoatli yoshlardan koʻra chora va tadbirga ustaroqdirlar.<br />''Bayt:''<br />Yoshlar bilan jangu jadal ichra kir,<br />Yongish tadbirin keksadan qidir.<br />Garchi yoshlar boʻlsa botiru chaqqon,<br />Ammo keksa dili choragadir kon!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=154}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 5oj1zcqs6n4vedaqbmkhhlppexvder7 0 5158 31953 20566 2026-08-09T06:04:47Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31953 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Murosa|wiktionary=murosa}} '''Murosa''' ({{lang-ar|}}bir-biridan rozilik, oʻzaro kelishish) — oʻzaro kelishuvli munosabat; kelishuv, kelishuvchilik. {{ABD}} == B == {{Q|Baʼzi hakimlarning fikricha, odamning aqlli ekanligining belgisi hamma bilan murosa qila bilishida, odamlar bilan til topa olishida va ularni toʻgʻrilik tomon yurgiza bilishidadir. „[[Xalq]] bilan til topa olmagan kishi aql neʼmatidan mahrum kishi“, deyishadi. [[Xalq]] bilan murosa va madora deganda shunday narsani tushunish kerakki, unda [[yolgʻonchilik]] boʻlmaydi, hech kimni aldamaydi, [[til]]i bilan [[dil]]i bir-biriga muvofiq boʻladi, kattayu kichik bilan birdek [[muomala]] qiladi, barchani yaxshi ishlar sari undaydi, hech kimga zarari tegmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=56}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] lel883aj9w63snf25lrpb5hbzsag7gk 0 5169 32023 23814 2026-08-09T06:13:18Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32023 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Muloqot|wikipedia=Muloqot|wiktionary=muloqot}} '''Muloqot''' — ikki yoki undan ortiq kishilarning afektiv baholovchi xarakterda va bilish boʼyicha maʼlumot almashinishidan iborat boʼlgan oʼzaro tasir etishidir. {{ABD}} == B == {{Q|Biror kishi sen bilan oʻtirganda qimirlab, u yoq bu yogʻga qarayversa, bilginki, u senga nimadir demoqchi boʻlib turgan boʻladi. Baʼzi kishi birovga bir narsa demoqchi boʻlsa, gapirishdan avval labini qimirlatib turadi. Agar birov oldiga borib uzoq oʻtirib qolsang, haligi kishi oʻrnidan tursa yoki borib kiyimini ushlab qoʻysa, u odam sening uzoq oʻtirganingdan zerikkanini bildiradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=56}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == M == {{Q|Muloqot kishini goʻzallashtirib, unga ulugʻvorlik baxsh etadi; [[jamoat]] ichida odam har qanday [[soxtagarchilik]]ni yigʻishtirib qoʻyib, oʻzini beixtiyor boshqacha tutadi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Lyudvig Andreas Feyerbax]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 27xysjqmeeabh8ojuarbym40lvx5opp 0 5170 31993 20379 2026-08-09T06:09:22Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31993 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Meros|Tasvir=William_Hogarth_-_A_Rake's_Progress_-_Plate_1_-_The_Young_Heir_Takes_Possession_Of_The_Miser's_Effects.jpg|wikipedia=Meros|wiktionary=meros}} '''Meros''' — marhumdan vorislarga qolgan mulk. Marhumning mulk huquqi, boshqa ashyoviy huquqlar, aqliy faoliyat (kashfiyot, ixtirochilik, mualliflik) natijalariga boʻlgan alohida huquqlar, shuningdek bu huquqlardan kelib chiqadigan majburiyatlarni ham oʻz ichiga olishi mumkin. {{ABD}} == A == {{Q|Agar kishidan bir yodgorlik qolmasa, uni odam hisoblash noravodir. Agar insondan dunyoda bir [[kitob]] yoki imorat qolsa, u tiriklar qatorida yoʻqlanadi va unday kishi hargiz oʻlmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=73}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] t4i1l1xrre0ztqphiizk9sy0e2mq5hm 0 5171 32130 20800 2026-08-09T06:25:59Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32130 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xushmuomalalik|wiktionary=xushmuomalalik}} '''Xushmuomalalik''' — birovga yaxshi muomalada boʻlish. {{ABD}} == H == {{Q|Hakimlarning aytishicha, xushmuomalalikning oʻnta belgisi bor. Ular quyidagilar: [[insof]], [[aql]], [[ilm]], hilm, oliyjanoblik, koʻrkam feʼl, [[yaxshilik]], [[sabr]], [[shukr]], muloyimlik{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=91}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} {{Q|Hakimlarning aytishicha, xushmuomalalikning oʻnta belgisi bor: [[insof]], [[aql]], ilm, hilm, [[oliyjanoblik]], koʻrkam feʼl, [[yaxshilik]], [[sabr]], [[shukr]], [[muloyimlik]]{{sfn|Tursun|2006|p=136}}.|[[Qayum Nosiriy]]}} == Yana qarang == * [[Muomala]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] hswtmssqii1r7tsaebabnv19qkd9ggb 0 5172 32225 24184 2026-08-09T06:37:55Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32225 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Buyuklik|wiktionary=buyuklik}} '''Buyuklik''', '''ulugʻlik''', '''ulugʻvorlik''' — odatdagidan kattalik; ulugʻvorlik, tabarruklik. {{ABD}} == A == {{Q|[[Alloh]]ga osiy boʻlmaslik – ulugʻlikdir. Dunyoni [[oxirat]]dan afzal koʻrmaslik – hakimlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=69}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} {{Q|[[Ayb]]lardan xoli boʻlmoqlikka intilish ulugʻvorlik belgisidir{{sfn|Tursun|2006|p=67}}.|[[Abul Hasan Siriy]]}} {{Q|Azizim, ulugʻlikning sababi aql va odobdir. Kimki sof aql va komil farosatga ega boʻlsa, pastlik darajasidan ulugʻlik martabasiga erishishi mumkin.<br />''Bayt:''<br />Kimda oʻtkir aqlu farosat bordir,<br />Gʻalaba bayrogʻini tikar osmonga!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=60}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == I == {{Q|Inson [[ezgulik]]ni va ulugʻlikni orzu qilishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|[[Aleksandr Gumboldt]]}} == K == {{Q|Kimning [[qalb]]i hamma uchun tepayotgan boʻlsa, u odam chinakam buyukdir{{sfn|Voronsov|1989|p=33}}.|[[Romen Rollan]]}} == O == {{Q|Olam ulugʻ kishilarga boy. Axir har bir qishloq, har bir shahar, har bir oʻlka oʻz buyuk kishisiga ega emasmi?{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|[[Kristian Bouvi]]}} == U == {{Q|Ulugʻlikka erishmoq gʻoyatda qiyin, ammo xorlik va zabunlikka tushib qolish juda oson. Odamlarning aybini qidirib yurgan kishi ulugʻlik darajasiga erisholmaydi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=129}}|[[Arastu]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] e9vj8vqfnrdt6tu51ea1p0ol5jqbtll 0 5174 31884 20905 2026-08-09T05:54:22Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31884 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Mehmondoʻstlik|wiktionary=mehmondoʻstlik}} '''Mehmondoʻstlik''' — mehmondoʻstga xos xislat, xatti-harakat, mehmon kutishni oʻrniga qoʻyish. {{ABD}} == A == {{Q|Agar uyingga mehmon kelsa „xush kelibsiz“ deb ochiq chehra bilan kutib ol, mehmonni ochiq yuzlilik bilan kutib olish, katta ziyofat qilish bilan barobardir!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=132}}|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == B == {{Q|Bir mehmon: „Mehmon uchun mezbonning toʻqligidan koʻra zararliroq narsa yoʻq“ deb hazillashgan edi.<br>Chunki mehmonning oldiga ovqat olib kelinsa-yu, mezbon ovqat yeb, toʻyib olgan boʻlsa mehmon bilan birga yeyisholmaydi, natijada mehmon uyalib, bemalol yeya olmasligi mumkin{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=133}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == D == {{Q|Doʻstlar bilan mehmonda yeyilgan taom lazzatli boʻladi. Ajdodlarimiz dasturxonga biratoʻla barcha [[neʼmat]]lardan keltirib qoʻyishni odat qilganlar. Buning sababi shuki, har kim oʻziga yogʻgan narsadan yeydi. Xabarlardan maʼlum boʻlishicha, kishi ertalab biror narsa yemasa kasalga chalinadi. Ertalab [[choy]] ichilmasa, bosh ogʻrishining sababi ham shu{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=134}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == M == {{Q|Mehmonda ulugʻ odamlar oʻtirgan boʻlsa, [[ovqat]]ga ulardan oldin qoʻl uzatma, [[ovqat]] olib chiqiladigan tomonga qarayverma{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=133}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} {{Q|Mehmonga borganingda uy egasidan [[suv]] yoki tuzgina soʻrab olishing mumkin. Bulardan boshqa narsalarni soʻrab olib yeyish beodoblik hisoblanadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=133}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} {{Q|Mehmonlarning oldida oʻz yaqinlaringni urishma, [[tabassum]] qilib oʻtir, ochiq yuzlilik kishi uchun katta [[neʼmat]]dir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=132}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == U == {{Q|Uyingga mehmon kelsa, mehmonlar miqdori oz boʻlsa, birga oʻtir. Koʻpchilik boʻlsa oʻzing turib xizmat qil. Goho ularga: „Qani, narsalardan yeb oʻtiringlar“ deb taklif qil, ammo qistashni haddan oshirma!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=132}}|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] k5mauvghoquzqbfkyuturjy8tircw4v 0 5175 32038 20630 2026-08-09T06:15:00Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32038 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Maddohlik|wikipedia=Maddohlik|wiktionary=maddohlik}} '''Maddohlik''' ({{lang-ar|}} — maqtov, taʼrif) — biror shaxsni, gʻoya, mafkura, tartibotni oʻrinsiz tarzda oʻta maqtash. {{ABD}} == B == {{Q|Birov seni oʻzingda yoʻq sifatlar bilan madh etsa, unday odamga ishonma, chunki oʻsha senda yoʻq yomon sifatlar bilan oʻzga yerda seni yomonlashga qodir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=145}}{{sfn|Tursun|2006|p=142}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] b482do927i31ray1221mxiucpo7xp6q 0 5176 32100 21414 2026-08-09T06:22:10Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32100 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Yigit|wiktionary=yigit|Tasvir=Turk_and_Russian,_Greek_and_Jew_are_represented_in_this_group_of_half_a_dozen_little_street_gamins_Two_of_them_are_the_proud_possessors_of_tops_and_pieces_of_string_to_spin_them_with._LCCN2010650581_(cropped).jpg}} '''Yigit''' — jinsiy va jismoniy jihatdan voyaga yetgan erkak. {{ABD}} == A == {{Q|Agar uch [[yomonlik]]dan saqlansang, yigitlikning yomonligidan saqlanasan, bular — [[til]]ingning, farjingning va qorningning yomonligidir{{sfn|Tursun|2006|p=149}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Aql-idrokdan mahrum boʻlgan [[bosh]] — suvsiz chashmaga, adabsiz, tarbiyasiz yigit — egar-jabduqsiz otga, sharm-hayosiz [[xotin]] — tuzsiz taomga, ilmiga amal qilmagan [[olim]] — xushboʻy, ammo guli yoʻq boʻstonga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Abul Muʼin]]}} == Y == {{Q|Yigit boʻlsa-yu, undan hech kimsa oz boʻlsa-da bir foyda koʻrmasa, uni yigit deb boʻlmaydi. Agar kishidan dunyoda biror yodgorlik qolmasa, uni [[odam]] hisoblash noravodir. Agar [[inson]]din dunyoda birorta [[kitob]] yoki imorat qolsa, u tiriklar qatori yoʻqlanadi va unday kishi oʻlik, deb hisoblanmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=222}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} {{Q|Yigitlar uchun — sharm-hayo va bahodirlik, [[keksa]]lar uchun — sabr va maʼrifat yaxshiroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] qr52jf9y2cxmpm5lqyysuk2qcoui7dl 0 5184 31811 18210 2026-08-09T05:40:58Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31811 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Xiromiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = 1796-yil | Tavallud joyi = Kitob viloyati Charmgaron guzari | Vafot sanasi = {{?}} | Vafot joyi = | Vikipediya = Xiromiy | Vikiombor = | nocat = }} '''Xiromiy''' (taxallusi; ismi '''Mullo Qurbon'''; 1796-yil, Kitob viloyati Charmgaron guzari – {{?}}) – shoir. Baʼzi manbalarda „'''Mirzo Qurbon'''“, „'''Muhammad Qurbon'''“ deb ham tilga olingan. {{ABD}} == Iqtiboslar == * Birovkim senga boʻlsa gar mehmon,<br />Ishing bormidur – mehmon koʻngli qon{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=116}}. * Dedimki, mabodo xijolat yetar,<br />Xijolat erur yuz [[oʻlim]]dan battar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=102}}. * Demishlarki, har kimni kelganda koʻr,<br>Boʻlubtur masal, soʻzni surganda koʻr{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=116}}. * [[Hikmat]]dur manga mahbubu margʻub,<br />Kishi mahbubini maxfiy etmogʻi xoʻb{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=178}}. * Ikki oshno boʻlmasa ittifoq,<br />Ham sirdosh emasdur erur ul nifoq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=185}}. * Necha dam gʻanimat [[yigit]]lik chogʻi,<br>Yuz oncha gʻanimat tiriklik chogʻi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=74}}. * Topar kimsa [[sabr]] aylamakliqdin mufid,<br />Erur sabr xursandlikka kalid{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=139}}. * Xush ulkim ani jismi boʻlgʻoch nihon,<br />Ki andin qolur dahr aro bir nishon{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=226}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:1796-yilda tugʻilganlar]] 6thp1xeikc3d684haixzuciltcrn05i 32323 31811 2026-08-09T06:58:45Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32323 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Xiromiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = 1796-yil | Tavallud joyi = Kitob viloyati Charmgaron guzari | Vafot sanasi = {{?}} | Vafot joyi = | Vikipediya = Xiromiy | Vikiombor = | nocat = }} '''Xiromiy''' (taxallusi; ismi '''Mullo Qurbon'''; 1796-yil, Kitob viloyati Charmgaron guzari – {{?}}) – shoir. Baʼzi manbalarda „'''Mirzo Qurbon'''“, „'''Muhammad Qurbon'''“ deb ham tilga olingan. {{ABD}} == Iqtiboslar == * Birovkim senga boʻlsa gar mehmon,<br />Ishing bormidur – mehmon koʻngli qon{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=116}}. * Dedimki, mabodo xijolat yetar,<br />Xijolat erur yuz [[oʻlim]]dan battar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=102}}. * Demishlarki, har kimni kelganda koʻr,<br>Boʻlubtur masal, soʻzni surganda koʻr{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=116}}. * [[Hikmat]]dur manga mahbubu margʻub,<br />Kishi mahbubini maxfiy etmogʻi xoʻb{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=178}}. * Ikki oshno boʻlmasa ittifoq,<br />Ham sirdosh emasdur erur ul nifoq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=185}}. * Necha dam gʻanimat [[yigit]]lik chogʻi,<br>Yuz oncha gʻanimat tiriklik chogʻi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=74}}. * Topar kimsa [[sabr]] aylamakliqdin mufid,<br />Erur sabr xursandlikka kalid{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=139}}. * Xush ulkim ani jismi boʻlgʻoch nihon,<br />Ki andin qolur dahr aro bir nishon{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=226}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:1796-yilda tugʻilganlar]] d7tmrc3q4hosx9geq5zuyfqafobsr9h 32394 32323 2026-08-09T07:18:52Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32394 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Xiromiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = 1796-yil | Tavallud joyi = Kitob viloyati Charmgaron guzari | Vafot sanasi = {{?}} | Vafot joyi = | Vikipediya = Xiromiy | Vikiombor = | nocat = }} '''Xiromiy''' (taxallusi; ismi '''Mullo Qurbon'''; 1796-yil, Kitob viloyati Charmgaron guzari – {{?}}) – shoir. Baʼzi manbalarda „'''Mirzo Qurbon'''“, „'''Muhammad Qurbon'''“ deb ham tilga olingan. {{ABD}} == Iqtiboslar == * Birovkim senga boʻlsa gar mehmon,<br />Ishing bormidur – mehmon koʻngli qon{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=116}}. * Dedimki, mabodo xijolat yetar,<br />Xijolat erur yuz [[oʻlim]]dan battar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=102}}. * Demishlarki, har kimni kelganda koʻr,<br>Boʻlubtur masal, soʻzni surganda koʻr{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=116}}. * [[Hikmat]]dur manga mahbubu margʻub,<br />Kishi mahbubini maxfiy etmogʻi xoʻb{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=178}}. * Ikki oshno boʻlmasa ittifoq,<br />Ham sirdosh emasdur erur ul nifoq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=185}}. * Necha dam gʻanimat [[yigit]]lik chogʻi,<br>Yuz oncha gʻanimat tiriklik chogʻi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=74}}. * Topar kimsa [[sabr]] aylamakliqdin mufid,<br />Erur sabr xursandlikka kalid{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=139}}. * Xush ulkim ani jismi boʻlgʻoch nihon,<br />Ki andin qolur dahr aro bir nishon{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=226}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:1796-yilda tugʻilganlar]] 6thp1xeikc3d684haixzuciltcrn05i 0 5188 31805 21565 2026-08-09T05:40:47Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31805 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Nutq|wikipedia=Nutq|wiktionary=nutq|Tasvir=Q315_noun_36122_ccLucianDinu_speak.svg}} '''Nutq''' — tilning fikr ifodalash va almashish jarayonlarida amal qilishi, tilning alohida ijtimoiy faoliyat turi sifatidagi muayyan yashash shakli. {{ABD}} == B == {{Q|Biz faqat kishilarning xizmatinigina emas, ularnnng soʻzlarini ham xotirada saqlashimiz darkor. Nutqlar, [[noma]]lar va [[hikmatli soʻzlar]] majmualari — oʻsha soʻz, oʻsha fikrlarning chinakam xazinasi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}.|[[Frensis Bekon]]}} == D == {{Q|Demishlarki, har kimni kelganda koʻr,<br>Boʻlubtur masal, [[soʻz]]ni surganda koʻr{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=116}}.|[[Xiromiy]]}} == I == {{Q|Insonning boshqa jonzotlardan afzalligi [[aql]]dadir. Aqlning maqsadi esa nutq va [[shirinsuxanlik]]ni takomillashtirishdan iborat{{sfn|Tursun|2006|p=63}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == O == {{Q|Oldin bilib olib, keyin soʻzlagil,<br />Zarni topib, soʻngra xarjin koʻzlagil{{sfn|Tursun|2006|p=146}}.|[[Nizomiy Ganjaviy]]}} {{Q|Ogʻizga kelganni demak – nodonning ishi,<br>Oldigʻa kelganni yemak – hayvonning ishi{{sfn|Tursun|2006|p=62}}.|[[Alisher Navoiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] b5axybw9domsed95fliq1dfuw1uu2ig 0 5193 32257 20790 2026-08-09T06:41:50Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32257 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xoʻjandiy|wikipedia=Xoʻjandiy}} '''Xoʻjandiy''' (XIV asrning ikkinchi yarmi, Xoʻjand – XV asr boshlari) – shoir, dunyoviy adabiyot vakillaridan biri. {{ABD}} == F == * Falakning gardishidan boʻlma gʻofil,<br />Pushaymon boʻlgʻosen oxir, ne hosil{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=209}}. == K == * Ki oson odami maqsuda yetmas,<br />Riyozat tortmayin maʼbuda yetmas{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=218}}. == X == * Xiradmand odamiy oʻxshar humoya,<br />Yetar davlatga kimga solsa soya{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=57}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] hhz9wzkr6jz4x8xtfd6vf41g0lu12zs 0 5205 32253 20699 2026-08-09T06:41:20Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32253 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Shoshma-shosharlik''', '''shoshqaloqlik''' — shoshib ish qilish, ishni bajarishda shoshish. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, barcha ishda ham shoshqaloqlik qilmaginki, shoshqaloqlikning zararlari nihoyasiz va sabr qilishning manfaati chegarasizdir. Chunonchi aytadilar:<br />Maqsad xazinasin kaliti sabr!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=203}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == S == {{Q|[[Sabr]] bilan ishlar bitar, shoshqaloqlik boshga yetar{{sfn|Tursun|2006|p=88}}.|[[Husayn Voiz Koshifiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}}. * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] jtp82hrifkhy90jrsns19t7crtbu03r 0 5207 32076 20579 2026-08-09T06:19:27Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32076 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Aqlsizlik|wiktionary=aqlsizlik}} '''Aqlsizlik''', '''beaqllik''' — [[donolik]]ning yetishmasligi. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, beaql kishi shunday kishiki, jang vaqtida sulh tuzishni istaydi, tinchlik paytida esa jang qilishni xohlaydi, qahrini sochish lozim boʻlgan paytda lutfu karam eshigini ochadi. U oqillarning mana bunday deganini bilmaydi:<br />Bemavrid jangu sulh foydasiz, ziyon,<br />Gulga gul boʻlginu, tikonga tikon!<br />''Yoki:''<br />Tinchlik istasalar, tinchlikdan kechma,<br />Jangga talab qilsa yuz burib qochma!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=81}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] 1c9taqddzczo7k5h4mtdyu3qdhmn4tk 0 5209 31910 20400 2026-08-09T05:57:34Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31910 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Fidoyilik|wiktionary=fidoyilik}} '''Fidoyilik''' — oʻz tanlagan yoʻli, maslagi, gʻoyasiga, kasb-u koriga yoki biror kimsaga sodiqlik, oʻzini baxshida etish. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, botir deb shunday kishiga aytiladiki, u oʻz elining tinchligi uchun har qanday mashaqqat qadahini qabul qilib, shodu xurramlik bilan noʻsh etadi. Mardi maydon deb shunday kishiga aytiladiki, bunday kishining aqli biror ishni qilishga qaror topsa, jonidan kechib, hayotidan qul yuvib, maqsad maydoniga qadam qoʻyadi.<br />''Bayt:''<br />Jondan kechib maydon sari surgan ot,<br />Baxtu-iqboliga boʻlarsan muyassar!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=78}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] jrzyytldyy76fzedqa8bgr6gouzkwte 0 5211 32013 20492 2026-08-09T06:11:55Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32013 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Faoliyat|wikipedia=Faoliyat|wiktionary=faoliyat}} '''Faoliyat''' – kishilarning tashqi olamga faol munosabati shakli, insonning oʻzini oʻzi maqsadga muvofiq tarzda oʻzgartirish usuli, inson borligʻining muhim xususiyatlaridan biri. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, burgutga shohlar qoʻlidan joy tayin etilganining boisi shulki, u oʻzini boyoʻgʻli kabi uy ichiga olib oʻtirmaydi. Boyoʻgʻlining devorlar orasida qolib ketganining boisi esa xarobalardan umid uzib chiqa olmasligidir.<br />''Bayt:''<br />Burgut kabi javlon urib sayr qil,<br />Boyoʻgʻlidek tokay joying vayrona?!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=80}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] p8xgqs4u477sr2mbab05ktnq5mv52xx 0 5216 31808 23191 2026-08-09T05:40:52Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31808 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Maqsad | Tasvir = 사회복지현장실습 목적과 목표.jpg | wikipedia = Maqsad | wiktionary = maqsad }} '''Maqsad''' — inson amaliy faoliyatining avvaldan fikran oʻylangan natijasi. Maqsad insonlarga xos boʻlib, uni kelajakning loyihasi, deb taʼriflash mumkin. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, har kim biror ishning talabida qadam qoʻysa, bu ishning qiyinchiliklariga chidashi kerak. Maqsad kaʼbasi sari yoʻlga chiqqan odam, zahmat sahrosidan choʻchimasligi lozim{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=218}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} {{Q|Azizim, to talab oyogʻi ranju mehnat, tikoni bilan majruh boʻlmas ekan visol quli maqsad gulini yoqasiga yetolmaydi. Kishida kuchli intilish boʻlmaguncha murodining oftobi Mashriq umidi ufqidan nur sochib chiqmaydi. Chunki gul terish uchun tikon zahrini chekish lozim. Ranj chekmasdan turib, ganj eshigini ochish mumkin emas. Demak, maqsadga yetishmoq uchun tinimsiz saʼy harakat qilmoq kerak{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=218}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == I == {{Q|Inson qaysi manzilga ketayotganini bilmasa, uning yelkaniga hech bir shamol duch kelmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=99}}.|[[Seneka]]}} == M == {{Q|Maqsad talabi yoʻlida [[himmat]]ingiz onqadar boʻlsinkim, basharti mening boshimga oyoq qoʻyib oʻtishga toʻgʻri kelsa-yu va siz oʻtmasangiz – aslo kechirmasman{{sfn|Tursun|2006|p=44}}{{sfn|Tursun|2006|p=131}}.|[[Bahouddin Naqshband]]}} == Y == {{Q|Yoʻlini bilgan odamga [[keksalik]] ham xuzur-halovat ogʻushidir{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}.|[[Seneka]]}} == Sh == {{Q|Shon-shavkat yuksak maqsad sari intilganning mulkidir{{sfn|Tursun|2006|p=133}}.|[[Abulqosim Firdavsiy]]}} {{Q|Shunday odamlar borki, ular suvga tushgan xasdek hech bir maqsadsiz dunyodan oʻtib ketadilar; ular suzishmaydi, oqim ularni olib yuradi{{sfn|Voronsov|1989|p=97}}.|[[Seneka]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] dif5o95hemsh0dt7ljr90oypo2gnsic 0 5217 32160 20373 2026-08-09T06:29:47Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32160 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Qatʼiyat|wiktionary=qatʼiyat}} '''Qatʼiyat''', '''qatʼiylik''' ({{lang-ar|}} — qatʼiylik, uzil-kesillik; dadillik, matonat, sabot) — oʻz fikrida, soʻzida, azmu qarorida qattiq turish. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, har kim biror ishning talabida qadam qoʻysa, bu ishning qiyinchiliklariga chidashi kerak. Maqsad kaʼbasi sari yoʻlga chiqqan odam, zahmat sahrosidan choʻchimasligi lozim{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=218}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] iyr8xsicituwi4tuhgz7kuzfejv9ffj 0 5219 31757 20864 2026-08-09T05:38:36Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31757 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Qobiliyat|wikipedia=Qobiliyat|wiktionary=qobiliyat}} '''Qobiliyat''' — insonning individual salohiyati, imkoniyatlari. Qobiliyat [[bilim]]dan keskin farqlanadi, bilim [[mutolaa]] natijasi hisoblanadi. Qobiliyat shaxsning psixologik va fiziologik tuzilishining xususiyati sanaladi. Qobiliyat [[koʻnikma]], [[malaka]]dan farq qiladi. Aksariyat ilmiy manbalarda [[mohirlik]] bilan qobiliyat aynanlashtiriladi. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, hunar ahlining tarbiyasiga saʼy-harakat qil. Hunarsiz kishilarga otasining xizmatlari tufayli eʼtibor qilma! Odamlarni otasining xizmatlari tufayli emas, oʻzlarida boʻlgan qobiliyat tufayli tarbiyalash lozim!<br />''Bayt:''<br />Oʻlikdir hayotda hunarsiz kishi,<br />Hunarsiz boʻlgandan oʻlgani yaxshi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=5}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == I == {{Q|[[Isteʼdod]]li odamga — [[dagʻallik]], qobiliyatsizga — [[mansab]] yarashmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=141}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == M == {{Q|Mening ikki toifadagi odamlarga: biror narsaga intilmaydigan [[iqtidor]]li odamga va qobiliyatsiz ser[[hafsala]] odamga rahmim keladi{{sfn|Tursun|2006|p=131}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == Q == {{Q|Qobiliyat egasining boshini silamaslik – [[zolimlik]], isteʼdodi yoʻqni [[tarbiya]]lash – [[johillik]]{{sfn|Tursun|2006|p=58}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] m3k8874n3c1ytzd9f82csobvz13bt5b 32343 31757 2026-08-09T07:01:04Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32343 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Qobiliyat|wikipedia=Qobiliyat|wiktionary=qobiliyat}} '''Qobiliyat''' — insonning individual salohiyati, imkoniyatlari. Qobiliyat [[bilim]]dan keskin farqlanadi, bilim [[mutolaa]] natijasi hisoblanadi. Qobiliyat shaxsning psixologik va fiziologik tuzilishining xususiyati sanaladi. Qobiliyat [[koʻnikma]], [[malaka]]dan farq qiladi. Aksariyat ilmiy manbalarda [[mohirlik]] bilan qobiliyat aynanlashtiriladi. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, hunar ahlining tarbiyasiga saʼy-harakat qil. Hunarsiz kishilarga otasining xizmatlari tufayli eʼtibor qilma! Odamlarni otasining xizmatlari tufayli emas, oʻzlarida boʻlgan qobiliyat tufayli tarbiyalash lozim!<br />''Bayt:''<br />Oʻlikdir hayotda hunarsiz kishi,<br />Hunarsiz boʻlgandan oʻlgani yaxshi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=5}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == I == {{Q|[[Isteʼdod]]li odamga — [[dagʻallik]], qobiliyatsizga — [[mansab]] yarashmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=141}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == M == {{Q|Mening ikki toifadagi odamlarga: biror narsaga intilmaydigan [[iqtidor]]li odamga va qobiliyatsiz ser[[hafsala]] odamga rahmim keladi{{sfn|Tursun|2006|p=131}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == Q == {{Q|Qobiliyat egasining boshini silamaslik – [[zolimlik]], isteʼdodi yoʻqni [[tarbiya]]lash – [[johillik]]{{sfn|Tursun|2006|p=58}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] of1pgm9gqkgzpfcstuxwuo9lrc5aiqe 32420 32343 2026-08-09T07:20:38Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32420 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Qobiliyat|wikipedia=Qobiliyat|wiktionary=qobiliyat}} '''Qobiliyat''' — insonning individual salohiyati, imkoniyatlari. Qobiliyat [[bilim]]dan keskin farqlanadi, bilim [[mutolaa]] natijasi hisoblanadi. Qobiliyat shaxsning psixologik va fiziologik tuzilishining xususiyati sanaladi. Qobiliyat [[koʻnikma]], [[malaka]]dan farq qiladi. Aksariyat ilmiy manbalarda [[mohirlik]] bilan qobiliyat aynanlashtiriladi. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, hunar ahlining tarbiyasiga saʼy-harakat qil. Hunarsiz kishilarga otasining xizmatlari tufayli eʼtibor qilma! Odamlarni otasining xizmatlari tufayli emas, oʻzlarida boʻlgan qobiliyat tufayli tarbiyalash lozim!<br />''Bayt:''<br />Oʻlikdir hayotda hunarsiz kishi,<br />Hunarsiz boʻlgandan oʻlgani yaxshi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=5}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == I == {{Q|[[Isteʼdod]]li odamga — [[dagʻallik]], qobiliyatsizga — [[mansab]] yarashmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=141}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == M == {{Q|Mening ikki toifadagi odamlarga: biror narsaga intilmaydigan [[iqtidor]]li odamga va qobiliyatsiz ser[[hafsala]] odamga rahmim keladi{{sfn|Tursun|2006|p=131}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == Q == {{Q|Qobiliyat egasining boshini silamaslik – [[zolimlik]], isteʼdodi yoʻqni [[tarbiya]]lash – [[johillik]]{{sfn|Tursun|2006|p=58}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] m3k8874n3c1ytzd9f82csobvz13bt5b 0 5220 32238 21869 2026-08-09T06:39:30Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32238 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Oqibat|wiktionary=oqibat}} '''Oqibat''' — amallarning oxirgi yakuni. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, ishning oqibatini oʻylovchi kishilar ogʻzaki eshitilgan soʻzlarga ishonmaydilar, eshitilgan gapning dalil va hujjatini koʻrmagunlaricha shoshib hukm chiqarmaydilar.<br />Bayt:<br />Gʻaraz egasiga solsang qulogʻing,<br />Pushaymondan uchar nurli chirogʻing!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=204}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == P == {{Q|Parvardigor bizga nasiba qilib yaratgan neʼmatlar va roʻyolar (boyliklar) ichida doim qadr-qimmat qilishimiz lozim boʻlgan, eʼzozlashimiz shart boʻlgan oliy fazilat — [[doʻstlik]] va [[mehr]]-oqibatdir{{sfn|Tursun|2006|pp=165-166}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] oz2loqsaf627i6twms97qd3k9qrdhz4 0 5225 32258 20857 2026-08-09T06:41:57Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32258 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Yordam | Tasvir = Over the Wall (9676914951).jpg | wikipedia = Yordam | wiktionary = yordam }} '''Yordam''', '''koʻmak''' yoki '''madad''' — biror ishni bajarishda koʻmaklashish, qarashish. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, jafo koʻrgan kishi senga arz qilib, yordam soʻrab kelsa, sen aslo diltang boʻlma! Chunki martaba egasi tabib hukmidadir. Bemor oʻzining barcha dardlarini tabibga aytmasa, tabib uning kasalligi siridan voqif boʻlolmaydi. Natijada shifo sharbatini jafo chekuvchiga ichirolmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=194}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == K == {{Q|Kimning hojati tushsa, unga koʻmak berish sizga [[vojib]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=111}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == M == {{Q|Muhtojga yordam berishni ertaga qoldirmang. Zero, sizga yoki unga ertaga nima boʻlishini bilmaysiz{{sfn|Tursun|2006|p=108}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Y == {{Q|Yordam berishning goʻzalligi undan kishining tasalli topishida koʻrinadi{{sfn|Tursun|2006|p=98}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} {{Q|Yordamini oʻzgalardan darigʻ tutmagan inson zikri keng yoyiladi{{sfn|Tursun|2006|p=134}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 2crudacihipa4ckgf22n966ght4nsbd 0 5226 32180 20396 2026-08-09T06:32:25Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32180 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Muhokama|Tasvir=Assen_Deliberation-Overleg3_Bert_Kiewiet.jpg|wiktionary=muhokama}} '''Muhokama''' ({{lang-ar|مُحَاكَمَة}} — daʼvolashish; hukm qilish) — biror xulosaga kelish uchun koʻpchilikning fikrini olish, fikrlashish, har tomonlama oʻylashish. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, kengash boʻlayotgan vaqt aql va fazlning imtihoni boʻlayotgan soatdir. Sen bu soatda soʻz gavharlarini bayon rishtasiga avval yaxshilab oʻylab tergach, soʻng uni oʻzgalar diqqatiga havola et!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=202}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] sfo0c19w3qj8oa87xsj6nmnpwntfvdh 0 5227 31913 20389 2026-08-09T05:57:55Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31913 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Harakat|wikipedia=Harakat|wiktionary=harakat}} '''Harakat''' tushunchasi imkoniyatlarning voqelikka aylanishini, roʻy berayotgan hodisalarni, olamning betoʻxtov yangilanib borishini aks ettiradi. Olamdagi har qanday jarayon harakat tufayli sodir boʻladi. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, kimki ulugʻlik toji boshimga qoʻnib, salomat boʻlay desa, harakat kamarini beliga bogʻlaydi. Koʻrmaysanmi, piyodalar shaxmatning katagini bosib oʻtganlaridan soʻng, mardonaliklari tufayli, farzinlik darajasiga erishadilar. Kichkinagina oy esa oʻn toʻrt kunlik sayrdan soʻng hilollik darajasidan toʻlin oylik martabasiga yetishadi.<br />''Bayt:''<br />Pokiza insonlar koʻrmaydi xorlik,<br />Laʼl ham kondan chiqib, zarga yetishdi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=71}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] 3ib7hodz4yu8vd31u5zvkwe6meikkxq 0 5233 32230 20833 2026-08-09T06:38:32Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32230 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Adolatsizlik|wiktionary=adolatsizlik|Tasvir=Degradation_alfred_dreyfus.jpg}} '''Adolatsizlik''' — adolatsiz xatti-harakat, adolatga zid holat. {{ABD}} == A == {{Q|Azizim, kishi biror kishini gumon bilan jazolashi nooʻrinki, gumon bilan qilingan ishdan behisob zararlar yuzlanadi. Chunonchi aytadilar:<br />Gumon bilan aslo biror kishiga,<br />Uqubat yetkazma, boʻlgung pushaymon.<br />Oshkor boʻlgan ishning haqiqiy siri,<br />Soʻnggi pushaymondan foyda yoʻq ishon!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=204}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == K == {{Q|Kim adolatsizlik boʻlayotganini bilaturib sukut qilsa, goʻyo u soqov [[shayton]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=113}}.|[[Abu Ali Dahqoq]]}} == Yana qarang == * [[Adolat]] * [[Zulm]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] cbtp1yc4e054s8uo2hl25d3r7610ikz 0 5235 32297 20881 2026-08-09T06:47:11Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32297 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Taqdir|wikipedia=Taqdir|wiktionary=taqdir|Tasvir=Strudwick-_A_Golden_Thread.JPG}} '''Taqdir''' ({{lang-ar|}} — oldindan belgilangan hayot yoʻli), '''qismat''' — inson hayoti va faoliyatini hamda olamdagi barcha hodisalarni Alloh irodasiga bogʻliq deb hisoblovchi diniy tasavvur. {{ABD}} == A == {{Q|Agar kelajagim xayrli boʻlsa edi, mayli tinchgina, bemalol tirikchiligimni qilaverar edim. Bordi-yu agar unday boʻlmasa, ming koʻz bilan yigʻlardim{{sfn|Tursun|2006|p=118}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == B == {{Q|Bu charxga etdilar juda koʻp nazar,<br />Ip uchi hech kimga boʻlmay muyassar{{sfn|Tursun|2006|p=116}}.|[[Xusrav Dehlaviy]]}} == F == {{Q|Falak — juft soqqa, olam taxtasidir, [[ajal]] oʻynaydi — bizlar donai xom{{sfn|Tursun|2006|p=91}}{{sfn|Tursun|2006|p=118}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == T == {{Q|Taqdirga rozi boʻlishlik [[Alloh]]ning eng katta eshigidir. Dunyoning jannati, obidlar va ahli rizolarning halovatidir. Ular oʻzlariga yetgan balolardagi [[savob]] va [[yaxshilik]]larni [[mulohaza]] qiladilar. Qazoga zarracha [[shubha]] bildirmaydilar. Gohida taqdirga rozi boʻlishning savobini oʻylab, [[musibat]]larning alamini ham unutadilar. Gohida balo yuborayotgan Zotning ulugʻligiga, [[kamolot]]iga qaraydilar. Shunda bu ulugʻvorlikni yanada chuqurroq his qiladilar, hatto alam va sitamlarni sezmay qoladilar. Aksincha, oʻzlari suygan Zotni [[qalb]]larida yaqinroq tuyganlari uchun [[lazzat]] oladilar{{sfn|Tursun|2006|p=30}}.|[[Abdulvohid ibn Yazid]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻz istagiga erishishga taqdir yordam bermagan kishiga [[malomat]] qilinmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=127}}.|[[Abu Rayhon Beruniy]]}} {{Q|Oʻzicha xulosa chiqarib dedi: „Kishiga tole kulib boqsa oʻgʻri uning uchun posbonga aylanadi, dushman esa mehribon doʻstga!“<br />''Bayt:''<br />Doʻsting boʻlsa agar beaql, nodon,<br />Undan oqil dushman yaxshi ming chandon!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=65}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 142zdu3i9w9mjcjnpr2jtpiw4sdevrn 0 5240 31915 31367 2026-08-09T05:58:09Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31915 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Kamolot|wiktionary=kamolot}} '''Kamol''', '''kamolot''', '''komillik''' — har jihatdan toʻkislik; mukammallik, yetuklik. {{ABD}} == A == {{Q|Agar kishi faqat oʻzi uchun [[mehnat]] qilsa, ehtimol, u mashhur [[olim]], buyuk [[donishmand]], ajoyib [[shoir]] boʻlishi mumkin, lekin hech qachon tom maʼnodagi kamolotga erishgan [[ulugʻ]] inson boʻlolmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=33}}.|[[Karl Marks]]}} == B == {{Q|Boshqalar qusrini [[avf]] eta olish yuksak kamolot belgisidir{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|[[Gugo Vinkler]]}} == H == {{Q|[[Hayot]] — bu betoʻxtov kamolotdir. Kamolotga yetdim, deyish — oʻz-oʻzini mahv etmoqlikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}.|[[Fridrix Gebbel]]}} {{Q|[[Hayot]]ning maʼnosi — insonning kamolotga erishuvidadir{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}.|[[Maksim Gorkiy]]}} {{Q|Haqiqiy va komil inson yomon xislatlardan, nomaʼqul va nomargʻub [[xulq]]-atvordan pok boʻladi, goʻzal sifat va [[axloq]] bilan oʻzini orasta qiladi, halol [[mehnat]] qilib [[umr]] kechiradi, yomonlardan chetlanadi, yaxshilar qatoridan joy oladi, hech kimga ozor bermaydi{{sfn|Tursun|2006|p=125}}.|[[Aziz ibn Muhammad Nasafiy]]}} * Har yoshki egadir husnu jamolga,<br />Osmonda quyoshdir yetgach kamolga!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=72}} == I == {{Q|Inson [[ijtimoiy]], [[davlat]] manfaatlariga qanchalik keng naf keltirsa, u shunchalik kamolotga yetishgan boʻladi{{sfn|Voronsov|1989|p=33}}.|[[Dmitriy Mendeleyev]]}} == K == {{Q|Kamolotga erishmoq kerak. Har qanday [[xarakter]]ni ham oʻzgartirsa boʻladi. Agar odam chinakamiga istasa, oʻzini ayamasa, [[qanoat]], [[iqtidor]], hatto jismoniy kuchni ham oʻzida topishi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}.|[[Mixail Frunze]]}} {{Q|Kishi qanchalik aqliy va axloqiy kamol topgan boʻlsa, u oʻzini shunchalik [[ozod]] his qiladi, unga hayot shunchalik kulib boqadi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|[[Anton Chexov]]}} {{Q|Komil narsa ortiqchalikni ham, kamchilikni ham qabul etmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=136}}.|[[Abu Rayhon Beruniy]]}} == N == {{Q|Nodon odam molni, aqlli odam esa fazl-u kamolni qidiradi{{sfn|Tursun|2006|p=63}}.|[[Muhammad Zehniy]]}} == Q == {{Q|[[Qalb]]ida quyidagi toʻrt narsa boʻlmagan inson komil boʻla olmaydi: oʻzini jilovlay olish, qoʻli ochiqlik, izzat-nafsini ushlash, boshqalarni oʻzidan yuqori qoʻya olish{{sfn|Tursun|2006|p=158}}.|[[Abu Usmon Hiriy]]}} == Sh == {{Q|Shahvati dinidan oldin yurgan inson komil boʻla olmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=182}}.|[[Abul Hasan Siriy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 2f05npkhboo7durtnas1uv0u2wgwb5h 0 5243 31946 20366 2026-08-09T06:04:00Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31946 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Oy|Tasvir=Moon-Mdf-2005.jpg|wikipedia=Oy|wiktionary=oy}} '''Oy''' – [[yer]] sayyorasining yagona tabiiy yoʻldoshi. Oy Yerdan oʻrtacha 384 400&nbsp;km uzoqlikda joylashgan. {{ABD}} == O == {{Q|Oy nurli boʻlsa ham har kuni koʻrinaverganidan [[qadr]]sizdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=129}}.|[[Mavlono Xurramiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:Mavzular]] s0900n0b2rejkogj75j6mkk4go56m5o 0 5244 31833 27118 2026-08-09T05:47:56Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31833 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Vatan|wikipedia=Vatan|wiktionary=vatan}} '''Vatan'''  (arab tilidan "ona yurt" deb tarjima qilinadi) -kishilarning tugʻilib oʻsgan joyi, yurti, mamlakati; tarixan muayyan xalqqa tegishli hudud hamda uning tabiati, aholisi, oʻziga xos taraqqiyoti, tili, madaniyati, turmushi va urf-odatlari majmui. {{ABD}} == A == {{Q|Agar [[hayot]] goʻzalligii haqida soʻz boradigan boʻlsa, vatan uchun kurashda fidokorlik koʻrsata bilish goʻzal hayotning eng yuksak namunasidir{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}.|[[Mixail Kalinin]]}} == B == {{Q|Begona yurt vatan boʻla olmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}.|[[Iogann Volfgang fon Gyote]]}} {{Q|Bizga [[ota-ona]]lar, [[bola]]lar, yaqin xesh-aqrabolar qimmatlidir; lekin muhabbat bobidagi barcha tasavvurlarimiz birgina „Vatan“ otli soʻzda mujassamlashgandir. Vatanga nafi tekkudek boʻlsa, — axir qaysi vijdonli odam uning uchun jon bermoqqa ikkilanar ekan?{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}.|[[Sitseron]]}} {{Q|Bizni [[ona]] yangligʻ oq yuvib, oq taragan vatanni sevmoq, bu muqaddas burchdir{{sfn|Voronsov|1989|p=17}}.|[[Mixail Sholoxov]]}} {{Q|Bizning mamlakatimizdan boshqa turli xil davlat va oʻlkalar ko‘p, lekin insonning tuqqan [[ona]]si ham, uning vatani ham bitta{{sfn|Voronsov|1989|p=17}}.|[[Konstantin Ushinskiy]]}} == E == {{Q|Eng maqbul fazilat — vatanga va [[odamzod]]ga koʻrsatilgan xizmatda{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}.|[[Jak Delil]]}} {{Q|Eng yoqimli va dolzarb ishlar ham vatanga xavf soluvchi xatar oldida nari surib qoʻyiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}.|[[Leonid Leonov]]}} == F == {{Q|Faqat [[hamiyat]]siz odamlargina vatan tuygʻusining goʻzal va yuksakligini his etolmaydilar{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|[[Ivan Pavlov]]}} == H == {{Q|Har bir olijanob shaxs vatan bilan oʻzining qondosh aloqasini, jondoshligini teran his qiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=17}}.|[[Vissarion Belinskiy]]}} {{Q|Har kimning hayoti vatanga tegishlidir, binobarin, abjirlik emas, balki rasmana dovyuraklik unga foyda keltiradi{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}.|[[Pavel Naximov]]}} {{Q|Harqalay, eng muhimi: vatanga muhabbating, muhabbating va yana muhabbatingdir! Binobarin, shu muhabbat senga kuch-quvvat beradi, qolgan hammasini ham osongina hal qilasan{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}.|[[Mixail Saltikov]]}} == K == {{Q|Kimda oʻz yurtiga boʻlmasa [[mehr]],<br/>U qalban shikasta, u qalban majruh{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|[[Taras Shevchenko]]}} {{Q|Kim vatanni xor qilsa — u [[oila]]sidan ham ayriladi{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|[[Pyer Kornel]]}} {{Q|Kim oʻz vataniga daxldor boʻlmasa, u [[insoniyat]]ga ham daxldor emas{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|[[Vissarion Belinskiy]]}} {{Q|Kim oʻz yurtini sevmasa, u hech nimani seva olmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|[[Jorj Bayron]]}} == M == {{Q|Maʼrifatli xalqlarning haqiqiy jasorati vatan yoʻlida qurbon boʻlishga hozir ekanliklarida aks etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}.|[[Georg Vilgelm Fridrix Gegel]]}} == V == {{Q|Vatandan tashqarida [[baxt]] yoʻq, har kim jonajon yerida ildiz otsin{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}.|[[Ivan Turgenev]]}} {{Q|Vatanga boʻlgan muhabbatim meni xorijiylar yutugʻidan koʻz yumishga majbur qilmaydi. Aksincha, vatanga muhabbatim qanchalik kuchli boʻlsa, vatanimni jahondagi gʻaznalar bilan yanada shunchalik boyitgim keladi{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}.|[[Voltaire]]}} {{Q|Vatanga muhabbat, avvalo, unga [[samimiyat]], qizgʻinlik bilan, samarali istak bilan [[ezgulik]] va [[maʼrifat]] tilashdan iboratdir, uning mehrobiga hamma narsani, shirin jonni ham fido etish, undagi barcha yaxshi narsalarga qizgʻin [[hamdardlik]] bildirish hamda uning kamolot yoʻliga gʻov tushayotgan narsalarga qahrli boʻlmoqlikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|[[Nikolay Nekrasov]]}} {{Q|Vatanga muhabbat — butunning bir boʻlagi singari, odamzodga boʻlgan mehru muhabbatdan vujudga kelishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=24}}.|[[Vissarion Belinskiy]]}} {{Q|Vatanga muhabbatdan iborat boʻlgan qonuniy ravishdagi xalq gʻururi oʻz-oʻziga bino qoʻyishdan mutlaqo farq qilishi kerak; biri [[ezgulik]], ikkinchisi esa [[taraqqiyot]]ga toʻsqinlik qiluvchidir...{{sfn|Voronsov|1989|pp=24-25}}|[[Dmitriy Mendeleyev]]}} {{Q|Vatanga muhabbat mavhum tushuncha boʻlmay, tashkilotchilikni, [[taraqqiyot]] va [[madaniyat]]ni talab qiladigan real ruhiy qudratdir{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|Vatanga nafi yoʻq yashalgan har kun,<br/>Inson hayotida qolur bemazmun{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|[[Masʼud Salmon]]}} {{Q|Vatanga [[xiyonat]] qilmoq uchun qalban gʻoyatdan tuban boʻlmoq kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|[[Nikolay Chernishevskiy]]}} {{Q|Vatanini sevuvchi har bir [[grajdanin]] oʻz yuragida [[soxtagarchilik]] emas, — chinakam [[sevgi]] degan [[shior]]ni olib yurmogʻi kerak. Ham ilmiy jihatdan, ham axloqiy jihatdan [[haqiqat]]ga xizmat qilmoq darkor. [[Inson]] boʻlmoq darkor{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|[[Nikolay Pirogov]]}} {{Q|Vatan nima demak? Bu, oʻzining tarixiy harakatini mazkur maydonda kamolga yetkazadigan bus-butun [[xalq]]dir. Bu, xalqning oʻtmishi, buguni va kelajagidir. Bu, uning rang-barang madaniyati, tili, xarakteri, bu, u tomondan amalga oshirilgan inqilobiy maqsad, tarixiy oʻzgarishlar va uning tarixidagi muhim bosqichlaridir{{sfn|Voronsov|1989|pp=16-17}}.|[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|Vatan oldidagi burch inson uchun muqaddasdir{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|[[Vasiliy Suxomlinskiy]]}} {{Q|[[Vatanparvarlik]]ning kuchi uning zamiridagi shaxsiy [[mehnat]] qimmati bilan proportsionaldir: daydi va tekinxoʻrlarga vatan tuygʻusi hamisha yot boʻlgan{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|[[Leonid Leonov]]}} {{Q|[[Vatanparvarlik]] — nomusli va nazokatli tuygʻudir... Muqaddas soʻzlarni ehtiyot qil, vatanga muhabbat xususida duch kelgan joyda ogʻiz koʻpirtirma. Yaxshisi — uning farovonligi va qudrati yoʻlida indamaygina mehnat qil{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|[[Vasiliy Suxomlinskiy]]}} {{Q|[[Vatanparvar]] — vatanga xizmat qilayotgan kishidir, vatan esa bu avvalambor [[xalq]]dir{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|[[Nikolay Chernishevskiy]]}} {{Q|Vatan sorigʻa yetkurdim qadamni,<br />Koʻngulga sabt etib sonsiz olamni{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=70}}.|[[Mavlono Xurramiy]]}} {{Q|Vatan sogʻinchi hammaga bir xilda taʼsir qiladi: u oʻtmish manazaralarini ideallashtirilgan holda jilolantiradi, uning fazilatlari oshaveradi, kamchiliklari esa vaqt va masofa taqozosi bilan xiralashib boraveradi, oxiri tasavvurimizdan butkul oʻchib yoʻqoladi{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|[[Jorj Sand]]}} {{Q|Vatanga muhabbat butun dunyoga muhabbat bilan uyg‘unlashib ketadi. Bilim nuridan bahramand bo‘lgan xalq, bu bilan yon beridagi qo‘shnilariga ziyon keltirmaydi. Aksincha, davlatlar qanchalik ma'rifatli bo‘lishsa, bir-birlari bilan til topishib, yanada qudratliroq kuchga aylanadilar, olamshumul tafakkur yanada ravnaq topadi.|[[K.Gelvesin]]}} {{Q|Vatan uchun chala ish qilish, uning uchun hech nima qilmaslikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|[[Maksimilyen Robespyer]]}} {{Q|Vataningda o‘tmishing ham, kelajaging ham bor. Begona yurtda — faqat hozirgi kuning.|[[Lyudvik Girshfeld]]}} {{Q|Vatan gʻoyasi hamma uchun bir xil manfaatlidir. U halol kishilarda [[jasorat]] haqida fikr uygʻotadi, nopok kishilarni esa, agar vatan gʻoyasi boʻlmaganda qilishlari aniq boʻlgan koʻpgina [[qabihlik]]lardan saqlaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|[[Mixail Saltikov]]}} {{Q|Vatanga bo‘lgan muhabbatim meni xorijiylar yutug‘idan ko‘z yumishga majbur qilmaydi. Aksincha, vatanga muhabbatim qanchalik kuchli bo‘lsa, vatanimni jahondagi g‘aznalar bilan yana-da shunchalik boyitgim keladi.|[[Volter]]}} {{Q|Vatan gʻoyasi shonli yillarda ham, kundalik hayotda ham uning farzandlariga birdek hos boʻlmogʻi zarur, binobarin, bu gʻoyani chinakam his etgandagina kishi oʻzini grajdan deya hisoblashga haqlidir{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|[[Mixail Saltikov]]}} {{Q|Vatanparvarlik — yolgiz o‘z vataniga mehr qo‘yishdan iboratgina emas. Bu juda katta his... Bu — vatan bilan o‘zini bir butun deb bilish, uning yaxshi-yomon kunlarida asqatish demakdir.|[[Lev Tolstoy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzingni vatanga qanchalar yaqin his etsang, uni shu qadar jonli vujud kabi aniqroq va sevibroq tasavvur qilasan{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}.|[[Aleksandr Blok]]}} {{Q|O‘zingni vatanga qanchalar yaqin his etsang, uni shu qadar jonli vujud kabi aniqroq va sevibroq tasavvur qilasan.|[[Aleksandr Blok]]}} {{Q|Oʻz vataniga dogʻ tushirish — uni sotish degan soʻz{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|[[Viktor Gyugo]]}} {{Q|Oʻz vataningning farzandi boʻl, qadrdon tuproq bilan chambarchas bogʻliqligingni teran his qil, unga farzandona munosabatda boʻl, undan nima olsang, yuz hissa ortigʻi bilan qaytar{{sfn|Voronsov|1989|p=17}}.|[[Konstantin Ushinskiy]]}} {{Q|Oʻz yurtidan yuz oʻgirganlar oʻz [[vijdon]]laridan ham yuz oʻgiradilar{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|[[Yaroslav Galan]]}} == Sh == {{Q|Shunday [[jinoyat]] borki, uni oqlab boʻlmaydi, — bu vatanga [[xiyonat]]dir{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|[[Pyer Buast]]}} == Ch == {{Q|Choʻlda oʻrmalab yurgan jonivorlar ham tugʻilishdanoq oʻz makonlarini biladilar, havoda uchuvchi qushlar ham, dengiz va daryolardagi [[baliq]]lar ham oʻz oshyonlarini his qiladilar, hatto [[bolari]] va shunga oʻxshashlar ham oʻz uyalarini muhofaza qiladilar, — shuning kabi [[odam]]lar ham qayerda tugʻilib parvarish topsalar, — oʻsha joyga cheksiz mehr qoʻygan boʻladilar{{sfn|Voronsov|1989|p=17}}.|[[Frantsisk Skorina]]}} == Yana qarang == * [[Vatanparvarlik]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 4i8yocez7o4ys61jo8yo703sbdd29j6 0 5247 31812 20792 2026-08-09T05:41:00Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31812 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Yoz|Tasvir=Field_Hamois_Belgium_Luc_Viatour.jpg|wikipedia=Yoz|wiktionary=yoz}} '''Yoz''' toʻrt fasldan biridir. Yoz fasli bahor va kuz fasllarining orasida joylashgan boʻlib, eng issiq fasldir. {{ABD}} == A == {{Q|Iqtibos=Aqlli kishi qishning tashvishini yozda qiladi.|Muallif=[[Ozarbayjon maqoli]]|Asl matn=Ağıllı kişi qışın qeydinə yayda qalar.}} == Q == {{Q|Qor qancha qalin yoqqani bilan yozga yetmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=145}}.|Izoh=[[Qoʻrqut ota kitobi]]dan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} {{refend}} == Havolalar == {{Fasllar}} bp5wvqadx1kdvgrriw4djejjb92vkm0 32324 31812 2026-08-09T06:58:52Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32324 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Yoz|Tasvir=Field_Hamois_Belgium_Luc_Viatour.jpg|wikipedia=Yoz|wiktionary=yoz}} '''Yoz''' toʻrt fasldan biridir. Yoz fasli bahor va kuz fasllarining orasida joylashgan boʻlib, eng issiq fasldir. {{ABD}} == A == {{Q|Iqtibos=Aqlli kishi qishning tashvishini yozda qiladi.|Muallif=[[Ozarbayjon maqoli]]|Asl matn=Ağıllı kişi qışın qeydinə yayda qalar.}} == Q == {{Q|Qor qancha qalin yoqqani bilan yozga yetmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=145}}.|Izoh=[[Qoʻrqut ota kitobi]]dan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} {{refend}} == Havolalar == {{Fasllar}} 8d5oxqmb1pn9pnepvx25j6rq7z0dgbe 32395 32324 2026-08-09T07:18:55Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32395 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Yoz|Tasvir=Field_Hamois_Belgium_Luc_Viatour.jpg|wikipedia=Yoz|wiktionary=yoz}} '''Yoz''' toʻrt fasldan biridir. Yoz fasli bahor va kuz fasllarining orasida joylashgan boʻlib, eng issiq fasldir. {{ABD}} == A == {{Q|Iqtibos=Aqlli kishi qishning tashvishini yozda qiladi.|Muallif=[[Ozarbayjon maqoli]]|Asl matn=Ağıllı kişi qışın qeydinə yayda qalar.}} == Q == {{Q|Qor qancha qalin yoqqani bilan yozga yetmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=145}}.|Izoh=[[Qoʻrqut ota kitobi]]dan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} {{refend}} == Havolalar == {{Fasllar}} bp5wvqadx1kdvgrriw4djejjb92vkm0 0 5254 32161 20941 2026-08-09T06:29:54Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32161 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Shavqiy Kattaqoʻrgʻoniy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = 1785-yil | Tavallud joyi = Kattaqoʻrgʻon tumani | Vafot sanasi = 1861-yil | Vafot joyi = Kattaqoʻrgʻon tumani | Vikipediya = Shavqiy Kattaqoʻrgʻoniy | Vikiombor = | nocat = }} '''Shavqiy Kattaqoʻrgʻoniy''' (taxallusi; ismi '''Muhammad Sharif'''; 1785-yil – Kattaqoʻrgʻon tumani – 1861-yil) – oʻzbek shoiri. {{ABD}} == H == * Har kimki erur uluma mohir,<br />Boʻlgʻay anga soʻzning husni zohir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=11}}. == I == * Ilm bir xazina boʻlsa, bu xazina kaliti savod{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=11}}. * Ilm boʻlmasa odamning hayvondan farqi boʻlmas edi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=11}}. * Ilm inson ziynati{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=11}}. * Ilm kelinchakka oʻxshaydi, u xilvat va pinhonlikni yoqtiradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=11}}. * Ilmsiz inson – mevasiz daraxt{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=11}}. == K == * Kimki ilm bilan aqlini oshirishga urinsa, mol-u davlat oʻzi kelaveradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=11}}. == M == * Molni ishlatganing sari ozayadi, ilm esa koʻpayadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=11}}. == N == * Nodonga ilm oʻrgatmoq umrni zoye oʻtkazmoqdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=11}}. == Q == * Qogʻozga tushirilmagan ilm unutilib ketadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=11}}. == Oʻ == * Oʻzung majolising ila qaror tut, bilsang,<br />Boʻlur qaroga sazovor ayru chogʻida los{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=38}}. * Oʻzungga ayla tavozuʼ tariqasin pesha,<br />Yuzungni qilma sovuq xalq ichra, misli kalos{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=72}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} [[Turkum:1785-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1861-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] 6w3xb23k7t15ejn3hyrr3fgf7s0h9lj 0 5264 31773 20461 2026-08-09T05:39:28Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31773 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Qadriyat|wikipedia=Qadriyat|wiktionary=qadriyat}} '''Qadriyat''' — voqelikdagi muayyan hodisalarning umuminsoniy, ijtimoiy-axloqiy, madaniy-maʼnaviy ahamiyatini koʻrsatish uchun qoʻllanadigan tushuncha. Inson va insoniyat uchun ahamiyatli boʻlgan barcha narsalar, masalan, [[erkinlik]], [[tinchlik]], [[adolat]], [[ijtimoiy tenglik]], [[maʼrifat]], [[haqiqat]], [[yaxshilik]], [[goʻzallik]], moddiy va maʼnaviy boyliklar, [[anʼana]], urf-odat va boshqalar qadriyatlar hisoblanadi. {{ABD}} == H == {{Q|Hayotdan maqsad koʻpchilik tomonida turish emas, aksincha, odam oʻzi anglab yetgan ichki qonuniyatlarga muvofiq yashashidadir{{sfn|Voronsov|1989|p=225}}.|[[Mark Avreliy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} [[Turkum:Mavzular]] 2m963fy336dgnl7jimbx57gx6bdsx8e 0 5313 31736 20752 2026-08-09T05:36:57Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31736 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Maʼrifat|wikipedia=Maʼrifat|wiktionary=maʼrifat}} '''Maʼrifat''' — kishilarning ongini, bilimini, madaniyatini oshirishga qaratilgan taʼlimtarbiya. U tabiat, jamiyat va inson mohiyati haqidagi turli bilimlar, maʼlumotlar majmu-asini ham bildiradi. Maʼrifat ilmu urfon maʼnosida ham ishlatiladi. Maʼrifat tushunchasi madaniyat, maʼnaviyat tushunchalari bilan bogʻliq. {{ABD}} == A == {{Q|Allohning roziligiga eng loyiq insonlar Alloh azza va jallani tanigan maʼrifat ahllaridir{{sfn|Tursun|2006|p=38}}.|[[Fuzayl ibn Iyoz]]}} == B == {{Q|Bilim, hunar, ezgu qiliq va yo xulqni<br />Kishi oʻrganadi, soʻng yoʻriq tuziladi.<br />Kishi zulmat bosgan qorongʻu uy kabidir,<br />Oʻquv-idrok bir mashʼaldirki, uni yoritadi.<br />Koʻrgin, turli yaxshiliklar oʻquv-idrokdan keladi,<br />Kishi bilim tufayli ulgʻayadi, mashhur boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=18}}.|[[Yusuf Xos Hojib]]}} == T == {{Q|[[Tavhid]] sirriga yetsa boʻlur, ammo maʼrifat sirriga yetmak dushvordir{{sfn|Tursun|2006|p=31}}.|[[Bahouddin Naqshband]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 7wfqqamb1ayuyge31zr2v7note1a2qq 32366 31736 2026-08-09T07:03:37Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32366 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Maʼrifat|wikipedia=Maʼrifat|wiktionary=maʼrifat}} '''Maʼrifat''' — kishilarning ongini, bilimini, madaniyatini oshirishga qaratilgan taʼlimtarbiya. U tabiat, jamiyat va inson mohiyati haqidagi turli bilimlar, maʼlumotlar majmu-asini ham bildiradi. Maʼrifat ilmu urfon maʼnosida ham ishlatiladi. Maʼrifat tushunchasi madaniyat, maʼnaviyat tushunchalari bilan bogʻliq. {{ABD}} == A == {{Q|Allohning roziligiga eng loyiq insonlar Alloh azza va jallani tanigan maʼrifat ahllaridir{{sfn|Tursun|2006|p=38}}.|[[Fuzayl ibn Iyoz]]}} == B == {{Q|Bilim, hunar, ezgu qiliq va yo xulqni<br />Kishi oʻrganadi, soʻng yoʻriq tuziladi.<br />Kishi zulmat bosgan qorongʻu uy kabidir,<br />Oʻquv-idrok bir mashʼaldirki, uni yoritadi.<br />Koʻrgin, turli yaxshiliklar oʻquv-idrokdan keladi,<br />Kishi bilim tufayli ulgʻayadi, mashhur boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=18}}.|[[Yusuf Xos Hojib]]}} == T == {{Q|[[Tavhid]] sirriga yetsa boʻlur, ammo maʼrifat sirriga yetmak dushvordir{{sfn|Tursun|2006|p=31}}.|[[Bahouddin Naqshband]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 4fw4unah42uwl6ynkene7iqc4pxsm3y 32425 32366 2026-08-09T07:20:53Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32425 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Maʼrifat|wikipedia=Maʼrifat|wiktionary=maʼrifat}} '''Maʼrifat''' — kishilarning ongini, bilimini, madaniyatini oshirishga qaratilgan taʼlimtarbiya. U tabiat, jamiyat va inson mohiyati haqidagi turli bilimlar, maʼlumotlar majmu-asini ham bildiradi. Maʼrifat ilmu urfon maʼnosida ham ishlatiladi. Maʼrifat tushunchasi madaniyat, maʼnaviyat tushunchalari bilan bogʻliq. {{ABD}} == A == {{Q|Allohning roziligiga eng loyiq insonlar Alloh azza va jallani tanigan maʼrifat ahllaridir{{sfn|Tursun|2006|p=38}}.|[[Fuzayl ibn Iyoz]]}} == B == {{Q|Bilim, hunar, ezgu qiliq va yo xulqni<br />Kishi oʻrganadi, soʻng yoʻriq tuziladi.<br />Kishi zulmat bosgan qorongʻu uy kabidir,<br />Oʻquv-idrok bir mashʼaldirki, uni yoritadi.<br />Koʻrgin, turli yaxshiliklar oʻquv-idrokdan keladi,<br />Kishi bilim tufayli ulgʻayadi, mashhur boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=18}}.|[[Yusuf Xos Hojib]]}} == T == {{Q|[[Tavhid]] sirriga yetsa boʻlur, ammo maʼrifat sirriga yetmak dushvordir{{sfn|Tursun|2006|p=31}}.|[[Bahouddin Naqshband]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 7wfqqamb1ayuyge31zr2v7note1a2qq 0 5314 32043 23182 2026-08-09T06:15:38Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32043 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Mastlik|wikipedia=Mastlik|wiktionary=mastlik|Tasvir=Плакат_против_пьянства_02.jpg}} '''Mastlik''' — mast holat; kayf. {{ABD}} == B == {{Q|Bilimli ichimlik ichsa, bilimsiz boʻladi,<br />Bilimsiz mast boʻlsa, nojoʻya ishlar qiladi.<br />Ichimlik ichma, ichimlik ichsa, kishining baxti ketadi,<br />Ichimlik ichsa, kishi telba, tentak boʻladi.<br />Qaysi narsaga mehnat koʻp sarflansa,<br />Oʻsha narsa sevimli, aziz boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=176}}.|[[Yusuf Xos Hojib]]}} == M == {{Q|Mastlik ixtiyoriy [[jinni]] boʻlishdir{{sfn|Voronsov|1989|p=375}}.|[[Seneka]]}} {{Q|Mastning koʻziga mushuk – fil, fil – mushuk boʻlib koʻrinadi… Kampirni – pari qiz qilib koʻrsatadigan tilsimli oyna ichkilikdan boshqa narsa emas!<ref>{{Veb manbasi|url=https://jadid.uz/abdulhamid-cholponning-kecha-va-kunduz-romanidan-iqtiboslar/|title=Abdulhamid Cho‘lponning "„Kecha va kunduz“” romanidan iqtiboslar|accessdate=2025-09-26}}</ref>|[[Abdulhamid Choʻlpon]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 4ilyrptqrkai4u4w80mz1xwlj0szdqs 0 5336 32108 23293 2026-08-09T06:23:07Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32108 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Qoʻrqut ota kitobi|wikipedia=Qoʻrqut ota kitobi|Tasvir=Kitab-ı Dede Korkut ala-lisan-i Ta'ife-i Oğuzhan, Dresden.jpg}} '''Qoʻrqut ota kitobi''' ({{lang-az|Kitabi Dədə Qorqud}}, {{Lang-ba|Ҡорҡот ата китабы}}, {{lang-kk|Қорқыт ата кітабі}}, {{lang-ky|Коркут ата китеби}}, {{lang-tk|Gorkut-ata kitaby}}, {{lang-tr|Dede Korkut Kitabı}}) – oʻrta asrlar oʻgʻuz eposining yuksak namunalaridan biri. == Iqtiboslar == * Hisobsiz mol yiqqan bilan odam saxiy boʻlolmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=200}}. * Onadan tarbiya koʻrmagan qiz yomon,<br />Otadan taʼlim olmagan oʻgʻil yomon{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=5}}. * Otadan yosh qolgan – aqldan boʻsh qolgan{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=35}}. * Qor qancha qalin yoqqani bilan yozga yetmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=145}}. * Qoʻbizini sayratgan baxshiga halqi kerak{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=71}}. * Toʻzgan paxta boʻz boʻlmas, qadimiy yov doʻst boʻlmas{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=50}}. * Toʻgʻrab yegan goʻsht yaxshi,<br />Chanqab ichgan suv yaxshi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=176}}. * Yanglishmas jagʻ, surishmas tuyoq yoʻq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=203}}. * Yolgʻonchi boʻlib yashagandan, umr surmagan yaxshi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=212}}. == Yana qarang == * [[Qoʻrqit ota]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{Refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} {{Refend}} [[Turkum:Kitoblar]] 3pqw7e4cnoqxmjxvzqmbx5ftwk2ezli 0 5371 31750 20497 2026-08-09T05:38:14Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31750 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Husayn Boyqaro|Tasvir=KhuseynBaykara.jpg|wikipedia=Husayn Boyqaro}} '''Husayn Boyqaro''' ({{lang-fa|{{nq|سلطان حسین بایقرا}}}}), '''Husayniy''' (1438-yil, Hirot – 1506-yil 4-may, Bobo-Ilohi, Hirot yaqinida) – Temuriylar sulolasining vakili, Xuroson podshosi, taniqli turkiy shoir va davlat arbobi. {{ABD}} == Iqtiboslar == * Jon berib abnoi davrondin vafo koʻz tutmakim,<br />Yoʻqturur bu sheva ne mahbub, ne ahbobda{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=83}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} {{refend}} [[Turkum:1438-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1506-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha davlat arboblari]] dsizen4cwwx071d1kcafv3ktkwuyp5h 32340 31750 2026-08-09T07:00:42Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32340 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Husayn Boyqaro|Tasvir=KhuseynBaykara.jpg|wikipedia=Husayn Boyqaro}} '''Husayn Boyqaro''' ({{lang-fa|{{nq|سلطان حسین بایقرا}}}}), '''Husayniy''' (1438-yil, Hirot – 1506-yil 4-may, Bobo-Ilohi, Hirot yaqinida) – Temuriylar sulolasining vakili, Xuroson podshosi, taniqli turkiy shoir va davlat arbobi. {{ABD}} == Iqtiboslar == * Jon berib abnoi davrondin vafo koʻz tutmakim,<br />Yoʻqturur bu sheva ne mahbub, ne ahbobda{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=83}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF |format=PDF}} {{refend}} [[Turkum:1438-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1506-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha davlat arboblari]] l41nk8ot4fhtpefc3xjyaeldoxek9ur 32437 32340 2026-08-09T07:21:27Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32437 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Husayn Boyqaro|Tasvir=KhuseynBaykara.jpg|wikipedia=Husayn Boyqaro}} '''Husayn Boyqaro''' ({{lang-fa|{{nq|سلطان حسین بایقرا}}}}), '''Husayniy''' (1438-yil, Hirot – 1506-yil 4-may, Bobo-Ilohi, Hirot yaqinida) – Temuriylar sulolasining vakili, Xuroson podshosi, taniqli turkiy shoir va davlat arbobi. {{ABD}} == Iqtiboslar == * Jon berib abnoi davrondin vafo koʻz tutmakim,<br />Yoʻqturur bu sheva ne mahbub, ne ahbobda{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=83}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} {{refend}} [[Turkum:1438-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1506-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha davlat arboblari]] dsizen4cwwx071d1kcafv3ktkwuyp5h 0 5374 32207 20503 2026-08-09T06:35:43Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32207 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Qooniy | Tasvir = قاآنی - رسام ارژنگی.jpg | Izoh = | Tavallud sanasi = 1808-yil 20-oktyabr | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = 1854-yil 4-may | Vafot joyi = | Vikipediya = Qooniy | Vikiombor = }} '''Mirzo Habibulloh Sheroziy''' ({{Lang-fa|{{nq|میرزا حبیب‌الله شیرازی}}}}; 1808-yil 20-oktyabr — 1854-yil 4-may) '''Qooniy''' ({{Lang-fa|{{nq|قاآنی}}}}) taxallusi bilan tanilgan shoir. {{ABD}} == Iqtiboslar == * Haqorat qilsa kim ogʻzingni yumsang,<br/>Yana oʻzga haqorat yegmas aslo!<br/>Eshakni yelkasiga tiqsalar choʻp,<br/>Otar shatta burungidan ham avlo!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=196}} * Hind hakimlarining kinoya qilib yozishlaricha, oʻz mol-mulklarini yaxshilik yoʻlida sarflamaydigan baxil kishilar “saxiy” kishilardir. Chunki oʻzlari yemay, hammasini oʻzgalar uchun qoldiradilar.<br/>'''Qitʼa:'''<br/>Turib daryo labida butimor qush,<br/>Chekar daryo suvidan doimo gʻam.<br/>Oʻzicha uylagan ichsammi yo yoʻq,<br/>Agar ichsam boʻlar daryo suvi kam.<br/>Dilida himmati yoʻq har baxilning,<br/>Shu qushga oʻxshagan feʼlu hushi ham.<br/>Hirsining oʻtkirligidan nonini,<br/>Oʻz oʻziga kurmagay loyiq, ukam{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=156}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] c7jlui04afatmho2mcuqyekeu0za4ug 14 5504 32136 15581 2026-08-09T06:26:51Z Bekipediya 2189 32136 wikitext text/x-wiki [[Turkum:Shoirlar]] o68zyjbvx3ayfpmczu0z8sy6kkkuw6h 0 5513 31843 22313 2026-08-09T05:49:05Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31843 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Munofiqlik|wikipedia=Munofiqlik|wiktionary=Munofiqlik}} '''Munofiqlik''' – soʻzi bilan ishi birbiriga toʻgʻri kelmaslik, nosamimiylik, ikkiyuzlamachilikni, soʻzidan qaytishni ifodalovchi salbiy axloqiy sifat. Halollik, toʻgʻrilik, samimiylik tushunchalariga zid. Qurʼonda tilida imon keltirib, dilida kofir boʻlib qolgan kishilarning munofiq ekanliklari taʼkidlanadi. {{ABD}} == A == {{Q|Agar biror kishi [[xufton]] va [[bomdod]] namozlarida jamoatga chiqmasa, uni munofiq, deb gumon qilardik{{sfn|Tursun|2006|p=25}}.|[[Abdulloh ibn Umar]]}} {{Q|Agar munofiqlarning [[gunoh]]lari yer yuzidagi oʻsimliklar singari boʻlsaydi, oyoq bosishga joy topolmasdik{{sfn|Tursun|2006|p=35}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} == B == {{Q|Bugun munofiqlar Paygʻambar zamonidagidan koʻproqdir. Burungilar [[nifoq]]larini ichda saqlashardi. Bugungilar ochiqdan-ochiq nifoq qilishadi. Yashirin nifoq [[iymon]]ning samimiyligi va kamoliga toʻsqinlik qiladi. Munofiqlikdan qoʻrqqan odam undan uzoq boʻladi. Oʻzining nifoqdan uzoqdaligini aytib yuruvchi kimsa esa munofiqlikka yaqin turadi{{sfn|Tursun|2006|pp=34-35}}.|[[Huzayfa ibn Yamon]]}} == E == {{Q|Ey birodar, munofiqqa boʻlma ulfat,<br />Kim ulfatdir boshi uzra yuz ming kulfat{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=40}}{{sfn|Tursun|2006|p=169}}.|[[Ahmad Yassaviy]]}} == H == {{Q|Har kim oʻz amali va ahvolini [[Qurʼon]] hamda [[hadis]] tarozusi bilan oʻlchamasa, munofiq boʻlur{{sfn|Tursun|2006|p=29}}.|[[Abu Hafs Haddod]]}} == K == {{Q|[[Kumush]]ning tashqi koʻrinishi oppoq boʻlsa ham, qoʻlda va choʻntakda koʻp ushlansa, qora yuqtiradi. Shunga oʻxshash baʼzi odamlarning [[soʻz]]lari zohirida kumush kabi porloq va toza koʻrinsa ham, lekin [[qaygʻu]] va zarar keltiradi{{sfn|Tursun|2006|p=124}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} {{refend}} [[Turkum:Islom]] 1jo641nny07c431kfxnw3oaq1ybt0uh 0 5570 31948 23492 2026-08-09T06:04:13Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31948 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Niyat|wikipedia=Niyat|wiktionary=Niyat}} '''Niyat''' ({{lang-ar|نية}} — maqsad, oʻy, moʻljal, oʻylab qoʻyilgan ish) — islomiy tushuncha bo‘lib, kishining qalbida [[Alloh]] rizoligi uchun biror amalni bajarish niyatini anglatadi. Bu tushuncha insonning ichki maqsadini ifodalaydi. {{ABD}} == A == {{Q|[[Axloq]]iylik degan biz faqat tashqi muomalani koʻzda tutmaymiz, balki niyatning butun ichki mohiyatini tushunamiz{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Yan Amos Komenskiy]]}} == K == {{Q|Kishi niyatiga qarab saqlanadi{{sfn|Tursun|2006|p=47}}.|[[Abdulloh ibn Abbos]]}} == N == {{Q|Najot ikki narsada: [[taqvo]] bilan niyatdadir. Halokat ham ikki narsada: [[umidsizlik]] va [[magʻrur]]lanishda{{sfn|Tursun|2006|p=154}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} {{Q|Niyatlarga koʻra qancha-qancha ishlar ulugʻ boʻladi, yana qancha-qancha katta ishlar niyatlarga koʻra arzimasga aylanadi{{sfn|Tursun|2006|p=134}}.|[[Abdulloh ibn Muborak]]}} == S == {{Q|Soʻz [[amal]] bilan durust boʻladi. Amal va soʻz niyat bilan durust boʻladi. Soʻz, amal va niyat [[sunnat]] bilan durust boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=33}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} ppbzlvogpblbtnbbn6v7fxy0lhpcxwu 0 5573 32119 26669 2026-08-09T06:24:33Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32119 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Koʻz yoshi|wikipedia=Koʻz yoshi|wiktionary=Koʻz yoshi}} '''Koʻz yoshi''' — koʻz yoshi bezida ishlanib chiqadigan suvga oʻxshash tiniq suyuqlik. {{ABD}} == A == {{Q|Ayrim kishilarning qalbi suvqogʻozga oʻxshaydi: yaqin kishilarining koʻz yoshi ularga singmay, dumalab tushib ketaveradi{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}.|[[Pyotr Vyazemskiy]]}} == E == {{Q|Eng afzal yigʻi insonning behuda oʻtkazgan [[vaqt]]lariga achinib toʻkkan yoshlaridir{{sfn|Tursun|2006|p=121}}.|[[Ahmad Havoriy]]}} == H == {{Q|Har narsaning alomati bor. [[Alloh taolo]] rahmatidan mahrum boʻlishning alomati yigʻini tark etishdir{{sfn|Tursun|2006|p=48}}.|[[Abu Sulaymon Doroniy]]}} == I == {{Q|Inson faqat [[Alloh]]ning [[fazl]]i bilangina koʻz yosh chiqaradi. Farishta kishi [[qalb]]ini silamagunicha uning koʻzidan yosh chiqmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=34}}.|[[Abdulloh ibn Abbos]]}} == Y == {{Q|Yigʻining eng yaxshisi [[Alloh]]ning amrini bajarmagan yoki Uning amriga xilof ish tutgan paytdagi yigʻidir{{sfn|Tursun|2006|p=48}}.|[[Ahmad Havoriy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Anatomiya]] 5wic8cf6rgp30uyp8s8cwyxb07k27d2 0 5602 31774 26663 2026-08-09T05:39:30Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31774 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Baxtsizlik|wiktionary=Baxtsizlik}} '''Baxtsizlik''', '''bebaxtlik''', '''badbaxtlik''' — [[baxt]]i kulmaganlik yoki baxtga erishmaganlik. Koʻngilsiz, noxush holat va uning sababchisi boʻlgan voqea yoki hodisa. {{ABD}} == B == {{Q|Badbaxtlik nishonasi besh narsadir: biri – koʻngil qattiqligi, ikkinchisi – koʻz yoshlanmasligi, uchinchisi – hayosizlik, toʻrtinchisi – dunyoni sevmoqlik, beshinchisi – dunyo uchun jondan andisha aylamoqlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=43}}.|[[Molik Dinor]]}} {{Q|Badbaxtlik toʻrttadir: koʻzning quruqligi, [[qalb]]ning qattiqligi, [[orzu]]-havasning uzunligi, dunyoga [[hirs]] qoʻyish{{sfn|Tursun|2006|p=77}}.|[[Anas ibn Molik]]}} {{Q|Badbaxtning nishonasi besh narsadir: koʻngli qattiq boʻlmoq, koʻzi yoshsiz boʻlmoq, besharm va behayo boʻlmoq, dunyoga moyil boʻlmoq, umidsiz boʻlmoq{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Fuzayl ibn Iyoz]]}} == H == {{Q|Hech kimni xush koʻrmaydigan kishi hech kimga yoqmaydigan kishidan koʻra ancha baxtsizroqdir{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|[[Fransua de Laroshfuko]]}} == Q == {{Q|Qaysidir bir odamning muayyan baxtsizligiga sherik boʻla olgan kishigina koʻpchilik [[gʻam]]ini ham his qila oladi{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}.|[[Feliks Dzerjinskiy]]}} == Sh == {{Q|Shaqovat (bebaxtlik) nishonasi shuldirki, banda [[gunoh]] qiladi, ammo [[Alloh]]dan yaxshilik yetsa edi, deb umid qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=53}}.|[[Abu Usmon Jaririy]]}} == Yana qarang == * [[Baxt]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] qwdi0q7gg7y0gl5pp6yui2vxfbi3kks 32361 31774 2026-08-09T07:03:04Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32361 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Baxtsizlik|wiktionary=Baxtsizlik}} '''Baxtsizlik''', '''bebaxtlik''', '''badbaxtlik''' — [[baxt]]i kulmaganlik yoki baxtga erishmaganlik. Koʻngilsiz, noxush holat va uning sababchisi boʻlgan voqea yoki hodisa. {{ABD}} == B == {{Q|Badbaxtlik nishonasi besh narsadir: biri – koʻngil qattiqligi, ikkinchisi – koʻz yoshlanmasligi, uchinchisi – hayosizlik, toʻrtinchisi – dunyoni sevmoqlik, beshinchisi – dunyo uchun jondan andisha aylamoqlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=43}}.|[[Molik Dinor]]}} {{Q|Badbaxtlik toʻrttadir: koʻzning quruqligi, [[qalb]]ning qattiqligi, [[orzu]]-havasning uzunligi, dunyoga [[hirs]] qoʻyish{{sfn|Tursun|2006|p=77}}.|[[Anas ibn Molik]]}} {{Q|Badbaxtning nishonasi besh narsadir: koʻngli qattiq boʻlmoq, koʻzi yoshsiz boʻlmoq, besharm va behayo boʻlmoq, dunyoga moyil boʻlmoq, umidsiz boʻlmoq{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Fuzayl ibn Iyoz]]}} == H == {{Q|Hech kimni xush koʻrmaydigan kishi hech kimga yoqmaydigan kishidan koʻra ancha baxtsizroqdir{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|[[Fransua de Laroshfuko]]}} == Q == {{Q|Qaysidir bir odamning muayyan baxtsizligiga sherik boʻla olgan kishigina koʻpchilik [[gʻam]]ini ham his qila oladi{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}.|[[Feliks Dzerjinskiy]]}} == Sh == {{Q|Shaqovat (bebaxtlik) nishonasi shuldirki, banda [[gunoh]] qiladi, ammo [[Alloh]]dan yaxshilik yetsa edi, deb umid qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=53}}.|[[Abu Usmon Jaririy]]}} == Yana qarang == * [[Baxt]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] ko0geo07ww6r2qtjkbk5pjddruchsjn 32430 32361 2026-08-09T07:21:07Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32430 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Baxtsizlik|wiktionary=Baxtsizlik}} '''Baxtsizlik''', '''bebaxtlik''', '''badbaxtlik''' — [[baxt]]i kulmaganlik yoki baxtga erishmaganlik. Koʻngilsiz, noxush holat va uning sababchisi boʻlgan voqea yoki hodisa. {{ABD}} == B == {{Q|Badbaxtlik nishonasi besh narsadir: biri – koʻngil qattiqligi, ikkinchisi – koʻz yoshlanmasligi, uchinchisi – hayosizlik, toʻrtinchisi – dunyoni sevmoqlik, beshinchisi – dunyo uchun jondan andisha aylamoqlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=43}}.|[[Molik Dinor]]}} {{Q|Badbaxtlik toʻrttadir: koʻzning quruqligi, [[qalb]]ning qattiqligi, [[orzu]]-havasning uzunligi, dunyoga [[hirs]] qoʻyish{{sfn|Tursun|2006|p=77}}.|[[Anas ibn Molik]]}} {{Q|Badbaxtning nishonasi besh narsadir: koʻngli qattiq boʻlmoq, koʻzi yoshsiz boʻlmoq, besharm va behayo boʻlmoq, dunyoga moyil boʻlmoq, umidsiz boʻlmoq{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Fuzayl ibn Iyoz]]}} == H == {{Q|Hech kimni xush koʻrmaydigan kishi hech kimga yoqmaydigan kishidan koʻra ancha baxtsizroqdir{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|[[Fransua de Laroshfuko]]}} == Q == {{Q|Qaysidir bir odamning muayyan baxtsizligiga sherik boʻla olgan kishigina koʻpchilik [[gʻam]]ini ham his qila oladi{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}.|[[Feliks Dzerjinskiy]]}} == Sh == {{Q|Shaqovat (bebaxtlik) nishonasi shuldirki, banda [[gunoh]] qiladi, ammo [[Alloh]]dan yaxshilik yetsa edi, deb umid qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=53}}.|[[Abu Usmon Jaririy]]}} == Yana qarang == * [[Baxt]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] qwdi0q7gg7y0gl5pp6yui2vxfbi3kks 0 5623 31989 23803 2026-08-09T06:08:53Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31989 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Oʻz-oʻzini anglash|wikipedia=Oʻz-oʻzini anglash|wiktionary=Самосознание}} '''Oʻz-oʻzini anglash''' ({{lang-en|Self-awareness}}, {{lang-ru|Самосознание}}) bu insonning oʻz shaxsiyati yoki individualligini, shu jumladan xususiyatlari, his-tuygʻulari va xulq-atvorini anglashi hamda ular haqida fikr yuritishidir. {{ABD}} == F == {{Q|Faqat odamlar orasidagina kishi oʻz-oʻzini anglashga qodir{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Iogann Volfgang fon Gyote]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzini tanimaydigan kishi [[Alloh]]ni qanday tanisa boʻlur?{{sfn|Tursun|2006|p=49}}.|[[Hakim at-Termiziy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 9yk4oloky9ewdem0dycv9evtu0w6f9o 0 5757 32086 21651 2026-08-09T06:20:33Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32086 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Hikmatli soʻzlar|wikipedia=Hikmatli soʻzlar|wiktionary=Hikmatli soʻzlar}} '''Hikmatli soʻzlar''', '''aforizm''' — tugal fikrni anglatuvchi, oʻtkir mazmunli qisqa va loʻnda ibora, bayt, jumla. Xalq maqollaridan farqli ravishda hikmatli soʻzlar kelib chiqishi jihatidan maʼlum bir shaxs (yozuvchi, shoir, publitsist, faylasuf, olim, davlat arbobi va boshqalar)ga mansub boʻlib, individualligini saqlab qoladi. {{ABD}} == A == {{Q|Aforizmlar — falsafiy mushohadalarni ifodalashning deyarli eng qulay shaklidir{{sfn|Voronsov|1989|p=9}}.|[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|Aforizmlar hayot daraxtida yetilgan mevadek boʻlishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=9}}.|J. Nizar}} {{Q|Aforizmlar — ixcham shakldagi [[donolik]], [[fikr]] va [[tuygʻu]]lar javhari{{sfn|Voronsov|1989|p=9}}.|U. Oljer}} {{Q|Axloqiy aforizmlar [[maʼnaviyat]]dagi mustahkam negizlarni, inson faoliyati va ongidagi [[sabr-bardosh]] asoslarini belgilab beruvchi hayotiy [[majburiyat]]larni, turmush donishmandligi, nuqtai nazarlarni qisqa shaklda bayon etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=9}}.|[[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]}} {{Q|[[Axloq]] uzundan-uzun gap, nasihatgoʻylikdan koʻra ixchamgina hikmatli soʻzlarda yaxshi ifodalanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=9}}.|[[Immerman Karl Lebrext]]}} == B == {{Q|Biz faqat kishilarning xizmatinigina emas, ularnnng soʻzlarini ham xotirada saqlashimiz darkor. [[Nutq]]lar, [[noma]]lar va hikmatli soʻzlar majmualari — oʻsha soʻz, oʻsha fikrlarning chinakam xazinasi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}.|[[Frensis Bekon]]}} {{Q|Buyuk donishmandlar hikmatli soʻzlarning koni boʻlganlar. Ulardan har bir kishi [[hayot]] uchun foydali juda koʻp [[fikr]]larni topishi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}.|[[Feokrit]]}} == F == {{Q|[[Fikr]] va hikmatli soʻzlar, xonani bezab turgan gul singari [[koʻngil]]ni bezaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}.|[[Effendi Kapiyev]]}} == H == {{Q|Har kuni aqalli bitta [[qoʻshiq]] eshitish, yaxshi [[rasm]] koʻrish va iloji boʻlsa istagan bir hikmatli soʻzni oʻzlashtirib olmoq darkor{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}.|[[Johann Wolfgang von Goethe]]}} {{Q|Hikmatli soʻz kitoblari [[aql]]ning mustaqil faoliyatiga nafaqat [[tazyiq]] oʻtkazadi, aksincha, mustaqil faoliyatga chorlaydi{{sfn|Voronsov|1989|pp=10-11}}.|[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|Hikmatli soʻz va aforizmlar — chinakam hayotiy [[donishmandlik]] va [[adabiyot]]ning magʻzi ekanini, hikmatli soʻz va aforizmlarga boy [[kitob]]largina koʻproq naf borishini unutmaslik kerak: odamlar kitob oʻqiyotganda asosan shu hikmatli soʻzlarni izlashlari zarur{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}.|J. Morley}} == I == {{Q|Inson tafakkuri va tajribasining boqiy xazinalari ming yillar osha [[soʻz]]da jamlanadi va abadul-abad yashaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}.|[[Mixail Sholoxov]]}} == J == {{Q|Jamiki hikmatli soʻzlarda tugallik maʼlum darajada qisqa ifoda shakliga qurbon beriladi{{sfn|Voronsov|1989|p=9}}.|[[Samuel Johnson]]}} == K == {{Q|Kishilarning aql bovar qilmas darajadagi xilma-xil munosabatlari [[xalq]]ning gʻoyat sayqallangan hikmatli soʻzlari va aforizmlarida oʻz aksini topgan{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}.|[[Mixail Sholoxov]]}} == L == {{Q|Loʻnda hikmatli soʻzlar kishilarning miyasiga singib qoladi, ildiz otib, gullaydi, hosil beradi va hamisha taʼsir koʻrsatib boradi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}.|[[Fridrix Bodenshtedt]]}} == M == {{Q|Mazmuni teran va topib aytilgan ajoyib hikmatlar hech qachon unutilmaydi: ular avlodlardan avlodlarga oʻtib, butun asrlar davomida xotirada saqlanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}.|[[Ludwig Börne]]}} {{Q|Men, ayniqsa, ziddiyatli hodisalarga sinchkovligimni uygʻotuvchi va oʻsha ziddiyatlarni hal etib beruvchi har turli ixcham hikmatli soʻzlarni qadrlayman{{sfn|Voronsov|1989|p=11}}.|[[Iogann Volfgang fon Gyote]]}} == O == {{Q|[[Oqil]]lar zikrdan [[tafakkur]]ga, tafakkurdan [[zikr]]ga oʻtadilar. [[Qalb]]larining gapirishini talab qiladilar. Va nihoyat qalblari hikmatli soʻzlarni ayta boshlaydi{{sfn|Tursun|2006|p=65}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} == Q == {{Q|Qadimdan odamlarning dono va bagʻoyat goʻzal hikmatli soʻzlari mavjud; biz ulardan oʻrganmogʻimiz darkor{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}.|[[Gerodot]]}} == T == {{Q|Turli-tuman tarbiyaviy hikoyatlar va hikmatli soʻzlarni toʻplash tengsiz davlatdir{{sfn|Voronsov|1989|p=7}}.|[[Gyote]]}} == X == {{Q|Xalq donishmandligi odatda hikmatli soʻzlarda ifodalanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}.|[[Nikolay Dobrolyubov]]}} == Sh == {{Q|Shunaqangi loʻnda hikmatli soʻzlar yoki [[maqol]]lar borki, ularni hamma biladi va hamma foydalanadi. Agar bunday hikmatli soʻzlarga barcha kishilar ishonishmaganda edi, ular asrlardan asrlarga oʻtib kelmasdi{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}.|[[Kvintilian]]}} {{Q|Shunaqangi oʻtkir soʻzlar boʻladiki, ular ancha murakkab hodisalarning mohiyatini ham ajoyib aniqlik bilan ifodalab beradi{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}.|[[Vladimir Lenin]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Hikmatli soʻzlar]] 6a9bwjjr2iff0tid2itz37fduugnjpq 0 5809 31881 22035 2026-08-09T05:54:01Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31881 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Dunyo | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Dunyo (islom) | Vikilugʻat = Dunyo | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Dunyo''' ({{lang-ar|دُنْيا}}) – islomda insonni oʻlimigacha qurshab turgan butun moddiy olam. {{ABD}} == A == {{Q|Agar dunyo [[halol]] boʻlsa ham va [[oxirat]]da hisob soʻralmasa ham, bordi-yu menga berilsaydi, siz najasotdan qanday jirkansangiz, men ham dunyodan shunday jirkanardim{{sfn|Tursun|2006|p=74}}.|[[Abu Ali Fuzayl ibn Iyoz]]}} {{Q|[[Alloh]] bandasi uchun biron [[yaxshilik]]ni niyat qilganda, unga bir dunyolik beradi, u tugagach, yana beradi. Agar bandasining nazarida bu dunyolik haqir koʻrinsa, unga ahamiyat bermasa, Alloh yanada moʻlroq beradi{{sfn|Tursun|2006|p=70}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|[[Alloh]]dan qoʻrqqan kimsa [[jahl]] qilmaydi va xohlagan har ishini bajaravermaydi. Agar [[oxirat]] boʻlmasa edi, dunyoni bu tarzda koʻrmas edingiz{{sfn|Tursun|2006|p=81}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|[[Alloh]] xohlasa, bu dunyoda beradi, xohlasa, [[oxirat]]ga qoldiradi. Alloh dargohidagi ajr-mukofotlar [[tavakkul]] qilganlar uchun dunyo manfaatlaridan yanada ustun va bitmas-tuganmasdir{{sfn|Tursun|2006|p=81}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Arzimagan bir dunyolik kishini buyuk uxroviy masaladan qoldirib yuboradi{{sfn|Tursun|2006|p=72}}.|[[Abu Hozim Makkiy]]}} == B == {{Q|Badaning uchun dunyoni, koʻngling uchun [[oxirat]]ni lozim tut. Dunyo tanni semirtiradi, oxirat fikri koʻngilni oʻstiradi{{sfn|Tursun|2006|p=76}}.|[[Sufyon Savriy]]}} {{Q|Bas! Dunyo va dunyo hayotidan [[bahs]]lashib, uni yomonlamang! Agar [[qalb]]ingizda dunyo sevgisi boʻlmasaydi, uni yodga olmasdingiz. Zero, kim bir narsani sevsa, oʻshani koʻp zikr etadi{{sfn|Tursun|2006|p=74}}.|[[Robiʼa ul-Adaviya]]}} {{Q|Bilib qoʻyki, sen oʻz dunyongda amaling urugʻlarini ekmoqdasan. Dunyong – sening dalang. [[Oʻlim]] oni – yigʻim-terim zamoning, [[oxirat]] esa xirmoningdir. Nima ekkan boʻlsang, oʻsha narsani yigʻib-terib olasan, xolos{{sfn|Tursun|2006|p=80}}.|[[Muhammad Nurulloh Saydo Jazariy]]}} {{Q|Bir bandaga dunyomolidan nima yetsa, saxiy boʻlsa ham, [[Alloh]] nazdidagi darajasi pasayadi{{sfn|Tursun|2006|p=71}}.|[[Abdulloh ibn Umar]]}} {{Q|Biz dunyoga [[manmanlik]] uchun kelmadik. Biz [[sevgi]] uchun, boshqalarning [[mehr]]ini qozonish, maxluqotni yaxshi koʻrish, yaratilgan narsalarga [[shafqat]], [[muhabbat]] koʻrsatish uchun keldik{{sfn|Tursun|2006|p=80}}.|[[Yunus Emro]]}} {{Q|Bu dunyoda moli omonat, oʻzi [[mehmon]] boʻlmagan biron kimsa yoʻq. Mehmon degan doimo keladi va ketadi, omonat esa egasiga berilishi kerak{{sfn|Tursun|2006|p=74}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} {{Q|Bu dunyoning adolatsizligi shundaki, u insonni [[mehnat]]iga yarasha taqdirlamaydi: yo xizmatini oshirib baholaydi, yo kamsitib{{sfn|Tursun|2006|p=71}}.|[[Buzurgmehr]]}} {{Q|Bu dunyoning [[neʼmat]]lari bamisoli ilohiy gʻazabga uchraganday nopok kishilarga nasib boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=72}}.|[[Sufyon Savriy]]}} {{Q|Bu dunyo va uning mol-mulkiga koʻngil qoʻymagin. Chunki hech bir kishi undan [[vafo]] koʻrmagan{{sfn|Tursun|2006|p=69}}.|[[Abdurazzoq Samarqandiy]]}} == D == {{Q|Dunyo – [[Alloh]]ning ekinzori, [[odam]]lar – shu ekinzorning ekini, [[oʻlim]] – oʻroq, jonni oluvchi farishta alayhissalom – shu ekinni oʻruvchi, [[qabriston]] – uni yanchuvi, [[jannat]] va [[doʻzax]] – havoyi xohishlarning uyidir. Bir guruhi jannatda, bir guruhi doʻzaxda boʻladi{{sfn|Tursun|2006|pp=90-91}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} {{Q|Dunyo bir matokim, uning ketidan [[hirs]] qoʻyib yurmagil, oʻtgil yuzidan{{sfn|Tursun|2006|p=75}}.|[[Abdurahmon Jomiy]]}} {{Q|Dunyoda ekinlar ekib-oʻrgan, baland koshonalar qurgan, uzoq vaqt zavq-u safo surgan dunyoning oʻgʻillari, doʻstlari bugun qayerda? Dunyo ularni yutib yubormadimi? Jalil [[Alloh]] dunyoga naqadar ahamiyat bermaganidek, siz ham unga shunday berilmang. [[Oxirat]] uchun harakat qiling{{sfn|Tursun|2006|p=81}}.|[[Usmon ibn Affon]]}} {{Q|Dunyodan [[adolat]]liroq narsani koʻrmadim: unga xizmat qilsang, senga xizmat qiladi, uni tark etsang, u ham seni tark etadi{{sfn|Tursun|2006|p=113}}.|[[Abu Abdulloh Magʻribiy]]}} {{Q|Dunyoda sevintiruvchi biron narsa yoʻqki, ketidan xafa qiluvchi bir narsa kelmasa{{sfn|Tursun|2006|p=72}}.|[[Abu Hozim Makkiy]]}} {{Q|Dunyoda [[yaxshilik]] va [[yomonlik]]dan koʻra uzoqroq yashaydigan narsa yoʻq.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=108}}}} {{Q|Dunyoga muhabbat qoʻyish – [[oʻgʻrilik]], [[zulm]], [[haqsizlik]], [[adolatsizlik]]larning qilinishiga, [[jamiyat]]ning qonun va nizomlari buzilishiga sabab boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=80}}.|[[Mahmud Esad Coşan]]}} {{Q|Dunyo havasi [[Alloh]]dan gʻofil qolishdir{{sfn|Tursun|2006|p=76}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} {{Q|Dunyo hayoti bilan [[oxirat]] hayoti bir erkakning ayni vaqtda nikohida boʻlgan ikki xotiniga oʻxshaydi. Biri mamnun boʻlsa, ikkinchisi kuyaveradi{{sfn|Tursun|2006|p=75}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Dunyo hayotida qoʻlga kiritolmagan narsalaring uchun qanchalik achinsang, [[oxirat]] tushunchasi [[qalb]]ingdan shunchalik oʻchiriladi{{sfn|Tursun|2006|p=75}}.|[[Molik ibn Dinor]]}} {{Q|Dunyo hayotida sogʻlom odam xastadir. Zavqu safo surgan odam oxiri pushaymon boʻlgusidir. Faqir odam hazindir. Boy odam baloga giriftordir. Molining [[halol]]ining hisobi, [[harom]]ining azobi bor, shubhali foydalardan ozor topilgusidir{{sfn|Tursun|2006|p=74}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Dunyo hayotining masʼuliyatsiz, iflos va gʻayriaxloqiy yoʻrigʻiga kirish oson, lekin chiqish qiyin{{sfn|Tursun|2006|p=72}}.|[[Abu Ali Fuzayl ibn Iyoz]]}} {{Q|Dunyo ila [[oxirat]] ikki oilasi bor kishiga oʻxshar. Inson birini rozi qilarkan, ikkinchisini ranjitadi{{sfn|Tursun|2006|p=82}}.|[[Abu Bakr Siddiq]]}} {{Q|Dunyo — ilon, ilonbozdir dunyo qidirgan, ilonbozdan qasdin olur ilon oqibat{{sfn|Tursun|2006|p=70}}.|[[Abu Abdulloh Rudakiy]]}} {{Q|Dunyo kengdir, olomonga boydir, birov senga jafo ham qilmas, birov seni istamas ham{{sfn|Tursun|2006|p=83}}.|[[Abu Abdulloh ibn Jallo]]}} {{Q|Dunyo molining sarmoyasi havoyi [[nafs]]dir. Topgani esa [[jahannam]] otashidir{{sfn|Tursun|2006|p=72}}.|[[Abu Ali Fuzayl ibn Iyoz]]}} {{Q|Dunyo — moʻminlarning bozori, kecha va kunduz – sarmoyalari, goʻzal amallar – tijorat mollari, [[jannat]] – foydalari, [[jahannam]] esa zararlaridir{{sfn|Tursun|2006|p=79}}.|[[Abu Bakr Siddiq]]}} {{Q|Dunyo nashʼali, ammo asl joyimiz emas. [[Oxirat]] uchun ham harakat qilishimiz kerak{{sfn|Tursun|2006|p=80}}.|[[Mahmud Esad Coşan]]}} {{Q|Dunyoni yamadik yirtib olib [[din]]imizdan,<br />Din ham ketdi, dunyo ham ketdi qoʻlimizdan{{sfn|Tursun|2006|p=70}}.|[[Ibrohim ibn Adham]]}} {{Q|Dunyoning ichiga kir, sayr qil, ammo ehtiyot boʻl – dunyo sening ichingga kirmasin!{{sfn|Tursun|2006|p=70}}|[[Muhammad Nurulloh Saydo Jazariy]]}} {{Q|Dunyoning musaffoligi ketgan, oqavasi qolgan. [[Oʻlim]] musulmon uchun [[sovgʻa]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=71}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} {{Q|Dunyosini tark etib, faqat [[oxirat]]i uchun [[amal]] qilgan odam ham yoki oxiratini tark etib faqat dunyosi uchun amal qilgan odam ham sizlarning yaxshilaringiz emas. Balki unisiniyam, bunisiniyam ushlagan odam yaxshilaringizdir{{sfn|Tursun|2006|p=70}}|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Dunyo [[shayton]]ning doʻkonidir, undan biron narsa oʻgʻirlamaki, shayton uni olishga kelib, sening dodingni bermasin{{sfn|Tursun|2006|p=73}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} == E == {{Q|Eh, bizlar bu dunyoda [[faqir]] va bechorahol boʻlishdan qoʻrqamiz. Ammo [[oxirat]]da faqir, nochor va rasvoyi jahon boʻlishdan qoʻrqaymiz. Holbuki, biz – bandalarning yaxshi amallarga faqir-u kambagʻal boʻlishimiz bu dunyodagi kambagʻalligimiz va nochorligimizdan qoʻrqinchliroq va uyatliroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=41}}{{sfn|Tursun|2006|p=71}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} {{Q|Ey inson, bu olamdagi junbush va dabdabaga aldanma! [[Uyqu]]da koʻrgan [[tush]]ingda vujuding qiyma-qiyma boʻlsa ham, qoʻrqma! Zero, bu dunyo bir uyqudan iboratdir{{sfn|Tursun|2006|p=79}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} {{Q|Ey insonlar! Dunyo bizdan ayrilmoqchi ekanini xabar bermoqda va bizdan yuzini burib tezlik bilan uzoqlashmoqda. Bizga bu dunyomizdan bir kosa suv ichilgach, idishning tagida qoladigan bor-yoʻgʻi bir tomchi kabi narsa qolgan, xolos. Siz bu dunyodan soʻngsiz bir hayotga oʻtish arafasidasiz. Shunday ekan, qoʻlingizda eng xayrli narsa nima boʻlsa, oʻshani oʻzingiz bilan olib ketishga gʻayrat qiling{{sfn|Tursun|2006|pp=119-120}}.|[[Utba ibn Gʻazvon]]}} == H == {{Q|Ham dunyo, ham [[oxirat]] uchun harakat qilmagan odamni xushlamayman{{sfn|Tursun|2006|p=81}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} {{Q|Har bir narsaning toʻlovi (mahri) bor. [[Jannat]] mahri dunyo lazzatlaridan voz kechishlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=83}}.|[[Abu Sulaymon Doroniy]]}} == I == {{Q|Ikki narsa meni dunyo zavqi va oʻyin-kulgudan uzdi: [[oʻlim]]ni xotirlamoq va hisob-kitob chogʻida [[Alloh]] huzuriga chiqmoq{{sfn|Tursun|2006|p=115}}.|[[Ibrohim Tamimiy]]}} == K == {{Q|Kim [[Alloh]]dan dunyolik istasa, u hisob-kitob kuni Allohning huzurida koʻproq turishni xohlaydi, deganidir{{sfn|Tursun|2006|p=76}}.|[[Bishri Hofiy]]|(yaʼni, boyligini kerakli joyga ishlatmasa, uzundan-uzoq hisob berishga majbur boʻladi)}} {{Q|Kim dunyolikni qattiq istasa-yu, unga bu berilsa, bunga hech qachon [[qanoat]] qilmaydi, yana istaydi. Kim [[oxirat]]likni qattiq istasa-yu, unga bu berilsa, u ham bunga qanoatqilmaydi, yana istaydi. Na dunyolik [[orzu]]larining, na-da oxiratlik orzularining soʻnggi bordir{{sfn|Tursun|2006|p=73}}.|[[Abu Sulaymon Doroniy]]}} {{Q|Koʻrdimki, [[Alloh]] dunyo qulligidan ozod qilgan kishigina haqiqiy hur ekan{{sfn|Tursun|2006|p=75}}.|[[Najmiddin Kubro]]}} == S == {{Q|Senki dunyoga tolibdursan, dunyo sening sultoningdir, halok boʻlmogʻing uning qoʻlidadir. Vaqtiki dunyodan yuz oʻgirsang, dunyoning sultoni boʻlursan{{sfn|Tursun|2006|p=79}}.|[[Abul Hasan Haraqoniy]]}} {{Q|Sizlarga ajablanaman. Dunyo uchun [[amal]] qilasizlar, vaholanki, unda amalsiz ham [[rizq]]lanasizlar. [[Oxirat]] uchun amal qilmaysizlar, vaholanki, unda amalsiz rizqlanmaysizlar{{sfn|Tursun|2006|p=91}}.|[[Iso ibn Maryam]]}} {{Q|Siz oʻtkinchi bir hayot uyidasiz va [[umr]]ingizning qolgan qismi ham oʻtishini kutmoqdasiz... Unutmangki, bu dunyo yolgʻon va aldov ustiga bino boʻlgan{{sfn|Tursun|2006|p=81}}.|[[Usmon ibn Affon]]}} == Yana qarang == * [[Dunyo]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Vikipediya}} [[Turkum:Mavzular]] hjf05oi442ob90ykibmp6nlnjmid2ca 0 5810 32269 31228 2026-08-09T06:43:25Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32269 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Millat|wikipedia=Millat|wiktionary=Millat|Tasvir=United Nations Headquarters, Geneva.jpg}} '''Millat''' — uzoq davom etgan ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy va etnomadaniy jarayonda,siyosiy va ijtimoiy maqsadlari bir biriga zid kelmaydigan, aniq hududiy doirada, til va oʻzlikni anglash birligi asosida shakllangan xalq etnik tarixining eng yuksak choʻqqisi, oʻziga xos madaniyat, ong va mentalitet zaminida tarkib toptan ijtimoiy birlik shakli. {{ABD}} == B == {{Q|Bir millatda ishonchli kishilar ozaysa, [[din]]ini sotib [[dunyo]] yigʻuvchilar koʻpaysa, u millat orasida [[fitna]] bolalaydi{{sfn|Tursun|2006|p=73}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} {{Q|[[Bola]]larini pisand qilmagan millatlar inqirozi ularni yot qoʻllarga va yot [[madaniyat]]lar ixtiyoriga berib qoʻyganlari sababliki, ulardan ayrilishga mahkumdirlar{{sfn|Tursun|2006|p=124}}.|[[Abdulla Avloniy]]}} == H == {{Q|Har qanday millat boshqalardan oʻrgana oladi va oʻrganishi ham kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}.|[[Karl Marx]]}} {{Q|[[Himmat]] va [[sabot]]i boʻlmagan millatning haqqi hayoti yoʻqdur{{sfn|Tursun|2006|p=99}}.|[[Abdurauf Fitrat]]}} == M == {{Q|Millatlar sharafini yuqori martabaga koʻtaradigan narsa milyonlar ila sanalmakda boʻlgan askarlar-u dunyoda eng buyuk va zoʻr boʻlgan kemalar emas, balki... [[oila]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Rizouddin ibn Faxruddin]]}} {{Q|Millatning muhim boyligi — [[xalq]]ning maʼnaviy qiyofasidir{{sfn|Voronsov|1989|p=26}}.|[[Nikolay Chernishevskiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] t9s095azsfyt78k9n3opyoh9ot4jqeh 0 5849 32050 23206 2026-08-09T06:16:29Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32050 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = | Vikiombor = | nocat = }} '''Yan Amos Komenskiy''' (1592-yil 28-mart, Janubiy Moraviya, Nivnitse – 1670-yil 15-noyabr, Amsterdam) – chex humanist-pedagogi, zamonaviy oʻqitish jarayoni asoschisi. == Iqtiboslar == * Axloqiylik deganda biz faqat tashqi [[muomala]]ni koʻzda tutmaymiz, balki [[niyat]]ning butun ichki mohiyatini tushunamiz{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. * Donolar bisotini oʻrganish bizni yuksaklikka koʻtarib, qudratli va olijanob insonga aylantiradi{{sfn|Voronsov|1989|p=7}}. * Klassiklardan oʻrganish ajoyib natija beradi, darvoqe, ularda hammavaqt nimadir uchraydiki, u miyangga qattiq oʻrnashib qoladi, qon va jismingga oʻtadi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}. == Yana qarang == * [[Buyuk didaktika]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1592-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1670-yilda vafot etganlar]] rx6fvay0aq2dcctmgogr0v0dh0be9jm 0 5930 32040 31342 2026-08-09T06:15:15Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32040 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Gaplashish | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = Gaplashmoq | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Gaplashish''', '''soʻzlashish''', '''soʻzlashuv''' — bu odatan [[suhbat]] jarayonida boshqa bir kishi bilan [[nutq]] almashinish jarayoni. {{ABD}} == B == {{Q|Bobolarimiz: „Soʻzlaganing kumush boʻlsa, tek turganing oltindir“, deyishgan. Buning maʼnosi shuki, oʻrinsiz, maʼnosiz soʻzlagandan koʻra jim turganing yaxshiroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=141}}.|[[Nizomiddin ibn Husayn]]}} == K == {{Q|Koʻp ortiqcha soʻzlashuv eshituvchini ranjitadi{{sfn|Tursun|2006|p=145}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == O == {{Q|Ogʻizga kelganni soʻzlashning oxiri voy!{{sfn|Tursun|2006|p=143}}|[[Qozi Ahmad Gʻafforiy]]}} == R == {{Q|[[Riyozat]] qilichlarini sugʻurib, [[nafs]]ing bilan mujodala qil. Riyozat toʻrt yoʻl bilan boʻladi: oz yemoq, oz uxlamoq, oz gaplashmoq, barcha jonlidan kelgan [[iztirob]]larga chidamoq{{sfn|Tursun|2006|p=87}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} == S == {{Q|Soʻzlagan vaqtimda ogʻzimdan beixtiyor yaramas, boʻlmagʻur [[soʻz]]lar ham chiqishi mumkin. [[Dushman]] esa ogʻzimdan chiqqan yomon soʻzlarnigina terib oladi. Chunki dushmanning nazari yomondan boʻlakka tushmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=173}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == Y == {{Q|Yaxshi soʻzla, ammo [[mahmadona]] boʻlma! [[Ezmalik]] kaltabinlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=143}}.|[[Qobus]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzgalarga biron narsa deyishdan avval, oʻzingga aytib koʻr{{sfn|Voronsov|1989|p=174}}.|[[Seneka]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] qp8wbmoszeypzsiiksd3qf90ua6fmh4 0 5933 31882 25077 2026-08-09T05:54:08Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31882 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Hurmat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = Hurmat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Hurmat''' ({{lang-ar|حُرْمَة}}) — kimsa yoki narsaga boʻlgan qadrlash, ulugʻlash tuygʻusi; shunday tuygʻuli munosabat. {{ABD}} == B == {{Q|Boshqalarni hurmat qilgan odamgina hurmatga loyiq{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|[[Vasiliy Suxomlinskiy]]}} {{Q|Boshqalarni hurmat qilish oʻz-oʻzini hurmat qilishga olib keladi{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|[[Rene Dekart]]}} == F == {{Q|[[Fazilat]] ahlini haddidan oshirmasdan hurmat qilish mustahabdir. Biror kishini [[Boylik|boyligidan]] umid qilib, boy boʻlgani uchun hurmat qilish joiz emas{{sfn|Tursun|2006|p=102}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} == H == {{Q|Haloyiq ikki ishdan halokatga yuz tutar: birinchisi — maxluqotning hurmatini saqlamaslikdan, ikkinchisi — [[Alloh]] bergan [[neʼmat]]ning [[shukrona]]sini bilmaganidan{{sfn|Tursun|2006|p=87}}.|[[Bistomiy]]}} == K == {{Q|Kimki boshqalarga nisbatan hurmat hissini yoʻqotishga moyil boʻlsa, u avvalambor oʻzini hurmat qilmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|[[Fyodor Dostoyevskiy]]}} == O == {{Q|Odamlarni hurmat qilish — oʻzini hurmat qilishdir{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|[[Jon Golsuorsi]]}} == T == {{Q|Tarbiyali kishilar inson shaxsini hurmat qiladilar, shuning uchun ham ular marhamatli, oʻqkoʻngil, xushmuomalali va koʻngilchandirlar{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|[[Anton Chexov]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] j7dlc1nnaax7ha8n0lwo8ru94t1o8zk 0 5948 32254 25484 2026-08-09T06:41:29Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32254 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Quvonch | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Quvonch | Vikilugʻat = Quvonch | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Quvonch''', '''sevinch''', '''surur''', '''xursandlik''', '''shodlik''' — quvonish his-tuygʻusi. == Iqtiboslar == {{Q|Boshqalarga shodlik ato etish — eng noyob shodlikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}.|[[Jan de Labryuyer]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] pb76n4u3ozluonme2eq64zev567y3i2 0 5964 31834 26758 2026-08-09T05:48:03Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31834 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Inson tabiati | Tasvir = Arecibo message part 5.png | Izoh = | Vikipediya = | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Inson tabiati''' ({{lang-en|Human nature}}) — bu madaniyat taʼsiridan qatʼi nazar, insonlarga tabiiy ravishda xos boʻlgan oʻziga xos xususiyatlarni, jumladan fikrlash, his-tuygʻularni ifodalash va harakat qilish usullarini anglatadi. {{ABD}} == B == {{Q|Biz birinchi taassurotdan keyinoq yoki ikki-uch tashqi belgi bilanoq bir-birimiz haqimizda hukm chiqara olishimiz uchun har birimizda koʻp muruvatlaru gʻildiraklaru va qopqoqchalar mavjud{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}.|[[Anton Chexov]]}} {{Q|Bizga tashvish orttiradiganlarga koʻpincha [[muruvvat]] bilan qaraymizu, ammo tashvishimizni yeganlarning esa [[qadr]]iga yetmaymiz{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|[[Fransua de Laroshfuko]]}} {{Q|Boshingizga mushkul ish va tashvish tushganida munis boʻlib, odamlarga [[mehr]]-[[muhabbat]] koʻrsatasiz. Ammo davlat-u [[neʼmat]]larga erishganingizda bagʻritoshlikka moyil boʻlasiz{{sfn|Tursun|2006|p=97}}.|[[Az-Zamaxshariy]]}} == Sh == {{Q|Shunday odamlar borki, ularga odamday muomala qila boshlasang, maxluqqa aylanib ketadilar{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}.|[[Vasiliy Klyuchevskiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] s9ppqftaf5zpu2ixz5qoq811otgrs1p 0 5974 31741 23503 2026-08-09T05:37:10Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31741 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = | Vikiombor = }} '''Sitseron Mark Tulliy''' ({{lang-la|Marcus Tullius Cicero}}; mil. av. 106.3.1, Arpinum — mil. av. 43.7.12, hozirgi Gaeta yaqini) — Rim siyosiy arbobi, notiq, yozuvchi. == Iqtiboslar == * Biz, boshliq izidan borgan singari, tabiatga ergashib borsak, hech qachon adashib ketmaymiz{{sfn|Komenskiy|1975|p=112}}. * Bizga [[ota-ona]]lar, [[bola]]lar, yaqin xesh-aqrabolar qimmatlidir; lekin muhabbat bobidagi barcha tasavvurlarimiz birgina „[[Vatan]]“ otli soʻzda mujassamlashgandir. Vatanga nafi tekkudek boʻlsa, — axir qaysi vijdonli odam uning uchun jon bermoqqa ikkilanar ekan?{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}. * Jinoiy [[xohish]]lar — bu [[badbaxtlik]]dir. [[Nopoklik]] bilan nimanidir qoʻlga kiritganingdan koʻra, istaganingga yetisholmaganing ham tuzuk{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. * Muxtasar ifodalangan oʻtkir [[fikr]]lar [[hayot]]ni yaxshilashga koʻp xizmat qiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |year=1975 |first=Yan Amos |last=Komenskiy |title=Buyuk didaktika |format=PDF |others=M.Ochilov tarjimasi |publisher=„Oʻqituvchi“ nashriyoti |location=Toshkent |url=https://kutubxona.samduuf.uz/download/436 |chapterurl=https://kutubxona.samduuf.uz/download/436 |archive-date=2025-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250519165629/https://kutubxona.samduuf.uz/download/436 |origyear=1657}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} ==Havolalar== {{Vikipediya}} {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:Siyosiy arboblar]] [[Turkum:Notiqlar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] s62e7iylxmwuicz94ob7m8fzrab8pwj 32369 31741 2026-08-09T07:03:58Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32369 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = | Vikiombor = }} '''Sitseron Mark Tulliy''' ({{lang-la|Marcus Tullius Cicero}}; mil. av. 106.3.1, Arpinum — mil. av. 43.7.12, hozirgi Gaeta yaqini) — Rim siyosiy arbobi, notiq, yozuvchi. == Iqtiboslar == * Biz, boshliq izidan borgan singari, tabiatga ergashib borsak, hech qachon adashib ketmaymiz{{sfn|Komenskiy|1975|p=112}}. * Bizga [[ota-ona]]lar, [[bola]]lar, yaqin xesh-aqrabolar qimmatlidir; lekin muhabbat bobidagi barcha tasavvurlarimiz birgina „[[Vatan]]“ otli soʻzda mujassamlashgandir. Vatanga nafi tekkudek boʻlsa, — axir qaysi vijdonli odam uning uchun jon bermoqqa ikkilanar ekan?{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}. * Jinoiy [[xohish]]lar — bu [[badbaxtlik]]dir. [[Nopoklik]] bilan nimanidir qoʻlga kiritganingdan koʻra, istaganingga yetisholmaganing ham tuzuk{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. * Muxtasar ifodalangan oʻtkir [[fikr]]lar [[hayot]]ni yaxshilashga koʻp xizmat qiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |year=1975 |first=Yan Amos |last=Komenskiy |title=Buyuk didaktika |format=PDF |others=M.Ochilov tarjimasi |publisher=„Oʻqituvchi“ nashriyoti |location=Toshkent |url=https://kutubxona.samduuf.uz/download/436 |chapterurl=https://kutubxona.samduuf.uz/download/436 |archive-date=2025-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250519165629/https://kutubxona.samduuf.uz/download/436 |origyear=1657}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} ==Havolalar== {{Vikipediya}} {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:Siyosiy arboblar]] [[Turkum:Notiqlar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] o8malbjlpgegcrill3xez4lihda10fg 32428 32369 2026-08-09T07:21:02Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32428 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = | Vikiombor = }} '''Sitseron Mark Tulliy''' ({{lang-la|Marcus Tullius Cicero}}; mil. av. 106.3.1, Arpinum — mil. av. 43.7.12, hozirgi Gaeta yaqini) — Rim siyosiy arbobi, notiq, yozuvchi. == Iqtiboslar == * Biz, boshliq izidan borgan singari, tabiatga ergashib borsak, hech qachon adashib ketmaymiz{{sfn|Komenskiy|1975|p=112}}. * Bizga [[ota-ona]]lar, [[bola]]lar, yaqin xesh-aqrabolar qimmatlidir; lekin muhabbat bobidagi barcha tasavvurlarimiz birgina „[[Vatan]]“ otli soʻzda mujassamlashgandir. Vatanga nafi tekkudek boʻlsa, — axir qaysi vijdonli odam uning uchun jon bermoqqa ikkilanar ekan?{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}. * Jinoiy [[xohish]]lar — bu [[badbaxtlik]]dir. [[Nopoklik]] bilan nimanidir qoʻlga kiritganingdan koʻra, istaganingga yetisholmaganing ham tuzuk{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. * Muxtasar ifodalangan oʻtkir [[fikr]]lar [[hayot]]ni yaxshilashga koʻp xizmat qiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |year=1975 |first=Yan Amos |last=Komenskiy |title=Buyuk didaktika |format=PDF |others=M.Ochilov tarjimasi |publisher=„Oʻqituvchi“ nashriyoti |location=Toshkent |url=https://kutubxona.samduuf.uz/download/436 |chapterurl=https://kutubxona.samduuf.uz/download/436 |archive-date=2025-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250519165629/https://kutubxona.samduuf.uz/download/436 |origyear=1657}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} ==Havolalar== {{Vikipediya}} {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:Siyosiy arboblar]] [[Turkum:Notiqlar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] s62e7iylxmwuicz94ob7m8fzrab8pwj 0 6082 32287 31705 2026-08-09T06:45:57Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32287 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Marcus Aurelius | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Marcus Aurelius | Vikiombor = }} '''Marcus Aurelius''' (ruschadan kirib kelgan yozilishi: '''Mark Avreliy'''; {{lang-la|Publius Aelius Traianus Hadrianus}}; 121-yil — 180-yil) — Rim imperatori (161 yildan). Antoninlar sulolasidan. Senatorlar tabaqasiga suyangan. Armanistonda Rim hukmronligini tiklagan. Parfiyaliklar bilan boʻlgan urushda (162–166) Mesopotamiyani bosib olgan. 166–180-yillarda Markoman urushi olib borgan. Soʻnggi stoitsizm vakili („Oʻylar“ falsafiy asari muallifi).Yaxshi 5 imperatordan songisi. == Iqtiboslar == <!-- I --> * [[Inson]] qanday boʻlishi haqida qachongacha jar solish mumkin, inson boʻlish vaqti ham kelgandir{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. <!-- H --> * Hayotdan maqsad koʻpchilik tomonida turish emas, aksincha, odam oʻzi anglab yetgan ichki qonuniyatlarga muvofiq yashashidadir{{sfn|Voronsov|1989|p=225}}. <!-- S --> * Sen qanchalik istaganingda ham, odamzod turmushidan oʻz hayotingni ajratib ololmaysan. Sen u bilan bir jonu bir tansan. Oyoq, qoʻl-koʻz singari biz oʻzaro aloqa uchun yaratilganmiz{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}. <!-- Y --> * Yaxshi, dilkash odamni koʻzidan ham bilsa boʻladi{{sfn|Voronsov|1989|p=45}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} ==Havolalar== {{Vikipediya}} {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:121-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:180-yilda vafot etganlar]] 7lm88roijrn6cr1g1s8l0hcevbcl3ai 0 6084 31762 24052 2026-08-09T05:38:47Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31762 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Jamiyat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Jamiyat | Vikilugʻat = Jamiyat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Jamiyat''' ({{lang-la|socium — „umumiy“}}) — kishilarning tarixan qaror topgan hamkorlik faoliyatlari majmui hisoblanadi. Jamiyatdagi hamma narsa (moddiy va maʼnaviy boyliklar, insonlar hayoti uchun zarur boʻlgan shart-sharoitlarni yaratish va boshqalar) muayyan faoliyat jarayonida amalga oshadi. {{ABD}} == A == {{Q|Agar [[odam]] tabiatan ijtimoiy mavjudot ekan, binobarin, u oʻzining chinakam tabiatini faqat jamiyatda kamol toptira oladi...{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}|[[Karl Marx]]}} == I == {{Q|[[Inson]]ni jamiyatdan tashqarida tasavvur qilib boʻlmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|Insonlar odamlar orasidagina [[odam]] boʻla oladi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Iogannes Robert Bexer]]}} == K == {{Q|Kishi jamiyat uchun yaralgan. U bir oʻzi yashashga layoqatli emas va bir oʻzi yashashga jurʼati yetmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Uilyam Blekstoun]]}} {{Q|Kishi odamlarning doʻsti boʻlmogʻi kerak, — oʻzida va ularda mavjud fazilatlarning bari uchun u odamlardan qarzdordir{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Maksim Gorkiy]]}} {{Q|Kishini [[tabiat]] yaratadi, lekin uni jamiyat kamol toptiradi va shakllantiradi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Vissarion Belinskiy]]}} {{Q|Kishi [[uzlat]]da yashay olmaydi, unga jamoat kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Iogann Volfgang fon Gyote]]}} == J == {{Q|Jamiyat boyligi uni tashkil etgan shaxslarning rango-rangligidan tarkib topadi, chunki [[tarbiya]]ning oliq maqsadi — [[inson]]ning oʻzi{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}.|[[Vasiliy Suxomlinskiy]]}} {{Q|Jamiyatda yashab turib, undan chetda boʻlmoq mumkin emas{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|[[Vladimir Lenin]]}} {{Q|Jamiyatsiz inson oʻzida [[kamolot]]ga yetishish istagining ojizligi bilan gʻarib bir holga tushgan boʻlardi. Lekin hammadan ham muhimi — bizning kamolotimiz jamiyatsiz deyarli [[maqsad]]siz boʻlur edi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Uilyam Godvin]]}} == K == {{Q|Kishi jamiyatda yashash uchun yaralgan; uni jamiyatdan ajratib, yakkalab qoʻysangiz — [[fikr]]lari ham almoyi-aljoyi boʻlib qoladi, [[xarakter]]i yomonlashadi, yuragida yuzlab noraso [[ehtiros]]lar tugʻiladi, xuddi choʻlda oʻsgan yovvoyi togʻolcha singari [[miya]]sida bemaʼni [[gʻoya]]lar tomir yoyadi{{sfn|Voronsov|1989|pp=29-30}}.|[[Deni Didro]]}} == M == {{Q|[[Muloqot]] kishini goʻzallashtirib, unga ulugʻvorlik baxsh etadi; jamoat ichida odam har qanday [[soxtagarchilik]]ni yigʻishtirib qoʻyib, oʻzini beixtiyor boshqacha tutadi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Lyudvig Andreas Feyerbax]]}} == O == {{Q|Odam tabiatan ijtimoiy mavjudotdir{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Arastu]]}} == S == {{Q|Sen qanchalik istaganingda ham, odamzod turmushidan oʻz hayotingni ajratib ololmaysan. Sen u bilan bir jonu bir tansan. Oyoq, qoʻl-koʻz singari biz oʻzaro aloqa uchun yaratilganmiz{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Mark Avreliy]]}} == Y == {{Q|Yerdan sugʻurib olinib, qumli sahroga tashlangan giyoh halok boʻlganidek, shaxs baxti ham jamiyatdan tashqarida boʻlmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|[[Lev Tolstoy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} [[Turkum:Mavzular]] 9xpmo2apyacr6eax6nq9slmvj5zkahv 32352 31762 2026-08-09T07:02:03Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32352 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Jamiyat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Jamiyat | Vikilugʻat = Jamiyat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Jamiyat''' ({{lang-la|socium — „umumiy“}}) — kishilarning tarixan qaror topgan hamkorlik faoliyatlari majmui hisoblanadi. Jamiyatdagi hamma narsa (moddiy va maʼnaviy boyliklar, insonlar hayoti uchun zarur boʻlgan shart-sharoitlarni yaratish va boshqalar) muayyan faoliyat jarayonida amalga oshadi. {{ABD}} == A == {{Q|Agar [[odam]] tabiatan ijtimoiy mavjudot ekan, binobarin, u oʻzining chinakam tabiatini faqat jamiyatda kamol toptira oladi...{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}|[[Karl Marx]]}} == I == {{Q|[[Inson]]ni jamiyatdan tashqarida tasavvur qilib boʻlmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|Insonlar odamlar orasidagina [[odam]] boʻla oladi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Iogannes Robert Bexer]]}} == K == {{Q|Kishi jamiyat uchun yaralgan. U bir oʻzi yashashga layoqatli emas va bir oʻzi yashashga jurʼati yetmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Uilyam Blekstoun]]}} {{Q|Kishi odamlarning doʻsti boʻlmogʻi kerak, — oʻzida va ularda mavjud fazilatlarning bari uchun u odamlardan qarzdordir{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Maksim Gorkiy]]}} {{Q|Kishini [[tabiat]] yaratadi, lekin uni jamiyat kamol toptiradi va shakllantiradi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Vissarion Belinskiy]]}} {{Q|Kishi [[uzlat]]da yashay olmaydi, unga jamoat kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Iogann Volfgang fon Gyote]]}} == J == {{Q|Jamiyat boyligi uni tashkil etgan shaxslarning rango-rangligidan tarkib topadi, chunki [[tarbiya]]ning oliq maqsadi — [[inson]]ning oʻzi{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}.|[[Vasiliy Suxomlinskiy]]}} {{Q|Jamiyatda yashab turib, undan chetda boʻlmoq mumkin emas{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|[[Vladimir Lenin]]}} {{Q|Jamiyatsiz inson oʻzida [[kamolot]]ga yetishish istagining ojizligi bilan gʻarib bir holga tushgan boʻlardi. Lekin hammadan ham muhimi — bizning kamolotimiz jamiyatsiz deyarli [[maqsad]]siz boʻlur edi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Uilyam Godvin]]}} == K == {{Q|Kishi jamiyatda yashash uchun yaralgan; uni jamiyatdan ajratib, yakkalab qoʻysangiz — [[fikr]]lari ham almoyi-aljoyi boʻlib qoladi, [[xarakter]]i yomonlashadi, yuragida yuzlab noraso [[ehtiros]]lar tugʻiladi, xuddi choʻlda oʻsgan yovvoyi togʻolcha singari [[miya]]sida bemaʼni [[gʻoya]]lar tomir yoyadi{{sfn|Voronsov|1989|pp=29-30}}.|[[Deni Didro]]}} == M == {{Q|[[Muloqot]] kishini goʻzallashtirib, unga ulugʻvorlik baxsh etadi; jamoat ichida odam har qanday [[soxtagarchilik]]ni yigʻishtirib qoʻyib, oʻzini beixtiyor boshqacha tutadi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Lyudvig Andreas Feyerbax]]}} == O == {{Q|Odam tabiatan ijtimoiy mavjudotdir{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Arastu]]}} == S == {{Q|Sen qanchalik istaganingda ham, odamzod turmushidan oʻz hayotingni ajratib ololmaysan. Sen u bilan bir jonu bir tansan. Oyoq, qoʻl-koʻz singari biz oʻzaro aloqa uchun yaratilganmiz{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Mark Avreliy]]}} == Y == {{Q|Yerdan sugʻurib olinib, qumli sahroga tashlangan giyoh halok boʻlganidek, shaxs baxti ham jamiyatdan tashqarida boʻlmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|[[Lev Tolstoy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} [[Turkum:Mavzular]] j6abrn5tf8xgw9qdzj5qbzgvtqz1l9s 32458 32352 2026-08-09T07:22:30Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32458 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Jamiyat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Jamiyat | Vikilugʻat = Jamiyat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Jamiyat''' ({{lang-la|socium — „umumiy“}}) — kishilarning tarixan qaror topgan hamkorlik faoliyatlari majmui hisoblanadi. Jamiyatdagi hamma narsa (moddiy va maʼnaviy boyliklar, insonlar hayoti uchun zarur boʻlgan shart-sharoitlarni yaratish va boshqalar) muayyan faoliyat jarayonida amalga oshadi. {{ABD}} == A == {{Q|Agar [[odam]] tabiatan ijtimoiy mavjudot ekan, binobarin, u oʻzining chinakam tabiatini faqat jamiyatda kamol toptira oladi...{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}|[[Karl Marx]]}} == I == {{Q|[[Inson]]ni jamiyatdan tashqarida tasavvur qilib boʻlmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|Insonlar odamlar orasidagina [[odam]] boʻla oladi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Iogannes Robert Bexer]]}} == K == {{Q|Kishi jamiyat uchun yaralgan. U bir oʻzi yashashga layoqatli emas va bir oʻzi yashashga jurʼati yetmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Uilyam Blekstoun]]}} {{Q|Kishi odamlarning doʻsti boʻlmogʻi kerak, — oʻzida va ularda mavjud fazilatlarning bari uchun u odamlardan qarzdordir{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Maksim Gorkiy]]}} {{Q|Kishini [[tabiat]] yaratadi, lekin uni jamiyat kamol toptiradi va shakllantiradi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Vissarion Belinskiy]]}} {{Q|Kishi [[uzlat]]da yashay olmaydi, unga jamoat kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Iogann Volfgang fon Gyote]]}} == J == {{Q|Jamiyat boyligi uni tashkil etgan shaxslarning rango-rangligidan tarkib topadi, chunki [[tarbiya]]ning oliq maqsadi — [[inson]]ning oʻzi{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}.|[[Vasiliy Suxomlinskiy]]}} {{Q|Jamiyatda yashab turib, undan chetda boʻlmoq mumkin emas{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|[[Vladimir Lenin]]}} {{Q|Jamiyatsiz inson oʻzida [[kamolot]]ga yetishish istagining ojizligi bilan gʻarib bir holga tushgan boʻlardi. Lekin hammadan ham muhimi — bizning kamolotimiz jamiyatsiz deyarli [[maqsad]]siz boʻlur edi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Uilyam Godvin]]}} == K == {{Q|Kishi jamiyatda yashash uchun yaralgan; uni jamiyatdan ajratib, yakkalab qoʻysangiz — [[fikr]]lari ham almoyi-aljoyi boʻlib qoladi, [[xarakter]]i yomonlashadi, yuragida yuzlab noraso [[ehtiros]]lar tugʻiladi, xuddi choʻlda oʻsgan yovvoyi togʻolcha singari [[miya]]sida bemaʼni [[gʻoya]]lar tomir yoyadi{{sfn|Voronsov|1989|pp=29-30}}.|[[Deni Didro]]}} == M == {{Q|[[Muloqot]] kishini goʻzallashtirib, unga ulugʻvorlik baxsh etadi; jamoat ichida odam har qanday [[soxtagarchilik]]ni yigʻishtirib qoʻyib, oʻzini beixtiyor boshqacha tutadi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Lyudvig Andreas Feyerbax]]}} == O == {{Q|Odam tabiatan ijtimoiy mavjudotdir{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Arastu]]}} == S == {{Q|Sen qanchalik istaganingda ham, odamzod turmushidan oʻz hayotingni ajratib ololmaysan. Sen u bilan bir jonu bir tansan. Oyoq, qoʻl-koʻz singari biz oʻzaro aloqa uchun yaratilganmiz{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Mark Avreliy]]}} == Y == {{Q|Yerdan sugʻurib olinib, qumli sahroga tashlangan giyoh halok boʻlganidek, shaxs baxti ham jamiyatdan tashqarida boʻlmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|[[Lev Tolstoy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} [[Turkum:Mavzular]] 9xpmo2apyacr6eax6nq9slmvj5zkahv 0 6105 31934 25037 2026-08-09T06:00:36Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31934 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Shaxsiyat | Tasvir = Identity.jpg | Izoh = | Vikipediya = Shaxsiyat | Vikilugʻat = Shaxsiyat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Shaxsiyat''' ({{lang-ar|}} — odam, kishi; zot, inson; oʻziga xoslik) — oʻziga xos xususiyatlari bilan boshqalardan ajralib turuvchi muayyan shaxs; shaxsning oʻzligini belgilovchi tomonlari, xususiyatlari majmui. Shuningdek, '''oʻzlik''', '''menlik''' deb ham ataladi. {{ABD}} == K == {{Q|Kishi oʻzligidan yaxshi-yomon ham,<br />Qazo-yu qadar-u quvonch yoki gʻam{{sfn|Tursun|2006|p=131}}.|[[Umar Xayyom]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzingda ham, boshqalarda ham insoniy shaxsiyatni eʼzozla{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|[[Dmitriy Pisarev]]}} {{Q|Oʻzlikdan kechmang, lekin oʻzgalardan ham arzirli narsalarni [[oʻrganish]]ga odatlaning{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}.|[[Taras Shevchenko]]}} {{Q|Oʻz yoʻlini topish, oʻz oʻrnini bilish — inson uchun eng muhimi shu, bu insonning oʻzligini tanishi demakdir{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}.|[[Vissarion Belinskiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 605lc1s8qumj2a4vmj6dbxq9i99ykgl 0 6130 31892 31204 2026-08-09T05:55:20Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31892 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Muruvvat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = Muruvvat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Muruvvat''' ({{lang-ar|}} — mardlik, saxiylik; odamgarchilik, olijanoblik) — [[odamgarchilik]] yuzasidan qilingan [[yaxshilik]]. {{ABD}} == M == {{Q|Muruvvat doʻstlarning qusur va kamchiliklaridan koʻz yumishdir{{sfn|Tursun|2006|p=175}}.|[[Amr bin Usmon Makkiy]]}} {{Q|Muruvvat oltita, uchtasi muqimlikda, uchtasi [[musofirlik]]da boʻladi. Muqimlikdagisi — [[Qurʼon]] tilovati, Alloh taoloning [[masjid]]larini obod qilish, Alloh yoʻlida birodar tutinish. Musofirlikdasi — oziqani sarf etish, sheriklarga kam xilof qilish, Allohga osiy boʻlmaydigan oʻrinlarda [[hazil-mutoyiba]] qilish{{sfn|Tursun|2006|p=136}}.|[[Robia al-Adaviyya]]}} == T == {{Q|Toʻrtta narsa kishining muruvvatidan: tilining rostgoʻyligi, birodarlarining xato-kamchiliklarini kechirishi, ahli zamonining taniqli kishisiga [[saxovat]] qilishi, tanish va qoʻshnilarga ozor berishdan tiyilishi{{sfn|Tursun|2006|p=136}}.|[[Hasan Basriy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzgaga qilgan muruvvatingni [[doʻst]]ga ham, [[dushman]]ga ham maqtanma{{sfn|Tursun|2006|p=164}}.|[[Abulqosim Firdavsiy]]}} == Ch == {{Q|Chinakam yaqinlik oʻzaro muruvvat koʻrsatishdadir{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|[[Publiliy Sir]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 4wdiw9150gcg93few68o6f9az2ye7xf 0 6144 31742 22837 2026-08-09T05:37:13Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31742 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Manfaat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Manfaat | Vikilugʻat = Manfaat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Manfaat''' ({{lang-ar|مَنْفَعَة}} — foyda, daromad) — moddiy, maʼnaviy, jismoniy va boshqa jihatdan (koʻriladigan) foyda, naf. {{ABD}} == M == {{Q|Manfaatlar birligi boʻlmagan joyda [[harakat]] birligi u yoqda tursin, [[maqsad]] birligi ham boʻlishi mumkin emas{{sfn|Voronsov|1989|p=22}}.|[[Fridrix Engels]]}} == Q == {{Q|Qandaydir manfaat koʻzlab qilingan [[yaxshilik]] yaxshi [[amal]] hisoblanmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=140}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] kppp85otmzeyzl55v56a9rwab9053ui 32370 31742 2026-08-09T07:04:05Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32370 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Manfaat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Manfaat | Vikilugʻat = Manfaat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Manfaat''' ({{lang-ar|مَنْفَعَة}} — foyda, daromad) — moddiy, maʼnaviy, jismoniy va boshqa jihatdan (koʻriladigan) foyda, naf. {{ABD}} == M == {{Q|Manfaatlar birligi boʻlmagan joyda [[harakat]] birligi u yoqda tursin, [[maqsad]] birligi ham boʻlishi mumkin emas{{sfn|Voronsov|1989|p=22}}.|[[Fridrix Engels]]}} == Q == {{Q|Qandaydir manfaat koʻzlab qilingan [[yaxshilik]] yaxshi [[amal]] hisoblanmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=140}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 3olltzn5hd5s2ke9g59i8xfv4p966ha 32447 32370 2026-08-09T07:21:57Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32447 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Manfaat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Manfaat | Vikilugʻat = Manfaat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Manfaat''' ({{lang-ar|مَنْفَعَة}} — foyda, daromad) — moddiy, maʼnaviy, jismoniy va boshqa jihatdan (koʻriladigan) foyda, naf. {{ABD}} == M == {{Q|Manfaatlar birligi boʻlmagan joyda [[harakat]] birligi u yoqda tursin, [[maqsad]] birligi ham boʻlishi mumkin emas{{sfn|Voronsov|1989|p=22}}.|[[Fridrix Engels]]}} == Q == {{Q|Qandaydir manfaat koʻzlab qilingan [[yaxshilik]] yaxshi [[amal]] hisoblanmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=140}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] kppp85otmzeyzl55v56a9rwab9053ui 0 6188 32036 21123 2026-08-09T06:14:47Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32036 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Abulfaraj Isfahoniy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Abulfaraj Isfahoniy | Vikiombor = }} '''Abulfaraj Isfahoniy''' ({{lang-ar|أبو الفرج الأصفهاني}}; 897, Isfahon — 967.21.11, Bagʻdod) — arab yozuvchisi. Umaviylarning Marvon II naslidan. Arab adabiyoti sheʼriyati va tarixi boʻyicha yetuk olim boʻlgan. Hadis, grammatika, lugʻatchilik, tabobat, astronomiya bilan shugʻullangan. == Iqtiboslar == * Be[[odob]]lik faqat qilmishda emas, [[soʻz]]da ham boʻladi{{sfn|Voronsov|1989|p=402}}. * [[Donolik]]dan mahrum koʻngil oʻlikdir. Ammo agar u [[bilim]] bilan boyitilsa, bamisoli qaqroq yerga yomgʻir yoqqanidek jonlanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=113}}. * [[Ichkilikbozlik]] — barcha illatlarning asosi{{sfn|Voronsov|1989|p=373}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} [[Turkum:897-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:967-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Yozuvchilar]] p3idvmtoh1ggky8y5g5s8sfox3gj8ww 0 6190 32226 23185 2026-08-09T06:38:02Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32226 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Alkogolizm | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Alkogolizm | Vikilugʻat = | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Alkogolizm''' — tibbiyot nuqtai nazaridan spirtli ichimliklarni mudom ichaverish oqibatida roʻy beradigan surunkali kasallik; ashaddiy '''ichkilikbozlik'''. Keng maʼnoda — spirtli ichimliklarni meʼyoridan ortiq ichishning kishilar sogʻligʻi va mehnat qobiliyatiga, maʼnaviy va maishiy hayotiga, shuningdek jamiyat farovonligiga yetkazadigan zararlari majmui. {{ABD}} == I == {{Q|Ichkilikbozlik — barcha illatlarning asosi{{sfn|Voronsov|1989|p=373}}.|[[Abul Faroj]]}} {{Q|Ichkilik ichish [[zahar]] ichish kabi zararlidir{{sfn|Voronsov|1989|p=377}}.|[[Seneka]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} == Havolalar == {{xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] 9v5rr2zywrs9htjq3njf5yuih57uqr2 0 6198 31725 25205 2026-08-09T05:36:02Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31725 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Tavoze | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = Tavoze | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Tavoze''' ({{lang-ar|}} — oʻzini past tutish, kamtarlik; til biriktirish, kelishuv) — oʻzini xokisor, odob bilan tutish; xokisorlik, [[kamtarlik]]. {{ABD}} == B == {{Q|Boshqalarni oʻzingga tenglashtirishga majbur etishdan koʻra, oʻzingni boshqalarga tenglashtirish koʻpincha oson va foydalidir{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}.|[[Jan de Labryuyer]]}} == K == {{Q|Kibr kofirlarning va firʼavnlarning axloqidandir. [[Tavozeʼ]] esa paygʻambarlar va solihlarning axloqidandir. Chunki Alloh taolo kofirlarni kibr bilan sifatladi{{sfn|Tursun|2006|p=156}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} {{Q|Kishida tavozeʼ [[aql]]dan darak,<br />Ulugʻlik karamdan topadi bezak{{sfn|Tursun|2006|p=157}}.|[[Nosir Xisrav]]}} == T == {{Q|Tavozeʼ, yaʼni oʻzini past olishlik sharafli kishilarning ovidir. Har bir neʼmatga [[hasad]] qilinadi, lekin tavozeʼda hasad yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=156}}.|[[Urva ibn Zubayr]]}} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 3dh59gyu0wxl9ptdcd018m9328lzgeb 32382 31725 2026-08-09T07:05:25Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32382 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Tavoze | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = Tavoze | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Tavoze''' ({{lang-ar|}} — oʻzini past tutish, kamtarlik; til biriktirish, kelishuv) — oʻzini xokisor, odob bilan tutish; xokisorlik, [[kamtarlik]]. {{ABD}} == B == {{Q|Boshqalarni oʻzingga tenglashtirishga majbur etishdan koʻra, oʻzingni boshqalarga tenglashtirish koʻpincha oson va foydalidir{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}.|[[Jan de Labryuyer]]}} == K == {{Q|Kibr kofirlarning va firʼavnlarning axloqidandir. [[Tavozeʼ]] esa paygʻambarlar va solihlarning axloqidandir. Chunki Alloh taolo kofirlarni kibr bilan sifatladi{{sfn|Tursun|2006|p=156}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} {{Q|Kishida tavozeʼ [[aql]]dan darak,<br />Ulugʻlik karamdan topadi bezak{{sfn|Tursun|2006|p=157}}.|[[Nosir Xisrav]]}} == T == {{Q|Tavozeʼ, yaʼni oʻzini past olishlik sharafli kishilarning ovidir. Har bir neʼmatga [[hasad]] qilinadi, lekin tavozeʼda hasad yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=156}}.|[[Urva ibn Zubayr]]}} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 82w861b8g6l941oko9t2d9gbr9mrh37 32386 32382 2026-08-09T07:06:38Z Bekipediya 2189 [[Special:Contributions/Bekipediya|Bekipediya]] ([[User talk:Bekipediya|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/32382|32382]]-sonli tahrir qaytarildi 32386 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Tavoze | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = Tavoze | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Tavoze''' ({{lang-ar|}} — oʻzini past tutish, kamtarlik; til biriktirish, kelishuv) — oʻzini xokisor, odob bilan tutish; xokisorlik, [[kamtarlik]]. {{ABD}} == B == {{Q|Boshqalarni oʻzingga tenglashtirishga majbur etishdan koʻra, oʻzingni boshqalarga tenglashtirish koʻpincha oson va foydalidir{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}.|[[Jan de Labryuyer]]}} == K == {{Q|Kibr kofirlarning va firʼavnlarning axloqidandir. [[Tavozeʼ]] esa paygʻambarlar va solihlarning axloqidandir. Chunki Alloh taolo kofirlarni kibr bilan sifatladi{{sfn|Tursun|2006|p=156}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} {{Q|Kishida tavozeʼ [[aql]]dan darak,<br />Ulugʻlik karamdan topadi bezak{{sfn|Tursun|2006|p=157}}.|[[Nosir Xisrav]]}} == T == {{Q|Tavozeʼ, yaʼni oʻzini past olishlik sharafli kishilarning ovidir. Har bir neʼmatga [[hasad]] qilinadi, lekin tavozeʼda hasad yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=156}}.|[[Urva ibn Zubayr]]}} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 3dh59gyu0wxl9ptdcd018m9328lzgeb 0 6200 31894 22822 2026-08-09T05:55:36Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31894 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Marksizm | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Marksizm | Vikilugʻat = | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Marksizm''' — [[Karl Marx]] va [[Friedrich Engels]] asos solgan falsafiy, iqtisodiy va siyosiy taʼlimot. {{ABD}} == M == {{Q|...Marksizm [[burjuaziya]] davrining eng qimmatli yutuqlarini aslo inkor etmadi, balki, aksincha, insoniyat tafakkuri va madaniyati ikki ming yillikdan koʻproq taraqqiyotida erishgan qimmatli narsalarning barini oʻzlashtirdi va qaytadan ishlab chiqdi{{sfn|Voronsov|1989|p=5}}.|[[Vladimir Lenin]]}} {{Q|Marksizm [[millatchilik]] bilan u qanchalik „[[adolat]]li“, „sof“, nozik va madaniylashgan boʻlmasin, kelisha olmaydi. Marksizm har qanday millatchilik oʻrniga [[internatsionalizm]]ni ilgari suradi{{sfn|Voronsov|1989|p=22}}.|[[Vladimir Lenin]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] jddcpwxs25v8080x3cacwtr918qcesg 0 6201 32060 24204 2026-08-09T06:17:39Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32060 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Sotsializm | Tasvir = Marx-Engels-Lenin (red).png | Izoh = | Vikipediya = Sotsializm | Vikilugʻat = Sotsializm | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Sotsializm''' ({{lang-la|socialis}} — „ijtimoiy“) — xususiy mulkni ijtimoiy mulkka aylantirish orqali erkinlik va tenglik, baxt va farovonlikka erishish mumkin deb hisoblovchi taʼlimot. {{ABD}} == A == {{Q|Agar sotsializm [[burjuaziya]] madaniyati, [[kapitalizm]] madaniyati yaratgan texnikadan, madaniyatdan, apparatdan foydalanishni oʻrganmaganida u yuzaga chiqmagan boʻlur edi{{sfn|Voronsov|1989|p=5}}.|[[Vladimir Lenin]]}} == K == {{Q|[[Kapitalizm]] qoldirgan barcha madaniyatni qabul qilib olish va unga asoslanib sotsializm qurish lozim. Barcha [[fan]], barcha [[texnika]], barcha [[bilim]], [[sanʼat]]ni qabul qilib olish lozim. Bularsiz biz kommunistik jamiyat hayotini qurolmaymiz{{sfn|Voronsov|1989|p=5}}.|[[Vladimir Lenin]]}} == S == {{Q|Sotsializm — bu kishi shaxsining yangi huquqlarni qoʻlga kiritishi demakdir{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}.|[[Palmiro Tolyatti]]}} {{Q|Sotsializm — [[fan]] va [[madaniyat]] jamiyatidir. Sotsialistik jamiyatning munosib aʼzosi boʻlish uchun koʻp va yaxshi oʻqish kerak, koʻp bilish kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|[[Mixail Kalinin]]}} {{Q|Sotsializm [[shaxs]]ni barbod qilmaydi, aksincha, sotsializm shaxs [[kamolot]]i boʻlishi kerak va shaxs kamolotining oʻzidir{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}.|[[Anri Barbyus]]}} {{Q|[[SSSR]]da sotsializm gʻalabasi butun dunyoda sotsializm gʻalabasining muqarrarligini koʻrsatadi{{sfn|Voronsov|1989|p=13}}.|[[Vilgelm Pik]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] i91ch4dwu53dfk8ahg9ghbqmutmfvhs 0 6202 31844 21224 2026-08-09T05:49:12Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31844 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Madaniyat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Madaniyat | Vikilugʻat = Madaniyat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Madaniyat''' — [[jamiyat]], [[inson]] ijodiy kuch va qobiliyatlari tarixiy taraqqiyotining muayyan darajasi. {{ABD}} == M == {{Q|Madaniyatni yuksaltirmoq uchun madaniyat tarixiga, kishilikning barcha madaniy merosiga murojaat etmoq zarur{{sfn|Voronsov|1989|p=5}}.|[[Vladimir Lenin]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] p6neh67i353epcnif7nb008zl6v1nmi 0 6205 31951 23510 2026-08-09T06:04:33Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31951 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Uyat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = Uyat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Uyat''' — oʻz qilmishi, nooʻrin xatti-harakatidan xijolatlik hissi. {{ABD}} == K == {{Q|Kishilar orasida yetugi uyatli kishidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=102}}{{sfn|Tursun|2006|p=159}}.|[[Yusuf Xos Hojib]]}} == U == {{Q|Uyatli ish qiluvchi avvalo oʻzidan uyalishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Demokrit]]}} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] a44dj0xuxyz28c372xyh7qcpdzmxno4 0 6206 32272 31697 2026-08-09T06:43:47Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32272 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Vasiliy Suxomlinskiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Vasiliy Suxomlinskiy | Vikiombor = }} '''Vasiliy Aleksandrovich Suxomlinskiy''' ({{Lang-uk|Василь Олександрович Сухомлинський}}; 1918-yil 28-sentyabr; [[Kirovograd viloyati|Kirovograd]], [[Ukraina]] – 1970-yil 2-sentyabr; [[Kirovograd viloyati|Kirovograd]], [[Ukraina Sovet Sotsialistik Respublikasi|Ukraina SSR]], [[SSSR]]) — pedagog, ukrain hamda rus tili va adabiyoti oʻqituvchisi. RSFSR (1957), SSSR (1968) Pedagogika Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi. Mehnat Qahramoni (1968). == A == {{Q|Agar sen oʻzingni majbur etmasang va oʻz-oʻzingga talabchan boʻlmasang, yuzta [[oʻqituvchi]]ni senga biriktirib qoʻyganlarida ham bundan hech [[natija]] chiqmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}.|4=Поставь над собой сто учителей — они окажутся бессильными, если ты не можешь сам заставлять себя и сам требовать от себя{{sfn|Воронцов|1977|p=50}}.}} == B == {{Q|Boshqalarni [[hurmat]] qilgan odamgina hurmatga loyiq{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|4=Право на уважение имеет лишь тот, кто уважает других людей{{sfn|Воронцов|1977|p=54}}.}} == H == {{Q|Haqiqiy [[insonparvarlik]] eng avvalo adolatdir{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}.|4=Подлинная гуманность означает прежде всего справедливость{{sfn|Воронцов|1977|p=60}}.}} == I == {{Q|Inson qadr-qimmatini oyoq osti qilish, oʻzini juda baland olib, boshqalarni nazarga ilmaslik katta nuqsondir{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}.|4=Большое зло — унижать достоинство человека, считать себя личностью, заслуживающей уважение, а другого человека — «мелкой пылинкой»{{sfn|Воронцов|1977|p=55}}.}} == J == {{Q|[[Jamiyat]] boyligi uni tashkil etgan shaxslarning rango-rangligidan tarkib topadi, chunki [[tarbiya]]ning oliq maqsadi — [[inson]]ning oʻzi{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}.|4=Богатство общества складывается из многообразия составляющих его индивидов, потому что высшая цель воспитания — сам человек{{sfn|Воронцов|1977|p=45}}.}} == K == {{Q|[[Kollektiv]]ning tarbiyaviy kuchi haqida gʻamxoʻrlik qilish — bu kollektivdagi har bir kishining maʼnaviy boyligi va kamoloti haqida, oʻzaro munosabatlarning boyishi haqida qaygʻurishdan boshqa narsa emas{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}.|4=Забота о воспитательной силе коллектива — это забота о духовном обогащении и росте каждого члена коллектива, о богатстве отношений{{sfn|Воронцов|1977|p=44}}.}} {{Q|[[Kollektiv]] — qandaydir notayin [[toʻda]] emas. U oʻz [[shaxsiyat]]iga ega kishilarni birlashtirgan boy xazinadir{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}.|4=Коллектив — это не какая-то безликая масса. Он существует как богатство индивидуальностей{{sfn|Воронцов|1977|p=44}}.}} {{Q|Kommunistik axloqning hal qiluvchi tomoni [[eʼtiqod]]dir. Bukilmas kommunistik eʼtiqodni shakllantirish — [[tarbiya]]ning bosh vazifalaridan biridir{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}.|4=Решающей стороной коммунистической нравственности являются убеждения. Формирование стойких коммунистических убеждений — одна из главных задач воспитания{{sfn|Воронцов|1977|p=37}}.}} {{Q|Kommunistik axloq odamlarning ilgarigi tajribalarini inkor etmaydi, aksincha, uni oʻz tarkibiga oladi. Kommunistik axloq insoniyat axloqining yuksak formasidir{{sfn|Voronsov|1989|p=6}}.|4=Коммунистическая этика не отрицает весь прошлый опыт людей, а включает его в себя. Коммунистическая этика есть высшая форма этики человечества{{sfn|Воронцов|1977|p=10}}.}} == O == {{Q|Oddiygina [[odamiylik]] boʻlmasa kommunistik axloq ham boʻlmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}.|4=Не может быть коммунистической морали без элементарной человечности{{sfn|Воронцов|1977|p=56}}.}} == V == {{Q|Vatanning shodligi va qaygʻusini koʻngliga yaqin olgan kishi har qanday odamning qaygʻu va shodligiga ham befarq qaray olmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}.|4=Принимать близко к сердцу радости и горести Отечества способен лишь тот, кто не может пройти рашодушно мимо радостей и горестей отдельного человека{{sfn|Воронцов|1977|pp=59-60}}.}} {{Q|[[Vatan]] oldidagi burch inson uchun muqaddasdir{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|4=Долг перед отечеством — святыня человека{{sfn|Воронцов|1977|p=26}}.}} {{Q|[[Vatanparvarlik]] — nomusli va nazokatli tuygʻudir... Muqaddas soʻzlarni ehtiyot qil, [[vatan]]ga muhabbat xususida duch kelgan joyda ogʻiz koʻpirtirma. Yaxshisi — uning farovonligi va qudrati yoʻlida indamaygina mehnat qil{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|4=Патриотизм — чувство самое стыдливое и деликатное... Побереги святые слова, не кричи о любви к Родине на всех перекрестках. Лучше — молча трудись во имя ее блага и могущества{{sfn|Воронцов|1977|p=27}}.}} == Y == {{Q|Yoningdagi kishini his qila bil, uning qalbiga kir, koʻzlariga boqib, ichki olamini — shodligi, qaygʻusi, baxtsizligi, gʻam-alamini koʻra bil{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|4=Умей чувствовать рядом с собой человека, умей читать его душу, увидеть в его глазах его духовный мир — радость, беду, несчастье, горе{{sfn|Воронцов|1977|p=53}}.}} == Oʻ == {{Q|Oʻzga odamning daxlsizligi, nozikligi, [[hamiyat]]ini ehtiyot qil, aya. Odamlarga [[yomonlik]] qilma, ranjitma, dilini ogʻritma, tashvish va notinchlikka qoʻyma{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|4=Береги, щади неприкосновенность, уязвимость, ранимость другого человека. Не причиняй людям зла, обиды, боли, тревог и беспокойства{{sfn|Воронцов|1977|p=53}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} {{DEFAULTSORT:Suxomlinskiy, Vasiliy}} [[Turkum:1918-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1970-yilda vafot etganlar]] 9pq2bemm46igdzpc4jtfzf6v0t0gogq 0 6208 31878 31008 2026-08-09T05:53:38Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31878 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Anatoliy Lunacharskiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Anatoliy Lunacharskiy | Vikiombor = }} '''Anatoliy Vasilyevich Lunacharskiy''' (1875.11(23).11, Poltava — 1933.26.12, [[Fransiya]], Mentena; [[Moskva]]da dafn etilgan) — davlat arbobi, rus yozuvchisi, tanqidchi, adabiyotshunos, sanʼatshunos. == Iqtiboslar == {{Q|Biz bilamizki, insoniyat bir-biriga dushman guruhlarga, eng avvalo sinflarga boʻlingan, ammo biz, barcha toʻsiqlar va ziddiyatlardan qatʼiy nazar, hamma sinflarning navqironlik yoshida ularning ilgʻor kurashchilarini oldga intilish istagi jihatidan birlashtirib turuvchi buyuk sarhad borligini ham bilamiz{{sfn|Voronsov|1989|p=6}}.|4=Мы знаем, что человечество разбито на враждующие группы, прежде всего на классы, но мы знаем, что есть, несмотря на все препятствия и противоречия, великая линия, связующая передовых борцов всех классов периода их молодости, их стремления вперед...{{sfn|Воронцов|1977|p=10}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} {{refend}} [[Turkum:1875-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1933-yilda vafot etganlar]] bu22tnbrop0sf83ey4txwffuada5uhh 0 6209 32186 31010 2026-08-09T06:33:06Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32186 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Ivan Sechenov | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Ivan Sechenov | Vikiombor = }} '''Ivan Mixaylovich Sechenov''' [1829.1(13).8, Rossiya, hozirgi Nijniy-Novgorod viloyati, Tepliy Stan (Sechenovo) qishlogʻi — 1905.2(15).I, Moskva] — rus tabiiyotshunosi, Rossiyada fiziologiya maktabi va psixologiyada tabiiyilmiy yoʻnalish va bosh miya reflekslari toʻgʻrisidagi taʼlimotning asoschisi. Peterburg Fanlar akademiyasi faxriy akademik (1904), muxbir aʼzosi (1869). == Iqtiboslar == {{Q|Insoniyat hayotida asrlar osha ulanib kelayotgan tafakkur davomiyligi mavjud{{sfn|Voronsov|1989|p=6}}.|4=В жизни человечества существует преемство мысли, тянущееся через века{{sfn|Воронцов|1977|p=10}}. }} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1829-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1905-yilda vafot etganlar]] tctdt8a9wf1rngkfusgu2zrqvh0kf8w 0 6210 31980 21271 2026-08-09T06:07:49Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31980 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Frédéric Joliot-Curie | Tasvir = Joliot-Curie_Harcourt_1948_3.jpg | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Frédéric Joliot-Curie | Vikiombor = }} '''Frédéric Joliot-Curie''' ({{talaffuz|Frederik Jolio-Kyuri}}; 1900.19.3 – Parij – 1958.14.8) – fransuz fizigi. Xalqaro tinchlik tarafdorlari harakati asoschilari va rahbarlaridan biri. Ilmiy ishlari yadro fizikasi, yadro kimyosi, yadro texnikasiga oid. == Iqtiboslar == * Hamma xalqlarga tegishli umumiy boyliklar ham borki, ular daholik nishonalarini asrlar davomida saqlab keladigan [[fan]], [[adabiyot]] va [[sanʼat]]ning buyuk asarlaridir. Bu madaniy meros insoniyat uchun tuganmas buloqdir{{sfn|Voronsov|1989|p=6}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1900-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1958-yilda vafot etganlar]] mzthb6nwvvr80pzg5byft4f9d2m1mxd 0 6212 32262 31609 2026-08-09T06:42:26Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32262 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Konstantin Paustovskiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Konstantin Paustovskiy | Vikiombor = }} '''Paustovskiy Konstantin Georgiyevich''' [1892.19 (31). 5, Moskva —1968.14.7, Kaluga viloyatining Tarusa shahri] — rus yozuvchisi. == Iqtiboslar == <!-- D --> {{Q|Davrimiz shuning uchun ham ulugʻvorki, u koʻp asrli kishilik jamiyatidagi eng qimmatbaho boyliklarni oʻzlashtirib oladi. Asrlar osha yarqirab turguvchi bu boyliklarni unutib, davr changi ortida qoldirmaydi. Oʻtgan avlodlarning ilgʻor namoyandalari kommunistik jamiyatga kirib borish huquqiga toʻla egadirlar{{sfn|Voronsov|1989|p=6}}.|4=Тем и величественно наше время, что оно берет из многовековой человеческой культуры все самое ценное. Оно не хоронит эти ценности, сверкающие сквозь века, под пыльной пеленой забвения. Передовым людям ушедших поколений есть что предъявить для входа в коммунистическое общество{{sfn|Воронцов|1977|p=10}}.}} <!-- I --> {{Q|Inson dono, odmi, odil, jasur va saxovatli boʻlishi kerak. Shundagina u [[Inson]] degan yuksak unvonga loyiqdir{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|4=еловек должен быть умен, прост, справедлив, смел и добр. Только тогда он имеет право носить это высокое звание — Человек{{sfn|Воронцов|1977|p=51}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1892-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1968-yilda vafot etganlar]] 96p8qxuzhbwm124zyosxkddxjw40dsu 0 6213 32198 21280 2026-08-09T06:34:38Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32198 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Bernard Le Bovier de Fontenelle | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Bernard Le Bovier de Fontenelle | Vikiombor = }} '''Bernard Le Bovier de Fontenelle''' ({{talaffuz|Bernard Fontenel}}; 1657-yil 11-fevral – 1757-yil 9-yanvar) — fransuz yozuvchisi. == Iqtiboslar == * Mukammal [[zakovat]], agar taʼbir joiz boʻlsa, avvalgi barcha asrlardagi aqlni oʻzida mujassam etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=6}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1657-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1757-yilda vafot etganlar]] kkjh7yh9mjelbuxsiy85kofabvh358z 0 6214 32281 31678 2026-08-09T06:45:09Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32281 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Mixail Kalinin | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Mixail Kalinin | Vikiombor = }} '''Mixail Ivanovich Kalinin''' [1875.7(19).11, hozirgi Kalinin viloyati, Kashino tumani — 1946.3.6, Moskva] — 1917-yilgi Fevral inqilobi va Oktabr toʻntarishi qatnashchisi. Butun Rossiya MIK raisi (1919-yildan), SSSR MIK raisi (1922-yildan), SSSR Oliy Soveti Prezidiumi raisi (1938-yildan). 1926-yildan partiya MK Siyosiy byurosi aʼzosi (1919-yildan aʼzolikka nomzod). Iosif Stalin siyosatini qoʻllab-quvvatlab, 1930–40 yillardagi ommaviy qatagʻonlarga sanksiya bergan. == A == {{Q|Agar [[hayot]] goʻzalligii haqida soʻz boradigan boʻlsa, [[vatan]] uchun kurashda fidokorlik koʻrsata bilish goʻzal hayotning eng yuksak namunasidir{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}.|4=Если говорить о красоте жизни, так именно беззаветная борьба за родину есть высшее проявление прекрасной жизни{{sfn|Воронцов|1977|p=28}}.}} == I == {{Q|Inson [[odam]]larni sevishi kerak. Agar u odamlarni sevsa, yashashi oson boʻladi, quvnoqroq yashaydi, chunki jahonda hech kim odamovilardek miskin umr kechirmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}.|4=Человек должен любить людей. Если он людей будет любить, то ему будет жить лучше, веселее будет жить, ибо никто не живет так худо в мире, как мизантроп — человеконенавистник{{sfn|Воронцов|1977|p=57}}.}} == K == {{Q|[[Kommunistik]] printsiplarni agar oddiy holda tasavvur qiladigan boʻlsak — bu yuksak [[bilim]]li, [[halol]], ilgʻor kishining printsiplaridir, bu — sotsialistik Vatanga muhabbat, [[doʻstlik]], oʻrtoqlik, [[insonparvarlik]], poklik, sotsialistik mehnatga muhabbatdir{{sfn|Voronsov|1989|p=26}}.|4=Коммунистические принципы, если взять их в простом виде, — это принципы высокообразованного, честного, передового человека, это — любовь к социалистической Родине, дружба, товарищество, гуманность, честность, любовь к социалистическому труду{{sfn|Воронцов|1977|p=36}}.}} == M == {{Q|Madaniyatni yuksaltirmoq uchun madaniyat tarixiga, kishilikning barcha madaniy merosiga murojaat etmoq zarur{{sfn|Voronsov|1989|p=5}}.|4=Для того чтобы повышать культуру, надо обращаться к истории культуры, ко всему культурному наследию человечества{{sfn|Воронцов|1977|p=10}}.}} == S == {{Q|[[Sotsializm]] — [[fan]] va [[madaniyat]] jamiyatidir. Sotsialistik jamiyatning munosib aʼzosi boʻlish uchun koʻp va yaxshi oʻqish kerak, koʻp bilish kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|4=Социализм — это общество науки и культуры. И чтобы быть достойным членом социалистического общества, надо много и хорошо учиться, надо много знать{{sfn|Воронцов|1977|p=48}}.}} {{Q|Sovet vatanparvarligi xalqimiz taraqqiyotini olgʻa siljitgan ota-bobolarimiz ijodiy ishining bevosita davomidir{{sfn|Voronsov|1989|p=17}}.|4=Советский патриотизм является прямым наследником творческих дел предков, двигавших вперед развитие нашего народа{{sfn|Воронцов|1977|p=23}}.}} == U == {{Q|Ulugʻ [[Oktyabr inqilobi|Oktyabr sotsialistik revolyutsiyasi]] butun Rossiya xalqlarining [[axloq]]ini bir darajada yuqori koʻtardi. U kishilik jamiyatida eng yuksak axloq boʻlib qoldi{{sfn|Voronsov|1989|p=26}}.|4=Великая Октябрьская социалистическая революция подняла мораль всех народов России на ступень выше. Она стала самой высокой моралью в человеческом обществе{{sfn|Воронцов|1977|p=36}}.}} == X == {{Q|[[Xalq]] — bamisoli oltin qidiruvchi, dur qidiruvchidek gap: u faqat eng nodir, eng buyuk narsalarnigina ajratib, avaylab, bagrida asrab, necha oʻn yillar davomida sayqallab keladi{{sfn|Voronsov|1989|p=6}}.|4=Народ — это все равно, что золотоискатель, бриллиантоискатель: он выбирает, сохраняет и несет, шлифуя на протяжении многих десятилетий, только самое ценное, самое гениальное{{sfn|Воронцов|1977|p=11}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1875-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1946-yilda vafot etganlar]] 9g93kr7nfiz9sqpiasw3bk21eogaj1i 0 6215 32266 31107 2026-08-09T06:43:04Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32266 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Mixail Saltikov | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Mixail Saltikov | Vikiombor = }} '''Mixail Yevgrafovich Saltikov''', '''Saltikov-Shchedrin''' (asl familiyasi '''Saltikov'''; taxallusi — '''N. Shchedrin''') [1826.15(27).1, — Spas—Ugol qishlogi, Kalyazin tumani1889. 28.4 (10.5), Peterburg] — rus yozuvchisi. == Iqtiboslar == <!-- H --> {{Q|Harqalay, eng muhimi: [[vatan]]ga muhabbating, muhabbating va yana muhabbatingdir! Binobarin, shu muhabbat senga kuch-quvvat beradi, qolgan hammasini ham osongina hal qilasan{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}.|4=А главное все-таки: люби, люби и люби свое отечество! Ибо любовь эта даст тебе силу, и все остальное без труда совершишь{{sfn|Воронцов|1977|p=28}}.}} <!-- M --> {{Q|Men [[Rossiya]]ni jon-tanim bilan sevaman va oʻzimni Rossiyadan tashqarida tasavvur qilolmayman{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|4=Я люблю Россию до боли сердечной и даже не могу помыслить себя где-либо, кроме России{{sfn|Воронцов|1977|p=28}}.}} <!-- Q --> {{Q|Qadimgi [[donishmandlik]] shu qadar koʻp durdonalarni meros qoldirganki, ularni bir-biriga qalab chiqish natijasida butun bir yiqib boʻlmas devor vujudga kelgan{{sfn|Voronsov|1989|p=6}}.|4=Старинная мудрость завещала такое множество афоризмов, что из них камень по камню сложилась целая несокрушимая стена{{sfn|Воронцов|1977|p=11}}.}} <!-- V --> {{Q|[[Vatanparvarlik]]ning tarbiyaviy ahamiyat juda katta, bu kishining bashariyat haqidagi gʻoyalar bilan ulgʻaytiradigan maktabdir{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|4=Воспитательное значение патриотизма громадно: это школа, в которой человек развивается к восприятию идеи о человечестве{{sfn|Воронцов|1977|p=25}}.}} {{Q|[[Vatan]] gʻoyasi hamma uchun bir xil manfaatlidir. U halol kishilarda [[jasorat]] haqida fikr uygʻotadi, nopok kishilarni esa, agar vatan gʻoyasi boʻlmaganda qilishlari aniq boʻlgan koʻpgina [[qabihlik]]lardan saqlaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|4=Идея отечества одинаково для всех плодотворна. Честным она внушает мысль о подвиге, бесчестных — предостерегает от множества гнусностей, которые без нее, несомненно, были бы совершены{{sfn|Воронцов|1977|p=25}}.}} {{Q|[[Vatan]] gʻoyasi shonli yillarda ham, kundalik hayotda ham uning farzandlariga birdek hos boʻlmogʻi zarur, binobarin, bu gʻoyani chinakam his etgandagina kishi oʻzini grajdan deya hisoblashga haqlidir{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|4=И в торжественные годины и в будни идея отечества одинаково должна быть присуща сынам его, ибо только при ясном ее сознании человек приобретает право назвать себя гражданином{{sfn|Воронцов|1977|p=26}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1826-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1889-yilda vafot etganlar]] lqopvzw90v3698glajyvqsgxm0ncs1f 0 6217 32274 31700 2026-08-09T06:44:01Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32274 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Dmitriy Pisarev | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Dmitriy Pisarev | Vikiombor = }} '''Dmitriy Ivanovich Pisarev''' [1840.2(14).10, hozirgi Lipetsk viloyati Znamenskoye qishlogʻi — 1868.4(16).7, hozirgi Yurmala] — rus publitsisti va ada-biy tankidchisi == A == {{Q|[[Aqliy]] halovatga [[axloqiy]] fazilatlar tufayli erishiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|4=Умственное спокойствие покупается ценой нравственного достоинства{{sfn|Воронцов|1977|p=40}}.}} == B == {{Q|Birovni tushunmoq uchun oʻzingni uning oʻrniga qoʻyib koʻrmogʻing, uning sevinchi va dardini his etmogʻing lozim{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|4=Чтобы понимать человека, надо уметь поставить себя в его положение, надо перечувствовать его горе и радость{{sfn|Воронцов|1977|p=53}}.}} {{Q|Butun hayot davomida insonga [[yengiltaklik]] va [[loqaydlik]] bilan qarash mumkin hisoblangan biron soniya ham boʻlmasligi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|4=Во всей человеческой жизни нет ни одной минуты, в которую было бы позволительно относиться к человеку легкомысленно и беспечно{{sfn|Воронцов|1977|p=53}}.}} == K == {{Q|Kishi badantarbiya qilgani singari aql va feʼl-atvorini ham [[mashq]] orqali toblashi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|4=Если возможна гигиена тела, то возможна также гигиена ума и характера{{sfn|Воронцов|1977|p=50}}.}} == M == {{Q|Majburan qilingan [[yaxshilik]]ning qimmati yoʻq{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}.|4=Вынужденная добродетель теряет всю свою цену{{sfn|Воронцов|1977|p=60}}.}} {{Q|[[Maqol]]ga aylanib ketgan yoki [[alifbe]] va [[kitob]]larni bezab turuvchi koʻpgina [[haqiqat]]lar agar biz uchun jonsizdek va siyqa gapdek tuyulmaganda edi, biz nihoyatda aqlli va juda baxtli odamlar boʻlardik{{sfn|Voronsov|1989|p=7}}.|4=Мы были бы очень умными и очень счастливыми людьми, если бы многие истины, обратившиеся уже в пословицы или украшающие собою азбуки и прописи, перестали быть для нас мертвыми и избитыми фразами{{sfn|Воронцов|1977|p=11}}.}} == Oʻ == {{Q|Oʻzingda ham, boshqalarda ham insoniy [[shaxsiyat]]ni eʼzozla{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|4=Уважайте в себе и других человеческую личность{{sfn|Воронцов|1977|p=53}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1840-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1868-yilda vafot etganlar]] 2vopzx5yl3w60y2yr5qsov2flgzs4ro 0 6235 32234 23531 2026-08-09T06:39:02Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32234 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Kvintilian | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Kvintilian | Vikiombor = }} '''Kvintilian''' ({{lang-la|Marcus Fabius Quintilianus}}) — rimlik notiqlik ustozi, shoir, advokat va yozuvchi. == Iqtiboslar == * Shunaqangi loʻnda [[hikmatli soʻzlar]] yoki [[maqol]]lar borki, ularni hamma biladi va hamma foydalanadi. Agar bunday hikmatli soʻzlarga barcha kishilar ishonishmaganda edi, ular asrlardan asrlarga oʻtib kelmasdi{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:35-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:96-yilda vafot etganlar]] ptc3zj7e4scqrudvh2s9c3ggde9sb7p 0 6236 32286 31704 2026-08-09T06:45:46Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32286 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Nikolay Dobrolyubov | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Nikolay Dobrolyubov | Vikiombor = }} '''Nikolay Aleksandrovich Dobrolyubov''' [1836.24.1(5.2), Nijniy Novgorod - 1861.17(29).11, Sankt-Peterburg] - rus adabiyotshunosi, publitsist. == G == {{Q|[[Goʻzallik]] baʼzi xislat va belgilardan iborat emas, balki umumiy qiyofada va unda hayot mohiyati qay daraja aks etishidadir{{sfn|Voronsov|1989|p=45}}.|4=Красота заключается не в отдельных чертах и линиях, а в общем выражении лица, в том жизненном смысле, который в нем проявляется{{sfn|Воронцов|1977|p=62}}.}} == H == {{Q|Haqiqiy [[vatanparvarlik]] barcha shaxsiy munosabat va [[manfaat]]lardan yuksakdir, u insoniyatga teran mehru muhabbat qoʻyish bilan uzviy bogʻlangan{{sfn|Voronsov|1989|p=24}}.|4=Настоящий патриотизм выше всех личных отношений и интересов и находится в теснейшей связи с любовью к человечеству{{sfn|Воронцов|1977|p=34}}.}} == J == {{Q|Jonli, faol [[vatanparvarlik]] xususan shu bilan ajralib turadiki, u har qanday xalqaro [[adovat]]ga barham beradi va inson shu tarzdagi vatanparvarlik bilan ruhlangan holda odamlarga foydasi tekkudek boʻlsa, butun insoniyat uchun [[mehnat]] qilgisi keladi{{sfn|Voronsov|1989|p=24}}.|4=Патриотизм живой, деятельный именно и отличается тем, что он исключает всякую международную вражду, и человек, одушевленный таким патриотизмом, готов трудиться для всего человечества, если только может быть ему полезен{{sfn|Воронцов|1977|p=34}}.}} == N == {{Q|Nazokat oʻrinli boʻlsa, yaʼni shaxsning gʻayrati va oʻz qadr-qimmatini anglab yetishi mutanosib kelsa, u yuksak insoniy fazilatlardan biriga aylanadi. Soflik, adolat va oʻz qurdoshlari taqdiriga faol aralashish unga omixta boʻlib keladi{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|4=В нормальном своем положении, то есть в соединении с энергией характера и правильно развитым сознанием своего достоинства, деликатность составляет одно из высших достоинств человека. В ней соеди няются и честность, и справедливость, и деятельное участие в судьбе ближнего{{sfn|Воронцов|1977|pp=54-55}}.}} == O == {{Q|Odamzodning tabiiy intilishlarini oddiygina xulosa qilib, ikki ogʻiz soʻz bilan: „Hamma ham yaxshi yashasin“, deya ifodalash mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}.|4=Естественные стремления человечества, приведенные к самому простому знаменателю, могут быть выражены в двух словах: «Чтоб всем было хорошо»{{sfn|Воронцов|1977|p=57}}.}} == S == {{Q|Sof vijdonli kishida [[vatanparvarlik]] oʻz [[vatan]]i foydasiga [[mehnat]] qilish ishtiyoqidan boshqa narsa boʻlmasligi kerak va bu boshqa biron narsadan emas, balki iloji boricha koʻp va xoʻb ezgu ishlarr qilish istagidan kelib chiqadi{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|4=В человеке порядочном патриотизм есть не что иное, как желание трудиться на пользу своей страны, и происходит не от чего другого, как от желания делать добро, — сколько возможно больше и сколько возможно лучше{{sfn|Воронцов|1977|p=26}}.}} == V == {{Q|Vatanimiz jonajon Rus bizni koʻproq oʻzining buyuk kelajagi bilan maftun etadi va shu boisdan ham biz beminnat va qizgʻin ravishda, charchamay ter toʻkishni istaymiz{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|4=Наша родная Русь более всего занимает нас своим великим будущим, для которого хотим мы трудиться неутомимо, бескорыстно и горячо{{sfn|Воронцов|1977|p=27}}.}} == X == {{Q|Xalq donishmandligi odatda [[hikmatli soʻzlar]]da ifodalanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}.|4=Народная мудрость высказывается обыкновенно афористически{{sfn|Воронцов|1977|p=12}}.}} {{Q|Yaqin-yaqinlarda ham [[vatanparvarlik]] [[vatan]]dagi barcha yaxshi narsalarni madh etishdan iborat edi; vatanparvar boʻlmoq uchun endi bu narsalar kifoya qilmaydi. Chunonchi, barcha yaxshi narsalarni madh etishga hali bizda mavjud boʻlgan bemaʼniliklarni ayovsiz fosh qilish va taʼqib etish ham qoʻshilgan{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|4=В недавнее время патриотизм состоял в восхвалении всего хорошего, что есть в отечестве; ныне уже этого недостаточно, чтобы быть патриотом. Ныне к восхвалению всего хорошего прибавилось неумолимое порицание и преследование всего дурного, что есть еще у нас{{sfn|Воронцов|1977|p=27}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1836-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1861-yilda vafot etganlar]] mn62fm8kgqrbuyh9le5jne6irzhdsuy 0 6239 32285 31702 2026-08-09T06:45:37Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32285 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Maksim Gorkiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Maksim Gorkiy | Vikiombor = }} '''Maksim Gorkiy''' ({{lang-ru|Максим Горький}}; asl ismi '''Aleksey Maksimovich Peshkov''' ({{lang-ru|Алексей Максимович Пешков}}); {{OldStyleDate|[[1868-yil]]|[[28-mart]]|[[16-mart]]}}, [[Nijniy Novgorod]] – [[1936-yil]] [[18-iyun]], [[Moskva]]) – [[rus]] va [[Sovet Ittifoqi|sovet]] [[yozuvchi]]si va jamoat arbobi. Sobiq Ittifoq yozuvchilar uyushmasi boshqaruvining birinchi raisi. Besh marta [[Adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti]]ga nomzod etib koʻrsatilgan. == A == {{Q|Agar kishiga hammavaqt „choʻchqasan“ deyilaversa, darhaqiqat, oxir-oqibatda u hurillab yuboradi{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|4=Если все время человеку говорить, что он «свинья», то он, действительно, в конце концов захрюкает{{sfn|Воронцов|1977|p=55}}.}} {{Q|Agar odamni bir qarashdayoq butun sirru asrorini bilib olsang, unga qiziqmay qolasan. [[Inson]] imkon qadar oʻzida barcha xislatlarni jamlagani holda, yana nimasi bilandir sirli tuyulmogʻi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}.|4=Люди, которых понимаешь сразу, люди без остатка неинтересны: Человек должен вмещать в себя, по возможности, все, плюс -— еще нечто{{sfn|Воронцов|1977|p=51}}.}} == B == {{Q|Biz bir-birimizga eʼtibor bilan munosabatda boʻlishni oʻrganishimiz kerak, dunyoda eng ajib, eng oliy xilqat — [[inson]] ekanligini tushunmogʻimiz kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|4=Мы должны научиться относиться друг к другу внимательно, должны понять, что самое чудесное, самое высокое создание в мире — это человек{{sfn|Воронцов|1977|p=51}}.}} == H == {{Q|Har bir kishida yaratuvchining dono qudrati yashiringani, shuning uchun bu qudratning taraqqiy etishi, gullab-yashnashiga imkon berish lozimligini unutmagan holda bir-biringizni izzat-ikrom qiling{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|4=Уважайте друг друга, не забывая, что в каждом человеке скрыта мудрая сила строителя и что нужно ей дать волю развиться и расцвести{{sfn|Воронцов|1977|p=51}}.}} {{Q|Hayotimning eng mushkul damlarida ham, eng ogʻir daqiqalarida ham qalbim: „Yashasin [[inson]]!“ — degan gimnni kuylaygan{{sfn|Voronsov|1989|p=33}}.|4=Во все тяжелые моменты жизни, во все трудные минуты ее мое сердце пело всегда один гимн: «Да здравствует человек!»{{sfn|Воронцов|1977|p=47}}}} {{Q|[[Hayot]]ning maʼnosi — insonning [[kamolot]]ga erishuvidadir{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}.|4=В совершенствовании человека — смысл жизни{{sfn|Воронцов|1977|p=49}}.}} {{Q|Hech qachon kishiga yaxshiligidan koʻra yomonligi koʻp deya yondashmang{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|4=Никогда не подходите к человеку, думая, что в нем больше дурного, чем хорошего{{sfn|Воронцов|1977|p=54}}.}} == I == {{Q|Insonni ulugʻ va donishmand qilishga kollektiv mehnat, ahil, hur mehnat kuchi bajara oladigan vazifani boshqa hech qanday kuch bajara olmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|4=Никакая иная сила не делает человека великим и мудрым, как это делает сила труда, коллективного, дружного, свободного труда{{sfn|Воронцов|1977|p=43}}.}} == K == {{Q|Kishi erkalash — hech qachon ziyon keltirmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|4=Человека приласкать — никогда не вредно{{sfn|Воронцов|1977|p=55}}.}} {{Q|Kishini [[maqtov|maqtash]] foydalidir, bu unda oʻziga hurmat hissini oshiradi, oʻz ijodiy kuchlariga ishonchni kuchaytirishga yordamlashadi{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|4=Похвалить человека очень полезно, это поднимает его уважение к себе, это способствует развитию в нем доверия к своим творческим силам{{sfn|Воронцов|1977|p=55}}.}} {{Q|Kishi odamlarning doʻsti boʻlmogʻi kerak, — oʻzida va ularda mavjud fazilatlarning bari uchun u odamlardan qarzdordir{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|4=Человек должен быть другом людей, — он обязан им всем, что есть у него и в нем{{sfn|Воронцов|1977|p=41}}.}} {{Q|[[Kollektiv]] kishini faolroq, [[qatʼiyat]]liroq, [[harakat]] qilish uchun, [[hayot]]ni qurish uchun kollektiv irodasidan [[iroda]] oladigan butunlay boshqacha individual psixologiya bilan yaratadi{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|4=Коллектив создает человека совершенно иной индивидуальной психики, более активной, стойкой и черпающей волю к действию, волю к строению жизни из воли коллектива{{sfn|Воронцов|1977|p=44}}.}} {{Q|Kurramizdagi eng dilbar, eng ajoyib xilqat deb hisoblangan [[inson]] bilan faxrlanishni oʻrganmagunimizcha, to oʻsha payt kelmagunicha hayotimizdagi [[qabihlik]] va [[yolgʻon]]dan qutula olmaymiz{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|4=До той поры, пока мы не научимся любоваться человеком, как самым красивым и чудесным явлением на нашей планете, до той поры мы не освободимся от мерзости и лжи нашей жизни{{sfn|Воронцов|1977|p=51}}.}} == L == {{Q|Loʻnda fikrlash [[xalq]]qa xos...{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}|4=Мышление афоризмами характерно для народа...{{sfn|Воронцов|1977|p=12}}}} == M == {{Q|Menimcha, inson to tirik ekan, u [[sevgi|sevadi]], agar u odamlarni sevmasa, uning nima keragi bor!{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}|4=По-моему, человек живет, пока любит, а если он людей не любит, так зачем он нужен!{{sfn|Воронцов|1977|p=57}}}} {{Q|Men [[maqol]]lardan juda koʻp narsani, boshqacha qilib aytganda, — loʻnda fikrlashni oʻrganganman{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}.|4=Я очень многому учился на пословицах, иначе — на мышлении афоризмами{{sfn|Воронцов|1977|p=12}}.}} {{Q|Men [[rus]] xalqini bilaman va uning fazilatini boʻrttirishga moyil emasman, lekin imonim komil va men ishonamanki, ana shu xalq roʻyi zaminning maʼnaviy olamiga oʻziga xos va teran, barcha uchun muhim boʻlgan allanimani olib kirishi muqarrar{{sfn|Voronsov|1989|p=16}}.|4=Я знаю русский народ и не склонен преувеличивать его достоинства, но я убежден, я верю — этот народ может внести в духовцуу» жизнь земли и нечто своеобразное и глубокое, нечто важное для всех{{sfn|Воронцов|1977|pp=22-23}}.}} {{Q|Men uchun [[inson]]dan qimmatliroq biron-bir kitobiy haqiqat yoʻq. Inson demak oʻziga butun bir olamni olib yuradigan jonu jahondir va u abadul-abad yashasin{{sfn|Voronsov|1989|p=33}}.|4=Я не знаю ни одной книжной истины, которая для меня была бы дороже человека. Человек есть вселенная, и да здравствует вовеки он, носящий в себе весь мир{{sfn|Воронцов|1977|pp=46-47}}.}} == O == {{Q|Odamlarga [[mehr]] — bu shunday qanotdirki, u bilan inson eng yuksakka parvoz qiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}.|4=Любовь к людям — это ведь и есть те крылья, на которых человек поднимается выше всего{{sfn|Воронцов|1977|p=57}}.}} == R == {{Q|Roʻyi zaminda [[inson]] boʻlmoq ajoyib rutbadir{{sfn|Voronsov|1989|p=33}}.|4=Превосходная должность быть на земле человеком{{sfn|Воронцов|1977|p=46}}.}} == S == {{Q|[[Sotqin]]ni hech kimga va hech narsaga solishtirib boʻlmaydi. Menimcha, hatto terlama biti ham sotqinga qiyoslansa, [[haqorat]]langan boʻlur edi{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|4=Сравнить предателя не с кем и не с чем. Я думаю, что даже тифозную вошь сравнение с предателем оскорбило бы{{sfn|Воронцов|1977|p=30}}.}} == T == {{Q|[[Tarix]] davomida hamma vaqt va hamma joyda [[inson]]ni [[xalq]] yaratgan{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|4=И всегда и всюду на протяжении истории — человека создавал народ{{sfn|Воронцов|1977|p=42}}.}} == Ch == {{Q|[[Chehra]] — qalb koʻzgusidir{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}.|4=Лицо — зеркало души{{sfn|Воронцов|1977|p=61}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1868-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1936-yilda vafot etganlar]] mxp0i5gjnqcilb15iu8h4po1u8sbrev 0 6242 31979 21523 2026-08-09T06:07:42Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31979 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Maqol | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Maqol | Vikilugʻat = Maqol | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Maqol''' — xalq ogʻzaki ijodi janri; qisqa va loʻnda, obrazli va obrazsiz, grammatik va mantiqiy tugallangan maʼnoli hikmatli ibora, chuqur mazmunli. Muayyan aniq shaklga ega. Maqollarda avlod-ajdodlarning hayotiy tajribalari, jamiyatga munosabati, tarixi, ruhiy holati, etik va estetik tuygʻulari, ijobiy fazilatlari mujassamlashgan. Asrlar mobaynida xalq orasida sayqallanib, ixcham va sodda poetik shaklga kelgan. {{ABD}} == M == {{Q|Maqollar ulkan maʼnoning uch-toʻrt ogʻiz soʻz bilan ifodalangan shaklidir{{sfn|Voronsov|1989|p=9}}.|T. Fuller}} {{Q|Men maqollardan juda koʻp narsani, boshqacha qilib aytganda, — loʻnda fikrlashni oʻrganganman{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}.|[[Maksim Gorkiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] m8ygwr1hgwvk5pm4bqk4vdbvazpj38i 0 6243 32169 31069 2026-08-09T06:30:55Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32169 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Mixail Sholoxov | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Mixail Sholoxov | Vikiombor = }} '''Mixail Aleksandrovich Sholoxov''' [1905.11(24).5 — hozirgi Rostov viloyati Vyoshenskaya stanitsa Krujilin xutori — 1984.21.2)] — rus yozuvchisi. Akademik (1939), Mehnat Qahramoni (1967). Fuqarolar urushida ishtirok etgan. == Iqtiboslar == <!-- B --> {{Q|Bizni [[ona]] yangligʻ oq yuvib, oq taragan [[vatan]]ni sevmoq, bu muqaddas burchdir{{sfn|Voronsov|1989|p=17}}.|4=Это святая обязанность — любить страну, которая вспоила и вскормила нас, как родная мать{{sfn|Воронцов|1977|p=24}}.}} <!-- I --> {{Q|Inson tafakkuri va tajribasining boqiy xazinalari ming yillar osha [[soʻz]]da jamlanadi va abadul-abad yashaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}.|4=Тысячелетиями накапливаются и вечно живут в слове несметные сокровища человеческой мысли и опыта{{sfn|Воронцов|1977|p=12}}.}} <!-- K --> {{Q|Kishilarning aql bovar qilmas darajadagi xilma-xil munosabatlari [[xalq]]ning gʻoyat sayqallangan [[hikmatli soʻzlar]]i va aforizmlarida oʻz aksini topgan{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}.|4=Необозримо многообразие человеческих отношений, которые запечатлелись в чеканных народных изречениях и афоризмах{{sfn|Воронцов|1977|p=12}}.}} <!-- Y --> {{Q|Yoqimli, nurafshon Vatan! Bizning mislsiz farzandlik muhabbatimiz — senga, bizning barcha orzu-oʻylarimiz sen bilan!{{sfn|Voronsov|1989|p=17}}|4=илая, светлая Родина! Вся наша безграничная сыновья любовь — тебе, все наши помыслы — с тобой{{sfn|Воронцов|1977|p=24}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1905-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1984-yilda vafot etganlar]] fiww0hc09m1i1ya314lhu94nkk3muld 0 6248 31813 23732 2026-08-09T05:41:02Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31813 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Ludwig Börne | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Ludwig Börne | Vikiombor = }} '''Karl Ludwig Börne''' ({{talaffuz|Lyudvig Berne}}; asl ismi '''Judah Löw Baruch'''; 1786-yil 6-may — 1837-yil 12-fevral) — nemis-yahudiy siyosiy yozuvchi va satirik boʻlib, u Yosh Germaniya harakatining bir qismi sifatida tan olinadi. Börne oʻz asarlarida siyosiy va ijtimoiy masalalarni keskin tanqid qilib, zamonaviy nemis adabiyotiga katta taʼsir koʻrsatgan. == Iqtiboslar == * Kishi koʻpgina narsalarsiz ham yashay oladi, lekin [[tanholik]]da yashay olmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}. * Mazmuni teran va topib aytilgan ajoyib hikmatlar hech qachon unutilmaydi: ular avlodlardan avlodlarga oʻtib, butun asrlar davomida xotirada saqlanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1786-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1837-yilda vafot etganlar]] ez7vh4yync1a70zg8ad1mrhl0opo4n5 32319 31813 2026-08-09T06:58:17Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32319 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Ludwig Börne | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Ludwig Börne | Vikiombor = }} '''Karl Ludwig Börne''' ({{talaffuz|Lyudvig Berne}}; asl ismi '''Judah Löw Baruch'''; 1786-yil 6-may — 1837-yil 12-fevral) — nemis-yahudiy siyosiy yozuvchi va satirik boʻlib, u Yosh Germaniya harakatining bir qismi sifatida tan olinadi. Börne oʻz asarlarida siyosiy va ijtimoiy masalalarni keskin tanqid qilib, zamonaviy nemis adabiyotiga katta taʼsir koʻrsatgan. == Iqtiboslar == * Kishi koʻpgina narsalarsiz ham yashay oladi, lekin [[tanholik]]da yashay olmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}. * Mazmuni teran va topib aytilgan ajoyib hikmatlar hech qachon unutilmaydi: ular avlodlardan avlodlarga oʻtib, butun asrlar davomida xotirada saqlanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1786-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1837-yilda vafot etganlar]] hk46p9n35tgtw4f1kg8m2ffa9olu5az 32390 32319 2026-08-09T07:18:40Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32390 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Ludwig Börne | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Ludwig Börne | Vikiombor = }} '''Karl Ludwig Börne''' ({{talaffuz|Lyudvig Berne}}; asl ismi '''Judah Löw Baruch'''; 1786-yil 6-may — 1837-yil 12-fevral) — nemis-yahudiy siyosiy yozuvchi va satirik boʻlib, u Yosh Germaniya harakatining bir qismi sifatida tan olinadi. Börne oʻz asarlarida siyosiy va ijtimoiy masalalarni keskin tanqid qilib, zamonaviy nemis adabiyotiga katta taʼsir koʻrsatgan. == Iqtiboslar == * Kishi koʻpgina narsalarsiz ham yashay oladi, lekin [[tanholik]]da yashay olmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}. * Mazmuni teran va topib aytilgan ajoyib hikmatlar hech qachon unutilmaydi: ular avlodlardan avlodlarga oʻtib, butun asrlar davomida xotirada saqlanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=8}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1786-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1837-yilda vafot etganlar]] ez7vh4yync1a70zg8ad1mrhl0opo4n5 0 6252 31763 21391 2026-08-09T05:38:50Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31763 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Yakub Kolas | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Yakub Kolas | Vikiombor = }} '''Yakub Kolas''' ({{lang-be|Якуб Колас}}; asl ismi '''Kanstantsin Mitskievich''' ({{lang-be|Міцке́віч Канстанці́н Міха́йлавіч}}); 3-noyabr (eski uslubda 22-oktyabr) 1882 — 13-avgust 1956) — [[belarus]] shoiri, [[dramaturg]]i va yozuvchisi boʻlgan. == Iqtiboslar == * Hayotda, oʻrni kelganda, doim biz [[Pushkin]], [[Krilov]], [[Griboyedov]] aforizmlarini ishlatamizu, lekin endi u satrlarning mualliflarini eslamay turib, ulardan xuddi xalq quyma donishmandligi sifatida foydalanamiz{{sfn|Voronsov|1989|pp=8-9}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1882-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1956-yilda vafot etganlar]] dpuiuriqdhgsrv5ba3yhh83batour1r 32353 31763 2026-08-09T07:02:10Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32353 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Yakub Kolas | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Yakub Kolas | Vikiombor = }} '''Yakub Kolas''' ({{lang-be|Якуб Колас}}; asl ismi '''Kanstantsin Mitskievich''' ({{lang-be|Міцке́віч Канстанці́н Міха́йлавіч}}); 3-noyabr (eski uslubda 22-oktyabr) 1882 — 13-avgust 1956) — [[belarus]] shoiri, [[dramaturg]]i va yozuvchisi boʻlgan. == Iqtiboslar == * Hayotda, oʻrni kelganda, doim biz [[Pushkin]], [[Krilov]], [[Griboyedov]] aforizmlarini ishlatamizu, lekin endi u satrlarning mualliflarini eslamay turib, ulardan xuddi xalq quyma donishmandligi sifatida foydalanamiz{{sfn|Voronsov|1989|pp=8-9}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1882-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1956-yilda vafot etganlar]] ot7z3ifozbt114a76pexinhejtchodf 32438 32353 2026-08-09T07:21:31Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32438 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Yakub Kolas | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Yakub Kolas | Vikiombor = }} '''Yakub Kolas''' ({{lang-be|Якуб Колас}}; asl ismi '''Kanstantsin Mitskievich''' ({{lang-be|Міцке́віч Канстанці́н Міха́йлавіч}}); 3-noyabr (eski uslubda 22-oktyabr) 1882 — 13-avgust 1956) — [[belarus]] shoiri, [[dramaturg]]i va yozuvchisi boʻlgan. == Iqtiboslar == * Hayotda, oʻrni kelganda, doim biz [[Pushkin]], [[Krilov]], [[Griboyedov]] aforizmlarini ishlatamizu, lekin endi u satrlarning mualliflarini eslamay turib, ulardan xuddi xalq quyma donishmandligi sifatida foydalanamiz{{sfn|Voronsov|1989|pp=8-9}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1882-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1956-yilda vafot etganlar]] dpuiuriqdhgsrv5ba3yhh83batour1r 0 6274 32284 21503 2026-08-09T06:45:30Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32284 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Jonathan Swift | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Jonathan Swift | Vikiombor = }} '''Jonathan Swift''' ({{talaffuz|Jonatan Svift}}; 1667-yil 30-noyabr — 1745-yil 19-oktyabr) — ingliz/irland yozuvchisi, shoiri va satirachisi. Swift ingliz asrining eng yuksak namoyondalaridan hisoblanadi. == Iqtiboslar == * Koʻchirmalar, nodir fikrlar va shu singarilar serqirra shishaga qiyos — ular [[yozuvchi]]larning asarlarida sochilib yotgan [[aql]], [[bilim]] yogʻdularini bir yerga jamlaydi va bu yogʻdularni oʻquvchi ongida oʻzgacha kuch va jonli tarzda mujassamlashtirib beradi{{sfn|Voronsov|1989|p=9}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1667-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1745-yilda vafot etganlar]] ekvuthk161djqmrqiddhpmfexngn80f 0 6278 32077 22659 2026-08-09T06:19:33Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32077 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Pierre-Claude-Victor Boiste | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Pierre-Claude-Victor Boiste | Vikiombor = }} '''Pierre-Claude-Victor Boiste''' ({{talaffuz|Pyer Baust}}; 1765-yil, [[Parij]] — 1824-yil 24-aprel) — fransuz leksikografi. U eng koʻp 1800-yilda birinchi marta nashr etilgan „Dictionnaire universel de la langue française“ („Fransuz tilining universal lugʻati“) muharriri sifatida mashhur. == Iqtiboslar == * Ayrim [[fikr]]lar bir yerga jamlangan nur oqimidek odamni u qadar charchatmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=9}}. * Shunday [[jinoyat]] borki, uni oqlab boʻlmaydi, — bu [[vatan]]ga xiyonatdir{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1765-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1824-yilda vafot etganlar]] 75iozx9au8t4wsft5vrmyf3szvha07d 0 6280 31864 21519 2026-08-09T05:51:41Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31864 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Immerman Karl Lebrext | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Immerman Karl Lebrext | Vikiombor = }} '''Immerman Karl Lebrext''' (1796.24.4, Magdeburg — 1840.25.8, Dyusseldorf) — nemis yozuvchisi, dramaturg , teatr arbobi. Dyusseldorfdagi teatr rahbari (1832—37). Ijodi romantizmdan tanqidiy realizmga oʻtish davrining namunasidir. == Iqtiboslar == * [[Axloq]] uzundan-uzun gap, nasihatgoʻylikdan koʻra ixchamgina [[hikmatli soʻzlar]]da yaxshi ifodalanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=9}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1796-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1840-yilda vafot etganlar]] 8suymgxcltxzzein6sryc4isk8cppcv 0 6282 32010 21529 2026-08-09T06:11:34Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32010 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Definitsiya | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Definitsiya | Vikilugʻat = Definitsiya | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Definitsiya''' ({{lang-la|definitio}}) yoki '''taʼrif''' — muayyan tushuncha haqidagi qisqacha taʼrif. Muayyan tushuncha yoki terminning unga xos muhim belgilarini aks ettiruvchi qisqacha ifodasi; biron predmet yoki voqea hodisaning mazmun mohiyatini ochib, tushuntirib berish. {{ABD}} == N == {{Q|...Nisbatan umumiy va ayni paytda eng xarakterli oʻziga xos belgilarning definitsiya deb ataluvchi qisqa izohi ''odatdagi qoʻllanish'' uchun koʻpincha foydali va hatto zarurdir, faqat definitsindan oʻzi ifodalashi mumkin boʻlganidan koʻproq narsa berishini talab qilmasalar, u ziyon ham keltirmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=9}}.|[[Fridrix Engels]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 96xoxmcdj1qy6u2uwqqs1fbr8umv5ub 0 6283 32017 31550 2026-08-09T06:12:33Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32017 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Friedrich Engels | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Friedrich Engels | Vikiombor = }} '''Friedrich Engels''' ({{talaffuz|Fridrix Engels}}; 1820-yil 28-noyabr, Barmen, Jülich-Cleves-Berg, Prussiya qirolligi — 1895-yil 5-avgust, London, Birlashgan Qirollik) — olmon mutafakkiri va jamoat arbobi, [[marksizm]] asoschilaridan biri. == Iqtiboslar == <!-- A --> {{Q|Agar toʻgʻri tushunilgan manfaat barcha [[axloq]] printsiplarini tashkil etsa, u holda shunga erishmoq kerakki, ayrim kishilarning xususiy manfaatlari umuminsoniy manfaat bilan mos kelishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=26}}.|Izoh=Karl Marx va [[Fridrix Engels]]}} <!-- B --> * Barcha mamlakatlar ishchilarining ahvoli bir xil, ularning manfaatlarini bir xil ekan, ularning dushmanlari ham bittadir, shunday ekan, ular birgalikda kurashmoqlari kerak va barcha millatlar [[burjuaziya]]sining qardoshlarcha ittifoqiga qarshi barcha millat ishchilarining birodarlik ittifoqini qarama-qarshi qoʻymoqlari kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=23}}. * Boshqa [[xalq]]larni ezuvchi xalq [[ozod]] boʻla olmaydi. Boshqa xalqlarni bosib turishga moʻljallangan kuch oxir-oqibatda hamisha oʻz-oʻziga qarshi kuchga aylanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=23}}. <!-- I --> {{Q|...''[[Inson]]'' — mavhum, qandaydir olamdan tashqarida yashaydigan mavjudot emas. Inson — bu ''inson ruhiy olami'', [[davlat]], [[jamiyat]]dir{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|Karl Marx va [[Fridrix Engels]]|4=...''Человек'' — не абстрактное, где-то вне мира ютящееся существо. Человек — это мир человека, государство, общество{{sfn|Воронцов|1977|p=41}}.}} * [[Ishchilar]] harakatidagi ''chinakam'' milliy gʻoyalar.. chinakam [[internatsional]]lik kasb etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=24}}. <!-- M --> * [[Manfaat]]lar birligi boʻlmagan joyda [[harakat]] birligi u yoqda tursin, [[maqsad]] birligi ham boʻlishi mumkin emas{{sfn|Voronsov|1989|p=22}}. <!-- N --> * ...Nisbatan umumiy va ayni paytda eng xarakterli oʻziga xos belgilarning [[definitsiya]] deb ataluvchi qisqa izohi ''odatdagi qoʻllanish'' uchun koʻpincha foydali va hatto zarurdir, faqat definitsindan oʻzi ifodalashi mumkin boʻlganidan koʻproq narsa berishini talab qilmasalar, u ziyon ham keltirmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=9}}. <!-- Gʻ --> * ...Gʻolib [[proletariat]] har qanday oʻzga xalqqa har qanday [[baxtiyorlik]]ni majburan tatbiq etsa, bu bilan u oʻz gʻalabasini ham poymol etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=23}}. <!-- Sh --> {{Q|[[Shaxs]] faqat [[kollektiv]]dagina oʻz [[qobiliyat]]ini har tomonlama taraqqiy ettirish uchun imkon beradigan vositalarni ola biladi va binobarin, shaxs ozodligi faqat kollektivdagina boʻlishi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}.|Izoh=Friedrich Engels va [[Karl Marx]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} ==Havolalar== {{Vikipediya}} {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:1820-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1895-yilda vafot etganlar]] 6dnfxrcyvnzec1o86tvrrbhlxycyxu5 0 6287 32199 22974 2026-08-09T06:34:46Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32199 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Anatol Frans | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Anatol Frans | Vikiombor = }} '''Anatol Frans''' (taxallusi, {{lang-fr|Anatole France}}; asl ism-sharifi '''Anatol Fransua Tibo'''; {{lang-fr|François-Anatole Thibault}}; 1844-yil 16-aprel, Parij — 1924-yil 12-oktyabr, Tur) — fransuz yozuvchisi. Fransiya akademiyasi aʼzosi (1896). == Iqtiboslar == * [[Aql]] [[fikr]]ning bir tutamgina nuri va yogʻdusini to‘plab olib, shu beozor [[lazzat]]ni hamma narsani sistemaga solish va hamma narsani [[muhokama]] qilish kasali bilan xarob etmagani holda undan zavqlangan maʼqul{{sfn|Voronsov|1989|p=9}}. * Men [[xalq]]larning kelajakda birlashuviga ishonaman va shunga daʼvat etaman{{sfn|Voronsov|1989|p=23}}. * Rus xalqi uchun [[chorizm]] zulmatidan qutulishning yoʻli sira yoʻqdek edi. Ammo [[Rossiya]] shunday mamlakatki, unda aql bovar qilmas voqealar ham roʻyobga chiqadi{{sfn|Voronsov|1989|pp=14-15}}. * [[Sovet respublikasi]] qashshoqlikda tugʻildi. Yengilmas bu respublika barcha [[adolatsiz]] va [[zulm]]kor hukumatlarga halokat dahshatini soluvchi yangi ruh dargʻasi sifatida maydonga chiqdi{{sfn|Voronsov|1989|p=14}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1844-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1924-yilda vafot etganlar]] gggr0qu7ecx5v8hc8tpqardrrrki9pv 0 6292 31809 22440 2026-08-09T05:40:54Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31809 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Georg Wilhelm Friedrich Hegel | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Georg Wilhelm Friedrich Hegel | Vikiombor = }} '''Georg Wilhelm Friedrich Hegel''' ({{talaffuz|Georg Vilgelm Fridrix Gegel (Hegel)}}; 1770-yil 27-avgust, Shtutgart — 1831-yil 14-noyabr, [[Berlin]]) — yirik nemis faylasufi, nemis mumtoz falsafasining eng mashhur vakili. == Iqtiboslar == * Axloqiy [[aforizm]]lar maʼnaviyatdagi mustahkam negizlarni, inson faoliyati va ongidagi [[sabr-bardosh]] asoslarini belgilab beruvchi hayotiy [[majburiyat]]larni, turmush donishmandligi, nuqtai nazarlarni qisqa shaklda bayon etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=9}}. * Maʼrifatli xalqlarning haqiqiy jasorati [[vatan]] yoʻlida qurbon boʻlishga hozir ekanliklarida aks etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1770-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1831-yilda vafot etganlar]] tprcj4er0oddzy9bug03i744czra8ho 32318 31809 2026-08-09T06:58:10Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32318 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Georg Wilhelm Friedrich Hegel | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Georg Wilhelm Friedrich Hegel | Vikiombor = }} '''Georg Wilhelm Friedrich Hegel''' ({{talaffuz|Georg Vilgelm Fridrix Gegel (Hegel)}}; 1770-yil 27-avgust, Shtutgart — 1831-yil 14-noyabr, [[Berlin]]) — yirik nemis faylasufi, nemis mumtoz falsafasining eng mashhur vakili. == Iqtiboslar == * Axloqiy [[aforizm]]lar maʼnaviyatdagi mustahkam negizlarni, inson faoliyati va ongidagi [[sabr-bardosh]] asoslarini belgilab beruvchi hayotiy [[majburiyat]]larni, turmush donishmandligi, nuqtai nazarlarni qisqa shaklda bayon etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=9}}. * Maʼrifatli xalqlarning haqiqiy jasorati [[vatan]] yoʻlida qurbon boʻlishga hozir ekanliklarida aks etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1770-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1831-yilda vafot etganlar]] ok4dau4usz2nq3sag1ohv96jpgx8srk 32401 32318 2026-08-09T07:19:13Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32401 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Georg Wilhelm Friedrich Hegel | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Georg Wilhelm Friedrich Hegel | Vikiombor = }} '''Georg Wilhelm Friedrich Hegel''' ({{talaffuz|Georg Vilgelm Fridrix Gegel (Hegel)}}; 1770-yil 27-avgust, Shtutgart — 1831-yil 14-noyabr, [[Berlin]]) — yirik nemis faylasufi, nemis mumtoz falsafasining eng mashhur vakili. == Iqtiboslar == * Axloqiy [[aforizm]]lar maʼnaviyatdagi mustahkam negizlarni, inson faoliyati va ongidagi [[sabr-bardosh]] asoslarini belgilab beruvchi hayotiy [[majburiyat]]larni, turmush donishmandligi, nuqtai nazarlarni qisqa shaklda bayon etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=9}}. * Maʼrifatli xalqlarning haqiqiy jasorati [[vatan]] yoʻlida qurbon boʻlishga hozir ekanliklarida aks etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1770-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1831-yilda vafot etganlar]] tprcj4er0oddzy9bug03i744czra8ho 0 6301 32209 26949 2026-08-09T06:35:57Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32209 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Francis Bacon | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Francis Bacon | Vikiombor = }} '''Francis Bacon''' ({{talaffuz|Frensis Bekon}}; 1561-yil 22-yanvar, London — 1626-yil 9-aprel, London) — ingliz faylasufi, tabiatshunosi, mantiqshunosi, siyosiy arbob va tarixchi. == Iqtiboslar == <!-- B --> * Biz faqat kishilarning xizmatinigina emas, ularnnng soʻzlarini ham xotirada saqlashimiz darkor. [[Nutq]]lar, [[noma]]lar va [[hikmatli soʻzlar]] majmualari — oʻsha soʻz, oʻsha fikrlarning chinakam xazinasi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}. <!-- G --> * Goʻzal [[chehra]] oʻz nomi bilan goʻzal{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Ilmiy falsafa}} [[Turkum:1561-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1626-yilda vafot etganlar]] p1z334fkdy2ebfv5p0dszf44opvhuy7 0 6302 31872 21569 2026-08-09T05:52:55Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31872 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Maktub | Tasvir = Einbrief.jpg | Izoh = | Vikipediya = Maktub | Vikilugʻat = Maktub | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Maktub''' — kimsaga, biror kishiga yozib yuborilgan xat, noma. == B == {{Q|Biz faqat kishilarning xizmatinigina emas, ularnnng soʻzlarini ham xotirada saqlashimiz darkor. [[Nutq]]lar, nomalar va [[hikmatli soʻzlar]] majmualari — oʻsha soʻz, oʻsha fikrlarning chinakam xazinasi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}.|[[Frensis Bekon]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] llj15whhbyafy1xxi1fppy1yx9f1dh5 0 6308 31888 21577 2026-08-09T05:54:52Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31888 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Feokrit | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Feokrit | Vikiombor = }} '''Feokrit''' (eramizgacha <nowiki>III</nowiki> asr) — qadimgi yunon shoiri. == Iqtiboslar == * Buyuk donishmandlar [[hikmatli soʻzlar]]ning koni boʻlganlar. Ulardan har bir kishi [[hayot]] uchun foydali juda koʻp [[fikr]]larni topishi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} lxvs1mm4bwft9fev3l5oyn6amcg8ox3 0 6309 31925 21580 2026-08-09T05:59:21Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31925 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Goratsiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Goratsiy | Vikiombor = }} '''Goratsiy''' (toʻliq ismi '''Kvint Goratsiy Flakk''' [Quintus Horatius Flaccus]; mil. av. 65.8.12, Venuziy — mil.av. 8, Rim) — Rim shoiri. == Iqtiboslar == * Toza [[qalb]]dan soʻz simirgin, [[dono]]larga inongin,<br>Toza qonga singigan boʻy uzoq muddat saqlanur{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} medff0yy8gsyfzb1qdrlaqstr38ld6r 0 6313 32174 21585 2026-08-09T06:31:43Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32174 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Lukretsiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Lukretsiy | Vikiombor = }} '''Tit Lukretsiy Kar''' ({{lang-la|Titus Lucretius Carus}}; miloddan avvalgi {{taxminan}} 96— 55.15.10) — rimlik faylasuf va shoir. == Iqtiboslar == * Donishmandlar [[aql]]in tikkan metin kabi mustahkam<br/>Choʻqqilarni zabt etishdan katta [[baxt]] yoʻq olamda{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} 91k97uv8xf714qk020wjkad39v3a8dg 0 6316 32113 21594 2026-08-09T06:23:44Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32113 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Qoʻshiq | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Qoʻshiq | Vikilugʻat = | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Qoʻshiq''' — keng maʼnoda sheʼriy-musiqiy janr; vokal musiqaning eng ommalashgan, koʻproq band shakliga asoslangan turi, shuningdek, kuylashga moʻljallab toʻqilgan sheʼriy asarlarning umumiy ifodasi. {{ABD}} == H == {{Q|Har kuni aqalli bitta qoʻshiq eshitish, yaxshi [[rasm]] koʻrish va iloji boʻlsa istagan bir [[hikmatli soʻz]]ni oʻzlashtirib olmoq darkor{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}.|[[Johann Wolfgang von Goethe]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] ee8tt08wbspg55pqvqp9gi7qy24ebcr 0 6318 32068 21596 2026-08-09T06:18:33Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32068 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Rasm | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Rasm | Vikilugʻat = Rasm | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Rasm''' – tekis yuzaga qoʻlda chiziq va nursoya (oqqora boʻyoq dogʻlari) yordamida ishlangan tasvir; rassomlik sanʼati (rangtasvir va grafika)nish ifoda vositasi. {{ABD}} == H == {{Q|Har kuni aqalli bitta [[qoʻshiq]] eshitish, yaxshi rasm koʻrish va iloji boʻlsa istagan bir [[hikmatli soʻz]]ni oʻzlashtirib olmoq darkor{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}.|[[Johann Wolfgang von Goethe]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 08ekpuqtn3wwnibu738tczvmlwhc5c6 0 6320 32251 21603 2026-08-09T06:41:02Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32251 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Johann Gottfried Herder | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Johann Gottfried Herder | Vikiombor = }} '''Johann Gottfried Herder''' ({{talaffuz|Iogann Gotfrid Gerder}}; 1744-yil 25-avgust – 1803-yil 18-dekabr) — nemis faylasufi, yozuvchi. == Iqtiboslar == * Mutafakkirlarning [[fikr]]lari bilan tanishish [[miya]] uchun tengsiz mashq: [[aql]]ga aql qoʻshadi va fikrni charxlaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1744-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1803-yilda vafot etganlar]] lf18yuz98fpxv0b90yyhhrwu0rjixjq 0 6324 31914 23740 2026-08-09T05:58:02Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31914 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Denis Diderot | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Denis Diderot | Vikiombor = }} '''Deni Didro''' ('''Diderot''') (1713.5.10, Langr — 1784.31.7, Parij) — fransuz faylasufi, yozuvchisi, maʼrifatparvari. == Iqtiboslar == * Kishi [[jamiyat]]da yashash uchun yaralgan; uni jamiyatdan ajratib, yakkalab qoʻysangiz — [[fikr]]lari ham almoyi-aljoyi boʻlib qoladi, [[xarakter]]i yomonlashadi, yuragida yuzlab noraso [[ehtiros]]lar tugʻiladi, xuddi choʻlda oʻsgan yovvoyi togʻolcha singari [[miya]]sida bemaʼni [[gʻoya]]lar tomir yoyadi{{sfn|Voronsov|1989|pp=29-30}}. * Teran [[fikr]]lar — [[aql]]ga oʻrnashgan poʻlat mixdek, ularni sugʻurib boʻlmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1713-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1784-yilda vafot etganlar]] qmpvflezuhosnko27lhg0empz3jql9s 0 6326 31865 31635 2026-08-09T05:51:49Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31865 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Nikolay Karamzin | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Nikolay Karamzin | Vikiombor = }} '''Nikolay Mixaylovich Karamzin''' [1766.1(12). 12, Orenburg viloyati Mixaylov tumani — 1826.22.5(3.6), Peterburg] — rus yozuvchisi, publitsist, tarixchi. Peterburg FA faxriy aʼzosi(1818). == Iqtiboslar == <!-- B --> {{Q|Buyuk qalblarning isteʼdodi boshqa odamlardagi ulugʻlikni bilishdir{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|4=Талант великих душ есть узнавать великое в других людях{{sfn|Воронцов|1977|p=55}}.}} <!-- S --> {{Q|[[Soʻz]]lar — asrga, [[fikr]]lar esa asrlarga tatiydi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}.|4=Слова принадлежат веку, а мысли векам{{sfn|Воронцов|1977|p=15}}.}} <!-- V --> {{Q|[[Vatanparvarlik]] — bizni mahliyo qilib qoʻymasligi kerak; [[vatan]]ga muhabbat koʻr-koʻrona ehtiros emas, balki dono aql faoliyatidir{{sfn|Voronsov|1989|pp=19-20}}.|4=Патриотизм не должен ослеплять нас; любовь к отечеству есть действие ясного рассудка, а не слепая страсть{{sfn|Воронцов|1977|p=27}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1766-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1826-yilda vafot etganlar]] phit7g4acfjw82339jjt20a68zhciaw 0 6329 32039 21625 2026-08-09T06:15:08Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32039 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Friedrich von Bodenstedt | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Friedrich von Bodenstedt | Vikiombor = }} '''Friedrich Martin von Bodenstedt''' ({{talaffuz|Fridrix Martin fon Bodenshtedt}}; 1819-yil 22-aprel — 1892-yil 19-aprel) — nemis yozuvchisi. == Iqtiboslar == * Loʻnda [[hikmatli soʻzlar]] kishilarning miyasiga singib qoladi, ildiz otib, gullaydi, hosil beradi va hamisha taʼsir koʻrsatib boradi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1819-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1892-yilda vafot etganlar]] o67bkat5y2a6yvfpo5cj27mi56n2mrg 0 6335 31764 21633 2026-08-09T05:38:57Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31764 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Tashbih | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Tashbih | Vikilugʻat = Tashbih | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Tashbih''' ({{lang-ar|}} — oʻxshatish), '''tashbeh''' — sheʼriy sanʼatning biri, [[soʻz]]larda ifodalangan ikki yoki undan ortiq narsa, hodisa yoki xususiyatni ular oʻrtasida mavjud boʻlgan biror oʻxshashlik, umumiylik nuqtai nazaridan qiyoslash. {{ABD}} == G == {{Q|Goʻzal lar goʻzal [[fikr]]ga yarashib, uni avaylab turadi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}.|[[Viktor Gyugo]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 0ziokaq3cxepyei5kontkirdqmnxdjs 32350 31764 2026-08-09T07:01:49Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32350 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Tashbih | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Tashbih | Vikilugʻat = Tashbih | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Tashbih''' ({{lang-ar|}} — oʻxshatish), '''tashbeh''' — sheʼriy sanʼatning biri, [[soʻz]]larda ifodalangan ikki yoki undan ortiq narsa, hodisa yoki xususiyatni ular oʻrtasida mavjud boʻlgan biror oʻxshashlik, umumiylik nuqtai nazaridan qiyoslash. {{ABD}} == G == {{Q|Goʻzal lar goʻzal [[fikr]]ga yarashib, uni avaylab turadi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}.|[[Viktor Gyugo]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] q0duh3i82u125sxg7xalftvwj9x41an 32456 32350 2026-08-09T07:22:24Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32456 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Tashbih | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Tashbih | Vikilugʻat = Tashbih | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Tashbih''' ({{lang-ar|}} — oʻxshatish), '''tashbeh''' — sheʼriy sanʼatning biri, [[soʻz]]larda ifodalangan ikki yoki undan ortiq narsa, hodisa yoki xususiyatni ular oʻrtasida mavjud boʻlgan biror oʻxshashlik, umumiylik nuqtai nazaridan qiyoslash. {{ABD}} == G == {{Q|Goʻzal lar goʻzal [[fikr]]ga yarashib, uni avaylab turadi{{sfn|Voronsov|1989|p=10}}.|[[Viktor Gyugo]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 0ziokaq3cxepyei5kontkirdqmnxdjs 0 6337 31726 23523 2026-08-09T05:36:32Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31726 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Yoshlar | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Yoshlar | Vikilugʻat = Yoshlar | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Yoshlik''' — oʻsmirlik davridan etuklik davrigacha bo‘lgan hayot bosqichi. {{ABD}} == A == {{Q|Aksari hollarda yoshlarning: men birovning [[aql]]i bilan yashamayman, degan gaplarini eshitasan. Oʻylab koʻrilganlarni oʻylab oʻtirish senga ne hojat? Tayyorini olib, olgʻa ketaver. Insoniyatning qudrati shunda{{sfn|Voronsov|1989|p=11}}.|[[Lev Tolstoy]]}} == Y == {{Q|Yoshlar qaynoqqon boʻladilar, ular bilan oʻchakishmay, balki ozgina yon bosib, qattiq gaplariga yumshoqlik bilan javob qaytarish kerak{{sfn|Malik|2019|p=92}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari „Ikkinchi gurung: Koʻngil ishi“ boʻlimidan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] aorqenxfm9y7x1ioe949rtvec3riz6o 32383 31726 2026-08-09T07:05:32Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32383 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Yoshlar | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Yoshlar | Vikilugʻat = Yoshlar | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Yoshlik''' — oʻsmirlik davridan etuklik davrigacha bo‘lgan hayot bosqichi. {{ABD}} == A == {{Q|Aksari hollarda yoshlarning: men birovning [[aql]]i bilan yashamayman, degan gaplarini eshitasan. Oʻylab koʻrilganlarni oʻylab oʻtirish senga ne hojat? Tayyorini olib, olgʻa ketaver. Insoniyatning qudrati shunda{{sfn|Voronsov|1989|p=11}}.|[[Lev Tolstoy]]}} == Y == {{Q|Yoshlar qaynoqqon boʻladilar, ular bilan oʻchakishmay, balki ozgina yon bosib, qattiq gaplariga yumshoqlik bilan javob qaytarish kerak{{sfn|Malik|2019|p=92}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari „Ikkinchi gurung: Koʻngil ishi“ boʻlimidan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 0676e2jehfba1to0g36implp3pbkci4 32385 32383 2026-08-09T07:06:25Z Bekipediya 2189 [[Special:Contributions/Bekipediya|Bekipediya]] ([[User talk:Bekipediya|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/32383|32383]]-sonli tahrir qaytarildi 32385 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Yoshlar | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Yoshlar | Vikilugʻat = Yoshlar | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Yoshlik''' — oʻsmirlik davridan etuklik davrigacha bo‘lgan hayot bosqichi. {{ABD}} == A == {{Q|Aksari hollarda yoshlarning: men birovning [[aql]]i bilan yashamayman, degan gaplarini eshitasan. Oʻylab koʻrilganlarni oʻylab oʻtirish senga ne hojat? Tayyorini olib, olgʻa ketaver. Insoniyatning qudrati shunda{{sfn|Voronsov|1989|p=11}}.|[[Lev Tolstoy]]}} == Y == {{Q|Yoshlar qaynoqqon boʻladilar, ular bilan oʻchakishmay, balki ozgina yon bosib, qattiq gaplariga yumshoqlik bilan javob qaytarish kerak{{sfn|Malik|2019|p=92}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari „Ikkinchi gurung: Koʻngil ishi“ boʻlimidan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] aorqenxfm9y7x1ioe949rtvec3riz6o 0 6338 32079 21648 2026-08-09T06:19:47Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32079 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = François de La Mothe Le Vayer | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = François de La Mothe Le Vayer | Vikiombor = }} '''François de La Mothe Le Vayer''' ({{talaffuz|Fransua de Lamot-Levaye}}; 1588-yil avgust — 1672-yil 9-may) — fransuz yozuvchisi. == Iqtiboslar == * Oʻzi bilan oʻzi oʻralashib, hech kimni tan olmay qoʻyganlarga [[taʼna]] boʻlmasinu, yaxshi [[fikr]] qayerdan olinganidan qatʼiy nazar, oʻzingning nodon fikringdan koʻra afzalroqdir{{sfn|Voronsov|1989|p=11}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1588-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1672-yilda vafot etganlar]] cb32uhhoq9jglfcgg5jhxst0gu97mzs 0 6342 32145 24219 2026-08-09T06:27:57Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32145 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Niccolò Machiavelli | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Niccolò Machiavelli | Vikiombor = }} '''Nikkolo Makiavelli''' ('''Machiavelli'''; {{lang-it|Niccolò di Bernardo dei Machiavelli}}; 1469-yil 3-may, Florensiya – 1527-yil 22-iyun, oʻsha yerda) – italyan mutafakkiri, siyosatchisi, faylasuf, yozuvchi, gʻarb nazariyasiga doir asarlar muallifi. == Iqtiboslar == <!-- A --> * Aqlli odam doimo buyuk kishilar sinovidan oʻtgan yoʻlni tanlashi va eng ajoyib shaxslarga [[taqlid]] qilishi kerak, chunki u mabodo oʻsha [[buyuklik]] darajasiga koʻtarilolmagan taqdirda ham har nechuk qittay boʻlsa-da, uning yogʻdusini emadi{{sfn|Voronsov|1989|p=11}}. <!-- O --> {{Q|Odamlar yangilikka shu qadar intilishadiki, ishi yurishmayotganlar tugul, hatto ishlari yaxshi ketayotgan kishilar ham oʻzgarishlarni istaydi{{sfn|Jeyms Klir|2021|p=260}}.|Izoh=„[[Atom odatlar]]“ kitobida keltirilgan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi|year=2021|author=Jeyms Klir|title=Atom odatlar|others=tarjimon Sarvinoz Qosimova|publisher=„Nihol“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=300|isbn=978-9943-23-194-8|ref=Jeyms Klir}} {{refend}} ==Havolalar== {{Vikipediya}} {{ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:1469-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1527-yilda vafot etganlar]] mo9v8fr4snab2jw2b3lonhnx030shwd 0 6360 31819 26759 2026-08-09T05:46:19Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31819 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Romain Rolland | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Romain Rolland | Vikiombor = }} '''Romain Rolland''' ({{talaffuz|Romen Rollan}}; 1866.29.1, Klamsi — 1944.30.12, Vezle) — fransuz yozuvchisi, musiqashunos, jamoat arbobi. == Iqtiboslar == <!-- E --> * [[Ezgulik]] — ilm emas, u faoliyatdir{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}. <!-- K --> * Kimning [[qalb]]i hamma uchun tepayotgan boʻlsa, u odam chinakam [[buyuk]]dir{{sfn|Voronsov|1989|p=33}}. * [[Kollektiv]] bilan birlashib ketishni oʻrganish kerak, bu esa [[oʻzlik]]ni asrab qolishga xalal bermaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}. * [[Kommunizm]]ning maqsadi — har bir shaxsning ozodligi, uning ravnaqiga xalaqit beradigan barcha moddiy va maʼnaviy shart-sharoitlarni yoʻq qilishdir{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}. <!-- Q --> * Qayerda ulugʻvor [[maʼnaviy]] qiyofa boʻlmasa, u yerda ulugʻ odam ham yoʻq{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}. <!-- R --> * [[Rus inqilobi]]ning gʻalabasi bizga [[Yevropa]]ning butun kelajagi uchun zarur shart-sharoitdek boʻlib tuyuladi. Inqilob Yevropaga ilohiy bir darajada taʼsir koʻrsatdi{{sfn|Voronsov|1989|p=13}}. <!-- S --> * [[Sovet Ittifoqi]] butun dunyo xalqlarining eng otashin umidi samarasidir, u orzularimizning jonli timsoli, sotsial taraqqiyotning eng qudratli namunasidir{{sfn|Voronsov|1989|p=12}}. * [[Sovet Ittifoqi]] sotsial taraqqiyotning eng qudratli garovi hisoblanadi, insoniyat baxti uning himoyasi ostidadir{{sfn|Voronsov|1989|pp=13-14}}. <!-- T --> * [[Tanholik]] bir meʼyordangi qon aylanishiga muhtoj sogʻlom organizmga muvofiq kelmaydi. [[Kollektiv]] bilan birlashib ketishni oʻrganish kerak, bu esa [[oʻzlik]]ni asrab qolishga xalal bermaydi{{sfn|Voronsov|1989|pp=31-32}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1866-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1944-yilda vafot etganlar]] fznxudvf4fgvo80nptu9i9q65hjtfmo 0 6364 31930 22000 2026-08-09T06:00:01Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31930 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi | Tasvir = Coat_of_arms_of_the_Soviet_Union_(1956–1991).svg | Izoh = | Vikipediya = Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi | Vikilugʻat = | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi''', '''SSSR''', '''Sovet Ittifoqi''' — sobiq Rossiya imperiyasi hududining katta qismida 1922—91-yillarda mavjud boʻlgan davlat. {{ABD}} == B == {{Q|...Bizning Sovet sotsialistik respublikamiz xalqaro [[sotsializm]] mashʼali sifatida, barcha mehnatkash ommaga namuna sifatida metindek mustahkam turadi{{sfn|Voronsov|1989|p=15}}.|[[Vladimir Lenin]]}} {{Q|Butun dunyo mazlumlarining ezgu orzu-armonlarini qamraydigan va qoniqtiradigan yangi jamiyat shakli sifatida bunyod boʻlgan Sovetlar keng [[rus]] xalqi ommasining xilma-xil talablariga javob bora borib, oʻz barhayotligini isbot etdi{{sfn|Voronsov|1989|p=15}}.|[[Antonio Gramshi]]}} == M == {{Q|Moʻjizalar diyori, moʻjizalar diyori. Bu soʻzlar [[bolalik]]ning sehrli ertaklaridan bizning zaminga, moʻjizadan-moʻjiza sari borayotgan va biz yashayotgan Sovetlar diyoriga tashrif buyurdi{{sfn|Voronsov|1989|p=16}}.|[[Konstantin Fedin]]}} == S == {{Q|Sovet Ittifoqi butun dunyo xalqlarining eng otashin umidi samarasidir, u orzularimizning jonli timsoli, sotsial taraqqiyotning eng qudratli namunasidir{{sfn|Voronsov|1989|p=12}}.|[[Romen Rollan]]}} {{Q|Sovet Ittifoqi kishilik jamiyatini ancha ilgari surdi va yorqin bir mashʼala yoqdiki, uni oʻchirish mumkin emas. U yangi [[sivilizatsiya]]ga poydevor qurdi, unga butun dunyo intilishi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=14}}.|[[Javoharlaʼl Neru]]}} {{Q|Sovet Ittifoqi sotsial taraqqiyotning eng qudratli garovi hisoblanadi, insoniyat baxti uning himoyasi ostidadir{{sfn|Voronsov|1989|pp=13-14}}.|[[Romen Rollan]]}} {{Q|Sovet Ittifoqi oʻzining mislsiz qurilishi, oʻzining qahramonona xaloskorligi, oʻzining gʻoyat koʻlamli tajribasi bilan koʻpgina xalqlar va koʻpgina odamlarning hayotini nurafshon etdi{{sfn|Voronsov|1989|p=12}}.|[[Pablo Neruda]]}} {{Q|Sovet respublikasi [[qashshoqlik]]da tugʻildi. Yengilmas bu respublika barcha [[adolatsiz]] va [[zulm]]kor hukumatlarga halokat dahshatini soluvchi yangi ruh dargʻasi sifatida maydonga chiqdi{{sfn|Voronsov|1989|p=14}}.|[[Anatol Frans]]}} {{Q|SSSRda [[sotsializm]] gʻalabasi butun dunyoda sotsializm gʻalabasining muqarrarligini koʻrsatadi{{sfn|Voronsov|1989|p=13}}.|[[Vilgelm Pik]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻz erki, oʻz mustaqilligi, oʻz baxtini yaratish uchun odamlar qay yerdaki kurash olib bormasinlar — hamma joyda [[Sovet Ittifoqi]]ning ulugʻ timsoli ular bilan yonma-yon turadi{{sfn|Voronsov|1989|p=13}}.|[[Tomas Mann]]}} == Ch == {{Q|[[Chor imperiyasi]] vayronasi ustida barpo boʻlayotgan ulugʻ davlatning [[sanoat]] sohasidagi va sotsial sohadagi yutuqlari shu qadar ulkanki, butun dunyoda boʻlayotgan hodisalarning birortasi ham menda bunchalik chuqur taassurot qoldirmagan{{sfn|Voronsov|1989|p=15}}.|A. J. Kammings}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:SSSR]] jpmdltx2jypmxqoi9gv3ood9lefrjb4 0 6367 31765 21724 2026-08-09T05:38:59Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31765 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Pablo Neruda | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Pablo Neruda | Vikiombor = }} '''Pablo Neruda''' (taxallusi, haqiqiy ismi '''Neftalí Ricardo Reyes Basoalto''', '''Neftali Rikardo Reyes Basualto''') (1904—1973) — chililik shoir, diplomat. == Iqtiboslar == * [[Sovet Ittifoqi]] oʻzining mislsiz qurilishi, oʻzining qahramonona xaloskorligi, oʻzining gʻoyat koʻlamli tajribasi bilan koʻpgina xalqlar va koʻpgina odamlarning hayotini nurafshon etdi{{sfn|Voronsov|1989|p=12}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1904-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1973-yilda vafot etganlar]] hkun1o7akt2vrtxrf3q9v0toye3kf93 32356 31765 2026-08-09T07:02:30Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32356 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Pablo Neruda | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Pablo Neruda | Vikiombor = }} '''Pablo Neruda''' (taxallusi, haqiqiy ismi '''Neftalí Ricardo Reyes Basoalto''', '''Neftali Rikardo Reyes Basualto''') (1904—1973) — chililik shoir, diplomat. == Iqtiboslar == * [[Sovet Ittifoqi]] oʻzining mislsiz qurilishi, oʻzining qahramonona xaloskorligi, oʻzining gʻoyat koʻlamli tajribasi bilan koʻpgina xalqlar va koʻpgina odamlarning hayotini nurafshon etdi{{sfn|Voronsov|1989|p=12}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1904-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1973-yilda vafot etganlar]] 2v8rxglmheiz5p8ju4y21cdk3scm9nl 32441 32356 2026-08-09T07:21:39Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32441 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Pablo Neruda | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Pablo Neruda | Vikiombor = }} '''Pablo Neruda''' (taxallusi, haqiqiy ismi '''Neftalí Ricardo Reyes Basoalto''', '''Neftali Rikardo Reyes Basualto''') (1904—1973) — chililik shoir, diplomat. == Iqtiboslar == * [[Sovet Ittifoqi]] oʻzining mislsiz qurilishi, oʻzining qahramonona xaloskorligi, oʻzining gʻoyat koʻlamli tajribasi bilan koʻpgina xalqlar va koʻpgina odamlarning hayotini nurafshon etdi{{sfn|Voronsov|1989|p=12}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1904-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1973-yilda vafot etganlar]] hkun1o7akt2vrtxrf3q9v0toye3kf93 0 6372 32170 24046 2026-08-09T06:31:02Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32170 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Palmiro Togliatti | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Palmiro Togliatti | Vikiombor = }} '''Palmiro Togliatti''' ({{talaffuz|Palmiro Tolyatti}}; 1893-yil 26-mart, Italiya Qirolligin, Genuya shahri — 1964-yil 21-avgust, [[Ukraina SSR]], Qrim viloyati, Yalta shahri) — italyan va xalqaro kommunistik harakatning arbobi. 1927–1934 hamda 1938–1964-yillarda Italiya Kommunistik partiyasining bosh kotibi. == Iqtiboslar == <!-- M --> * Millionlab kishilar [[Moskva]]ga qaraydilar-da, unda sinovdan oʻtgan, umumbashariy ahamiyatga ega tajribani koʻradilar; oʻzining nigohini yangi insoniyat uzra fazo yoritgichlari yangliq koʻtarilayotgan [[Kreml]]ning qizil yulduziga qaratgan inson aql-idrokiga monelik qilish mumkin emas{{sfn|Voronsov|1989|p=12}}. <!-- S --> * [[Sotsializm]] — bu kishi shaxsining yangi huquqlarni qoʻlga kiritishi demakdir{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1893-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1964-yilda vafot etganlar]] e6zd08az3krowucdpyxhjxi3a3tbqp8 0 6383 32139 21892 2026-08-09T06:27:13Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32139 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Martin Andersen Nexø | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Martin Andersen Nexø | Vikiombor = }} '''Martin Andersen Nexø''' ({{talaffuz|Martin Andersen-Nekse}}; 1869-yil 26-iyun — 1954-yil 1-iyun) — mashhur daniyalik yozuvchi. == Iqtiboslar == * Endilikda [[Lenin]]ning ishi oʻsib hammayoqni qamrab oldi. Insoniyat uchun ahamiyatli boʻlgan biron-bir voqea yoʻqki, u Lenin bilan, inqilob bilan bogʻlanmagan boʻlsin{{sfn|Voronsov|1989|p=14}}. * [[Rossiya]]dan dam-badam shunday xabarlar kelib turibdiki, ular xuddi quyoshni alqagan qadimgi gimn singari jaranglaydi va kelajakda alanga oluvchi uchqunlarni porlatadi{{sfn|Voronsov|1989|p=13}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1869-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1954-yilda vafot etganlar]] j2hgvc0pmdujyh9kb1xdmsj79pf3zf2 0 6388 32101 21799 2026-08-09T06:22:17Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32101 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi | Vikilugʻat = | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi''', '''Rossiya SFSR''' ({{lang-ru|Российская Советская Федеративная Социалистическая Республика}}) — [[Sovet Ittifoqi]] tarkibiga kirgan respublikalarning biri. Boshida '''Rossiya Sovet Respublikasi''', '''Rossiya Sotsialistik Federativ Respublikasi''' deb atalgan. Norasmiy turda '''Rossiya Federatsiyasi''' yoki shunchaki '''Rossiya''' deb atalgan. {{ABD}} == R == {{Q|Rossiya Sovet Respublikasi [[tuhmat]] va [[yovuzlik]] bilan oʻrab olingan, lekin u oʻzining mislsiz kuch-qudrati va eng olijanob ideallari bilan buyuk ish sifatida bu nopok va loyqa oqimlardan nihoyatda yuksak turadi. Undan yangi, muxtasar dunyo oʻz ibtidosini oladi{{sfn|Voronsov|1989|p=13}}.|[[Karl Libknext]]}} {{Q|Rossiya Sovet Sotsialistik Respublikasi namunasi butun dunyo xalqlari oldida jonli timsol sifatida turadi va bu timsolning tashviqiy, revolyutsionlashtiruvchi taʼsiri nihoyatda qudratli boʻladi{{sfn|Voronsov|1989|p=13}}.|[[Vladimir Lenin]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} ratharoi9e1an4to3gqinjbud3uoxba 0 6390 32057 21940 2026-08-09T06:17:18Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32057 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Rossiya inqilobi | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Rossiya inqilobi | Vikilugʻat = | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Rossiya inqilobi''' 1917-yildan boshlangan Rossiyadagi siyosiy va ijtimoiy oʻzgarishlar davri hisoblanadi. Ushbu davr mobaynida Rossiyada [[monarxiya]] bekor qilingan hamda ketma-ket boʻlib oʻtgan ikki inqilob va fuqarolar urushidan keyin sotsialistik boshqaruv shakliga oʻtilgan. {{ABD}} == H == {{Q|Hozirgi zamon tarixida eng yirik hodisa va insoniyat tarixida eng ulugʻvor voqea boʻlmish — rus inqilobi biz uchun roʻyi zaminga ming yillarga yetgulik qilib muhrlangan davr hisoblanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=14}}.|[[Otaviu Brandao]]}} == R == {{Q|Rossiya inqilobi butun dunyoga [[sotsializm]] yoʻlini yoritib berdi va [[burjuaziya]]ga uning tantanasining tanazzuli yaqinlashib kelayotganini koʻrsatdi{{sfn|Voronsov|1989|p=13}}.|[[Vladimir Lenin]]}} {{Q|Rus inqilobi insoniyat uchun koʻpdan-koʻp avlodlar hayoti davomida roʻy borgan eng muhim voqeadir{{sfn|Voronsov|1989|p=15}}.|[[Tomas Mann]]}} {{Q|Rus inqilobi insoniyat xotirasida uzoq vaqt saqlanib qoladigan buyuk yutuq sifatida tarixga kiradi{{sfn|Voronsov|1989|p=14}}.|[[Yujin Viktor Debs]]}} {{Q|Rus inqilobining gʻalabasi bizga [[Yevropa]]ning butun kelajagi uchun zarur shart-sharoitdek boʻlib tuyuladi. Inqilob Yevropaga ilohiy bir darajada taʼsir koʻrsatdi{{sfn|Voronsov|1989|p=13}}.|[[Romen Rollan]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} gblfng99mxo4j7jioma2m7y9dcnbtaa 0 6391 32009 21770 2026-08-09T06:11:27Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32009 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Sen Katayama | Tasvir = Sen_Katayama.jpg | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Sen Katayama | Vikiombor = }} '''Sen Katayama''' ({{lang-jp|片山潜}}; 1859-yil 26-dekabr — 1933-yil 5-noyabr) — yapon va xalqaro ishchilar harakatining arbobi. == Iqtiboslar == * [[Oktyabr inqilobi]] roʻyi zaminning barcha goʻshalarida [[proletariat]] koʻtarilishlariga turtki boʻldi{{sfn|Voronsov|1989|p=13}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1859-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1933-yilda vafot etganlar]] 4wdizsap4w0qvl632tz7afuxlk79vmh 0 6394 31931 23219 2026-08-09T06:00:08Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31931 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Oktyabr inqilobi | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Oktyabr inqilobi | Vikilugʻat = | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Oktabr inqilobi''' yoki '''Oktabr toʻntarishi''', '''Oktyabr revolyutsiyasi''' — Rossiyada Muvaqqat hukumatni qurol kuchi bilan agʻdarilishi va hokimiyat tepasiga bolsheviklar partiyasining kelishi. Inqilob eski kalendar boʻyicha 1917-yil 24-26-oktyabr, yangi kalendar boʻyicha 6-8-noyabrda sodir boʻlgan. {{ABD}} == O == {{Q|Oktyabr inqilobi roʻyi zaminning barcha goʻshalarida [[proletariat]] koʻtarilishlariga turtki boʻldi{{sfn|Voronsov|1989|p=13}}.|[[Sen Katayama]]}} == R == {{Q|Rossiya Oktyabr tufayli insoniyat tarixida rahnamolik oʻrnini egalladi. Kurramizdagi taraqqiyot soati yaqin oralarda [[Moskva]]dan zang urajak{{sfn|Voronsov|1989|p=13}}.|[[Yaroslav Kratoxvil]]}} == U == {{Q|Ulugʻ Oktyabr sotsialistik revolyutsiyasi butun Rossiya xalqlarining [[axloq]]ini bir darajada yuqori koʻtardi. U kishilik jamiyatida eng yuksak axloq boʻlib qoldi{{sfn|Voronsov|1989|p=26}}.|[[Mixail Kalinin]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} 0sp0n0y0m9682xemooe0w4raffxy56n 0 6400 32031 21786 2026-08-09T06:14:11Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32031 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Jaroslav Kratochvíl | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Jaroslav Kratochvíl | Vikiombor = }} '''Jaroslav Kratochvíl''' ({{talaffuz|Yaroslav Kratoxvil}}; 1885-yil 17-yanvar — 1945-yil 20-mart) — chex yozuvchisi, jurnalist va tarjimon. U kommunist va antifashist sifatida tanilgan. == Iqtiboslar == * Rossiya [[Oktyabr inqilobi|Oktyabr]] tufayli insoniyat tarixida rahnamolik oʻrnini egalladi. Kurramizdagi taraqqiyot soati yaqin oralarda [[Moskva]]dan zang urajak{{sfn|Voronsov|1989|p=13}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1885-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1945-yilda vafot etganlar]] 6goosk0mvv3jayrsa5plbhtkgh139u4 0 6403 31929 21789 2026-08-09T05:59:53Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31929 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Rosa Luxemburg | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Rosa Luxemburg | Vikiombor = }} '''Rosa Luxemburg''' ({{talaffuz|Roza Lyuksemburg}}; 1871-yil 5-mart — 1919-yil 15-yanvar) — nemis va xalqaro ishchilar harakatining arbobi. == Iqtiboslar == * [[Rossiya]]dagi ajoyib ishlar menga obihayotdek taʼsir qilmoqda, u yerda roʻy berayotgan voqealar butun jahonga xaloskorlik taʼsirini oʻtkazishi kerak va oʻtkazadi. Rossiyada yuz berayotgan voqealar oʻz nuri bilan butun [[Yevropa]]ni munavvar etishi darkor{{sfn|Voronsov|1989|p=13}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1871-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1919-yilda vafot etganlar]] 73lr631oblqxpt4xer6vijdyhzs6fww 0 6406 31998 21797 2026-08-09T06:09:56Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31998 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Karl Liebknecht | Tasvir = Karl_Liebknecht_portrait_(cropped).jpg | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Karl Liebknecht | Vikiombor = }} '''Karl Liebknecht''' ({{talaffuz|Karl Libknext}}; 1871-yil 13-avgust — 1919-yil 15-yanvar) — nemis va xalqaro ishchilar harakatining arbobi, Germaniya Kommunistik partiyasi asoschilaridan biri. == Iqtiboslar == * [[Rossiya Sovet Respublikasi]] tuhmat va yovuzlik bilan oʻrab olingan, lekin u oʻzining mislsiz kuch-qudrati va eng olijanob ideallari bilan buyuk ish sifatida bu nopok va loyqa oqimlardan nihoyatda yuksak turadi. Undan yangi, muxtasar dunyo oʻz ibtidosini oladi{{sfn|Voronsov|1989|p=13}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1871-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1919-yilda vafot etganlar]] kb89rsb37mxzcuqrvslbd30vq8pr9cf 0 6411 31895 21809 2026-08-09T05:55:43Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31895 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Wilhelm Pieck | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Wilhelm Pieck | Vikiombor = }} '''Wilhelm Pieck''' ({{talaffuz|Vilgelm Pik}}; 1876-yil 3-yanvar — 1960-yil 7-sentyabr) — nemis va xalqaro ishchilar harakatining arbobi. == Iqtiboslar == * [[SSSR]]da [[sotsializm]] gʻalabasi butun dunyoda sotsializm gʻalabasining muqarrarligini koʻrsatadi{{sfn|Voronsov|1989|p=13}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1876-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1960-yilda vafot etganlar]] 2st38n07eb4u7xwcm8teqofm82u33mo 0 6420 32097 31361 2026-08-09T06:21:49Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32097 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Er | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Er | Vikilugʻat = Er | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Er''' — [[erkak]] jinsiga mansub kishi; [[xotin]] kishi bilan [[nikoh]] ahdida boʻlgan erkak kishi. {{ABD}} == A == {{Q|Aksariyat yaxshi erning qadriga yetmagan [[xotin]]ga Alloh yanada zolimroq erni, soliha ayolning qadriga yetmagan erga esa kuydiruvchi xotinni roʻpara qilib qoʻyadi{{sfn|Malik|2019|p=106}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Uchinchi gurung: Doka roʻmol qachon quriydi?“ boʻlimidan}} == B == * Badxulq va bemaʼni erga uchragan ayolning asosiy vazifasi shundan iboratki, u bor kuchini sarflab, erining notoʻgʻri yoʻldan ketayotganini tushuntirishi, unga vaʼz-u nasihat qilishi, barcha chora-tadbirlarni qoʻllaganda ham erining tuzalishiga ishonch yoʻq boʻlgach, undan koʻngil uzishi, qutulish yoʻlini qidirishi kerak{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=181}}{{sfn|Tursun|2006|p=182}}. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{Refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf |format=PDF}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] c63nc0vca6pzo9mv4n5tca8ijquh0xt 0 6430 31830 21950 2026-08-09T05:47:35Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31830 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Antonio Gramsci | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Antonio Gramsci | Vikiombor = }} '''Antonio Gramsci''' ({{talaffuz|Antonio Gramshi}}; 1891-yil 22-yanvar, Ales, Italiya Qirolligi – 1937-yil 27-aprel, Rim, Italiya) – italiyalik marksist faylasuf, tilshunos, jurnalist, yozuvchi va siyosatchi. U falsafa, siyosiy nazariya, sotsiologiya, tarix va tilshunoslik sohalarida asarlar yozgan. Gramsci Italiya Kommunistik partiyasining asoschisi va bir muddat rahbari boʻlgan. Benito Mussolini va fashizmning faol tanqidchisi boʻlgan Gramsci 1926-yilda qamoqqa tashlangan. == Iqtiboslar == * Butun dunyo mazlumlarining ezgu orzu-armonlarini qamraydigan va qoniqtiradigan yangi jamiyat shakli sifatida bunyod boʻlgan [[Sovetlar]] keng [[rus]] xalqi ommasining xilma-xil talablariga javob bora borib, oʻz barhayotligini isbot etdi{{sfn|Voronsov|1989|p=15}}. * Kelajak tarixi ayni [[Rossiya]]dan boshlanadi, yangi dunyo hayoti ayni Rossiyada nish uradi{{sfn|Voronsov|1989|p=14}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1891-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1937-yilda vafot etganlar]] 0ok5b5ac6qp0lt46mkd6ks45hc66q9m 0 6433 32239 21899 2026-08-09T06:39:37Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32239 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Eugene V. Debs | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Eugene V. Debs | Vikiombor = }} '''Eugene Victor Debs''' ({{talaffuz|Yujin Viktor Debs}}; 1855-yil 5-noyabr — 1926-yil 20-oktyabr) — amerikalik sotsialist, siyosiy faol, Amerika ishchilari harakatining arbobi. [[AQSH]] prezidentligiga Amerika Sotsialistik partiyasidan besh marta nomzod qilib koʻrsatilgan shaxs. == Iqtiboslar == * [[Rus inqilobi]] insoniyat xotirasida uzoq vaqt saqlanib qoladigan buyuk yutuq sifatida tarixga kiradi{{sfn|Voronsov|1989|p=14}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1855-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1926-yilda vafot etganlar]] a7hp8g3bsv6m7h0suxw8gg01934nyq4 0 6436 31758 21905 2026-08-09T05:38:38Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31758 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Octávio Brandão | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Octávio Brandão | Vikiombor = }} '''Octávio Brandão''' ({{talaffuz|Otaviu Brandao}}; 1896-yil 12-sentyabr — 1980-yil 15-mart) — braziyalik shoir va publitsist. == Iqtiboslar == * Hozirgi zamon tarixida eng yirik hodisa va insoniyat tarixida eng ulugʻvor voqea boʻlmish — [[rus inqilobi]] biz uchun roʻyi zaminga ming yillarga yetgulik qilib muhrlangan davr hisoblanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=14}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1896-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1980-yilda vafot etganlar]] q6t0qj7z35iox3jmmn75lcjs2h7qfcs 32344 31758 2026-08-09T07:01:10Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32344 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Octávio Brandão | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Octávio Brandão | Vikiombor = }} '''Octávio Brandão''' ({{talaffuz|Otaviu Brandao}}; 1896-yil 12-sentyabr — 1980-yil 15-mart) — braziyalik shoir va publitsist. == Iqtiboslar == * Hozirgi zamon tarixida eng yirik hodisa va insoniyat tarixida eng ulugʻvor voqea boʻlmish — [[rus inqilobi]] biz uchun roʻyi zaminga ming yillarga yetgulik qilib muhrlangan davr hisoblanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=14}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1896-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1980-yilda vafot etganlar]] obv8jawggut5e7kwt0o9zzoydh0ycnn 32421 32344 2026-08-09T07:20:41Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32421 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Octávio Brandão | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Octávio Brandão | Vikiombor = }} '''Octávio Brandão''' ({{talaffuz|Otaviu Brandao}}; 1896-yil 12-sentyabr — 1980-yil 15-mart) — braziyalik shoir va publitsist. == Iqtiboslar == * Hozirgi zamon tarixida eng yirik hodisa va insoniyat tarixida eng ulugʻvor voqea boʻlmish — [[rus inqilobi]] biz uchun roʻyi zaminga ming yillarga yetgulik qilib muhrlangan davr hisoblanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=14}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1896-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1980-yilda vafot etganlar]] q6t0qj7z35iox3jmmn75lcjs2h7qfcs 0 6439 31820 21910 2026-08-09T05:46:26Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31820 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Upton Sinclair | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Upton Sinclair | Vikiombor = }} '''Sinclair Epton Bil''' ({{talaffuz|Sinkler Epton Bill}}; 1878-yil 20-sentabr — 1968-yil 26-noyabr) – amerikalik yozuvchi. == Iqtiboslar == * [[Sovet]] hukumati insoniyat tarixidagi eng ulugʻvor zafarlarni qoʻlga kiritmoqda{{sfn|Voronsov|1989|p=14}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1878-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1968-yilda vafot etganlar]] a0y2p5p209tn401pkvsofu4hwm78b0v 0 6445 31780 21938 2026-08-09T05:39:50Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31780 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Theodore Dreiser | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Theodore Dreiser | Vikiombor = }} '''Theodore Dreiser''' ({{talaffuz|Teodor Drayzer}}; 1871-yil 27-avgust — 1945-yil 28-dekabr) — amerikalik yozuvchi va davlat arbobi, tabiatshunoslik maktabining jurnalisti. == Iqtiboslar == * Jahon maydonida: bizning tuzumimiz adolatli va qulay hayotni, barcha neʼmatlarni kapital mulkdorga emas, balki [[daho]]larni yetishtirishga, [[sanʼat]] va inson aqliy qudratini yana-da takomillashtirishga qodir boʻlgan mohnatkash xalqqa beryapti, degan haqiqatni amalda isbot qilayotgan millat nando boʻldi{{sfn|Voronsov|1989|p=15}}. * [[Rossiya]], aftidan, shu vaqtgacha jahon tarixida mavjud boʻlgan mislsiz eng qudratli iqtisodiy kuchlardan biriga aylandi{{sfn|Voronsov|1989|p=14}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1871-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1945-yilda vafot etganlar]] p8n33b8vmf1be6drwr3xdq3385tfbyq 0 6448 32175 24088 2026-08-09T06:31:50Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32175 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Henri Barbusse | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Henri Barbusse | Vikiombor = }} '''Henri Barbusse''' ({{talaffuz|Anri Barbyus}}; 1873 -1935) — fransuz yozuvchisi, jamoat arbobi. == Iqtiboslar == <!-- A --> * Ayrim kishining yoxud ayrim [[millat]]ning farovonligi barcha uchun mushtarak farovonlik bilan uzviy bogʻliq{{sfn|Voronsov|1989|p=33}}. <!-- M --> * Men [[Rossiya]]da mulohazakor xalqni koʻrdim. Chunonchi, bizning kunlarda amaliy jihatdan turli oʻzgarishlar maʼnosida ham, shuningdek, [[tafakkur]] sohasida ham buyuk yangiliklar paydo boʻlishi, boshqa biron mamlakatga qaraganda, ayni shu Rossiyaga koʻproq nasib etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=14}}. <!-- S --> * [[Sotsializm]] shaxsni barbod qilmaydi, aksincha, sotsializm shaxs [[kamolot]]i boʻlishi kerak va shaxs kamolotining oʻzidir{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}. <!-- Sh --> * Shaxs [[kollektiv]] bilan qoʻshilib [[oʻzlik|oʻzligini]] yoʻqotmaydi. Aksincha, u kollektivda [[maʼnaviyat]] va [[kamolot]]ning gultojiga aylanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1873-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1935-yilda vafot etganlar]] gsox5pv0fcdpjmxf8vnbw7a8eqbtp1n 0 6451 31900 21930 2026-08-09T05:56:19Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31900 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Waldo Frank | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Waldo Frank | Vikiombor = }} '''Waldo David Frank''' ({{talaffuz|Uoldo Devid Frenk}}; 1889-yil 25-avgust — 1967-yil 9-yanvar) — amerikalik yozuvchi. == Iqtiboslar == * Hozirgi vaqtda [[Rossiya]], insonning ruhiyati jihatidan eng qudratli qalʼadir{{sfn|Voronsov|1989|p=14}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1889-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1967-yilda vafot etganlar]] id62lzbx8l0q1smu2vvi9srt8sk670u 0 6455 31783 21943 2026-08-09T05:39:56Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31783 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Luis Emilio Recabarren | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Luis Emilio Recabarren | Vikiombor = }} '''Luis Emilio Recabarren''' ({{talaffuz|Luis Emilio Rekabarren}}; 1876 6-iyul — 1924-yil 19-dekabr) — Chili va boshqa Lotin Amerikasi mamlakatlari ishchilar harakatining arbobi. == Iqtiboslar == * Ulugʻ rus respublikasi shundan maqsad bilan mustahkam poydevor yotqizdiki, natijada insoniyat odamda mudrab yotgan barcha ajoyib [[tuygʻu]]larni uygʻotuvchi tartibotlar sari odimlay boshladi{{sfn|Voronsov|1989|p=15}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1876-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1924-yilda vafot etganlar]] 9e7nh1kzsxzjd4sby1zhnbo9qtcwemw 32327 31783 2026-08-09T06:59:13Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32327 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Luis Emilio Recabarren | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Luis Emilio Recabarren | Vikiombor = }} '''Luis Emilio Recabarren''' ({{talaffuz|Luis Emilio Rekabarren}}; 1876 6-iyul — 1924-yil 19-dekabr) — Chili va boshqa Lotin Amerikasi mamlakatlari ishchilar harakatining arbobi. == Iqtiboslar == * Ulugʻ rus respublikasi shundan maqsad bilan mustahkam poydevor yotqizdiki, natijada insoniyat odamda mudrab yotgan barcha ajoyib [[tuygʻu]]larni uygʻotuvchi tartibotlar sari odimlay boshladi{{sfn|Voronsov|1989|p=15}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1876-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1924-yilda vafot etganlar]] dwjy1xhu6dwavnwbg6wx8taj8i2kcwp 32416 32327 2026-08-09T07:19:56Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32416 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Luis Emilio Recabarren | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Luis Emilio Recabarren | Vikiombor = }} '''Luis Emilio Recabarren''' ({{talaffuz|Luis Emilio Rekabarren}}; 1876 6-iyul — 1924-yil 19-dekabr) — Chili va boshqa Lotin Amerikasi mamlakatlari ishchilar harakatining arbobi. == Iqtiboslar == * Ulugʻ rus respublikasi shundan maqsad bilan mustahkam poydevor yotqizdiki, natijada insoniyat odamda mudrab yotgan barcha ajoyib [[tuygʻu]]larni uygʻotuvchi tartibotlar sari odimlay boshladi{{sfn|Voronsov|1989|p=15}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1876-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1924-yilda vafot etganlar]] 9e7nh1kzsxzjd4sby1zhnbo9qtcwemw 0 6458 31893 21948 2026-08-09T05:55:29Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31893 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Ernest Bevin | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Ernest Bevin | Vikiombor = }} '''Ernest Bevin''' (1881-yil 9-mart — 1951-yil 14-aprel) — ingliz siyosiy arbobi. == Iqtiboslar == * Bizning nevaralarimiz [[tarix]] darsliklarini oʻqiy turib oʻtmish haqida oʻy surar ekanlar, kamoli hayrat va tashakkur ila ulugʻ [[rus]] xalqi qahramonligini eslaydilar{{sfn|Voronsov|1989|p=15}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1881-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1951-yilda vafot etganlar]] 8g1qx3d8zusura7qcwcr9sp7208zc0h 0 6461 32103 21955 2026-08-09T06:22:31Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32103 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Fernando Ramirez Velarde | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Fernando Ramirez Velarde | Vikiombor = }} '''Fernando Ramirez Velarde''' ({{talaffuz|Fernando Ramires Velarde}}; 1913-yil 8-may — 1948-yil 23-avgust) — boliyalik yozuvchi. == Iqtiboslar == * [[Bolsheviklar]] partiyasi rahbarligidagi Rossiya mehnatkashlari hokimiyati — xalq hokimiyatchiligining hali hech bir mamlakat bilmagan eng chinakam koʻrinishidir{{sfn|Voronsov|1989|p=15}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1913-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1948-yilda vafot etganlar]] fci5mm7b5uba6359uzbojabum8s5s3g 0 6466 32014 31130 2026-08-09T06:12:03Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32014 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Georgiy Dimitrov | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Georgiy Dimitrov | Vikiombor = }} '''Georgiy Mixaylovich Dimitrov''' ({{lang-bg|Гео̀рги Миха̀йлов Димитро́в}}; 1882-yil 18-iyun — 1949-yil 2-iyul) — bolgar xalqaro kommunistik harakat arbobi. == Iqtiboslar == <!-- A --> {{Q|Ayrim mamlakatlardagi proletar sinfiy kurashi va [[ishchilar]] harakatining ''milliy shakli'' proletar [[internatsionalizm]]ini inkor etmaydi, aksincha, shu shakllar orqali xalqaro ''proletar manfaatlarini'' muvaffaqiyat bilan himoya qilish mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=24}}.|4=''Национальные формы'' пролетарской классовой борьбы и рабочего движения отдельных стран не противоречат пролетарскому интернационализму, напротив, именно в этих формах можно с успехом отстаивать и ''международные интересы'' пролетариата.}} <!-- H --> * Har bir [[ishchilar]] harakati arbobining, har bir ishchilar partiyasi va mehnatkashlar tashkilotining, kapitalistik mamlakatlardagi har bir demokratning samimiyati va halolligini ulugʻ [[sotsializm]] mamlakatiga ularning munosabati qandayligidanoq bilib, sinovdan oʻtkazish mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=16}}. <!-- P --> {{Q|Proletar [[internatsionalizm]]i ayrim mamlakatlar mehnatkashlarining milliy, sotsial va madaniy [[ozodlik]] uchun kurashiga nafaqat zid keladi, balki bu kurashda gʻalaba uchun zarur boʻlgan xalqaro hamkorlik va katta birlik, ''qoʻllab-quvvatlash'' tufayli oʻsha ozodlikni taʼmin etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=24}}.|4=Пролетарский интернационализм не только не противоречит борьбе трудящихся отдельных стран за национальную, социальную и культурную свободу, но и обеспечивает, благодаря международной солидарности и большому единству, ''поддержку'', необходимую для победы в этой борьбе{{sfn|Воронцов|1977|p=33}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1882-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1949-yilda vafot etganlar]] es7hcdxjds9kb80ya5ikz20vz7os0ga 0 6471 31760 31059 2026-08-09T05:38:43Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31760 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Vladimir Mayakovskiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Vladimir Mayakovskiy | Vikiombor = }} '''Vladimir Vladimirovich Mayakovskiy''' [1893.7 (19).7, Kutaisi shahri — 1930.14.4, Moskva] — rus shoiri. == Iqtiboslar == {{Q|Biz zoʻr parvoz, kuch-qudrat, nur Edisonlari,<br/>Ammo bizda eng muhimi — qilgan inqilob, —<br/>Eng muhimi — [[Sovet]] yurti, shu yurt singari:<br/>sovetvor iroda, sovetvor bayroq, sovetvor oftob{{sfn|Voronsov|1989|p=16}}.|4=Мы Эдисоны невиданных взлетов, энергий и светов.<br/>Но главное в нас, — и это ничем не заслонится, —<br/>главное в нас — это наша Страна Советов,<br/>советская воля, советское знамя, советское солнце{{sfn|Воронцов|1977|p=23}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1893-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1930-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] l3s6fzq1h5mbs66o47fdvm4c0h5i7f7 32349 31760 2026-08-09T07:01:42Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32349 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Vladimir Mayakovskiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Vladimir Mayakovskiy | Vikiombor = }} '''Vladimir Vladimirovich Mayakovskiy''' [1893.7 (19).7, Kutaisi shahri — 1930.14.4, Moskva] — rus shoiri. == Iqtiboslar == {{Q|Biz zoʻr parvoz, kuch-qudrat, nur Edisonlari,<br/>Ammo bizda eng muhimi — qilgan inqilob, —<br/>Eng muhimi — [[Sovet]] yurti, shu yurt singari:<br/>sovetvor iroda, sovetvor bayroq, sovetvor oftob{{sfn|Voronsov|1989|p=16}}.|4=Мы Эдисоны невиданных взлетов, энергий и светов.<br/>Но главное в нас, — и это ничем не заслонится, —<br/>главное в нас — это наша Страна Советов,<br/>советская воля, советское знамя, советское солнце{{sfn|Воронцов|1977|p=23}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1893-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1930-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] hgzs4hgo3s4r4vtfeo7wehgo1rd9px6 32455 32349 2026-08-09T07:22:21Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32455 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Vladimir Mayakovskiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Vladimir Mayakovskiy | Vikiombor = }} '''Vladimir Vladimirovich Mayakovskiy''' [1893.7 (19).7, Kutaisi shahri — 1930.14.4, Moskva] — rus shoiri. == Iqtiboslar == {{Q|Biz zoʻr parvoz, kuch-qudrat, nur Edisonlari,<br/>Ammo bizda eng muhimi — qilgan inqilob, —<br/>Eng muhimi — [[Sovet]] yurti, shu yurt singari:<br/>sovetvor iroda, sovetvor bayroq, sovetvor oftob{{sfn|Voronsov|1989|p=16}}.|4=Мы Эдисоны невиданных взлетов, энергий и светов.<br/>Но главное в нас, — и это ничем не заслонится, —<br/>главное в нас — это наша Страна Советов,<br/>советская воля, советское знамя, советское солнце{{sfn|Воронцов|1977|p=23}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1893-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1930-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] l3s6fzq1h5mbs66o47fdvm4c0h5i7f7 0 6473 31991 22009 2026-08-09T06:09:08Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31991 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Proletariat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Proletariat | Vikilugʻat = Proletariat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Proletariat''' ({{lang-de|Proletariat}}; {{lang-la|proletarius}}) — marksistik nazariya va shunga yaqin oqimlarda: ishchilar sinfi; yashash manbai oʻz ishchi kuchini ishlab chiqarish vositalari egalariga sotishdan iborat boʻlgan yollanma ishchilar sinfi. {{ABD}} == V == {{Q|[[Vatan]], yaʼni mazkur siyosiy, madaniy va sotsial muhit proletariatning sinfiy kurashida eng qudratli omil hisoblanadi... Proletariat oʻz kurashida siyosiy, sotsial hamda madaniy sharoitlarga [[befarqlik]] va [[loqaydlik]] bilan munosabat bildira olmaydi, binobarin, u oʻz mamlakati taqdiriga ham befarq qaray olmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=16}}.|[[Vladimir Lenin]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 5jykszrt1wz4udtpctx2qq4l30u7q6b 0 6481 31971 31133 2026-08-09T06:06:51Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31971 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Aleksandr Fadeyev | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Aleksandr Fadeyev | Vikiombor = }} '''Aleksandr Aleksandrovich Fadeyev''' (1901-yil 24-noyabr, hozirgi Kaliningrad viloyati Kimri shahri — 1956-yil 13-may, Moskva) — rus yozuvchisi va jamoat arbobi. == Iqtiboslar == <!-- B --> {{Q|Biz oʻz vatanimizni sevamiz, bu biz nafas olayotgan havodir{{sfn|Voronsov|1989|p=17}}.|4=Мы любим свое отечество, это воздух, которы і мы дышим{{sfn|Воронцов|1977|p=24}}.}} <!-- I --> {{Q|Ilgʻor [[rus]] ishchilarining vatanparvarligi hamisha boshqa xalqlarning milliy gʻururiga, qadr-qimmatiga hurmat bilan, [[Rossiya]] va rus madaniyati insoniyat taraqqiyotida ilgʻor ahamiyat kasb etishiga intilish bilan chambarchas bogʻlanib kelgan{{sfn|Voronsov|1989|p=24}}.|4=Патриотизм передовых русских людей всегда был неотделим от уважения к национальной чести и достоинству других народов, от стремления, чтобы Россия и русская культура играли передовую роль в развитии всего человечества{{sfn|Воронцов|1977|p=34}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1901-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1956-yilda vafot etganlar]] ju7meu7ui4xaxk0yr79jfd7fav1yj3b 0 6485 32290 31716 2026-08-09T06:46:20Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32290 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Vissarion Belinskiy | Tasvir = Vissarion Belinsky by K Gorbunov 1843.jpg | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Vissarion Belinskiy | Vikiombor = }} '''Vissarion Grigoryevich Belinskiy''' (1811.30.5(11.6), Sveaborg 1848.26.5 (7.6), Peterburg) — rus munaqkidi, publitsist, faylasuf. {{ABD}} == A == {{Q|[[Axloq]] nima? U nimadan iborat boʻlmogʻi kerak? Kishining [[qadr-qimmat]]i va uning yuksak mavqeiga qatʼiy, chuqur [[eʼtiqod]], unga qizgʻin, soʻnmas [[ishonch]]dir. Shu eʼtiqod, shu ishonch jamiki bashariyat ezguligining, barcha amaliy ishlarning qaynar bulogʻidir{{sfn|Voronsov|1989|p=26}}.|4=Что такое нравственность? В чем должна состоять нравственность? В твердом, глубоком убеждении, в пламенной, непоколебимой вере в достоинство человека, в его высокое назначение. Это убеждение, эта вера есть источник всех человеческих добродетелей, всех действий{{sfn|Воронцов|1977|p=37}}.}} == B == {{Q|Bardamlik, dovyuraklik, topqirlik, mehnatsevarlik, donishmandlik, bosqinchi kelgindilar bilan kurashda qahramonlik koʻrsatish [[rus]] xalqining tugʻma fazilatlaridir{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}.|4=Неотъемлемыми качествами русского народа являются бодрость, смелость, находчивость, трудолюбие, мудрость, героизм в борьбе с иноземными захватчиками{{sfn|Воронцов|1977|p=27}}.}} {{Q|Biz, [[ruslar]] — butun bir dunyo vorislarimiz. Biz har bir [[Yevropa]] xalqi hayotining barcha nodir jihatlarini oʻzimiznikidek qabul qilamiz, qabul qilganda ham uning nodir jihati uchungina emas, balki bizning hayotimizni toʻldiruvchi unsur sifatida qabul qilamiz, nodir jihati esa — uning koʻp qirraliligi boʻlishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}.|4=Мы, русские, — наследники целого мира. Мы возьмем как свое все, что составляет исключительную сторону жизни каждого европейского народа, и возьмем ее не как исключительную сторону, а как элемент для пополнения нашей жизни, исключительная сторона которой должна быть — многосторонность{{sfn|Воронцов|1977|p=35}}.}} == H == {{Q|Har bir olijanob shaxs [[vatan]] bilan oʻzining qondosh aloqasini, jondoshligini teran his qiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=17}}.|4=Всякая благородная личность глубоко сознает свое кровное родство, свои кровные связи с отечеством{{sfn|Воронцов|1977|p=24}}.}} {{Q|Hech bir kishi tap-tayyor holda, yaʼni keragicha shakllangan holda [[dunyo]]ga kelmaydi, lekin uning hamma hayoti toʻxtovsiz harakatdagi [[taraqqiyot]], doimiy shakllanishdan boshqa narsa emas{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|4=Никакой человек в мире не родится готовым, то есть вполне сформировавшимся, но всякая его жизнь есть не что иное, как беспрерывно движущееся развитие, беспрестанное формирование{{sfn|Воронцов|1977|p=48}}.}} == I == {{Q|Inson hammadan avval oʻz mamlakatining farzandi, [[vatan]] manfaatlarini diliga jo qilgan grajdanindir{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|4=Человек является прежде всего сыном своей страны, Гражданином своего отечества, горячо принимающим к сердцу его интересы{{sfn|Воронцов|1977|p=25}}.}} == K == {{Q|Kim boʻlishidan qatʼiy nazar, uning [[vatanparvarlik|vatanparvarligi]] soʻzi bilan emas, ishi bilan isbot qilinadi{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|4=Патриотизм, чей бы то ни был, доказывается не словом, а делом{{sfn|Воронцов|1977|p=26}}.}} {{Q|Kim oʻz [[vatan]]iga daxldor boʻlmasa, u [[insoniyat]]ga ham daxldor emas{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|4=Кто не принадлежит своему отечеству, тот не принадлежит и человечеству{{sfn|Воронцов|1977|p=29}}.}} {{Q|Kishini [[tabiat]] yaratadi, lekin uni [[jamiyat]] kamol toptiradi va shakllantiradi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|4=Создает человека природа, но развивает и образует его общество{{sfn|Воронцов|1977|p=42}}.}} == M == {{Q|Maʼnaviy fazilatlar husnni oshiradi, lekin bizning zamonda fazilatsiz goʻzallik qalb uchun emas, faqat koʻz uchun kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=45}}.|4=Красота возвышает нравственные достоинства, но без них красота в наше время существует только для глаз, а не для сердца{{sfn|Воронцов|1977|p=62}}.}} {{Q|Men [[rus]] xalqini qalbdan sevaman va uning bagʻrida bir zarra boʻlmoqni oʻzim uchun [[iftixor]], [[sharaf]] deb bilaman{{sfn|Voronsov|1989|p=17}}.|4=Я душевно люблю русский народ и почитаю за честь и славу быть ничтожной песчинкой в его массе{{sfn|Воронцов|1977|p=24}}.}} == O == {{Q|[[Olim]], [[shoir]], jangchi-yu, [[qonunshunos]] va hokazo boʻlish yaxshi lekin shular barobarida [[inson]] boʻlmaslik yomon{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|4=Хорошо быть ученым, поэтом, воином, законодателем и проч., но худо не быть при этом человеком{{sfn|Воронцов|1977|p=47}}.}} == Q == {{Q|[[Qalb]]ning ham xuddi tanaga oʻxshab oʻz badantarbiyasi bor, busiz u xarob boʻladi, harakatsizlik loqaydligiga tushadi{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|4=У души, как и у тела, есть своя гимнастика, без которой душа чахнет, впадает в апатию бездействия{{sfn|Воронцов|1977|p=50}}.}} == R == {{Q|[[Rossiya]] oʻzining buyuk qismati, buyuk istiqboli haqidagi yengilmas bir sezgisini oʻz jamoasining maʼrifatli kishilari qiyofasida, qalbida saqlab yuradi{{sfn|Voronsov|1989|p=17}}.|4=Россия в лице образованных людей своего общества носит в душе своей непобедимое предчувствие великости своего назначения, великости своего будущего{{sfn|Воронцов|1977|p=24}}.}} == T == {{Q|Tashqi musaffolik va koʻrkamlik, ichki musaffolik va koʻrkamlikning ifodasi boʻlishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=45}}.|4=Внешняя чистота и изящество должны быть выражением внутренней чистоты и красоты{{sfn|Воронцов|1977|p=62}}.}} == V == {{Q|[[Vatan]]ga muhabbat — butunning bir boʻlagi singari, odamzodga boʻlgan mehru muhabbatdan vujudga kelishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=24}}.|4=Любовь к отечеству должна выходить из любви к человечеству, как частное из общего{{sfn|Воронцов|1977|p=34}}.}} {{Q|[[Vatanparvarlik]] tantanavor xitoblardan va umumiy gaplardan iborat emas, balki [[vatan]]ga qizgʻin muhabbat hissi bilan ortiqcha dabdabalarsiz oʻz fikrini bildirish, faqat [[ezgulik]]dan hayratlanmay, balki muqarrar har qayerda, har qanday vatanda ham boʻladigan [[yozuvlik]]ni jinidan battar yomon koʻrish demakdir{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|4=Патриотизм состоит не в пышных возгласах и общих местах, но в горячем чувстве любви к родине, которое умеет высказываться без восклицаний и обнаруживается не в одном восторге от хорошего, но и в болезненной враждебности к дурному, неизбежно бывающему во всякой земле, следовательно, во всяком отечестве{{sfn|Воронцов|1977|p=26}}.}} == Oʻ == {{Q|Oʻtaketgan [[manman]], ogʻiz koʻpirtirib maqtanadigan [[vatanparvar]]larga toqat qilolmayman, lekin boqibegʻam skeptiklar, notayin kishilar, odamzod orasidagi tuturiqsiz avboshlash menga gʻarib va xunuk koʻrinishini aytib oʻtgim keladi{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|4=Терпеть не могу восторженных патриотов, выезжающих вечно на междометиях, но признаюсь, жалки и неприятны мне спокойные скептики, абстрактные человеки, беспачпортные бродяги в человечестве{{sfn|Воронцов|1977|p=29}}.}} {{Q|Oʻz yoʻlini topish, oʻz oʻrnini bilish — inson uchun eng muhimi shu, bu insonning [[oʻzlik|oʻzligini]] tanishi demakdir{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}.|4=Найти свою дорогу, узнать свое место — в этом все для человека, это для него значит сделаться самим собою{{sfn|Воронцов|1977|p=49}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1811-yil tugʻilganlar]] [[Turkum:1848-yilda vafot etganlar]] n1j13sowx5y7hafny5utt5ct7ug0f1z 0 6486 32049 31618 2026-08-09T06:16:22Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32049 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Nikolay Chernishevskiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Nikolay Chernishevskiy | Vikiombor = }} '''Nikolay Gavrilovich Chernishevskiy''' (24-iyul 1828, Saratov — 29-oktabr 1889, Saratov) — rus publitsisti, adabiy tanqidchi va jamoat arbobi. == Iqtiboslar == <!-- H --> {{Q|Har bir [[rus]] kishisining tarixdagi oʻrni uning [[vatan]]ga xizmati bilan, odamiy darajasi vatanga boʻlgan muhabbatining kuchi bilan oʻlchanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|4=Историческое значение каждого русского человека измеряется его заслугами родине, его человеческое достоинство — силою его патриотизма{{sfn|Воронцов|1977|p=26}}.}} <!-- K --> {{Q|Kimki insonlikni oʻzida sinab koʻrmagan ekan, u hech qachon odamlarni chuqur bilmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|4=Кто не изучил человека в самом себе, никогда не достигнет глубокого знания людей{{sfn|Воронцов|1977|p=53}}.}} <!-- M --> {{Q|[[Millat]]ning muhim boyligi — [[xalq]]ning maʼnaviy qiyofasidir{{sfn|Voronsov|1989|p=26}}.|4=Важнейший капитал нации — нравственные качества народа{{sfn|Воронцов|1977|p=37}}.}} <!-- O --> {{Q|Olimaqom [[vatanparvarlik]] — [[vatan]] farovonligi yoʻlida benihoya jonbozlikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|4=Высочайший патриотизм — страстное беспредельное желание блага родине{{sfn|Воронцов|1977|p=26}}.}} <!-- S --> {{Q|Sogʻlom aqlli va oʻt yurakli har bir [[rus]] kishisi shu paytga dovur hamisha [[vatanparvar]] boʻlgan va boʻlajak{{sfn|Voronsov|1989|p=17}}.|4=Русский, у кого есть здравый ум и живое сердце, до сих пор не мог и не может быть не чем иным, как патриотом{{sfn|Воронцов|1977|p=24}}.}} <!-- V --> {{Q|[[Vatan]]ga xiyonat qilmoq uchun qalban gʻoyatdan tuban boʻlmoq kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|4=Для измены родине нужна чрезвычайная низость души{{sfn|Воронцов|1977|p=30}}.}} {{Q|[[Vatanparvar]] — vatanga xizmat qilayotgan kishidir, [[vatan]] esa bu avvalambor [[xalq]]dir{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|4=Патриот — это человек, служащий родине, а родина — это прежде всего народ{{sfn|Воронцов|1977|p=27}}.}} <!-- Oʻ --> {{Q|Oʻzligimizni tanib, hayotimizni yana va yana ham yaxshilab borishdek saodatli ulush biz uchun bir necha yuz yillarga taʼminlab qoʻyilgan{{sfn|Voronsov|1989|p=17}}.|4=Нам впереди на много столетий обеспечена счастливая доля делаться самим и устраивать свою жизнь все получше и получше{{sfn|Воронцов|1977|p=24}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1828-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1889-yilda vafot etganlar]] thesv57ebtrlacdupty1amctid1i98k 0 6489 32171 31159 2026-08-09T06:31:09Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32171 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Konstantin Ushinskiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Konstantin Ushinskiy | Vikiombor = }} '''Konstantin Dmitriyevich Ushinskiy''' (1823-yil 19-fevral (2-mart), Tula – 1870-yil 22-dekabr (3.01.1871), Odessa, Kiyevda dafn etilgan) – rus klassik pedagogi, Rossiyada ilmiy pedagogika va xalq maktabi asoschisi. == Iqtiboslar == <!-- B --> {{Q|Bizning mamlakatimizdan boshqa turli xil davlat va oʻlkalar ko‘p, lekin insonning tuqqan [[ona]]si ham, uning [[vatan]]i ham bitta{{sfn|Voronsov|1989|p=17}}.|4=Много есть на свете, кроме нашей страны, всяких государств и земель, но одна у человека родная мать, одна у него и родина{{sfn|Воронцов|1977|p=24}}.}} <!-- V --> {{Q|[[Vaqt]], [[mehnat]], [[halollik]], [[bilim]], oʻzni qoʻlga ola bilish, kishining jismoniy, aqliy va axloqiy qudrati — har qanday [[boylik]]ning sababchisi mana shulardir{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|4=Время, труд, честность, знание, уменье владеть собой, физические, умственные и нравственные силы человека — единственные творцы всякого богатства{{sfn|Воронцов|1977|p=39}}.}} <!-- Oʻ --> {{Q|Oʻz [[vatan]]ingning farzandi boʻl, qadrdon tuproq bilan chambarchas bogʻliqligingni teran his qil, unga farzandona munosabatda boʻl, undan nima olsang, yuz hissa ortigʻi bilan qaytar{{sfn|Voronsov|1989|p=17}}.|4=Будь сыном своей родины, глубоко почувствуй свою связь с родной почвой, сыновне относись к ней, возврати сторицей то, что получил от нее{{sfn|Воронцов|1977|p=24}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1823-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1871-yilda vafot etganlar]] lskht458s40xrmbmmk898ouj6ieqeub 0 6493 32034 31075 2026-08-09T06:14:32Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32034 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Ivan Nikitin | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Ivan Nikitin | Vikiombor = }} '''Ivan Savvich Nikitin''' ({{lang-ru|Ива́н Са́ввич Ники́тин}}; 1824-yil 3-oktyabr — 1861-yil 28-oktyabr) — rus shoiri. == Iqtiboslar == {{Q|Ey, muazzam Rus,<br/>Seni sevibon<br/>Ona demoqqa<br/>Bor menda asos...{{sfn|Voronsov|1989|p=17}}.|4=Уж и есть за что,<br/>Русь могучая,<br/>Полюбить тебя,<br/>Назвать матерью...{{sfn|Воронцов|1977|p=24}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1824-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1861-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] djxmk02jw1wh7sdg01f9kiqr0hwsf13 0 6496 32114 22094 2026-08-09T06:23:51Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32114 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Frantsisk Skorina | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Frantsisk Skorina | Vikiombor = }} '''Frantsisk Skorina''' ({{lang-ru|Франци́ск Скори́на}}; {{taxminan}} 1490-yil — 1541-yil) — birinchi belorus noshiri va maʼrifatparvari. == Iqtiboslar == * Choʻlda oʻrmalab yurgan jonivorlar ham tugʻilishdanoq oʻz makonlarini biladilar, havoda uchuvchi qushlar ham, dengiz va daryolardagi [[baliq]]lar ham oʻz oshyonlarini his qiladilar, hatto [[bolari]] va shunga oʻxshashlar ham oʻz uyalarini muhofaza qiladilar, — shuning kabi [[odam]]lar ham qayerda tugʻilib parvarish topsalar, — oʻsha joyga cheksiz mehr qoʻygan boʻladilar{{sfn|Voronsov|1989|p=17}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1486-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1541-yilda vafot etganlar]] cl839krwvt35e78zn907k52l7yhqnjs 0 6511 31751 23007 2026-08-09T05:38:16Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31751 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Vatanparvarlik | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Vatanparvarlik | Vikilugʻat = Vatanparvarlik | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Vatanparvarlik''' — bu kishilarning ona yurtiga, oʻz oshyoniga muhabbati va sadoqatini ifodalaydigan tushuncha. Vatanparvarlik barcha kishilar, [[xalq]], [[millat]]lar uchun umumiy boʻlgan, asrlar davomida sayqallanib kelgan umuminsoniy [[tuygʻu]], maʼnaviy [[qadriyat]]lardan biri. {{ABD}} == H == {{Q|Haqiqiy vatanparvarlik barcha shaxsiy munosabat va [[manfaat]]lardan yuksakdir, u insoniyatga teran mehru muhabbat qoʻyish bilan uzviy bogʻlangan{{sfn|Voronsov|1989|p=24}}.|[[Nikolay Dobrolyubov]]}} == J == {{Q|Jonli, faol vatanparvarlik xususan shu bilan ajralib turadiki, u har qanday xalqaro [[adovat]]ga barham beradi va inson shu tarzdagi vatanparvarlik bilan ruhlangan holda odamlarga foydasi tekkudek boʻlsa, butun insoniyat uchun [[mehnat]] qilgisi keladi{{sfn|Voronsov|1989|p=24}}.|[[Nikolay Dobrolyubov]]}} == K == {{Q|Kim boʻlishidan qatʼiy nazar, uning vatanparvarligi soʻzi bilan emas, ishi bilan isbot qilinadi{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|[[Vissarion Belinskiy]]}} == O == {{Q|Olimaqom vatanparvarlik — [[vatan]] farovonligi yoʻlida benihoya jonbozlikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|[[Nikolay Chernishevskiy]]}} == S == {{Q|Sof vijdonli kishida vatanparvarlik oʻz [[vatan]]i foydasiga [[mehnat]] qilish ishtiyoqidan boshqa narsa boʻlmasligi kerak va bu boshqa biron narsadan emas, balki iloji boricha koʻp va xoʻb ezgu ishlarr qilish istagidan kelib chiqadi{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|[[Nikolay Dobrolyubov]]}} == V == {{Q|Vatanparvarlik — bizni mahliyo qilib qoʻymasligi kerak; [[vatan]]ga muhabbat koʻr-koʻrona ehtiros emas, balki dono aql faoliyatidir{{sfn|Voronsov|1989|pp=19-20}}.|[[Nikolay Karamzin]]}} {{Q|Vatanparvarlikning kuchi uning zamiridagi shaxsiy [[mehnat]] qimmati bilan proportsionaldir: daydi va tekinxoʻrlarga [[vatan]] tuygʻusi hamisha yot boʻlgan{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|[[Leonid Leonov]]}} {{Q|Vatanparvarlikning tarbiyaviy ahamiyat juda katta, bu kishining bashariyat haqidagi gʻoyalar bilan ulgʻaytiradigan maktabdir{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|[[Mixail Saltikov]]}} {{Q|Vatanparvarlik — nomusli va nazokatli tuygʻudir... Muqaddas soʻzlarni ehtiyot qil, [[vatan]]ga muhabbat xususida duch kelgan joyda ogʻiz koʻpirtirma. Yaxshisi — uning farovonligi va qudrati yoʻlida indamaygina mehnat qil{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|[[Vasiliy Suxomlinskiy]]}} {{Q|Vatanparvarlik tantanavor xitoblardan va umumiy gaplardan iborat emas, balki [[vatan]]ga qizgʻin muhabbat hissi bilan ortiqcha dabdabalarsiz oʻz fikrini bildirish, faqat [[ezgulik]]dan hayratlanmay, balki muqarrar har qayerda, har qanday vatanda ham boʻladigan [[yozuvlik]]ni jinidan battar yomon koʻrish demakdir{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|[[Vissarion Belinskiy]]}} {{Q|Vatanparvarlik — yolgʻiz oʻz vataniga [[mehr]] qoʻyishdan iboratgina emas. Bu juda katta his... Bu — [[vatan]] bilan oʻzini bir butun deb bilish, uning yaxshi-yomon kunlarida asqatish demakdir{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|Vatanparvar — vatanga xizmat qilayotgan kishidir, [[vatan]] esa bu avvalambor [[xalq]]dir{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|[[Nikolay Chernishevskiy]]}} {{Q|Vatanparvar — oʻz [[vatan]]i kamoloti yoʻlida, oʻz [[xalq]]iga muhabbati tufayli ezguliklari tugul, jonini ham ayamaydigan insondir, xalqi va vatani ozodligi, farovonligi uchun oʻzini qurbon qiluvchi insondir{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|[[Mirza Oxundov]]}} == Y == {{Q|Yaqin-yaqinlarda ham vatanparvarlik [[vatan]]dagi barcha yaxshi narsalarni madh etishdan iborat edi; vatanparvar boʻlmoq uchun endi bu narsalar kifoya qilmaydi. Chunonchi, barcha yaxshi narsalarni madh etishga hali bizda mavjud boʻlgan bemaʼniliklarni ayovsiz fosh qilish va taʼqib etish ham qoʻshilgan{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|[[Nikolay Dobrolyubov]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻtaketgan [[manman]], ogʻiz koʻpirtirib maqtanadigan vatanparvarlarga toqat qilolmayman, lekin boqibegʻam skeptiklar, notayin kishilar, odamzod orasidagi tuturiqsiz avboshlash menga gʻarib va xunuk koʻrinishini aytib oʻtgim keladi{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|[[Vissarion Belinskiy]]}} == Yana qarang == * [[Vatan]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] iwjfyndorwd981swyliiioq66zxki0j 32341 31751 2026-08-09T07:00:49Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32341 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Vatanparvarlik | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Vatanparvarlik | Vikilugʻat = Vatanparvarlik | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Vatanparvarlik''' — bu kishilarning ona yurtiga, oʻz oshyoniga muhabbati va sadoqatini ifodalaydigan tushuncha. Vatanparvarlik barcha kishilar, [[xalq]], [[millat]]lar uchun umumiy boʻlgan, asrlar davomida sayqallanib kelgan umuminsoniy [[tuygʻu]], maʼnaviy [[qadriyat]]lardan biri. {{ABD}} == H == {{Q|Haqiqiy vatanparvarlik barcha shaxsiy munosabat va [[manfaat]]lardan yuksakdir, u insoniyatga teran mehru muhabbat qoʻyish bilan uzviy bogʻlangan{{sfn|Voronsov|1989|p=24}}.|[[Nikolay Dobrolyubov]]}} == J == {{Q|Jonli, faol vatanparvarlik xususan shu bilan ajralib turadiki, u har qanday xalqaro [[adovat]]ga barham beradi va inson shu tarzdagi vatanparvarlik bilan ruhlangan holda odamlarga foydasi tekkudek boʻlsa, butun insoniyat uchun [[mehnat]] qilgisi keladi{{sfn|Voronsov|1989|p=24}}.|[[Nikolay Dobrolyubov]]}} == K == {{Q|Kim boʻlishidan qatʼiy nazar, uning vatanparvarligi soʻzi bilan emas, ishi bilan isbot qilinadi{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|[[Vissarion Belinskiy]]}} == O == {{Q|Olimaqom vatanparvarlik — [[vatan]] farovonligi yoʻlida benihoya jonbozlikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|[[Nikolay Chernishevskiy]]}} == S == {{Q|Sof vijdonli kishida vatanparvarlik oʻz [[vatan]]i foydasiga [[mehnat]] qilish ishtiyoqidan boshqa narsa boʻlmasligi kerak va bu boshqa biron narsadan emas, balki iloji boricha koʻp va xoʻb ezgu ishlarr qilish istagidan kelib chiqadi{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|[[Nikolay Dobrolyubov]]}} == V == {{Q|Vatanparvarlik — bizni mahliyo qilib qoʻymasligi kerak; [[vatan]]ga muhabbat koʻr-koʻrona ehtiros emas, balki dono aql faoliyatidir{{sfn|Voronsov|1989|pp=19-20}}.|[[Nikolay Karamzin]]}} {{Q|Vatanparvarlikning kuchi uning zamiridagi shaxsiy [[mehnat]] qimmati bilan proportsionaldir: daydi va tekinxoʻrlarga [[vatan]] tuygʻusi hamisha yot boʻlgan{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|[[Leonid Leonov]]}} {{Q|Vatanparvarlikning tarbiyaviy ahamiyat juda katta, bu kishining bashariyat haqidagi gʻoyalar bilan ulgʻaytiradigan maktabdir{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|[[Mixail Saltikov]]}} {{Q|Vatanparvarlik — nomusli va nazokatli tuygʻudir... Muqaddas soʻzlarni ehtiyot qil, [[vatan]]ga muhabbat xususida duch kelgan joyda ogʻiz koʻpirtirma. Yaxshisi — uning farovonligi va qudrati yoʻlida indamaygina mehnat qil{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|[[Vasiliy Suxomlinskiy]]}} {{Q|Vatanparvarlik tantanavor xitoblardan va umumiy gaplardan iborat emas, balki [[vatan]]ga qizgʻin muhabbat hissi bilan ortiqcha dabdabalarsiz oʻz fikrini bildirish, faqat [[ezgulik]]dan hayratlanmay, balki muqarrar har qayerda, har qanday vatanda ham boʻladigan [[yozuvlik]]ni jinidan battar yomon koʻrish demakdir{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|[[Vissarion Belinskiy]]}} {{Q|Vatanparvarlik — yolgʻiz oʻz vataniga [[mehr]] qoʻyishdan iboratgina emas. Bu juda katta his... Bu — [[vatan]] bilan oʻzini bir butun deb bilish, uning yaxshi-yomon kunlarida asqatish demakdir{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|Vatanparvar — vatanga xizmat qilayotgan kishidir, [[vatan]] esa bu avvalambor [[xalq]]dir{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|[[Nikolay Chernishevskiy]]}} {{Q|Vatanparvar — oʻz [[vatan]]i kamoloti yoʻlida, oʻz [[xalq]]iga muhabbati tufayli ezguliklari tugul, jonini ham ayamaydigan insondir, xalqi va vatani ozodligi, farovonligi uchun oʻzini qurbon qiluvchi insondir{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|[[Mirza Oxundov]]}} == Y == {{Q|Yaqin-yaqinlarda ham vatanparvarlik [[vatan]]dagi barcha yaxshi narsalarni madh etishdan iborat edi; vatanparvar boʻlmoq uchun endi bu narsalar kifoya qilmaydi. Chunonchi, barcha yaxshi narsalarni madh etishga hali bizda mavjud boʻlgan bemaʼniliklarni ayovsiz fosh qilish va taʼqib etish ham qoʻshilgan{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|[[Nikolay Dobrolyubov]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻtaketgan [[manman]], ogʻiz koʻpirtirib maqtanadigan vatanparvarlarga toqat qilolmayman, lekin boqibegʻam skeptiklar, notayin kishilar, odamzod orasidagi tuturiqsiz avboshlash menga gʻarib va xunuk koʻrinishini aytib oʻtgim keladi{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|[[Vissarion Belinskiy]]}} == Yana qarang == * [[Vatan]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] j0vunqcx89j2lgbz6xpcila6gu71j2y 32418 32341 2026-08-09T07:20:32Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32418 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Vatanparvarlik | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Vatanparvarlik | Vikilugʻat = Vatanparvarlik | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Vatanparvarlik''' — bu kishilarning ona yurtiga, oʻz oshyoniga muhabbati va sadoqatini ifodalaydigan tushuncha. Vatanparvarlik barcha kishilar, [[xalq]], [[millat]]lar uchun umumiy boʻlgan, asrlar davomida sayqallanib kelgan umuminsoniy [[tuygʻu]], maʼnaviy [[qadriyat]]lardan biri. {{ABD}} == H == {{Q|Haqiqiy vatanparvarlik barcha shaxsiy munosabat va [[manfaat]]lardan yuksakdir, u insoniyatga teran mehru muhabbat qoʻyish bilan uzviy bogʻlangan{{sfn|Voronsov|1989|p=24}}.|[[Nikolay Dobrolyubov]]}} == J == {{Q|Jonli, faol vatanparvarlik xususan shu bilan ajralib turadiki, u har qanday xalqaro [[adovat]]ga barham beradi va inson shu tarzdagi vatanparvarlik bilan ruhlangan holda odamlarga foydasi tekkudek boʻlsa, butun insoniyat uchun [[mehnat]] qilgisi keladi{{sfn|Voronsov|1989|p=24}}.|[[Nikolay Dobrolyubov]]}} == K == {{Q|Kim boʻlishidan qatʼiy nazar, uning vatanparvarligi soʻzi bilan emas, ishi bilan isbot qilinadi{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|[[Vissarion Belinskiy]]}} == O == {{Q|Olimaqom vatanparvarlik — [[vatan]] farovonligi yoʻlida benihoya jonbozlikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|[[Nikolay Chernishevskiy]]}} == S == {{Q|Sof vijdonli kishida vatanparvarlik oʻz [[vatan]]i foydasiga [[mehnat]] qilish ishtiyoqidan boshqa narsa boʻlmasligi kerak va bu boshqa biron narsadan emas, balki iloji boricha koʻp va xoʻb ezgu ishlarr qilish istagidan kelib chiqadi{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|[[Nikolay Dobrolyubov]]}} == V == {{Q|Vatanparvarlik — bizni mahliyo qilib qoʻymasligi kerak; [[vatan]]ga muhabbat koʻr-koʻrona ehtiros emas, balki dono aql faoliyatidir{{sfn|Voronsov|1989|pp=19-20}}.|[[Nikolay Karamzin]]}} {{Q|Vatanparvarlikning kuchi uning zamiridagi shaxsiy [[mehnat]] qimmati bilan proportsionaldir: daydi va tekinxoʻrlarga [[vatan]] tuygʻusi hamisha yot boʻlgan{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|[[Leonid Leonov]]}} {{Q|Vatanparvarlikning tarbiyaviy ahamiyat juda katta, bu kishining bashariyat haqidagi gʻoyalar bilan ulgʻaytiradigan maktabdir{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|[[Mixail Saltikov]]}} {{Q|Vatanparvarlik — nomusli va nazokatli tuygʻudir... Muqaddas soʻzlarni ehtiyot qil, [[vatan]]ga muhabbat xususida duch kelgan joyda ogʻiz koʻpirtirma. Yaxshisi — uning farovonligi va qudrati yoʻlida indamaygina mehnat qil{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|[[Vasiliy Suxomlinskiy]]}} {{Q|Vatanparvarlik tantanavor xitoblardan va umumiy gaplardan iborat emas, balki [[vatan]]ga qizgʻin muhabbat hissi bilan ortiqcha dabdabalarsiz oʻz fikrini bildirish, faqat [[ezgulik]]dan hayratlanmay, balki muqarrar har qayerda, har qanday vatanda ham boʻladigan [[yozuvlik]]ni jinidan battar yomon koʻrish demakdir{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|[[Vissarion Belinskiy]]}} {{Q|Vatanparvarlik — yolgʻiz oʻz vataniga [[mehr]] qoʻyishdan iboratgina emas. Bu juda katta his... Bu — [[vatan]] bilan oʻzini bir butun deb bilish, uning yaxshi-yomon kunlarida asqatish demakdir{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|Vatanparvar — vatanga xizmat qilayotgan kishidir, [[vatan]] esa bu avvalambor [[xalq]]dir{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|[[Nikolay Chernishevskiy]]}} {{Q|Vatanparvar — oʻz [[vatan]]i kamoloti yoʻlida, oʻz [[xalq]]iga muhabbati tufayli ezguliklari tugul, jonini ham ayamaydigan insondir, xalqi va vatani ozodligi, farovonligi uchun oʻzini qurbon qiluvchi insondir{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|[[Mirza Oxundov]]}} == Y == {{Q|Yaqin-yaqinlarda ham vatanparvarlik [[vatan]]dagi barcha yaxshi narsalarni madh etishdan iborat edi; vatanparvar boʻlmoq uchun endi bu narsalar kifoya qilmaydi. Chunonchi, barcha yaxshi narsalarni madh etishga hali bizda mavjud boʻlgan bemaʼniliklarni ayovsiz fosh qilish va taʼqib etish ham qoʻshilgan{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|[[Nikolay Dobrolyubov]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻtaketgan [[manman]], ogʻiz koʻpirtirib maqtanadigan vatanparvarlarga toqat qilolmayman, lekin boqibegʻam skeptiklar, notayin kishilar, odamzod orasidagi tuturiqsiz avboshlash menga gʻarib va xunuk koʻrinishini aytib oʻtgim keladi{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|[[Vissarion Belinskiy]]}} == Yana qarang == * [[Vatan]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] iwjfyndorwd981swyliiioq66zxki0j 0 6512 32121 31111 2026-08-09T06:24:47Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32121 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Leonid Leonov | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Leonid Leonov | Vikiombor = }} '''Leonov Leonid Maksimovich''' [1899.19(31).5 - Moskva - 1994] - rus yozuvchisi, akademik (1972). == Iqtiboslar == <!-- E --> {{Q|Eng yoqimli va dolzarb ishlar ham [[vatan]]ga xavf soluvchi xatar oldida nari surib qoʻyiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}.|4=Самые любимые и неотложные дела отступают перед опасностью, грозящей родине{{sfn|Воронцов|1977|p=28}}.}} <!-- K --> {{Q|Kim bu [[xalq]] bilan uning qaygʻusini bab-baravar boʻlishib olmasa, uning shodlik bayramida oʻzini xoʻrlangan his etishi shubhasizdir{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}.|4=Кто полностью не разделил с народом его горя, непременно будет чувствовать себя отверженным и на празднике его радости{{sfn|Воронцов|1977|p=25}}.}} <!-- V --> {{Q|[[Vatanparvarlik]]ning kuchi uning zamiridagi shaxsiy [[mehnat]] qimmati bilan proportsionaldir: daydi va tekinxoʻrlarga [[vatan]] tuygʻusi hamisha yot boʻlgan{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|4=Сила патриотизма всегда пропорциональна количеству вложенного в нее личного труда: бродягам и тунеядцам всегда бывало чуждо чувство родины{{sfn|Воронцов|1977|p=29}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1899-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1994-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] sn7qhdqn6kadxrrqh21nky7cuvw1a2e 0 6515 31965 22165 2026-08-09T06:06:08Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31965 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Friedrich Maximilian von Klinger | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Friedrich Maximilian von Klinger | Vikiombor = }} '''Friedrich Maximilian von Klinger''' ({{talaffuz|Fridrix Maksimilian Klinger}}; 1752-yil 17-fevral — 1831-yil 9-mart) — nemis yozuvchisi. == Iqtiboslar == * Kimki umumiy falokat daqiqalarida [[vatan]] xaloskorligidan boshqa biron-bir hayolga borsa, — ozod davlatda yashashga haqli emas{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1752-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1831-yilda vafot etganlar]] 9rqq7pb27d0kdwv6jf6mf4bl0aeoorh 0 6518 31866 25403 2026-08-09T05:51:58Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31866 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Jean-Jacques Rousseau | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Jean-Jacques Rousseau | Vikiombor = }} '''Jean-Jacques Rousseau''' ({{talaffuz|Jan-Jak Russo}}; 1712-yil 28-iyun, Jeneva — 1778-yil 2-iyul, Ermenonvil, Parij yaqinida) — fransuz faylasufi, maʼrifatparvari, yozuvchisi va bastakori. Fransuz sentimentayaizmining yirik vakili. Malay, xattot, murabbiy, musiqa oʻqituvchisi va boshqa ishlarda ishlagan. Parijda Denis Diderot rahbarligida tayyorlangan ensiklopediyaga musiqaga oid maqolalar yozgan. == Iqtiboslar == <!-- H --> * Har narsaga qarshi turish mumkin, lekin [[saxovat]]ga qarshi turib boʻlmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}. <!-- K --> * Kimdir qilgan [[yaxshilik]] bizni uning oldida qarzdor qilib qoʻyadi{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}. <!-- O --> * Odamlar, [[insonparvar]] boʻling! Bu sizning birinchi burchingiz{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}. <!-- S --> * Saxovatning eng buyuk jasurliklari [[vatan]]ga muhabbat tufayli yuzaga kelgan{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} ==Havolalar== {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:1712-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1778-yilda vafot etganlar]] bqi5vlav6e7pylkkd314flh8n9aw3j7 0 6522 31889 22179 2026-08-09T05:54:59Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31889 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Mirza Oxundov | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Mirza Oxundov | Vikiombor = }} '''Mirza Fatali Oxundov''' [1812.30.6, Sheki (hozirgi Nuxa) - 1878.26.2, Tiflis] — ozarbayjon yozuvchisi, maʼrifatparvari va faylasuf. == Iqtiboslar == * [[Vatanparvar]] — oʻz vatani kamoloti yoʻlida, oʻz xalqiga muhabbati tufayli ezguliklari tugul, jonini ham ayamaydigan insondir, xalqi va vatani ozodligi, farovonligi uchun oʻzini qurbon qiluvchi insondir{{sfn|Voronsov|1989|p=18}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1812-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1878-yilda vafot etganlar]] ocwvxw6v8le10hbbp82krilccdpcrvt 0 6528 31911 22206 2026-08-09T05:57:41Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31911 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Maximilien Robespierre | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Maximilien Robespierre | Vikiombor = }} '''Maximilien Robespierre''' ({{talaffuz|Maksimilyen Robespyer}}), toʻliq ismi '''Maximilien Marie Isidore de Robespierre''' ({{talaffuz|Maksimilyen Marii Izidor de Robespyer}}) (1758-yil 6-may [[Arras]]—1794-yil 28-iyul [[Parij]]) — fransuz inqilobchisi, [[Buyuk fransuz inqilobi]]ning eng taniqli va nufuzli namoyandalaridan biri. == Iqtiboslar == * [[Vatan]] uchun chala ish qilish, uning uchun hech nima qilmaslikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1758-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1794-yilda vafot etganlar]] baimee7yp6ywo7lqkjr61uq7odbijxj 0 6531 32061 31094 2026-08-09T06:17:46Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32061 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Nikolay Nekrasov | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Nikolay Nekrasov | Vikiombor = }} '''Nikolay Alekseyevich Nekrasov''' [1821.28.11 (10.12), Podolsk gubernyasi, Nemirov-Vinnitskiy uyezdi — 1877.27.12 (1878.8.1), Peterburg] - rus shoiri. == Iqtiboslar == {{Q|[[Vatan]]ga muhabbat, avvalo, unga [[samimiyat]], qizgʻinlik bilan, samarali istak bilan [[ezgulik]] va [[maʼrifat]] tilashdan iboratdir, uning mehrobiga hamma narsani, shirin jonni ham fido etish, undagi barcha yaxshi narsalarga qizgʻin [[hamdardlik]] bildirish hamda uning kamolot yoʻliga gʻov tushayotgan narsalarga qahrli boʻlmoqlikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|4=Любовь к отечеству заключается прежде всего в глубоком, страстном и небесплодном желании ему добра и просвещения, в готовности нести ему на алтарь достояние и саму жизнь; в горячем сочувствии ко всему хорошему в нем и в благородном негодовании против того, что замедляет путь к совершенствованию...{{sfn|Воронцов|1977|p=27}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1821-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1878-yilda vafot etganlar]] r3movxwu5fufhzhl67023mcmu60buds 0 6534 32078 31098 2026-08-09T06:19:40Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32078 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Ivan Krilov | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Ivan Krilov | Vikiombor = }} '''Ivan Andreyevich Krilov''' ({{lang-ru|Ива́н Андре́евич Крыло́в}}; 1769-yil 13-fevral – 1844-yil 21-noyabr) – rus yozuvchisi, masalchi. == Iqtiboslar == {{Q|[[Xalq]] farovonligi yoʻlida har turli usullarni axtarmoq va iloji boricha [[vatan]]ga zarar yetkazadigan illatlarga barham bermoq kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=19}}.|4=Надлежит к благосостоянию народа изыскивать всевозможные способы и стараться прекращать всякое зло, причиняющее вред отечеству{{sfn|Воронцов|1977|p=27}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1769-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1844-yilda vafot etganlar]] g9guzyt11ien15jjwcijmklb3jabzg8 0 6577 32184 31100 2026-08-09T06:32:52Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32184 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Pavel Naximov | Tasvir = Pavel_Nakhimov.jpg | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Pavel Naximov | Vikiombor = }} '''Pavel Stepanovich Naximov''' ({{lang-ru|Па́вел Степа́нович Нахи́мов}}) — rus dengizchi-sarkardasi, admiral. == Iqtiboslar == {{Q|Har kimning hayoti [[vatan]]ga tegishlidir, binobarin, abjirlik emas, balki rasmana dovyuraklik unga foyda keltiradi{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}.|4=Жизнь каждого принадлежит отечеству, и не удальство, а только истинная храбрость приносит ему пользу{{sfn|Воронцов|1977|p=27}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1802-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1855-yilda vafot etganlar]] qi3l7b4b5yjwqted0ayu61lhlcc6t5l 0 6582 31748 22456 2026-08-09T05:37:44Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31748 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Jacques Delille | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Jacques Delille | Vikiombor = }} '''Jacques Delille''' ({{talaffuz|Jak Delil}}; 1738-yil — 1813-yil) — fransuz shoiri va tarjimon. == Iqtiboslar == * Eng maqbul fazilat — [[vatan]]ga va [[odamzod]]ga koʻrsatilgan xizmatda{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1738-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1813-yilda vafot etganlar]] 27yfvqx5yn7zlsf68tizta00dfik29l 0 6590 32276 31699 2026-08-09T06:44:29Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32276 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Ivan Turgenev | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Ivan Turgenev | Vikiombor = }} '''Ivan Sergeyevich Turgenev''' ({{lang-ru|Ива́н Серге́евич Турге́нев}}; 1818-yil 28-oktyabr – 1883-yil 22-avgust) – rus yozuvchisi. == K == {{Q|Koʻrsatma boʻyicha qilingan yaxshilik — [[yaxshilik]] emas{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}.|4=Добро по указу — не добро{{sfn|Воронцов|1977|p=60}}.}} == R == {{Q|[[Rossiya]] bizning har birimizsiz ham kuni koʻraverishi mumkin, lekin birortamiz Rossiyasiz yashay olmaymiz; kim usiz yashashni oʻylasa, holiga voy, kim usiz yashay olsa, battar boʻlsin{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}.|4=Россия без каждого из нас обойтись может, но никто из нас без нее не может обойтись; горе тому, кто это думает, двойное тому, кто действительно без нее обходится{{sfn|Воронцов|1977|p=28}}.}} == V == {{Q|[[Vatan]]dan tashqarida [[baxt]] yoʻq, har kim jonajon yerida ildiz otsin{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}.|4=Нет счастья вне родины, каждый пускай корни в родную землю{{sfn|Воронцов|1977|p=28}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1818-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1883-yilda vafot etganlar]] f01j09i9f2d8rtkzkdac5j2fcdjrm01 0 6591 31886 22572 2026-08-09T05:54:36Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31886 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Rossiya | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Rossiya | Vikilugʻat = Rossiya | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Rossiya''' ({{lang-ru|Россия}}), '''Rossiya Federatsiyasi''' ({{lang-ru|Российская Федерация}}) — Yevropaning sharqida, Osiyoning shimolida joylashgan mamlakat. Maydoni jihatidan dunyoda eng katta mamlakat == M == {{Q|Men Rossiyani jon-tanim bilan sevaman va oʻzimni Rossiyadan tashqarida tasavvur qilolmayman{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|[[Mixail Saltikov]]}} == R == {{Q|Rossiya bizning har birimizsiz ham kuni koʻraverishi mumkin, lekin birortamiz Rossiyasiz yashay olmaymiz; kim usiz yashashni oʻylasa, holiga voy, kim usiz yashay olsa, battar boʻlsin{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}.|[[Ivan Turgenev]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] n7infkxoyqvl2wjm9q13dtx7swcd23c 0 6594 32021 25182 2026-08-09T06:13:04Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32021 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Aleksandr Blok | Tasvir = Alexander Blok.jpeg | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Aleksandr Blok | Vikiombor = }} '''Aleksandr Aleksandrovich Blok''' [1880. 16 (28). 11, Peterburg 1921. 7.8, Petrograd] — rus shoiri. == Iqtiboslar == * Oʻzingni [[vatan]]ga qanchalar yaqin his etsang, uni shu qadar jonli vujud kabi aniqroq va sevibroq tasavvur qilasan{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1880-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1921-yilda vafot etganlar]] q7ttrd5l50jszk6wuu8nvllpj2oza6r 0 6596 31905 22493 2026-08-09T05:56:56Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31905 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Gustav Freytag | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Gustav Freytag | Vikiombor = }} '''Gustav Freytag''' (1816-yil — 1895-yil) — nemis yozuvchisi. == Iqtiboslar == * Har kimning qalbida oʻz [[xalq]]ining jajji qiyofasi yashaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1816-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1895-yilda vafot etganlar]] g5yx73nktrmtqofk2pshonpshfpqpmc 0 6624 31887 31108 2026-08-09T05:54:44Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31887 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Ivan Pavlov | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Ivan Pavlov | Vikiombor = }} '''Ivan Petrovich Pavlov''' (1849-yil 14-sentyabr — 1936-yil 27-fevral) — rus fiziologi, klassik konditsionerlik boʻyicha ishlari bilan mashhur. == Iqtiboslar == {{Q|Faqat [[hamiyat]]siz odamlargina [[vatan]] tuygʻusining goʻzal va yuksakligini his etolmaydilar{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|4=Только пустые люди не испытывают прекрасного и возвышенного чувства родины{{sfn|Воронцов|1977|p=29}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1849-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1936-yilda vafot etganlar]] a7fs4r8p157n2repquhoxj2to9l9x0y 0 6628 31821 22598 2026-08-09T05:46:33Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31821 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Lord Byron | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Lord Byron | Vikiombor = }} '''George Gordon Byron''' ({{talaffuz|Jorj Gordon Bayron}}; 1788-yil 22-yanvar, London — 1824-yil 19aprel, Misolungi, Gresiya), '''Jorj Noel Gordon Bayron''' — britaniyalik shoir va zodagon. == Iqtiboslar == * Kim oʻz yurtini sevmasa, u hech nimani seva olmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1788-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1824-yilda vafot etganlar]] m7o48c92bgxne6hbkl6dah8a4yddfmc 0 6635 31983 23729 2026-08-09T06:08:10Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31983 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Taras Shevchenko | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Taras Shevchenko | Vikiombor = }} '''Taras Grigoryevich Shevchenko''' [1814.25.11(9.3), hozirgi Cherkassk viloyati Zvenigorod tumani – 1861. 26.2(10.3), Peterburg] — ukrain shoiri va rassomi. == Iqtiboslar == * [[Inson]] insonga har jihatdan zarur{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}. * Kimda oʻz yurtiga boʻlmasa [[mehr]],<br/>U qalban shikasta, u qalban majruh{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}. * [[Oʻzlik]]dan kechmang, lekin oʻzgalardan ham arzirli narsalarni [[oʻrganish]]ga odatlaning{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1814-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1861-yilda vafot etganlar]] i18qppgonp6gpbrs5gsau56615lgyz4 0 6645 32006 22645 2026-08-09T06:11:07Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32006 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Galan Yaroslav | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Galan Yaroslav | Vikiombor = }} '''Yaroslav Aleksandrovich Galan''' ({{lang-uk|Яросла́в Алекса́ндрович Гала́н}}; 1902-yil 27-iyul — 1949-yil 24-oktyabr) — ukrain sovet yozuvchisi. == Iqtiboslar == * Oʻz yurtidan yuz oʻgirganlar oʻz [[vijdon]]laridan ham yuz oʻgiradilar{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1902-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1949-yilda vafot etganlar]] t7locjgu55adox0aayfhc1e4jxbtiff 0 6650 32235 22675 2026-08-09T06:39:09Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32235 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Pierre Corneille | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Pierre Corneille | Vikiombor = }} '''Pierre Corneille''' ({{Talaffuz|Pyer Kornel}}; 1606-yil 6-iyun, Ruan — 1684-yil 1-oktyabr, Parij) — fransuz dramaturgi, klassitsizmning asoschilaridan biri. Fransiya akademiyasining aʼzosi (1647-yildan). == Iqtiboslar == * Kim [[vatan]]ni xor qilsa — u [[oila]]sidan ham ayriladi{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1606-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1684-yilda vafot etganlar]] daildknh7gy97yh93dlv8sw53r7zg1s 0 6657 31837 22665 2026-08-09T05:48:23Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31837 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Sotqinlik | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Sotqinlik | Vikilugʻat = Sotqinlik | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Sotqinlik''', '''sotilganlik''', '''xoinlik''' ({{lang-ar|خَائِن}} — ahdini buzuvchi, xiyonatkor) — oʻzi mansub boʻlgan ijtimoiy guruh yoki oʻz xalqi, oʻz vatani manfaatiga zid ish tutuvchi, uning dushmanlari bilan hamkor-lik qiluvchi, dushman tomoniga oʻtishlik. {{ABD}} == S == {{Q|Sotqinni hech kimga va hech narsaga solishtirib boʻlmaydi. Menimcha, hatto terlama biti ham sotqinga qiyoslansa, [[haqorat]]langan boʻlur edi{{sfn|Voronsov|1989|p=21}}.|[[Maksim Gorkiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 04b5gfsoonfm019jxr20z8tqhuid80n 0 6662 31999 23002 2026-08-09T06:10:03Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31999 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Baynalmilalchilik | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Baynalmilalchilik | Vikilugʻat = Baynalmilalchilik | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Baynalmilalchilik''' ({{lang-ar|}} baynalmilal — millatlararo), '''internatsionalizm''' — jahondagi turli millat va irqlarga mansub kishilarning xalqaro birdamligi; ularning bir-birlarini tushunishlari va oʻzaro ishonchining , madaniyatlar, qadriyatlar, bilim va texnologiyalar oʻzaro singib borishining asosi; [[millatchilik]]ning ziddi. {{ABD}} == M == {{Q|Men [[xalq]]larning kelajakda birlashuviga ishonaman va shunga daʼvat etaman{{sfn|Voronsov|1989|p=23}}.|[[Anatol Frans]]}} == S == {{Q|Sotsialistik vatanga muhabbat — internatsionalizm sari bosqichdir{{sfn|Voronsov|1989|p=24}}.|[[Lev Tolstoy]]}} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] a64sq3e6fakli23val8liywlbduxtdr 0 6693 31976 22824 2026-08-09T06:07:24Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31976 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Millatchilik | Tasvir = NationalismIcon.svg | Izoh = | Vikipediya = Millatchilik | Vikilugʻat = Millatchilik | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Millatchilik''' — [[millat]] ayirish; oʻz millatining haq-huqu1larini boshqa millatlar haq-huquqidan yuqori qoʻyish, oʻz [[ehtiyoj]]lari va [[manfaat]]larini oʻylab, boshqa millatning yoki boshqa [[xalq]]lar vakillarining ehtiyoj va manfaatlarini nazar-pisand qilmaslik. {{ABD}} == K == {{Q|Kimki millatchilik nuqtai nazariga oʻtgan ekan, u tabiiyki, oʻz millatini [[Xitoy devori]] bilan oʻrab olish istagigacha borib yetadi, u hatto har bir [[shahar]], har bir joy va [[qishloq]]ni alohida-alohida devor bilan oʻrab olishdan ham uyalmaydi, u hatto oʻzining ajratish va maydalab yuborish taktikasi bilan barcha [[millat]], barcha [[irq]] va turli tillarda gapiruvchi va birlashtirishdan iborat boʻlgan ulugʻ maqsadni ''yoʻqqa chiqarishdan'' ham uyalmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=22}}.|[[Vladimir Lenin]]}} == M == {{Q|Millatchilikni mustahkamlashning har qandayini [[proletariat]] qoʻllay olmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=22}}.|[[Vladimir Lenin]]}} == Yana qarang == * [[Vatanparvarlik]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] rhvmebw3vs7mant7ewskcxk6oos41nb 0 6708 32153 22833 2026-08-09T06:28:54Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32153 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Hermann Matern | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Hermann Matern | Vikiombor = }} '''Hermann Matern''' ({{Talaffuz|German Matern}}; 1893-yil 17-iyun – 1971-yil 24-yanvar) — nemis siyosatchisi, Germaniya Kommunistik partiyasi va Germaniya Birlashgan Sotsialistik partiyasi aʼzosi. U ikki marta GDR Mehnat Qahramoni unvoniga sazovor boʻlgan (1958, 1963). == Iqtiboslar == * Proletar [[internatsionalizm]]i ishchilar sinfi va uning partiyalarining umumimperialistik dushmanga qarshi hamkorlikda kurashish zaruratidan kelib chiqadi, bu kurash ishchilar sinfi maqsadi va dunyoqarashining mushtarakligi bilan belgilanadi. Boshqa xalqlarga nisbatan milliy adovat bila qarash va milliy mahdudlik ishchilar sinfining tabiatiga mutlaqo yotdir{{sfn|Voronsov|1989|p=22}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1893-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1971-yilda vafot etganlar]] 8ds8xsconlrb2v95oekkuvyyy50vj2k 0 6790 31753 22991 2026-08-09T05:38:27Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31753 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Ishchilar | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Ishchilar | Vikilugʻat = Ishchilar | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Ishchilar''' — industrial jamiyatda mehnatga layoqatli aholining yollanib ishlovchi va jismoniy mehnat bilan shugʻullanuvchi toifasi, ijtimoiy guruh. {{ABD}} == I == {{Q|Ishchilar harakatidagi ''chinakam'' milliy gʻoyalar.. chinakam [[internatsional]]lik kasb etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=24}}.|[[Fridrix Engels]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] gq607q2y7g6g1eg1dw85tipm94o35g3 32346 31753 2026-08-09T07:01:24Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32346 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Ishchilar | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Ishchilar | Vikilugʻat = Ishchilar | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Ishchilar''' — industrial jamiyatda mehnatga layoqatli aholining yollanib ishlovchi va jismoniy mehnat bilan shugʻullanuvchi toifasi, ijtimoiy guruh. {{ABD}} == I == {{Q|Ishchilar harakatidagi ''chinakam'' milliy gʻoyalar.. chinakam [[internatsional]]lik kasb etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=24}}.|[[Fridrix Engels]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] phjn2ob0zmeqrgwvrv44bhvq2p8ato2 32452 32346 2026-08-09T07:22:12Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32452 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Ishchilar | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Ishchilar | Vikilugʻat = Ishchilar | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Ishchilar''' — industrial jamiyatda mehnatga layoqatli aholining yollanib ishlovchi va jismoniy mehnat bilan shugʻullanuvchi toifasi, ijtimoiy guruh. {{ABD}} == I == {{Q|Ishchilar harakatidagi ''chinakam'' milliy gʻoyalar.. chinakam [[internatsional]]lik kasb etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=24}}.|[[Fridrix Engels]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] gq607q2y7g6g1eg1dw85tipm94o35g3 0 6792 32053 22997 2026-08-09T06:16:50Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32053 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Maurice Thorez | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Maurice Thorez | Vikiombor = }} '''Maurice Thorez''' ({{Talaffuz|Moris Torez}}; 1990-yil 28-aprel — 1964-yil 11-iyul) — fransuz va xalqaro kommunistik harakatning arbobi. == Iqtiboslar == * Haqiqiy [[vatanparvarlik]] va proletar [[internatsionalizm]]i uzviy birlikda boʻlishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=24}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1900-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1964-yilda vafot etganlar]] 9chsq990m5s2wt3087nxtd38nk4390a 0 6795 32259 31581 2026-08-09T06:42:04Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32259 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Dmitriy Mendeleyev | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Dmitriy Mendeleyev | Vikiombor = }} '''Mendeleyev Dmitriy Ivanovich''' (1834.27.1 (8.2), Tobolsk — 1907.20.1 (2.2), Peterburg (hozirgi Sankt-Peterburg)) — rus kimyogar olimi va pedagogi. == Iqtiboslar == <!-- I --> {{Q|Inson [[ijtimoiy]], [[davlat]] manfaatlariga qanchalik keng naf keltirsa, u shunchalik [[kamolot]]ga yetishgan boʻladi{{sfn|Voronsov|1989|p=33}}.|4=Человек тем более совершенен, чем более он полезен для широкого круга интересов общественных, государственных{{sfn|Воронцов|1977|p=46}}.}} <!-- V --> {{Q|[[Vatan]]ga muhabbatdan iborat boʻlgan qonuniy ravishdagi xalq gʻururi oʻz-oʻziga bino qoʻyishdan mutlaqo farq qilishi kerak; biri [[ezgulik]], ikkinchisi esa [[taraqqiyot]]ga toʻsqinlik qiluvchidir...{{sfn|Voronsov|1989|pp=24-25}}|4=Законную степень народной гордости, составляющую принадлежность любви к отечеству, должно глубоко отличать от кичливого самообожания; одно есть добродетель, а другое порок или зло, задерживающее движение прогресса, требующего, по моему крайнему разумению, прежде всего принципиального равенства народов{{sfn|Воронцов|1977|p=34}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1834-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1907-yilda vafot etganlar]] hw7t387jliwphcxcu9y41o5cksdpxvj 0 6808 31902 31164 2026-08-09T05:56:35Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31902 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Aleksandr Gersen | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Aleksandr Gersen | Vikiombor = }} '''Aleksandr Ivanovich Gersen''' (taxallusi '''Iskandar''') [1812.25.3 (6.4), Moskva —1870. 9(21 ).1, Parij; Nitssada dafn qilingan] —rus adibi, publitsist, faylasuf, revolyutsion-demokrat. == Iqtiboslar == <!-- H --> {{Q|Hayvonlar toʻdasi deb hisoblanishi mumkin boʻlgan [[xalq]] tarixda yoʻq va xuddi shuningdek, alohida eʼtiborga sazovor guruhlardan iborat xalq ham boʻlishi mumkin emas{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}.|4=Нет народа, вошедшего в историю, который можно было бы считать стадом животных, как нет народа, заслуживающего именоваться сонмом избранных{{sfn|Воронцов|1977|p=34}}.}} <!-- I --> {{Q|Inson [[axloqsizlik]]dan huzur-halovat topishi mumkin emas; faqat [[axloq]] va [[yaxshilik]] bilangina u oliy huzur-halovatga yetishadi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|4=Для человека нет блаженства в безнравственности; в нравственности и добродетели только и достигает он высшего блаженства{{sfn|Воронцов|1977|p=40}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1812-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1870-yilda vafot etganlar]] m6c6w4heq74au1ztvip7ksw5dq4um2v 0 6812 32067 23085 2026-08-09T06:18:26Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32067 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Gotthold Ephraim Lessing | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Gotthold Ephraim Lessing | Vikiombor = }} '''Gotthold Ephraim Lessing''' ({{talaffuz|Gotxold Efraim Lessing}}; 1729.22.1, Kamenz, Saksoniya — 1781.15.2, Braunshveyg) — nemis dramaturgi, sanʼat nazariyotchisi, adabiyotshunos, maʼrifatparvar. == Iqtiboslar == * Dunyodagi barcha [[xalq]]lar har jihatdan ham teppa-teng: biri ikkinchisidan ortiq emas{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1729-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1781-yilda vafot etganlar]] jrb8b6w954g515lczylmbl03enuojb7 0 6818 31761 23095 2026-08-09T05:38:45Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31761 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Dʼalamber Jan Leron | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Dʼalamber Jan Leron | Vikiombor = }} '''DʼAlamber''' '''(Dʼ Alembert''') '''Jan Leron''' (1717-yil 16-noyabr – Parij – 1783-yil 29-oktaybr) – fransuz maʼrifatparvari, matematigi va faylasufi. == Iqtiboslar == * Haqiqiy sof vijdonli kishi oʻzidan — [[oila]]ni, oiladan — [[vatan]]ni, vatandan — insoniyatni ustun qoʻymogʻi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1717-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1783-yilda vafot etganlar]] iqz9vddkgkfrwc2tpbg6asjlgpwowq2 32351 31761 2026-08-09T07:01:56Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32351 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Dʼalamber Jan Leron | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Dʼalamber Jan Leron | Vikiombor = }} '''DʼAlamber''' '''(Dʼ Alembert''') '''Jan Leron''' (1717-yil 16-noyabr – Parij – 1783-yil 29-oktaybr) – fransuz maʼrifatparvari, matematigi va faylasufi. == Iqtiboslar == * Haqiqiy sof vijdonli kishi oʻzidan — [[oila]]ni, oiladan — [[vatan]]ni, vatandan — insoniyatni ustun qoʻymogʻi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1717-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1783-yilda vafot etganlar]] onolrahhf2ot2wo8iussv0n2koy990w 32457 32351 2026-08-09T07:22:27Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32457 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Dʼalamber Jan Leron | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Dʼalamber Jan Leron | Vikiombor = }} '''DʼAlamber''' '''(Dʼ Alembert''') '''Jan Leron''' (1717-yil 16-noyabr – Parij – 1783-yil 29-oktaybr) – fransuz maʼrifatparvari, matematigi va faylasufi. == Iqtiboslar == * Haqiqiy sof vijdonli kishi oʻzidan — [[oila]]ni, oiladan — [[vatan]]ni, vatandan — insoniyatni ustun qoʻymogʻi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1717-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1783-yilda vafot etganlar]] iqz9vddkgkfrwc2tpbg6asjlgpwowq2 0 6823 32268 31670 2026-08-09T06:43:17Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32268 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = George Santayana | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = George Santayana | Vikiombor = }} '''George Santayana''' ({{Talaffuz|Jorj Santayana}}; 1863-yil 16-dekabr, Madrid — 1952-yil 26-sentyabr, Rim) — amerikalik idealist faylasuf. == Iqtiboslar == * Insonning oyogʻi oʻz yurti zaminiga tomir otishi kerak, lekin uning nigohi butun dunyoni kuzatsin{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:1863-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1952-yilda vafot etganlar]] 7lr79iudm1pkpygxecxweran2k75izg 0 6829 31818 23117 2026-08-09T05:46:12Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31818 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Ruslar | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Ruslar | Vikilugʻat = Ruslar | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Ruslar''' — slavyan oilasidagi xalq, Rossiya Federatsiyasining asosiy aholisi (taxminan 120 mln. kishi). {{ABD}} == R == {{Q|Biz, ruslar — butun bir dunyo vorislarimiz. Biz har bir [[Yevropa]] xalqi hayotining barcha nodir jihatlarini oʻzimiznikidek qabul qilamiz, qabul qilganda ham uning nodir jihati uchungina emas, balki bizning hayotimizni toʻldiruvchi unsur sifatida qabul qilamiz, nodir jihati esa — uning koʻp qirraliligi boʻlishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}.|[[Vissarion Belinskiy]]}} == Yana qarang == * [[Rossiya]] * [[Rus tili]] * [[Rus maqollari]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Rossiya]] k4ffe8grbmneqr50zs5tosah1jop45j 0 6850 31794 31669 2026-08-09T05:40:17Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31794 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Seneka Lutsiy Anney | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Seneka Lutsiy Anney | Vikiombor = }} '''Lutsiy Anney Seneca''' ({{taxminan}} mil. av. 4, Kordova, Ispaniya — mil. 65, Rim) — Rim faylasufi, yozuvchi, davlat arbobi. Rim imperatori [[Neron]]ning tarbiyachisi va maslahatchisi; unga suiqasd qilishda ayblangan va oʻzini oʻldirgan. Seneka [[stoitsizm]]ning yirik vakillaridan biri. U [[tabiat]] va [[inson]] mohiyati haqida keng bilimga ega boʻlgan, adabiy uslubni juda yaxshi egallagan. Senekaning falsafiy qarashlari ziddiyatli. U [[falsafa]]ni hayotda axloqiy-diniy qoʻllanma deb bilgan. {{ABD}} == A == * Avvalo yaxshi [[axloq]]ni, keyin [[donishmandlik]]ni oʻrgan, chunki axloqli boʻlmay turib, donishmand boʻlish amri mahol{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. * [[Azob]] chekmaslik insonga xos emas, azobga chidamaslik esa [[er kishi]]ga yarashmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=345}}. == B == * Begunohni [[jazo]]lash — sudyalarning oʻzini jazolash degan soʻz{{sfn|Voronsov|1989|p=252}}. * Birovga [[yaxshilik]] qilgan kishi oʻziga yaxshilik qilgan boʻladi, yaxshilikdan yaxshilik kutib emas, yaxshilik uchun yaxshilik qilish kerak, chunki bundan odam bitmas-tuganmas [[huzur]] oladi{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}. == F == {{Q|Faqat oʻzini oʻylaydigan, hamma narsadan oʻziga [[manfaat]] izlaydigan odam [[baxt]]li boʻlolmaydi. Oʻzing uchun yashamoqni istasang, boshqalar uchun yasha{{sfn|Voronsov|1989|p=381}}|Asl matn={{Lang-la|Nec potest quisquam beate degere, qui se tantum intuetur, qui omnia ad utilitates suas convertit; alteri vivas oportet, si vis tibi vivere.}}}} == I == * Inson qaysi manzilga ketayotganini bilmasa, uning yelkaniga hech bir shamol duch kelmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=99}}. * [[Ichkilik]] ichish [[zahar]] ichish kabi zararlidir{{sfn|Voronsov|1989|p=377}}. == J == * Jinoyatchilarga [[shafqat]] koʻrsata turib, halol odamlarga [[zarar]] yetkazadilar{{sfn|Voronsov|1989|p=253}}. == K == * Kimki har ikki tomonni tinglamay turib [[hukm]] chiqarsa, bu hukmi qanchalik odil boʻlmasin, baribir [[nohaq]]dir{{sfn|Voronsov|1989|p=252}}. * [[Kitob]]lar soni emas, ularning yaxshisi foyda keltiradi{{sfn|Voronsov|1989|p=190}}. * Koʻp befoyda narsalarni [[oʻrganish|oʻrganganingdan]] koʻra — senga doimo xizmat qiladigan besh-oʻnta yaxshi [[oʻgit]]ni bilganing maʼqulroq{{sfn|Voronsov|1989|p=136}}. == M == * [[Mastlik]] ixtiyoriy [[jinni]] boʻlishdir{{sfn|Voronsov|1989|p=375}}. == Q == * [[Qonun]] loʻnda boʻlishi kerak, toki uni omi odamlar ham yodda tutsinlar{{sfn|Voronsov|1989|p=251}}. == U == * Uzoq yashaganini faqat yoshga qarab baholaydigan [[qariya]]dan nochor odam yoʻq{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}. == Y == * [[Yoshlik]] oʻtib borayotganini hech kim sezmaydi, ammo uning oʻtib ketganini hamma his qiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=429}}. * Yoʻlini bilgan odamga [[keksalik]] ham xuzur-halovat ogʻushidir{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}. == Oʻ == * [[Oʻlim]] daxshatidan oʻlish [[ahmoqlik]]dir{{sfn|Voronsov|1989|p=435}}. * Oʻzgalarga biron narsa deyishdan avval, oʻzingga aytib koʻr{{sfn|Voronsov|1989|p=174}}. == Sh == * Shunday odamlar borki, ular suvga tushgan xasdek hech bir [[maqsad]]siz dunyodan oʻtib ketadilar; ular suzishmaydi, oqim ularni olib yuradi{{sfn|Voronsov|1989|p=97}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:65-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Rimlik faylasuflar]] d7srs951mhv586fdwkv6cnbuodjfzqj 32309 31794 2026-08-09T06:57:09Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32309 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Seneka Lutsiy Anney | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Seneka Lutsiy Anney | Vikiombor = }} '''Lutsiy Anney Seneca''' ({{taxminan}} mil. av. 4, Kordova, Ispaniya — mil. 65, Rim) — Rim faylasufi, yozuvchi, davlat arbobi. Rim imperatori [[Neron]]ning tarbiyachisi va maslahatchisi; unga suiqasd qilishda ayblangan va oʻzini oʻldirgan. Seneka [[stoitsizm]]ning yirik vakillaridan biri. U [[tabiat]] va [[inson]] mohiyati haqida keng bilimga ega boʻlgan, adabiy uslubni juda yaxshi egallagan. Senekaning falsafiy qarashlari ziddiyatli. U [[falsafa]]ni hayotda axloqiy-diniy qoʻllanma deb bilgan. {{ABD}} == A == * Avvalo yaxshi [[axloq]]ni, keyin [[donishmandlik]]ni oʻrgan, chunki axloqli boʻlmay turib, donishmand boʻlish amri mahol{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. * [[Azob]] chekmaslik insonga xos emas, azobga chidamaslik esa [[er kishi]]ga yarashmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=345}}. == B == * Begunohni [[jazo]]lash — sudyalarning oʻzini jazolash degan soʻz{{sfn|Voronsov|1989|p=252}}. * Birovga [[yaxshilik]] qilgan kishi oʻziga yaxshilik qilgan boʻladi, yaxshilikdan yaxshilik kutib emas, yaxshilik uchun yaxshilik qilish kerak, chunki bundan odam bitmas-tuganmas [[huzur]] oladi{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}. == F == {{Q|Faqat oʻzini oʻylaydigan, hamma narsadan oʻziga [[manfaat]] izlaydigan odam [[baxt]]li boʻlolmaydi. Oʻzing uchun yashamoqni istasang, boshqalar uchun yasha{{sfn|Voronsov|1989|p=381}}|Asl matn={{Lang-la|Nec potest quisquam beate degere, qui se tantum intuetur, qui omnia ad utilitates suas convertit; alteri vivas oportet, si vis tibi vivere.}}}} == I == * Inson qaysi manzilga ketayotganini bilmasa, uning yelkaniga hech bir shamol duch kelmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=99}}. * [[Ichkilik]] ichish [[zahar]] ichish kabi zararlidir{{sfn|Voronsov|1989|p=377}}. == J == * Jinoyatchilarga [[shafqat]] koʻrsata turib, halol odamlarga [[zarar]] yetkazadilar{{sfn|Voronsov|1989|p=253}}. == K == * Kimki har ikki tomonni tinglamay turib [[hukm]] chiqarsa, bu hukmi qanchalik odil boʻlmasin, baribir [[nohaq]]dir{{sfn|Voronsov|1989|p=252}}. * [[Kitob]]lar soni emas, ularning yaxshisi foyda keltiradi{{sfn|Voronsov|1989|p=190}}. * Koʻp befoyda narsalarni [[oʻrganish|oʻrganganingdan]] koʻra — senga doimo xizmat qiladigan besh-oʻnta yaxshi [[oʻgit]]ni bilganing maʼqulroq{{sfn|Voronsov|1989|p=136}}. == M == * [[Mastlik]] ixtiyoriy [[jinni]] boʻlishdir{{sfn|Voronsov|1989|p=375}}. == Q == * [[Qonun]] loʻnda boʻlishi kerak, toki uni omi odamlar ham yodda tutsinlar{{sfn|Voronsov|1989|p=251}}. == U == * Uzoq yashaganini faqat yoshga qarab baholaydigan [[qariya]]dan nochor odam yoʻq{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}. == Y == * [[Yoshlik]] oʻtib borayotganini hech kim sezmaydi, ammo uning oʻtib ketganini hamma his qiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=429}}. * Yoʻlini bilgan odamga [[keksalik]] ham xuzur-halovat ogʻushidir{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}. == Oʻ == * [[Oʻlim]] daxshatidan oʻlish [[ahmoqlik]]dir{{sfn|Voronsov|1989|p=435}}. * Oʻzgalarga biron narsa deyishdan avval, oʻzingga aytib koʻr{{sfn|Voronsov|1989|p=174}}. == Sh == * Shunday odamlar borki, ular suvga tushgan xasdek hech bir [[maqsad]]siz dunyodan oʻtib ketadilar; ular suzishmaydi, oqim ularni olib yuradi{{sfn|Voronsov|1989|p=97}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:65-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Rimlik faylasuflar]] ia9idjme9bg8zbh8yuaheaps39bfw3t 32402 32309 2026-08-09T07:19:16Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32402 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Seneka Lutsiy Anney | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Seneka Lutsiy Anney | Vikiombor = }} '''Lutsiy Anney Seneca''' ({{taxminan}} mil. av. 4, Kordova, Ispaniya — mil. 65, Rim) — Rim faylasufi, yozuvchi, davlat arbobi. Rim imperatori [[Neron]]ning tarbiyachisi va maslahatchisi; unga suiqasd qilishda ayblangan va oʻzini oʻldirgan. Seneka [[stoitsizm]]ning yirik vakillaridan biri. U [[tabiat]] va [[inson]] mohiyati haqida keng bilimga ega boʻlgan, adabiy uslubni juda yaxshi egallagan. Senekaning falsafiy qarashlari ziddiyatli. U [[falsafa]]ni hayotda axloqiy-diniy qoʻllanma deb bilgan. {{ABD}} == A == * Avvalo yaxshi [[axloq]]ni, keyin [[donishmandlik]]ni oʻrgan, chunki axloqli boʻlmay turib, donishmand boʻlish amri mahol{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. * [[Azob]] chekmaslik insonga xos emas, azobga chidamaslik esa [[er kishi]]ga yarashmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=345}}. == B == * Begunohni [[jazo]]lash — sudyalarning oʻzini jazolash degan soʻz{{sfn|Voronsov|1989|p=252}}. * Birovga [[yaxshilik]] qilgan kishi oʻziga yaxshilik qilgan boʻladi, yaxshilikdan yaxshilik kutib emas, yaxshilik uchun yaxshilik qilish kerak, chunki bundan odam bitmas-tuganmas [[huzur]] oladi{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}. == F == {{Q|Faqat oʻzini oʻylaydigan, hamma narsadan oʻziga [[manfaat]] izlaydigan odam [[baxt]]li boʻlolmaydi. Oʻzing uchun yashamoqni istasang, boshqalar uchun yasha{{sfn|Voronsov|1989|p=381}}|Asl matn={{Lang-la|Nec potest quisquam beate degere, qui se tantum intuetur, qui omnia ad utilitates suas convertit; alteri vivas oportet, si vis tibi vivere.}}}} == I == * Inson qaysi manzilga ketayotganini bilmasa, uning yelkaniga hech bir shamol duch kelmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=99}}. * [[Ichkilik]] ichish [[zahar]] ichish kabi zararlidir{{sfn|Voronsov|1989|p=377}}. == J == * Jinoyatchilarga [[shafqat]] koʻrsata turib, halol odamlarga [[zarar]] yetkazadilar{{sfn|Voronsov|1989|p=253}}. == K == * Kimki har ikki tomonni tinglamay turib [[hukm]] chiqarsa, bu hukmi qanchalik odil boʻlmasin, baribir [[nohaq]]dir{{sfn|Voronsov|1989|p=252}}. * [[Kitob]]lar soni emas, ularning yaxshisi foyda keltiradi{{sfn|Voronsov|1989|p=190}}. * Koʻp befoyda narsalarni [[oʻrganish|oʻrganganingdan]] koʻra — senga doimo xizmat qiladigan besh-oʻnta yaxshi [[oʻgit]]ni bilganing maʼqulroq{{sfn|Voronsov|1989|p=136}}. == M == * [[Mastlik]] ixtiyoriy [[jinni]] boʻlishdir{{sfn|Voronsov|1989|p=375}}. == Q == * [[Qonun]] loʻnda boʻlishi kerak, toki uni omi odamlar ham yodda tutsinlar{{sfn|Voronsov|1989|p=251}}. == U == * Uzoq yashaganini faqat yoshga qarab baholaydigan [[qariya]]dan nochor odam yoʻq{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}. == Y == * [[Yoshlik]] oʻtib borayotganini hech kim sezmaydi, ammo uning oʻtib ketganini hamma his qiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=429}}. * Yoʻlini bilgan odamga [[keksalik]] ham xuzur-halovat ogʻushidir{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}. == Oʻ == * [[Oʻlim]] daxshatidan oʻlish [[ahmoqlik]]dir{{sfn|Voronsov|1989|p=435}}. * Oʻzgalarga biron narsa deyishdan avval, oʻzingga aytib koʻr{{sfn|Voronsov|1989|p=174}}. == Sh == * Shunday odamlar borki, ular suvga tushgan xasdek hech bir [[maqsad]]siz dunyodan oʻtib ketadilar; ular suzishmaydi, oqim ularni olib yuradi{{sfn|Voronsov|1989|p=97}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:65-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Rimlik faylasuflar]] d7srs951mhv586fdwkv6cnbuodjfzqj 0 6852 31743 23166 2026-08-09T05:37:15Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31743 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Qonun | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Qonun | Vikilugʻat = Qonun | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Qonun''' — [[inson]], [[jamiyat]] va [[davlat]] manfaatlari nuqtai nazaridan eng muhim hisoblanadigan ijtimoiy munosabatlarni mustahkamlash, rivojlantirish va tartibga solish vositasi. {{ABD}} == Q == {{Q|Qonun loʻnda boʻlishi kerak, toki uni omi odamlar ham yodda tutsinlar{{sfn|Voronsov|1989|p=251}}.|[[Seneka]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] h82g5zrhtsxrnn3nw17ibjzv55runlj 32372 31743 2026-08-09T07:04:19Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32372 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Qonun | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Qonun | Vikilugʻat = Qonun | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Qonun''' — [[inson]], [[jamiyat]] va [[davlat]] manfaatlari nuqtai nazaridan eng muhim hisoblanadigan ijtimoiy munosabatlarni mustahkamlash, rivojlantirish va tartibga solish vositasi. {{ABD}} == Q == {{Q|Qonun loʻnda boʻlishi kerak, toki uni omi odamlar ham yodda tutsinlar{{sfn|Voronsov|1989|p=251}}.|[[Seneka]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] tobkyxpb5zzrkhd9ev71k8ywquv59hr 32449 32372 2026-08-09T07:22:03Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32449 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Qonun | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Qonun | Vikilugʻat = Qonun | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Qonun''' — [[inson]], [[jamiyat]] va [[davlat]] manfaatlari nuqtai nazaridan eng muhim hisoblanadigan ijtimoiy munosabatlarni mustahkamlash, rivojlantirish va tartibga solish vositasi. {{ABD}} == Q == {{Q|Qonun loʻnda boʻlishi kerak, toki uni omi odamlar ham yodda tutsinlar{{sfn|Voronsov|1989|p=251}}.|[[Seneka]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] h82g5zrhtsxrnn3nw17ibjzv55runlj 0 6853 31958 25004 2026-08-09T06:05:22Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31958 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Hukm | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Hukm (huquq) | Vikilugʻat = Hukm | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Hukm''' (huquqda) — [[jinoyat]] protsessida sudlanuvchining aybdorligi yoki aybdor emasligi haqida [[sud]]ning chiqargan qarori. {{ABD}} == K == {{Q|Kimki har ikki tomonni tinglamay turib hukm chiqarsa, bu hukmi qanchalik odil boʻlmasin, baribir [[nohaq]]dir{{sfn|Voronsov|1989|p=252}}.|[[Seneka]]}} {{Q|Kishi haqida hukm chiqazishdan oldin loaqal uning fikr-asrori, uning baxtsizligi, uning hayajoniga sherik boʻlish kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}.|[[Onore de Balzak]]}} {{Q|Kishilar haqidagi hukmimizda tasodifiy qadamlarga katta eʼtibor berishdan saqlanmoq kerak. Tasodifiy ishlar bilan ojiz kishilar oʻzlariga izzat-ikromlarni qaytarmoqchi, shuhratparastlar — jamiyat koʻz oldida oʻzlarini azizu mukarram qilib koʻrsatmoqchi boʻladilar{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}.|[[Genri Teylor]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzi haqida hukm chiqazishni oʻrganmagan [[odam]] boshqalar haqida hukm chiqarolmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|[[Gyote]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] o3fatwpfpokfuselhuejlre5uuq0cm3 0 6856 31952 23179 2026-08-09T06:04:40Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31952 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Azob | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Azob | Vikilugʻat = Azob | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Azob''' (boshqa nomlari: '''uqubat''', '''aziyat''', '''qiynalish''') deb biror [[zarar]] yetganda yoki zarar yetishi ehtimoli paydo boʻlganda vujudga keladigan jismoniy holat va/yoki ruhiy yoqimsiz [[hissiyot]]lar majmuiga aytiladi. Azob salbiy [[affekt]]dir. {{ABD}} == A == {{Q|Azob chekmaslik insonga xos emas, azobga chidamaslik esa [[er kishi]]ga yarashmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=345}}.|[[Seneka]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] eg1p8x66sfk0n7wlbcpj8eojagcm0a1 0 6859 31771 31570 2026-08-09T05:39:22Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31771 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Anton Makarenko | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Anton Makarenko | Vikiombor = }} '''Anton Semyonovich Makarenko''' ({{lang-ru|Анто́н Семёнович Мака́ренко}}; 1888-yil 13-mart, Ukraina — 1939-yil 1-aprel, Moskva) — pedagog va yozuvchi. == Iqtiboslar == <!-- B --> {{Q|Bizning jamiyat uchun [[axloq]]iy normalarning oddiy roʻyxati emas, balki mukammal, amalga oshirib boʻladigan bus-butun axloqiy sistema qatʼiyan zarurki, bu sistemada bir tomondan gʻoyat jiddiy falsafiy xulosalar va ikkinchi tomondan esa ijtimoiy-axloqiy anʼanalar sistemasi oʻz ifodasini topgan boʻlishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}.|4=Для нашего общества настоятельно необходима не простая номенклатура нравственных норм, а стройная и практически реализуемая цельная нравственная система, выраженная, с одной стороны, в серьезнейших философских разработках и, с другой стороны, в системе общественных этических традиций{{sfn|Воронцов|1977|p=37}}.}} {{Q|[[Burjua]] olamining axloqi – bu olchoqlikka muvofiqlashgan oʻchkoʻzlik axloqidir{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}.|4=Мораль буржуазного мира — это мораль жадности, приспособленной к жадности{{sfn|Воронцов|1977|p=38}}.}} <!-- E --> * Eng oddiy, eng arzimas, eng maroqsiz boʻlsa ham mayli, men [[maktab]]da ishlab chiqarish jarayonini qaror topshirish tarafdoriman, chunki faqat ishlab chiqarish bagʻridagina insonning haqiqiy [[xarakter]]i, ishlab chiqarish kollektivi aʼzosining xarakteri shakllanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=122}}. <!-- F --> {{Q|Faqat kollektiv mehnatda ishtirok etishgina kishi boshqa odamlarga nisbatan toʻgʻri, maʼnaviy munosabatda boʻlishga oʻrgatadi, har qanday mehnatkashga samimiy [[hurmat]] va [[muhabbat]], mehnatdan qochgan, [[yalqov]] kishilarga murosasizlik ruhida tarbiyalaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|4=Только участие в коллективном труде позволяет человеку выработать правильное, нравственное отношение к другим людям, родственную любовь и дружбу по отношению ко всякому трудящемуся, возмущение и осуждение по отношению к лентяю, к человеку, уклоняющемуся от труда{{sfn|Воронцов|1977|p=43}}.}} <!-- K --> {{Q|[[Kollektiv]] qanchalik keng, uning istiqboli esa kishilar uchun shaxsiy istiqbol darajasiga koʻtarilgan boʻlsa, inson shu qadar goʻzal va ulugʻvordir{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|4=Чем шире коллектив, перспективы которого являются для человека перспективами личными, тем человек красивее и выше{{sfn|Воронцов|1977|p=44}}.}} <!-- S --> * Sotsialistik jamiyat kollektivchilik printsiplariga asoslanadi. Unda na yoqimsiz husnbuzar va na koʻcha toʻzoni shaklidagi shaxs mahdudligi boʻlishi mumkin emas{{sfn|Voronsov|1989|p=122}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1888-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1939-yilda vafot etganlar]] 5x2zczy6nc6r0u65atq0ir61zq97p3l 32359 31771 2026-08-09T07:02:50Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32359 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Anton Makarenko | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Anton Makarenko | Vikiombor = }} '''Anton Semyonovich Makarenko''' ({{lang-ru|Анто́н Семёнович Мака́ренко}}; 1888-yil 13-mart, Ukraina — 1939-yil 1-aprel, Moskva) — pedagog va yozuvchi. == Iqtiboslar == <!-- B --> {{Q|Bizning jamiyat uchun [[axloq]]iy normalarning oddiy roʻyxati emas, balki mukammal, amalga oshirib boʻladigan bus-butun axloqiy sistema qatʼiyan zarurki, bu sistemada bir tomondan gʻoyat jiddiy falsafiy xulosalar va ikkinchi tomondan esa ijtimoiy-axloqiy anʼanalar sistemasi oʻz ifodasini topgan boʻlishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}.|4=Для нашего общества настоятельно необходима не простая номенклатура нравственных норм, а стройная и практически реализуемая цельная нравственная система, выраженная, с одной стороны, в серьезнейших философских разработках и, с другой стороны, в системе общественных этических традиций{{sfn|Воронцов|1977|p=37}}.}} {{Q|[[Burjua]] olamining axloqi – bu olchoqlikka muvofiqlashgan oʻchkoʻzlik axloqidir{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}.|4=Мораль буржуазного мира — это мораль жадности, приспособленной к жадности{{sfn|Воронцов|1977|p=38}}.}} <!-- E --> * Eng oddiy, eng arzimas, eng maroqsiz boʻlsa ham mayli, men [[maktab]]da ishlab chiqarish jarayonini qaror topshirish tarafdoriman, chunki faqat ishlab chiqarish bagʻridagina insonning haqiqiy [[xarakter]]i, ishlab chiqarish kollektivi aʼzosining xarakteri shakllanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=122}}. <!-- F --> {{Q|Faqat kollektiv mehnatda ishtirok etishgina kishi boshqa odamlarga nisbatan toʻgʻri, maʼnaviy munosabatda boʻlishga oʻrgatadi, har qanday mehnatkashga samimiy [[hurmat]] va [[muhabbat]], mehnatdan qochgan, [[yalqov]] kishilarga murosasizlik ruhida tarbiyalaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|4=Только участие в коллективном труде позволяет человеку выработать правильное, нравственное отношение к другим людям, родственную любовь и дружбу по отношению ко всякому трудящемуся, возмущение и осуждение по отношению к лентяю, к человеку, уклоняющемуся от труда{{sfn|Воронцов|1977|p=43}}.}} <!-- K --> {{Q|[[Kollektiv]] qanchalik keng, uning istiqboli esa kishilar uchun shaxsiy istiqbol darajasiga koʻtarilgan boʻlsa, inson shu qadar goʻzal va ulugʻvordir{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|4=Чем шире коллектив, перспективы которого являются для человека перспективами личными, тем человек красивее и выше{{sfn|Воронцов|1977|p=44}}.}} <!-- S --> * Sotsialistik jamiyat kollektivchilik printsiplariga asoslanadi. Unda na yoqimsiz husnbuzar va na koʻcha toʻzoni shaklidagi shaxs mahdudligi boʻlishi mumkin emas{{sfn|Voronsov|1989|p=122}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1888-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1939-yilda vafot etganlar]] olsw7wh9dkfypj411asayx5ojkdm885 32433 32359 2026-08-09T07:21:16Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32433 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Anton Makarenko | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Anton Makarenko | Vikiombor = }} '''Anton Semyonovich Makarenko''' ({{lang-ru|Анто́н Семёнович Мака́ренко}}; 1888-yil 13-mart, Ukraina — 1939-yil 1-aprel, Moskva) — pedagog va yozuvchi. == Iqtiboslar == <!-- B --> {{Q|Bizning jamiyat uchun [[axloq]]iy normalarning oddiy roʻyxati emas, balki mukammal, amalga oshirib boʻladigan bus-butun axloqiy sistema qatʼiyan zarurki, bu sistemada bir tomondan gʻoyat jiddiy falsafiy xulosalar va ikkinchi tomondan esa ijtimoiy-axloqiy anʼanalar sistemasi oʻz ifodasini topgan boʻlishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}.|4=Для нашего общества настоятельно необходима не простая номенклатура нравственных норм, а стройная и практически реализуемая цельная нравственная система, выраженная, с одной стороны, в серьезнейших философских разработках и, с другой стороны, в системе общественных этических традиций{{sfn|Воронцов|1977|p=37}}.}} {{Q|[[Burjua]] olamining axloqi – bu olchoqlikka muvofiqlashgan oʻchkoʻzlik axloqidir{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}.|4=Мораль буржуазного мира — это мораль жадности, приспособленной к жадности{{sfn|Воронцов|1977|p=38}}.}} <!-- E --> * Eng oddiy, eng arzimas, eng maroqsiz boʻlsa ham mayli, men [[maktab]]da ishlab chiqarish jarayonini qaror topshirish tarafdoriman, chunki faqat ishlab chiqarish bagʻridagina insonning haqiqiy [[xarakter]]i, ishlab chiqarish kollektivi aʼzosining xarakteri shakllanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=122}}. <!-- F --> {{Q|Faqat kollektiv mehnatda ishtirok etishgina kishi boshqa odamlarga nisbatan toʻgʻri, maʼnaviy munosabatda boʻlishga oʻrgatadi, har qanday mehnatkashga samimiy [[hurmat]] va [[muhabbat]], mehnatdan qochgan, [[yalqov]] kishilarga murosasizlik ruhida tarbiyalaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|4=Только участие в коллективном труде позволяет человеку выработать правильное, нравственное отношение к другим людям, родственную любовь и дружбу по отношению ко всякому трудящемуся, возмущение и осуждение по отношению к лентяю, к человеку, уклоняющемуся от труда{{sfn|Воронцов|1977|p=43}}.}} <!-- K --> {{Q|[[Kollektiv]] qanchalik keng, uning istiqboli esa kishilar uchun shaxsiy istiqbol darajasiga koʻtarilgan boʻlsa, inson shu qadar goʻzal va ulugʻvordir{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|4=Чем шире коллектив, перспективы которого являются для человека перспективами личными, тем человек красивее и выше{{sfn|Воронцов|1977|p=44}}.}} <!-- S --> * Sotsialistik jamiyat kollektivchilik printsiplariga asoslanadi. Unda na yoqimsiz husnbuzar va na koʻcha toʻzoni shaklidagi shaxs mahdudligi boʻlishi mumkin emas{{sfn|Voronsov|1989|p=122}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1888-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1939-yilda vafot etganlar]] 5x2zczy6nc6r0u65atq0ir61zq97p3l 0 6866 32120 23252 2026-08-09T06:24:40Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32120 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Davlat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Davlat | Vikilugʻat = Davlat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Davlat''' — mamlakat miqyosida [[jamiyat]]ni uyushtirish masalalarini hal qilish, uning tashqi munosabatlarini belgilash vakolatlari boʻlgan hukmron tuzilma. Davlat jamiyatni oʻz [[qonun]]-[[qoida]]lariga koʻra idora qiladi, turli tip, shakllarda tashkil topadi. Davlat toʻgʻrisidagi nazariya [[huquqshunoslik]]ning muhim sohasi hisoblanadi. Davlat va uning kelib chiqishi, rivojlanish bosqichlari, mohiyat va vazifalari haqida turlicha fikrlar mavjud. {{Alifbo}} == D == {{Q|Davlatning qadr-qimmati oxir-oqibat uni tashkil qilgan shaxslar qadr-qimmati bilan bogʻliq{{sfn|Voronsov|1989|p=26}}.|[[Jon Styuart Mill]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} nowluwwzb19dyiye7a00kclhci2jn2w 0 6870 32242 24086 2026-08-09T06:39:58Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32242 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Kommunizm | Tasvir = Falce_e_martello.svg | Izoh = | Vikipediya = Kommunizm | Vikilugʻat = Kommunizm | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Kommunizm''' ({{lang-la|communis}} — „umumiy“) — xususiy mulkchilikni inkor qilishga asoslangan turli qarashlarning umumiy nomi (ibtidoiy kommunizm, xayoliy kommunizm, „kazarma“ kommunizmi va boshqalar). Unga koʻra, yagona umumiy (ijtimoiy) mulk jamiyat ijtimoiy-iqtisodiy tuzilishining asosini tashkil qiladi. Bu gʻoya „ideal jamiyat“ nomi bilan [[Platon]], keyinroq [[Thomas More]], [[Tommaso Campanella]], [[Charles Fourier]] va boshqalarning asarlarida ilgari surildi. Kommunizm yoki '''kommunistik jamiyat''' nomi bilan <nowiki>XIX—XX</nowiki> asrlarda [[Karl Marx]], [[Friedrich Engels]] va [[Vladimir Lenin]] asarlarida nazariy ifodasini topdi. Markscha tarixiy jarayon haqidagi qarashga binoan, kommunizm — [[kapitalizm]] oʻrnini egallaydigan va oʻz taraqqiyotida 2 bosqich (faza) — [[sotsializm]] deb ataladigan quyi bosqich hamda toʻla kommunizm deb ataladigan yuqori bosqichni bosib oʻtadigan ijtimoiy-iqtisodiy formatsiyadir. {{ABD}} == B == {{Q|Biz shunga intilishimiz kerakki, oʻz shaxsiy hayotimizni kurash ishi bilan, kommunizm qurish ishi bilan bogʻlashimiz zarur{{sfn|Voronsov|1989|pp=32-33}}.|[[Nadejda Krupskaya]]}} == K == {{Q|Kommunist — avvalambor ijtimoiy insondir, ijtimoiy instinktlari oʻtkir, barcha odamlarning yaxshi yashashini, barcha odamlarning baxtli boʻlishi istovchi insondir{{sfn|Voronsov|1989|p=33}}.|[[Nadejda Krupskaya]]}} {{Q|Kommunizmning maqsadi — har bir shaxsning ozodligi, uning ravnaqiga xalaqit beradigan barcha moddiy va maʼnaviy shart-sharoitlarni yoʻq qilishdir{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}.|[[Romen Rollan]]}} {{Q|Kommunistik printsiplarni agar oddiy holda tasavvur qiladigan boʻlsak — bu yuksak [[bilim]]li, [[halol]], ilgʻor kishining printsiplaridir, bu — sotsialistik Vatanga muhabbat, [[doʻstlik]], oʻrtoqlik, [[insonparvarlik]], poklik, sotsialistik mehnatga muhabbatdir{{sfn|Voronsov|1989|p=26}}.|[[Mixail Kalinin]]}} == Yana qarang == * [[Sotsializm]] * [[Kapitalizm]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] t6sfeo55z3vrobkmi6456oatfonseks 0 6872 32191 31147 2026-08-09T06:33:42Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32191 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Georgiy Plexanov | Tasvir = Georgi Valentinovich Plekhanov, ca. 1917.jpg | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Georgiy Plexanov | Vikiombor = }} '''Georgiy Valentinovich Plexanov''' (1856.29.11 (11.12), Tambov gubernyasi — 1918.30.5, Terloki yaqini, Finlandiya, hozirgi Zelenogorsk, Sankt-Peterburgda dafn qilingan) — [[Rossiya]] va xalqaro sotsial demokratik harakat arbobi, faylasuf. [[Vladimir Lenin]] tashkil qilgan „Iskra“ gazetasining rahbarlaridan biri. == Iqtiboslar == {{Q|[[Hayot]]dan uzib olingan [[axloq]] har qanday axloqiy mohiyatni yoʻqotgan hayot yangligʻ axloqsizdir{{sfn|Voronsov|1989|p=26}}.|4=Нравственность, оторванная от жизни, так же безнравственна, как жизнь, утратившая всякое нравственное содержание{{sfn|Воронцов|1977|p=36}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1856-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1918-yilda vafot etganlar]] 8eoxm3x5mwzn9rtgnaok5qsax64z2ww 0 6877 31856 24236 2026-08-09T05:50:39Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31856 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Baron d'Holbach | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Baron d'Holbach | Vikiombor = }} '''Paul-Henri Thiry''' ({{Talaffuz|Pol Anri Tiri}}, '''Baron dʼHolbach''' ({{Talaffuz|Baron dʼHolbax}}; ruschadan kirib kelgan yozilishi '''Pol Anri Golbax'''; 1723-yil – 1789-yil) nemis-fransuz adibi, faylasufi hamda ensiklopedisti boʻlgan. == Iqtiboslar == <!-- A --> * [[Axloq]] odamlar aro mavjud boʻlgan [[munosabat]]lar va shu munosabatlardan kelib chiqadigan [[masʼuliyat]]lar haqidagi [[fan]]dir{{sfn|Voronsov|1989|p=26}}. <!-- B --> * [[Baxt]]imiz mukammal boʻlishi uchun atrofimidagi odamlarning xayrixohligi va yordamiga muhtojmiz, atrofimizdagi odamlar esa biz ularning baxti yoʻlida ter toʻkishga qay darajada tayyor tursak, ular ham shu darajada bizni sevish va [[hurmat]] qilish, [[reja]]larimizda yordamlashish, bizning baxtimiz yoʻlida ter toʻkishga rozi boʻladilar, bu zaruriy aloqani maʼnaviy burch, maʼnaviy vazifa deb ataydilar{{sfn|Voronsov|1989|p=33}}. <!-- M --> * Maʼnavaiy ideallarini tugʻma [[fazilat]] deyish yoki [[instinkt]] oqibati deb tasavvur etish — bu goʻyo kishi alifbeni bilmay turib ham oʻqiy oladi, deya taʼkidlash bilan barobar{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1723-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1789-yilda vafot etganlar]] 4nbctoeoiapghhwhi483uh0aaut9lyj 0 6894 31857 31149 2026-08-09T05:50:47Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31857 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Vatslav Vorovskiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Vatslav Vorovskiy | Vikiombor = }} '''Vatslav Vatslavovich Vorovskiy''' ({{lang-ru|Ва́цлав Ва́цлавович Воро́вский}}; 1871-yil — 1923-yil) — jamoat arbobi, adabiy tanqidchi, sovet diplomati. == Iqtiboslar == {{Q|Shunday maʼnaviy boyliklar borki, odam, loaqal oddiy, oʻrtamiyona odam ularsiz yashay olmaydi. Bu maʼnaviy boyliklarga birinchi navbatda [[axloq]]iy dunyoqarash kiradi. Agar siz odamdan unga yangisini bermay turib, uning axloqiy mezonini tortib olsangiz, — siz uni zulmatga yoʻliqtirasiz, koʻr odamni yoʻlda qoqiltirib, uni halokatga itarasiz{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}.|4=Есть духовные ценности, без которых не может существовать человек, по крайней мере, обыкновенный, средний человек. К ним в первую очередь принадлежит нравственная мирооценка. Если вы отнимете у человека его этический критерий, не давая ему нового, — вы погружаете его в мрак, вы толкаете его, слепого, на бездорожье, готовите ему гибель{{sfn|Воронцов|1977|p=37}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1871-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1923-yilda vafot etganlar]] ptrebm3s8wkmxer3f1mkyn8tyod6iqp 0 6896 31816 25238 2026-08-09T05:46:03Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31816 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Ralph Waldo Emerson | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Ralph Waldo Emerson | Vikiombor = }} '''Ralph Waldo Emerson''' ({{Talaffuz|Ralf Uold Emerson}}; 1803-yil 25-may — 1882-yil 27-aprel) — amerikalik faylasuf va shoir. == Iqtiboslar == <!-- O --> * Odamning hayoti uning [[saxovat]]i bilan teppa-teng{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}. <!-- T --> * [[Taraqqiyot]]ning chinakam belgisi — [[boylik]] yoki [[taʼlim]] darajasi emas, shaharning kattaligi emas, hosilning moʻl-koʻlligi ham emas, balki shu oʻlka bagʻrida [[tarbiya]] topgan [[inson]] qiyofasidir{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1803-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1882-yilda vafot etganlar]] pseil91w9e5ogbviw8ckts5jeelyljt 0 6902 31795 24245 2026-08-09T05:40:20Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31795 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Claude Adrien Helvétius | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Claude Adrien Helvétius | Vikiombor = }} '''Claude Adrien Helvétius''' ({{Talaffuz|Klod Adrian Gelvesiy}}; 1715-yil 26-yanvar — Parij — 1771-yil 26-dekabr) — fransuz faylasufi, psixologi. == Iqtiboslar == <!-- O --> * Odamlarga [[inson tabiati]], tajribasi, idrokiga asoslangan insoniy [[axloq]] kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}. * [[Odam]]lar hozir qanday boʻlsa, shunday tugʻilmagan, ular shakllangan{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1715-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1771-yilda vafot etganlar]] 21jsphd4q0ivcg36gikhfoev16frdqt 32310 31795 2026-08-09T06:57:16Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32310 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Claude Adrien Helvétius | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Claude Adrien Helvétius | Vikiombor = }} '''Claude Adrien Helvétius''' ({{Talaffuz|Klod Adrian Gelvesiy}}; 1715-yil 26-yanvar — Parij — 1771-yil 26-dekabr) — fransuz faylasufi, psixologi. == Iqtiboslar == <!-- O --> * Odamlarga [[inson tabiati]], tajribasi, idrokiga asoslangan insoniy [[axloq]] kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}. * [[Odam]]lar hozir qanday boʻlsa, shunday tugʻilmagan, ular shakllangan{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1715-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1771-yilda vafot etganlar]] lozq0ut3ha6qjib3zv8kk29lf6wjquj 32403 32310 2026-08-09T07:19:19Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32403 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Claude Adrien Helvétius | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Claude Adrien Helvétius | Vikiombor = }} '''Claude Adrien Helvétius''' ({{Talaffuz|Klod Adrian Gelvesiy}}; 1715-yil 26-yanvar — Parij — 1771-yil 26-dekabr) — fransuz faylasufi, psixologi. == Iqtiboslar == <!-- O --> * Odamlarga [[inson tabiati]], tajribasi, idrokiga asoslangan insoniy [[axloq]] kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}. * [[Odam]]lar hozir qanday boʻlsa, shunday tugʻilmagan, ular shakllangan{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1715-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1771-yilda vafot etganlar]] 21jsphd4q0ivcg36gikhfoev16frdqt 0 6909 31806 23357 2026-08-09T05:40:48Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31806 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Sofokl | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Sofokl | Vikiombor = }} '''Sofokl''' ({{lang-el|Σοφοκλής}} — Sophokles; miloddan avvalgi 495-yil — miloddan avvalgi 405-yil) — [[Sofill]]ning oʻgʻli, yunon dramaturgi, shoir, siyosiy va harbiy arbob. == Iqtiboslar == * [[Inson]] uchun xizmat qilmagan [[tafakkur]] nihoyatda daxshatlidir{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Yunon dramaturglari]] kl4s7ncu1a9zkf9ojl06knyrb3alux0 32316 31806 2026-08-09T06:57:56Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32316 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Sofokl | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Sofokl | Vikiombor = }} '''Sofokl''' ({{lang-el|Σοφοκλής}} — Sophokles; miloddan avvalgi 495-yil — miloddan avvalgi 405-yil) — [[Sofill]]ning oʻgʻli, yunon dramaturgi, shoir, siyosiy va harbiy arbob. == Iqtiboslar == * [[Inson]] uchun xizmat qilmagan [[tafakkur]] nihoyatda daxshatlidir{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Yunon dramaturglari]] c8l4ffi19jyikxu8yxcuo0jdq40ccmc 32399 32316 2026-08-09T07:19:07Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32399 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Sofokl | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Sofokl | Vikiombor = }} '''Sofokl''' ({{lang-el|Σοφοκλής}} — Sophokles; miloddan avvalgi 495-yil — miloddan avvalgi 405-yil) — [[Sofill]]ning oʻgʻli, yunon dramaturgi, shoir, siyosiy va harbiy arbob. == Iqtiboslar == * [[Inson]] uchun xizmat qilmagan [[tafakkur]] nihoyatda daxshatlidir{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Yunon dramaturglari]] kl4s7ncu1a9zkf9ojl06knyrb3alux0 0 6912 32003 23363 2026-08-09T06:10:44Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32003 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Karl Julius Weber | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Karl Julius Weber | Vikiombor = }} '''Karl Julius Weber''' ({{Talaffuz|Karl Yulius Veber}}; 1767-yil — 1832-yil) — nemis yozuvchisi. == Iqtiboslar == * Madaniy [[vahshiylik]] — barcha vahshiyliklardan yomonroqdir{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1767-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1832-yilda vafot etganlar]] dgetxgpdskn3esuyvzk8e7brnedd8e8 0 6913 31851 23364 2026-08-09T05:50:04Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31851 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Vahshiylik | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = Vahshiylik | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} Vahshiylik {{ABD}} == M == {{Q|Madaniy vahshiylik — barcha vahshiyliklardan yomonroqdir{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}.|[[Karl Yulius Veber]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] cg9z34aq6t7jsmf7ddb0edrgqj019ro 0 6918 31879 23372 2026-08-09T05:53:46Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31879 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Tamaddun | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Tamaddun | Vikilugʻat = Tamaddun | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Tamaddun''' ({{lang-la|cuvilis}}), '''sivilizatsiya''' — fuqarolikka, davlatga taalluqli, tamaddun 1) keng maʼnoda — ongli mavjudotlar mavjudligining har qanday shakli; 2) [[madaniyat]] soʻzining sinonimi. Bu termin koʻpincha moddiy madaniyat maʼnosida ham qoʻllanadi; 3) madaniyatning zamon va makonda chegaralangan tarixiy tipi (Misr tamaddunni, Mesopotamiya tamaddunni va boshqalar); 4) yovvoyilik va vahshiylikda keyingi ijtimoiy taraqqiyot bosqichi. {{ABD}} == S == {{Q|Sivilizatsiya soʻzining tom maʼnosi [[ehtiyoj]]larning kuchayishi emas, balki oʻz xohishlarini ixtiyoriy va yaxshi oʻylagan holda tiyishdan iboratdir{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}.|[[Maxatma Gandi]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] gdwcr3k2kdmlv6vfhfu9fn4c74ll0li 0 6920 32236 31628 2026-08-09T06:39:16Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32236 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Fyodor Dostoyevskiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Fyodor Dostoyevskiy | Vikiombor = }} '''Dostoyevskiy Fyodor Mixaylovich''' (1821-yil 11-noyabr, Moskva — 1881-yil 9-fevral, Sankt-Peterburg) — rus yozuvchisi. == Iqtiboslar == <!-- B --> {{Q|Birdan tushunib yetish va his qilish mumkin, lekin birdan [[inson]] boʻlib qolinmaydi, balki inson sifatida shakllanmoq kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}.|4=Осмыслить и прочувствовать можно даже и верно и разом, но сделаться человеком нельзя разом, а надо выделаться в человека{{sfn|Воронцов|1977|p=49}}.}} <!-- I --> {{Q|[[Inson]] — butun bir olam, faqat undagi asosiy tuygʻu [[olijanoblik]] boʻlsa bas{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|4=Человек — целый мир, было бы только основное побуждение в нем благородно{{sfn|Воронцов|1977|p=47}}.}} <!-- K--> {{Q|Kimki boshqalarga nisbatan [[hurmat]] hissini yoʻqotishga moyil boʻlsa, u avvalambor oʻzini hurmat qilmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|4=Кто легко склонен терять уважение к другим, тот прежде всего не уважает себя{{sfn|Воронцов|1977|p=54}}.}} <!-- Y --> {{Q|''Yaxshi kishilar'' yuksak axloqiy [[yetuklik]] va yuksak axloqiy [[obroʻ]] bilan ajralib turadilar{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}.|4=''Лучшие люди'' познаются высшим нравственным развитием и высшим нравственным влиянием{{sfn|Воронцов|1977|p=38}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1821-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1881-yilda vafot etganlar]] r0q1cws8ke7gl58pxyoev5nfu5b1noa 0 6925 31831 31155 2026-08-09T05:47:42Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31831 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Timofey Granovskiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Timofey Granovskiy | Vikiombor = }} '''Timofey Nikolayevich Granovskiy''' ({{lang-ru|Тимофе́й Никола́евич Грано́вский}}; 1813-yil — 1855-yil) — rus tarixchisi. == Iqtiboslar == {{Q|Shaxsiy [[axloq]] hamisha [[ijtimoiy axloq]]qa boʻysunadi{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}.|4=Частная нравственность всегда в зависимости от общественной{{sfn|Воронцов|1977|p=38}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1813-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1855-yilda vafot etganlar]] mgf39i1dnayrcec1wo75s8funuyg7ew 0 6926 32212 23387 2026-08-09T06:36:21Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32212 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Ijtimoiy axloq | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Ijtimoiy axloq | Vikilugʻat = | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Ijtimoiy axloq''' yoki '''jamoat hayoti etikasi''' ({{lang-en|social ethics}}) – amaliy axloqning boʻlimi, axloqiy munosabatlarni - insonning jamiyatdagi qadriyatlari, maqsadlari, burchlari oʻrganadi. {{ABD}} == Sh == {{Q|Shaxsiy [[axloq]] hamisha ijtimoiy axloqqa boʻysunadi{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}.|[[Timofey Granovskiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] e4j32grsfwhuenz89bmwtk31nn46wf6 0 6929 32142 23407 2026-08-09T06:27:36Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32142 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Burjuaziya | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Burjuaziya | Vikilugʻat = Burjuaziya | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Burjuaziya''' ({{lang-fr|bourgeoisie}} – shaharliklar) — savdo, sanoat, kreditmoliya va boshqa tadbirkorlik faoliyati natijasida daromad oluvchi ijtimoiy sinf. {{ABD}} == B == {{Q|Burjua olamining [[axloq]]i — bu olchoqlikka muvofiqlashgan [[oʻchkoʻzlik]] axloqidir{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}.|[[Anton Makarenko]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Sotsiologiya]] 9oorrqwmhod1pk6piabm1mp1a9iff0j 0 6931 32041 31614 2026-08-09T06:15:22Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32041 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Mixail Prishvin | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Mixail Prishvin | Vikiombor = }} '''Mixail Mixaylovich Prishvin''' [1873.23.1(4.2), Lipetsk viloyati Yelets tumani — 1954. 16. 1, Moskva] — rus yozuvchisi. == Iqtiboslar == <!-- A --> {{Q|Axloqiylik [[aql]] kuchining [[tuygʻu]] kuchiga insbatliligi demakdir. Tuygʻu qanchalik kuchli boʻlsa va aql unga qanchalik yaqin tursa, kishining [[odamgarchilik|odamgarchiligi]] shu qadar kuchli. Aqlni toʻldiradigan va oʻtmaslashtiradigan tuygʻular bor va ayni zamonda tuygʻular harakatini sovitadigan aql ham mavjud{{sfn|Voronsov|1989|pp=27-28}}.|4=Нравственность есть отношение силы разума к силе чувства. Чем сильнее чувство и чем ближе к нему разум, тем больше человек в его человеческом деле. Есть чувства, восполняющие и затемняющие разум, и есть разум, охлаждающий движение чувств{{sfn|Воронцов|1977|p=38}}.}} <!-- K --> {{Q|Koʻnglimda saqlagan durri nihonim — bu yaxshilarga nisbatan oʻtli [[munosabat]]imdir{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|4=Лучшее, что я храню в себе, это живое чувство к хорошим людям{{sfn|Воронцов|1977|p=51}}.}} <!-- T --> {{Q|Turmush — aslida siyqa tushunchadir, bu tushunchani jonlantirib turish, uning mohiyatini shaxsiy munosabatlar madaniyati bilan ochib berish kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|4=Быт — затертое понятие, надо его освежить, раскрыть его содержание как культуру личных отношений{{sfn|Воронцов|1977|p=51}}.}} <!-- Y --> {{Q|Yerdagi jamiki goʻzal narsalar — [[oftob]]dan va barcha yaxshi narsalar — [[inson]]dan{{sfn|Voronsov|1989|pp=33-34}}.|4=Все прекрасное на земле — от солнца, и все хорошее — от человека{{sfn|Воронцов|1977|p=47}}.}} {{Q|Yuksak [[axloq]]iylik — bu kollektiv foydasi uchun oʻz [[shaxsiyat]]ini qurbon qilishdir{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|4=Высшая нравственность — это жертва своей личности в пользу коллектива{{sfn|Воронцов|1977|p=39}}.}} <!-- Sh --> {{Q|[[Shaxsiyatparastlik]] — oshkora ojizlikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|4=Индивидуализм есть подчеркнутая слабость{{sfn|Воронцов|1977|p=43}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1873-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1954-yilda vafot etganlar]] br15ypn0xbqslohs5t2s9evwgjs51dl 0 6944 31754 23434 2026-08-09T05:38:29Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31754 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Pierre Bayle | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Pierre Bayle | Vikiombor = }} '''Pierre Bayle''' ({{Talaffuz|Pyer Beyl}}; 1647-yil — 1706-yil) — fransuz faylasufi va yozuvchisi. == Iqtiboslar == * [[Aql]] prinsiplariga asoslangan va insonning [[ezgulik]] sari tabiiy intilishidan kelib chiqadigan axloqdan oʻzga [[axloq]] boʻlishi mumkin emas{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1647-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1706-yilda vafot etganlar]] lsbuzzonnvagi4ni2tyziy6ubdfrxtf 32347 31754 2026-08-09T07:01:30Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32347 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Pierre Bayle | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Pierre Bayle | Vikiombor = }} '''Pierre Bayle''' ({{Talaffuz|Pyer Beyl}}; 1647-yil — 1706-yil) — fransuz faylasufi va yozuvchisi. == Iqtiboslar == * [[Aql]] prinsiplariga asoslangan va insonning [[ezgulik]] sari tabiiy intilishidan kelib chiqadigan axloqdan oʻzga [[axloq]] boʻlishi mumkin emas{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1647-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1706-yilda vafot etganlar]] euhvj0yms58hlnf8ukdgobyxynjk0qm 32453 32347 2026-08-09T07:22:15Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32453 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Pierre Bayle | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Pierre Bayle | Vikiombor = }} '''Pierre Bayle''' ({{Talaffuz|Pyer Beyl}}; 1647-yil — 1706-yil) — fransuz faylasufi va yozuvchisi. == Iqtiboslar == * [[Aql]] prinsiplariga asoslangan va insonning [[ezgulik]] sari tabiiy intilishidan kelib chiqadigan axloqdan oʻzga [[axloq]] boʻlishi mumkin emas{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1647-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1706-yilda vafot etganlar]] lsbuzzonnvagi4ni2tyziy6ubdfrxtf 0 6950 32210 31593 2026-08-09T06:36:05Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32210 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Nikolay Pirogov | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Nikolay Pirogov | Vikiombor = }} '''Nikolay Ivanovich Pirogov''' (1810.13.(25), 11. Moskva — 1881.23.11(5,12), hozirgi Vinnitsa yaqinida) — [[rus]] xirurgi va anatomi, pedagogi, jamoat arbobi; harbiy-dala xirurgiyasi va xirurgiyadagi anatomik-eksperimental yoʻnalish asoschisi. == Iqtiboslar == <!-- D --> {{Q|Donoga [[aql]]siz barcha [[axloq]]iy qoidalar behudadir{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|4=Без здравого смысла все правила нравственности ненадежны{{sfn|Воронцов|1977|p=38}}.}} <!-- V --> {{Q|[[Vatan]]ini sevuvchi har bir [[grajdanin]] oʻz yuragida [[soxtagarchilik]] emas, — chinakam [[sevgi]] degan [[shior]]ni olib yurmogʻi kerak. Ham ilmiy jihatdan, ham axloqiy jihatdan [[haqiqat]]ga xizmat qilmoq darkor. [[Inson]] boʻlmoq darkor{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|4=Быть, а не казаться — девиз? который должен носить в своем сердце каждый гражданий, любящий свою родину. Служить правде — как в научном, так и в нравственном смысле этого слова. Быть человеком{{sfn|Воронцов|1977|pp=47-48}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1810-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1881-yilda vafot etganlar]] hy8y08uj1cn4vnfnzcdq4vxstd3xh2u 0 6957 32201 25055 2026-08-09T06:35:00Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32201 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Demokrit | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Demokrit | Vikiombor = }} '''Demokrit Eratosfen''' ({{Lang-el|Δημόκριτος}}; {{taxminan}} mil. av. 460 — Abderi (Frakiya) — 370) — yunon [[Falsafa|faylasufi]]. Atomistik nazariya (qarang [[Atomizm]]) asoschilaridan biri hisoblanadi. [[Falsafa]], [[mantiq]], [[fizika]], [[matematika]], [[texnika]], [[axloq]], [[musiqa]] kabi sohalarda asarlar yaratgan. Bizgacha bularning ayrim parchalari yetib kelgan. Demokrit taʼlimotiga koʻra, [[tabiat]] obyektiv ravishda mavjud. Tabiatdagi barcha narsa va hodisalar boʻlinmas zarralar — [[atom]]lardan tashkil topgan. == Iqtiboslar == <!-- B --> * Bir oʻzing holi qolganda ham badxoh ishga qoʻl urma, yomon soʻz aytma. Boshqalarga qaraganda oʻz-oʻzingdan koʻproq istihola qilishni oʻrgan{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. <!-- K --> * Kim hech kimni sevmasa, menimcha, uni ham hech kim sevmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}. * Kishi oʻzini yaxshilik haqidagi [[vaʼz]]ga emas, ezgu ishlar va fazilalarga oʻrgatmogʻi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. <!-- T --> * Tabiat ehsoniga qaraganda kishilar koʻproq [[mashq]] tufayli fozil odamlarga aylanadilar{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}. <!-- U --> * [[Uyat]]li ish qiluvchi avvalo oʻzidan uyalishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} g8xc0duxt06v23c5umgyfzyolh9fyy8 0 6958 32192 23457 2026-08-09T06:33:49Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32192 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Vaʼz | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Vaʼz | Vikilugʻat = Vaʼz | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Vaʼz''', '''xitobat''' — islomda asosan yaxshilik va ezgulikka chaqiruvchi daʼvat. == Iqtiboslar == {{Q|Kishi oʻzini [[yaxshilik]] haqidagi vaʼzga emas, ezgu ishlar va fazilalarga oʻrgatmogʻi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Demokrit]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Islomiy atamalar]] loa061q3wznzudhg1zxsdb9248v1jo0 0 6961 31737 24963 2026-08-09T05:37:00Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31737 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Olijanoblik | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Olijanoblik | Vikilugʻat = Olijanoblik | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Olijanoblik''' — yuksak axloqiylik, oʻzini fido qilish va [[toʻgʻrilik]]. {{ABD}} == I == {{Q|[[Inson]] — butun bir olam, faqat undagi asosiy tuygʻu olijanoblik boʻlsa bas{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|[[Fyodor Dostoyevskiy]]}} == J == {{Q|[[Jamiyat]] farovonligi uchun foyda keltiradigan ishlar koʻnikmasini olijanoblik deb atayman{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Aleksandr Radishchev]]}} == K == {{Q|Kishi olijanobligi haqida uning ahyondagi gʻayratiga qarab emas, balki kundalik ishlariga qarab baho berilishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}.|[[Blez Paskal]]}} == O == {{Q|Olijanoblik haqida muhokama yurgizish, bu hali olijanoblikni bildirmaydi, xuddi shuningdek, [[odillik]] haqida oʻylashning oʻzi ham amalda odil boʻlish degan gap emas{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Arastu]]}} {{Q|Olijanoblik qanday boʻlishini bilish uchun emas, balki yaxshi inson boʻlish maqsadida fikr yuritishimiz lozim{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Arastu]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] ji1qqly2x9tzmrih58ya1740xaskhyv 32381 31737 2026-08-09T07:05:19Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32381 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Olijanoblik | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Olijanoblik | Vikilugʻat = Olijanoblik | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Olijanoblik''' — yuksak axloqiylik, oʻzini fido qilish va [[toʻgʻrilik]]. {{ABD}} == I == {{Q|[[Inson]] — butun bir olam, faqat undagi asosiy tuygʻu olijanoblik boʻlsa bas{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|[[Fyodor Dostoyevskiy]]}} == J == {{Q|[[Jamiyat]] farovonligi uchun foyda keltiradigan ishlar koʻnikmasini olijanoblik deb atayman{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Aleksandr Radishchev]]}} == K == {{Q|Kishi olijanobligi haqida uning ahyondagi gʻayratiga qarab emas, balki kundalik ishlariga qarab baho berilishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}.|[[Blez Paskal]]}} == O == {{Q|Olijanoblik haqida muhokama yurgizish, bu hali olijanoblikni bildirmaydi, xuddi shuningdek, [[odillik]] haqida oʻylashning oʻzi ham amalda odil boʻlish degan gap emas{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Arastu]]}} {{Q|Olijanoblik qanday boʻlishini bilish uchun emas, balki yaxshi inson boʻlish maqsadida fikr yuritishimiz lozim{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Arastu]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] ds3gy7gxc1eu2lauf0ep51bw67rjma0 32387 32381 2026-08-09T07:06:53Z Bekipediya 2189 [[Special:Contributions/Bekipediya|Bekipediya]] ([[User talk:Bekipediya|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/32381|32381]]-sonli tahrir qaytarildi 32387 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Olijanoblik | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Olijanoblik | Vikilugʻat = Olijanoblik | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Olijanoblik''' — yuksak axloqiylik, oʻzini fido qilish va [[toʻgʻrilik]]. {{ABD}} == I == {{Q|[[Inson]] — butun bir olam, faqat undagi asosiy tuygʻu olijanoblik boʻlsa bas{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|[[Fyodor Dostoyevskiy]]}} == J == {{Q|[[Jamiyat]] farovonligi uchun foyda keltiradigan ishlar koʻnikmasini olijanoblik deb atayman{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Aleksandr Radishchev]]}} == K == {{Q|Kishi olijanobligi haqida uning ahyondagi gʻayratiga qarab emas, balki kundalik ishlariga qarab baho berilishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}.|[[Blez Paskal]]}} == O == {{Q|Olijanoblik haqida muhokama yurgizish, bu hali olijanoblikni bildirmaydi, xuddi shuningdek, [[odillik]] haqida oʻylashning oʻzi ham amalda odil boʻlish degan gap emas{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Arastu]]}} {{Q|Olijanoblik qanday boʻlishini bilish uchun emas, balki yaxshi inson boʻlish maqsadida fikr yuritishimiz lozim{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Arastu]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] ji1qqly2x9tzmrih58ya1740xaskhyv 0 6968 32104 31617 2026-08-09T06:22:37Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32104 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Aleksandr Radishchev | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Aleksandr Radishchev | Vikiombor = }} '''Aleksandr Nikolayevich Radishchev''' [1749.20(31).8, Moskva — 1802.12(24).9, Peterburg] — rus yozuvchisi va faylasufi. == Iqtiboslar == <!-- B --> {{Q|Badantarbiya mashqi tanani baquvvat qilsa, fikr yuritish mashqi aqlni kuchaytiradi{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|4=Яко упражнения в телодвижениях укрепляют телесные силы, тако упражнения в размышлениях укрепляют силы разумные{{sfn|Воронцов|1977|p=50}}.}} {{Q|Boshqaning insonligini his etgan taqdiringdagina [[inson]] boʻla olasan{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|4=Только тогда станешь человеком, когда научишься видеть человека в другом{{sfn|Воронцов|1977|p=53}}.}} <!-- J --> {{Q|[[Jamiyat]] farovonligi uchun foyda keltiradigan ishlar koʻnikmasini [[olijanoblik]] deb atayman{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|4=Добродетелью я называю навык действий, полезных общественному благу{{sfn|Воронцов|1977|p=39}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1749-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1802-yilda vafot etganlar]] 3db908dx5ar0ycldv3wr7wo1u0b4ls6 0 6971 32249 23506 2026-08-09T06:40:48Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32249 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Xohish | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Xohish | Vikilugʻat = Xohish | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Xohish''' (psixologiyada) — muayyan harakatni bajarishga intilish haqidagi [[tasavvur]] va shu yoʻldagi [[kechinma]]. [[Harakat]]ning amalga oshuvi xohishning qondirilishini ifodalaydi. [[Etika]] va ijtimoiy psixologiyada xohish [[intilish]], aniqrogʻi, biror [[maqsad]], [[ideal]], [[orzu]]ga erishish impulsi sifatida qaraladi. {{ABD}} == J == {{Q|Jinoiy xohishlar — bu [[badbaxtlik]]dir. [[Nopoklik]] bilan nimanidir qoʻlga kiritganingdan koʻra, istaganingga yetisholmaganing ham tuzuk{{sfn|Voronsov|1989|p=28}}.|[[Sitseron]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] lmaa0oz6wqamlr40g7rbpu76kgbec26 0 6972 31950 25357 2026-08-09T06:04:26Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31950 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Blaise Pascal | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Blaise Pascal | Vikiombor = }} '''Blaise Pascal''' ({{talaffuz|Blez Paskal}}; 19-iyun 1623 – 19-avgust 1662) fransuz matematigi, fizigi, ixtirochisi, adibi va faylasufi boʻlgan. „Konus kesimlar nazariyasining tajribasi“ nomli asarida (1639) proyektiv geometriyaning asosiy teoremalaridan biri – Paskal teoremasini isbotlagan (qarang: [[Ikkilik prinsipi]]), 1641-yil jamlash mashinasini qurgan. [[Arifmetika]], [[sonlar nazariyasi]], [[algebra]], [[ehtimollar nazariyasi]], [[proyektiv geometriya]] va boshqa sohalarga oid ishlari muhim. == Iqtiboslar == <!-- I --> * Insonning [[maʼnaviy]] qiyofasi haqida hukm chiqarganda uning ayrim jonbozliklarini emas, kundalik hayotini hisobga olish darkor{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}. * Inson qanchalik [[dono]] va [[saxovat]]li boʻlsa, u kishilardagi yaxshilikni shunchalik koʻproq payqaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}. <!-- K --> * Kishi agar faqat oʻz-oʻzi bilan yashashga majbur boʻlsa va faqat oʻzi haqida oʻylasa, u behad [[azob]] chekishi muqarrar{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}. * Kishi [[olijanoblik|olijanobligi]] haqida uning ahyondagi gʻayratiga qarab emas, balki kundalik ishlariga qarab baho berilishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}. * Kishi qanchalik [[dono]] boʻlsa, u shunchalik yangi-yangi odamlarni topadi. Oʻrtamiyona shaxslar koʻpchilik orasida u qadar sezilmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1623-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1662-yilda vafot etganlar]] m8o330ukdrpovzihw6jxooy9bmqqxlu 0 6997 31825 23663 2026-08-09T05:47:01Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31825 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Maʼnaviyat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Maʼnaviyat | Vikilugʻat = Maʼnaviyat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Maʼnaviyat''' – inson [[ruhiy]] va [[aqliy]] olamini ifodalovchi tushuncha. U kishilarning [[falsafiy]], [[huquqiy]], [[ilmiy]], [[badiiy]], [[axloqiy]], [[diniy]] tasavvurlarini oʻz ichiga oladi. {{ABD}} == M == {{Q|Maʼnaviylik [[feʼl-atvor]]da mujassam boʻlmogʻi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|[[Immanuel Kant]]}} {{Q|Maʼnaviylikka ayni meʼmor imoratga yondashganday yondashadigan odamlar ham bor: binoning yashashga qulayligi birinchi oʻringa chiqarib yuboriladi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|[[Lyuk de Klepye Vovenarg]]}} == Q == {{Q|Qayerda ulugʻvor maʼnaviy qiyofa boʻlmasa, u yerda ulugʻ odam ham yoʻq{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|[[Romen Rollan]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] o4g0v35gzyx8tvyi5zqtpk89sxjwvb4 0 6998 31901 23634 2026-08-09T05:56:28Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31901 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Immanuel Kant | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Immanuel Kant | Vikiombor = }} '''Immanuil Kant''' ({{Lang-de|Immanuel Kant}}; 1724-yil 22-aprel, Kenigsberg — 1804-yil 12-fevral, oʻsha yerda) — nemis faylasufi. Nemis klassik falsafasining asoschilaridan biri. Kenigsberg universitetida professor (1770—1796). [[Mantiq]] va [[metafizika]]dan hamda tabiiy fanlardan, xususan, [[geografiya]]dan dars bergan. Kant [[krititsizm]] yoki [[transsendental]] falsafaning asoschisi hisoblanadi. == Iqtiboslar == * [[Maʼnaviylik]] feʼl-atvorda mujassam boʻlmogʻi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} {{Ilmiy falsafa}} [[Turkum:1724-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1804-yilda vafot etganlar]] gr769499vslnjisy3ajh8am9gboeu5g 0 7009 32037 24824 2026-08-09T06:14:53Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32037 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Luc de Clapiers, marquis de Vauvenargues | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Luc de Clapiers, marquis de Vauvenargues | Vikiombor = }} '''Luc de Clapiers, marquis de Vauvenargues''' (ruschadan oʻzlashgan ismi '''Lyuk de Klepye Vovenarg'''; 1715-yil — 1747-yil) — fransuz yozuvchisi. == Iqtiboslar == <!-- M --> * [[Maʼnaviylik]]ka ayni meʼmor imoratga yondashganday yondashadigan odamlar ham bor: binoning yashashga qulayligi birinchi oʻringa chiqarib yuboriladi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}. <!-- X --> * [[Xulq]] tuzatilishga qaraganda buzilishga moyilroq{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1715-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1747-yilda vafot etganlar]] 74slgboeavkrf0rf8yfd8cgkp5a3wuq 0 7015 31782 23668 2026-08-09T05:39:54Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31782 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Epikur | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Epikur | Vikiombor = }} '''Epikur''' (miloddan avvalgi 341-yil — miloddan avvalgi 270-yil, Afina shahri Samos oroli) — yunon faylasufi. == Iqtiboslar == * Oʻrinli, [[axloq]]li va [[adolat]]li yashamay turib, yaxshi [[umr]] kechirib boʻlmaydi va aksincha, yaxshi umr kechirmy turib, oʻrinli, axloqli va adolatli yashab boʻlmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} arpjwze7j68g9zfu48ah31jnw45zak1 32326 31782 2026-08-09T06:59:06Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32326 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Epikur | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Epikur | Vikiombor = }} '''Epikur''' (miloddan avvalgi 341-yil — miloddan avvalgi 270-yil, Afina shahri Samos oroli) — yunon faylasufi. == Iqtiboslar == * Oʻrinli, [[axloq]]li va [[adolat]]li yashamay turib, yaxshi [[umr]] kechirib boʻlmaydi va aksincha, yaxshi umr kechirmy turib, oʻrinli, axloqli va adolatli yashab boʻlmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} ttvugshnuyd14wf7b4ppt92tx6a0zes 32415 32326 2026-08-09T07:19:53Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32415 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Epikur | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Epikur | Vikiombor = }} '''Epikur''' (miloddan avvalgi 341-yil — miloddan avvalgi 270-yil, Afina shahri Samos oroli) — yunon faylasufi. == Iqtiboslar == * Oʻrinli, [[axloq]]li va [[adolat]]li yashamay turib, yaxshi [[umr]] kechirib boʻlmaydi va aksincha, yaxshi umr kechirmy turib, oʻrinli, axloqli va adolatli yashab boʻlmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} arpjwze7j68g9zfu48ah31jnw45zak1 0 7027 32071 23702 2026-08-09T06:18:54Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32071 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Idrok | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Idrok | Vikilugʻat = Idrok | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Idrok''' — tirik organizmning [[maʼlumot]]larni qabul qilib, qayta ishlash jarayoni; organizmga obyektiv reallikni aks ettirish va tashqi olamdagi yangidan-yangi vaziyatlarni baholab, shunga yarasha [[harakat]] qilish imkonini beradi. {{ABD}} == I == {{Q|Idroklilik va [[axloqiylik]] hamisha bir-biriga muvofiq keladi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|[[Lev Tolstoy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] cmcxp2dkr4fqn0syeen1nsxqlmf02ps 0 7033 32028 23719 2026-08-09T06:13:51Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32028 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Alfred Jules Émile Fouillée | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Alfred Jules Émile Fouillée | Vikiombor = }} '''Alfred Jules Émile Fouillée''' (ruschadan kirib kelgan talaffuzi ''Alfred Fulye'' <nowiki>[Альфред Фулье]</nowiki>; 1838-yil 18-oktyabr — 1912-yil 16-iyul) — fransuz faylasufi. == Iqtiboslar == * [[Axloq]]li inson Anteyning aksidir: u jismi yerga tekkanda emas, balki erishib boʻlmas darajada tuyulgan olis samodagi [[ideal]]ga koʻz tikib kuchga toʻladi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1838-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1912-yilda vafot etganlar]] 3h7vqglz73guezoah1apfvyxxklna7m 0 7050 31767 23773 2026-08-09T05:39:04Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31767 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = William Blackstone | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = William Blackstone | Vikiombor = }} '''William Blackstone''' ({{Talaffuz|Uilyam Blekstoun}}; 1723-yil 10-iyul — 1780-yil 14-fevral) — ingliz yuristi. == Iqtiboslar == * Kishi [[jamiyat]] uchun yaralgan. U bir oʻzi yashashga layoqatli emas va bir oʻzi yashashga jurʼati yetmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1723-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1780-yilda vafot etganlar]] pgn9oxjqj6cfupssyi4suiro41ypod6 32357 31767 2026-08-09T07:02:37Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32357 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = William Blackstone | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = William Blackstone | Vikiombor = }} '''William Blackstone''' ({{Talaffuz|Uilyam Blekstoun}}; 1723-yil 10-iyul — 1780-yil 14-fevral) — ingliz yuristi. == Iqtiboslar == * Kishi [[jamiyat]] uchun yaralgan. U bir oʻzi yashashga layoqatli emas va bir oʻzi yashashga jurʼati yetmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1723-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1780-yilda vafot etganlar]] m81ab4ijve8c9780mb7acso6mwq01yx 32442 32357 2026-08-09T07:21:42Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32442 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = William Blackstone | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = William Blackstone | Vikiombor = }} '''William Blackstone''' ({{Talaffuz|Uilyam Blekstoun}}; 1723-yil 10-iyul — 1780-yil 14-fevral) — ingliz yuristi. == Iqtiboslar == * Kishi [[jamiyat]] uchun yaralgan. U bir oʻzi yashashga layoqatli emas va bir oʻzi yashashga jurʼati yetmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1723-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1780-yilda vafot etganlar]] pgn9oxjqj6cfupssyi4suiro41ypod6 0 7058 32246 31673 2026-08-09T06:40:26Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32246 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = William Godwin | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = William Godwin | Vikiombor = }} '''William Godwin''' ({{Talaffuz|Uilyam Godvin}}; 1756-yil 3-mart — 1836-yil 7-aprel) — ingliz yozuvchisi. == Iqtiboslar == * [[Jamiyat]]siz inson oʻzida [[kamolot]]ga yetishish istagining ojizligi bilan gʻarib bir holga tushgan boʻlardi. Lekin hammadan ham muhimi — bizning kamolotimiz jamiyatsiz deyarli [[maqsad]]siz boʻlur edi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:1756-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1836-yilda vafot etganlar]] akt7xio7kurv5o6e6g1arq2i3qorfh0 0 7064 32133 23804 2026-08-09T06:26:21Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32133 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Johannes R. Becher | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Johannes R. Becher | Vikiombor = }} '''Johannes Robert Becher''' ({{Talaffuz|Iogannes Robert Bexer}}; 1891-yil 22-may, Myunxen — 1958-yil 10-nyabr, Berlin) — nemis yozuvchisi. == Iqtiboslar == * Insonlar odamlar orasidagina [[odam]] boʻla oladi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} 94wzafgw4exeya4ooz0bzuthrigeyq4 0 7069 31943 24975 2026-08-09T06:02:09Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31943 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Ludwig Andreas Feuerbach | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Ludwig Andreas Feuerbach | Vikiombor = }} '''Ludwig Andreas Feuerbach''' ({{Talaffuz|Lyudvig Andreas Feyerbax}}; 1804.28.7, Landsxut, Bavariya — 1872.13.9, Rexenberg, Nyurnberg yaqinida) — nemis faylasufi. == Iqtiboslar == <!-- I --> * Insonni bilish uchun uni sevish kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}. <!-- M --> * [[Muloqot]] kishini goʻzallashtirib, unga ulugʻvorlik baxsh etadi; [[jamoat]] ichida odam har qanday [[soxtagarchilik]]ni yigʻishtirib qoʻyib, oʻzini beixtiyor boshqacha tutadi{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1804-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1872-yilda vafot etganlar]] 76fspfulhk0tpwwozsep6r2jth1bbo5 0 7077 31921 23827 2026-08-09T05:58:52Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31921 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Hamkorlik | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Hamkorlik | Vikilugʻat = Hamkorlik | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Hamkorlik''' — ish-faoliyatda birga, hamkor boʻlish, ayni bir ishda birgalashish, uni teng bajarish. {{ABD}} == Y == {{Q|Yakka odam [[uzlat]]da qolgan Robinzon sinfari ojizdir; faqat boshqalar bilan hamkorlikdagina u koʻp ishlarni qila olishi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=30}}.|[[Artur Shopengauer]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 8o48awzf3x23cdm3hmxs6kmzhy3p8b4 0 7117 31755 31559 2026-08-09T05:38:31Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31755 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Nikolay Zelenskiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Nikolay Zelenskiy | Vikiombor = }} '''Nikolay Dmitriyevich Zelenskiy''' (1861.6.2 — 1953.31.7) — kimyogar. Akademik (1929), organik kataliz haqidagi taʼlimot asoschilaridan. Moskva universiteti professori (1893). == Iqtiboslar == {{Q|[[Kollektiv]]da ishlashni oʻrgan. Kollektivda ishlashni oʻrganish — bu birinchi navbatda [[tanqid]]ni toʻgʻri qabul qilish va boshqalarning [[xato]]sini tanqid qilishdan tortinmaslikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}|4=Умей работать в коллективе. Уметь работать в коллективе — это в первую очередь правильно воспринимать критику и не стесняться критиковать ошибки другого{{sfn|Воронцов|1977|p=43}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1861-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1953-yilda vafot etganlar]] gaah1bt383ts0olqv2lubo5piv91qtr 0 7118 32011 24056 2026-08-09T06:11:41Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32011 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Kollektiv | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Kollektiv | Vikilugʻat = Kollektiv | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Kollektiv''' ({{lang-la|collectivus}} – jamlovchi soʻzidan) — biror umumiy faoliyat, ish, oʻqish yoki muayyan ijtimoiy vazifani bajarish maqsadida birlashgan shaxslar guruhi. Keng maʼnoda esa, umumiy gʻoyalar, ehtiyojlar va manfaatlar asosida birlashgan odamlar jamoasi. {{ABD}} == K == {{Q|Kishi qanchalik isteʼdodli boʻlmasin, baribir kollektiv hamisha donoroq va qudraliroqdir{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|[[Nikolay Ostrovskiy]]}} {{Q|Kollektiv bilan birlashib ketishni oʻrganish kerak, bu esa [[oʻzlik]]ni asrab qolishga xalal bermaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}.|[[Romen Rollan]]}} {{Q|Kollektivda ishlashni oʻrgan. Kollektivda ishlashni oʻrganish — bu birinchi navbatda [[tanqid]]ni toʻgʻri qabul qilish va boshqalarning [[xato]]sini tanqid qilishdan tortinmaslikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|[[Nikolay Zelenskiy]]}} {{Q|Kollektiv kishini faolroq, [[qatʼiyat]]liroq, [[harakat]] qilish uchun, [[hayot]]ni qurish uchun kollektiv irodasidan [[iroda]] oladigan butunlay boshqacha individual psixologiya bilan yaratadi{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|[[Maksim Gorkiy]]}} {{Q|Kollektivning tarbiyaviy kuchi haqida gʻamxoʻrlik qilish — bu kollektivdagi har bir kishining maʼnaviy boyligi va kamoloti haqida, oʻzaro munosabatlarning boyishi haqida qaygʻurishdan boshqa narsa emas{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}.|[[Vasiliy Suxomlinskiy]]}} {{Q|Kollektiv — qandaydir notayin [[toʻda]] emas. U oʻz [[shaxsiyat]]iga ega kishilarni birlashtirgan boy xazinadir{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}.|[[Vasiliy Suxomlinskiy]]}} {{Q|Kollektiv qanchalik keng, uning istiqboli esa kishilar uchun shaxsiy istiqbol darajasiga koʻtarilgan boʻlsa, inson shu qadar goʻzal va ulugʻvordir{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|[[Anton Makarenko]]}} {{Q|Koʻpchilikdan ayrilib, oʻzini tan olinmagan [[isteʼdod]] yoki olimaqom daho hisoblovchilarning holiga voy. Kollektiv hamisha kishining martabasini ulugʻ qiladi va hayotini mustahkam izga soladi{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|[[Nikolay Ostrovskiy]]}} == T == {{Q|[[Tanholik]] bir meʼyordangi qon aylanishiga muhtoj sogʻlom organizmga muvofiq kelmaydi. Kollektiv bilan birlashib ketishni oʻrganish kerak, bu esa [[oʻzlik]]ni asrab qolishga xalal bermaydi{{sfn|Voronsov|1989|pp=31-32}}.|[[Romen Rollan]]}} == Sh == {{Q|[[Shaxs]] faqat kollektivdagina oʻz [[qobiliyat]]ini har tomonlama taraqqiy ettirish uchun imkon beradigan vositalarni ola biladi va binobarin, shaxs ozodligi faqat kollektivdagina boʻlishi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}.|[[Friedrich Engels]] va [[Karl Marx]]}} {{Q|Shaxs kollektiv bilan qoʻshilib [[oʻzlik|oʻzligini]] yoʻqotmaydi. Aksincha, u kollektivda [[maʼnaviyat]] va [[kamolot]]ning gultojiga aylanadi{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}.|[[Anri Barbyus]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] n3kctfmk4uth3udrzztrngc20uyy5jk 0 7122 32095 31599 2026-08-09T06:21:35Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32095 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Nikolay Ostrovskiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Nikolay Ostrovskiy | Vikiombor = }} '''Nikolay Alekseyevich Ostrovskiy''' ({{lang-ru|Николай Алексеевич Островский}}; {{lang-uk|Микола Олексійович Островський}}; 16-sentabr 1904-yil, Rovno viloyati Viliya qishlogʻi — 22-dekabr 1936-yil, Moskva) — rus yozuvchisi. == Iqtiboslar == <!-- K --> {{Q|Kishi qanchalik isteʼdodli boʻlmasin, baribir [[kollektiv]] hamisha donoroq va qudraliroqdir{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|4=Как бы талантлив человек ни был, но коллектив всегда умнее и мощнее{{sfn|Воронцов|1977|p=44}}.}} {{Q|Koʻpchilikdan ayrilib, oʻzini tan olinmagan [[isteʼdod]] yoki olimaqom daho hisoblovchilarning holiga voy. [[Kollektiv]] hamisha kishining martabasini ulugʻ qiladi va hayotini mustahkam izga soladi{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|4=Печальна участь тех, кто отрывается от коллектива, возомнив себя сверхгением или непризнанным талантом. Коллектив всегда поднимет человека и поставит его крепко на ноги{{sfn|Воронцов|1977|p=43}}.}} <!-- Oʻ --> {{Q|Oʻz-oʻzini tarbiyalamoq uchun avvalo kishi oʻzini beshafqat, xolis sudga chaqirmogʻi kerak, oʻz nuqsonlari, kamchiliklarini aniq va ochiq-oydin, gʻururini ayab oʻtirmay, tushunisb olishi va ular bilan kelisha olamanmi yoki yoʻqmi, ularni ortiqcha yuk qilib boʻynimga ilib yuramanmi yoki chetga uloqtirib tashlashim zarurmi, degan masalani uzil-kesil hal etib olmogʻi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}.|4=Для самовоспитания надо прежде всего призвать самого себя на суровый беспристрастный суд, следует точно и ясно, не щадя своего самолюбия, выяснить свои недостатки, пороки и решить раз и навсегда, буду я мириться с ними или нет, необходимо ли носить эту обузу за своими плечами или я должен выбросить ее за борт{{sfn|Воронцов|1977|p=49}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1904-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1936-yilda vafot etganlar]] 2qq45rllp200wgiochca313zsxu4h7v 0 7127 32252 23953 2026-08-09T06:41:12Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32252 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Egoizm | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Egoizm | Vikilugʻat = Egoizm | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Egoizm''' ({{lang-la|ego}} — men) — bu [[inson]] harakatlarini o‘z manfaatlari yoki „oʻzini“ (ego) asosiy sabab va maqsad sifatida ko‘radigan falsafa. Bu turdagi odamlarni esa '''egoist''' deb atashadi. Ular oʻz foydasi, [[manfaat]]ini koʻzlovchi xatti-harakat, oʻz manfaatini boshqa kishilar manfaatidan ustun qoʻyishadi. Uning aksi — [[altruizm]]. {{ABD}} == Sh == {{Q|Shaxsiyatparastlik — oshkora ojizlikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|[[Mixail Prishvin]]}} {{Q|Shaxsiyatparastlik yoki oʻzicha [[jamiyat]]dan ayrilib qolish, bizning tasavvurimizcha, [[oʻz-oʻzini oʻldirish]]dek bemaʼnilikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}.|[[Lev Tolstoy]]}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] me92sx47m55k16hdd5lm7013fzmnnmt 0 7129 31874 26962 2026-08-09T05:53:10Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31874 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = François de La Rochefoucauld | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = François de La Rochefoucauld | Vikiombor = }} '''François de La Rochefoucauld''' ({{Talaffuz|Fransua de Laroshfuko}}; 1613-yil 15-sentyabr — 1680-yil 17-mart) — fransuz moralist yozuvchisi. == Iqtiboslar == <!-- A --> * Aql uchun sogʻlom fikr lozim boʻlganidek, tanaga nafislik kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}. <!-- B --> * Bizga tashvish orttiradiganlarga koʻpincha [[muruvvat]] bilan qaraymizu, ammo tashvishimizni yeganlarning esa [[qadr]]iga yetmaymiz{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}. <!-- H --> * Hech kimga ziyonimiz tegmaydi, deb yuradigan odamlar aksar hollarda koʻpchilikka ziyondosh boʻladilar{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}. * Hech kimni xush koʻrmaydigan kishi hech kimga yoqmaydigan kishidan koʻra ancha [[baxtsizlik|baxtsizroqdir]]{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}. <!-- K --> * Kim, boshqa odamlarsiz kunimni oʻtkaza olaman, desa xato qiladi, lekin kimki odamlarga mensiz qiyin boʻladi, deb oʻylasa, undan battar xato qiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=31}}. * Kishi [[yaxshilik]] qilishga qodir ekan, qadr bilmaslar bilan toʻqnashish unga xavf solmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}. <!-- O --> * [[Odam]]lar hech qachon mislsiz yaxshi yoki haddan tashqari yomon boʻlmaydilar{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}. <!-- P --> * Payti kelgan [[qattiqqoʻllik|qattiqqoʻl]] boʻlishga qurbi yetadigan odamgina ezguligi uchun maqtovga sazovardir: aks holda, [[iroda]]ning boʻshligi yoki faolsizligidan kelib chiqadigan muloyimlik ham [[ezgulik]] boʻlib tuyulishi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1613-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1680-yilda vafot etganlar]] 4dh2gmx11ivdpkqakqy1bpfpl6pts1f 0 7164 31867 25500 2026-08-09T05:52:12Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31867 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = John Ruskin | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = John Ruskin | Vikiombor = }} '''John Ruskin''' ({{Talaffuz|Jon Reskin}}; 1819-yil 8-fevral — 1900-yil 20-yanvar) — ingliz sanʼat nazariyotchisi va publisist. == Iqtiboslar == <!-- B --> * Biz hayotimizning har bir soniyasida boshqa [[odam]]lardan bizni nima ayirayotganini emas, balki ular bilan bizni nima uygʻunlashtirayotganini qidirishimiz lozim{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}. <!-- E --> * [[Ezgulik]]ni nafrat yoki, ayniqsa, adovat bilan yuzaga chiqarib boʻlmaydi. U faqat [[muhabbat]]dan tugʻiladi{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}. <!-- Y --> * [[Yaxshilik]] qilish har qanday yuksaklik sari tashlangan qadamdir; ezgulik qilmasang, bir kunmas-bir kun [[tubanlik]] seni oʻz qaʼriga tortadi, yaxshilik oʻrniga [[yomonlik]] qilasan{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1819-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1900-yilda vafot etganlar]] 9l75ydp6fv7nx3br66y0z9173z1fdtz 0 7169 32105 31579 2026-08-09T06:22:44Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32105 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Nadejda Krupskaya | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Nadejda Krupskaya | Vikiombor = }} '''Nadejda Konstantinovna Krupskaya''' (1869-yil 26-fevral, Sankt-Peterburg, Rossiya imperiyasi — 1939-yil 27-fevral, Moskva, Rossiya SFSR, SSSR) — rus inqilobchisi, [[Vladimir Lenin]]ning rafiqasi. == Iqtiboslar == <!-- B --> {{Q|Biz shunga intilishimiz kerakki, oʻz shaxsiy hayotimizni kurash ishi bilan, [[kommunizm]] qurish ishi bilan bogʻlashimiz zarur{{sfn|Voronsov|1989|pp=32-33}}.|4=Мы должны стремиться к тому, чтобы нашу личную жизнь связать с делом борьбы, с делом строительства коммунизма{{sfn|Воронцов|1977|p=45}}.}} <!-- J --> {{Q|Jamiyat hayoti bilan oʻz hayotingni qoʻsha bilishing kerak. Bu zohidlik emas. Aksincha, shaxsiy hayot ana shunday qoʻshilish tufayligina boyiydi, shundagina umum ishi barcha mehnatkashlarning shaxsiy ishiga aylanadi. Hayot bu bilan qashshoqlashmayi, qaytaga shunday yorqinlik va teranlik kasb etadiki, meshchan oila hayotida bunday holat hech qachon roʻy bermagan{{sfn|Voronsov|1989|p=32}}.|4=Надо уметь сливать свою жизнь с общественной жизнью. Это не аскетизм. Напротив того, личная жизнь обогащается благодаря такому слиянию, благодаря тому, что общее дело всех трудящихся становится личным делом. Она не становится беднее, она дает такие яркие и глубокие переживания, которых никогда не давала мещанская семейная жизнь{{sfn|Воронцов|1977|p=45}}.}} {{Q|[[Kommunist]] — avvalambor ijtimoiy insondir, ijtimoiy instinktlari oʻtkir, barcha odamlarning yaxshi yashashini, barcha odamlarning baxtli boʻlishi istovchi insondir{{sfn|Voronsov|1989|p=33}}.|4=Коммунист прежде всего — человек общественный, с сильно развитыми общественными инстинктами, желающий, чтобы всем людям жилось хорошо, чтобы все люди были счастливы{{sfn|Воронцов|1977|p=45}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} {{DEFAULTSORT:Krupskaya, Nadejda}} [[Turkum:1869-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1939-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Rossiyalik ayollar]] ldcnnwoaqxk9xtbhe2che79my8spiv7 0 7174 32275 31689 2026-08-09T06:44:09Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32275 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Feliks Dzerjinskiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Feliks Dzerjinskiy | Vikiombor = }} '''Feliks Edmundovich Dzerjinskiy''' — rus va polshalik inqilobchi, sovet davlat va partiya arbobi. Bir qator xalq komissarliklarining boshligʻi, Chekaning asoschisi va rahbari. == Iqtiboslar == <!-- B --> {{Q|Boshqalarga yorqin nur boʻlish, oʻzingga ham nur taratishing — inson erishishi mumkin boʻlgan oliy [[baxt]] shudir. Shundagina inson [[azob]]dan ham, [[ogʻriq]]dan ham, [[gʻam]]dan ham, [[muhtojlik]]dan ham qoʻrqmaydi. Shundagina u [[hayot]]ni chinakamiga sevishni endigina oʻrgangan boʻlishiga qaramay, [[oʻlim]]dan ham qoʻrqmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=33}}.|4=Быть светлым лучом для других, самому излучать свет — вот высшее счастье для человека, какого он только может достигнуть. Тогда человек не боится ни страданий, ни боли, ни горя, ни нужды. Тогда человек перестает бояться смерти, хотя только тогда он научится по-настоящему любить жизнь{{sfn|Воронцов|1977|p=46}}.}} <!-- Q --> {{Q|Qaysidir bir odamning muayyan [[baxtsizlik|baxtsizligiga]] sherik boʻla olgan kishigina koʻpchilik [[gʻam]]ini ham his qila oladi{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}.|4=Человек только тогда может сочувствовать общественному несчастью, если он сочувствует какому-либо конкретному несчастью отдельного человека{{sfn|Воронцов|1977|p=59}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1877-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1926-yilda vafot etganlar]] qn0wfmtav1at4z8devvqqytklma27mo 0 7179 32216 24120 2026-08-09T06:36:51Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32216 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Quyosh | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Quyosh | Vikilugʻat = Quyosh | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Quyosh''' — quyosh sistemasining markaziy jismi; [[Yer]]ga eng yaqin joylashgan [[yulduz]]. Unda sistemaning 99,866% massasi (Mo=1,99T033g) joylashgan. Quyosh qizigan plazmali shardan iborat, radiusi Ko=696000&nbsp;km. U massasi boʻyicha [[Yer]]dan 332958, diametri boʻyicha 109 marta katta. Oʻrtacha zichligi 1,41T03 kg/m3. Yer Quyosh atrofida oʻrtacha 29,5&nbsp;km/sek tezlik bilan choʻziq boʻlmagan ellipsoid orbita boʻylab harakatlanadi. Yerning Quyoshdan oʻrtacha uzoqligi 149597870 ±1,6&nbsp;km (astronomik birlik); perigeliyda afeliyga qaraganda 5 mln. km kamroq. Quyosh sirtidagi tortilish kuchi tezlanishi 273,98 m/sek2. Quyosh sirtidagi effektiv t-ra, uning toʻla nurlanishi boʻyicha 5770 K ga teng. Yerni oʻz orbitasida ushlab turuvchi kuch 3,6T021kg . Quyosh oʻlchamlariga koʻra oʻrtacha sariq yulduz boʻlib, spektr yorqinlik Gersshprung— Ressel diagrammasining oʻrta qismidan oʻrin oladi. Quyoshning spektral sinfi S2U. {{ABD}} == Y == {{Q|Yerdagi jamiki goʻzal narsalar — oftobdan va barcha yaxshi narsalar — [[inson]]dan{{sfn|Voronsov|1989|pp=33-34}}.|[[Mixail Prishvin]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] jwxmmuxxi1l11hxtycfvgw80a2o9kq1 0 7184 31996 25382 2026-08-09T06:09:43Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31996 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Kristian Bouvi | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = 1820-yil | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = 1904-yil | Vafot joyi = | Vikipediya = Kristian Bouvi | Vikiombor = }} '''Kristian Nestel Bouvi''' (1820-yil – 1904-yil) — amerikalik satirik yozuvchi. == Iqtiboslar == <!-- E --> * [[Ezgulik]] — shunday bir lisonki, u orqali soqovlar tilga kirib, karlar eshitishi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}. <!-- O --> * Olam ulugʻ kishilarga boy. Axir har bir qishloq, har bir shahar, har bir oʻlka oʻz [[buyuk]] kishisiga ega emasmi?{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1820-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1904-yilda vafot etganlar]] 1plvcplm0wra433vh6e9f353c1nxhcc 0 7187 31796 31590 2026-08-09T05:40:21Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31796 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Vasiliy Jukovskiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Vasiliy Jukovskiy | Vikiombor = | nocat = }} '''Vasiliy Andreyevich Jukovskiy''' (1783-yil 29-yanvar (9-fevral), Tula viloyati, Rossiya imperiyasi — 1852-yil 12 (24)-aprel, Baden-Baden, Germaniya) — rus shoiri. Peterburg Fanlar Akademiyasi faxriy aʼzosi (1827-yil), akademik (1841-yil). == Iqtiboslar == {{Q|Men [[inson]]man degan ulugʻ fikrla,<br>Hamish koʻksimni tutaman baland{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|4=При мысли великой, что я человек,<br>Всегда возвышаюсь душою{{sfn|Воронцов|1977|p=47}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1783-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1852-yilda vafot etganlar]] 3t5789fk1srjqtltwzcrd2bcm0wusja 32311 31796 2026-08-09T06:57:22Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32311 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Vasiliy Jukovskiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Vasiliy Jukovskiy | Vikiombor = | nocat = }} '''Vasiliy Andreyevich Jukovskiy''' (1783-yil 29-yanvar (9-fevral), Tula viloyati, Rossiya imperiyasi — 1852-yil 12 (24)-aprel, Baden-Baden, Germaniya) — rus shoiri. Peterburg Fanlar Akademiyasi faxriy aʼzosi (1827-yil), akademik (1841-yil). == Iqtiboslar == {{Q|Men [[inson]]man degan ulugʻ fikrla,<br>Hamish koʻksimni tutaman baland{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|4=При мысли великой, что я человек,<br>Всегда возвышаюсь душою{{sfn|Воронцов|1977|p=47}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1783-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1852-yilda vafot etganlar]] elngme5ahis2pxgvqpr0xhz3v8d9jmq 32404 32311 2026-08-09T07:19:22Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32404 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Vasiliy Jukovskiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Vasiliy Jukovskiy | Vikiombor = | nocat = }} '''Vasiliy Andreyevich Jukovskiy''' (1783-yil 29-yanvar (9-fevral), Tula viloyati, Rossiya imperiyasi — 1852-yil 12 (24)-aprel, Baden-Baden, Germaniya) — rus shoiri. Peterburg Fanlar Akademiyasi faxriy aʼzosi (1827-yil), akademik (1841-yil). == Iqtiboslar == {{Q|Men [[inson]]man degan ulugʻ fikrla,<br>Hamish koʻksimni tutaman baland{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|4=При мысли великой, что я человек,<br>Всегда возвышаюсь душою{{sfn|Воронцов|1977|p=47}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1783-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1852-yilda vafot etganlar]] 3t5789fk1srjqtltwzcrd2bcm0wusja 0 7191 31735 24142 2026-08-09T05:36:55Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31735 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Menandr | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Menandr | Vikiombor = }} '''Menandr''' (''Menandros''; miloddan avvalgi 343— 291) — yunon dramaturgi. Ellinizm davri adabiyotining yirik vakili. Menandr [[Afina]] hayotining ijtimoiy va siyosiy masalalaridan koʻra insonning shaxsiy turmushi manzaralarini kengroq yoritishga intilgan. == Iqtiboslar == * [[Inson]] qanchalar ajoyib, agar u chinakam inson boʻlsa{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} kngcg4hfp3f8sqfhhget18blp5djpim 32380 31735 2026-08-09T07:05:12Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32380 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Menandr | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Menandr | Vikiombor = }} '''Menandr''' (''Menandros''; miloddan avvalgi 343— 291) — yunon dramaturgi. Ellinizm davri adabiyotining yirik vakili. Menandr [[Afina]] hayotining ijtimoiy va siyosiy masalalaridan koʻra insonning shaxsiy turmushi manzaralarini kengroq yoritishga intilgan. == Iqtiboslar == * [[Inson]] qanchalar ajoyib, agar u chinakam inson boʻlsa{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} 6pu468o44q2b6gwturk217ap5myx6g0 32388 32380 2026-08-09T07:07:10Z Bekipediya 2189 [[Special:Contributions/Bekipediya|Bekipediya]] ([[User talk:Bekipediya|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/32380|32380]]-sonli tahrir qaytarildi 32388 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Menandr | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Menandr | Vikiombor = }} '''Menandr''' (''Menandros''; miloddan avvalgi 343— 291) — yunon dramaturgi. Ellinizm davri adabiyotining yirik vakili. Menandr [[Afina]] hayotining ijtimoiy va siyosiy masalalaridan koʻra insonning shaxsiy turmushi manzaralarini kengroq yoritishga intilgan. == Iqtiboslar == * [[Inson]] qanchalar ajoyib, agar u chinakam inson boʻlsa{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} kngcg4hfp3f8sqfhhget18blp5djpim 0 7193 31730 24151 2026-08-09T05:36:43Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31730 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Leopold Schefer | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Leopold Schefer | Vikiombor = }} '''Leopold Schefer''' ({{Talaffuz|Leopold Shefer}}; 1784-yil 30-iyul — 1862-yil 13-fevral) — nemis shoiri. == Iqtiboslar == * Kishining haqiqiy [[inson]] boʻlmoqlikdan boshqa maqsadi boʻlishi mumkin emas{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1784-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1862-yilda vafot etganlar]] okgtxqkyaxbgm07v64jak3ydv7to5jp 32375 31730 2026-08-09T07:04:39Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32375 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Leopold Schefer | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Leopold Schefer | Vikiombor = }} '''Leopold Schefer''' ({{Talaffuz|Leopold Shefer}}; 1784-yil 30-iyul — 1862-yil 13-fevral) — nemis shoiri. == Iqtiboslar == * Kishining haqiqiy [[inson]] boʻlmoqlikdan boshqa maqsadi boʻlishi mumkin emas{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1784-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1862-yilda vafot etganlar]] h96lz2sap63c2f0370fg1ftduxuj5sr 32444 32375 2026-08-09T07:21:48Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32444 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Leopold Schefer | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Leopold Schefer | Vikiombor = }} '''Leopold Schefer''' ({{Talaffuz|Leopold Shefer}}; 1784-yil 30-iyul — 1862-yil 13-fevral) — nemis shoiri. == Iqtiboslar == * Kishining haqiqiy [[inson]] boʻlmoqlikdan boshqa maqsadi boʻlishi mumkin emas{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1784-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1862-yilda vafot etganlar]] okgtxqkyaxbgm07v64jak3ydv7to5jp 0 7201 32188 24181 2026-08-09T06:33:20Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32188 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Ernst Thälmann | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Ernst Thälmann | Vikiombor = }} '''Ernst Thälmann''' ({{Talaffuz|Ernst Telmann}}; 1886-yil 16-aprel — 1944-yil 18-avgust) — nemis va xalqaro ishchilar harakatining arbobi. == Iqtiboslar == * Biz, faqat [[kurash]]uvchi insongina qadr-qimmatga ega boʻlgan zamonda yashamoqdamiz{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1886-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1944-yilda vafot etganlar]] o6rng0xpqjfmqys0p05yflkq8i6zc5a 0 7202 32148 24176 2026-08-09T06:28:19Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32148 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Kurash | Tasvir = 2012-wildebeest-fight.jpg | Izoh = | Vikipediya = Kurash | Vikilugʻat = Kurash | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Kurash''' — [[falsafa]]dagi dinamik dunyoqarashning asosiy tushunchasi boʻlib, narsalar va hodisalarning turli tomonlari oʻrtasidagi qarama-qarshilik, oʻzaro inkor va faol qarshilik ([[ziddiyat]])ni anglatadi. [[Geraklit]] kurashni yaratuvchi, bunyodkor vazifa deb bilgan („Kurash – barcha narsalarning otasi“). [[Gegel]] uchun kurash dialektik harakatning mohiyati hisoblanadi, chunki [[sintez]]ga faqat ichki kurash orqali erishish mumkin. [[Nitsshe]]ning fikriga koʻra, kurash [[inson tabiati]]dagi dionischa negizdan ajralmasdir. [[Charlz Darvin]] evolyutsiyaning asosiy mexanizmi sifatida „yashash uchun kurash“ gʻoyasini ilgari surgan. [[Sotsiologiya]]da kurash [[shaxs]]ning jamoa yoki [[jamiyat]] ichida oʻzini tasdiqlashini yoki [[individ]]ning hukmron dunyoga qarshi kurashini anglatadi. Axloqiy maʼnoda, kurash asosan tengdosh ishtirokchilar oʻrtasida yuzaga keladi, masalan, Yaspers taʼkidlagan „muhabbat ruhi bilan sugʻorilgan kurash“ kabi. Zamonaviy jamiyatda esa turli [[sivilizatsiya]] guruhlari oʻrtasidagi ijtimoiy kurash koʻpincha mafkuraviy farqlarga asoslanadi. {{ABD}} == B == {{Q|Biz, faqat kurashuvchi insongina qadr-qimmatga ega boʻlgan zamonda yashamoqdamiz{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|[[Ernst Telmann]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 0tmm37vix8g0y7khg1mm4aeympuxphc 0 7206 31731 24858 2026-08-09T05:36:46Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31731 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Alexander von Humboldt | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Alexander von Humboldt | Vikiombor = }} '''Alexander von Humboldt''' ({{Talaffuz|Aleksandr fon Gumboldt}}; 1769.14.9 - Berlin - 1859.6.5) - nemis tabiatshunosi, sayyoh, geograf. == Iqtiboslar == <!-- I --> * Inson [[ezgulik]]ni va [[ulugʻlik]]ni orzu qilishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}. <!-- J --> * Jahonda inson uchun [[odam]]lardan koʻra gʻaroyibrogʻi yoʻq{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1769-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1859-yilda vafot etganlar]] ntpdozll2io098b035rxgalrsu2pvck 32379 31731 2026-08-09T07:05:05Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32379 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Alexander von Humboldt | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Alexander von Humboldt | Vikiombor = }} '''Alexander von Humboldt''' ({{Talaffuz|Aleksandr fon Gumboldt}}; 1769.14.9 - Berlin - 1859.6.5) - nemis tabiatshunosi, sayyoh, geograf. == Iqtiboslar == <!-- I --> * Inson [[ezgulik]]ni va [[ulugʻlik]]ni orzu qilishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}. <!-- J --> * Jahonda inson uchun [[odam]]lardan koʻra gʻaroyibrogʻi yoʻq{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1769-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1859-yilda vafot etganlar]] 6qbldu27ut2e57197ed7pjxaberghbd 32384 32379 2026-08-09T07:05:54Z Bekipediya 2189 [[Special:Contributions/Bekipediya|Bekipediya]] ([[User talk:Bekipediya|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/32379|32379]]-sonli tahrir qaytarildi 32384 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Alexander von Humboldt | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Alexander von Humboldt | Vikiombor = }} '''Alexander von Humboldt''' ({{Talaffuz|Aleksandr fon Gumboldt}}; 1769.14.9 - Berlin - 1859.6.5) - nemis tabiatshunosi, sayyoh, geograf. == Iqtiboslar == <!-- I --> * Inson [[ezgulik]]ni va [[ulugʻlik]]ni orzu qilishi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}. <!-- J --> * Jahonda inson uchun [[odam]]lardan koʻra gʻaroyibrogʻi yoʻq{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1769-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1859-yilda vafot etganlar]] ntpdozll2io098b035rxgalrsu2pvck 0 7210 31890 31594 2026-08-09T05:55:06Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31890 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Vera Muxina | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Vera Muxina | Vikiombor = }} '''Vera Ignatevna Muxina''' ({{Lang-ru|Ве́ра Игна́тьевна Му́хина}}; 1889-yil — 1953-yil) — rus sovet haykaltaroshi. == Iqtiboslar == {{Q|[[Odam]]ga buyuklar oldida taʼzim qilishgina emas, balki ulardan oʻzib ketishga [[intilish]] ham xosdir{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}.|4=Человеку свойственно не только преклоняться перед великим, но и стремиться превзойти его{{sfn|Воронцов|1977|p=48}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1889-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1953-yilda vafot etganlar]] njcwxl60ipep04g2q9ggc44rm26uu7v 0 7212 32193 24199 2026-08-09T06:33:57Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32193 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Leon Battista Alberti | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Leon Battista Alberti | Vikiombor = }} '''Leon Battista Alberti''' (1404.18.11, Genuya — 1472.25.4, Rim) - italyan olimi, meʼmor, yozuvchi va musiqashunos. [[Uygʻonish davri]]da yashab ijod etgan. == Iqtiboslar == * Kishi bekordan-bekorga quruq gavdani koʻtarib yurish uchun emas, balki ulugʻ va koʻlamli vazifalar ustida ishlash uchun [[dunyo]]ga keladi{{sfn|Voronsov|1989|p=34}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1404-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1472-yilda vafot etganlar]] c4vg2uka7n7ripm1tq1mzhbziovwt5u 0 7223 31846 31672 2026-08-09T05:49:27Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31846 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = John Locke | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = John Locke | Vikiombor = }} '''John Locke''' ({{Talaffuz|Jon Lokk}}; 1632-yil 29-avgust — 1704-yil 28-oktyabr) — ingliz [[faylasuf]]i hamda [[liberalizm]] asoschisi. == Iqtiboslar == * Maʼnaviy qoidalar isbot talab qiladi, binobarin ular tugʻma emas{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:1632-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1704-yilda vafot etganlar]] 03rgw97z7jk02wrso60vxrh1g9qxgz4 0 7229 32131 24834 2026-08-09T06:26:07Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32131 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Mashq | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Mashq | Vikilugʻat = Mashq | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Mashq''' — biror faoliyatni puxta oʻzlashtirish yoki sifatini yaxshilash maqsadida uni koʻp marta takrorlash. Mashq taʼlimda [[koʻnikma]] va [[malaka]]lar hosil qilishda muhim oʻrin tutadi. {{ABD}} == K == {{Q|Kishi badantarbiya qilgani singari aql va feʼl-atvorini ham mashq orqali toblashi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|[[Dmitriy Pisarev]]}} == T == {{Q|Tabiat ehsoniga qaraganda kishilar koʻproq mashq tufayli fozil odamlarga aylanadilar{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}.|[[Demokrit]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] rmwiq42sygdnbsr35xg9gnyil2cvicd 0 7230 32150 24257 2026-08-09T06:28:33Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32150 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Mixail Frunze | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Mixail Frunze | Vikiombor = }} '''Mixail Vasiliyevich Frunze''' [1885.21.1 (2.2), hozirgi Bishkek shahri 1925.31.10, Moskva] — Turkistonda sovet rejimini qurol kuchi bilan oʻrnatgan shoʻro harbiy arboblarvdan biri. [[Rossiya inqilobi]]da faol qatnashgan. Ivanovo—Voznesensk gubernya partiya komiteta va gubernya ijroiya qoʻmitasi raisi hamda Yaroslavl gubernyasi harbiy komissari (1917—18). Sharqiy frontdagi 4-armiya qoʻmondoni (1918—19), Sharqiy front (1919-yil iyuldan), Turkiston fronti (1919-yil avgust — 1920-yil sentyabr) qoʻmondoni. Butun [[Rossiya MIK]] va [[RSFSR XKS]]ning Turkiston komissiyasi (Turkkomissiya) aʼzosi (1919-yil oktabr — 1920-yil sentyabr). == Iqtiboslar == * [[Kamolot]]ga erishmoq kerak. Har qanday [[xarakter]]ni ham oʻzgartirsa boʻladi. Agar odam chinakamiga istasa, oʻzini ayamasa, [[qanoat]], [[iqtidor]], hatto jismoniy kuchni ham oʻzida topishi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1885-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1925-yilda vafot etganlar]] h82j4hk3ya1rkcer9xj4bpkl4cgvxhu 0 7233 31772 24274 2026-08-09T05:39:25Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31772 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Friedrich Hebbel | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Friedrich Hebbel | Vikiombor = }} '''Christian Friedrich Hebbel''' ({{Talaffuz|Xristian Fridrix Gebbel}}; 1813-yil 18-mart – 1863-yil 13-dekabr) — nemis dramaturgi va shoiri. == Iqtiboslar == {{Q|[[Hayot]] — bu betoʻxtov [[kamolot]]dir. Kamolotga yetdim, deyish — oʻz-oʻzini mahv etmoqlikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}.|Asl matn= Жизнь — это бесконечное совершенствование. Считать себя совершенным — значит убить себя.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1813-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1863-yilda vafot etganlar]] 49aekm84de6irfbckl016heylpixlng 0 7376 31963 24778 2026-08-09T06:05:54Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31963 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Oʻz-oʻzini tarbiyalash | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Oʻz-oʻzini tarbiyalash | Vikilugʻat = | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Oʻz-oʻzini tarbiyalash''' ({{Lang-en|Self discipline}}) bu oʻzimiz va his-tuygʻularimizni nazorat qilish orqali, xoh xohishimizga mos kelsin, xoh zid boʻlsin, har qanday vaziyatda eng toʻgʻri yoʻlni tanlash qobiliyatidir. {{ABD}} == Oʻ == {{Q|Oʻz-oʻzini tarbiyalamoq uchun avvalo kishi oʻzini beshafqat, xolis sudga chaqirmogʻi kerak, oʻz nuqsonlari, kamchiliklarini aniq va ochiq-oydin, gʻururini ayab oʻtirmay, tushunisb olishi va ular bilan kelisha olamanmi yoki yoʻqmi, ularni ortiqcha yuk qilib boʻynimga ilib yuramanmi yoki chetga uloqtirib tashlashim zarurmi, degan masalani uzil-kesil hal etib olmogʻi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}.|[[Nikolay Ostrovskiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] rtyks8ey1rlo328e1e2lmrdiy5d4o6z 0 7377 32162 24789 2026-08-09T06:30:01Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32162 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = José Martí | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = José Martí | Vikiombor = }} '''José Martí''' ({{Talaffuz|Xose Marti}}; toʻliq ismi '''José Julián Martí Pérez'''; 1853-yil 28-yanvar – 1895-yil 19-may) — Kuba milliy qahramoni, ispan mustamlakachilariga qarshi milliy ozodlik kurashining gʻoyaviy tashkilotchisi, faylasuf, yozuvchi, jurnalist va tarjimon. == Iqtiboslar == * Eng mushkul kasbu kor [[inson]] boʻlishdir{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1853-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1895-yilda vafot etganlar]] 22fh8vowcvlfkbjbvjbymu5hv5e036h 0 7381 32203 24793 2026-08-09T06:35:14Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32203 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Novalis | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Novalis | Vikiombor = }} '''Novalis''' [asl ismi '''Friedrich von Hardenberg''' ({{Talaffuz|Fridrix fon Hardenberg}}); toʻliq ismi '''Georg Philipp Friedrich Freiherr von Hardenberg'''; 1772-yil 2-may — 1801-yil 25-mart] — nemis shoiri va faylasufi. == Iqtiboslar == * [[Inson]] boʻlish — bu sanʼatdir{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1772-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1801-yilda vafot etganlar]] 8giwg00d93vmciyprn0m19bgoszfvy3 0 7387 31964 24810 2026-08-09T06:06:01Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31964 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Jules Renard | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Jules Renard | Vikiombor = }} '''Jules Renard''' ({{Talaffuz|Jyul Renar}}; 1864-yil 22-fevral — 1910-yil 22-may) — fransuz yozuvchisi. == Iqtiboslar == * Bu dunyoning bir kamligini pesh qilib, oʻz kamchiliklaringizga bu qadar yopishib olmang{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1864-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1910-yilda vafot etganlar]] iihenxzquucsusj3ycos9d0rdnnkwpt 0 7391 32280 24815 2026-08-09T06:45:02Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32280 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Ojizlik | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Ojizlik | Vikilugʻat = Ojizlik | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Ojizlik''' — jismoniy jihatdan kuchsizlik, zaiflik; biror ish qoʻlidan kelmaslik, notavonlik. {{ABD}} == Oʻ == {{Q|Oʻzingda qandaydir ojizlikni payqab qoldingmi, [[soxtagarchilik]] va mugʻambirlikni yigʻishtirib qoʻyib, tuzalish payida boʻl{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|[[Ejen Delakrua]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 7751ktyig5es8e9eivjbgsxln7m9i9i 0 7392 32004 25212 2026-08-09T06:10:53Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32004 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Eugène Delacroix | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Eugène Delacroix | Vikiombor = }} '''Ferdinand Victor Eugène Delacroix''' ({{Talaffuz|Ferdinand Viktor Ejen Delakrua}}; 1798-yil 26-aprel, Sen-Moris, Parij yaqinida — 1863-yil 13-avgust, Parij) — fransuz rassomi, progressiv romantizmning yirik namoyandasi. == Iqtiboslar == <!-- O --> * Odamlar bilan munosabatda ehtiyot boʻl, eng muhimi — kulgili [[xushomadgoʻylik]]ka oʻtma{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}. <!-- Oʻ --> * Oʻzingda qandaydir [[ojizlik]]ni payqab qoldingmi, [[soxtagarchilik]] va mugʻambirlikni yigʻishtirib qoʻyib, tuzalish payida boʻl{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1798-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1863-yilda vafot etganlar]] pa9loe463qdiobq1eyl7e2m0s2x11sv 0 7397 31828 24828 2026-08-09T05:47:21Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31828 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Gʻayrat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Gʻayrat | Vikilugʻat = Gʻayrat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Gʻayrat''' ({{Lang-ar|}} — rashk, qizgʻanish; saʼy-harakat, ishtiyoq; joʻshqinlik) — ish-harakatga boʻlgan kuchli intilish, berilish hissi; [[ishtiyoq]]. {{ABD}} == Gʻ == {{Q|Gʻayrat maʼnaviy kamolotning zarur shartidir{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|[[Lev Tolstoy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 01w3c19wuevy7u35fa7demqr9jevbol 0 7398 31924 24832 2026-08-09T05:59:13Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31924 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Iroda | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Iroda | Vikilugʻat = Iroda | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Iroda''' ({{Lang-ar|}} — qasd, niyat, istak) — odamning oʻz faoliyati va psixik jarayonlarini oʻzi boshqarishda namoyon boʻladigan [[qobiliyat]]i. Inson irodaviy harakatini amalga oshirarkan, oʻziga xukmron ehtiyoj va xohishlariga qarshi turadi: iroda uchun „men xohlayman“ degan kechinma emas, balki „kerak“, „bajarishim shart“ degan kechinma xosdir. {{ABD}} == Oʻ == {{Q|Oʻzimni yomon ishdan tiyishga qurbim yetmaydi, deyish — odam oʻzini [[odam]] emas, hatta [[hayvon]] ham emas, balki [[buyum]], deb tan olishi bilan barobardir{{sfn|Voronsov|1989|p=36}}.|[[Lev Tolstoy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] e1v572t9uoc6ysb7iiuavrmkxcni9k4 0 7414 32102 24881 2026-08-09T06:22:24Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32102 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = William Ellery Channing | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = William Ellery Channing | Vikiombor = }} '''William Ellery Channing''' ({{Talaffuz|Uilyam Elleri Chenning}}; 1780-yil 7-aprel — 1842-yil 2-oktyabr) — amerikalik yozuvchi. == Iqtiboslar == * Har bir kishi — butun bir kitobdir, hamma gap uni uqiy olishda{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1780-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1842-yilda vafot etganlar]] kaoglctkhwzfdioal1y8d0znb3d2dcd 0 7415 32279 24883 2026-08-09T06:44:55Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32279 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Individuallik | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Individuallik | Vikilugʻat = | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Individuallik''' bu biror [[shaxsiyat]] yoki narsaning boshqa oʻxshash guruhdan ajralib turishiga yordam beradigan oʻziga xos xususiyatdir. {{ABD}} == H == {{Q|Har bir kishi — butun bir kitobdir, hamma gap uni uqiy olishda{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}.|[[Uilyam Elleri Chenning]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] hpeofu4nmiq3xnjddpkhjlbpd5u7s7p 0 7428 31937 26915 2026-08-09T06:01:01Z Bekipediya 2189 clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31937 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Jean de La Bruyère | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Jean de La Bruyère | Vikiombor = }} '''Jean de La Bruyère''' ({{Talaffuz|Jan de Labryuyer}}; 1645-yil 16-avgust — 1696-yil 11-may) — fransuz yozuvchisi, moralist hajvchi. == Iqtiboslar == <!-- B --> * Bir qarashdayoq kishi haqida hukm chiqarish yaramaydi. Fazilatlar odatda [[kamtarlik]] qobigʻi bilan oʻralgan, kamchiliklar [[riyokorlik]] niqobiga yashiringan boʻladi{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}. * Biz [[yordam]] kutgan odamlarimizning emas, balki yordam bermoqchi boʻlgan odamlarimizning xayrixohligini izlashimiz kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}. * Boshqalarga [[shodlik]] ato etish — eng noyob shodlikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}. * Boshqalarni deb jon kuydirib yurgan kishi oʻzining [[adolat]] uchun kurashayotganiga qatʼiyan ishonadi; oʻzi uchun nimanidir tilgan odam esa xuddi gadoydek orlanib, [[uyat]]ga qoladi{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}. * Boshqalarni oʻzingga tenglashtirishga majbur etishdan koʻra, oʻzingni boshqalarga tenglashtirish koʻpincha oson va foydalidir{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}. <!-- K --> * Kishining tashqi koʻrinishiga qarab baho berib boʻlmaydi — koʻrinishga qarab faqat taxmin qilish mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}. <!-- O --> * Odamlar bilan ellashish va ularga yoqimli boʻlish uchun aqldan koʻra [[qalb]] koʻproq foyda beradi{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}. * Odamlarga diqqat bilan razm solsangiz, hech kimni maqtamaydigan, hammani yomonlab, hech kimdan koʻngli toʻlmaydigan odamlarning oʻzi ayni hech kim yoqtirmaydigan odamlar ekanini bilib olasiz{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}. <!-- S --> * [[Saxiylik]] koʻp ehson berishda emas, balki uni oʻz vaqtida berishdadir{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}. <!-- Y --> * Yaqinlarimiz qanchalik bizga oʻxshagan boʻlsalar, ular shunchalik bizga xush yoqadilar; kimnidir [[qadr]]lash — bu aftidan, uni oʻziga tenglashtirishning oʻzginasidir{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1645-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1696-yilda vafot etganlar]] ihylvr8v0naysdg5ya9hrt77jodc04n 0 7437 31845 24953 2026-08-09T05:49:20Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31845 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Henry Taylor | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Henry Taylor | Vikiombor = }} '''Henry Taylor''' ({{Talaffuz|Genri Teylor}}; 1800-yil 18-oktyabr — 1886-yil 27-mart) — ingliz shoiri. == Iqtiboslar == * Kishilar haqidagi [[hukm]]imizda tasodifiy qadamlarga katta eʼtibor berishdan saqlanmoq kerak. Tasodifiy ishlar bilan ojiz kishilar oʻzlariga izzat-ikromlarni qaytarmoqchi, shuhratparastlar — jamiyat koʻz oldida oʻzlarini azizu mukarram qilib koʻrsatmoqchi boʻladilar{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1800-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1886-yilda vafot etganlar]] i04yin3oj7ad1irj3ya60wh2un1j7a6 0 7442 31908 26933 2026-08-09T05:57:20Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31908 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Georg Christoph Lichtenberg | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Georg Christoph Lichtenberg | Vikiombor = }} '''Georg Christoph Lichtenberg''' ({{Talaffuz|Georg Kristof Lixtenberg}}; 1742-yil 1-iyul — 1799-yil 24-fevral) — nemis yozuvchisi, olim. == Iqtiboslar == <!-- K --> * Koʻpincha shunday boʻladiki, agar diqqat bilan oʻrganilsa, „yomon odamlar“ yaxshi chiqib, „yaxshilar“ esa yutqazib qoʻyadilar{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}. <!-- R --> * Roʻyi zaminda biz uchun eng maroqlisi — inson [[chehra]]sidir{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1742-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1799-yilda vafot etganlar]] jp2oudycbd617dogpf2lyqh2bkqalqt 0 7448 31868 24983 2026-08-09T05:52:19Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31868 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Johann Heinrich Pestalozzi | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Johann Heinrich Pestalozzi | Vikiombor = }} '''Johann Heinrich Pestalozzi''' ({{Talaffuz|Iogann Genrix Pestalotstsi}}; 1746.12.1, Syurix – 1827.17.2, Brugg) – shveysariyalik pedagog, boshlangʻich taʼlim nazariyasi asoschisi. == Iqtiboslar == * Kishilarni oʻzgartirmoq uchun ularni sevish kerak. Ularga taʼsir oʻtkazish bilan ularni sevish proporsionaldir{{sfn|Voronsov|1989|p=37}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1746-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1827-yilda vafot etganlar]] aii9onqvmibw6df0f6vnar34x0ywver 0 7459 31848 25011 2026-08-09T05:49:43Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31848 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Alexander Pope | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Alexander Pope | Vikiombor = }} '''Alexander Pope''' ({{Talaffuz|Aleksandr Pop}}; 1688-yil 21-may – 1744-yil 30-may) — ingliz shoiri, tarjimoni va satiristi. == Iqtiboslar == * Har bir kishi boshqalardan ajralib turadi va kundan-kunga oʻzidan ham farqlanib boradi{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1688-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1744-yilda vafot etganlar]] j9tdn06opodskwv1r9q7d66eyljcs0e 0 7460 32167 25009 2026-08-09T06:30:36Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32167 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Oʻzgarish | Tasvir = Change-icon-02.svg | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = Oʻzgarish | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Oʻzgarish''' bu boshqa bir narsaga aylanish yoki biror narsani boshqa narsaga aylantirish jarayonidir. {{ABD}} == H == {{Q|Har bir kishi boshqalardan ajralib turadi va kundan-kunga oʻzidan ham farqlanib boradi{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|[[Aleksandr Pop]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 6284onybg3r9hm0y0ghl19kbajsh4be 0 7466 31942 25017 2026-08-09T06:02:02Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31942 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Apuley | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Apuley | Vikiombor = }} '''Apuley''' (Apuleius) ({{taxminan}} mil. 125, Madavra, Shimoliy Afrika – {{taxminan}} 180) – Qadimgi Rim yozuvchisi. Yunon va lotin tillarida yozgan. Bizgacha 11 kitobdan iborat „Metamorfoza“ („Oltin eshak“ nomi bilan ham mashhur) asari yetib kelgan. Bu asar shahvoniy, maishiy-hajviy va diniy mavzuda yozilgan. Bundan tashqari Rim chekka viloyatidagi turmush va axloq tasvirlangan. Apuley romanlari mavzusidan Bokachcho, Servantes va boshqalar foydalangan. == Iqtiboslar == * Kishiga tugʻilgan joyiga qarab emas, uning maʼnaviy qiyofasiga, qaysi yurtdanligiga qarab emas, qanday nuqtai nazar bilan yashashga jazm qilganiga qarab baho beriladi{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} ek6jn97eryvn30a5z723nhcaq7f2a0v 0 7468 32196 26666 2026-08-09T06:34:24Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32196 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Empatiya | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Empatiya | Vikilugʻat = | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Empatiya''' odatda boshqa insonning nuqtai nazarini anglash, uning tajribasini tushunish, his qilish, hamda unga hamdardlik bildirish va munosabat bildirish qobiliyati sifatida taʼriflanadi. Empatiyaning boshqa (baʼzida zid) taʼriflari ham mavjud boʻlib, ular asosan boshqalarni tushunish bilan bogʻliq ijtimoiy, kognitiv va hissiy jarayonlarni oʻz ichiga oladi, ammo bular bilan cheklanmaydi. Empatiya koʻpincha keng qamrovli tushuncha hisoblanadi va uni kognitiv empatiya, hissiy (yoki affektiv) empatiya, somatik empatiya va maʼnaviy empatiya kabi aniqroq tushuncha va toifalarga ajratish mumkin. {{ABD}} == B == {{Q|Birovni tushunmoq uchun oʻzingni uning oʻrniga qoʻyib koʻrmogʻing, uning sevinchi va dardini his etmogʻing lozim{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|[[Dmitriy Pisarev]]}} == V == {{Q|Vatanning shodligi va qaygʻusini koʻngliga yaqin olgan kishi har qanday odamning qaygʻu va shodligiga ham befarq qaray olmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}.|[[Vasiliy Suxomlinskiy]]}} == Y == {{Q|Yoningdagi kishini his qila bil, uning qalbiga kir, koʻzlariga boqib, ichki olamini — shodligi, qaygʻusi, baxtsizligi, gʻam-alamini koʻra bil{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|[[Vasiliy Suxomlinskiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] mv09d8dyekz0y3br2a3cfgj785l3ook 0 7469 32181 25035 2026-08-09T06:32:32Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32181 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Yengiltaklik | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Yengiltaklik | Vikilugʻat = Yengiltaklik | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Yengiltaklik''' — yengiltak shaxsga xos xususiyat, xislat, xatti-harakat. {{ABD}} == B == {{Q|Butun hayot davomida insonga yengiltaklik va [[loqaydlik]] bilan qarash mumkin hisoblangan biron soniya ham boʻlmasligi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|[[Dmitriy Pisarev]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] punh4ibwey3enwyicsogtqqky6vrsty 0 7470 32178 25034 2026-08-09T06:32:10Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32178 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Loqaydlik | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Loqaydlik | Vikilugʻat = Loqaydlik | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Loqaydlik''', '''befarqlik''' — loqayd munosabat, holat. {{ABD}} == B == {{Q|Butun hayot davomida insonga [[yengiltaklik]] va loqaydlik bilan qarash mumkin hisoblangan biron soniya ham boʻlmasligi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|[[Dmitriy Pisarev]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] e9kcp5yl4s03vtlhpqkpdgsrqagznm0 0 7471 31956 25041 2026-08-09T06:05:08Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31956 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = René Descartes | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = René Descartes | Vikiombor = }} '''René Descartes''' ({{Talaffuz|Rene Dekart}}; 1596-yil 31-mart, Lae, Turen — 1650-yil 11-fevral, Stokgolm) — fransuz faylasufi, olim, matematik, fizik, fiziolog. == Iqtiboslar == * Boshqalarni [[hurmat]] qilish oʻz-oʻzini hurmat qilishga olib keladi{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1596-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1650-yilda vafot etganlar]] kroai9nmd4595lucg8899jp3qm160kr 0 7476 32117 25380 2026-08-09T06:24:18Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32117 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = John Galsworthy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = John Galsworthy | Vikiombor = }} '''John Galsworthy''' ({{Talaffuz|Jon Golsuorsi}}; (1867-yil 14-avgust - London - 1933-yil 31-yanvar) — ingliz yozuvchisi, dramaturgi. == Iqtiboslar == <!-- O --> * Odamlarni [[hurmat]] qilish — oʻzini hurmat qilishdir{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}. <!-- Y --> * [[Yaxshilik]] — koʻp boʻlsa ham zarar keltirmaydigan [[fazilat]]dir{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1867-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1933-yilda vafot etganlar]] hw38tvc5k0em0em0tcs7dc7ap6e2lcd 0 7481 32122 25066 2026-08-09T06:24:55Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32122 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Publilius Syrus | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Publilius Syrus | Vikilugʻat = | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Publilius Syrus''' ([[ruscha]]dan kirib kelgan talaffuzi '''Publiliy Sir'''; eramizdan avvalgi <nowiki>I</nowiki> asr) — qadimgi rim shoiri. == Iqtiboslar == * Chinakam yaqinlik oʻzaro [[muruvvat]] koʻrsatishdadir{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} plrj14els653r3q9ex9b202a4zhsn9g 0 7483 31778 25083 2026-08-09T05:39:46Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31778 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Hugo Winckler | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Hugo Winckler | Vikiombor = }} '''Hugo Winckler''' (ruschadan kirib kelgan talaffuzi '''Gugo Vinkler'''; 1863-yil 4-iyul — 1913-yil 19-aprel) — nemis sharqshunosi, arxeolog. == Iqtiboslar == * Boshqalar qusrini [[avf]] eta olish yuksak [[kamolot]] belgisidir{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1863-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1913-yilda vafot etganlar]] pkv5um2g6lkso3ytzh3fjn23ypsy145 0 7491 32221 31667 2026-08-09T06:37:27Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32221 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Plutarx | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Plutarx | Vikiombor = }} '''Plutarx''' ('''Plutarchos'''; {{taxminan}} 46-yil, Xeroneya, Beotiya — {{taxminan}} 127-yil) — qadimgi yunon tarixchisi, faylasuf va yozuvchi. == Iqtiboslar == * Mehnati kam kishilar boshqalarni kam [[maqtov|maqtaydi]]{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} 6k38nj9x6g5rvisnxzyp08kq8be6byp 0 7493 32154 25149 2026-08-09T06:29:02Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32154 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Philip Doddridge | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Philip Doddridge | Vikiombor = }} '''Philip Doddridge''' ({{Talaffuz|Filipp Dodrij}}; 1702-yil 26-iyun — 1751-yil 26-oktyabr) — ingliz jamoat arbobi. == Iqtiboslar == * Agar sizni hech kim yoqtirmasa, imoningiz komil boʻlsinki — ayb sizda{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1702-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1751-yilda vafot etganlar]] fhrfo7wh5vv9se6rri2koty0kujr8n8 0 7498 32109 25159 2026-08-09T06:23:14Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32109 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Booker T. Washington | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Booker T. Washington | Vikiombor = }} '''Booker Taliaferro Washington''' ({{Talaffuz|Buker Talyaferro Vashington}}; 1856-yil 5-aprel — 1915-yil 14-noyabr) — amerikalik jamoat arbobi. == Iqtiboslar == * Birovni yerga ursang, bu bilan oʻzing ham yerga urilasan{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1856-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1915-yilda vafot etganlar]] k0mo8x2raje3lbp1f7jr2ve4lke1bns 0 7504 32092 25167 2026-08-09T06:21:14Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32092 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Johann Gottfried Seume | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Johann Gottfried Seume | Vikiombor = }} '''Johann Gottfried Seume''' (ruschadan kirib kelgan talaffuzi '''Iogann Gotfrid Zeyme'''; 1763-yil 29-yanvar — 1810-yil 13-iyun) — nemis yozvuchisi, publitsisti, koʻplab aforizmlar muallifi. == Iqtiboslar == * Atrofdagilarni kamsitgan odam hech qachon [[buyuk]] boʻlolmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1763-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1810-yilda vafot etganlar]] camxlorogm1jpb9i8wqqlnfoxcaifni 0 7510 32111 25187 2026-08-09T06:23:29Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32111 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Vladimir Korolenko | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Vladimir Korolenko | Vikiombor = }} '''Vladimir Galaktionovich Korolenko''' (1853-yil 15(27)-iyul, Jitomir — 1921-yil 25-dekabr, Poltava] — rus yozuvchisi, publitsist, jamoat arbobi. Peterburg (1900—02) va Rossiya (1918) Fanlar akademiyasi faxriy aʼzosi. == Iqtiboslar == {{Q|[[Odam]]lar birgina nurdan bunyod boʻlgan [[farishta]]lar emas, lekin ular [[hayvon]] ham emaski, ogʻilxonaga haydab kiritilsa{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}.|Asl matn=Люди не ангелы, сотканные из одного света, но и не скоты, которых следует загонять в стойло.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1853-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1921-yilda vafot etganlar]] rbqxo6xk3pluiictaowaxad0tv84s24 0 7513 31738 25217 2026-08-09T05:37:02Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31738 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Thomas More | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Thomas More | Vikiombor = }} '''Thomas More''' (ruschadan kirib kelgan talaffuzi '''Tomas Mor'''; 1478-yil 7-fevral — 1535-yil 6-iyul), katolik cherkovida '''Avliyo Thomas More''' nomi bilan hurmatga sazovor boʻlgan ingliz huquqshunosi, sudya, ijtimoiy faylasuf, yozuvchi, davlat arbobi va Uygʻonish davrining taniqli gumanisti. == Iqtiboslar == * Oʻzingni oʻylab, birovning halovatini oʻgʻirlash adolatdan emas{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:1478-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1535-yilda vafot etganlar]] if55nyahp83zcqoq67tbs2qfrfv8vrd 32367 31738 2026-08-09T07:03:44Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32367 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Thomas More | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Thomas More | Vikiombor = }} '''Thomas More''' (ruschadan kirib kelgan talaffuzi '''Tomas Mor'''; 1478-yil 7-fevral — 1535-yil 6-iyul), katolik cherkovida '''Avliyo Thomas More''' nomi bilan hurmatga sazovor boʻlgan ingliz huquqshunosi, sudya, ijtimoiy faylasuf, yozuvchi, davlat arbobi va Uygʻonish davrining taniqli gumanisti. == Iqtiboslar == * Oʻzingni oʻylab, birovning halovatini oʻgʻirlash adolatdan emas{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:1478-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1535-yilda vafot etganlar]] 0zarnp378aptzgk1x90cecxgod0hh1o 32426 32367 2026-08-09T07:20:56Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up, replaced: |format=PDF |format=PDF → |format=PDF using [[Project:AWB|AWB]] 32426 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Thomas More | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Thomas More | Vikiombor = }} '''Thomas More''' (ruschadan kirib kelgan talaffuzi '''Tomas Mor'''; 1478-yil 7-fevral — 1535-yil 6-iyul), katolik cherkovida '''Avliyo Thomas More''' nomi bilan hurmatga sazovor boʻlgan ingliz huquqshunosi, sudya, ijtimoiy faylasuf, yozuvchi, davlat arbobi va Uygʻonish davrining taniqli gumanisti. == Iqtiboslar == * Oʻzingni oʻylab, birovning halovatini oʻgʻirlash adolatdan emas{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:1478-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1535-yilda vafot etganlar]] if55nyahp83zcqoq67tbs2qfrfv8vrd 0 7527 32283 31686 2026-08-09T06:45:23Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32283 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Ivan Goncharov | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Ivan Goncharov | Vikiombor = }} '''Ivan Aleksandrovich Goncharov''' [1812.6(18).6, Simbirsk- 1891.15(27).9, Peterburg] — rus yozuvchisi. Peterburg FA muxbir aʼzosi (1860). == Iqtiboslar == {{Q|Ulugʻ muhabbat teran aql bilan uzviy bogʻlangan; aqlning kengligi qalbning teranligiga teng. Shuning uchun ham [[insonparvarlik]] choʻqqisini buyuk qalb egalari zabt etadilar: chunki ular — buyuk aql egalari hamdirlar{{sfn|Voronsov|1989|pp=41-42}}.|4=Великая любовь неразлучна с глубоким умом; широта ума равняется глубине сердца. Оттого крайних вершин гуманности достигают великие сердца: они же — великие умы{{sfn|Воронцов|1977|p=57}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1812-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1891-yilda vafot etganlar]] b0fq29teymku4y1o2lta4h6jpcv899l 0 7530 32032 25282 2026-08-09T06:14:18Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32032 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Ludwig van Beethoven | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Ludwig van Beethoven | Vikiombor = }} '''Ludwig van Beethoven''' ({{Talaffuz|Lyudvig van Betxoven}}; 1770-yil 17-dekabrda choʻqintirilgan – 1827-yil 26-mart) — nemis bastakori va pianinochisi. U Gʻarb musiqasi tarixidagi eng hurmatli shaxslardan biri; uning asarlari mumtoz musiqa repertuarining eng koʻp ijro etilgan asarlari qatoriga kiradi va klassik musiqada klassik davrdan romantik davrga oʻtish davrini qamrab oladi. == Iqtiboslar == * Men [[ezgulik]]dan boshqa biror afzallikni bilmayman{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1770-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1827-yilda vafot etganlar]] 7yjsowgeo8gvaahk6yoigzrh577rucd 0 7553 31972 25369 2026-08-09T06:06:58Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31972 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Nicolas Chamfort | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Nicolas Chamfort | Vikiombor = }} '''Sébastien-Roch Nicolas''' ({{Talaffuz|Sebastyan Rok Nikola}}; voyaga yetgach '''Nicolas Chamfort''' [{{Talaffuz|Nikola Shamfor}}] va '''Sébastien Nicolas de Chamfort'''; 1741-yil 6-aprel — 1794-yil 13-aprel) — fransuz yozuvchisi. Oʻzining [[epigramma]] va [[hikmatli soʻzlar]]i bilan shuhrat qozongan. == Iqtiboslar == * Kim chinakam qalb egasi boʻlmasa, u [[ezgulik]] qilishga qodir emas: faqat xushfeʼl boʻla olishi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1740-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1794-yilda vafot etganlar]] iixkl3zsg0r2qrvzx69ftfd65oorxqx 0 7580 32270 25464 2026-08-09T06:43:32Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32270 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Robert Louis Stevenson | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Robert Louis Stevenson | Vikiombor = }} '''Robert Lyuis Stivenson''' ({{lang-en|Robert Louis Stevenson}}; 13-noyabr 1850 — 3-dekabr 1894) — mashhur shotland yozuvchisi va shoiri. Robert Lyuis Stivensonning eng taniqli asari „Xazinalar oroli“ („Treasure Island“) (1883) romanidir. == Iqtiboslar == * [[Yaxshilik]] va [[kamtarlik]] — shu ikki fazilatdan kishi hech qachon charchamasligi kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=42}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1850-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1894-yilda vafot etganlar]] 4ze3d8ntgxpmh401rq9jyr3qftp0k95 0 7592 32250 25494 2026-08-09T06:40:55Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32250 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Henry Ward Beecher | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Henry Ward Beecher | Vikiombor = }} '''Henry Ward Beecher''' ({{Talaffuz|Genri Uord Bicher}}; 1813-yil 24-iyun — 1887-yil 8-mart) — amerikalik ruhoniy. == Iqtiboslar == * Boshiga kulfat tushgan odamga yaxshi soʻz bilan tasalli berish — koʻpincha temir yoʻldagi koʻrsatkichni vaqtida toʻgʻrilab qoʻyishdek muhimdir: ravon va xavfsiz hayot yoʻlini atigi bir qarichgina masofa ajratib turadi{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1813-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1887-yilda vafot etganlar]] 3s1r6qnakh21n64tjczff5px190hqiy 0 7896 32278 31693 2026-08-09T06:44:45Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32278 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Pyotr Vyazemskiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Pyotr Vyazemskiy | Vikiombor = }} '''Pyotr Andreyevich Vyazemskiy''' ({{lang-ru|Пëтр Андре́евич Вя́земский}}; 1792-yil — 1878-yil) — rus shoiri. == Iqtiboslar == {{Q|Ayrim kishilarning qalbi suvqogʻozga oʻxshaydi: yaqin kishilarining [[koʻz yoshi]] ularga singmay, dumalab tushib ketaveradi{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}.|4=О некоторых сердцах можно сказать, что они свойства непромокаемого: слезы ближних не пробивают их, а только скользят по ним{{sfn|Воронцов|1977|p=60}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1792-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1878-yilda vafot etganlar]] i5hsnrjo7ns0a55w4pxst4ro4mpd54n 0 7915 32277 31698 2026-08-09T06:44:38Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32277 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Vasiliy Klyuchevskiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Vasiliy Klyuchevskiy | Vikiombor = }} '''Vasiliy Osipovich Klyuchevskiy''' ({{lang-ru|Васи́лий О́сипович Ключевский}}; 1841-yil - 1911-yil) — rus tarixchisi. == Iqtiboslar == <!-- Y --> {{Q|Yaxshilik qilishni biladigan odam emas, birovga yomonlik ravo koʻrmaydigan kishi [[saxovat]] egasidir{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}.|4=Добрый человек не тот, кто умеет делать добро, а тот, кто не умеет делать зла{{sfn|Воронцов|1977|p=60}}.}} <!-- Sh --> {{Q|Shunday odamlar borki, ularga odamday muomala qila boshlasang, maxluqqa aylanib ketadilar{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}.|4=Есть люди, которые становятся скотами, как только начинают обращаться с ними, как с людьми{{sfn|Воронцов|1977|p=60}}.}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} * {{Kitob manbasi |title=Симфония разума. Афоризмы и изречения отечественных и зарубежных авторов |last=Воронцов |year=1977 |first=Владимир Васильевич |publisher=Молодая гвардия |location=Москва |edition=2-е изд. |pages=624}} {{refend}} [[Turkum:1841-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1911-yilda vafot etganlar]] rykm1z7sbm10wl04abmvrsgfr1w5iv2 0 7976 32295 31717 2026-08-09T06:46:56Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32295 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Miguel de Cervantes | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Miguel de Cervantes | Vikiombor = }} Don '''Miguel de Cervantes Saavedra''' (ruschadan kirib kelgan ismi '''Migel de Saavedri Servantes'''; 1547-yil 29-sentyabr – 1616-yil 23-aprel) ispan yozuvchisi, shoiri va dramaturgi boʻlgan. Uning Don Kixot romani Gʻarb adabiyoti klassikasi hisoblanib, 65'dan ortiq tillarga tarjima qilingan. == Iqtiboslar == <!-- E --> * Ezgu ishni hech qachon keyinga qoldirmaslik kerak: har qanday paysalga solish bemaʼnilik va koʻpincha xavflidir{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}. <!-- G --> * [[Goʻzallik]] butun olamni qalbga olib kiradigan kuch va isteʼdodga ega{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}. <!-- K --> * [[Kamtarlik]] bilan yoʻgʻrilgan goʻzallikkina goʻzallik deya atalishga haqli. Kamtarligi boʻlmagan goʻzallik — goʻzallik emas, shunchaki xushbichimlikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=45}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1547-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1616-yilda vafot etganlar]] 0hdt6j2z52bwiq1pmatx7mx6lxmijs2 0 7981 31968 26952 2026-08-09T06:06:29Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31968 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Yuz | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Bet | Vikilugʻat = Yuz | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Yuz''', '''bet''', '''chehra''', '''aft''' — [[odam]]lar va boshqa koʻplab [[hayvon]]larda boshning old qismi boʻlib, unda [[koʻz]], [[burun]] va [[ogʻiz]] kabi aksariyat sezgi aʼzolari joylashgan. {{ABD}} == G == {{Q|Goʻzal chehra oʻz nomi bilan goʻzal{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}.|[[Frensis Bekon]]}} == I == {{Q|Inson chehrasi hamisha uning ichki olamini aks ettiradi, shu sababli, [[fikr]] yuzda aks etmaydi, deb oʻylash xatodir{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}.|[[Viktor Gyugo]]}} {{Q|Inson chehrasi uning [[til]]iga nisbatan koʻp va qiziqroq narsalarni aytib berishi mumkin: til faqat inson fikrlarini bayon etsa, chehra — fikr mohiyatini koʻrsatadi{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}.|[[Artur Shopengauer]]}} == R == {{Q|Roʻyi zaminda biz uchun eng maroqlisi — inson chehrasidir{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}.|[[Georg Kristof Lixtenberg]]}} == Ch == {{Q|Chehra — [[qalb]] koʻzgusidir{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}.|[[Maksim Gorkiy]]}} {{Q|Chehrasi ochiq kishining qalbi ham ochiq{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}.|[[Fridrix Shiller]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] d522sak5281mllg9dtkhnqs226v332q 0 7984 31744 26944 2026-08-09T05:37:18Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 31744 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Wilhelm Raabe | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Wilhelm Raabe | Vikiombor = }} '''Wilhelm Raabe''' ({{Talaffuz|Vilgelm Raabe}}; 1831-yil 8-sentyabr — 1910-yil 15-noyabr) — nemis yozuvchisi. == Iqtiboslar == * [[Goʻzallik]] — haqiqiy baxt-saodat va rasmana qahramonlik boʻlib, u balandparvoz soʻzlarga muhtoj emas{{sfn|Voronsov|1989|p=44}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1831-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1910-yilda vafot etganlar]] thfs540o5sasro4mhednfd8103joz4p 0 11694 32289 31713 2026-08-09T06:46:11Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 32289 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Étienne-Louis Boullée | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Étienne-Louis Boullée | Vikiombor = }} '''Étienne-Louis Boullée''' ({{Talaffuz|Eten Lui Bule}}; 1728-yil 12-fevral – 1799-yil 4-fevral) — fransuz arxitektori. == Iqtiboslar == * Maʼnosiz joyda [[goʻzallik]] boʻlishi mumkin emas{{sfn|Voronsov|1989|p=45}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |format=PDF |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:1728-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1799-yilda vafot etganlar]] irv8owjhbw1y37ils87nyve32vpas61