abuk sabuk

Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.2 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk abuk sabuk 0 2585 638689 6963 2026-05-19T11:21:11Z MustafaCavlak 10680 MustafaCavlak [[abuk-sabuk]] sahifasini [[abuk sabuk]]ga koʻchirdi: Xato yozilgan sarlavha 6963 wikitext text/x-wiki {{-tr-}} '''abuk-sabuk''' :[[almoyi-jalmoyi]] 9pr6d3mp3vzywcvqz4hq1nedwh8m4ua 638692 638689 2026-05-19T11:21:39Z MustafaCavlak 10680 638692 wikitext text/x-wiki {{-tr-}} '''abuk sabuk''' :[[almoyi-jalmoyi]] t6agab5e96cxxjd3jpqydd269z7i332 turna 0 11278 638687 630616 2026-05-19T05:57:13Z Yokubjon Juraev 8265 638687 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tur-na''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :Issiq oʻlkalarda botqokdik va koʻllarda yashaydigan, oyogʻi, boʻyni, tumshugʻi uzun, boshida toji (sochi) bor koʻchmanchi qush. ''Argʻimchoqqa oʻxshab tizilishgan tur-nalar..'' P. Tursun, Oʻqituvchi. {{misol|Oʻlkamizga nav-bahor elchilari — {{ajrat|turna}}lar va qaldirgʻochlar uchib kela boshladilar.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. ''Sochning oqarishi insonlar xususiyatidir, lekin tur-nalarning qarigan vaqtida sochi-toji kul-ranglikdan qoralikka almashadi.'' Gazetadan. :Turna qator, turnaqator Qator boʻlib tizilgan, birining ketidan biri. {{misol|Ogʻir yuk mashinalari {{ajrat|turna}} qator boʻlib tosh-beton toʻkkanlari — bari koʻz oldimda. S.|[[w:Anorboyev|Anorboyev]]|Yoʻlda yoʻldosh boʻlganlar}}. {{misol|Faqatgina uch oyda bir suv beradigan joʻmrak bor. Bu yerda ham togʻora koʻtargan kishilar {{ajrat|turna}} qator tu-zilishib turadi.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. {{misol|Mana shu ovoza-dan soʻng uyimizga {{ajrat|turna}} qator sovchilar kela boshladi.|[[w:T. Jalolov|T. Jalolov]]|Oltin qafas}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУРНА}} == Tarjimalari == *{{kjh}}: [[турна]] {{Tarjimalar |ru = |cv = [[тăрна]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''turna''' [[журавль]]; // [[журавлиный]]; {{tarjmisoli|urgʻochi turna }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}moda turna }} самка журавля; {{tarjmisoli|turna bolasi }} журавлёнок;{{tarjmisoli| * turna qator }} гуськом, один за другим; вереницей; {{tarjmisoli|terimchi qizlar turna qator boʻlib ketmoqda }} девушки-сборщицы хлопка тянутся вереницей; {{tarjmisoli|koʻchada turna qator odam }} на улице множество людей ({{izoh|идущих вереницей}}). }} {{-tr-}} '''turna''' :turna 539l1ehxvaa4w75nv8up5znub8hie8r tayyorlamoq 0 13123 638674 627120 2026-05-18T18:11:36Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638674 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tay-yor-la-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''1 '''Tayyor, muhayyo holga keltirmoq; taxt qilmoq; hozirlamoq. {{misol|Qish-ga oʻtin {{ajrat|tayyorla}}moq. yash Gulnor hamma narsa-ni zumda {{ajrat|tayyorla}}b, dadasiga koʻrsatdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Zavrak nonushta {{ajrat|tayyorla}}b, u odam kutib oʻtirganini Meʼmorga xabar qildi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|..otin buvilarga, eshon oyimlarga tahorat suvi {{ajrat|tayyorla}}sh kabi yumushlar Gulnorni Yoʻlchi oldiga asta-sekin yaqinlashuvga majbur qildi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 2 Ishlab yuzaga keltirmoq, hosil qil-moq, yetishtirmoq (qurmoq, pishirmoq, tik-moq, yasamoq va sh.k.). {{misol|Unsin.. Yoʻlchi uchun oʻzi {{ajrat|tayyorla}}gan yaxshi "tagdoʻzi" doʻppini kiydir-di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. ''Hozirgi paytda shifobaxsh oʻsimliklardan dori tay-yorlashga alohida ahamiyat berilmoqda.'' Gazetadan. {{misol|U shu kuniyoq eni bir metr, boʻyi yarim metrli supa {{ajrat|tayyorla}}di.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. ''Chinnining anʼanaviy vazifasi idish-tovoqlar, meʼmor-'' 41-Oʻzbek tilining izohli lugʻati ''chilik detallari va boshqa buyumlar tayyor-lashda qoʻllanishidan iboratdir.'' Gazetadan. 3 Oʻqitib, oʻrgatib va b. yoʻllar bilan biror ish-vazifa uchun tayyor qilmoq; yetish-tirmoq. {{misol|Kadrlar {{ajrat|tayyorla}}moq. Imtihonga {{ajrat|tayyorla}}moq.}} m ''Tishchenko u ni'' [''Malohatni''] {{misol|birmuncha vaqt shofyorlar kursiga {{ajrat|tayyorla}}b-di, oqibat kirgizib ham qoʻyibdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Jonfigʻon}}. {{misol|Oʻttiz bir yigit-qiz Olmazor-dagi mexanizatorlar {{ajrat|tayyorla}}ydigan bilim yurtiga borib oʻqiymiz [dedi Aʼzam].|[[w:E. Rai-mov|E. Rai-mov]]|Ajab qishloq}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТАЙЁРЛАМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{-trans-|tayyorlanoq| * {{pt}}: [[carregar]] * {{tr}}: [[yüklemek]] * {{sah}}: [[бэлэмнээ]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tayyorlamoq''' '''1 '''[[готовить]], [[приготовлять]]; [[подготовлять]]; {{tarjmisoli|kadrlar tayyorlamoq }} готовить кадры; {{tarjmisoli|dars tayyorlamoq }} готовить уроки; {{tarjmisoli|ovqat tayyorlamoq }} приготовлять пищу; {{tarjmisoli|qoʻl yozmani bosmaga tayyorlamoq }} готовить рукопись к печати; '''tayyorlab qoʻymoq '''приготовить, подготовить; наготовить; '''2 '''[[заготовлять]]; {{tarjmisoli|oʻtin tayyorlamoq }} заготовлять дрова. }} lyubo40znuhqy34vbdnf28p455qmlkm sovuq 0 29713 638677 638668 2026-05-18T18:19:28Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638677 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''so-vuq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOVUQ I ' harorati past'. Barak s o v u h, de— razalar yaxlab holibdi (Ibrohim Rahim). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat 'harorati pasay-' maʼnosini anglatuvchi sogʻï- feʼli-dan (Devon, III, 284; DS, 507) —q qoʻshimchasi bilan yasalgan: sogʻï- + q <nowiki>=</nowiki> sogʻïq. Bu soʻzning ikkinchi boʻgʻinida ï unlisi saqlangan, shu usul bilan bu sifat sogʻuq otidan farqlangan (ДС, 507). Afsuski, bunday farqlash keyinchalik davom ettirilmagan: ot bilan si — fat sogʻuq tarzida bir xil yozilavergan (ТРС, 544). Oʻzbek tilida gʻ undoshi v undoshiga, o unlisi â unlisiga, ï unlisi u unlisiga almashgan: sogʻï— + q <nowiki>=</nowiki> sogʻïq > sovïq > sâvuq. SOVUQ II 'past harorat'. Kuz havosining suyak— larni zirhiratuvchi sovugʻiga haramay guzarda choyxoʻr koʻp edi (Mirzakalon Ismoiliy). Qadimgi tur — kiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot ' harora-ti pasay-' maʼnosini anglatuvchi sogʻï— feʼlidan (Devon, III, 284; DS, 507) -h qoʻshimchasi bilan yasalgan; qadimgi turkiy tildayoq bu soʻzning ikkinchi boʻgʻinida u unlisi talaffuz qilingan: sogʻï— + Q > sogʻuq (Devon, III, 284; DS, 507), shunday usul bilan bu ot sogʻïq sifa — tidan farqlangan. Afsuski, bunday farqlash keyincha — lik davom ettirilmagan: bu ot bilan sifat sogʻuq tar — zida bir xil yozilavergan (ТРС, 544). Oʻzbek tilida gʻ undoshi v undoshiga, o unlisi â unlisiga almashgan: sogʻuq > sâvuq.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #{{ot|uz}} Past harorat, past temperatura. {{misol|{{ajrat|Sovuq}} oyoqdan urar, Issiq - boshdan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Toshkentdan kelgan lektor "Oyda hayot bormi?" degan mavzuda leksiya oʻqib: -Oyda kechasi yuz gradus {{ajrat|sovuq}}, kunduzi yuz gradus issiq boʻladi, - degandi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Albatta, yoʻl yaxshi boʻlib, jadalroq yurishsa, {{ajrat|sovuq}} uncha bilinmas, lekin iz tushmagan yoʻldan yurish mushkul.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} '''Sovuq yemoq''' (''yoki'' '''qotmoq''') - {{ayn.}} [[sovqotmoq]]. {{misol|Birovning ishiga saratonda qoʻl {{ajrat|sovuq}} qotadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kun issiq, pidjaksiz ketay deyman-u, kechasiga qolsam {{ajrat|sovuq}} yemay, deb qoʻrqaman.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Shinelli yillar}} '''Sovuq olmoq''' (''yoki'' '''urmoq''') - sovuq qattiq taʼsir etib yoki muzlatib ishdan chiqarmoq, shikastlamoq. {{misol|..Endigina avj olayotgan nihollarni bir kechada {{ajrat|sovuq}} urdi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} '''Quruq''' (''yoki'' '''qora''') '''sovuq''' - havo ochiq yoki qor yogʻmay turgan vaqtdagi qattiq ayoz. {{misol|Toshkentda.. oʻtkir quruq {{ajrat|sovuq}}!.. Soqollarda, moʻylovlarda, kipriklarda qirov.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Bir tundayoq qora {{ajrat|sovuq}} gʻoʻzani urgan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} #{{ot}} {{etn.}} Sovuqlik ovqatlarni koʻp isteʼmol qilish natijasida organizm faoliyatining susayishi. {{misol|{{ajrat|Sovuq}}ni oshiradigan ovqat.}} '''Sovugʻi oshdi''' - 1) sovuqlik ovqatni yeyaverib lanj boʻldi. {{misol|Sovugʻing oshsa - davlat, Issigʻing oshsa - qiyomat.|Maqol}} {{misol|-Sut-qatiqlaring sovugʻimni oshirib yuboryapti. Shaharda bozor yaqin edi, asal oldirib turardim, - dedi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}} 2) {{koʻchma|uz}} bezor boʻldi, koʻngliga urdi. {{misol|Oʻzimiz ham yetimvachchalar orasida xoʻp chidam bilan oʻqidik-da, a? Qaysi birini koʻrmay, hali ham sovugʻim oshadi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} #Temperaturasi belgili chegaradan past yoki juda ham salqin, ayoz. {{misol|{{ajrat|Sovuq}} havo.}} {{misol|{{ajrat|Sovuq}} kun.}} {{misol|Men esa darchadan toʻnib boqaman, {{ajrat|Sovuq}} kuz tunidan maʼni chaqaman.|[[w:Abdulla Sher|Abdulla Sher]]|Qadimgi kuy}} #{{sft.}} Harorati, temperaturasi past. {{misol|Muzdek {{ajrat|sovuq}} suv.}} {{misol|Ichkilik deganni {{ajrat|sovuq}} suvdek simirgan bilan uncha kayf qila olmaysiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}} {{misol|{{ajrat|Sovuq}} shamol oqimi ham yuz terisiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} #Isitilmagan, qizitilmagan. {{misol|{{ajrat|Sovuq}}uy.}} {{misol|Teatr binosi {{ajrat|sovuq}}, tomoshabinlar palto va qalpoqlarda oʻtirishardi.|Gazetadan}} {{misol|{{ajrat|Sovuq}}, rutubatli xonamga shu kech Olib qaytdim iztirobingni.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}} #Sovigan yoki sovitilgan, yaxna. {{misol|Sovuq ovqat.}} {{misol|Qodir uygʻondi, u haddan tashqari chanqagan edi, choynakda qolgan {{ajrat|sovuq}} choyni shimirib, atrofiga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qanotsiz chittak}} #{{sft.}} {{koʻchma}} Oʻziga jalb qilmaydigan; yoqimsiz. {{misol|Sovuq odam.}} {{misol|Sovuq bashara.}} {{misol|Oʻzi sovuqning qiligʻi ham {{ajrat|sovuq}}.Maqol}} {{misol|Quloqdan kirgan {{ajrat|sovuq}} soʻz Koʻngilga borib muz boʻlar.|Maqol}} {{misol|Bir vaqtlar dehqonlarga, deb havas bilan qurdirgan bu uy-joy, gʻisht yotqizilgan keng supa., koʻziga {{ajrat|sovuq}}, gʻarib, mungli koʻrindi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} {{misol|Qora qishda toʻy qilmay, Battar boʻlgur nokas gov, Bachchagʻarning aslida Feʼli {{ajrat|sovuq}} ediyov.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}} {{misol|Qoʻying, Numonjon aka, qiz bolani qoʻltiqlab yurishni ham bilmaysiz-a! Biram {{ajrat|sovuq}}, besoʻnaqaysiz.|[[w:M. Boboyev|M. Boboyev]]|Goʻzallik istab}} '''Turqi''' (''yoki'' '''soʻxtasi''') '''sovuq''' - gap-soʻzi, tashqi koʻrinishi bilan kishiga yoqmaydigan kimsa haqida aytiladigan ibora. {{misol|E, meni endi koʻrayapsizmi, Muyassarxon, eski bilganingiz sassiq chol - soʻxtasi {{ajrat|sovuq}} Nazar Yaxshiboyman-da.|[[w:Murod Muhammad Do‘st|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} #Koʻngilga yoqmaydigan, xush kelmaydigan; qoʻpol, dagʻal. {{misol|{{ajrat|Sovuq}} hazil.}} {{misol|{{ajrat|Sovuq}} javob.}} {{misol|{{ajrat|Sovuq}} muomala.}} {{misol|[Yigit] Davron tomon yaqinlasharkan, {{ajrat|sovuq}}qina iljaygancha: - Odamni qoʻrqitib yubordingiz, oka, - dedi.|[[w:N. Qilichev|N. Qilichev]]|Chigʻiriq}} {{misol|Poʻlat u [Husniddin] bilan juda {{ajrat|sovuq}} salomlashdi - ensasi qotib, qoʻlininguchini berdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Qahramonnoma}} #Yoqimsiz, koʻngilsiz, noxush. {{misol|{{ajrat|Sovuq}} xabar.}} {{misol|Yodimga uning oʻsha qisqa, lekin mening eng aziz his-tuygʻularimni yanchib tashlagan {{ajrat|sovuq}} maktubi tushdi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Ikki muhabbat}} {{misol|Mashriqiy bu {{ajrat|sovuq}} xabarni eshitgach, bagʻri oʻtda yonib, nima qilishini bilmay, Suriya bilan birga tushgan rasmidan Suriyani qirqib olib, yoqib yubordi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Qahramonnoma}} '''Sovuq urush''' - {{siyos.}} mamlakatlar oʻrtasidagi munosabatlarda turli yoʻl va vositalar bilan keskinlik, dushmanlikni kuchaytirishga qaratilgan siyosat. === Sinonimlari === [[ushuk]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|СОВУҚ}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{uz-adj}} ===Tillar=== *{{tr}}: [[soğuk]] *{{tyv}}: [[соок]] {{Tarjimalar |gag = [[suuk]] |kjh=[[соох]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''sovuq''' '''1 '''[[холодный]]; [[морозный]], [[свежий]] ({{izoh|о погоде}}); // [[холодно]]; [[свежо]]; // [[холод]], [[мороз]]; [[холода]], [[морозы]]; {{tarjmisoli|sovuq suv }} холодная вода; {{tarjmisoli|sovuq havo }} холодная погода; {{tarjmisoli|uy sovuq }} в комнате холодно; {{tarjmisoli|sovuq oqim }} {{izoh|геогр.}} холодное течение; {{tarjmisoli|sovuq kunlar }} морозные дни; {{tarjmisoli|sovuq qutbi }} полюс холода; {{tarjmisoli|sovuq tushuvi bilan }} с наступлением холодов; {{tarjmisoli|ha, bay-bay, sovugʻi tushkur-ey!}} ай да мороз!; ну и морозец!; {{tarjmisoli|goh isitmasi tutdi, goh sovugʻi chiqdi}} его бросало то в жар, то в холод; {{tarjmisoli|qora sovuq }} ({{izoh|букв.}} чёрный мороз) морозы без снега; {{tarjmisoli|qoʻlimni sovuq oldi }} я отморозил (себе) руки; {{tarjmisoli|olmani sovuq urdi }} яблоки побило морозом; {{tarjmisoli|sovuqqa chidamli }} морозоустойчивый; {{tarjmisoli|sovuq yemoq {{izoh|или sovuq(qa) qotmoq}}}} мёрзнуть, зябнуть, замерзать; {{tarjmisoli|sovuq (qa) qotirmoq }} держать на холоде, морозить, заставлять мёрзнуть; '''2 '''{{izoh|перен}}. [[неприятный]], [[неприглядный]], [[непривлекательный]], [[отталкивающий]], [[антипатичный]]; [[холодный]]; [[сухой]]; [[грубый]]; // [[холодно]]; [[сухо]], [[неприветливо]]; [[грубо]]; [[отталкивающе]]; {{tarjmisoli|sovuq odam }} неприятный человек; {{tarjmisoli|koʻrinishi sovuq }} несимпатичный; неприятной наружности; {{tarjmisoli|sovuq gap }} сухие, холодные слова; {{tarjmisoli|gapi sovuq odam }} неприятный ({{izoh|в разговоре}}) человек; грубиян; {{tarjmisoli|sovuq xabar }} неприятная весть; {{tarjmisoli|sovuq muomala }} холодное отношение; неприветливое обращение; {{tarjmisoli|sovuq munosabatlar urushi }} {{izoh|полит. }}({{izoh|букв.}} война холодных отношений) холодная война; {{tarjmisoli|bizni sovuqqina qarshi oldi }} он холодно (неприветливо) встретил нас; {{tarjmisoli|koʻzimga sovuq koʻrindi }} он мне показался неприятным, отталкивающим; {{tarjmisoli|issiq-sovuq }} {{izoh|см.}} [[issiq]]; {{tarjmisoli|ishga sovuq qaramoq}} халатно относиться к делу ({{izoh|к работе}}); {{tarjmisoli|sovugʻim oshib ketdi}} 1) я слишком много употреблял низкокалорийной пищи ({{izoh|см.}} [[sovuqlik]] 3); 2) {{izoh|перен}}. мне претит, меня тошнит, коробит ({{izoh|от кого-чего-л.}}); '''3 '''{{izoh|этн}}. {{izoh|в узбекской народной медицине - слабость организма, возникшая вследствие употребления пищи преимущественно из категории [[sovuqlik]]}} ({{izoh|см.}} [[sovuqlik]] 3); {{tarjmisoli|sovugʻi oshdi}} 1) он ослаб, ему неможется; 2) {{izoh|перен.}} он переживает, его корёжит ({{izoh|напр., при воспоминании о чем-л. неприятном}}); {{tarjmisoli|sovuq mijoz odam }} человек, предрасположенный к пище из категории [[sovuqlik]] ({{izoh|см.}} [[sovuqlik]] 3). }} 3wuwhzba4ryz5mp64mquzlu2aw6i2kb 638683 638677 2026-05-18T18:52:04Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tillar */ 638683 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''so-vuq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOVUQ I ' harorati past'. Barak s o v u h, de— razalar yaxlab holibdi (Ibrohim Rahim). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat 'harorati pasay-' maʼnosini anglatuvchi sogʻï- feʼli-dan (Devon, III, 284; DS, 507) —q qoʻshimchasi bilan yasalgan: sogʻï- + q <nowiki>=</nowiki> sogʻïq. Bu soʻzning ikkinchi boʻgʻinida ï unlisi saqlangan, shu usul bilan bu sifat sogʻuq otidan farqlangan (ДС, 507). Afsuski, bunday farqlash keyinchalik davom ettirilmagan: ot bilan si — fat sogʻuq tarzida bir xil yozilavergan (ТРС, 544). Oʻzbek tilida gʻ undoshi v undoshiga, o unlisi â unlisiga, ï unlisi u unlisiga almashgan: sogʻï— + q <nowiki>=</nowiki> sogʻïq > sovïq > sâvuq. SOVUQ II 'past harorat'. Kuz havosining suyak— larni zirhiratuvchi sovugʻiga haramay guzarda choyxoʻr koʻp edi (Mirzakalon Ismoiliy). Qadimgi tur — kiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot ' harora-ti pasay-' maʼnosini anglatuvchi sogʻï— feʼlidan (Devon, III, 284; DS, 507) -h qoʻshimchasi bilan yasalgan; qadimgi turkiy tildayoq bu soʻzning ikkinchi boʻgʻinida u unlisi talaffuz qilingan: sogʻï— + Q > sogʻuq (Devon, III, 284; DS, 507), shunday usul bilan bu ot sogʻïq sifa — tidan farqlangan. Afsuski, bunday farqlash keyincha — lik davom ettirilmagan: bu ot bilan sifat sogʻuq tar — zida bir xil yozilavergan (ТРС, 544). Oʻzbek tilida gʻ undoshi v undoshiga, o unlisi â unlisiga almashgan: sogʻuq > sâvuq.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #{{ot|uz}} Past harorat, past temperatura. {{misol|{{ajrat|Sovuq}} oyoqdan urar, Issiq - boshdan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Toshkentdan kelgan lektor "Oyda hayot bormi?" degan mavzuda leksiya oʻqib: -Oyda kechasi yuz gradus {{ajrat|sovuq}}, kunduzi yuz gradus issiq boʻladi, - degandi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Albatta, yoʻl yaxshi boʻlib, jadalroq yurishsa, {{ajrat|sovuq}} uncha bilinmas, lekin iz tushmagan yoʻldan yurish mushkul.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} '''Sovuq yemoq''' (''yoki'' '''qotmoq''') - {{ayn.}} [[sovqotmoq]]. {{misol|Birovning ishiga saratonda qoʻl {{ajrat|sovuq}} qotadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kun issiq, pidjaksiz ketay deyman-u, kechasiga qolsam {{ajrat|sovuq}} yemay, deb qoʻrqaman.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Shinelli yillar}} '''Sovuq olmoq''' (''yoki'' '''urmoq''') - sovuq qattiq taʼsir etib yoki muzlatib ishdan chiqarmoq, shikastlamoq. {{misol|..Endigina avj olayotgan nihollarni bir kechada {{ajrat|sovuq}} urdi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} '''Quruq''' (''yoki'' '''qora''') '''sovuq''' - havo ochiq yoki qor yogʻmay turgan vaqtdagi qattiq ayoz. {{misol|Toshkentda.. oʻtkir quruq {{ajrat|sovuq}}!.. Soqollarda, moʻylovlarda, kipriklarda qirov.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Bir tundayoq qora {{ajrat|sovuq}} gʻoʻzani urgan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} #{{ot}} {{etn.}} Sovuqlik ovqatlarni koʻp isteʼmol qilish natijasida organizm faoliyatining susayishi. {{misol|{{ajrat|Sovuq}}ni oshiradigan ovqat.}} '''Sovugʻi oshdi''' - 1) sovuqlik ovqatni yeyaverib lanj boʻldi. {{misol|Sovugʻing oshsa - davlat, Issigʻing oshsa - qiyomat.|Maqol}} {{misol|-Sut-qatiqlaring sovugʻimni oshirib yuboryapti. Shaharda bozor yaqin edi, asal oldirib turardim, - dedi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}} 2) {{koʻchma|uz}} bezor boʻldi, koʻngliga urdi. {{misol|Oʻzimiz ham yetimvachchalar orasida xoʻp chidam bilan oʻqidik-da, a? Qaysi birini koʻrmay, hali ham sovugʻim oshadi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} #Temperaturasi belgili chegaradan past yoki juda ham salqin, ayoz. {{misol|{{ajrat|Sovuq}} havo.}} {{misol|{{ajrat|Sovuq}} kun.}} {{misol|Men esa darchadan toʻnib boqaman, {{ajrat|Sovuq}} kuz tunidan maʼni chaqaman.|[[w:Abdulla Sher|Abdulla Sher]]|Qadimgi kuy}} #{{sft.}} Harorati, temperaturasi past. {{misol|Muzdek {{ajrat|sovuq}} suv.}} {{misol|Ichkilik deganni {{ajrat|sovuq}} suvdek simirgan bilan uncha kayf qila olmaysiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}} {{misol|{{ajrat|Sovuq}} shamol oqimi ham yuz terisiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} #Isitilmagan, qizitilmagan. {{misol|{{ajrat|Sovuq}}uy.}} {{misol|Teatr binosi {{ajrat|sovuq}}, tomoshabinlar palto va qalpoqlarda oʻtirishardi.|Gazetadan}} {{misol|{{ajrat|Sovuq}}, rutubatli xonamga shu kech Olib qaytdim iztirobingni.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}} #Sovigan yoki sovitilgan, yaxna. {{misol|Sovuq ovqat.}} {{misol|Qodir uygʻondi, u haddan tashqari chanqagan edi, choynakda qolgan {{ajrat|sovuq}} choyni shimirib, atrofiga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qanotsiz chittak}} #{{sft.}} {{koʻchma}} Oʻziga jalb qilmaydigan; yoqimsiz. {{misol|Sovuq odam.}} {{misol|Sovuq bashara.}} {{misol|Oʻzi sovuqning qiligʻi ham {{ajrat|sovuq}}.Maqol}} {{misol|Quloqdan kirgan {{ajrat|sovuq}} soʻz Koʻngilga borib muz boʻlar.|Maqol}} {{misol|Bir vaqtlar dehqonlarga, deb havas bilan qurdirgan bu uy-joy, gʻisht yotqizilgan keng supa., koʻziga {{ajrat|sovuq}}, gʻarib, mungli koʻrindi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} {{misol|Qora qishda toʻy qilmay, Battar boʻlgur nokas gov, Bachchagʻarning aslida Feʼli {{ajrat|sovuq}} ediyov.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}} {{misol|Qoʻying, Numonjon aka, qiz bolani qoʻltiqlab yurishni ham bilmaysiz-a! Biram {{ajrat|sovuq}}, besoʻnaqaysiz.|[[w:M. Boboyev|M. Boboyev]]|Goʻzallik istab}} '''Turqi''' (''yoki'' '''soʻxtasi''') '''sovuq''' - gap-soʻzi, tashqi koʻrinishi bilan kishiga yoqmaydigan kimsa haqida aytiladigan ibora. {{misol|E, meni endi koʻrayapsizmi, Muyassarxon, eski bilganingiz sassiq chol - soʻxtasi {{ajrat|sovuq}} Nazar Yaxshiboyman-da.|[[w:Murod Muhammad Do‘st|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} #Koʻngilga yoqmaydigan, xush kelmaydigan; qoʻpol, dagʻal. {{misol|{{ajrat|Sovuq}} hazil.}} {{misol|{{ajrat|Sovuq}} javob.}} {{misol|{{ajrat|Sovuq}} muomala.}} {{misol|[Yigit] Davron tomon yaqinlasharkan, {{ajrat|sovuq}}qina iljaygancha: - Odamni qoʻrqitib yubordingiz, oka, - dedi.|[[w:N. Qilichev|N. Qilichev]]|Chigʻiriq}} {{misol|Poʻlat u [Husniddin] bilan juda {{ajrat|sovuq}} salomlashdi - ensasi qotib, qoʻlininguchini berdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Qahramonnoma}} #Yoqimsiz, koʻngilsiz, noxush. {{misol|{{ajrat|Sovuq}} xabar.}} {{misol|Yodimga uning oʻsha qisqa, lekin mening eng aziz his-tuygʻularimni yanchib tashlagan {{ajrat|sovuq}} maktubi tushdi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Ikki muhabbat}} {{misol|Mashriqiy bu {{ajrat|sovuq}} xabarni eshitgach, bagʻri oʻtda yonib, nima qilishini bilmay, Suriya bilan birga tushgan rasmidan Suriyani qirqib olib, yoqib yubordi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Qahramonnoma}} '''Sovuq urush''' - {{siyos.}} mamlakatlar oʻrtasidagi munosabatlarda turli yoʻl va vositalar bilan keskinlik, dushmanlikni kuchaytirishga qaratilgan siyosat. === Sinonimlari === [[ushuk]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|СОВУҚ}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{uz-adj}} ===Tillar=== {{-trans-|sovuq| *{{gag}}: [[suuk]] *{{tr}}: [[soğuk]] *{{tyv}}: [[соок]] *{{kjh}}: [[соох]] *{{sah}}: [[мүлүүн]] |}} {{Tarjimalar | }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''sovuq''' '''1 '''[[холодный]]; [[морозный]], [[свежий]] ({{izoh|о погоде}}); // [[холодно]]; [[свежо]]; // [[холод]], [[мороз]]; [[холода]], [[морозы]]; {{tarjmisoli|sovuq suv }} холодная вода; {{tarjmisoli|sovuq havo }} холодная погода; {{tarjmisoli|uy sovuq }} в комнате холодно; {{tarjmisoli|sovuq oqim }} {{izoh|геогр.}} холодное течение; {{tarjmisoli|sovuq kunlar }} морозные дни; {{tarjmisoli|sovuq qutbi }} полюс холода; {{tarjmisoli|sovuq tushuvi bilan }} с наступлением холодов; {{tarjmisoli|ha, bay-bay, sovugʻi tushkur-ey!}} ай да мороз!; ну и морозец!; {{tarjmisoli|goh isitmasi tutdi, goh sovugʻi chiqdi}} его бросало то в жар, то в холод; {{tarjmisoli|qora sovuq }} ({{izoh|букв.}} чёрный мороз) морозы без снега; {{tarjmisoli|qoʻlimni sovuq oldi }} я отморозил (себе) руки; {{tarjmisoli|olmani sovuq urdi }} яблоки побило морозом; {{tarjmisoli|sovuqqa chidamli }} морозоустойчивый; {{tarjmisoli|sovuq yemoq {{izoh|или sovuq(qa) qotmoq}}}} мёрзнуть, зябнуть, замерзать; {{tarjmisoli|sovuq (qa) qotirmoq }} держать на холоде, морозить, заставлять мёрзнуть; '''2 '''{{izoh|перен}}. [[неприятный]], [[неприглядный]], [[непривлекательный]], [[отталкивающий]], [[антипатичный]]; [[холодный]]; [[сухой]]; [[грубый]]; // [[холодно]]; [[сухо]], [[неприветливо]]; [[грубо]]; [[отталкивающе]]; {{tarjmisoli|sovuq odam }} неприятный человек; {{tarjmisoli|koʻrinishi sovuq }} несимпатичный; неприятной наружности; {{tarjmisoli|sovuq gap }} сухие, холодные слова; {{tarjmisoli|gapi sovuq odam }} неприятный ({{izoh|в разговоре}}) человек; грубиян; {{tarjmisoli|sovuq xabar }} неприятная весть; {{tarjmisoli|sovuq muomala }} холодное отношение; неприветливое обращение; {{tarjmisoli|sovuq munosabatlar urushi }} {{izoh|полит. }}({{izoh|букв.}} война холодных отношений) холодная война; {{tarjmisoli|bizni sovuqqina qarshi oldi }} он холодно (неприветливо) встретил нас; {{tarjmisoli|koʻzimga sovuq koʻrindi }} он мне показался неприятным, отталкивающим; {{tarjmisoli|issiq-sovuq }} {{izoh|см.}} [[issiq]]; {{tarjmisoli|ishga sovuq qaramoq}} халатно относиться к делу ({{izoh|к работе}}); {{tarjmisoli|sovugʻim oshib ketdi}} 1) я слишком много употреблял низкокалорийной пищи ({{izoh|см.}} [[sovuqlik]] 3); 2) {{izoh|перен}}. мне претит, меня тошнит, коробит ({{izoh|от кого-чего-л.}}); '''3 '''{{izoh|этн}}. {{izoh|в узбекской народной медицине - слабость организма, возникшая вследствие употребления пищи преимущественно из категории [[sovuqlik]]}} ({{izoh|см.}} [[sovuqlik]] 3); {{tarjmisoli|sovugʻi oshdi}} 1) он ослаб, ему неможется; 2) {{izoh|перен.}} он переживает, его корёжит ({{izoh|напр., при воспоминании о чем-л. неприятном}}); {{tarjmisoli|sovuq mijoz odam }} человек, предрасположенный к пище из категории [[sovuqlik]] ({{izoh|см.}} [[sovuqlik]] 3). }} hidzhq44v760cbf6gsn8i9wicyxi91y 638685 638683 2026-05-19T03:52:10Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638685 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''so-vuq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOVUQ I ' harorati past'. Barak s o v u h, de— razalar yaxlab holibdi (Ibrohim Rahim). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat 'harorati pasay-' maʼnosini anglatuvchi sogʻï- feʼli-dan (Devon, III, 284; DS, 507) —q qoʻshimchasi bilan yasalgan: sogʻï- + q <nowiki>=</nowiki> sogʻïq. Bu soʻzning ikkinchi boʻgʻinida ï unlisi saqlangan, shu usul bilan bu sifat sogʻuq otidan farqlangan (ДС, 507). Afsuski, bunday farqlash keyinchalik davom ettirilmagan: ot bilan si — fat sogʻuq tarzida bir xil yozilavergan (ТРС, 544). Oʻzbek tilida gʻ undoshi v undoshiga, o unlisi â unlisiga, ï unlisi u unlisiga almashgan: sogʻï— + q <nowiki>=</nowiki> sogʻïq > sovïq > sâvuq. SOVUQ II 'past harorat'. Kuz havosining suyak— larni zirhiratuvchi sovugʻiga haramay guzarda choyxoʻr koʻp edi (Mirzakalon Ismoiliy). Qadimgi tur — kiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot ' harora-ti pasay-' maʼnosini anglatuvchi sogʻï— feʼlidan (Devon, III, 284; DS, 507) -h qoʻshimchasi bilan yasalgan; qadimgi turkiy tildayoq bu soʻzning ikkinchi boʻgʻinida u unlisi talaffuz qilingan: sogʻï— + Q > sogʻuq (Devon, III, 284; DS, 507), shunday usul bilan bu ot sogʻïq sifa — tidan farqlangan. Afsuski, bunday farqlash keyincha — lik davom ettirilmagan: bu ot bilan sifat sogʻuq tar — zida bir xil yozilavergan (ТРС, 544). Oʻzbek tilida gʻ undoshi v undoshiga, o unlisi â unlisiga almashgan: sogʻuq > sâvuq.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #{{ot|uz}} Past harorat, past temperatura. {{misol|{{ajrat|Sovuq}} oyoqdan urar, Issiq - boshdan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Toshkentdan kelgan lektor "Oyda hayot bormi?" degan mavzuda leksiya oʻqib: -Oyda kechasi yuz gradus {{ajrat|sovuq}}, kunduzi yuz gradus issiq boʻladi, - degandi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Albatta, yoʻl yaxshi boʻlib, jadalroq yurishsa, {{ajrat|sovuq}} uncha bilinmas, lekin iz tushmagan yoʻldan yurish mushkul.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} '''Sovuq yemoq''' (''yoki'' '''qotmoq''') - {{ayn.}} [[sovqotmoq]]. {{misol|Birovning ishiga saratonda qoʻl {{ajrat|sovuq}} qotadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kun issiq, pidjaksiz ketay deyman-u, kechasiga qolsam {{ajrat|sovuq}} yemay, deb qoʻrqaman.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Shinelli yillar}} '''Sovuq olmoq''' (''yoki'' '''urmoq''') - sovuq qattiq taʼsir etib yoki muzlatib ishdan chiqarmoq, shikastlamoq. {{misol|..Endigina avj olayotgan nihollarni bir kechada {{ajrat|sovuq}} urdi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} '''Quruq''' (''yoki'' '''qora''') '''sovuq''' - havo ochiq yoki qor yogʻmay turgan vaqtdagi qattiq ayoz. {{misol|Toshkentda.. oʻtkir quruq {{ajrat|sovuq}}!.. Soqollarda, moʻylovlarda, kipriklarda qirov.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Bir tundayoq qora {{ajrat|sovuq}} gʻoʻzani urgan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} #{{ot}} {{etn.}} Sovuqlik ovqatlarni koʻp isteʼmol qilish natijasida organizm faoliyatining susayishi. {{misol|{{ajrat|Sovuq}}ni oshiradigan ovqat.}} '''Sovugʻi oshdi''' - 1) sovuqlik ovqatni yeyaverib lanj boʻldi. {{misol|Sovugʻing oshsa - davlat, Issigʻing oshsa - qiyomat.|Maqol}} {{misol|-Sut-qatiqlaring sovugʻimni oshirib yuboryapti. Shaharda bozor yaqin edi, asal oldirib turardim, - dedi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}} 2) {{koʻchma|uz}} bezor boʻldi, koʻngliga urdi. {{misol|Oʻzimiz ham yetimvachchalar orasida xoʻp chidam bilan oʻqidik-da, a? Qaysi birini koʻrmay, hali ham sovugʻim oshadi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} #Temperaturasi belgili chegaradan past yoki juda ham salqin, ayoz. {{misol|{{ajrat|Sovuq}} havo.}} {{misol|{{ajrat|Sovuq}} kun.}} {{misol|Men esa darchadan toʻnib boqaman, {{ajrat|Sovuq}} kuz tunidan maʼni chaqaman.|[[w:Abdulla Sher|Abdulla Sher]]|Qadimgi kuy}} #{{sft.}} Harorati, temperaturasi past. {{misol|Muzdek {{ajrat|sovuq}} suv.}} {{misol|Ichkilik deganni {{ajrat|sovuq}} suvdek simirgan bilan uncha kayf qila olmaysiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Kichik asarlar}} {{misol|{{ajrat|Sovuq}} shamol oqimi ham yuz terisiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} #Isitilmagan, qizitilmagan. {{misol|{{ajrat|Sovuq}}uy.}} {{misol|Teatr binosi {{ajrat|sovuq}}, tomoshabinlar palto va qalpoqlarda oʻtirishardi.|Gazetadan}} {{misol|{{ajrat|Sovuq}}, rutubatli xonamga shu kech Olib qaytdim iztirobingni.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}} #Sovigan yoki sovitilgan, yaxna. {{misol|Sovuq ovqat.}} {{misol|Qodir uygʻondi, u haddan tashqari chanqagan edi, choynakda qolgan {{ajrat|sovuq}} choyni shimirib, atrofiga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qanotsiz chittak}} #{{sft.}} {{koʻchma}} Oʻziga jalb qilmaydigan; yoqimsiz. {{misol|Sovuq odam.}} {{misol|Sovuq bashara.}} {{misol|Oʻzi sovuqning qiligʻi ham {{ajrat|sovuq}}.|Maqol}} {{misol|Quloqdan kirgan {{ajrat|sovuq}} soʻz Koʻngilga borib muz boʻlar.|Maqol}} {{misol|Bir vaqtlar dehqonlarga, deb havas bilan qurdirgan bu uy-joy, gʻisht yotqizilgan keng supa., koʻziga {{ajrat|sovuq}}, gʻarib, mungli koʻrindi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} {{misol|Qora qishda toʻy qilmay, Battar boʻlgur nokas gov, Bachchagʻarning aslida Feʼli {{ajrat|sovuq}} ediyov.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}} {{misol|Qoʻying, Numonjon aka, qiz bolani qoʻltiqlab yurishni ham bilmaysiz-a! Biram {{ajrat|sovuq}}, besoʻnaqaysiz.|[[w:M. Boboyev|M. Boboyev]]|Goʻzallik istab}} '''Turqi''' (''yoki'' '''soʻxtasi''') '''sovuq''' - gap-soʻzi, tashqi koʻrinishi bilan kishiga yoqmaydigan kimsa haqida aytiladigan ibora. {{misol|E, meni endi koʻrayapsizmi, Muyassarxon, eski bilganingiz sassiq chol - soʻxtasi {{ajrat|sovuq}} Nazar Yaxshiboyman-da.|[[w:Murod Muhammad Do‘st|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} #Koʻngilga yoqmaydigan, xush kelmaydigan; qoʻpol, dagʻal. {{misol|{{ajrat|Sovuq}} hazil.}} {{misol|{{ajrat|Sovuq}} javob.}} {{misol|{{ajrat|Sovuq}} muomala.}} {{misol|[Yigit] Davron tomon yaqinlasharkan, {{ajrat|sovuq}}qina iljaygancha: - Odamni qoʻrqitib yubordingiz, oka, - dedi.|[[w:N. Qilichev|N. Qilichev]]|Chigʻiriq}} {{misol|Poʻlat u [Husniddin] bilan juda {{ajrat|sovuq}} salomlashdi - ensasi qotib, qoʻlininguchini berdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Qahramonnoma}} #Yoqimsiz, koʻngilsiz, noxush. {{misol|{{ajrat|Sovuq}} xabar.}} {{misol|Yodimga uning oʻsha qisqa, lekin mening eng aziz his-tuygʻularimni yanchib tashlagan {{ajrat|sovuq}} maktubi tushdi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Ikki muhabbat}} {{misol|Mashriqiy bu {{ajrat|sovuq}} xabarni eshitgach, bagʻri oʻtda yonib, nima qilishini bilmay, Suriya bilan birga tushgan rasmidan Suriyani qirqib olib, yoqib yubordi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Qahramonnoma}} '''Sovuq urush''' - {{siyos.}} mamlakatlar oʻrtasidagi munosabatlarda turli yoʻl va vositalar bilan keskinlik, dushmanlikni kuchaytirishga qaratilgan siyosat. === Sinonimlari === [[ushuk]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|СОВУҚ}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{uz-adj}} ===Tillar=== {{-trans-|sovuq| *{{gag}}: [[suuk]] *{{tr}}: [[soğuk]] *{{tyv}}: [[соок]] *{{kjh}}: [[соох]] *{{sah}}: [[мүлүүн]] |}} {{Tarjimalar | }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''sovuq''' '''1 '''[[холодный]]; [[морозный]], [[свежий]] ({{izoh|о погоде}}); // [[холодно]]; [[свежо]]; // [[холод]], [[мороз]]; [[холода]], [[морозы]]; {{tarjmisoli|sovuq suv }} холодная вода; {{tarjmisoli|sovuq havo }} холодная погода; {{tarjmisoli|uy sovuq }} в комнате холодно; {{tarjmisoli|sovuq oqim }} {{izoh|геогр.}} холодное течение; {{tarjmisoli|sovuq kunlar }} морозные дни; {{tarjmisoli|sovuq qutbi }} полюс холода; {{tarjmisoli|sovuq tushuvi bilan }} с наступлением холодов; {{tarjmisoli|ha, bay-bay, sovugʻi tushkur-ey!}} ай да мороз!; ну и морозец!; {{tarjmisoli|goh isitmasi tutdi, goh sovugʻi chiqdi}} его бросало то в жар, то в холод; {{tarjmisoli|qora sovuq }} ({{izoh|букв.}} чёрный мороз) морозы без снега; {{tarjmisoli|qoʻlimni sovuq oldi }} я отморозил (себе) руки; {{tarjmisoli|olmani sovuq urdi }} яблоки побило морозом; {{tarjmisoli|sovuqqa chidamli }} морозоустойчивый; {{tarjmisoli|sovuq yemoq {{izoh|или sovuq(qa) qotmoq}}}} мёрзнуть, зябнуть, замерзать; {{tarjmisoli|sovuq (qa) qotirmoq }} держать на холоде, морозить, заставлять мёрзнуть; '''2 '''{{izoh|перен}}. [[неприятный]], [[неприглядный]], [[непривлекательный]], [[отталкивающий]], [[антипатичный]]; [[холодный]]; [[сухой]]; [[грубый]]; // [[холодно]]; [[сухо]], [[неприветливо]]; [[грубо]]; [[отталкивающе]]; {{tarjmisoli|sovuq odam }} неприятный человек; {{tarjmisoli|koʻrinishi sovuq }} несимпатичный; неприятной наружности; {{tarjmisoli|sovuq gap }} сухие, холодные слова; {{tarjmisoli|gapi sovuq odam }} неприятный ({{izoh|в разговоре}}) человек; грубиян; {{tarjmisoli|sovuq xabar }} неприятная весть; {{tarjmisoli|sovuq muomala }} холодное отношение; неприветливое обращение; {{tarjmisoli|sovuq munosabatlar urushi }} {{izoh|полит. }}({{izoh|букв.}} война холодных отношений) холодная война; {{tarjmisoli|bizni sovuqqina qarshi oldi }} он холодно (неприветливо) встретил нас; {{tarjmisoli|koʻzimga sovuq koʻrindi }} он мне показался неприятным, отталкивающим; {{tarjmisoli|issiq-sovuq }} {{izoh|см.}} [[issiq]]; {{tarjmisoli|ishga sovuq qaramoq}} халатно относиться к делу ({{izoh|к работе}}); {{tarjmisoli|sovugʻim oshib ketdi}} 1) я слишком много употреблял низкокалорийной пищи ({{izoh|см.}} [[sovuqlik]] 3); 2) {{izoh|перен}}. мне претит, меня тошнит, коробит ({{izoh|от кого-чего-л.}}); '''3 '''{{izoh|этн}}. {{izoh|в узбекской народной медицине - слабость организма, возникшая вследствие употребления пищи преимущественно из категории [[sovuqlik]]}} ({{izoh|см.}} [[sovuqlik]] 3); {{tarjmisoli|sovugʻi oshdi}} 1) он ослаб, ему неможется; 2) {{izoh|перен.}} он переживает, его корёжит ({{izoh|напр., при воспоминании о чем-л. неприятном}}); {{tarjmisoli|sovuq mijoz odam }} человек, предрасположенный к пище из категории [[sovuqlik]] ({{izoh|см.}} [[sovuqlik]] 3). }} 5t1xnn20a6wec57imsw74iymt54mz7p qutbchi 0 41679 638688 584773 2026-05-19T06:17:01Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638688 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''qutb-chi''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Qutb ekspeditsiyasining qatnashchisi; qutb stansiyalarida ishlab, qutbni tadqiq qiluvchi kishi. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ҚУТБЧИ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qutbchi''' [[полярник]]; {{tarjmisoli|sovet qutbchilari }} советские полярники. }} 5opvo1pmsbuljcebsbdslc03b20xlnb soliq 0 49640 638682 589087 2026-05-18T18:47:07Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 638682 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == soliq I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''so-liq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|SOLIQ I 'aholidan davlat foydasiga toʻplana — digan mablagʻ'. Daromaddan olinadigan s o l i h se— kin-asta kamaytirib boriladi. Bu ot qadimgi turkiy tilda 'chiqar-' maʼnosini anglatgan sal- feʼlidan (Devon, II, 32) -(ï)gʻ qoʻshimchasi bilan yasalgan (ПДП, 419; DS, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga, gʻ undoshi q undoshiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: sal— + ïgʻ <nowiki>=</nowiki> salïgʻ > salïq > sâliq. SOLIQ II ' osilgan', ' quyiga tushgan'. Qovogʻi s o l i h odam bilan suhbatdosh boʻlib holsam, yura— gim sihilib ketadi. Bu sifat eski oʻzbek tilida sal— feʼlidan (' pastga tushir—' maʼnosidan) — (ï)q qoʻshim-chasi bilan yasalgan (КРС, 629); keyinchalik a unlisi â unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan : sal— + ïq <nowiki>=</nowiki> salïq > sâliq.}} 1 Davlat tomonidan amaldagi qonunlar asosida yuridik va jismoniy shaxslarning daromadi yoki mol-mulkidan undiriladigan va byudjetga oʻtkaziladigan majburiy toʻlov. {{misol|Mahalliy {{ajrat|soliq}}. Daromad soligʻi. Soliq yigʻmoq. Soliq toʻlamoq.}} m ''Uning [Musulmonqulning'' === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== {{misol|oʻz kayficha oyda emas, haftada solib turgan {{ajrat|soliq}}lari fu-qarolarning terisini shilsa.. ostirib, kes-tirib turishi xosni ham esankiratdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Soliq imtiyozlari berishning xilma-xil shakllari jahondagi koʻpgina mamlakapʼshrning {{ajrat|soliq}} amaliyotida qoʻllanadi.|[[w:"OʻzME"|"OʻzME"]]}}. 2 Biror xarajatni qoplash, biror maʼraka-marosimni oʻtkazishga yordam berish maqsadida oʻzaro kelishib, koʻpchilikka (aso-san qarindoshlar va yaqin kishilarga) so-chilgan, taqsimlangan toʻlov, yigʻim. '''3 '''''etn.'' Oliq-soliqsagi bitimga muvofiq, kuyov tomondan kelin tomonga berilishi lozim boʻlgan pul va narsalar. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == soliq II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''so-liq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === : Quyi solingan, osilgan, so-ligʻliq. ''Uning [Dadamat akaning'' === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== ''qovogʻi so-liq, koʻrinishidan jahldor odamga oʻxshardi. ''F. Musajonov, Himmat. {{misol|Rangi quvoʻchib, be-hush kabi qotgan.. Ahmad Husayn boshi quyi {{ajrat|soliq}} edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}. ==== Sinonimlari ==== [[solg‘it]] ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|СОЛИҚ}} === Tarjimalari === {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = soliq I 1 [[налог]]; [[подать]]; {{tarjmisoli|soliq olmoq }} взимать налог(и); взимать подать (подати); {{tarjmisoli|soliq varaqasi }} налоговое извещение; {{tarjmisoli|soliq yiruvchi }} сборщик налогов, сборщик податей;{{tarjmisoli| soliq toʻlovchi }} налогоплательщик; '''2 '''[[сбор]] [[среди]] [[группы]] [[людей]] ({{izoh|например, жителей квартала}}) [[на]] [[какие-л]]. [[цели]], [[самообложение]]; '''3 '''{{izoh|этн}}. [[деньги]], [[вещи]] {{izoh|или }}[[скот]], [[передаваемые]] [[со]] [[стороны]] [[жениха]] [[стороне]] [[невесты]]. soliq II {{izoh|см}}.{{tarjmisoli| soligʻliq 4; qovogʻi soliq odam }} хмурый; нахмурившийся, насупившийся человек. }} kbnqzr0ggky108jjy6p2dnip8110jvz оҕус 0 158838 638679 635406 2026-05-18T18:35:18Z Yokubjon Juraev 8265 638679 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} ==Etimologiyasi== ''[[buqa]]'' degan ma’nodagi оҕус so‘zining kelib chiqishi ma’lum ermas, biroq Qadimgi Hind-Yevropacha tildan dwb ham taxmin qilingan<ref>https://wold.clld.org/word/71312352913361432</ref>. ==Ma’nosi== #[[buqa]]. #[[so‘qmoq]], [[urmoq]]. Ushbu ma’noda, etimologik tomondan, [[so‘qmoq]] (ya’ni ''[[urmoq]]''), [[so‘g‘ish]] so‘zila o‘zakdosh erur. #-а, -э, -ы, -и, -ү, -у, -ө, -о singari qo‘shimchalarla tugagan ravishdoshdan so‘ng kelganda, "(biron) ish-harakatni tez qilmoq" degan ma’noni bildiradi. {{misol|Айыы Дьураҕастай бухатыыр, Хайа икки ардыгар Хамсыык холоруктуу сөрөөн Тийээн кэл{{ajrat|э оҕус}}туҥ?!|Олоҥхо|}} - ''(Hayratlana:)'' Ayi Jurag‘astay bahodir, Qoyaning ikki orasidan, Uyurma yelday aylanib Tez yetib kelding?! ''(Dostondan)'' 2usapskyit758uru78bza6ekl1k66wg 638680 638679 2026-05-18T18:39:53Z Yokubjon Juraev 8265 638680 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} ==Etimologiyasi== ''[[buqa]]'' degan ma’nodagi оҕус so‘zining kelib chiqishi ma’lum ermas, biroq Qadimgi Hind-Yevropacha tildan olingan deb ham taxmin qilingan<ref>https://wold.clld.org/word/71312352913361432</ref>. ==Ma’nosi== #[[buqa]]. #[[so‘qmoq]], [[urmoq]]. Ushbu ma’noda, etimologik tomondan, [[so‘qmoq]] (ya’ni ''[[urmoq]]''), [[so‘g‘ish]] so‘zila o‘zakdosh erur. #-а, -э, -ы, -и, -ү, -у, -ө, -о singari qo‘shimchalarla tugagan ravishdoshdan so‘ng kelganda, "(biron) ish-harakatni tez qilmoq" degan ma’noni bildiradi. {{misol|Айыы Дьураҕастай бухатыыр, Хайа икки ардыгар Хамсыык холоруктуу сөрөөн Тийээн кэл{{ajrat|э оҕус}}туҥ?!|Олоҥхо|}} - ''(Hayratlana:)'' Ayi Jurag‘astay bahodir, Qoyaning ikki orasidan, Uyurma yelday aylanib Tez yetib kelding?! ''(Dostondan)'' 79t1oew1588f7nrbu72uoq7yyudnt43 638681 638680 2026-05-18T18:40:32Z Yokubjon Juraev 8265 638681 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} ==Etimologiyasi== ''[[buqa]]'' degan ma’nodagi ''оҕус'' so‘zining kelib chiqishi ma’lum ermas, biroq Qadimgi Hind-Yevropacha tildan olingan deb ham taxmin qilingan<ref>https://wold.clld.org/word/71312352913361432</ref>. ==Ma’nosi== #[[buqa]]. #[[so‘qmoq]], [[urmoq]]. Ushbu ma’noda, etimologik tomondan, [[so‘qmoq]] (ya’ni ''[[urmoq]]''), [[so‘g‘ish]] so‘zila o‘zakdosh erur. #-а, -э, -ы, -и, -ү, -у, -ө, -о singari qo‘shimchalarla tugagan ravishdoshdan so‘ng kelganda, "(biron) ish-harakatni tez qilmoq" degan ma’noni bildiradi. {{misol|Айыы Дьураҕастай бухатыыр, Хайа икки ардыгар Хамсыык холоруктуу сөрөөн Тийээн кэл{{ajrat|э оҕус}}туҥ?!|Олоҥхо|}} - ''(Hayratlana:)'' Ayi Jurag‘astay bahodir, Qoyaning ikki orasidan, Uyurma yelday aylanib Tez yetib kelding?! ''(Dostondan)'' mzlecux4emn6lv99gyrryj2e6fej1p8 сүктэр 0 162628 638673 638672 2026-05-18T16:15:49Z Yokubjon Juraev 8265 638673 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy; ''сүк'' degan qismi O‘zbekchadagi ''[[yuk]]'' birlan o‘zakdosh erur. ===Ma’nosi=== [[yuklamoq]] dmakzld1cg0ukcpomdoyef87ylhkplu бэлэмнээ 0 162629 638675 2026-05-18T18:16:57Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Mo‘g‘ulcha ''[[бэлэн]]'' so‘zila o‘zakdosh erur. ===Ma’nosi=== [[tayyorlamoq]]. {{misol|Үрдүкү Аллаах этэр: Мин кырдьыксыт кулуттарбар, харах көрбөтөҕүн, кулгаах истибэтэҕин, киһи сүрэҕинэн сатаан санаабатаҕын {{ajrat|бэлэмнээ}}битим.}} - Alloh Taolo aytur: Men xolis bandalarimga, qaroq k...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638675 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Mo‘g‘ulcha ''[[бэлэн]]'' so‘zila o‘zakdosh erur. ===Ma’nosi=== [[tayyorlamoq]]. {{misol|Үрдүкү Аллаах этэр: Мин кырдьыксыт кулуттарбар, харах көрбөтөҕүн, кулгаах истибэтэҕин, киһи сүрэҕинэн сатаан санаабатаҕын {{ajrat|бэлэмнээ}}битим.}} - Alloh Taolo aytur: Men xolis bandalarimga, qaroq ko‘rmagan, quloq eshitmagan, kishining xayoliga kelmaganni tayyorlab qo‘yaman. l8ao19dxqpehxqfg938wi0f1qbc62es бэлэн 0 162630 638676 2026-05-18T18:17:43Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-mn-}} [[tayyor]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638676 wikitext text/x-wiki {{-mn-}} [[tayyor]]. 2trbrahzox78jbox0j1zlzfxoiqptyf үрүйэ 0 162631 638678 2026-05-18T18:27:27Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-sah-}} Kichik oqin suv.“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638678 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} Kichik oqin suv. 2ezmanfc5n982xpvgievnn883khmk0f мүлүүн 0 162632 638684 2026-05-18T18:52:22Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-sah-}} [[sovuq]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638684 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} [[sovuq]] 00w82q6h571duvy1fvtredzxaesn3t7 турна 0 162633 638686 2026-05-19T05:56:46Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-kjh-}} [[turna]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638686 wikitext text/x-wiki {{-kjh-}} [[turna]]. kkwk9gkbx1rlypet3jd0wsorcty3vjv abuk-sabuk 0 162634 638690 2026-05-19T11:21:11Z MustafaCavlak 10680 MustafaCavlak [[abuk-sabuk]] sahifasini [[abuk sabuk]]ga koʻchirdi: Xato yozilgan sarlavha 638690 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[abuk sabuk]] hr1vc2frjl6bx3se493ktnevhsx3nxp 638691 638690 2026-05-19T11:21:14Z MustafaCavlak 10680 Flagging for deletion after moving the page to [[:abuk sabuk]]: Xato yozilgan sarlavha ([[MediaWiki:Gadget-FlagMovedPageForDeletion.js|automated]]) 638691 wikitext text/x-wiki {{d|Page moved to [[:abuk sabuk]]: Xato yozilgan sarlavha}} b6ea5kuv841cjszsjv1jjipoxm7fjju