pul

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="uz">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikilugʻat</sitename>
    <dbname>uzwiktionary</dbname>
    <base>https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.3</generator>
    <case>case-sensitive</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="case-sensitive">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Maxsus</namespace>
      <namespace key="0" case="case-sensitive" />
      <namespace key="1" case="case-sensitive">Munozara</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Foydalanuvchi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Foydalanuvchi munozarasi</namespace>
      <namespace key="4" case="case-sensitive">Vikilugʻat</namespace>
      <namespace key="5" case="case-sensitive">Vikilugʻat munozarasi</namespace>
      <namespace key="6" case="case-sensitive">Fayl</namespace>
      <namespace key="7" case="case-sensitive">Fayl munozarasi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki munozarasi</namespace>
      <namespace key="10" case="case-sensitive">Andoza</namespace>
      <namespace key="11" case="case-sensitive">Andoza munozarasi</namespace>
      <namespace key="12" case="case-sensitive">Yordam</namespace>
      <namespace key="13" case="case-sensitive">Yordam munozarasi</namespace>
      <namespace key="14" case="case-sensitive">Turkum</namespace>
      <namespace key="15" case="case-sensitive">Turkum munozarasi</namespace>
      <namespace key="710" case="case-sensitive">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="case-sensitive">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="case-sensitive">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="case-sensitive">Modul munozarasi</namespace>
      <namespace key="1728" case="case-sensitive">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="case-sensitive">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>pul</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9564</id>
    <revision>
      <id>638741</id>
      <parentid>630695</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T18:05:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7874" sha1="fzc6weyen5dvg8xrzt4ff88tivvawhy" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''pul'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''PUL''' Bu ot asli yunoncha boʻlib, 'tiyin' maʼnosini anglatadi ({{ССТТН}},1,322), shu maʼnosi bilan fors, tojik tillariga, ulardan oʻzbek tiliga olingan (G1RS, 98: {{ТжРС}}, 312; {{OʻTIL}}, I, 606). Keyinchadik bu ot 'maʼlum qiymat belgilanib, metadl va qogʻozdan maxsus shaklda
tayyorlanib, olish, sotishda ishlatiladigan muomala birligi' maʼnosini anglatish uchun ishlatilgan. Bu otdan oʻzbek tilida pulla- feʼli yasalgan.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
:I [''Forschadan'' — pul, aqcha; baliq tangasi] 1 Oldi-sotdi yoki toʻlov muomalalarida narx, baho, qiymat oʻlchovi boʻlgan metall yoki qogʻoz belgi; aqcha. {{misol|Qogʻoz {{ajrat|pul}}. Tanga {{ajrat|pul}}. Naqd {{ajrat|pul}}. Pul maydalamoq.}} {{misol|Pul boʻlsa, changalda shoʻrva.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Pul}}i kuygan qalampir chaynar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kimdir qilar yallo, Kim esa {{ajrat|pul}} dardida.}} {{misol|Sidiqjon.. kechki payt koʻchaga chiqmoqchi boʻlgan edi, Anzirat xola, uning {{ajrat|pul}}i yoʻqligini bilganday, soch oldirgani {{ajrat|pul}} berdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Yoʻlkiraga {{ajrat|pul}}imiz, piyoda qaytishga ilojimiz boʻlmaganidan qolib ketdik.}}

:M. Ismoiliy, Fargʻona t.o. {{misol|[Sanavbar Xay-rinisoga:] Sizga ham gapiraman, {{ajrat|pul}} uchun imoni va qizini sotadigan otamga ham gapi-raveraman.|[[w:Hamza|Hamza]]|Tuhmatchilar jazosi}}.

:Pul boʻlmoq Pulga almashinmoq, sotil-moq. {{misol|Narsa sotsang, {{ajrat|pul}} boʻladi, Erta-indin kul boʻladi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. Pul qilmoq 1) pul hi-sobiga bermoq, sotmoq, pullamoq. {{misol|Uyni be-zashdan boshqa narsaga yaramaydigan asbob-larni yigʻishtirdim, barini sotib {{ajrat|pul}} qildim. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar; 2) ishlab yoki boshqa yoʻl bilan pulni qoʻlga kiritmoq, pul toʻplamoq}}. Pul(ning) qadrsizlanishi ''q. ''inflyatsiya. {{misol|{{ajrat|Pul}}ning qadrsizlanishi surʼat-lari muntazam ravishda va izchillik bilan pasayibbormoqda.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}.

2 Sarmoya, mablagʻ. {{misol|Qurilishga {{ajrat|pul}} ajrat-moq. shsh Pul-chi? Pul ham tugʻadi. Juda koʻp tugʻadi, tez tugʻadi, ayniqsa, bu zamonda {{ajrat|pul}} sertuxum boʻlib ketgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Nuqul {{ajrat|pul}} va foyda ketidan quv-sak-da, ammo odamlarimiz ruhan qashshoq boʻ-lib qolishsa, bunday jamiyatning hech kimga keragi yoʻq.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}.

'''3 '''{{s. t.|uz}} Ish haqi; maosh. {{misol|Qorovul {{ajrat|pul}}i. Bu-gun {{ajrat|pul}} oladigan kunimiz.}}

'''4 '''{{esk.|uz}} Baʼzi yerlarda yarim tiyinga, baʼzi yerlarda bir tiyinga teng boʻlgan pul oʻlchov birligi va shu qiymatdagi mayda pulning oʻzi. {{misol|Narx bilib kelgan bolaga yigirma {{ajrat|pul}} berib, orqasi kuymaganini olish sharti bilan nonga yubordi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|Iiqitgan bolalarga ikki {{ajrat|pul}}dan sov-rin berib tomosha qilib yotgan ikki boyning biri shu — Niyozmat hoji boʻlib, hajdan yangi kelgan yillari edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Sarob}}.

:Bir ''(yoki'' ikki, uch) pul 1) bir yoki ikki, uch tiyin. {{misol|Bir {{ajrat|pul}} berib yigʻlatdim, ming {{ajrat|pul}} berib tindirdim.|[[w:Maqol; 2) hech narsaga ar-zimaydigan|Maqol; 2) hech narsaga ar-zimaydigan]]|ahamiyatsiz, bir tiyinga ham qimmat}}. {{misol|Bu gaplar unga bir {{ajrat|pul}}. Hamma unga bir {{ajrat|pul}}.}} n {{misol|Joʻraboyev Yusufiyning dajiua-larini bir {{ajrat|pul}} qiladigan maqola yozibdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. {{misol|Turdi gʻilay olti yillik toat-ibodatini bir {{ajrat|pul}} qildi.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}}.

5 Afgʻonistonning asosiy pul birligi — afgʻoniyning yuzdan bir ulushiga teng mayda pul, tanga.

:Pulga chaqmoq ''q.'' chaqmoq I. Pulni pul bilan oʻynamoq ''dagʻl.'' Mehnat qilmay osonlik bilan pul topib, bebiliska sarf qilmoq, uncha-muncha pulni nazarga olmaslik. Pu-lining sassigʻiga yotolmaydi {{s. t.|uz}} Juda boy, puldor odam haqida aytiladigan ibora.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''pul'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
:II ''[[w:Fors tili|f.]]'' — koʻprik

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''esk. kt. ayn.''

koʻprik.

:Puli sirot ''q.'' sirot.

=== Sinonimlari ===
[[yarmoq]].

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ПУЛ}}
== Tarjimalari ==
*{{kjh}}: [[ахча]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;pul I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[деньга]]; {{tarjmisoli|naqd pul }} наличные деньги; {{tarjmisoli|mol naqd pulga sotiladi }} товар продаётся за наличные деньги, за наличный расчёт; {{tarjmisoli|bu narsa pulga kelgan }} эта вещь стоит денег ({{izoh|т. е. не даром досталась}}); {{tarjmisoli|pul qilmoq }} 1) копить деньги; делать (наживать) деньги; 2) сбывать, продавать ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|pul ishlamoq }} зарабатывать деньги; {{tarjmisoli|pul yigʻmoq }} копить, накапливать деньги; {{tarjmisoli|pulni omonat kassada saqlamoq }} хранить деньги в сберегательной кассе; {{tarjmisoli|pul boʻldi - kul boʻldi }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. превратилось в деньги, значит превратилось в золу) что продано, то пропало; {{tarjmisoli|pulni pul bilan oʻynaydi }} ({{izoh|букв}}. он играет на деньги деньгами) у него всегда много денег; он человек денежный; у него денег куры не клюют; '''pulning sassigʻiga yotolmaydi '''({{izoh|букв}}. от денежного зловония он не может лежать) у него денег куры не клюют; {{tarjmisoli|puli bor }} имущий; богач; {{tarjmisoli|puli yoʻq }} неимущий; бедняк; {{tarjmisoli|pul boʻlsa, changalda shoʻrva }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. при деньгах и на вилах суп сваришь) с деньгами можно всё сделать; {{tarjmisoli|pul zamburning nishini qaytarar }} {{izoh|посл}}. деньги и жало шмеля отвратят (остановят); {{tarjmisoli|puli borning yuzi bor }} {{izoh|посл}}. у имущего и авторитет; {{tarjmisoli|puli borlar yoʻrgʻa-yoʻrgʻa, puli yoʻqlar zoʻrgʻa-zoʻrgʻa }} {{izoh|посл}}. имущие иноходью ({{izoh|скачут}}), а неимущие кое-как ({{izoh|плетутся}});&lt;br /&gt;
'''2 '''грош, самая мелкая монета; {{tarjmisoli|bir pul }} {{izoh|обл}}. полкопейки; {{tarjmisoli|uch pul }} копейка; {{tarjmisoli|toʻqqiz pul }} три копейки; {{tarjmisoli|bu narsa bir pulga qimmat }} ({{izoh|или '''}}[[arzimaydi]]''') [[эта]] [[вещь]] [[ни]] [[гроша]] [[нестоит]]; [[этой]] [[вещи]] [[грош]] [[цена]]; {{tarjmisoli|uning butun harakatlari bir pul boʻldi }} все его старания (хлопоты) пошли насмарку.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''pul II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст. книжн}}. {{tarjmisoli|&lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[koʻprik]]; puli sirot }} {{izoh|см}}. '''[[sirot]]'''.&lt;br /&gt;
}}
{{-az-}}
{{az-ism}}
===Etimologiya===
Dan ozarbayjoncha ''[[پول]]'' (pūl).
{{-da-}}
{{da-verb}}
{{-en-}}
{{en-ism}}
===Anagram===
* [[PLU#Ingliz|PLU]]

{{-crh-}}
{{crh-ism}}
{{crh-lotin-ism|nıñ|ğa|nı|da|dan}}

{{-nl-}}
===Talaffuz===
* {{audio|Nl-pul.ogg|Audio|lang=nl}}
{{nl-ism}}

{{-vo-}}
{{vo-ism}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>fzc6weyen5dvg8xrzt4ff88tivvawhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>til</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12498</id>
    <revision>
      <id>638735</id>
      <parentid>638733</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T16:15:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23979" sha1="0jy18w5nrz81gw082ac46wxr01wwysg" xml:space="preserve">{{Vikipediya}}
= {{-uz-}} =
== til I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''til'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|TIL ' ogʻiz boʻshligʻida pastki jagʻga yopishgan, taʼm-maza bilishga, nutq tovushlarini hosil qilishga xizmat qiladigan aʼzo'. Aytsam, t i l i m kuyadi, aytmasam — dilim (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli ' gapir-' maʼno — sini anglatgan ti- feʼlidan (ПДП, 429) -l qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, III, 229): ti- + l &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; til.}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#{{anat.}} Ogʻiz boʻshligʻida joylashgan, taʼm-maza bilish, ogʻizga ovqat olish, yalash {{va sh.k.}} lar uchun xizmat qiladigan muskulli aʼzo. {{misol|Issiqdan itning {{ajrat|til}}i osilgan.}} {{misol|Aytsam, {{ajrat|til}}im kuyadi, aytmasam - dilim.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Oʻlguday taxir ekan, {{ajrat|til}}imni yorguday, ogʻzimni kuydirguday boʻldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Nihoyat, gapira-gapira qaqragan lablarini tili bilan yalab, Lutfiniso jim boʻldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|..buzoqchalar boʻyinlarini choʻzib, unga [raisga] {{ajrat|til}}larini koʻrsatishdi. |[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#{{koʻchma}} {{s. t.}} Asbob, mexanizm va shu kabilarning osilib, qimirlab turadigan qismi. {{misol|Soatning {{ajrat|til}}i. Kompasning {{ajrat|til}}i.}} {{misol|Qoʻngʻiroqning {{ajrat|til}}i.}}
#{{koʻchma}} {{poet.}} Tigʻga oʻxshash, uchli narsa. {{misol|Shamol kuchayib, olovning {{ajrat|til}}i yana ham uzunlashdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Tepaga koʻtarilgan quyosh oʻtli {{ajrat|til}}i bilan yer bagʻridagi barcha namni soʻrib olardi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} {{misol|Quyosh haroratidan bahramand boʻlgan maysa, Qiyoq {{ajrat|til}}larin choʻzib, nurga qasida kuylar.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]}}

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

== til II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''til'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Kishilar oʻrtasida, jamiyatda oʻzaro fikr almashishning muhim vositasi; tilshunoslikning asosiy oʻrganish obʼyekta. {{misol|Odam {{ajrat|til}}idan topar, hoʻkiz - muguzidan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xotinning bu gapi Boʻtaboyning jon-jonidan oʻtib ketdi, lekin bundagi kuchli mantiq {{ajrat|til}}ini bogʻladi-yu, hech narsa deyolmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Hafiza hech narsa deyolmasdi. Uning {{ajrat|til}}lari hali qovushmay gʻoʻldirardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}} {{misol|-Nikoh qilmay, bir yildan ortiq totuv yashadik. Innaykeyin, - dedi-yu, {{ajrat|til}}i tutilib, gapni aylantirib yubordi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Yusufbek hoji soʻzlar ekan, yuragi mashʼum bir ehtimolning dahshatidan titrar, {{ajrat|til}}i ham osonlik bilan harakatlanmas edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Soʻzlash, gapirish, fikr ifodalash qobiliyati. {{misol|Til inson uchun berilgan buyuk neʼmatdir.}} {{misol|Gapirmoqqa {{ajrat|til}}i yoʻqdir jonivor, Rustamning boshida aylanib turar.|[[w:Rustamxon|&quot;Rustamxon&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Til uchida''' (''yoki'' '''til uchi bilan''') '''soʻzlamoq''' (''yoki'' '''gapirmoq''') - sidqidildan emas, shunchaki (yoʻliga) biror soʻz (gap) aytmoq. {{misol|Koʻz uchiman koʻzlama, koʻzingga zoʻr kelar, {{ajrat|Til}} uchiman soʻzlama, oʻzingga zarar kelar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Uni xush koʻrmasam ham, u, {{ajrat|til}} uchidami, har vaqt manga &quot;jiyanim&quot;, deb shirin gapiradi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Tilga kirmoq''' (''yoki'' '''kelmoq''') - soʻzlay boshlamoq (gapirmay turgan holatdan keyin yoki kimningdir gap-nutqidan soʻng). {{misol|Oqsoqol derazaning zihiga omonatgina oʻtirib, hakkam-dukkam soqol oʻsgan iyagiga qoʻlini tirab, oʻylanib qoldi. Oxiri {{ajrat|til}}ga kirdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Uch-toʻrt daqiqalik sukutdan keyin Otabek {{ajrat|til}}ga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Tilga olmoq''' - gap-suhbat davomida kimsa yoki narsa haqida gapirmoq, eslab gap aytmoq; umuman, biror soʻzni aytmoq. {{misol|Keyin u oʻziga oʻzi tanbeh berdi: &quot;Yomonlikni {{ajrat|til}}ga olma, Normat, bunday boʻlishi mumkin emas&quot;.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Usta &quot;podshoh&quot; soʻzini {{ajrat|til}}ga olgani sababli, Maʼsumabeka labini tishladi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}&lt;br/&gt;'''Tildan ayrilmoq''' (''yoki'' '''qolmoq''') - soʻzlash qobiliyatini yoʻqotmoq. {{misol|Pirimboy, urush boshlanganda, yongʻoqning tagida uxlab qolib, {{ajrat|til}}dan ayrildim, deb to urush tugaguncha gung boʻlib yurgan ekan.|[[w:Oʻ. Usmonov|Oʻ. Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Hatto {{ajrat|til}}dan qolgan kasalning rozilik {{ajrat|til}}ashib qaragani ham dunyodan umid uzgani emas..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}&lt;br/&gt;'''Tili aylanmaslik''' - tili gapga kelmaslik, gapirolmay qolmoq. {{misol|Munavvar yalt etib qaradi. Roʻzining lablari titrab, {{ajrat|til}}i aylanmay qoldi.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Tili bormaslik''' - biror narsa deyishga botina olmaslik, koʻngli boʻlmaslik. {{misol|Koʻp vaqtdan beri miyamda bor-u, lekin aytishga {{ajrat|til}}im bormay keladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Koʻngliga kelgan gapni ochiq aytishga Nizomjonning sira {{ajrat|til}}i bormasdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}&lt;br/&gt;'''Tili gapga kelmaslik''' - gap-soʻz aytolmay qolmoq. {{misol|Dovdirab qolganimdan, {{ajrat|til}}im gapga kelmay, &quot;a-a&quot;, &quot;a-a&quot; deyman nuqul [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}&lt;br/&gt;Tili kelishmaslik (''yoki'' kelmaslik) - talaffuz qila olmaslik, ayta olmaslik. {{misol|[Hamroqulni] Chaqirgan kishi tomoshabogʻning qorovuli Usta kulol edi. Uning asli oti Stokgulov. Hamroqul, aytishga {{ajrat|til}}i kelishmay, Usta kulol qoʻyib olgan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Tomoshabogʻ}}&lt;br/&gt;'''Tili kelmaslik''' - gapira olmaslik, soʻzlay olmaslik. {{misol|O‘tirgan joyida qoziqdek qoqilib qolgan edi, qutidorning oldiga yurishni-da bilmas, soʻzlashga ham {{ajrat|til}}i kelmas edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Tili chiqmoq''' - 1) gapiradigan boʻlmoq, gapirishga oʻrganmoq. {{misol|Ugʻlimning {{ajrat|til}}i chiqib qoldi, baʼzi soʻzlarni aytyapti.}} 2) gapiradigan, gapirishga jurʼat etadigan boʻlmoq. {{misol|-{{ajrat|Til}}ing chiqib qopti! - U Nafisaning yuziga tarsaki tortib yubordi..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}}&lt;br/&gt;'''Tili qisiq''' - hech narsa deya olmaydigan, qarshi gapira olmaydigan holatli. {{misol|Uochkoʻzlar bundan keyin ham meni qoʻshishmaydi.. Ular oldida har vaqt {{ajrat|til}}im qisiq.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uning {{ajrat|til}}i qisiq boʻlishiga sabab boʻlgan gunohi shunday sodir boʻlgan edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Tili qichimoq''' ''yoki'' '''tilini qichitmoq''' - soʻzlashga xohish qoʻzgʻalmoq (qoʻzgʻatmoq). {{misol|Bu yigit juda tegishqoq boʻlib.. bu gapni ham uning {{ajrat|til}}ini qichitish uchun aytgan boʻlsa kerak..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Joʻra, oti haqida gap sotishni yaxshi koʻrardi, darrov {{ajrat|til}}i qichidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Tilimning uchida turibdi''' - biror soʻz, gapning yodiga tushay deb, aytay-aytay deb turgan holatni qayd etadi. {{misol|[Zargarov: (oʻylab)] {{ajrat|Til}}imning uchida turipti-ya! Xayr, mayli, keyin aytaman..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|[Said:] Sening ikkinchi oting nima edi, hozir {{ajrat|til}}imning uchida turuvdi.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}}&lt;br/&gt;'''Tilini bogʻlamoq''' - gapirmaydigan qilib qoʻymoq, gapdan tiyib qoʻymoq. {{misol|Bugungi ziyofat oʻqituvchilar bilan orani mustahkamlash, Saodatxonning {{ajrat|til}}ini bogʻlash uchun qilingan.|[[w:Said Zunnunova|Said Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|..bu gapni kampirning tilini bogʻlash va, nazarida, durustgina gap topolmay chuldirab oʻtirgan Zunnunxoʻjaga luqma solish uchun aytdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Tillarda doston''' - biror kimsa yoki narsaning hammaning ogʻzidan tushmay, taʼrif-tavsifda boʻlgan holatini bildiradi. {{misol|Paxtasi, shirin-shakar mevasi tufayli O‘zbekistan nomi {{ajrat|til}}larda doston.|[[w:Saodat|&quot;Saodat&quot;]]}} {{misol|-Kelinning suluvligi Marg‘ilonda maʼlum ekanmi ? -Maʼlum ekan, {{ajrat|til}}larda doston ekan.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Fikr ifodalash jarayoni va bu jarayonda yuzaga keluvchi soʻz, ibora, gap, nutq. {{misol|Til bilan dil bir xil boʻlishi kerak. Toʻgʻri {{ajrat|til}} toshni yoradi, egri {{ajrat|til}} - boshni.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Besh yashar Turgʻunboy shirin goʻdak {{ajrat|til}}idan: -Siz zoʻrmi, dadam zoʻrmi? - dedi-da, uyalib, boshini koʻrpasiga yashirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Bandi shoʻrlar, quloq solgin {{ajrat|til}}ima.|[[w:Erali va Sherali|&quot;Erali va Sherali&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Til biriktirmoq''' - oʻzaro kelishib olmoq, biror ish boʻyicha (odatda, kimlardandir yashirin holda) bir fikr-xulosaga kelib olmoq. {{misol|Singling qiz dilini bilib chiqsin. Xoʻp desa, {{ajrat|til}} biriktirib, bir kechada ura qochasanlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Hisobchi Rahim Hayitboyev bilan {{ajrat|til}} biriktirib.. kolxozning oʻnlab qoʻyini saranjom qilib yubordik.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Til tegizmoq''' - izzati nafsga tegadigan, umuman, tegadigan nomaqbul gap qilmoq. {{misol|Agarda ustod Qavom hazratlari xonadoniga yana bir nima deb {{ajrat|til}} tegizsangiz, muhtarama ayamlarga aytib beraman.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Bunine oxvati, albatta, yomon. Ulamolarga aslo {{ajrat|til}} tegizmangizlar, Abdishukur!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Til topishmoq''' - oʻzaro bir fikr-mulohazaga kelmoq, shunday holatda ish tutmoq. {{misol|Kulollar bilan {{ajrat|til}} topishib, lojuvard koshinlarni oʻz vaqtida yetkazib berishajagiga ishongan Meʼmor.. Ahmad Chalabiy bilan ham ochshshb, quvnab gaplashardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}&lt;br/&gt;'''Til tortmaslik''' - til gapga kelmaslik, hech narsa deyolmaslik. {{misol|{{ajrat|Til}} tortmay oʻlmoq.}} {{misol|Georgadze daydi oʻqqa duch kelib yiqildi, yiqildi-yu, {{ajrat|til}} tortmay qoldi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}}&lt;br/&gt;'''Tilga tushmoq''' - {{ayn.}} '''ogʻizga tushmoq''' {{q.}} '''[[ogʻiz]]'''. {{misol|Yirik korxonada chiniqib, koʻzi pishgan qizning nomi {{ajrat|til}}ga tushib qoldi.|Gazetadan}}&lt;br/&gt;'''Tildan qolmoq''' - soʻzlash qobiliyatini yoʻqotmoq. {{misol|Gapiray desa, {{ajrat|til}}dan qolganga oʻxshaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Laʼli Badaxshon}}&lt;br/&gt;'''Tili uzun''' - har narsani gapiraveradigan, tap tortmay, haddi sigʻib aytaveradigan. {{misol|Bu zamonda.. kim boy boʻlsa, uning ogʻzi katta, {{ajrat|til}}i uzun.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Begimxonning {{ajrat|til}}i uzun boʻlib ketdi. Endi u nima desa, deya oladi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}&lt;br/&gt;'''Tiliddan bol tommoq''' - muomalaning oʻta yoqimli, &quot;shirin&quot; ekanligini qayd etadi. {{misol|Nizomiddinning ismini Qavom hazratlari qoʻyganlari, Badiani kelin qilaman, deb {{ajrat|til}}laridan bol tomib gapirganlari hammaga maʼlum-ku!|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}&lt;br/&gt;'''Tilidan tushirmaslik''' (''yoki'' '''qoʻymaslik''') - doim eslab tilga olmoq, u haqda doim gapirib yurmoq, doim tilida boʻlmoq. {{misol|Seni, boshqa kursdoshlarini {{ajrat|til}}idan qoʻymaydi.}} {{misol|Buvim oyimlarni yaxshi koʻrardilar. Hozir ham sira {{ajrat|til}}laridan qoʻymaydilar.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}&lt;br/&gt;'''Tilini bermaslik''' - oʻz gapida turib olmoq, gapini maʼqullayvermoq. {{misol|Yosh boʻlsa ham, {{ajrat|til}}ini bermaydi.}} {{misol|Bilasanmi, toʻrtta odamning orasiga kirib, hali {{ajrat|til}}imni bermaganman-a!|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Xanka bilan Tanka}}&lt;br/&gt;'''Tilini kesmoq''' - gapidan toʻxtatmoq. {{misol|Toʻqli mergan Toʻgʻonbekni maqtashga boshlagan edi, Toʻgʻonbek unga xoʻmrayib, tilini kesdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}&lt;br/&gt;'''Tilini tiymoq''' - gap aytish (gapirish)dan oʻzini tutmoq. {{misol|Darvesh gov yana bu yerda ham {{ajrat|til}}ini tiymay, chatoq qildi. Barcha beklarni yomonlab, qargʻab, olovga moy sepdi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}&lt;br/&gt;'''Tilini tishlamoq''' - majburiy yoki pushaymon holda gapdan toʻxtamoq, gapirmaslik. {{misol|Zulfiqor bu gapni eshitishi bilan {{ajrat|til}}ini tishladi, sukut qildi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Bir kun kechdi {{ajrat|til}}ini tishlab, Na xursandman, na xafa undan.|[[w:Rauf Parfi|Rauf Parfi]]|Koʻzlar}}
#Fikr ifodalash, aloqa quroli boʻlib xizmat qiladigan tovush, soʻz va grammatik vositalar tizimi. {{misol|Oʻzbek {{ajrat|til}}i.}} {{misol|Rus tili.}} {{misol|Ingliz {{ajrat|til}}i.}} {{misol|Fors {{ajrat|til}}i.}} {{misol|Chet {{ajrat|til}}larni yaxshi bilmoq.}} {{misol|[Zayniddin] Hirotning koʻcha yigitlari bilan ularning oʻz {{ajrat|til}}ida, ruhida bir nafas hangamalashar..|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}} {{misol|Odatda ijodkor biron kitob yoki hujjatni bir {{ajrat|til}}dan ikkinchi {{ajrat|til}}ga tarjima qilmoqchi boʻlsa, u avvalo oʻsha originalning tom maʼnosini chuqur bilmogʻi lozim.|[[w:X. Yodgorov|X. Yodgorov]]|Hayot toʻlqinlari}}&lt;br/&gt;'''Ona tili''' - inson oʻz millatiga mansub kishilar doirasida oʻrgangan, shu millatga mansub boʻlgan til. {{misol|Ona tilim - oʻzbek {{ajrat|til}}i.}} {{misol|Meʼmorning sezishicha, bu goʻldirash ularning oʻz ona {{ajrat|til}}ida edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}
#Nutqning oʻziga xos ifoda vositalari va b. xususiyatlari farqlanadigan bir turi. {{misol|Badiiy asar {{ajrat|til}}i.}} {{misol|Soʻzlashuv {{ajrat|til}}i.}} {{misol|Dehqonlarning {{ajrat|til}}i bilan aytganda, yoʻgʻon choʻzilib, ingichka uziladigan payt.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Bolangizning bir martaba &quot;dada&quot; deganini eshitsangiz, har qanaqa kek esdan chiqadi. Yosh bolaning {{ajrat|til}}i har qanaqa koʻngilni eritadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#{{koʻchma|uz}} Insondan boshqa narsalarning oʻzaro bir-birini tushunishga xizmat qiladigan vositasi, ifoda vositasi (belgisi). {{misol|Qush {{ajrat|til}}ini qush biladi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Uzoq-yaqinlarda turli-tuman qushlar oʻz {{ajrat|til}}larida dilshodlik qiladilar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#{{harb.}} Kerakli maʼlumot olish maqsadida qoʻlga olingan, tutib keltirilgan harbiy asir. {{misol|Qo‘mondonlik Ostonaqullar keltirgan &quot;{{ajrat|til}}&quot;dan hujum jangining planini tuzish uchun eng kerakli maiumotlarni oldi.|[[w:A. Rahmat|A. Rahmat]]|Ellik bir bahodir}}
#Biror narsa, ish-faoliyatning mohiyati, siri {{va sh.k.}} {{misol|Yerning {{ajrat|til}}ini bilmoq.}} {{misol|Rustam dehqonchilikning {{ajrat|til}}ini yaxshigina oʻrgangan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Bu yerda, sexlar ichra stanok {{ajrat|til}}in, Boshdan oyoq oʻrgangan harakat yoʻlin.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ТИЛ}}


{{uz-ism}}

== Tarjimalari ==
{{-trans-|Tillarda|
*{{az}}: [[dili]]
*{{es}}: [[lengua]], [[idioma]]
*{{en}}: [[language]]
*{{de}}: [[Sprache]]
*{{fa}}: [[زبان]]
*{{fi}}: [[kieli]]
*{{fr}}: [[langue]]
*{{id}}: [[bahasa]]
*{{it}}: [[lingua]]
*{{ko}}: [[언어]] (eon-eo), [[말]] (mal)
*{{nl}}: [[taal]]
*{{pt}}: [[língua]]
*{{ro}}: [[limbă]]
*{{ru}}: [[язык]] (jazýk)
*{{sv}}: [[språk]]
*{{tg}}: [[забон]]
*{{tr}}: [[dil]]
*{{tyv}}: [[дыл]]
*{{ja}}: [[言語]] (げんご, gengo)
*{{sah}}: [[тыл]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''til'''&lt;br /&gt;
'''1 '''{{izoh|анат. }}[[язык]]; {{tarjmisoli|tilni chiqarmoq }} высунуть язык; {{tarjmisoli|tilini tishlamoq }} прикусить язык; {{tarjmisoli|tilning suyagi yoʻq }} {{izoh|прям. и перен}}. язык без костей;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[язык]]; [[речь]]; // [[языковой]]; {{tarjmisoli|oʻzbek tili }} узбекский язык; {{tarjmisoli|adabiy til }} литературный язык; {{tarjmisoli|kitob tili }} книжный язык; {{tarjmisoli|ona tili }} родной язык; {{tarjmisoli|tildagi shakllar }} ({{izoh|или '''}}[[formalar]]''') [[языковые]] [[формы]];&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[язык]]; [[дар]] [[речи]]; [[речь]], [[слово]]; {{tarjmisoli|u tildan qoldi }} у него отнялся язык; он потерял дар речи; {{tarjmisoli|Gap qaytargani Saidiydi til yoʻq edi }} (А. Ќаћћор, «Сароб».) У Саиди не хватало духу ({{izoh|букв}}. не было языка) возражать; {{tarjmisoli|tili burro }} он боек на язык; {{tarjmisoli|tili uzun }} тот, кто не боится смело говорить; {{tarjmisoli|tili qisqa, tili qisiq }} тот, кто боится говорить; {{tarjmisoli|ayb oʻzida, shuning uchun tili ham qisqa }} он сам виноват, потому и боится говорить; {{tarjmisoli|tili oʻtkir }} 1) острый на язык; 2) слова его доходчивы; всеего слушаются; {{tarjmisoli|til qilichdan oʻtkir }} {{izoh|посл}}. слово (язык) острее меча; {{tarjmisoli|til uchida }} 1) на кончике языка; {{tarjmisoli|tilimning uchila turibdiyu, xayolimga kelmayapti }} вертится на языке, а вспомнить не могу; 2) на словах, формально, для приличия; {{tarjmisoli|tili bir qarich }} у него язык хорошо подвешен; {{tarjmisoli|til biriktirmoq }} сговариваться; устраивать заговор;{{tarjmisoli| Qizingni yo birov olib qochgan, yo birov bilan til biriktirib oʻzi qochgan }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Твою дочь кто-нибудь украл или, сговорившись с кем-нибудь, она сама убежала;{{tarjmisoli| ularning tili bir }} они сговорились, они заодно, у них общий язык; '''[[aytmoqqa]] '''({{izoh|или '''}}aytishga, deyishga, demoqqa''') {{tarjmisoli|til bormadi }} сказать ({{izoh|что-л}}.) язык не повернулся; {{tarjmisoli|Gapirmoqqa tili boʻlmadi }} («Алпомиш») Она не могла говорить; У неё язык отнялся; {{tarjmisoli|til tekkizmoq }} задевать (касаться) в разговоре ({{izoh|кого-чего-л}}.); {{tarjmisoli|Boy pochchamga nega Roziq tekkizar til?! }} (Ѓ. Ѓулом, «Кўкан») Зачем Разык задевает моего дядю бая?!; {{tarjmisoli|til tortmay oʻldi }} он умер мгновенно (не успел издать и звука); {{tarjmisoli|bir oʻzi posbonni til tortqizmay oʻldiribdi }} он сам убил часового, так что тот не успел издать и звука; {{tarjmisoli|birovga qarshi til qayramoq }} ({{izoh|букв}}. точить язык против кого-либо) злословить на чей-либо счёт; {{tarjmisoli|Alisher Navoiyga qarshi tillaringni muncha qayray berdilaring?! }} (Ойбек, «Навоий») Почему вы так злословите об Алишере Навой?!; {{tarjmisoli|tili chiqdi }} 1) он начал говорить (о ребёнке); {{tarjmisoli|oʻgʻlimning ham tili chiqib qoldi }} мой сын уже говорит; 2) {{izoh|ирон}}. он научился возражать; {{tarjmisoli|uning tili qotib qolgan }} ({{izoh|букв}}. язык у него затвердел) ему поздно теперь учиться; {{tarjmisoli|tilga kirmoq, tilga kelmoq }} обрести дар речи, начать говорить, заговорить ({{izoh|после замешательства, удивления и т. п}}.); {{tarjmisoli|juvon bir necha minutdan keyin tilga kirdi }} через несколько минут молодая женщина обрела дар речи; {{tarjmisoli|tilga olmoq }} упоминать, называть, говорить ({{izoh|о ком-чём-л}}.); считать заслуживающим разговора; {{tarjmisoli|... tilga olgulik bir nima ham qilganimiz yoʻq edi }} (Ойбек, «Навоий») ... мы не сделали ничего заслуживающего внимания; {{tarjmisoli|Yolgʻon gapni nega olding tilingga? }} («Гўрўѓли») Как смел ты говорить неправду?!; {{tarjmisoli|tilga olmaslik darajada }} в такой степени, что даже говорить не стоит; {{tarjmisoli|tildan tilga koʻchmoq }} передаваться из уств уста; {{tarjmisoli|tildan qoʻymaslik, tildan tushirmaslik }} всё время вспоминать, беспрестанно говорить, твердить ({{izoh|о ком-чём-л}}.); {{tarjmisoli|u nomingizni tilidan qoʻymaydi }} он беспрестанно вспоминает вас; {{tarjmisoli|tiling kesilsin! }} {{izoh|бран}}. чтоб у тебя язык отсох!; {{tarjmisoli|tilingni tiy! }} придержи язык!; {{tarjmisoli|tilingni qis }} ({{izoh|букв}}. прикуси язык) придержи язык; держи язык за зубами; {{tarjmisoli|dilda nima boʻlsa, tilda ham shu }} что на уме, то и на языке; {{tarjmisoli|tilida aytmasa ham dilida aytadi }} хоть он прямо не скажет, но подумает; {{tarjmisoli|aytsam tilim kuyadi, aytmasam dilim kuyadi }} {{izoh|погов. см}}. '''[[dil]] 2''';{{tarjmisoli| toʻgʻri til toshni yoradi, egri til boshni yoradi }} правдивый язык камень расколет, а лживый язык - голову;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[тайны]], [[секреты]]; [[повадки]]; {{tarjmisoli|Rustam dehqonchilikning tilini yaxshigina oʻrgangan }} (Ойбек, «О. в. шабадалар») Рустам хорошо изучил тайны ({{izoh|букв}}. язык) земледелия;{{tarjmisoli| bir-birining tilini  bilmoq,  bir-birining tiliga tushunmoq }} знать друг друга, знать друг у друга характер, повадки, тайны, помыслы {{izoh|и т. д}}.; {{tarjmisoli|qush tilini qush biladi }} {{izoh|посл}}. язык птицы понимает птица; {{izoh|соотв}}. рыбак рыбака видит издалека;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|воен}}. [[язык]] ({{izoh|пленный, от которого можно добыть нужные сведения}}); {{tarjmisoli|razvedkachilar til tutib keldilar }} разведчики привели языка; {{tarjmisoli|U... til tutmoq uchun kishilar yuborish kerakligini uqdirdi}}  (Ойбек, «Навоий») Он толковал о том, что необходимо послать людей на поимку языка;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[язычок]], [[стерженёк]], [[собачка]] ({{izoh|в различных механизмах}}); {{tarjmisoli|soatning tili }} часовая стрелка; {{tarjmisoli|kompasning tili }} стрелка компаса;&lt;br /&gt;
'''7 '''{{izoh|перен}}. [[язык]]; {{tarjmisoli|alanganing qizil tillari }} красные языки пламени.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>0jy18w5nrz81gw082ac46wxr01wwysg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>bor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13874</id>
    <revision>
      <id>638738</id>
      <parentid>636749</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T17:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10826" sha1="mfvkwg0l8f0vpcweh8xyi32lzq0oqhs" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== bor I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|III|'''BOR''' {{ТжРС}}da bor I, bore shakllarida keltirilgan bu numerativ (79) oʻzbek tiliga 'karra', 'marta' maʼnosi bilan qabul qilingan ({{OʻTIL}}, I, 130: bor P).}}

{{OʻTEL|I|BOR ’mavjud\ B o r odamlarni anihlang. 0 Yeningizda hancha pulingiz b o r ? Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli ba-r tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 62); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (Devon, III, 161; DS, 83); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:r &amp;gt;&amp;nbsp;bar &amp;gt;&amp;nbsp;bâr.}}
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
1 Qoʻlda, ixtiyorda yoki umuman voqelikda mavjud boʻlgan; mavjud.{{misol| {{ajrat|Bor}} imkoniyatlardan foydalanmoq. {{ajrat|Bor}} kishilar bilan ish boshlamoq. {{ajrat|Bor}} mablagʻlarni aniq-lamoq.}} sht {{misol|Otabek bir oz kuchini yigʻib olgach, hiqildoqni {{ajrat|bor}} kuchi bilan siqa boshladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}

'''2''''' kesim vazifasida.'' Boʻladi; mavjud.{{misol| Bugun majlis {{ajrat|bor}}. Otangiz {{ajrat|bor}}mi ? Koʻngildan koʻngilga yoʻl {{ajrat|bor}}.}} Maqol.{{misol| Oʻz doʻstim deb sir aytma, Doʻs-tingning ham doʻsti {{ajrat|bor}}.}} Maqol{{misol|.shtXoʻsh, Sodiq polvon, ishlar qanaqa, Toshkentda nima gaplar {{ajrat|bor}}? A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar.{{misol| Inson {{ajrat|bor}}ki, hammasi orzu-umid, maqsad va niyat bilan yashaydi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}{{misol| Azizaning tikilib turgan koʻzlarida dahshat aralash gʻazab {{ajrat|bor}}. }}Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Qirq oʻgʻilning orasida bir yolgʻiz qiz {{ajrat|bor}} edi.}} Usmon baxshi Mamat oʻgʻli, Boʻtakoʻz.{{misol| Hali tong otishiga ancha {{ajrat|bor}}.}} S. Ahmad, Saylanma.

:Bormisiz'' yoki'' bor ekansiz-ku! Uzoq vaqt koʻrinmay, bedarak boʻlib ketgan kishi kel-ganda yoki biror kishi koʻngildagidek ish qilganda, unga xitoban, minnatdor ohangda ishlatiladigan ibora.{{misol| Usta Olim keluv-chining istiqboli uchun oʻrnidan turdi: -E usta Farfi, keling, keling, {{ajrat|bor}}misiz! — dedi. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Bor boʻling! Yashab yuring, oʻlmang (koʻpincha &quot;hormang!&quot; soʻziga javoban ishlatiladi).{{misol| Shavlatyor: | -Hormang, oʻrtoq muallim! Elmurod toʻxtadi: -Ha, {{ajrat|bor}} boʻling, ishlar qalay?}} P. Tursun, Oʻqituvchi. {{misol|-E, ha, {{ajrat|bor}} boʻling, oyim qiz, — dedi Elmurod,}}

''— ishlaringiz qalay, hech koʻrinmaysiz? P. ''Tursun, Oʻqituvchi.

3 Boylikka, davlatga ega boʻlgan; boy, badavlat.{{misol| {{ajrat|Bor}} boʻlsang, koʻrolmaydi, yoʻq boʻlsang, berolmaydi.}} Maqol.{{misol| {{ajrat|Bor}} maqtansa, topilur, yoʻq maqtansa, chopilur.}} Maqol. n {{misol|[Yormat:] Uka, {{ajrat|bor}}-{{ajrat|bor}}icha, yoʻq holicha, ish-qilib, bir kunimiz oʻtib turibdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.

4 Qancha boʻlsa — shuncha, hammasi boricha. {{misol|Bor gapni aytib bermoq. Bor {{ajrat|bor}}ini yeydi, uyatsiz orini yeydi.}} &quot;Qanotli soʻzlar&quot;. m {{misol|Yovvoyi choʻl buyuk kenglikda menga {{ajrat|bor}}in ochib tashladi.}} I. Rahmon, Yurak qirralari.

:Aytganicha (''yoki'' deganicha, maqtanganicha) bor Xuddi aytganidek, shunday deb aytishga (deyishga, maqtashga) arzirli.{{misol| - Toʻybekaning maqtaganicha {{ajrat|bor}}mi? -Bor, — dedi qutidor,}}

''— ..xudo kishiga oʻgʻil bersa, shundayini bersin-da. A.'' Qodiriy, Oʻtgan kunlar. {{misol|Qosimjon boyvachchaning uylariga koʻp kela-man-da, bilaman. Arslon, arslon deganicha {{ajrat|bor}}. }}A. Qahhor, Millatchilar. Bor boʻyicha 1) bo-shidan-oyoq; butun borligicha.{{misol| {{ajrat|Bor}} boʻyicha suratga olmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} toʻliq ravishda, butunicha.{{misol| Masalani {{ajrat|bor}} boʻyicha qoʻymoq.}} Boʻlsa bordir Balki shundaydir; ehtimol; shunday boʻlsa ajab emas.{{misol| Kelgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir. Aytgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir.}} Jon bor Asos bor, toʻgʻri.{{misol| Bu gapingizda jon {{ajrat|bor}}.}} N. Safarov, Jasorat-ning davomi. Shunisi'' (yoki'' shunchaligi) ham borki Shuni ham aytish kerakki.. Shuni ham eʼtiborga olish kerakki..{{misol| Ammo shunisi ham {{ajrat|bor}}ki, keyingi vaqpiarda Azizbek Qoʻqonning yorliq va farmonlarini iltifotsiz qoldira boshladi. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Es'' (yoki ''aql) borida Vaqtni qoʻldan bermay, oʻz vaq-tida. ({{misol|Yusufbek hoji:] Hozir sizlarga ikki yoʻl {{ajrat|bor}}: oʻgʻil-qizingni sotib boʻlsa ham, oʻttiz ikki tangani Azizbek xazinasiga toʻlash yoki es {{ajrat|bor}}ida etakni yopib, Azizbekni oradan koʻtarish. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Qoʻli bor Ishtiroki bor, ishtirok etgan, qat-nashgan. [{{misol| Mansur: | Zuhraning yoʻqolishida bu afandining qoʻli {{ajrat|bor}}. Ishi tergovga berilsin. }}3. Sayd, N. Safarov, Tarixtilga kirdi.

5 3-sh. egalik qushimchasini olgan otlar bilan &quot;biror narsaga ega&quot; maʼnosidagi tar-kibli sifat hosil qiladi.{{misol| Puli {{ajrat|bor}} odam. Qizi {{ajrat|bor}} uy doim sarishta.}} Maqol.{{misol| Ugʻli {{ajrat|bor}}ning oʻrni {{ajrat|bor}}, Qizi {{ajrat|bor}}ning qadri {{ajrat|bor}}. }}Maqol. n{{misol| Har bir aqli {{ajrat|bor}} odam qovunga piyoz qoʻshib yeyish notoʻgʻri ekanini bilsa kerak? A. }}Qahhor, Munofiq.

6 Ritorik soʻroq gaplarda &quot;aslida yoʻq, mavjud emas, topilmaydi&quot; kabi inkor maʼnolarini ifodalaydi.{{misol| Dunyoda toʻgʻri yashab, yurtga xizmat qilib oʻtishdan ortiq baxt {{ajrat|bor}}mi inson bolasi uchun ?}} T. Ashurov, Oq ot.{{misol| Axir, insof, vijdon degan narsa {{ajrat|bor}}mi sizda?S.}} Ahmad, Yulduz.

== bor II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
'' \[[w:Fors tili|f.]]'' jL — marta

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
{{kt.|uz}} [[Marta]], [[dafʼa]], [[karra]]. {{misol| Bir terining ichida qoʻy necha {{ajrat|bor}} semirib, necha {{ajrat|bor}} ozar.}} Maqol. ■■{{misol| Ravshan uning chehrasiyu chuqur botgan koʻmarida ilk {{ajrat|bor}} iztirobtantanasini koʻrdi.}} &quot;Yoshlik&quot;.{{misol| Bu {{ajrat|bor}}ada Abduvahhob bilan koʻp {{ajrat|bor}} maslahat-lashgandi. Oʻ.}} Hoshimov, Nur borki soya bor. {{misol|Sirasini aytganda, ming {{ajrat|bor}} eshitgandan bir {{ajrat|bor}} koʻrgan afzal.}} &quot;Oʻzbekiston quriqlari&quot;.

== bor III ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
''[[w:Lotin tili|lot.]]'' borum, borax &amp;lt;'' [[w:Arab tili|a.]]'' — tanakor; selitra

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Mendeleyev davriy sistemasi 111-guruhidagi kimyoviy element. {{misol|Mineral suvlarning shifobaxshligi sababi ularning tarkibida.. yod, brom, {{ajrat|bor}}, litiy, bariy, stronsiy kabi moddalar boʻlishidir.|&quot;[[w:Fan va turmush|Fan va turmush]]&quot;}}

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|БОР}}
=== Tarjimalari ===

'''bor'''

{{-trans-|bor|
*{{en}}: [[there is]], [[there are]]; [[exist]]; [[have]]
*{{tr}}: [[var]], [[mevcut]]
*{{sah}}: [[баар]]
*{{zza}}: [[est]]
*{{cv}}: [[пур]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;bor I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[есть]], [[имеется]]; [[существует]], [[налицо]]; // [[имеющийся]], [[существующий]], [[наличный]]; {{tarjmisoli|suv ~ joyda oʻsimlik ~ }} там, где есть вода, есть и растения; {{tarjmisoli|joni ~ning gʻami ~ }} {{izoh|посл. }}({{izoh|букв. }}у кого есть душа, у того есть и заботы) у всякого существа свой заботы; {{tarjmisoli|(mening) ishim ~ }} у меня есть дело; я занят; {{tarjmisoli|otasi ~ida }} когда был ещё жив его отец, при жизни отца; '''[[es]] '''({{izoh|или '''}}[[aql]]'''){{tarjmisoli| ~ida }} пока есть разум, пока есть память; пока не поздно; {{tarjmisoli|~mi? }} 1) есть ли?; нет ли?; {{tarjmisoli|qalamingiz ~mi? }} есть ли у вас карандаш?; {{tarjmisoli|aqlingiz ~mi? }} ({{izoh|букв. }}у вас есть ум?) вы в своём уме?; 2) как только, лишь только; {{tarjmisoli|uning jahli chiqsa ~mi }} если только он рассердится; {{tarjmisoli|bir lekini ~ }} есть одно «но»; {{tarjmisoli|shunisi ~-da }} вот то-то и оно; {{tarjmisoli|bir gap ~ }} 1) есть один разговор; 2) что-то есть; {{tarjmisoli|gapning tagida gap ~ }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|bir ~ ekan, bir yoʻq ekan }} {{izoh|фольк. }}было-не было, жил-был {{izoh|(обычный зачин узбекских народных сказок)}}; {{tarjmisoli|~ boʻl(ing)! }} живи(те)!; здравствуй(те)! ({{izoh|приветствие, чаще всего употребляемое как ответ на приветствие '''}}&quot;[[hormang]]!&quot;''', {{izoh|см.)}}; {{tarjmisoli|e, ~misiz? }} ({{izoh|букв. }}существуете ли вы?) где же вы были до сих пор?; где это вы пропадали?; {{tarjmisoli|~ boʻyicha }} во весь рост; {{tarjmisoli|~ kuchi bilan }} изо всех сил, что есть мочи; {{tarjmisoli|~ ovozi bilan }} во весь голос, во всё горло; {{tarjmisoli|~ odam }} 1) имеющиеся в наличии люди, присутствующие; 2) имущий, состоятельный человек;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[то]], [[что]] [[есть]], [[имеется]] {{izoh|(в чем-л. распоряжении или достоянии)}}; {{tarjmisoli|~iga baraka }} {{izoh|см. '''}}[[baraka]] 3'''; {{tarjmisoli|~ini tejab, yoʻqni yoʻndirib }} сберегая то, что было, доставая с трудом то, чего не было;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[имущий]], [[зажиточный]]; {{tarjmisoli|~-~icha, yoʻq holicha }} {{izoh|погов. }}имущий - по своему достатку, а неимущий по возможностям; {{tarjmisoli|~dan yukadi }} {{izoh|погов.}} передаваться (переходить) может от того, у кого имеется; {{tarjmisoli|* boʻlsa ~dir }} возможно, может быть, чем чёрт не шутит.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''bor II'''{{izoh|&lt;br /&gt;
книжн. }}[[раз]]; {{tarjmisoli|bir necha ~ }} несколько раз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;bor III&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|хим. }}[[бор]]; // [[борный]].&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada lotinchadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>mfvkwg0l8f0vpcweh8xyi32lzq0oqhs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638739</id>
      <parentid>638738</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T17:58:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10851" sha1="l5zthxtk149bn9fopby62emvufmv9hj" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== bor I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|III|'''BOR''' {{ТжРС}}da bor I, bore shakllarida keltirilgan bu numerativ (79) oʻzbek tiliga 'karra', 'marta' maʼnosi bilan qabul qilingan ({{OʻTIL}}, I, 130: bor P).}}

{{OʻTEL|I|BOR ’mavjud\ B o r odamlarni anihlang. 0 Yeningizda hancha pulingiz b o r ? Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli ba-r tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 62); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (Devon, III, 161; DS, 83); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:r &amp;gt;&amp;nbsp;bar &amp;gt;&amp;nbsp;bâr.}}
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Qoʻlda, ixtiyorda yoki umuman voqelikda mavjud boʻlgan; mavjud. {{misol|{{ajrat|Bor}} imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|{{ajrat|Bor}} kishilar bilan ish boshlamoq.}} {{misol|{{ajrat|Bor}} mablagʻlarni aniqlamoq.}} {{misol|Otabek bir oz kuchini yigʻib olgach, hiqildoqni {{ajrat|bor}} kuchi bilan siqa boshladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#''kesim vazifasida.'' Boʻladi; mavjud. {{misol|Bugun majlis {{ajrat|bor}}.}} {{misol|Otangiz {{ajrat|bor}}mi?}} {{misol|Koʻngildan koʻngilga yoʻl {{ajrat|bor}}.}} Maqol.{{misol| Oʻz doʻstim deb sir aytma, Doʻs-tingning ham doʻsti {{ajrat|bor}}.}} Maqol{{misol|.shtXoʻsh, Sodiq polvon, ishlar qanaqa, Toshkentda nima gaplar {{ajrat|bor}}? A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar.{{misol| Inson {{ajrat|bor}}ki, hammasi orzu-umid, maqsad va niyat bilan yashaydi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}{{misol| Azizaning tikilib turgan koʻzlarida dahshat aralash gʻazab {{ajrat|bor}}. }}Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Qirq oʻgʻilning orasida bir yolgʻiz qiz {{ajrat|bor}} edi.}} Usmon baxshi Mamat oʻgʻli, Boʻtakoʻz.{{misol| Hali tong otishiga ancha {{ajrat|bor}}.}} S. Ahmad, Saylanma.

:Bormisiz'' yoki'' bor ekansiz-ku! Uzoq vaqt koʻrinmay, bedarak boʻlib ketgan kishi kel-ganda yoki biror kishi koʻngildagidek ish qilganda, unga xitoban, minnatdor ohangda ishlatiladigan ibora.{{misol| Usta Olim keluv-chining istiqboli uchun oʻrnidan turdi: -E usta Farfi, keling, keling, {{ajrat|bor}}misiz! — dedi. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Bor boʻling! Yashab yuring, oʻlmang (koʻpincha &quot;hormang!&quot; soʻziga javoban ishlatiladi).{{misol| Shavlatyor: | -Hormang, oʻrtoq muallim! Elmurod toʻxtadi: -Ha, {{ajrat|bor}} boʻling, ishlar qalay?}} P. Tursun, Oʻqituvchi. {{misol|-E, ha, {{ajrat|bor}} boʻling, oyim qiz, — dedi Elmurod,}}

''— ishlaringiz qalay, hech koʻrinmaysiz? P. ''Tursun, Oʻqituvchi.

3 Boylikka, davlatga ega boʻlgan; boy, badavlat.{{misol| {{ajrat|Bor}} boʻlsang, koʻrolmaydi, yoʻq boʻlsang, berolmaydi.}} Maqol.{{misol| {{ajrat|Bor}} maqtansa, topilur, yoʻq maqtansa, chopilur.}} Maqol. n {{misol|[Yormat:] Uka, {{ajrat|bor}}-{{ajrat|bor}}icha, yoʻq holicha, ish-qilib, bir kunimiz oʻtib turibdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.

4 Qancha boʻlsa — shuncha, hammasi boricha. {{misol|Bor gapni aytib bermoq. Bor {{ajrat|bor}}ini yeydi, uyatsiz orini yeydi.}} &quot;Qanotli soʻzlar&quot;. m {{misol|Yovvoyi choʻl buyuk kenglikda menga {{ajrat|bor}}in ochib tashladi.}} I. Rahmon, Yurak qirralari.

:Aytganicha (''yoki'' deganicha, maqtanganicha) bor Xuddi aytganidek, shunday deb aytishga (deyishga, maqtashga) arzirli.{{misol| - Toʻybekaning maqtaganicha {{ajrat|bor}}mi? -Bor, — dedi qutidor,}}

''— ..xudo kishiga oʻgʻil bersa, shundayini bersin-da. A.'' Qodiriy, Oʻtgan kunlar. {{misol|Qosimjon boyvachchaning uylariga koʻp kela-man-da, bilaman. Arslon, arslon deganicha {{ajrat|bor}}. }}A. Qahhor, Millatchilar. Bor boʻyicha 1) bo-shidan-oyoq; butun borligicha.{{misol| {{ajrat|Bor}} boʻyicha suratga olmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} toʻliq ravishda, butunicha.{{misol| Masalani {{ajrat|bor}} boʻyicha qoʻymoq.}} Boʻlsa bordir Balki shundaydir; ehtimol; shunday boʻlsa ajab emas.{{misol| Kelgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir. Aytgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir.}} Jon bor Asos bor, toʻgʻri.{{misol| Bu gapingizda jon {{ajrat|bor}}.}} N. Safarov, Jasorat-ning davomi. Shunisi'' (yoki'' shunchaligi) ham borki Shuni ham aytish kerakki.. Shuni ham eʼtiborga olish kerakki..{{misol| Ammo shunisi ham {{ajrat|bor}}ki, keyingi vaqpiarda Azizbek Qoʻqonning yorliq va farmonlarini iltifotsiz qoldira boshladi. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Es'' (yoki ''aql) borida Vaqtni qoʻldan bermay, oʻz vaq-tida. ({{misol|Yusufbek hoji:] Hozir sizlarga ikki yoʻl {{ajrat|bor}}: oʻgʻil-qizingni sotib boʻlsa ham, oʻttiz ikki tangani Azizbek xazinasiga toʻlash yoki es {{ajrat|bor}}ida etakni yopib, Azizbekni oradan koʻtarish. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Qoʻli bor Ishtiroki bor, ishtirok etgan, qat-nashgan. [{{misol| Mansur: | Zuhraning yoʻqolishida bu afandining qoʻli {{ajrat|bor}}. Ishi tergovga berilsin. }}3. Sayd, N. Safarov, Tarixtilga kirdi.

5 3-sh. egalik qushimchasini olgan otlar bilan &quot;biror narsaga ega&quot; maʼnosidagi tar-kibli sifat hosil qiladi.{{misol| Puli {{ajrat|bor}} odam. Qizi {{ajrat|bor}} uy doim sarishta.}} Maqol.{{misol| Ugʻli {{ajrat|bor}}ning oʻrni {{ajrat|bor}}, Qizi {{ajrat|bor}}ning qadri {{ajrat|bor}}. }}Maqol. n{{misol| Har bir aqli {{ajrat|bor}} odam qovunga piyoz qoʻshib yeyish notoʻgʻri ekanini bilsa kerak? A. }}Qahhor, Munofiq.

6 Ritorik soʻroq gaplarda &quot;aslida yoʻq, mavjud emas, topilmaydi&quot; kabi inkor maʼnolarini ifodalaydi.{{misol| Dunyoda toʻgʻri yashab, yurtga xizmat qilib oʻtishdan ortiq baxt {{ajrat|bor}}mi inson bolasi uchun ?}} T. Ashurov, Oq ot.{{misol| Axir, insof, vijdon degan narsa {{ajrat|bor}}mi sizda?S.}} Ahmad, Yulduz.

== bor II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
'' \[[w:Fors tili|f.]]'' jL — marta

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
{{kt.|uz}} [[Marta]], [[dafʼa]], [[karra]]. {{misol| Bir terining ichida qoʻy necha {{ajrat|bor}} semirib, necha {{ajrat|bor}} ozar.}} Maqol. ■■{{misol| Ravshan uning chehrasiyu chuqur botgan koʻmarida ilk {{ajrat|bor}} iztirobtantanasini koʻrdi.}} &quot;Yoshlik&quot;.{{misol| Bu {{ajrat|bor}}ada Abduvahhob bilan koʻp {{ajrat|bor}} maslahat-lashgandi. Oʻ.}} Hoshimov, Nur borki soya bor. {{misol|Sirasini aytganda, ming {{ajrat|bor}} eshitgandan bir {{ajrat|bor}} koʻrgan afzal.}} &quot;Oʻzbekiston quriqlari&quot;.

== bor III ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
''[[w:Lotin tili|lot.]]'' borum, borax &amp;lt;'' [[w:Arab tili|a.]]'' — tanakor; selitra

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Mendeleyev davriy sistemasi 111-guruhidagi kimyoviy element. {{misol|Mineral suvlarning shifobaxshligi sababi ularning tarkibida.. yod, brom, {{ajrat|bor}}, litiy, bariy, stronsiy kabi moddalar boʻlishidir.|&quot;[[w:Fan va turmush|Fan va turmush]]&quot;}}

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|БОР}}
=== Tarjimalari ===

'''bor'''

{{-trans-|bor|
*{{en}}: [[there is]], [[there are]]; [[exist]]; [[have]]
*{{tr}}: [[var]], [[mevcut]]
*{{sah}}: [[баар]]
*{{zza}}: [[est]]
*{{cv}}: [[пур]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;bor I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[есть]], [[имеется]]; [[существует]], [[налицо]]; // [[имеющийся]], [[существующий]], [[наличный]]; {{tarjmisoli|suv ~ joyda oʻsimlik ~ }} там, где есть вода, есть и растения; {{tarjmisoli|joni ~ning gʻami ~ }} {{izoh|посл. }}({{izoh|букв. }}у кого есть душа, у того есть и заботы) у всякого существа свой заботы; {{tarjmisoli|(mening) ishim ~ }} у меня есть дело; я занят; {{tarjmisoli|otasi ~ida }} когда был ещё жив его отец, при жизни отца; '''[[es]] '''({{izoh|или '''}}[[aql]]'''){{tarjmisoli| ~ida }} пока есть разум, пока есть память; пока не поздно; {{tarjmisoli|~mi? }} 1) есть ли?; нет ли?; {{tarjmisoli|qalamingiz ~mi? }} есть ли у вас карандаш?; {{tarjmisoli|aqlingiz ~mi? }} ({{izoh|букв. }}у вас есть ум?) вы в своём уме?; 2) как только, лишь только; {{tarjmisoli|uning jahli chiqsa ~mi }} если только он рассердится; {{tarjmisoli|bir lekini ~ }} есть одно «но»; {{tarjmisoli|shunisi ~-da }} вот то-то и оно; {{tarjmisoli|bir gap ~ }} 1) есть один разговор; 2) что-то есть; {{tarjmisoli|gapning tagida gap ~ }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|bir ~ ekan, bir yoʻq ekan }} {{izoh|фольк. }}было-не было, жил-был {{izoh|(обычный зачин узбекских народных сказок)}}; {{tarjmisoli|~ boʻl(ing)! }} живи(те)!; здравствуй(те)! ({{izoh|приветствие, чаще всего употребляемое как ответ на приветствие '''}}&quot;[[hormang]]!&quot;''', {{izoh|см.)}}; {{tarjmisoli|e, ~misiz? }} ({{izoh|букв. }}существуете ли вы?) где же вы были до сих пор?; где это вы пропадали?; {{tarjmisoli|~ boʻyicha }} во весь рост; {{tarjmisoli|~ kuchi bilan }} изо всех сил, что есть мочи; {{tarjmisoli|~ ovozi bilan }} во весь голос, во всё горло; {{tarjmisoli|~ odam }} 1) имеющиеся в наличии люди, присутствующие; 2) имущий, состоятельный человек;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[то]], [[что]] [[есть]], [[имеется]] {{izoh|(в чем-л. распоряжении или достоянии)}}; {{tarjmisoli|~iga baraka }} {{izoh|см. '''}}[[baraka]] 3'''; {{tarjmisoli|~ini tejab, yoʻqni yoʻndirib }} сберегая то, что было, доставая с трудом то, чего не было;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[имущий]], [[зажиточный]]; {{tarjmisoli|~-~icha, yoʻq holicha }} {{izoh|погов. }}имущий - по своему достатку, а неимущий по возможностям; {{tarjmisoli|~dan yukadi }} {{izoh|погов.}} передаваться (переходить) может от того, у кого имеется; {{tarjmisoli|* boʻlsa ~dir }} возможно, может быть, чем чёрт не шутит.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''bor II'''{{izoh|&lt;br /&gt;
книжн. }}[[раз]]; {{tarjmisoli|bir necha ~ }} несколько раз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;bor III&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|хим. }}[[бор]]; // [[борный]].&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada lotinchadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>l5zthxtk149bn9fopby62emvufmv9hj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638740</id>
      <parentid>638739</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T18:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10883" sha1="ll05livb84kkscejbxk8y6m6ay0eaal" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== bor I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|III|'''BOR''' {{ТжРС}}da bor I, bore shakllarida keltirilgan bu numerativ (79) oʻzbek tiliga 'karra', 'marta' maʼnosi bilan qabul qilingan ({{OʻTIL}}, I, 130: bor P).}}

{{OʻTEL|I|BOR ’mavjud\ B o r odamlarni anihlang. 0 Yeningizda hancha pulingiz b o r ? Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli ba-r tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 62); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (Devon, III, 161; DS, 83); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:r &amp;gt;&amp;nbsp;bar &amp;gt;&amp;nbsp;bâr.}}
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Qoʻlda, ixtiyorda yoki umuman voqelikda mavjud boʻlgan; mavjud. {{misol|{{ajrat|Bor}} imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|{{ajrat|Bor}} kishilar bilan ish boshlamoq.}} {{misol|{{ajrat|Bor}} mablagʻlarni aniqlamoq.}} {{misol|Otabek bir oz kuchini yigʻib olgach, hiqildoqni {{ajrat|bor}} kuchi bilan siqa boshladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#''kesim vazifasida.'' Boʻladi; mavjud. {{misol|Bugun majlis {{ajrat|bor}}.}} {{misol|Otangiz {{ajrat|bor}}mi?}} {{misol|Koʻngildan koʻngilga yoʻl {{ajrat|bor}}.|Maqol}} {{misol|Oʻz doʻstim deb sir aytma, Doʻstingning ham doʻsti {{ajrat|bor}}.|Maqol}} {{misol|Xoʻsh, Sodiq polvon, ishlar qanaqa, Toshkentda nima gaplar {{ajrat|bor}}?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Inson {{ajrat|bor}}ki, hammasi orzu-umid, maqsad va niyat bilan yashaydi.|Gazetadan}} {{misol|Azizaning tikilib turgan koʻzlarida dahshat aralash gʻazab {{ajrat|bor}}.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Qirq oʻgʻilning orasida bir yolgʻiz qiz {{ajrat|bor}} edi.}} Usmon baxshi Mamat oʻgʻli, Boʻtakoʻz. {{misol|Hali tong otishiga ancha {{ajrat|bor}}.|S. Ahmad|Saylanma}}

:'''Bormisiz''' ''yoki'' bor ekansiz-ku! Uzoq vaqt koʻrinmay, bedarak boʻlib ketgan kishi kelganda yoki biror kishi koʻngildagidek ish qilganda, unga xitoban, minnatdor ohangda ishlatiladigan ibora.{{misol| Usta Olim keluvchining istiqboli uchun oʻrnidan turdi: -E usta Farfi, keling, keling, {{ajrat|bor}}misiz! - dedi. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Bor boʻling! Yashab yuring, oʻlmang (koʻpincha &quot;hormang!&quot; soʻziga javoban ishlatiladi).{{misol| Shavlatyor: | -Hormang, oʻrtoq muallim! Elmurod toʻxtadi: -Ha, {{ajrat|bor}} boʻling, ishlar qalay?}} P. Tursun, Oʻqituvchi. {{misol|-E, ha, {{ajrat|bor}} boʻling, oyim qiz, — dedi Elmurod,}}

''— ishlaringiz qalay, hech koʻrinmaysiz? P. ''Tursun, Oʻqituvchi.

3 Boylikka, davlatga ega boʻlgan; boy, badavlat.{{misol| {{ajrat|Bor}} boʻlsang, koʻrolmaydi, yoʻq boʻlsang, berolmaydi.}} Maqol.{{misol| {{ajrat|Bor}} maqtansa, topilur, yoʻq maqtansa, chopilur.}} Maqol. n {{misol|[Yormat:] Uka, {{ajrat|bor}}-{{ajrat|bor}}icha, yoʻq holicha, ish-qilib, bir kunimiz oʻtib turibdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.

4 Qancha boʻlsa — shuncha, hammasi boricha. {{misol|Bor gapni aytib bermoq. Bor {{ajrat|bor}}ini yeydi, uyatsiz orini yeydi.}} &quot;Qanotli soʻzlar&quot;. m {{misol|Yovvoyi choʻl buyuk kenglikda menga {{ajrat|bor}}in ochib tashladi.}} I. Rahmon, Yurak qirralari.

:Aytganicha (''yoki'' deganicha, maqtanganicha) bor Xuddi aytganidek, shunday deb aytishga (deyishga, maqtashga) arzirli.{{misol| - Toʻybekaning maqtaganicha {{ajrat|bor}}mi? -Bor, — dedi qutidor,}}

''— ..xudo kishiga oʻgʻil bersa, shundayini bersin-da. A.'' Qodiriy, Oʻtgan kunlar. {{misol|Qosimjon boyvachchaning uylariga koʻp kela-man-da, bilaman. Arslon, arslon deganicha {{ajrat|bor}}. }}A. Qahhor, Millatchilar. Bor boʻyicha 1) bo-shidan-oyoq; butun borligicha.{{misol| {{ajrat|Bor}} boʻyicha suratga olmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} toʻliq ravishda, butunicha.{{misol| Masalani {{ajrat|bor}} boʻyicha qoʻymoq.}} Boʻlsa bordir Balki shundaydir; ehtimol; shunday boʻlsa ajab emas.{{misol| Kelgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir. Aytgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir.}} Jon bor Asos bor, toʻgʻri.{{misol| Bu gapingizda jon {{ajrat|bor}}.}} N. Safarov, Jasorat-ning davomi. Shunisi'' (yoki'' shunchaligi) ham borki Shuni ham aytish kerakki.. Shuni ham eʼtiborga olish kerakki..{{misol| Ammo shunisi ham {{ajrat|bor}}ki, keyingi vaqpiarda Azizbek Qoʻqonning yorliq va farmonlarini iltifotsiz qoldira boshladi. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Es'' (yoki ''aql) borida Vaqtni qoʻldan bermay, oʻz vaq-tida. ({{misol|Yusufbek hoji:] Hozir sizlarga ikki yoʻl {{ajrat|bor}}: oʻgʻil-qizingni sotib boʻlsa ham, oʻttiz ikki tangani Azizbek xazinasiga toʻlash yoki es {{ajrat|bor}}ida etakni yopib, Azizbekni oradan koʻtarish. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Qoʻli bor Ishtiroki bor, ishtirok etgan, qat-nashgan. [{{misol| Mansur: | Zuhraning yoʻqolishida bu afandining qoʻli {{ajrat|bor}}. Ishi tergovga berilsin. }}3. Sayd, N. Safarov, Tarixtilga kirdi.

5 3-sh. egalik qushimchasini olgan otlar bilan &quot;biror narsaga ega&quot; maʼnosidagi tar-kibli sifat hosil qiladi.{{misol| Puli {{ajrat|bor}} odam. Qizi {{ajrat|bor}} uy doim sarishta.}} Maqol.{{misol| Ugʻli {{ajrat|bor}}ning oʻrni {{ajrat|bor}}, Qizi {{ajrat|bor}}ning qadri {{ajrat|bor}}. }}Maqol. n{{misol| Har bir aqli {{ajrat|bor}} odam qovunga piyoz qoʻshib yeyish notoʻgʻri ekanini bilsa kerak? A. }}Qahhor, Munofiq.

6 Ritorik soʻroq gaplarda &quot;aslida yoʻq, mavjud emas, topilmaydi&quot; kabi inkor maʼnolarini ifodalaydi.{{misol| Dunyoda toʻgʻri yashab, yurtga xizmat qilib oʻtishdan ortiq baxt {{ajrat|bor}}mi inson bolasi uchun ?}} T. Ashurov, Oq ot.{{misol| Axir, insof, vijdon degan narsa {{ajrat|bor}}mi sizda?S.}} Ahmad, Yulduz.

== bor II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
'' \[[w:Fors tili|f.]]'' jL — marta

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
{{kt.|uz}} [[Marta]], [[dafʼa]], [[karra]]. {{misol| Bir terining ichida qoʻy necha {{ajrat|bor}} semirib, necha {{ajrat|bor}} ozar.}} Maqol. ■■{{misol| Ravshan uning chehrasiyu chuqur botgan koʻmarida ilk {{ajrat|bor}} iztirobtantanasini koʻrdi.}} &quot;Yoshlik&quot;.{{misol| Bu {{ajrat|bor}}ada Abduvahhob bilan koʻp {{ajrat|bor}} maslahat-lashgandi. Oʻ.}} Hoshimov, Nur borki soya bor. {{misol|Sirasini aytganda, ming {{ajrat|bor}} eshitgandan bir {{ajrat|bor}} koʻrgan afzal.}} &quot;Oʻzbekiston quriqlari&quot;.

== bor III ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
''[[w:Lotin tili|lot.]]'' borum, borax &amp;lt;'' [[w:Arab tili|a.]]'' — tanakor; selitra

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Mendeleyev davriy sistemasi 111-guruhidagi kimyoviy element. {{misol|Mineral suvlarning shifobaxshligi sababi ularning tarkibida.. yod, brom, {{ajrat|bor}}, litiy, bariy, stronsiy kabi moddalar boʻlishidir.|&quot;[[w:Fan va turmush|Fan va turmush]]&quot;}}

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|БОР}}
=== Tarjimalari ===

'''bor'''

{{-trans-|bor|
*{{en}}: [[there is]], [[there are]]; [[exist]]; [[have]]
*{{tr}}: [[var]], [[mevcut]]
*{{sah}}: [[баар]]
*{{zza}}: [[est]]
*{{cv}}: [[пур]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;bor I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[есть]], [[имеется]]; [[существует]], [[налицо]]; // [[имеющийся]], [[существующий]], [[наличный]]; {{tarjmisoli|suv ~ joyda oʻsimlik ~ }} там, где есть вода, есть и растения; {{tarjmisoli|joni ~ning gʻami ~ }} {{izoh|посл. }}({{izoh|букв. }}у кого есть душа, у того есть и заботы) у всякого существа свой заботы; {{tarjmisoli|(mening) ishim ~ }} у меня есть дело; я занят; {{tarjmisoli|otasi ~ida }} когда был ещё жив его отец, при жизни отца; '''[[es]] '''({{izoh|или '''}}[[aql]]'''){{tarjmisoli| ~ida }} пока есть разум, пока есть память; пока не поздно; {{tarjmisoli|~mi? }} 1) есть ли?; нет ли?; {{tarjmisoli|qalamingiz ~mi? }} есть ли у вас карандаш?; {{tarjmisoli|aqlingiz ~mi? }} ({{izoh|букв. }}у вас есть ум?) вы в своём уме?; 2) как только, лишь только; {{tarjmisoli|uning jahli chiqsa ~mi }} если только он рассердится; {{tarjmisoli|bir lekini ~ }} есть одно «но»; {{tarjmisoli|shunisi ~-da }} вот то-то и оно; {{tarjmisoli|bir gap ~ }} 1) есть один разговор; 2) что-то есть; {{tarjmisoli|gapning tagida gap ~ }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|bir ~ ekan, bir yoʻq ekan }} {{izoh|фольк. }}было-не было, жил-был {{izoh|(обычный зачин узбекских народных сказок)}}; {{tarjmisoli|~ boʻl(ing)! }} живи(те)!; здравствуй(те)! ({{izoh|приветствие, чаще всего употребляемое как ответ на приветствие '''}}&quot;[[hormang]]!&quot;''', {{izoh|см.)}}; {{tarjmisoli|e, ~misiz? }} ({{izoh|букв. }}существуете ли вы?) где же вы были до сих пор?; где это вы пропадали?; {{tarjmisoli|~ boʻyicha }} во весь рост; {{tarjmisoli|~ kuchi bilan }} изо всех сил, что есть мочи; {{tarjmisoli|~ ovozi bilan }} во весь голос, во всё горло; {{tarjmisoli|~ odam }} 1) имеющиеся в наличии люди, присутствующие; 2) имущий, состоятельный человек;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[то]], [[что]] [[есть]], [[имеется]] {{izoh|(в чем-л. распоряжении или достоянии)}}; {{tarjmisoli|~iga baraka }} {{izoh|см. '''}}[[baraka]] 3'''; {{tarjmisoli|~ini tejab, yoʻqni yoʻndirib }} сберегая то, что было, доставая с трудом то, чего не было;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[имущий]], [[зажиточный]]; {{tarjmisoli|~-~icha, yoʻq holicha }} {{izoh|погов. }}имущий - по своему достатку, а неимущий по возможностям; {{tarjmisoli|~dan yukadi }} {{izoh|погов.}} передаваться (переходить) может от того, у кого имеется; {{tarjmisoli|* boʻlsa ~dir }} возможно, может быть, чем чёрт не шутит.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''bor II'''{{izoh|&lt;br /&gt;
книжн. }}[[раз]]; {{tarjmisoli|bir necha ~ }} несколько раз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;bor III&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|хим. }}[[бор]]; // [[борный]].&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada lotinchadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>ll05livb84kkscejbxk8y6m6ay0eaal</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638747</id>
      <parentid>638740</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T01:54:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10973" sha1="1lcsjp930c4ktpf8r1brxyxshar1rx1" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== bor I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|III|'''BOR''' {{ТжРС}}da bor I, bore shakllarida keltirilgan bu numerativ (79) oʻzbek tiliga 'karra', 'marta' maʼnosi bilan qabul qilingan ({{OʻTIL}}, I, 130: bor P).}}

{{OʻTEL|I|BOR ’mavjud\ B o r odamlarni anihlang. 0 Yeningizda hancha pulingiz b o r ? Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli ba-r tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 62); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (Devon, III, 161; DS, 83); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:r &amp;gt;&amp;nbsp;bar &amp;gt;&amp;nbsp;bâr.}}
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Qoʻlda, ixtiyorda yoki umuman voqelikda mavjud boʻlgan; mavjud. {{misol|{{ajrat|Bor}} imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|{{ajrat|Bor}} kishilar bilan ish boshlamoq.}} {{misol|{{ajrat|Bor}} mablagʻlarni aniqlamoq.}} {{misol|Otabek bir oz kuchini yigʻib olgach, hiqildoqni {{ajrat|bor}} kuchi bilan siqa boshladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#''kesim vazifasida.'' Boʻladi; mavjud. {{misol|Bugun majlis {{ajrat|bor}}.}} {{misol|Otangiz {{ajrat|bor}}mi?}} {{misol|Koʻngildan koʻngilga yoʻl {{ajrat|bor}}.|Maqol}} {{misol|Oʻz doʻstim deb sir aytma, Doʻstingning ham doʻsti {{ajrat|bor}}.|Maqol}} {{misol|Xoʻsh, Sodiq polvon, ishlar qanaqa, Toshkentda nima gaplar {{ajrat|bor}}?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Inson {{ajrat|bor}}ki, hammasi orzu-umid, maqsad va niyat bilan yashaydi.|Gazetadan}} {{misol|Azizaning tikilib turgan koʻzlarida dahshat aralash gʻazab {{ajrat|bor}}.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Qirq oʻgʻilning orasida bir yolgʻiz qiz {{ajrat|bor}} edi.|[[w:Usmon baxshi Mamat o‘g‘li|Usmon baxshi Mamat oʻgʻli]]|Boʻtakoʻz}} {{misol|Hali tong otishiga ancha {{ajrat|bor}}.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}}&lt;br/&gt;'''Bormisiz''' ''yoki'' '''Bor ekansiz-ku!''' - uzoq vaqt koʻrinmay, bedarak boʻlib ketgan kishi kelganda yoki biror kishi koʻngildagidek ish qilganda, unga xitoban, minnatdor ohangda ishlatiladigan ibora. {{misol|Usta Olim keluvchining istiqboli uchun oʻrnidan turdi: -E usta Farfi, keling, keling, {{ajrat|bor}}misiz! - dedi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;Bor boʻling! Yashab yuring, oʻlmang (koʻpincha &quot;hormang!&quot; soʻziga javoban ishlatiladi). {{misol|[Shavlatyor:] -Hormang, oʻrtoq muallim! Elmurod toʻxtadi: -Ha, {{ajrat|bor}} boʻling, ishlar qalay?}} P. Tursun, Oʻqituvchi. {{misol|-E, ha, {{ajrat|bor}} boʻling, oyim qiz, - dedi Elmurod,}}

''— ishlaringiz qalay, hech koʻrinmaysiz? P. ''Tursun, Oʻqituvchi.

3 Boylikka, davlatga ega boʻlgan; boy, badavlat.{{misol| {{ajrat|Bor}} boʻlsang, koʻrolmaydi, yoʻq boʻlsang, berolmaydi.}} Maqol.{{misol| {{ajrat|Bor}} maqtansa, topilur, yoʻq maqtansa, chopilur.}} Maqol. n {{misol|[Yormat:] Uka, {{ajrat|bor}}-{{ajrat|bor}}icha, yoʻq holicha, ish-qilib, bir kunimiz oʻtib turibdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.

4 Qancha boʻlsa — shuncha, hammasi boricha. {{misol|Bor gapni aytib bermoq. Bor {{ajrat|bor}}ini yeydi, uyatsiz orini yeydi.}} &quot;Qanotli soʻzlar&quot;. m {{misol|Yovvoyi choʻl buyuk kenglikda menga {{ajrat|bor}}in ochib tashladi.}} I. Rahmon, Yurak qirralari.

:Aytganicha (''yoki'' deganicha, maqtanganicha) bor Xuddi aytganidek, shunday deb aytishga (deyishga, maqtashga) arzirli.{{misol| - Toʻybekaning maqtaganicha {{ajrat|bor}}mi? -Bor, — dedi qutidor,}}

''— ..xudo kishiga oʻgʻil bersa, shundayini bersin-da. A.'' Qodiriy, Oʻtgan kunlar. {{misol|Qosimjon boyvachchaning uylariga koʻp kela-man-da, bilaman. Arslon, arslon deganicha {{ajrat|bor}}. }}A. Qahhor, Millatchilar. Bor boʻyicha 1) bo-shidan-oyoq; butun borligicha.{{misol| {{ajrat|Bor}} boʻyicha suratga olmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} toʻliq ravishda, butunicha.{{misol| Masalani {{ajrat|bor}} boʻyicha qoʻymoq.}} Boʻlsa bordir Balki shundaydir; ehtimol; shunday boʻlsa ajab emas.{{misol| Kelgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir. Aytgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir.}} Jon bor Asos bor, toʻgʻri.{{misol| Bu gapingizda jon {{ajrat|bor}}.}} N. Safarov, Jasorat-ning davomi. Shunisi'' (yoki'' shunchaligi) ham borki Shuni ham aytish kerakki.. Shuni ham eʼtiborga olish kerakki..{{misol| Ammo shunisi ham {{ajrat|bor}}ki, keyingi vaqpiarda Azizbek Qoʻqonning yorliq va farmonlarini iltifotsiz qoldira boshladi. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Es'' (yoki ''aql) borida Vaqtni qoʻldan bermay, oʻz vaq-tida. ({{misol|Yusufbek hoji:] Hozir sizlarga ikki yoʻl {{ajrat|bor}}: oʻgʻil-qizingni sotib boʻlsa ham, oʻttiz ikki tangani Azizbek xazinasiga toʻlash yoki es {{ajrat|bor}}ida etakni yopib, Azizbekni oradan koʻtarish. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Qoʻli bor Ishtiroki bor, ishtirok etgan, qat-nashgan. [{{misol| Mansur: | Zuhraning yoʻqolishida bu afandining qoʻli {{ajrat|bor}}. Ishi tergovga berilsin. }}3. Sayd, N. Safarov, Tarixtilga kirdi.

5 3-sh. egalik qushimchasini olgan otlar bilan &quot;biror narsaga ega&quot; maʼnosidagi tar-kibli sifat hosil qiladi.{{misol| Puli {{ajrat|bor}} odam. Qizi {{ajrat|bor}} uy doim sarishta.}} Maqol.{{misol| Ugʻli {{ajrat|bor}}ning oʻrni {{ajrat|bor}}, Qizi {{ajrat|bor}}ning qadri {{ajrat|bor}}. }}Maqol. n{{misol| Har bir aqli {{ajrat|bor}} odam qovunga piyoz qoʻshib yeyish notoʻgʻri ekanini bilsa kerak? A. }}Qahhor, Munofiq.

6 Ritorik soʻroq gaplarda &quot;aslida yoʻq, mavjud emas, topilmaydi&quot; kabi inkor maʼnolarini ifodalaydi.{{misol| Dunyoda toʻgʻri yashab, yurtga xizmat qilib oʻtishdan ortiq baxt {{ajrat|bor}}mi inson bolasi uchun ?}} T. Ashurov, Oq ot.{{misol| Axir, insof, vijdon degan narsa {{ajrat|bor}}mi sizda?S.}} Ahmad, Yulduz.

== bor II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
'' \[[w:Fors tili|f.]]'' jL — marta

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
{{kt.|uz}} [[Marta]], [[dafʼa]], [[karra]]. {{misol| Bir terining ichida qoʻy necha {{ajrat|bor}} semirib, necha {{ajrat|bor}} ozar.}} Maqol. ■■{{misol| Ravshan uning chehrasiyu chuqur botgan koʻmarida ilk {{ajrat|bor}} iztirobtantanasini koʻrdi.}} &quot;Yoshlik&quot;.{{misol| Bu {{ajrat|bor}}ada Abduvahhob bilan koʻp {{ajrat|bor}} maslahat-lashgandi. Oʻ.}} Hoshimov, Nur borki soya bor. {{misol|Sirasini aytganda, ming {{ajrat|bor}} eshitgandan bir {{ajrat|bor}} koʻrgan afzal.}} &quot;Oʻzbekiston quriqlari&quot;.

== bor III ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
''[[w:Lotin tili|lot.]]'' borum, borax &amp;lt;'' [[w:Arab tili|a.]]'' — tanakor; selitra

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Mendeleyev davriy sistemasi 111-guruhidagi kimyoviy element. {{misol|Mineral suvlarning shifobaxshligi sababi ularning tarkibida.. yod, brom, {{ajrat|bor}}, litiy, bariy, stronsiy kabi moddalar boʻlishidir.|&quot;[[w:Fan va turmush|Fan va turmush]]&quot;}}

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|БОР}}
=== Tarjimalari ===

'''bor'''

{{-trans-|bor|
*{{en}}: [[there is]], [[there are]]; [[exist]]; [[have]]
*{{tr}}: [[var]], [[mevcut]]
*{{sah}}: [[баар]]
*{{zza}}: [[est]]
*{{cv}}: [[пур]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;bor I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[есть]], [[имеется]]; [[существует]], [[налицо]]; // [[имеющийся]], [[существующий]], [[наличный]]; {{tarjmisoli|suv ~ joyda oʻsimlik ~ }} там, где есть вода, есть и растения; {{tarjmisoli|joni ~ning gʻami ~ }} {{izoh|посл. }}({{izoh|букв. }}у кого есть душа, у того есть и заботы) у всякого существа свой заботы; {{tarjmisoli|(mening) ishim ~ }} у меня есть дело; я занят; {{tarjmisoli|otasi ~ida }} когда был ещё жив его отец, при жизни отца; '''[[es]] '''({{izoh|или '''}}[[aql]]'''){{tarjmisoli| ~ida }} пока есть разум, пока есть память; пока не поздно; {{tarjmisoli|~mi? }} 1) есть ли?; нет ли?; {{tarjmisoli|qalamingiz ~mi? }} есть ли у вас карандаш?; {{tarjmisoli|aqlingiz ~mi? }} ({{izoh|букв. }}у вас есть ум?) вы в своём уме?; 2) как только, лишь только; {{tarjmisoli|uning jahli chiqsa ~mi }} если только он рассердится; {{tarjmisoli|bir lekini ~ }} есть одно «но»; {{tarjmisoli|shunisi ~-da }} вот то-то и оно; {{tarjmisoli|bir gap ~ }} 1) есть один разговор; 2) что-то есть; {{tarjmisoli|gapning tagida gap ~ }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|bir ~ ekan, bir yoʻq ekan }} {{izoh|фольк. }}было-не было, жил-был {{izoh|(обычный зачин узбекских народных сказок)}}; {{tarjmisoli|~ boʻl(ing)! }} живи(те)!; здравствуй(те)! ({{izoh|приветствие, чаще всего употребляемое как ответ на приветствие '''}}&quot;[[hormang]]!&quot;''', {{izoh|см.)}}; {{tarjmisoli|e, ~misiz? }} ({{izoh|букв. }}существуете ли вы?) где же вы были до сих пор?; где это вы пропадали?; {{tarjmisoli|~ boʻyicha }} во весь рост; {{tarjmisoli|~ kuchi bilan }} изо всех сил, что есть мочи; {{tarjmisoli|~ ovozi bilan }} во весь голос, во всё горло; {{tarjmisoli|~ odam }} 1) имеющиеся в наличии люди, присутствующие; 2) имущий, состоятельный человек;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[то]], [[что]] [[есть]], [[имеется]] {{izoh|(в чем-л. распоряжении или достоянии)}}; {{tarjmisoli|~iga baraka }} {{izoh|см. '''}}[[baraka]] 3'''; {{tarjmisoli|~ini tejab, yoʻqni yoʻndirib }} сберегая то, что было, доставая с трудом то, чего не было;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[имущий]], [[зажиточный]]; {{tarjmisoli|~-~icha, yoʻq holicha }} {{izoh|погов. }}имущий - по своему достатку, а неимущий по возможностям; {{tarjmisoli|~dan yukadi }} {{izoh|погов.}} передаваться (переходить) может от того, у кого имеется; {{tarjmisoli|* boʻlsa ~dir }} возможно, может быть, чем чёрт не шутит.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''bor II'''{{izoh|&lt;br /&gt;
книжн. }}[[раз]]; {{tarjmisoli|bir necha ~ }} несколько раз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;bor III&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|хим. }}[[бор]]; // [[борный]].&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada lotinchadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>1lcsjp930c4ktpf8r1brxyxshar1rx1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638748</id>
      <parentid>638747</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T02:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11003" sha1="g37hh06r6ssxjpoic8uec5lqrwgdkef" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== bor I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|III|'''BOR''' {{ТжРС}}da bor I, bore shakllarida keltirilgan bu numerativ (79) oʻzbek tiliga 'karra', 'marta' maʼnosi bilan qabul qilingan ({{OʻTIL}}, I, 130: bor P).}}

{{OʻTEL|I|BOR ’mavjud\ B o r odamlarni anihlang. 0 Yeningizda hancha pulingiz b o r ? Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli ba-r tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 62); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (Devon, III, 161; DS, 83); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:r &amp;gt;&amp;nbsp;bar &amp;gt;&amp;nbsp;bâr.}}
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Qoʻlda, ixtiyorda yoki umuman voqelikda mavjud boʻlgan; mavjud. {{misol|{{ajrat|Bor}} imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|{{ajrat|Bor}} kishilar bilan ish boshlamoq.}} {{misol|{{ajrat|Bor}} mablagʻlarni aniqlamoq.}} {{misol|Otabek bir oz kuchini yigʻib olgach, hiqildoqni {{ajrat|bor}} kuchi bilan siqa boshladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#''kesim vazifasida.'' Boʻladi; mavjud. {{misol|Bugun majlis {{ajrat|bor}}.}} {{misol|Otangiz {{ajrat|bor}}mi?}} {{misol|Koʻngildan koʻngilga yoʻl {{ajrat|bor}}.|Maqol}} {{misol|Oʻz doʻstim deb sir aytma, Doʻstingning ham doʻsti {{ajrat|bor}}.|Maqol}} {{misol|Xoʻsh, Sodiq polvon, ishlar qanaqa, Toshkentda nima gaplar {{ajrat|bor}}?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Inson {{ajrat|bor}}ki, hammasi orzu-umid, maqsad va niyat bilan yashaydi.|Gazetadan}} {{misol|Azizaning tikilib turgan koʻzlarida dahshat aralash gʻazab {{ajrat|bor}}.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Qirq oʻgʻilning orasida bir yolgʻiz qiz {{ajrat|bor}} edi.|[[w:Usmon baxshi Mamat o‘g‘li|Usmon baxshi Mamat oʻgʻli]]|Boʻtakoʻz}} {{misol|Hali tong otishiga ancha {{ajrat|bor}}.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}}&lt;br/&gt;'''Bormisiz''' ''yoki'' '''Bor ekansiz-ku!''' - uzoq vaqt koʻrinmay, bedarak boʻlib ketgan kishi kelganda yoki biror kishi koʻngildagidek ish qilganda, unga xitoban, minnatdor ohangda ishlatiladigan ibora. {{misol|Usta Olim keluvchining istiqboli uchun oʻrnidan turdi: -E usta Farfi, keling, keling, {{ajrat|bor}}misiz! - dedi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;Bor boʻling! Yashab yuring, oʻlmang (koʻpincha &quot;hormang!&quot; soʻziga javoban ishlatiladi). {{misol|[Davlatyor:] -Hormang, oʻrtoq muallim! Elmurod toʻxtadi: -Ha, {{ajrat|bor}} boʻling, ishlar qalay?|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|O‘qituvchi}} {{misol|-E, ha, {{ajrat|bor}} boʻling, oyim qiz, - dedi Elmurod, - ishlaringiz qalay, hech koʻrinmaysiz?|[[w:Parda Turaun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Boylikka, davlatga ega boʻlgan; boy, badavlat. {{misol|{{ajrat|Bor}} boʻlsang, koʻrolmaydi, yoʻq boʻlsang, berolmaydi.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Bor}} maqtansa, topilur, yoʻq maqtansa, chopilur.|Maqol}} {{misol|[Yormat:] Uka, {{ajrat|bor}}-{{ajrat|bor}}icha, yoʻq holicha, ishqilib, bir kunimiz oʻtib turibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Qancha boʻlsa - shuncha, hammasi boricha. {{misol|Bor gapni aytib bermoq. Bor {{ajrat|bor}}ini yeydi, uyatsiz orini yeydi.}} &quot;Qanotli soʻzlar&quot;. {{misol|Yovvoyi choʻl buyuk kenglikda menga {{ajrat|bor}}in ochib tashladi.}} I. Rahmon, Yurak qirralari.

:Aytganicha (''yoki'' deganicha, maqtanganicha) bor Xuddi aytganidek, shunday deb aytishga (deyishga, maqtashga) arzirli.{{misol| - Toʻybekaning maqtaganicha {{ajrat|bor}}mi? -Bor, — dedi qutidor,}}

''— ..xudo kishiga oʻgʻil bersa, shundayini bersin-da. A.'' Qodiriy, Oʻtgan kunlar. {{misol|Qosimjon boyvachchaning uylariga koʻp kela-man-da, bilaman. Arslon, arslon deganicha {{ajrat|bor}}. }}A. Qahhor, Millatchilar. Bor boʻyicha 1) bo-shidan-oyoq; butun borligicha.{{misol| {{ajrat|Bor}} boʻyicha suratga olmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} toʻliq ravishda, butunicha.{{misol| Masalani {{ajrat|bor}} boʻyicha qoʻymoq.}} Boʻlsa bordir Balki shundaydir; ehtimol; shunday boʻlsa ajab emas.{{misol| Kelgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir. Aytgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir.}} Jon bor Asos bor, toʻgʻri.{{misol| Bu gapingizda jon {{ajrat|bor}}.}} N. Safarov, Jasorat-ning davomi. Shunisi'' (yoki'' shunchaligi) ham borki Shuni ham aytish kerakki.. Shuni ham eʼtiborga olish kerakki..{{misol| Ammo shunisi ham {{ajrat|bor}}ki, keyingi vaqpiarda Azizbek Qoʻqonning yorliq va farmonlarini iltifotsiz qoldira boshladi. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Es'' (yoki ''aql) borida Vaqtni qoʻldan bermay, oʻz vaq-tida. ({{misol|Yusufbek hoji:] Hozir sizlarga ikki yoʻl {{ajrat|bor}}: oʻgʻil-qizingni sotib boʻlsa ham, oʻttiz ikki tangani Azizbek xazinasiga toʻlash yoki es {{ajrat|bor}}ida etakni yopib, Azizbekni oradan koʻtarish. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Qoʻli bor Ishtiroki bor, ishtirok etgan, qat-nashgan. [{{misol| Mansur: | Zuhraning yoʻqolishida bu afandining qoʻli {{ajrat|bor}}. Ishi tergovga berilsin. }}3. Sayd, N. Safarov, Tarixtilga kirdi.

5 3-sh. egalik qushimchasini olgan otlar bilan &quot;biror narsaga ega&quot; maʼnosidagi tar-kibli sifat hosil qiladi.{{misol| Puli {{ajrat|bor}} odam. Qizi {{ajrat|bor}} uy doim sarishta.}} Maqol.{{misol| Ugʻli {{ajrat|bor}}ning oʻrni {{ajrat|bor}}, Qizi {{ajrat|bor}}ning qadri {{ajrat|bor}}. }}Maqol. n{{misol| Har bir aqli {{ajrat|bor}} odam qovunga piyoz qoʻshib yeyish notoʻgʻri ekanini bilsa kerak? A. }}Qahhor, Munofiq.

6 Ritorik soʻroq gaplarda &quot;aslida yoʻq, mavjud emas, topilmaydi&quot; kabi inkor maʼnolarini ifodalaydi.{{misol| Dunyoda toʻgʻri yashab, yurtga xizmat qilib oʻtishdan ortiq baxt {{ajrat|bor}}mi inson bolasi uchun ?}} T. Ashurov, Oq ot.{{misol| Axir, insof, vijdon degan narsa {{ajrat|bor}}mi sizda?S.}} Ahmad, Yulduz.

== bor II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
'' \[[w:Fors tili|f.]]'' jL — marta

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
{{kt.|uz}} [[Marta]], [[dafʼa]], [[karra]]. {{misol| Bir terining ichida qoʻy necha {{ajrat|bor}} semirib, necha {{ajrat|bor}} ozar.}} Maqol. ■■{{misol| Ravshan uning chehrasiyu chuqur botgan koʻmarida ilk {{ajrat|bor}} iztirobtantanasini koʻrdi.}} &quot;Yoshlik&quot;.{{misol| Bu {{ajrat|bor}}ada Abduvahhob bilan koʻp {{ajrat|bor}} maslahat-lashgandi. Oʻ.}} Hoshimov, Nur borki soya bor. {{misol|Sirasini aytganda, ming {{ajrat|bor}} eshitgandan bir {{ajrat|bor}} koʻrgan afzal.}} &quot;Oʻzbekiston quriqlari&quot;.

== bor III ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
''[[w:Lotin tili|lot.]]'' borum, borax &amp;lt;'' [[w:Arab tili|a.]]'' — tanakor; selitra

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Mendeleyev davriy sistemasi 111-guruhidagi kimyoviy element. {{misol|Mineral suvlarning shifobaxshligi sababi ularning tarkibida.. yod, brom, {{ajrat|bor}}, litiy, bariy, stronsiy kabi moddalar boʻlishidir.|&quot;[[w:Fan va turmush|Fan va turmush]]&quot;}}

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|БОР}}
=== Tarjimalari ===

'''bor'''

{{-trans-|bor|
*{{en}}: [[there is]], [[there are]]; [[exist]]; [[have]]
*{{tr}}: [[var]], [[mevcut]]
*{{sah}}: [[баар]]
*{{zza}}: [[est]]
*{{cv}}: [[пур]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;bor I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[есть]], [[имеется]]; [[существует]], [[налицо]]; // [[имеющийся]], [[существующий]], [[наличный]]; {{tarjmisoli|suv ~ joyda oʻsimlik ~ }} там, где есть вода, есть и растения; {{tarjmisoli|joni ~ning gʻami ~ }} {{izoh|посл. }}({{izoh|букв. }}у кого есть душа, у того есть и заботы) у всякого существа свой заботы; {{tarjmisoli|(mening) ishim ~ }} у меня есть дело; я занят; {{tarjmisoli|otasi ~ida }} когда был ещё жив его отец, при жизни отца; '''[[es]] '''({{izoh|или '''}}[[aql]]'''){{tarjmisoli| ~ida }} пока есть разум, пока есть память; пока не поздно; {{tarjmisoli|~mi? }} 1) есть ли?; нет ли?; {{tarjmisoli|qalamingiz ~mi? }} есть ли у вас карандаш?; {{tarjmisoli|aqlingiz ~mi? }} ({{izoh|букв. }}у вас есть ум?) вы в своём уме?; 2) как только, лишь только; {{tarjmisoli|uning jahli chiqsa ~mi }} если только он рассердится; {{tarjmisoli|bir lekini ~ }} есть одно «но»; {{tarjmisoli|shunisi ~-da }} вот то-то и оно; {{tarjmisoli|bir gap ~ }} 1) есть один разговор; 2) что-то есть; {{tarjmisoli|gapning tagida gap ~ }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|bir ~ ekan, bir yoʻq ekan }} {{izoh|фольк. }}было-не было, жил-был {{izoh|(обычный зачин узбекских народных сказок)}}; {{tarjmisoli|~ boʻl(ing)! }} живи(те)!; здравствуй(те)! ({{izoh|приветствие, чаще всего употребляемое как ответ на приветствие '''}}&quot;[[hormang]]!&quot;''', {{izoh|см.)}}; {{tarjmisoli|e, ~misiz? }} ({{izoh|букв. }}существуете ли вы?) где же вы были до сих пор?; где это вы пропадали?; {{tarjmisoli|~ boʻyicha }} во весь рост; {{tarjmisoli|~ kuchi bilan }} изо всех сил, что есть мочи; {{tarjmisoli|~ ovozi bilan }} во весь голос, во всё горло; {{tarjmisoli|~ odam }} 1) имеющиеся в наличии люди, присутствующие; 2) имущий, состоятельный человек;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[то]], [[что]] [[есть]], [[имеется]] {{izoh|(в чем-л. распоряжении или достоянии)}}; {{tarjmisoli|~iga baraka }} {{izoh|см. '''}}[[baraka]] 3'''; {{tarjmisoli|~ini tejab, yoʻqni yoʻndirib }} сберегая то, что было, доставая с трудом то, чего не было;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[имущий]], [[зажиточный]]; {{tarjmisoli|~-~icha, yoʻq holicha }} {{izoh|погов. }}имущий - по своему достатку, а неимущий по возможностям; {{tarjmisoli|~dan yukadi }} {{izoh|погов.}} передаваться (переходить) может от того, у кого имеется; {{tarjmisoli|* boʻlsa ~dir }} возможно, может быть, чем чёрт не шутит.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''bor II'''{{izoh|&lt;br /&gt;
книжн. }}[[раз]]; {{tarjmisoli|bir necha ~ }} несколько раз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;bor III&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|хим. }}[[бор]]; // [[борный]].&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada lotinchadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>g37hh06r6ssxjpoic8uec5lqrwgdkef</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638749</id>
      <parentid>638748</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T02:10:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11060" sha1="8awte5c15w1j8re15ujx5vbmdgiw2j1" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== bor I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|III|'''BOR''' {{ТжРС}}da bor I, bore shakllarida keltirilgan bu numerativ (79) oʻzbek tiliga 'karra', 'marta' maʼnosi bilan qabul qilingan ({{OʻTIL}}, I, 130: bor P).}}

{{OʻTEL|I|BOR ’mavjud\ B o r odamlarni anihlang. 0 Yeningizda hancha pulingiz b o r ? Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli ba-r tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 62); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (Devon, III, 161; DS, 83); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:r &amp;gt;&amp;nbsp;bar &amp;gt;&amp;nbsp;bâr.}}
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Qoʻlda, ixtiyorda yoki umuman voqelikda mavjud boʻlgan; mavjud. {{misol|{{ajrat|Bor}} imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|{{ajrat|Bor}} kishilar bilan ish boshlamoq.}} {{misol|{{ajrat|Bor}} mablagʻlarni aniqlamoq.}} {{misol|Otabek bir oz kuchini yigʻib olgach, hiqildoqni {{ajrat|bor}} kuchi bilan siqa boshladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#''kesim vazifasida.'' Boʻladi; mavjud. {{misol|Bugun majlis {{ajrat|bor}}.}} {{misol|Otangiz {{ajrat|bor}}mi?}} {{misol|Koʻngildan koʻngilga yoʻl {{ajrat|bor}}.|Maqol}} {{misol|Oʻz doʻstim deb sir aytma, Doʻstingning ham doʻsti {{ajrat|bor}}.|Maqol}} {{misol|Xoʻsh, Sodiq polvon, ishlar qanaqa, Toshkentda nima gaplar {{ajrat|bor}}?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Inson {{ajrat|bor}}ki, hammasi orzu-umid, maqsad va niyat bilan yashaydi.|Gazetadan}} {{misol|Azizaning tikilib turgan koʻzlarida dahshat aralash gʻazab {{ajrat|bor}}.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Qirq oʻgʻilning orasida bir yolgʻiz qiz {{ajrat|bor}} edi.|[[w:Usmon baxshi Mamat o‘g‘li|Usmon baxshi Mamat oʻgʻli]]|Boʻtakoʻz}} {{misol|Hali tong otishiga ancha {{ajrat|bor}}.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}}&lt;br/&gt;'''Bormisiz''' ''yoki'' '''Bor ekansiz-ku!''' - uzoq vaqt koʻrinmay, bedarak boʻlib ketgan kishi kelganda yoki biror kishi koʻngildagidek ish qilganda, unga xitoban, minnatdor ohangda ishlatiladigan ibora. {{misol|Usta Olim keluvchining istiqboli uchun oʻrnidan turdi: -E usta Farfi, keling, keling, {{ajrat|bor}}misiz! - dedi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Bor boʻling!''' - yashab yuring, oʻlmang (koʻpincha &quot;hormang!&quot; soʻziga javoban ishlatiladi). {{misol|[Davlatyor:] -Hormang, oʻrtoq muallim! Elmurod toʻxtadi: -Ha, {{ajrat|bor}} boʻling, ishlar qalay?|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|O‘qituvchi}} {{misol|-E, ha, {{ajrat|bor}} boʻling, oyim qiz, - dedi Elmurod, - ishlaringiz qalay, hech koʻrinmaysiz?|[[w:Parda Turaun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Boylikka, davlatga ega boʻlgan; boy, badavlat. {{misol|{{ajrat|Bor}} boʻlsang, koʻrolmaydi, yoʻq boʻlsang, berolmaydi.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Bor}} maqtansa, topilur, yoʻq maqtansa, chopilur.|Maqol}} {{misol|[Yormat:] Uka, {{ajrat|bor}}-{{ajrat|bor}}icha, yoʻq holicha, ishqilib, bir kunimiz oʻtib turibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Qancha boʻlsa - shuncha, hammasi boricha. {{misol|Bor gapni aytib bermoq. Bor {{ajrat|bor}}ini yeydi, uyatsiz orini yeydi.|[[w:Qanotli So‘zlar|&quot;Qanotli soʻzlar&quot;]]}} {{misol|Yovvoyi choʻl buyuk kenglikda menga {{ajrat|bor}}in ochib tashladi.|[[w:I. Rahmon|I. Rahmon]]|Yurak qirralari}}
:Aytganicha (''yoki'' deganicha, maqtanganicha) bor Xuddi aytganidek, shunday deb aytishga (deyishga, maqtashga) arzirli. {{misol|-Toʻybekaning maqtaganicha {{ajrat|bor}}mi? -Bor, - dedi qutidor, - ..xudo kishiga oʻgʻil bersa, shundayini bersin-da.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Qosimjon boyvachchaning uylariga koʻp kelaman-da, bilaman. Arslon, arslon deganicha {{ajrat|bor}}. }}A. Qahhor, Millatchilar. Bor boʻyicha 1) boshidan-oyoq; butun borligicha.{{misol| {{ajrat|Bor}} boʻyicha suratga olmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} toʻliq ravishda, butunicha.{{misol| Masalani {{ajrat|bor}} boʻyicha qoʻymoq.}} Boʻlsa bordir Balki shundaydir; ehtimol; shunday boʻlsa ajab emas.{{misol| Kelgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir. Aytgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir.}} Jon bor Asos bor, toʻgʻri.{{misol| Bu gapingizda jon {{ajrat|bor}}.}} N. Safarov, Jasorat-ning davomi. Shunisi'' (yoki'' shunchaligi) ham borki Shuni ham aytish kerakki.. Shuni ham eʼtiborga olish kerakki..{{misol| Ammo shunisi ham {{ajrat|bor}}ki, keyingi vaqpiarda Azizbek Qoʻqonning yorliq va farmonlarini iltifotsiz qoldira boshladi. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Es'' (yoki ''aql) borida Vaqtni qoʻldan bermay, oʻz vaq-tida. ({{misol|Yusufbek hoji:] Hozir sizlarga ikki yoʻl {{ajrat|bor}}: oʻgʻil-qizingni sotib boʻlsa ham, oʻttiz ikki tangani Azizbek xazinasiga toʻlash yoki es {{ajrat|bor}}ida etakni yopib, Azizbekni oradan koʻtarish. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Qoʻli bor Ishtiroki bor, ishtirok etgan, qat-nashgan. [{{misol| Mansur: | Zuhraning yoʻqolishida bu afandining qoʻli {{ajrat|bor}}. Ishi tergovga berilsin. }}3. Sayd, N. Safarov, Tarixtilga kirdi.

5 3-sh. egalik qushimchasini olgan otlar bilan &quot;biror narsaga ega&quot; maʼnosidagi tar-kibli sifat hosil qiladi.{{misol| Puli {{ajrat|bor}} odam. Qizi {{ajrat|bor}} uy doim sarishta.}} Maqol.{{misol| Ugʻli {{ajrat|bor}}ning oʻrni {{ajrat|bor}}, Qizi {{ajrat|bor}}ning qadri {{ajrat|bor}}. }}Maqol. n{{misol| Har bir aqli {{ajrat|bor}} odam qovunga piyoz qoʻshib yeyish notoʻgʻri ekanini bilsa kerak? A. }}Qahhor, Munofiq.

6 Ritorik soʻroq gaplarda &quot;aslida yoʻq, mavjud emas, topilmaydi&quot; kabi inkor maʼnolarini ifodalaydi.{{misol| Dunyoda toʻgʻri yashab, yurtga xizmat qilib oʻtishdan ortiq baxt {{ajrat|bor}}mi inson bolasi uchun ?}} T. Ashurov, Oq ot.{{misol| Axir, insof, vijdon degan narsa {{ajrat|bor}}mi sizda?S.}} Ahmad, Yulduz.

== bor II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
'' \[[w:Fors tili|f.]]'' jL — marta

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
{{kt.|uz}} [[Marta]], [[dafʼa]], [[karra]]. {{misol| Bir terining ichida qoʻy necha {{ajrat|bor}} semirib, necha {{ajrat|bor}} ozar.}} Maqol. ■■{{misol| Ravshan uning chehrasiyu chuqur botgan koʻmarida ilk {{ajrat|bor}} iztirobtantanasini koʻrdi.}} &quot;Yoshlik&quot;.{{misol| Bu {{ajrat|bor}}ada Abduvahhob bilan koʻp {{ajrat|bor}} maslahat-lashgandi. Oʻ.}} Hoshimov, Nur borki soya bor. {{misol|Sirasini aytganda, ming {{ajrat|bor}} eshitgandan bir {{ajrat|bor}} koʻrgan afzal.}} &quot;Oʻzbekiston quriqlari&quot;.

== bor III ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
''[[w:Lotin tili|lot.]]'' borum, borax &amp;lt;'' [[w:Arab tili|a.]]'' — tanakor; selitra

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Mendeleyev davriy sistemasi 111-guruhidagi kimyoviy element. {{misol|Mineral suvlarning shifobaxshligi sababi ularning tarkibida.. yod, brom, {{ajrat|bor}}, litiy, bariy, stronsiy kabi moddalar boʻlishidir.|&quot;[[w:Fan va turmush|Fan va turmush]]&quot;}}

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|БОР}}
=== Tarjimalari ===

'''bor'''

{{-trans-|bor|
*{{en}}: [[there is]], [[there are]]; [[exist]]; [[have]]
*{{tr}}: [[var]], [[mevcut]]
*{{sah}}: [[баар]]
*{{zza}}: [[est]]
*{{cv}}: [[пур]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;bor I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[есть]], [[имеется]]; [[существует]], [[налицо]]; // [[имеющийся]], [[существующий]], [[наличный]]; {{tarjmisoli|suv ~ joyda oʻsimlik ~ }} там, где есть вода, есть и растения; {{tarjmisoli|joni ~ning gʻami ~ }} {{izoh|посл. }}({{izoh|букв. }}у кого есть душа, у того есть и заботы) у всякого существа свой заботы; {{tarjmisoli|(mening) ishim ~ }} у меня есть дело; я занят; {{tarjmisoli|otasi ~ida }} когда был ещё жив его отец, при жизни отца; '''[[es]] '''({{izoh|или '''}}[[aql]]'''){{tarjmisoli| ~ida }} пока есть разум, пока есть память; пока не поздно; {{tarjmisoli|~mi? }} 1) есть ли?; нет ли?; {{tarjmisoli|qalamingiz ~mi? }} есть ли у вас карандаш?; {{tarjmisoli|aqlingiz ~mi? }} ({{izoh|букв. }}у вас есть ум?) вы в своём уме?; 2) как только, лишь только; {{tarjmisoli|uning jahli chiqsa ~mi }} если только он рассердится; {{tarjmisoli|bir lekini ~ }} есть одно «но»; {{tarjmisoli|shunisi ~-da }} вот то-то и оно; {{tarjmisoli|bir gap ~ }} 1) есть один разговор; 2) что-то есть; {{tarjmisoli|gapning tagida gap ~ }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|bir ~ ekan, bir yoʻq ekan }} {{izoh|фольк. }}было-не было, жил-был {{izoh|(обычный зачин узбекских народных сказок)}}; {{tarjmisoli|~ boʻl(ing)! }} живи(те)!; здравствуй(те)! ({{izoh|приветствие, чаще всего употребляемое как ответ на приветствие '''}}&quot;[[hormang]]!&quot;''', {{izoh|см.)}}; {{tarjmisoli|e, ~misiz? }} ({{izoh|букв. }}существуете ли вы?) где же вы были до сих пор?; где это вы пропадали?; {{tarjmisoli|~ boʻyicha }} во весь рост; {{tarjmisoli|~ kuchi bilan }} изо всех сил, что есть мочи; {{tarjmisoli|~ ovozi bilan }} во весь голос, во всё горло; {{tarjmisoli|~ odam }} 1) имеющиеся в наличии люди, присутствующие; 2) имущий, состоятельный человек;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[то]], [[что]] [[есть]], [[имеется]] {{izoh|(в чем-л. распоряжении или достоянии)}}; {{tarjmisoli|~iga baraka }} {{izoh|см. '''}}[[baraka]] 3'''; {{tarjmisoli|~ini tejab, yoʻqni yoʻndirib }} сберегая то, что было, доставая с трудом то, чего не было;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[имущий]], [[зажиточный]]; {{tarjmisoli|~-~icha, yoʻq holicha }} {{izoh|погов. }}имущий - по своему достатку, а неимущий по возможностям; {{tarjmisoli|~dan yukadi }} {{izoh|погов.}} передаваться (переходить) может от того, у кого имеется; {{tarjmisoli|* boʻlsa ~dir }} возможно, может быть, чем чёрт не шутит.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''bor II'''{{izoh|&lt;br /&gt;
книжн. }}[[раз]]; {{tarjmisoli|bir necha ~ }} несколько раз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;bor III&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|хим. }}[[бор]]; // [[борный]].&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada lotinchadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>8awte5c15w1j8re15ujx5vbmdgiw2j1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638750</id>
      <parentid>638749</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T05:20:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11077" sha1="ozcen4b5vkynd6vgmqlj9r5ylbvku82" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== bor I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|III|'''BOR''' {{ТжРС}}da bor I, bore shakllarida keltirilgan bu numerativ (79) oʻzbek tiliga 'karra', 'marta' maʼnosi bilan qabul qilingan ({{OʻTIL}}, I, 130: bor P).}}

{{OʻTEL|I|BOR ’mavjud\ B o r odamlarni anihlang. 0 Yeningizda hancha pulingiz b o r ? Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli ba-r tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 62); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (Devon, III, 161; DS, 83); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:r &amp;gt;&amp;nbsp;bar &amp;gt;&amp;nbsp;bâr.}}
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Qoʻlda, ixtiyorda yoki umuman voqelikda mavjud boʻlgan; mavjud. {{misol|{{ajrat|Bor}} imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|{{ajrat|Bor}} kishilar bilan ish boshlamoq.}} {{misol|{{ajrat|Bor}} mablagʻlarni aniqlamoq.}} {{misol|Otabek bir oz kuchini yigʻib olgach, hiqildoqni {{ajrat|bor}} kuchi bilan siqa boshladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#''kesim vazifasida.'' Boʻladi; mavjud. {{misol|Bugun majlis {{ajrat|bor}}.}} {{misol|Otangiz {{ajrat|bor}}mi?}} {{misol|Koʻngildan koʻngilga yoʻl {{ajrat|bor}}.|Maqol}} {{misol|Oʻz doʻstim deb sir aytma, Doʻstingning ham doʻsti {{ajrat|bor}}.|Maqol}} {{misol|Xoʻsh, Sodiq polvon, ishlar qanaqa, Toshkentda nima gaplar {{ajrat|bor}}?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Inson {{ajrat|bor}}ki, hammasi orzu-umid, maqsad va niyat bilan yashaydi.|Gazetadan}} {{misol|Azizaning tikilib turgan koʻzlarida dahshat aralash gʻazab {{ajrat|bor}}.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Qirq oʻgʻilning orasida bir yolgʻiz qiz {{ajrat|bor}} edi.|[[w:Usmon baxshi Mamat o‘g‘li|Usmon baxshi Mamat oʻgʻli]]|Boʻtakoʻz}} {{misol|Hali tong otishiga ancha {{ajrat|bor}}.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}}&lt;br/&gt;'''Bormisiz''' ''yoki'' '''Bor ekansiz-ku!''' - uzoq vaqt koʻrinmay, bedarak boʻlib ketgan kishi kelganda yoki biror kishi koʻngildagidek ish qilganda, unga xitoban, minnatdor ohangda ishlatiladigan ibora. {{misol|Usta Olim keluvchining istiqboli uchun oʻrnidan turdi: -E usta Farfi, keling, keling, {{ajrat|bor}}misiz! - dedi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Bor boʻling!''' - yashab yuring, oʻlmang (koʻpincha &quot;hormang!&quot; soʻziga javoban ishlatiladi). {{misol|[Davlatyor:] -Hormang, oʻrtoq muallim! Elmurod toʻxtadi: -Ha, {{ajrat|bor}} boʻling, ishlar qalay?|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|O‘qituvchi}} {{misol|-E, ha, {{ajrat|bor}} boʻling, oyim qiz, - dedi Elmurod, - ishlaringiz qalay, hech koʻrinmaysiz?|[[w:Parda Turaun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Boylikka, davlatga ega boʻlgan; boy, badavlat. {{misol|{{ajrat|Bor}} boʻlsang, koʻrolmaydi, yoʻq boʻlsang, berolmaydi.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Bor}} maqtansa, topilur, yoʻq maqtansa, chopilur.|Maqol}} {{misol|[Yormat:] Uka, {{ajrat|bor}}-{{ajrat|bor}}icha, yoʻq holicha, ishqilib, bir kunimiz oʻtib turibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Qancha boʻlsa - shuncha, hammasi boricha. {{misol|Bor gapni aytib bermoq. Bor {{ajrat|bor}}ini yeydi, uyatsiz orini yeydi.|[[w:Qanotli So‘zlar|&quot;Qanotli soʻzlar&quot;]]}} {{misol|Yovvoyi choʻl buyuk kenglikda menga {{ajrat|bor}}in ochib tashladi.|[[w:I. Rahmon|I. Rahmon]]|Yurak qirralari}}&lt;br/&gt;'''Aytganicha''' (''yoki'' deganicha, maqtanganicha) '''bor''' - xuddi aytganidek, shunday deb aytishga (deyishga, maqtashga) arzirli. {{misol|-Toʻybekaning maqtaganicha {{ajrat|bor}}mi? -Bor, - dedi qutidor, - ..xudo kishiga oʻgʻil bersa, shundayini bersin-da.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Qosimjon boyvachchaning uylariga koʻp kelaman-da, bilaman. Arslon, arslon deganicha {{ajrat|bor}}. }}A. Qahhor, Millatchilar. Bor boʻyicha 1) boshidan-oyoq; butun borligicha.{{misol| {{ajrat|Bor}} boʻyicha suratga olmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} toʻliq ravishda, butunicha.{{misol| Masalani {{ajrat|bor}} boʻyicha qoʻymoq.}} Boʻlsa bordir Balki shundaydir; ehtimol; shunday boʻlsa ajab emas.{{misol| Kelgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir. Aytgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir.}} Jon bor Asos bor, toʻgʻri.{{misol| Bu gapingizda jon {{ajrat|bor}}.}} N. Safarov, Jasorat-ning davomi. Shunisi'' (yoki'' shunchaligi) ham borki Shuni ham aytish kerakki.. Shuni ham eʼtiborga olish kerakki..{{misol| Ammo shunisi ham {{ajrat|bor}}ki, keyingi vaqpiarda Azizbek Qoʻqonning yorliq va farmonlarini iltifotsiz qoldira boshladi. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Es'' (yoki ''aql) borida Vaqtni qoʻldan bermay, oʻz vaq-tida. ({{misol|Yusufbek hoji:] Hozir sizlarga ikki yoʻl {{ajrat|bor}}: oʻgʻil-qizingni sotib boʻlsa ham, oʻttiz ikki tangani Azizbek xazinasiga toʻlash yoki es {{ajrat|bor}}ida etakni yopib, Azizbekni oradan koʻtarish. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Qoʻli bor Ishtiroki bor, ishtirok etgan, qat-nashgan. [{{misol| Mansur: | Zuhraning yoʻqolishida bu afandining qoʻli {{ajrat|bor}}. Ishi tergovga berilsin. }}3. Sayd, N. Safarov, Tarixtilga kirdi.

5 3-sh. egalik qushimchasini olgan otlar bilan &quot;biror narsaga ega&quot; maʼnosidagi tar-kibli sifat hosil qiladi.{{misol| Puli {{ajrat|bor}} odam. Qizi {{ajrat|bor}} uy doim sarishta.}} Maqol.{{misol| Ugʻli {{ajrat|bor}}ning oʻrni {{ajrat|bor}}, Qizi {{ajrat|bor}}ning qadri {{ajrat|bor}}. }}Maqol. n{{misol| Har bir aqli {{ajrat|bor}} odam qovunga piyoz qoʻshib yeyish notoʻgʻri ekanini bilsa kerak? A. }}Qahhor, Munofiq.

6 Ritorik soʻroq gaplarda &quot;aslida yoʻq, mavjud emas, topilmaydi&quot; kabi inkor maʼnolarini ifodalaydi.{{misol| Dunyoda toʻgʻri yashab, yurtga xizmat qilib oʻtishdan ortiq baxt {{ajrat|bor}}mi inson bolasi uchun ?}} T. Ashurov, Oq ot.{{misol| Axir, insof, vijdon degan narsa {{ajrat|bor}}mi sizda?S.}} Ahmad, Yulduz.

== bor II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
'' \[[w:Fors tili|f.]]'' jL — marta

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
{{kt.|uz}} [[Marta]], [[dafʼa]], [[karra]]. {{misol| Bir terining ichida qoʻy necha {{ajrat|bor}} semirib, necha {{ajrat|bor}} ozar.}} Maqol. ■■{{misol| Ravshan uning chehrasiyu chuqur botgan koʻmarida ilk {{ajrat|bor}} iztirobtantanasini koʻrdi.}} &quot;Yoshlik&quot;.{{misol| Bu {{ajrat|bor}}ada Abduvahhob bilan koʻp {{ajrat|bor}} maslahat-lashgandi. Oʻ.}} Hoshimov, Nur borki soya bor. {{misol|Sirasini aytganda, ming {{ajrat|bor}} eshitgandan bir {{ajrat|bor}} koʻrgan afzal.}} &quot;Oʻzbekiston quriqlari&quot;.

== bor III ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
''[[w:Lotin tili|lot.]]'' borum, borax &amp;lt;'' [[w:Arab tili|a.]]'' — tanakor; selitra

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Mendeleyev davriy sistemasi 111-guruhidagi kimyoviy element. {{misol|Mineral suvlarning shifobaxshligi sababi ularning tarkibida.. yod, brom, {{ajrat|bor}}, litiy, bariy, stronsiy kabi moddalar boʻlishidir.|&quot;[[w:Fan va turmush|Fan va turmush]]&quot;}}

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|БОР}}
=== Tarjimalari ===

'''bor'''

{{-trans-|bor|
*{{en}}: [[there is]], [[there are]]; [[exist]]; [[have]]
*{{tr}}: [[var]], [[mevcut]]
*{{sah}}: [[баар]]
*{{zza}}: [[est]]
*{{cv}}: [[пур]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;bor I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[есть]], [[имеется]]; [[существует]], [[налицо]]; // [[имеющийся]], [[существующий]], [[наличный]]; {{tarjmisoli|suv ~ joyda oʻsimlik ~ }} там, где есть вода, есть и растения; {{tarjmisoli|joni ~ning gʻami ~ }} {{izoh|посл. }}({{izoh|букв. }}у кого есть душа, у того есть и заботы) у всякого существа свой заботы; {{tarjmisoli|(mening) ishim ~ }} у меня есть дело; я занят; {{tarjmisoli|otasi ~ida }} когда был ещё жив его отец, при жизни отца; '''[[es]] '''({{izoh|или '''}}[[aql]]'''){{tarjmisoli| ~ida }} пока есть разум, пока есть память; пока не поздно; {{tarjmisoli|~mi? }} 1) есть ли?; нет ли?; {{tarjmisoli|qalamingiz ~mi? }} есть ли у вас карандаш?; {{tarjmisoli|aqlingiz ~mi? }} ({{izoh|букв. }}у вас есть ум?) вы в своём уме?; 2) как только, лишь только; {{tarjmisoli|uning jahli chiqsa ~mi }} если только он рассердится; {{tarjmisoli|bir lekini ~ }} есть одно «но»; {{tarjmisoli|shunisi ~-da }} вот то-то и оно; {{tarjmisoli|bir gap ~ }} 1) есть один разговор; 2) что-то есть; {{tarjmisoli|gapning tagida gap ~ }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|bir ~ ekan, bir yoʻq ekan }} {{izoh|фольк. }}было-не было, жил-был {{izoh|(обычный зачин узбекских народных сказок)}}; {{tarjmisoli|~ boʻl(ing)! }} живи(те)!; здравствуй(те)! ({{izoh|приветствие, чаще всего употребляемое как ответ на приветствие '''}}&quot;[[hormang]]!&quot;''', {{izoh|см.)}}; {{tarjmisoli|e, ~misiz? }} ({{izoh|букв. }}существуете ли вы?) где же вы были до сих пор?; где это вы пропадали?; {{tarjmisoli|~ boʻyicha }} во весь рост; {{tarjmisoli|~ kuchi bilan }} изо всех сил, что есть мочи; {{tarjmisoli|~ ovozi bilan }} во весь голос, во всё горло; {{tarjmisoli|~ odam }} 1) имеющиеся в наличии люди, присутствующие; 2) имущий, состоятельный человек;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[то]], [[что]] [[есть]], [[имеется]] {{izoh|(в чем-л. распоряжении или достоянии)}}; {{tarjmisoli|~iga baraka }} {{izoh|см. '''}}[[baraka]] 3'''; {{tarjmisoli|~ini tejab, yoʻqni yoʻndirib }} сберегая то, что было, доставая с трудом то, чего не было;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[имущий]], [[зажиточный]]; {{tarjmisoli|~-~icha, yoʻq holicha }} {{izoh|погов. }}имущий - по своему достатку, а неимущий по возможностям; {{tarjmisoli|~dan yukadi }} {{izoh|погов.}} передаваться (переходить) может от того, у кого имеется; {{tarjmisoli|* boʻlsa ~dir }} возможно, может быть, чем чёрт не шутит.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''bor II'''{{izoh|&lt;br /&gt;
книжн. }}[[раз]]; {{tarjmisoli|bir necha ~ }} несколько раз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;bor III&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|хим. }}[[бор]]; // [[борный]].&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada lotinchadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>ozcen4b5vkynd6vgmqlj9r5ylbvku82</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638751</id>
      <parentid>638750</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T05:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11136" sha1="r58zzymb7svr8wwmbkpu7gufnu7hcgh" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== bor I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|III|'''BOR''' {{ТжРС}}da bor I, bore shakllarida keltirilgan bu numerativ (79) oʻzbek tiliga 'karra', 'marta' maʼnosi bilan qabul qilingan ({{OʻTIL}}, I, 130: bor P).}}

{{OʻTEL|I|BOR ’mavjud\ B o r odamlarni anihlang. 0 Yeningizda hancha pulingiz b o r ? Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli ba-r tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 62); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (Devon, III, 161; DS, 83); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:r &amp;gt;&amp;nbsp;bar &amp;gt;&amp;nbsp;bâr.}}
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Qoʻlda, ixtiyorda yoki umuman voqelikda mavjud boʻlgan; mavjud. {{misol|{{ajrat|Bor}} imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|{{ajrat|Bor}} kishilar bilan ish boshlamoq.}} {{misol|{{ajrat|Bor}} mablagʻlarni aniqlamoq.}} {{misol|Otabek bir oz kuchini yigʻib olgach, hiqildoqni {{ajrat|bor}} kuchi bilan siqa boshladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#''kesim vazifasida.'' Boʻladi; mavjud. {{misol|Bugun majlis {{ajrat|bor}}.}} {{misol|Otangiz {{ajrat|bor}}mi?}} {{misol|Koʻngildan koʻngilga yoʻl {{ajrat|bor}}.|Maqol}} {{misol|Oʻz doʻstim deb sir aytma, Doʻstingning ham doʻsti {{ajrat|bor}}.|Maqol}} {{misol|Xoʻsh, Sodiq polvon, ishlar qanaqa, Toshkentda nima gaplar {{ajrat|bor}}?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Inson {{ajrat|bor}}ki, hammasi orzu-umid, maqsad va niyat bilan yashaydi.|Gazetadan}} {{misol|Azizaning tikilib turgan koʻzlarida dahshat aralash gʻazab {{ajrat|bor}}.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Qirq oʻgʻilning orasida bir yolgʻiz qiz {{ajrat|bor}} edi.|[[w:Usmon baxshi Mamat o‘g‘li|Usmon baxshi Mamat oʻgʻli]]|Boʻtakoʻz}} {{misol|Hali tong otishiga ancha {{ajrat|bor}}.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}}&lt;br/&gt;'''Bormisiz''' ''yoki'' '''Bor ekansiz-ku!''' - uzoq vaqt koʻrinmay, bedarak boʻlib ketgan kishi kelganda yoki biror kishi koʻngildagidek ish qilganda, unga xitoban, minnatdor ohangda ishlatiladigan ibora. {{misol|Usta Olim keluvchining istiqboli uchun oʻrnidan turdi: -E usta Farfi, keling, keling, {{ajrat|bor}}misiz! - dedi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Bor boʻling!''' - yashab yuring, oʻlmang (koʻpincha &quot;hormang!&quot; soʻziga javoban ishlatiladi). {{misol|[Davlatyor:] -Hormang, oʻrtoq muallim! Elmurod toʻxtadi: -Ha, {{ajrat|bor}} boʻling, ishlar qalay?|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|O‘qituvchi}} {{misol|-E, ha, {{ajrat|bor}} boʻling, oyim qiz, - dedi Elmurod, - ishlaringiz qalay, hech koʻrinmaysiz?|[[w:Parda Turaun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Boylikka, davlatga ega boʻlgan; boy, badavlat. {{misol|{{ajrat|Bor}} boʻlsang, koʻrolmaydi, yoʻq boʻlsang, berolmaydi.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Bor}} maqtansa, topilur, yoʻq maqtansa, chopilur.|Maqol}} {{misol|[Yormat:] Uka, {{ajrat|bor}}-{{ajrat|bor}}icha, yoʻq holicha, ishqilib, bir kunimiz oʻtib turibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Qancha boʻlsa - shuncha, hammasi boricha. {{misol|Bor gapni aytib bermoq. Bor {{ajrat|bor}}ini yeydi, uyatsiz orini yeydi.|[[w:Qanotli So‘zlar|&quot;Qanotli soʻzlar&quot;]]}} {{misol|Yovvoyi choʻl buyuk kenglikda menga {{ajrat|bor}}in ochib tashladi.|[[w:I. Rahmon|I. Rahmon]]|Yurak qirralari}}&lt;br/&gt;'''Aytganicha''' (''yoki'' '''deganicha''', '''maqtanganicha''') '''bor''' - xuddi aytganidek, shunday deb aytishga (deyishga, maqtashga) arzirli. {{misol|-Toʻybekaning maqtaganicha {{ajrat|bor}}mi? -Bor, - dedi qutidor, - ..xudo kishiga oʻgʻil bersa, shundayini bersin-da.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Qosimjon boyvachchaning uylariga koʻp kelaman-da, bilaman. Arslon, arslon deganicha {{ajrat|bor}}.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Millatchilar}}&lt;br/&gt;'''Bor boʻyicha''' - 1) boshidan-oyoq; butun borligicha. {{misol|{{ajrat|Bor}} boʻyicha suratga olmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} toʻliq ravishda, butunicha. {{misol|Masalani {{ajrat|bor}} boʻyicha qoʻymoq.}}&lt;br/&gt;'''Boʻlsa bordir''' - balki shundaydir; ehtimol; shunday boʻlsa ajab emas. {{misol|Kelgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir. Aytgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir.}} Jon bor Asos bor, toʻgʻri.{{misol| Bu gapingizda jon {{ajrat|bor}}.}} N. Safarov, Jasoratning davomi. Shunisi'' (yoki'' shunchaligi) ham borki Shuni ham aytish kerakki.. Shuni ham eʼtiborga olish kerakki..{{misol| Ammo shunisi ham {{ajrat|bor}}ki, keyingi vaqpiarda Azizbek Qoʻqonning yorliq va farmonlarini iltifotsiz qoldira boshladi. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Es'' (yoki ''aql) borida Vaqtni qoʻldan bermay, oʻz vaq-tida. ({{misol|Yusufbek hoji:] Hozir sizlarga ikki yoʻl {{ajrat|bor}}: oʻgʻil-qizingni sotib boʻlsa ham, oʻttiz ikki tangani Azizbek xazinasiga toʻlash yoki es {{ajrat|bor}}ida etakni yopib, Azizbekni oradan koʻtarish. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Qoʻli bor Ishtiroki bor, ishtirok etgan, qat-nashgan. [{{misol| Mansur: | Zuhraning yoʻqolishida bu afandining qoʻli {{ajrat|bor}}. Ishi tergovga berilsin. }}3. Sayd, N. Safarov, Tarixtilga kirdi.

5 3-sh. egalik qushimchasini olgan otlar bilan &quot;biror narsaga ega&quot; maʼnosidagi tar-kibli sifat hosil qiladi.{{misol| Puli {{ajrat|bor}} odam. Qizi {{ajrat|bor}} uy doim sarishta.}} Maqol.{{misol| Ugʻli {{ajrat|bor}}ning oʻrni {{ajrat|bor}}, Qizi {{ajrat|bor}}ning qadri {{ajrat|bor}}. }}Maqol. n{{misol| Har bir aqli {{ajrat|bor}} odam qovunga piyoz qoʻshib yeyish notoʻgʻri ekanini bilsa kerak? A. }}Qahhor, Munofiq.

6 Ritorik soʻroq gaplarda &quot;aslida yoʻq, mavjud emas, topilmaydi&quot; kabi inkor maʼnolarini ifodalaydi.{{misol| Dunyoda toʻgʻri yashab, yurtga xizmat qilib oʻtishdan ortiq baxt {{ajrat|bor}}mi inson bolasi uchun ?}} T. Ashurov, Oq ot.{{misol| Axir, insof, vijdon degan narsa {{ajrat|bor}}mi sizda?S.}} Ahmad, Yulduz.

== bor II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
'' \[[w:Fors tili|f.]]'' jL — marta

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
{{kt.|uz}} [[Marta]], [[dafʼa]], [[karra]]. {{misol| Bir terining ichida qoʻy necha {{ajrat|bor}} semirib, necha {{ajrat|bor}} ozar.}} Maqol. ■■{{misol| Ravshan uning chehrasiyu chuqur botgan koʻmarida ilk {{ajrat|bor}} iztirobtantanasini koʻrdi.}} &quot;Yoshlik&quot;.{{misol| Bu {{ajrat|bor}}ada Abduvahhob bilan koʻp {{ajrat|bor}} maslahat-lashgandi. Oʻ.}} Hoshimov, Nur borki soya bor. {{misol|Sirasini aytganda, ming {{ajrat|bor}} eshitgandan bir {{ajrat|bor}} koʻrgan afzal.}} &quot;Oʻzbekiston quriqlari&quot;.

== bor III ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
''[[w:Lotin tili|lot.]]'' borum, borax &amp;lt;'' [[w:Arab tili|a.]]'' — tanakor; selitra

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Mendeleyev davriy sistemasi 111-guruhidagi kimyoviy element. {{misol|Mineral suvlarning shifobaxshligi sababi ularning tarkibida.. yod, brom, {{ajrat|bor}}, litiy, bariy, stronsiy kabi moddalar boʻlishidir.|&quot;[[w:Fan va turmush|Fan va turmush]]&quot;}}

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|БОР}}
=== Tarjimalari ===

'''bor'''

{{-trans-|bor|
*{{en}}: [[there is]], [[there are]]; [[exist]]; [[have]]
*{{tr}}: [[var]], [[mevcut]]
*{{sah}}: [[баар]]
*{{zza}}: [[est]]
*{{cv}}: [[пур]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;bor I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[есть]], [[имеется]]; [[существует]], [[налицо]]; // [[имеющийся]], [[существующий]], [[наличный]]; {{tarjmisoli|suv ~ joyda oʻsimlik ~ }} там, где есть вода, есть и растения; {{tarjmisoli|joni ~ning gʻami ~ }} {{izoh|посл. }}({{izoh|букв. }}у кого есть душа, у того есть и заботы) у всякого существа свой заботы; {{tarjmisoli|(mening) ishim ~ }} у меня есть дело; я занят; {{tarjmisoli|otasi ~ida }} когда был ещё жив его отец, при жизни отца; '''[[es]] '''({{izoh|или '''}}[[aql]]'''){{tarjmisoli| ~ida }} пока есть разум, пока есть память; пока не поздно; {{tarjmisoli|~mi? }} 1) есть ли?; нет ли?; {{tarjmisoli|qalamingiz ~mi? }} есть ли у вас карандаш?; {{tarjmisoli|aqlingiz ~mi? }} ({{izoh|букв. }}у вас есть ум?) вы в своём уме?; 2) как только, лишь только; {{tarjmisoli|uning jahli chiqsa ~mi }} если только он рассердится; {{tarjmisoli|bir lekini ~ }} есть одно «но»; {{tarjmisoli|shunisi ~-da }} вот то-то и оно; {{tarjmisoli|bir gap ~ }} 1) есть один разговор; 2) что-то есть; {{tarjmisoli|gapning tagida gap ~ }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|bir ~ ekan, bir yoʻq ekan }} {{izoh|фольк. }}было-не было, жил-был {{izoh|(обычный зачин узбекских народных сказок)}}; {{tarjmisoli|~ boʻl(ing)! }} живи(те)!; здравствуй(те)! ({{izoh|приветствие, чаще всего употребляемое как ответ на приветствие '''}}&quot;[[hormang]]!&quot;''', {{izoh|см.)}}; {{tarjmisoli|e, ~misiz? }} ({{izoh|букв. }}существуете ли вы?) где же вы были до сих пор?; где это вы пропадали?; {{tarjmisoli|~ boʻyicha }} во весь рост; {{tarjmisoli|~ kuchi bilan }} изо всех сил, что есть мочи; {{tarjmisoli|~ ovozi bilan }} во весь голос, во всё горло; {{tarjmisoli|~ odam }} 1) имеющиеся в наличии люди, присутствующие; 2) имущий, состоятельный человек;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[то]], [[что]] [[есть]], [[имеется]] {{izoh|(в чем-л. распоряжении или достоянии)}}; {{tarjmisoli|~iga baraka }} {{izoh|см. '''}}[[baraka]] 3'''; {{tarjmisoli|~ini tejab, yoʻqni yoʻndirib }} сберегая то, что было, доставая с трудом то, чего не было;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[имущий]], [[зажиточный]]; {{tarjmisoli|~-~icha, yoʻq holicha }} {{izoh|погов. }}имущий - по своему достатку, а неимущий по возможностям; {{tarjmisoli|~dan yukadi }} {{izoh|погов.}} передаваться (переходить) может от того, у кого имеется; {{tarjmisoli|* boʻlsa ~dir }} возможно, может быть, чем чёрт не шутит.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''bor II'''{{izoh|&lt;br /&gt;
книжн. }}[[раз]]; {{tarjmisoli|bir necha ~ }} несколько раз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;bor III&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|хим. }}[[бор]]; // [[борный]].&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada lotinchadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>r58zzymb7svr8wwmbkpu7gufnu7hcgh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638752</id>
      <parentid>638751</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T05:26:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11170" sha1="414e8y12lduuo7dsbx0qce7bakpb246" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== bor I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|III|'''BOR''' {{ТжРС}}da bor I, bore shakllarida keltirilgan bu numerativ (79) oʻzbek tiliga 'karra', 'marta' maʼnosi bilan qabul qilingan ({{OʻTIL}}, I, 130: bor P).}}

{{OʻTEL|I|BOR ’mavjud\ B o r odamlarni anihlang. 0 Yeningizda hancha pulingiz b o r ? Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli ba-r tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 62); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (Devon, III, 161; DS, 83); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:r &amp;gt;&amp;nbsp;bar &amp;gt;&amp;nbsp;bâr.}}
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Qoʻlda, ixtiyorda yoki umuman voqelikda mavjud boʻlgan; mavjud. {{misol|{{ajrat|Bor}} imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|{{ajrat|Bor}} kishilar bilan ish boshlamoq.}} {{misol|{{ajrat|Bor}} mablagʻlarni aniqlamoq.}} {{misol|Otabek bir oz kuchini yigʻib olgach, hiqildoqni {{ajrat|bor}} kuchi bilan siqa boshladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#''kesim vazifasida.'' Boʻladi; mavjud. {{misol|Bugun majlis {{ajrat|bor}}.}} {{misol|Otangiz {{ajrat|bor}}mi?}} {{misol|Koʻngildan koʻngilga yoʻl {{ajrat|bor}}.|Maqol}} {{misol|Oʻz doʻstim deb sir aytma, Doʻstingning ham doʻsti {{ajrat|bor}}.|Maqol}} {{misol|Xoʻsh, Sodiq polvon, ishlar qanaqa, Toshkentda nima gaplar {{ajrat|bor}}?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Inson {{ajrat|bor}}ki, hammasi orzu-umid, maqsad va niyat bilan yashaydi.|Gazetadan}} {{misol|Azizaning tikilib turgan koʻzlarida dahshat aralash gʻazab {{ajrat|bor}}.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Qirq oʻgʻilning orasida bir yolgʻiz qiz {{ajrat|bor}} edi.|[[w:Usmon baxshi Mamat o‘g‘li|Usmon baxshi Mamat oʻgʻli]]|Boʻtakoʻz}} {{misol|Hali tong otishiga ancha {{ajrat|bor}}.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}}&lt;br/&gt;'''Bormisiz''' ''yoki'' '''Bor ekansiz-ku!''' - uzoq vaqt koʻrinmay, bedarak boʻlib ketgan kishi kelganda yoki biror kishi koʻngildagidek ish qilganda, unga xitoban, minnatdor ohangda ishlatiladigan ibora. {{misol|Usta Olim keluvchining istiqboli uchun oʻrnidan turdi: -E usta Farfi, keling, keling, {{ajrat|bor}}misiz! - dedi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Bor boʻling!''' - yashab yuring, oʻlmang (koʻpincha &quot;hormang!&quot; soʻziga javoban ishlatiladi). {{misol|[Davlatyor:] -Hormang, oʻrtoq muallim! Elmurod toʻxtadi: -Ha, {{ajrat|bor}} boʻling, ishlar qalay?|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|O‘qituvchi}} {{misol|-E, ha, {{ajrat|bor}} boʻling, oyim qiz, - dedi Elmurod, - ishlaringiz qalay, hech koʻrinmaysiz?|[[w:Parda Turaun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Boylikka, davlatga ega boʻlgan; boy, badavlat. {{misol|{{ajrat|Bor}} boʻlsang, koʻrolmaydi, yoʻq boʻlsang, berolmaydi.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Bor}} maqtansa, topilur, yoʻq maqtansa, chopilur.|Maqol}} {{misol|[Yormat:] Uka, {{ajrat|bor}}-{{ajrat|bor}}icha, yoʻq holicha, ishqilib, bir kunimiz oʻtib turibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Qancha boʻlsa - shuncha, hammasi boricha. {{misol|Bor gapni aytib bermoq. Bor {{ajrat|bor}}ini yeydi, uyatsiz orini yeydi.|[[w:Qanotli So‘zlar|&quot;Qanotli soʻzlar&quot;]]}} {{misol|Yovvoyi choʻl buyuk kenglikda menga {{ajrat|bor}}in ochib tashladi.|[[w:I. Rahmon|I. Rahmon]]|Yurak qirralari}}&lt;br/&gt;'''Aytganicha''' (''yoki'' '''deganicha''', '''maqtanganicha''') '''bor''' - xuddi aytganidek, shunday deb aytishga (deyishga, maqtashga) arzirli. {{misol|-Toʻybekaning maqtaganicha {{ajrat|bor}}mi? -Bor, - dedi qutidor, - ..xudo kishiga oʻgʻil bersa, shundayini bersin-da.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Qosimjon boyvachchaning uylariga koʻp kelaman-da, bilaman. Arslon, arslon deganicha {{ajrat|bor}}.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Millatchilar}}&lt;br/&gt;'''Bor boʻyicha''' - 1) boshidan-oyoq; butun borligicha. {{misol|{{ajrat|Bor}} boʻyicha suratga olmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} toʻliq ravishda, butunicha. {{misol|Masalani {{ajrat|bor}} boʻyicha qoʻymoq.}}&lt;br/&gt;'''Boʻlsa bordir''' - balki shundaydir; ehtimol; shunday boʻlsa ajab emas. {{misol|Kelgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir.}} {{misol|Aytgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir.}}&lt;br/&gt;'''Jon bor''' - asos bor, toʻgʻri. {{misol|Bu gapingizda jon {{ajrat|bor}}.|[[w:Nazir Safarov, Jasoratning davomi}}&lt;br/&gt;''Shunisi'' (yoki'' shunchaligi) ham borki Shuni ham aytish kerakki.. Shuni ham eʼtiborga olish kerakki..{{misol| Ammo shunisi ham {{ajrat|bor}}ki, keyingi vaqpiarda Azizbek Qoʻqonning yorliq va farmonlarini iltifotsiz qoldira boshladi. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Es'' (yoki ''aql) borida Vaqtni qoʻldan bermay, oʻz vaq-tida. ({{misol|Yusufbek hoji:] Hozir sizlarga ikki yoʻl {{ajrat|bor}}: oʻgʻil-qizingni sotib boʻlsa ham, oʻttiz ikki tangani Azizbek xazinasiga toʻlash yoki es {{ajrat|bor}}ida etakni yopib, Azizbekni oradan koʻtarish. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Qoʻli bor Ishtiroki bor, ishtirok etgan, qat-nashgan. [{{misol| Mansur: | Zuhraning yoʻqolishida bu afandining qoʻli {{ajrat|bor}}. Ishi tergovga berilsin. }}3. Sayd, N. Safarov, Tarixtilga kirdi.

5 3-sh. egalik qushimchasini olgan otlar bilan &quot;biror narsaga ega&quot; maʼnosidagi tar-kibli sifat hosil qiladi.{{misol| Puli {{ajrat|bor}} odam. Qizi {{ajrat|bor}} uy doim sarishta.}} Maqol.{{misol| Ugʻli {{ajrat|bor}}ning oʻrni {{ajrat|bor}}, Qizi {{ajrat|bor}}ning qadri {{ajrat|bor}}. }}Maqol. n{{misol| Har bir aqli {{ajrat|bor}} odam qovunga piyoz qoʻshib yeyish notoʻgʻri ekanini bilsa kerak? A. }}Qahhor, Munofiq.

6 Ritorik soʻroq gaplarda &quot;aslida yoʻq, mavjud emas, topilmaydi&quot; kabi inkor maʼnolarini ifodalaydi.{{misol| Dunyoda toʻgʻri yashab, yurtga xizmat qilib oʻtishdan ortiq baxt {{ajrat|bor}}mi inson bolasi uchun ?}} T. Ashurov, Oq ot.{{misol| Axir, insof, vijdon degan narsa {{ajrat|bor}}mi sizda?S.}} Ahmad, Yulduz.

== bor II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
'' \[[w:Fors tili|f.]]'' jL — marta

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
{{kt.|uz}} [[Marta]], [[dafʼa]], [[karra]]. {{misol| Bir terining ichida qoʻy necha {{ajrat|bor}} semirib, necha {{ajrat|bor}} ozar.}} Maqol. ■■{{misol| Ravshan uning chehrasiyu chuqur botgan koʻmarida ilk {{ajrat|bor}} iztirobtantanasini koʻrdi.}} &quot;Yoshlik&quot;.{{misol| Bu {{ajrat|bor}}ada Abduvahhob bilan koʻp {{ajrat|bor}} maslahat-lashgandi. Oʻ.}} Hoshimov, Nur borki soya bor. {{misol|Sirasini aytganda, ming {{ajrat|bor}} eshitgandan bir {{ajrat|bor}} koʻrgan afzal.}} &quot;Oʻzbekiston quriqlari&quot;.

== bor III ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
''[[w:Lotin tili|lot.]]'' borum, borax &amp;lt;'' [[w:Arab tili|a.]]'' — tanakor; selitra

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Mendeleyev davriy sistemasi 111-guruhidagi kimyoviy element. {{misol|Mineral suvlarning shifobaxshligi sababi ularning tarkibida.. yod, brom, {{ajrat|bor}}, litiy, bariy, stronsiy kabi moddalar boʻlishidir.|&quot;[[w:Fan va turmush|Fan va turmush]]&quot;}}

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|БОР}}
=== Tarjimalari ===

'''bor'''

{{-trans-|bor|
*{{en}}: [[there is]], [[there are]]; [[exist]]; [[have]]
*{{tr}}: [[var]], [[mevcut]]
*{{sah}}: [[баар]]
*{{zza}}: [[est]]
*{{cv}}: [[пур]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;bor I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[есть]], [[имеется]]; [[существует]], [[налицо]]; // [[имеющийся]], [[существующий]], [[наличный]]; {{tarjmisoli|suv ~ joyda oʻsimlik ~ }} там, где есть вода, есть и растения; {{tarjmisoli|joni ~ning gʻami ~ }} {{izoh|посл. }}({{izoh|букв. }}у кого есть душа, у того есть и заботы) у всякого существа свой заботы; {{tarjmisoli|(mening) ishim ~ }} у меня есть дело; я занят; {{tarjmisoli|otasi ~ida }} когда был ещё жив его отец, при жизни отца; '''[[es]] '''({{izoh|или '''}}[[aql]]'''){{tarjmisoli| ~ida }} пока есть разум, пока есть память; пока не поздно; {{tarjmisoli|~mi? }} 1) есть ли?; нет ли?; {{tarjmisoli|qalamingiz ~mi? }} есть ли у вас карандаш?; {{tarjmisoli|aqlingiz ~mi? }} ({{izoh|букв. }}у вас есть ум?) вы в своём уме?; 2) как только, лишь только; {{tarjmisoli|uning jahli chiqsa ~mi }} если только он рассердится; {{tarjmisoli|bir lekini ~ }} есть одно «но»; {{tarjmisoli|shunisi ~-da }} вот то-то и оно; {{tarjmisoli|bir gap ~ }} 1) есть один разговор; 2) что-то есть; {{tarjmisoli|gapning tagida gap ~ }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|bir ~ ekan, bir yoʻq ekan }} {{izoh|фольк. }}было-не было, жил-был {{izoh|(обычный зачин узбекских народных сказок)}}; {{tarjmisoli|~ boʻl(ing)! }} живи(те)!; здравствуй(те)! ({{izoh|приветствие, чаще всего употребляемое как ответ на приветствие '''}}&quot;[[hormang]]!&quot;''', {{izoh|см.)}}; {{tarjmisoli|e, ~misiz? }} ({{izoh|букв. }}существуете ли вы?) где же вы были до сих пор?; где это вы пропадали?; {{tarjmisoli|~ boʻyicha }} во весь рост; {{tarjmisoli|~ kuchi bilan }} изо всех сил, что есть мочи; {{tarjmisoli|~ ovozi bilan }} во весь голос, во всё горло; {{tarjmisoli|~ odam }} 1) имеющиеся в наличии люди, присутствующие; 2) имущий, состоятельный человек;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[то]], [[что]] [[есть]], [[имеется]] {{izoh|(в чем-л. распоряжении или достоянии)}}; {{tarjmisoli|~iga baraka }} {{izoh|см. '''}}[[baraka]] 3'''; {{tarjmisoli|~ini tejab, yoʻqni yoʻndirib }} сберегая то, что было, доставая с трудом то, чего не было;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[имущий]], [[зажиточный]]; {{tarjmisoli|~-~icha, yoʻq holicha }} {{izoh|погов. }}имущий - по своему достатку, а неимущий по возможностям; {{tarjmisoli|~dan yukadi }} {{izoh|погов.}} передаваться (переходить) может от того, у кого имеется; {{tarjmisoli|* boʻlsa ~dir }} возможно, может быть, чем чёрт не шутит.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''bor II'''{{izoh|&lt;br /&gt;
книжн. }}[[раз]]; {{tarjmisoli|bir necha ~ }} несколько раз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;bor III&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|хим. }}[[бор]]; // [[борный]].&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada lotinchadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>414e8y12lduuo7dsbx0qce7bakpb246</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638753</id>
      <parentid>638752</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T05:29:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11236" sha1="rgmh457dr0b68h3eq1g4p5ey9tvlg59" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== bor I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|III|'''BOR''' {{ТжРС}}da bor I, bore shakllarida keltirilgan bu numerativ (79) oʻzbek tiliga 'karra', 'marta' maʼnosi bilan qabul qilingan ({{OʻTIL}}, I, 130: bor P).}}

{{OʻTEL|I|BOR ’mavjud\ B o r odamlarni anihlang. 0 Yeningizda hancha pulingiz b o r ? Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli ba-r tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 62); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (Devon, III, 161; DS, 83); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:r &amp;gt;&amp;nbsp;bar &amp;gt;&amp;nbsp;bâr.}}
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Qoʻlda, ixtiyorda yoki umuman voqelikda mavjud boʻlgan; mavjud. {{misol|{{ajrat|Bor}} imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|{{ajrat|Bor}} kishilar bilan ish boshlamoq.}} {{misol|{{ajrat|Bor}} mablagʻlarni aniqlamoq.}} {{misol|Otabek bir oz kuchini yigʻib olgach, hiqildoqni {{ajrat|bor}} kuchi bilan siqa boshladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#''kesim vazifasida.'' Boʻladi; mavjud. {{misol|Bugun majlis {{ajrat|bor}}.}} {{misol|Otangiz {{ajrat|bor}}mi?}} {{misol|Koʻngildan koʻngilga yoʻl {{ajrat|bor}}.|Maqol}} {{misol|Oʻz doʻstim deb sir aytma, Doʻstingning ham doʻsti {{ajrat|bor}}.|Maqol}} {{misol|Xoʻsh, Sodiq polvon, ishlar qanaqa, Toshkentda nima gaplar {{ajrat|bor}}?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Inson {{ajrat|bor}}ki, hammasi orzu-umid, maqsad va niyat bilan yashaydi.|Gazetadan}} {{misol|Azizaning tikilib turgan koʻzlarida dahshat aralash gʻazab {{ajrat|bor}}.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Qirq oʻgʻilning orasida bir yolgʻiz qiz {{ajrat|bor}} edi.|[[w:Usmon baxshi Mamat o‘g‘li|Usmon baxshi Mamat oʻgʻli]]|Boʻtakoʻz}} {{misol|Hali tong otishiga ancha {{ajrat|bor}}.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}}&lt;br/&gt;'''Bormisiz''' ''yoki'' '''Bor ekansiz-ku!''' - uzoq vaqt koʻrinmay, bedarak boʻlib ketgan kishi kelganda yoki biror kishi koʻngildagidek ish qilganda, unga xitoban, minnatdor ohangda ishlatiladigan ibora. {{misol|Usta Olim keluvchining istiqboli uchun oʻrnidan turdi: -E usta Farfi, keling, keling, {{ajrat|bor}}misiz! - dedi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Bor boʻling!''' - yashab yuring, oʻlmang (koʻpincha &quot;hormang!&quot; soʻziga javoban ishlatiladi). {{misol|[Davlatyor:] -Hormang, oʻrtoq muallim! Elmurod toʻxtadi: -Ha, {{ajrat|bor}} boʻling, ishlar qalay?|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|O‘qituvchi}} {{misol|-E, ha, {{ajrat|bor}} boʻling, oyim qiz, - dedi Elmurod, - ishlaringiz qalay, hech koʻrinmaysiz?|[[w:Parda Turaun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Boylikka, davlatga ega boʻlgan; boy, badavlat. {{misol|{{ajrat|Bor}} boʻlsang, koʻrolmaydi, yoʻq boʻlsang, berolmaydi.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Bor}} maqtansa, topilur, yoʻq maqtansa, chopilur.|Maqol}} {{misol|[Yormat:] Uka, {{ajrat|bor}}-{{ajrat|bor}}icha, yoʻq holicha, ishqilib, bir kunimiz oʻtib turibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Qancha boʻlsa - shuncha, hammasi boricha. {{misol|Bor gapni aytib bermoq. Bor {{ajrat|bor}}ini yeydi, uyatsiz orini yeydi.|[[w:Qanotli So‘zlar|&quot;Qanotli soʻzlar&quot;]]}} {{misol|Yovvoyi choʻl buyuk kenglikda menga {{ajrat|bor}}in ochib tashladi.|[[w:I. Rahmon|I. Rahmon]]|Yurak qirralari}}&lt;br/&gt;'''Aytganicha''' (''yoki'' '''deganicha''', '''maqtanganicha''') '''bor''' - xuddi aytganidek, shunday deb aytishga (deyishga, maqtashga) arzirli. {{misol|-Toʻybekaning maqtaganicha {{ajrat|bor}}mi? -Bor, - dedi qutidor, - ..xudo kishiga oʻgʻil bersa, shundayini bersin-da.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Qosimjon boyvachchaning uylariga koʻp kelaman-da, bilaman. Arslon, arslon deganicha {{ajrat|bor}}.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Millatchilar}}&lt;br/&gt;'''Bor boʻyicha''' - 1) boshidan-oyoq; butun borligicha. {{misol|{{ajrat|Bor}} boʻyicha suratga olmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} toʻliq ravishda, butunicha. {{misol|Masalani {{ajrat|bor}} boʻyicha qoʻymoq.}}&lt;br/&gt;'''Boʻlsa bordir''' - balki shundaydir; ehtimol; shunday boʻlsa ajab emas. {{misol|Kelgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir.}} {{misol|Aytgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir.}}&lt;br/&gt;'''Jon bor''' - asos bor, toʻgʻri. {{misol|Bu gapingizda jon {{ajrat|bor}}.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Jasoratning davomi}}&lt;br/&gt;'''Shunisi''' (''yoki'' '''shunchaligi''') '''ham borki''' - Shuni ham aytish kerakki.. Shuni ham eʼtiborga olish kerakki.. {{misol|Ammo shunisi ham {{ajrat|bor}}ki, keyingi vaqpiarda Azizbek Qoʻqonning yorliq va farmonlarini iltifotsiz qoldira boshladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Es''' (yoki ''aql) borida Vaqtni qoʻldan bermay, oʻz vaq-tida. ({{misol|Yusufbek hoji:] Hozir sizlarga ikki yoʻl {{ajrat|bor}}: oʻgʻil-qizingni sotib boʻlsa ham, oʻttiz ikki tangani Azizbek xazinasiga toʻlash yoki es {{ajrat|bor}}ida etakni yopib, Azizbekni oradan koʻtarish. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Qoʻli bor Ishtiroki bor, ishtirok etgan, qat-nashgan. [{{misol| Mansur: | Zuhraning yoʻqolishida bu afandining qoʻli {{ajrat|bor}}. Ishi tergovga berilsin. }}3. Sayd, N. Safarov, Tarixtilga kirdi.

5 3-sh. egalik qushimchasini olgan otlar bilan &quot;biror narsaga ega&quot; maʼnosidagi tar-kibli sifat hosil qiladi.{{misol| Puli {{ajrat|bor}} odam. Qizi {{ajrat|bor}} uy doim sarishta.}} Maqol.{{misol| Ugʻli {{ajrat|bor}}ning oʻrni {{ajrat|bor}}, Qizi {{ajrat|bor}}ning qadri {{ajrat|bor}}. }}Maqol. n{{misol| Har bir aqli {{ajrat|bor}} odam qovunga piyoz qoʻshib yeyish notoʻgʻri ekanini bilsa kerak? A. }}Qahhor, Munofiq.

6 Ritorik soʻroq gaplarda &quot;aslida yoʻq, mavjud emas, topilmaydi&quot; kabi inkor maʼnolarini ifodalaydi.{{misol| Dunyoda toʻgʻri yashab, yurtga xizmat qilib oʻtishdan ortiq baxt {{ajrat|bor}}mi inson bolasi uchun ?}} T. Ashurov, Oq ot.{{misol| Axir, insof, vijdon degan narsa {{ajrat|bor}}mi sizda?S.}} Ahmad, Yulduz.

== bor II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
'' \[[w:Fors tili|f.]]'' jL — marta

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
{{kt.|uz}} [[Marta]], [[dafʼa]], [[karra]]. {{misol| Bir terining ichida qoʻy necha {{ajrat|bor}} semirib, necha {{ajrat|bor}} ozar.}} Maqol. ■■{{misol| Ravshan uning chehrasiyu chuqur botgan koʻmarida ilk {{ajrat|bor}} iztirobtantanasini koʻrdi.}} &quot;Yoshlik&quot;.{{misol| Bu {{ajrat|bor}}ada Abduvahhob bilan koʻp {{ajrat|bor}} maslahat-lashgandi. Oʻ.}} Hoshimov, Nur borki soya bor. {{misol|Sirasini aytganda, ming {{ajrat|bor}} eshitgandan bir {{ajrat|bor}} koʻrgan afzal.}} &quot;Oʻzbekiston quriqlari&quot;.

== bor III ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
''[[w:Lotin tili|lot.]]'' borum, borax &amp;lt;'' [[w:Arab tili|a.]]'' — tanakor; selitra

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Mendeleyev davriy sistemasi 111-guruhidagi kimyoviy element. {{misol|Mineral suvlarning shifobaxshligi sababi ularning tarkibida.. yod, brom, {{ajrat|bor}}, litiy, bariy, stronsiy kabi moddalar boʻlishidir.|&quot;[[w:Fan va turmush|Fan va turmush]]&quot;}}

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|БОР}}
=== Tarjimalari ===

'''bor'''

{{-trans-|bor|
*{{en}}: [[there is]], [[there are]]; [[exist]]; [[have]]
*{{tr}}: [[var]], [[mevcut]]
*{{sah}}: [[баар]]
*{{zza}}: [[est]]
*{{cv}}: [[пур]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;bor I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[есть]], [[имеется]]; [[существует]], [[налицо]]; // [[имеющийся]], [[существующий]], [[наличный]]; {{tarjmisoli|suv ~ joyda oʻsimlik ~ }} там, где есть вода, есть и растения; {{tarjmisoli|joni ~ning gʻami ~ }} {{izoh|посл. }}({{izoh|букв. }}у кого есть душа, у того есть и заботы) у всякого существа свой заботы; {{tarjmisoli|(mening) ishim ~ }} у меня есть дело; я занят; {{tarjmisoli|otasi ~ida }} когда был ещё жив его отец, при жизни отца; '''[[es]] '''({{izoh|или '''}}[[aql]]'''){{tarjmisoli| ~ida }} пока есть разум, пока есть память; пока не поздно; {{tarjmisoli|~mi? }} 1) есть ли?; нет ли?; {{tarjmisoli|qalamingiz ~mi? }} есть ли у вас карандаш?; {{tarjmisoli|aqlingiz ~mi? }} ({{izoh|букв. }}у вас есть ум?) вы в своём уме?; 2) как только, лишь только; {{tarjmisoli|uning jahli chiqsa ~mi }} если только он рассердится; {{tarjmisoli|bir lekini ~ }} есть одно «но»; {{tarjmisoli|shunisi ~-da }} вот то-то и оно; {{tarjmisoli|bir gap ~ }} 1) есть один разговор; 2) что-то есть; {{tarjmisoli|gapning tagida gap ~ }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|bir ~ ekan, bir yoʻq ekan }} {{izoh|фольк. }}было-не было, жил-был {{izoh|(обычный зачин узбекских народных сказок)}}; {{tarjmisoli|~ boʻl(ing)! }} живи(те)!; здравствуй(те)! ({{izoh|приветствие, чаще всего употребляемое как ответ на приветствие '''}}&quot;[[hormang]]!&quot;''', {{izoh|см.)}}; {{tarjmisoli|e, ~misiz? }} ({{izoh|букв. }}существуете ли вы?) где же вы были до сих пор?; где это вы пропадали?; {{tarjmisoli|~ boʻyicha }} во весь рост; {{tarjmisoli|~ kuchi bilan }} изо всех сил, что есть мочи; {{tarjmisoli|~ ovozi bilan }} во весь голос, во всё горло; {{tarjmisoli|~ odam }} 1) имеющиеся в наличии люди, присутствующие; 2) имущий, состоятельный человек;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[то]], [[что]] [[есть]], [[имеется]] {{izoh|(в чем-л. распоряжении или достоянии)}}; {{tarjmisoli|~iga baraka }} {{izoh|см. '''}}[[baraka]] 3'''; {{tarjmisoli|~ini tejab, yoʻqni yoʻndirib }} сберегая то, что было, доставая с трудом то, чего не было;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[имущий]], [[зажиточный]]; {{tarjmisoli|~-~icha, yoʻq holicha }} {{izoh|погов. }}имущий - по своему достатку, а неимущий по возможностям; {{tarjmisoli|~dan yukadi }} {{izoh|погов.}} передаваться (переходить) может от того, у кого имеется; {{tarjmisoli|* boʻlsa ~dir }} возможно, может быть, чем чёрт не шутит.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''bor II'''{{izoh|&lt;br /&gt;
книжн. }}[[раз]]; {{tarjmisoli|bir necha ~ }} несколько раз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;bor III&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|хим. }}[[бор]]; // [[борный]].&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada lotinchadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>rgmh457dr0b68h3eq1g4p5ey9tvlg59</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638754</id>
      <parentid>638753</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T09:06:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11396" sha1="b8pm4wn1bg92onott2hrqtl74m5jc6z" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== bor I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|III|'''BOR''' {{ТжРС}}da bor I, bore shakllarida keltirilgan bu numerativ (79) oʻzbek tiliga 'karra', 'marta' maʼnosi bilan qabul qilingan ({{OʻTIL}}, I, 130: bor P).}}

{{OʻTEL|I|BOR ’mavjud\ B o r odamlarni anihlang. 0 Yeningizda hancha pulingiz b o r ? Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli ba-r tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 62); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (Devon, III, 161; DS, 83); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:r &amp;gt;&amp;nbsp;bar &amp;gt;&amp;nbsp;bâr.}}
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Qoʻlda, ixtiyorda yoki umuman voqelikda mavjud boʻlgan; mavjud. {{misol|{{ajrat|Bor}} imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|{{ajrat|Bor}} kishilar bilan ish boshlamoq.}} {{misol|{{ajrat|Bor}} mablagʻlarni aniqlamoq.}} {{misol|Otabek bir oz kuchini yigʻib olgach, hiqildoqni {{ajrat|bor}} kuchi bilan siqa boshladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#''kesim vazifasida.'' Boʻladi; mavjud. {{misol|Bugun majlis {{ajrat|bor}}.}} {{misol|Otangiz {{ajrat|bor}}mi?}} {{misol|Koʻngildan koʻngilga yoʻl {{ajrat|bor}}.|Maqol}} {{misol|Oʻz doʻstim deb sir aytma, Doʻstingning ham doʻsti {{ajrat|bor}}.|Maqol}} {{misol|Xoʻsh, Sodiq polvon, ishlar qanaqa, Toshkentda nima gaplar {{ajrat|bor}}?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Inson {{ajrat|bor}}ki, hammasi orzu-umid, maqsad va niyat bilan yashaydi.|Gazetadan}} {{misol|Azizaning tikilib turgan koʻzlarida dahshat aralash gʻazab {{ajrat|bor}}.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Qirq oʻgʻilning orasida bir yolgʻiz qiz {{ajrat|bor}} edi.|[[w:Usmon baxshi Mamat o‘g‘li|Usmon baxshi Mamat oʻgʻli]]|Boʻtakoʻz}} {{misol|Hali tong otishiga ancha {{ajrat|bor}}.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}}&lt;br/&gt;'''Bormisiz''' ''yoki'' '''Bor ekansiz-ku!''' - uzoq vaqt koʻrinmay, bedarak boʻlib ketgan kishi kelganda yoki biror kishi koʻngildagidek ish qilganda, unga xitoban, minnatdor ohangda ishlatiladigan ibora. {{misol|Usta Olim keluvchining istiqboli uchun oʻrnidan turdi: -E usta Farfi, keling, keling, {{ajrat|bor}}misiz! - dedi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Bor boʻling!''' - yashab yuring, oʻlmang (koʻpincha &quot;hormang!&quot; soʻziga javoban ishlatiladi). {{misol|[Davlatyor:] -Hormang, oʻrtoq muallim! Elmurod toʻxtadi: -Ha, {{ajrat|bor}} boʻling, ishlar qalay?|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|O‘qituvchi}} {{misol|-E, ha, {{ajrat|bor}} boʻling, oyim qiz, - dedi Elmurod, - ishlaringiz qalay, hech koʻrinmaysiz?|[[w:Parda Turaun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Boylikka, davlatga ega boʻlgan; boy, badavlat. {{misol|{{ajrat|Bor}} boʻlsang, koʻrolmaydi, yoʻq boʻlsang, berolmaydi.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Bor}} maqtansa, topilur, yoʻq maqtansa, chopilur.|Maqol}} {{misol|[Yormat:] Uka, {{ajrat|bor}}-{{ajrat|bor}}icha, yoʻq holicha, ishqilib, bir kunimiz oʻtib turibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Qancha boʻlsa - shuncha, hammasi boricha. {{misol|Bor gapni aytib bermoq. Bor {{ajrat|bor}}ini yeydi, uyatsiz orini yeydi.|[[w:Qanotli So‘zlar|&quot;Qanotli soʻzlar&quot;]]}} {{misol|Yovvoyi choʻl buyuk kenglikda menga {{ajrat|bor}}in ochib tashladi.|[[w:I. Rahmon|I. Rahmon]]|Yurak qirralari}}&lt;br/&gt;'''Aytganicha''' (''yoki'' '''deganicha''', '''maqtanganicha''') '''bor''' - xuddi aytganidek, shunday deb aytishga (deyishga, maqtashga) arzirli. {{misol|-Toʻybekaning maqtaganicha {{ajrat|bor}}mi? -Bor, - dedi qutidor, - ..xudo kishiga oʻgʻil bersa, shundayini bersin-da.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Qosimjon boyvachchaning uylariga koʻp kelaman-da, bilaman. Arslon, arslon deganicha {{ajrat|bor}}.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Millatchilar}}&lt;br/&gt;'''Bor boʻyicha''' - 1) boshidan-oyoq; butun borligicha. {{misol|{{ajrat|Bor}} boʻyicha suratga olmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} toʻliq ravishda, butunicha. {{misol|Masalani {{ajrat|bor}} boʻyicha qoʻymoq.}}&lt;br/&gt;'''Boʻlsa bordir''' - balki shundaydir; ehtimol; shunday boʻlsa ajab emas. {{misol|Kelgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir.}} {{misol|Aytgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir.}}&lt;br/&gt;'''Jon bor''' - asos bor, toʻgʻri. {{misol|Bu gapingizda jon {{ajrat|bor}}.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Jasoratning davomi}}&lt;br/&gt;'''Shunisi''' (''yoki'' '''shunchaligi''') '''ham borki''' - Shuni ham aytish kerakki.. Shuni ham eʼtiborga olish kerakki.. {{misol|Ammo shunisi ham {{ajrat|bor}}ki, keyingi vaqpiarda Azizbek Qoʻqonning yorliq va farmonlarini iltifotsiz qoldira boshladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Es''' (''yoki'' '''Aql''') '''borida''' - vaqtni qoʻldan bermay, oʻz vaqtida. {{misol|Yusufbek hoji:] Hozir sizlarga ikki yoʻl {{ajrat|bor}}: oʻgʻil-qizingni sotib boʻlsa ham, oʻttiz ikki tangani Azizbek xazinasiga toʻlash yoki es {{ajrat|bor}}ida etakni yopib, Azizbekni oradan koʻtarish.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Qoʻli bor''' - ishtiroki bor, ishtirok etgan, qatnashgan. {{misol|[Mansur:] Zuhraning yoʻqolishida bu afandining qoʻli {{ajrat|bor}}. Ishi tergovga berilsin.|[[w:Ziyo Said, Nazir Safarov|Ziyo Said, Nazir Safarov]]|Tarixtilga kirdi}}
#3-sh. egalik qo‘shimchasini olgan otlar bilan &quot;biror narsaga ega&quot; maʼnosidagi tarkibli sifat hosil qiladi. {{misol|Puli {{ajrat|bor}} odam.}} {{misol|Qizi {{ajrat|bor}} uy doim sarishta.|Maqol}} {{misol|O‘gʻli {{ajrat|bor}}ning oʻrni {{ajrat|bor}}, Qizi {{ajrat|bor}}ning qadri {{ajrat|bor}}.|Maqol}} {{misol|Har bir aqli {{ajrat|bor}} odam qovunga piyoz qoʻshib yeyish notoʻgʻri ekanini bilsa kerak?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Munofiq}}
#Ritorik soʻroq gaplarda &quot;aslida yoʻq, mavjud emas, topilmaydi&quot; kabi inkor maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|Dunyoda toʻgʻri yashab, yurtga xizmat qilib oʻtishdan ortiq baxt {{ajrat|bor}}mi inson bolasi uchun?[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} {{misol|Axir, insof, vijdon degan narsa {{ajrat|bor}}mi sizda?|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}

== bor II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
'' \[[w:Fors tili|f.]]'' jL — marta

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
{{kt.|uz}} [[Marta]], [[dafʼa]], [[karra]]. {{misol| Bir terining ichida qoʻy necha {{ajrat|bor}} semirib, necha {{ajrat|bor}} ozar.}} Maqol. ■■{{misol| Ravshan uning chehrasiyu chuqur botgan koʻmarida ilk {{ajrat|bor}} iztirobtantanasini koʻrdi.}} &quot;Yoshlik&quot;.{{misol| Bu {{ajrat|bor}}ada Abduvahhob bilan koʻp {{ajrat|bor}} maslahat-lashgandi. Oʻ.}} Hoshimov, Nur borki soya bor. {{misol|Sirasini aytganda, ming {{ajrat|bor}} eshitgandan bir {{ajrat|bor}} koʻrgan afzal.}} &quot;Oʻzbekiston quriqlari&quot;.

== bor III ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
''[[w:Lotin tili|lot.]]'' borum, borax &amp;lt;'' [[w:Arab tili|a.]]'' — tanakor; selitra

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Mendeleyev davriy sistemasi 111-guruhidagi kimyoviy element. {{misol|Mineral suvlarning shifobaxshligi sababi ularning tarkibida.. yod, brom, {{ajrat|bor}}, litiy, bariy, stronsiy kabi moddalar boʻlishidir.|&quot;[[w:Fan va turmush|Fan va turmush]]&quot;}}

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|БОР}}
=== Tarjimalari ===

'''bor'''

{{-trans-|bor|
*{{en}}: [[there is]], [[there are]]; [[exist]]; [[have]]
*{{tr}}: [[var]], [[mevcut]]
*{{sah}}: [[баар]]
*{{zza}}: [[est]]
*{{cv}}: [[пур]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;bor I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[есть]], [[имеется]]; [[существует]], [[налицо]]; // [[имеющийся]], [[существующий]], [[наличный]]; {{tarjmisoli|suv ~ joyda oʻsimlik ~ }} там, где есть вода, есть и растения; {{tarjmisoli|joni ~ning gʻami ~ }} {{izoh|посл. }}({{izoh|букв. }}у кого есть душа, у того есть и заботы) у всякого существа свой заботы; {{tarjmisoli|(mening) ishim ~ }} у меня есть дело; я занят; {{tarjmisoli|otasi ~ida }} когда был ещё жив его отец, при жизни отца; '''[[es]] '''({{izoh|или '''}}[[aql]]'''){{tarjmisoli| ~ida }} пока есть разум, пока есть память; пока не поздно; {{tarjmisoli|~mi? }} 1) есть ли?; нет ли?; {{tarjmisoli|qalamingiz ~mi? }} есть ли у вас карандаш?; {{tarjmisoli|aqlingiz ~mi? }} ({{izoh|букв. }}у вас есть ум?) вы в своём уме?; 2) как только, лишь только; {{tarjmisoli|uning jahli chiqsa ~mi }} если только он рассердится; {{tarjmisoli|bir lekini ~ }} есть одно «но»; {{tarjmisoli|shunisi ~-da }} вот то-то и оно; {{tarjmisoli|bir gap ~ }} 1) есть один разговор; 2) что-то есть; {{tarjmisoli|gapning tagida gap ~ }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|bir ~ ekan, bir yoʻq ekan }} {{izoh|фольк. }}было-не было, жил-был {{izoh|(обычный зачин узбекских народных сказок)}}; {{tarjmisoli|~ boʻl(ing)! }} живи(те)!; здравствуй(те)! ({{izoh|приветствие, чаще всего употребляемое как ответ на приветствие '''}}&quot;[[hormang]]!&quot;''', {{izoh|см.)}}; {{tarjmisoli|e, ~misiz? }} ({{izoh|букв. }}существуете ли вы?) где же вы были до сих пор?; где это вы пропадали?; {{tarjmisoli|~ boʻyicha }} во весь рост; {{tarjmisoli|~ kuchi bilan }} изо всех сил, что есть мочи; {{tarjmisoli|~ ovozi bilan }} во весь голос, во всё горло; {{tarjmisoli|~ odam }} 1) имеющиеся в наличии люди, присутствующие; 2) имущий, состоятельный человек;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[то]], [[что]] [[есть]], [[имеется]] {{izoh|(в чем-л. распоряжении или достоянии)}}; {{tarjmisoli|~iga baraka }} {{izoh|см. '''}}[[baraka]] 3'''; {{tarjmisoli|~ini tejab, yoʻqni yoʻndirib }} сберегая то, что было, доставая с трудом то, чего не было;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[имущий]], [[зажиточный]]; {{tarjmisoli|~-~icha, yoʻq holicha }} {{izoh|погов. }}имущий - по своему достатку, а неимущий по возможностям; {{tarjmisoli|~dan yukadi }} {{izoh|погов.}} передаваться (переходить) может от того, у кого имеется; {{tarjmisoli|* boʻlsa ~dir }} возможно, может быть, чем чёрт не шутит.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''bor II'''{{izoh|&lt;br /&gt;
книжн. }}[[раз]]; {{tarjmisoli|bir necha ~ }} несколько раз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;bor III&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|хим. }}[[бор]]; // [[борный]].&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada lotinchadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>b8pm4wn1bg92onott2hrqtl74m5jc6z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638755</id>
      <parentid>638754</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T09:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11397" sha1="oxdarnpsyavjea5ielxdjmkvezk78rn" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== bor I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|III|'''BOR''' {{ТжРС}}da bor I, bore shakllarida keltirilgan bu numerativ (79) oʻzbek tiliga 'karra', 'marta' maʼnosi bilan qabul qilingan ({{OʻTIL}}, I, 130: bor P).}}

{{OʻTEL|I|BOR ’mavjud\ B o r odamlarni anihlang. 0 Yeningizda hancha pulingiz b o r ? Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli ba-r tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 62); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (Devon, III, 161; DS, 83); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:r &amp;gt;&amp;nbsp;bar &amp;gt;&amp;nbsp;bâr.}}
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Qoʻlda, ixtiyorda yoki umuman voqelikda mavjud boʻlgan; mavjud. {{misol|{{ajrat|Bor}} imkoniyatlardan foydalanmoq.}} {{misol|{{ajrat|Bor}} kishilar bilan ish boshlamoq.}} {{misol|{{ajrat|Bor}} mablagʻlarni aniqlamoq.}} {{misol|Otabek bir oz kuchini yigʻib olgach, hiqildoqni {{ajrat|bor}} kuchi bilan siqa boshladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#''kesim vazifasida.'' Boʻladi; mavjud. {{misol|Bugun majlis {{ajrat|bor}}.}} {{misol|Otangiz {{ajrat|bor}}mi?}} {{misol|Koʻngildan koʻngilga yoʻl {{ajrat|bor}}.|Maqol}} {{misol|Oʻz doʻstim deb sir aytma, Doʻstingning ham doʻsti {{ajrat|bor}}.|Maqol}} {{misol|Xoʻsh, Sodiq polvon, ishlar qanaqa, Toshkentda nima gaplar {{ajrat|bor}}?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Inson {{ajrat|bor}}ki, hammasi orzu-umid, maqsad va niyat bilan yashaydi.|Gazetadan}} {{misol|Azizaning tikilib turgan koʻzlarida dahshat aralash gʻazab {{ajrat|bor}}.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Qirq oʻgʻilning orasida bir yolgʻiz qiz {{ajrat|bor}} edi.|[[w:Usmon baxshi Mamat o‘g‘li|Usmon baxshi Mamat oʻgʻli]]|Boʻtakoʻz}} {{misol|Hali tong otishiga ancha {{ajrat|bor}}.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}}&lt;br/&gt;'''Bormisiz''' ''yoki'' '''Bor ekansiz-ku!''' - uzoq vaqt koʻrinmay, bedarak boʻlib ketgan kishi kelganda yoki biror kishi koʻngildagidek ish qilganda, unga xitoban, minnatdor ohangda ishlatiladigan ibora. {{misol|Usta Olim keluvchining istiqboli uchun oʻrnidan turdi: -E usta Farfi, keling, keling, {{ajrat|bor}}misiz! - dedi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Bor boʻling!''' - yashab yuring, oʻlmang (koʻpincha &quot;hormang!&quot; soʻziga javoban ishlatiladi). {{misol|[Davlatyor:] -Hormang, oʻrtoq muallim! Elmurod toʻxtadi: -Ha, {{ajrat|bor}} boʻling, ishlar qalay?|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|O‘qituvchi}} {{misol|-E, ha, {{ajrat|bor}} boʻling, oyim qiz, - dedi Elmurod, - ishlaringiz qalay, hech koʻrinmaysiz?|[[w:Parda Turaun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Boylikka, davlatga ega boʻlgan; boy, badavlat. {{misol|{{ajrat|Bor}} boʻlsang, koʻrolmaydi, yoʻq boʻlsang, berolmaydi.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Bor}} maqtansa, topilur, yoʻq maqtansa, chopilur.|Maqol}} {{misol|[Yormat:] Uka, {{ajrat|bor}}-{{ajrat|bor}}icha, yoʻq holicha, ishqilib, bir kunimiz oʻtib turibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Qancha boʻlsa - shuncha, hammasi boricha. {{misol|Bor gapni aytib bermoq. Bor {{ajrat|bor}}ini yeydi, uyatsiz orini yeydi.|[[w:Qanotli So‘zlar|&quot;Qanotli soʻzlar&quot;]]}} {{misol|Yovvoyi choʻl buyuk kenglikda menga {{ajrat|bor}}in ochib tashladi.|[[w:I. Rahmon|I. Rahmon]]|Yurak qirralari}}&lt;br/&gt;'''Aytganicha''' (''yoki'' '''deganicha''', '''maqtanganicha''') '''bor''' - xuddi aytganidek, shunday deb aytishga (deyishga, maqtashga) arzirli. {{misol|-Toʻybekaning maqtaganicha {{ajrat|bor}}mi? -Bor, - dedi qutidor, - ..xudo kishiga oʻgʻil bersa, shundayini bersin-da.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Qosimjon boyvachchaning uylariga koʻp kelaman-da, bilaman. Arslon, arslon deganicha {{ajrat|bor}}.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Millatchilar}}&lt;br/&gt;'''Bor boʻyicha''' - 1) boshidan-oyoq; butun borligicha. {{misol|{{ajrat|Bor}} boʻyicha suratga olmoq;}} 2) {{koʻchma|uz}} toʻliq ravishda, butunicha. {{misol|Masalani {{ajrat|bor}} boʻyicha qoʻymoq.}}&lt;br/&gt;'''Boʻlsa bordir''' - balki shundaydir; ehtimol; shunday boʻlsa ajab emas. {{misol|Kelgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir.}} {{misol|Aytgan boʻlsa {{ajrat|bor}}dir.}}&lt;br/&gt;'''Jon bor''' - asos bor, toʻgʻri. {{misol|Bu gapingizda jon {{ajrat|bor}}.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Jasoratning davomi}}&lt;br/&gt;'''Shunisi''' (''yoki'' '''shunchaligi''') '''ham borki''' - Shuni ham aytish kerakki.. Shuni ham eʼtiborga olish kerakki.. {{misol|Ammo shunisi ham {{ajrat|bor}}ki, keyingi vaqpiarda Azizbek Qoʻqonning yorliq va farmonlarini iltifotsiz qoldira boshladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Es''' (''yoki'' '''Aql''') '''borida''' - vaqtni qoʻldan bermay, oʻz vaqtida. {{misol|Yusufbek hoji:] Hozir sizlarga ikki yoʻl {{ajrat|bor}}: oʻgʻil-qizingni sotib boʻlsa ham, oʻttiz ikki tangani Azizbek xazinasiga toʻlash yoki es {{ajrat|bor}}ida etakni yopib, Azizbekni oradan koʻtarish.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Qoʻli bor''' - ishtiroki bor, ishtirok etgan, qatnashgan. {{misol|[Mansur:] Zuhraning yoʻqolishida bu afandining qoʻli {{ajrat|bor}}. Ishi tergovga berilsin.|[[w:Ziyo Said, Nazir Safarov|Ziyo Said, Nazir Safarov]]|Tarixtilga kirdi}}
#3-sh. egalik qo‘shimchasini olgan otlar bilan &quot;biror narsaga ega&quot; maʼnosidagi tarkibli sifat hosil qiladi. {{misol|Puli {{ajrat|bor}} odam.}} {{misol|Qizi {{ajrat|bor}} uy doim sarishta.|Maqol}} {{misol|O‘gʻli {{ajrat|bor}}ning oʻrni {{ajrat|bor}}, Qizi {{ajrat|bor}}ning qadri {{ajrat|bor}}.|Maqol}} {{misol|Har bir aqli {{ajrat|bor}} odam qovunga piyoz qoʻshib yeyish notoʻgʻri ekanini bilsa kerak?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Munofiq}}
#Ritorik soʻroq gaplarda &quot;aslida yoʻq, mavjud emas, topilmaydi&quot; kabi inkor maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|Dunyoda toʻgʻri yashab, yurtga xizmat qilib oʻtishdan ortiq baxt {{ajrat|bor}}mi inson bolasi uchun?|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} {{misol|Axir, insof, vijdon degan narsa {{ajrat|bor}}mi sizda?|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}

== bor II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
'' \[[w:Fors tili|f.]]'' jL — marta

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
{{kt.|uz}} [[Marta]], [[dafʼa]], [[karra]]. {{misol| Bir terining ichida qoʻy necha {{ajrat|bor}} semirib, necha {{ajrat|bor}} ozar.}} Maqol. ■■{{misol| Ravshan uning chehrasiyu chuqur botgan koʻmarida ilk {{ajrat|bor}} iztirobtantanasini koʻrdi.}} &quot;Yoshlik&quot;.{{misol| Bu {{ajrat|bor}}ada Abduvahhob bilan koʻp {{ajrat|bor}} maslahat-lashgandi. Oʻ.}} Hoshimov, Nur borki soya bor. {{misol|Sirasini aytganda, ming {{ajrat|bor}} eshitgandan bir {{ajrat|bor}} koʻrgan afzal.}} &quot;Oʻzbekiston quriqlari&quot;.

== bor III ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bor'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
''[[w:Lotin tili|lot.]]'' borum, borax &amp;lt;'' [[w:Arab tili|a.]]'' — tanakor; selitra

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Mendeleyev davriy sistemasi 111-guruhidagi kimyoviy element. {{misol|Mineral suvlarning shifobaxshligi sababi ularning tarkibida.. yod, brom, {{ajrat|bor}}, litiy, bariy, stronsiy kabi moddalar boʻlishidir.|&quot;[[w:Fan va turmush|Fan va turmush]]&quot;}}

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|БОР}}
=== Tarjimalari ===

'''bor'''

{{-trans-|bor|
*{{en}}: [[there is]], [[there are]]; [[exist]]; [[have]]
*{{tr}}: [[var]], [[mevcut]]
*{{sah}}: [[баар]]
*{{zza}}: [[est]]
*{{cv}}: [[пур]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;bor I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[есть]], [[имеется]]; [[существует]], [[налицо]]; // [[имеющийся]], [[существующий]], [[наличный]]; {{tarjmisoli|suv ~ joyda oʻsimlik ~ }} там, где есть вода, есть и растения; {{tarjmisoli|joni ~ning gʻami ~ }} {{izoh|посл. }}({{izoh|букв. }}у кого есть душа, у того есть и заботы) у всякого существа свой заботы; {{tarjmisoli|(mening) ishim ~ }} у меня есть дело; я занят; {{tarjmisoli|otasi ~ida }} когда был ещё жив его отец, при жизни отца; '''[[es]] '''({{izoh|или '''}}[[aql]]'''){{tarjmisoli| ~ida }} пока есть разум, пока есть память; пока не поздно; {{tarjmisoli|~mi? }} 1) есть ли?; нет ли?; {{tarjmisoli|qalamingiz ~mi? }} есть ли у вас карандаш?; {{tarjmisoli|aqlingiz ~mi? }} ({{izoh|букв. }}у вас есть ум?) вы в своём уме?; 2) как только, лишь только; {{tarjmisoli|uning jahli chiqsa ~mi }} если только он рассердится; {{tarjmisoli|bir lekini ~ }} есть одно «но»; {{tarjmisoli|shunisi ~-da }} вот то-то и оно; {{tarjmisoli|bir gap ~ }} 1) есть один разговор; 2) что-то есть; {{tarjmisoli|gapning tagida gap ~ }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|bir ~ ekan, bir yoʻq ekan }} {{izoh|фольк. }}было-не было, жил-был {{izoh|(обычный зачин узбекских народных сказок)}}; {{tarjmisoli|~ boʻl(ing)! }} живи(те)!; здравствуй(те)! ({{izoh|приветствие, чаще всего употребляемое как ответ на приветствие '''}}&quot;[[hormang]]!&quot;''', {{izoh|см.)}}; {{tarjmisoli|e, ~misiz? }} ({{izoh|букв. }}существуете ли вы?) где же вы были до сих пор?; где это вы пропадали?; {{tarjmisoli|~ boʻyicha }} во весь рост; {{tarjmisoli|~ kuchi bilan }} изо всех сил, что есть мочи; {{tarjmisoli|~ ovozi bilan }} во весь голос, во всё горло; {{tarjmisoli|~ odam }} 1) имеющиеся в наличии люди, присутствующие; 2) имущий, состоятельный человек;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[то]], [[что]] [[есть]], [[имеется]] {{izoh|(в чем-л. распоряжении или достоянии)}}; {{tarjmisoli|~iga baraka }} {{izoh|см. '''}}[[baraka]] 3'''; {{tarjmisoli|~ini tejab, yoʻqni yoʻndirib }} сберегая то, что было, доставая с трудом то, чего не было;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[имущий]], [[зажиточный]]; {{tarjmisoli|~-~icha, yoʻq holicha }} {{izoh|погов. }}имущий - по своему достатку, а неимущий по возможностям; {{tarjmisoli|~dan yukadi }} {{izoh|погов.}} передаваться (переходить) может от того, у кого имеется; {{tarjmisoli|* boʻlsa ~dir }} возможно, может быть, чем чёрт не шутит.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''bor II'''{{izoh|&lt;br /&gt;
книжн. }}[[раз]]; {{tarjmisoli|bir necha ~ }} несколько раз.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;bor III&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|хим. }}[[бор]]; // [[борный]].&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada lotinchadan oʻzlashgan soʻzlar]]
[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>oxdarnpsyavjea5ielxdjmkvezk78rn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>sababli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48131</id>
    <revision>
      <id>638756</id>
      <parentid>634828</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T09:17:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sattorov nurbek</username>
        <id>13526</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Iltimos enbeni ob tashang</comment>
      <origin>638756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2229" sha1="6r142dnf9yblq3gn0jixytq5j9qq2xo" xml:space="preserve">Enbeni ob qoying buvam janozasiga borgandim

= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sa-bab-li'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==chjjb

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
'''1''' Biror hodisa, holat taʼsirida yuz bergan, biror sababga asoslangan. {{misol|U kishining kechikishi {{ajrat|sababli}}. shsh Endi kundosh bilan uch-toʻrt kun apoq-chapoq boʻlib, ogʻiz-burun oʻpishganday boʻlar, lekin yana uch-toʻrt kun {{ajrat|sababli}}-sababsiz sira gaplashmay, teskari burilar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

'''2 '''''ayn.'' sababiy. {{misol|{{ajrat|Sababli}} bogʻlanish.}}

'''3 '''''koʻm. (b. k. bshyun)'' Uchun, tufayli, oqibatida, sababdan. {{misol|Podshoning xaststigi {{ajrat|sababli}} mamlakatda toʻyu maʼraka, bazmlar toʻxtatilgan.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Havo haroratining yuqori boʻlishi {{ajrat|sababli}} tut-larda yon shoxlarning jadal oʻsishi va barg-lar sonining koʻpayishi sodir boʻlyapti.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. {{misol|Shu {{ajrat|sababli}} kuylab seni umrim kechar.|[[w:Yo. M irzo|Yo. M irzo]]}}. {{misol|Antibiotiklar mikroorganizmlardan hosil qilinishi {{ajrat|sababli}} qimmatga tushadi. |[[w:&quot;Fan va turmush&quot;|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}.

=== Sinonimlari ===
# [[uchun]], [[bois]]
# [[sababiy]]
# [[uchun]], [[tufayli]]
=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|САБАБЛИ}}
== Tarjimalari ==
*{{ug}}: [[سەۋەبلىك]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''sababli'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[имеющий]] [[причину]]; [[резонный]]; {{tarjmisoli|kecha men maktabga sababli kelmadim }} вчера я не пришёл в школу по уважительной причине;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|послелог, употребляющийся с основным падежом }}[[по]] [[причине]] ([[того]], [[что]]); [[вследствие]] ([[того]], [[что]]); [[так]] [[как]]; [[ввиду]] [[того]], [[что]];{{tarjmisoli| shu sababli }} по этой причине; {{tarjmisoli|oʻqituvchi kelmaganligi sababli dars boʻlmadi }} так как учитель не пришёл, урок не состоялся;&lt;br /&gt;
'''3 = [[sababiy]]'''.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>6r142dnf9yblq3gn0jixytq5j9qq2xo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638757</id>
      <parentid>638756</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T10:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/~2025-27602-11|~2025-27602-11]] ([[User talk:~2025-27602-11|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/634828|634828]]-sonli tahrir qaytarildi</comment>
      <origin>638757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2224" sha1="trcc7awxbk0d6z7ifq06kgu30umx8lc" xml:space="preserve">Enbeni ob qoying buvam janozasiga borgandim

= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sa-bab-li'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
'''1''' Biror hodisa, holat taʼsirida yuz bergan, biror sababga asoslangan. {{misol|U kishining kechikishi {{ajrat|sababli}}. shsh Endi kundosh bilan uch-toʻrt kun apoq-chapoq boʻlib, ogʻiz-burun oʻpishganday boʻlar, lekin yana uch-toʻrt kun {{ajrat|sababli}}-sababsiz sira gaplashmay, teskari burilar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

'''2 '''''ayn.'' sababiy. {{misol|{{ajrat|Sababli}} bogʻlanish.}}

'''3 '''''koʻm. (b. k. bshyun)'' Uchun, tufayli, oqibatida, sababdan. {{misol|Podshoning xaststigi {{ajrat|sababli}} mamlakatda toʻyu maʼraka, bazmlar toʻxtatilgan.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Havo haroratining yuqori boʻlishi {{ajrat|sababli}} tut-larda yon shoxlarning jadal oʻsishi va barg-lar sonining koʻpayishi sodir boʻlyapti.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. {{misol|Shu {{ajrat|sababli}} kuylab seni umrim kechar.|[[w:Yo. M irzo|Yo. M irzo]]}}. {{misol|Antibiotiklar mikroorganizmlardan hosil qilinishi {{ajrat|sababli}} qimmatga tushadi. |[[w:&quot;Fan va turmush&quot;|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}.

=== Sinonimlari ===
# [[uchun]], [[bois]]
# [[sababiy]]
# [[uchun]], [[tufayli]]
=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|САБАБЛИ}}
== Tarjimalari ==
*{{ug}}: [[سەۋەبلىك]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''sababli'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[имеющий]] [[причину]]; [[резонный]]; {{tarjmisoli|kecha men maktabga sababli kelmadim }} вчера я не пришёл в школу по уважительной причине;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|послелог, употребляющийся с основным падежом }}[[по]] [[причине]] ([[того]], [[что]]); [[вследствие]] ([[того]], [[что]]); [[так]] [[как]]; [[ввиду]] [[того]], [[что]];{{tarjmisoli| shu sababli }} по этой причине; {{tarjmisoli|oʻqituvchi kelmaganligi sababli dars boʻlmadi }} так как учитель не пришёл, урок не состоялся;&lt;br /&gt;
'''3 = [[sababiy]]'''.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>trcc7awxbk0d6z7ifq06kgu30umx8lc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638758</id>
      <parentid>638757</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T10:08:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Sattorov nurbek|Sattorov nurbek]] ([[User talk:Sattorov nurbek|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/638756|638756]]-sonli tahrir qaytarildi</comment>
      <origin>638758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2179" sha1="fkfe4jmmmd9n7ej8u649vcr7nd7vsnm" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sa-bab-li'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
'''1''' Biror hodisa, holat taʼsirida yuz bergan, biror sababga asoslangan. {{misol|U kishining kechikishi {{ajrat|sababli}}. shsh Endi kundosh bilan uch-toʻrt kun apoq-chapoq boʻlib, ogʻiz-burun oʻpishganday boʻlar, lekin yana uch-toʻrt kun {{ajrat|sababli}}-sababsiz sira gaplashmay, teskari burilar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

'''2 '''''ayn.'' sababiy. {{misol|{{ajrat|Sababli}} bogʻlanish.}}

'''3 '''''koʻm. (b. k. bshyun)'' Uchun, tufayli, oqibatida, sababdan. {{misol|Podshoning xaststigi {{ajrat|sababli}} mamlakatda toʻyu maʼraka, bazmlar toʻxtatilgan.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Havo haroratining yuqori boʻlishi {{ajrat|sababli}} tut-larda yon shoxlarning jadal oʻsishi va barg-lar sonining koʻpayishi sodir boʻlyapti.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. {{misol|Shu {{ajrat|sababli}} kuylab seni umrim kechar.|[[w:Yo. M irzo|Yo. M irzo]]}}. {{misol|Antibiotiklar mikroorganizmlardan hosil qilinishi {{ajrat|sababli}} qimmatga tushadi. |[[w:&quot;Fan va turmush&quot;|&quot;Fan va turmush&quot;]]}}.

=== Sinonimlari ===
# [[uchun]], [[bois]]
# [[sababiy]]
# [[uchun]], [[tufayli]]
=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|САБАБЛИ}}
== Tarjimalari ==
*{{ug}}: [[سەۋەبلىك]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''sababli'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[имеющий]] [[причину]]; [[резонный]]; {{tarjmisoli|kecha men maktabga sababli kelmadim }} вчера я не пришёл в школу по уважительной причине;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|послелог, употребляющийся с основным падежом }}[[по]] [[причине]] ([[того]], [[что]]); [[вследствие]] ([[того]], [[что]]); [[так]] [[как]]; [[ввиду]] [[того]], [[что]];{{tarjmisoli| shu sababli }} по этой причине; {{tarjmisoli|oʻqituvchi kelmaganligi sababli dars boʻlmadi }} так как учитель не пришёл, урок не состоялся;&lt;br /&gt;
'''3 = [[sababiy]]'''.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>fkfe4jmmmd9n7ej8u649vcr7nd7vsnm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>sanobar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48498</id>
    <revision>
      <id>638736</id>
      <parentid>586229</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T17:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1091" sha1="lizsvqg1c3yaryin5bh29eht9evq89k" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sa-no-bar'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Arab tili|a.]]''    — qaragʻay

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{bot.}} Qaragʻaygullilar oilasiga mansub, doim yashil manzarali daraxt; qaragʻayning bir turi. {{misol|Qomating gulshandagi sarvu {{ajrat|sanobar}}din baland..|[[w:Furqat|Furqat]]}} {{misol|..qiyshayib oʻsgan yolgʻiz {{ajrat|sanobar}} ostidagi yogʻoch oʻrindiqda chekib oʻtirgan edi.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Shukur Xolmirzayev]]|Saylanma}}
#{{poet.}} Qaddi-qomati kelishgan, xush-qomat, sarvqomat.
#Sanobar (xotin-qizlar ismi).

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|САНОБАР}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''sanobar'''&lt;br /&gt;
'''1 '''{{izoh|уст. бот}}. [[сосна]];&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|поэт}}. [[стройная]], [[красивого]] [[сложения]];&lt;br /&gt;
'''3 '''[[Санабар]] ({{izoh|имя собств. женское}}).&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>lizsvqg1c3yaryin5bh29eht9evq89k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638737</id>
      <parentid>638736</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T17:36:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimologiyasi */</comment>
      <origin>638737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1089" sha1="2u9b57e9s95r8qrdpzcgnns572ry51n" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sa-no-bar'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
Arabchadan [[صنوبر]] - qaragʻay

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{bot.}} Qaragʻaygullilar oilasiga mansub, doim yashil manzarali daraxt; qaragʻayning bir turi. {{misol|Qomating gulshandagi sarvu {{ajrat|sanobar}}din baland..|[[w:Furqat|Furqat]]}} {{misol|..qiyshayib oʻsgan yolgʻiz {{ajrat|sanobar}} ostidagi yogʻoch oʻrindiqda chekib oʻtirgan edi.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Shukur Xolmirzayev]]|Saylanma}}
#{{poet.}} Qaddi-qomati kelishgan, xush-qomat, sarvqomat.
#Sanobar (xotin-qizlar ismi).

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|САНОБАР}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''sanobar'''&lt;br /&gt;
'''1 '''{{izoh|уст. бот}}. [[сосна]];&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|поэт}}. [[стройная]], [[красивого]] [[сложения]];&lt;br /&gt;
'''3 '''[[Санабар]] ({{izoh|имя собств. женское}}).&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>2u9b57e9s95r8qrdpzcgnns572ry51n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>tush</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52732</id>
    <revision>
      <id>638743</id>
      <parentid>638247</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T18:09:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3655" sha1="8a6bdswj5xgegtrmtjfayn8fie1tbd1" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH I ' uyquda koʻriladigan narsalar'. {{misol|Tushdaa koʻrdim dilbarimni, ey sabo, uygotmagil.|Erkin Vohidov}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tü:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 324); oʻsha davrdayoq; oʻ: unlisining choʻziqlik belgisi (ПДП, 436; Devon, III, 138; DS, 599), oʻzbek tilida esa yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: toʻ:sh &amp;gt;&amp;nbsp;toʻsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush.

TUSH II &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; quyosh qoq tepaga kelgan (payt)', ' peshin'. T u sh payti taʼlimdan qaytdim bemajol (Tuygʻun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tüsh tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 138); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan; tüsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush. Bu ot asli toʻsh— feʼlining 'dam olish uchun toʻxta—' maʼnosi asosida (ДС, 600: toʻsh— 3) yuzaga kelgan. TUSH III q. teng—tush}}
''\[[w:Nemis tili|nem.]]'' Tusche — rang, boʻyoq

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
Qora yoki boshqa rangda maxsus ravishda tayyorlangan, uzoq vaqt rangini yoʻqotmaydigan suyuq boʻyoq (chizmachilik, rasm solish va muhim xat-hujjatlarni yozish uchun ishlatiladi). {{misol|Qora {{ajrat|tush}}. Qizil {{ajrat|tush}},}} n {{misol|Baʼzi estamplar koʻpincha u yoki bu yoʻl bilan siyoh yoki {{ajrat|tush}}da tasvirlanmoqda.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. {{misol|Shu-kur Karimovich Umid diplomini qoʻliga olib, {{ajrat|tush}} bilan yozilgan familiyasini oʻqidi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШЬ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|tyv=[[дүш]]
|kjh=[[тӱс]]
|ja=[[夢]]
|sah = [[түүл]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tush I&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;[[сон]]; [[сновидение]]; {{tarjmisoli|tushimmi, oʻngimmi? }} сон или явь?; {{tarjmisoli|tush koʻrmoq }} видеть сон; {{tarjmisoli|tushga kirmoq }} сниться; {{tarjmisoli|onam tushimga kiribdi }} во сне я видел свою мать; {{tarjmisoli|tushda koʻrmoq }} видеть ({{izoh|кого-что-л}}.) во сне; {{tarjmisoli|* endi tushingizda koʻrasiz }} ({{izoh|букв}}. теперь увидите только во сне) теперь как своих ушей не видеть вам ({{izoh|кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|tushingizni suvga ayting }} ({{izoh|букв}}. расскажите о своём сне воде) вы мне сказок не рассказывайте; {{tarjmisoli|men buni tush bilamanmi? }} откуда я мог знать это?; {{tarjmisoli|men senga tushimni aytayotibmanmi? }} я тебе сны свои, что ли рассказываю?; я тебе басни, что ли, рассказываю?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tush II'''&lt;br /&gt;
[[полдень]]; // [[полуденный]]; {{tarjmisoli|tush paytida }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tush pallasida }} в полдень; {{tarjmisoli|tush qizigʻi }} 1) жаркий полдень; 2)  полуденная жара; {{tarjmisoli|tushga tomon}}  {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tushga yaqin }} к полудню; {{tarjmisoli|tushdan keyin soat ikkida }} в два часа пополудни; {{tarjmisoli|devonaning aqli tushdan keyin kiradi }} {{izoh|погов}}. у юродивого ум приходит после полудня.

'''tush'''&lt;br /&gt;
[[тушь]]; {{tarjmisoli|qizil tush }} красная тушь; '''Xitoy tushi '''китайская тушь.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada nemischadan oʻzlashgan soʻzlar]]

{{-az-}}
{{az-ism}}

:[[yuxu]]</text>
      <sha1>8a6bdswj5xgegtrmtjfayn8fie1tbd1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638744</id>
      <parentid>638743</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T18:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7366" sha1="c2gcbqjre5u3tnefzhtlwdcnthe9zy3" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH I ' uyquda koʻriladigan narsalar'. {{misol|Tushdaa koʻrdim dilbarimni, ey sabo, uygotmagil.|Erkin Vohidov}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tü:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 324); oʻsha davrdayoq; oʻ: unlisining choʻziqlik belgisi (ПДП, 436; Devon, III, 138; DS, 599), oʻzbek tilida esa yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: toʻ:sh &amp;gt;&amp;nbsp;toʻsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush.

TUSH II &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; quyosh qoq tepaga kelgan (payt)', ' peshin'. T u sh payti taʼlimdan qaytdim bemajol (Tuygʻun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tüsh tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 138); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan; tüsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush. Bu ot asli toʻsh— feʼlining 'dam olish uchun toʻxta—' maʼnosi asosida (ДС, 600: toʻsh— 3) yuzaga kelgan. TUSH III q. teng—tush}}
''\[[w:Nemis tili|nem.]]'' Tusche — rang, boʻyoq

==== Maʼnosi I ====
Uyquda vujudga keladigan subʼyektiv psixik hodisa, jarayon; uyquda koʻriladigan obrazlar, narsalar. {{misol|Anov mut-taham kim? Nega meni bu yerga oʻgʻirlab kela-di? Hech nima {{ajrat|tush}}unmayman! Tushimmi? Oʻn-gimmi|[[w:? Oybek|? Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Qani endi hozir shu {{ajrat|tush}}im oʻng boʻlib qolsa. Onam oʻlmagan boʻlsashr.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Qani endi shularning hammasi {{ajrat|tush}}im boʻlsa-yu, uygʻonib ketsam!.. Qadamimni bilib bosar edim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}.
 
:Tush bilibmanmi ''(yoki'' koʻribmanmi)? Qayoqdan bilay? {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmanmi uning ke-lishini?}} hi {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmizmi aprelda sovuq boʻlishini?|[[w:S. Mahkamov|S. Mahkamov]]|Shogird}}. Tush koʻr-moq Uyquda tush jarayoni yuz bermoq, uyqu-sida narsa, voqea-hodisa va sh.k. koʻrinmoq. {{misol|Bir yaxshi {{ajrat|tush}} koʻrdim, aytib beraman.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Tushiga kirmoq Uyqusida (tushida) koʻrinmoq. {{misol|-Gavhar, ayam tuzuk-milar? -Kecha {{ajrat|tush}}imga kiribdilar. Qop-qorongʻi chakalakzorda oq koʻylakda yurgan-mishlar.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. {{misol|Agregatzar yordam berar ishimga, Sevgan kas-bim hatto kirar {{ajrat|tush}}imga.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. Tu-shida koʻrmoq ''ayn.'' tushiga kirmoq. {{misol|Yetti oy-dan beri faqat {{ajrat|tush}}imda koʻraman uni.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|{{ajrat|Tush}}da koʻrdim dwi-barimni, ey sabo, uygʻotmagil.|[[w:E. Vohidov|E. Vohidov]]}}. Tushingizni suvga ayting Bekor aytibsiz, boʻlmagan gap, aslo unday emas. {{misol|Es-hushini yoʻqotib, garanglangan dehqon daspiab in-damadi. Yosh baqqol vaysayvergandan soʻng, bir uh tortib, sekingina dedi: -Oʻn toʻrt soʻm berasiz.. -E? Oʻn toʻrt soʻm? {{ajrat|Tush}}ingizni suvga ayting.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. (Uxlab) tushiga kirmagan ''(yoki'' tushida koʻrmagan) ''yoki ''yetti uxlab, tushiga kirmagan ''(yoki'' tushida koʻrmagan). {{misol|Dildor oʻylamagan, oʻylab {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan ikki qiyinchilikka roʻbaru keldi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|U kuyovi bshtn shu xwida uchrashishni yetti uxlab, {{ajrat|tush}}ida ham koʻrma-gan edi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}. {{misol|U yerdan You-lomjon kutgan, Gʻulomjonni zoru intizor etgan jonon emas, Youlomjonning yetti uxlab, {{ajrat|tush}}iga kirmagan notanish bir juvon chiqdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o. {{misol|Abdishu-kur {{ajrat|tush}}ida ham koʻrmagan poytaxt teatr-larini maqtamoqchi boʻlib, endi soʻz boiiagan edi, Yormat dasturxon keltirib, norin tayyor boʻlganini bildirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Anvar jim boʻlib qoldi, {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan bu taklifga nima deyishini bil-may entikdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. Endi tushingizda koʻrasiz &quot;Endilikda aslo koʻrmaysiz&quot;, &quot;koʻrib ham boʻlibsiz&quot; kabi maʼnolarni ifodalovchi ibora. {{misol|Bunday ke-linni endi {{ajrat|tush}}ingizda koʻrasiz.}}
 
==== Sinonimlari ====
 
==== Antonimlari ====
== tush II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''tush'''
=== Aytilishi ===
=== Etimologiyasi ===
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Quyosh qoq tepaga kelgan payt. {{misol|Tushgacha ishlamoq. Tushda dam olmoq. Devo-naning aqli {{ajrat|tush}}dan keyin kiribdi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|{{ajrat|Tush}} payti, taʼlimdan qaytdim bemajol. |[[w:Tuygʻun|Tuygʻun]]}}. {{misol|{{ajrat|Tush}} chogʻi yaqinlashganda, bir chopar ot choptirib, boyning hovlisiga kirib keldi. |[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qullar}}.
==== Sinonimlari ====
==== Antonimlari ====

=== Maʼnosi II ===
Qora yoki boshqa rangda maxsus ravishda tayyorlangan, uzoq vaqt rangini yoʻqotmaydigan suyuq boʻyoq (chizmachilik, rasm solish va muhim xat-hujjatlarni yozish uchun ishlatiladi). {{misol|Qora {{ajrat|tush}}. Qizil {{ajrat|tush}},}} n {{misol|Baʼzi estamplar koʻpincha u yoki bu yoʻl bilan siyoh yoki {{ajrat|tush}}da tasvirlanmoqda.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. {{misol|Shu-kur Karimovich Umid diplomini qoʻliga olib, {{ajrat|tush}} bilan yozilgan familiyasini oʻqidi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШЬ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|tyv=[[дүш]]
|kjh=[[тӱс]]
|ja=[[夢]]
|sah = [[түүл]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tush I&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;[[сон]]; [[сновидение]]; {{tarjmisoli|tushimmi, oʻngimmi? }} сон или явь?; {{tarjmisoli|tush koʻrmoq }} видеть сон; {{tarjmisoli|tushga kirmoq }} сниться; {{tarjmisoli|onam tushimga kiribdi }} во сне я видел свою мать; {{tarjmisoli|tushda koʻrmoq }} видеть ({{izoh|кого-что-л}}.) во сне; {{tarjmisoli|* endi tushingizda koʻrasiz }} ({{izoh|букв}}. теперь увидите только во сне) теперь как своих ушей не видеть вам ({{izoh|кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|tushingizni suvga ayting }} ({{izoh|букв}}. расскажите о своём сне воде) вы мне сказок не рассказывайте; {{tarjmisoli|men buni tush bilamanmi? }} откуда я мог знать это?; {{tarjmisoli|men senga tushimni aytayotibmanmi? }} я тебе сны свои, что ли рассказываю?; я тебе басни, что ли, рассказываю?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tush II'''&lt;br /&gt;
[[полдень]]; // [[полуденный]]; {{tarjmisoli|tush paytida }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tush pallasida }} в полдень; {{tarjmisoli|tush qizigʻi }} 1) жаркий полдень; 2)  полуденная жара; {{tarjmisoli|tushga tomon}}  {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tushga yaqin }} к полудню; {{tarjmisoli|tushdan keyin soat ikkida }} в два часа пополудни; {{tarjmisoli|devonaning aqli tushdan keyin kiradi }} {{izoh|погов}}. у юродивого ум приходит после полудня.

'''tush'''&lt;br /&gt;
[[тушь]]; {{tarjmisoli|qizil tush }} красная тушь; '''Xitoy tushi '''китайская тушь.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada nemischadan oʻzlashgan soʻzlar]]

{{-az-}}
{{az-ism}}

:[[yuxu]]</text>
      <sha1>c2gcbqjre5u3tnefzhtlwdcnthe9zy3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638745</id>
      <parentid>638744</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T18:15:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7371" sha1="gbpffzjmmm9kjvehkli61xwhx2hmg01" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH I ' uyquda koʻriladigan narsalar'. {{misol|Tushdaa koʻrdim dilbarimni, ey sabo, uygotmagil.|Erkin Vohidov}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tü:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 324); oʻsha davrdayoq; oʻ: unlisining choʻziqlik belgisi (ПДП, 436; Devon, III, 138; DS, 599), oʻzbek tilida esa yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: toʻ:sh &amp;gt;&amp;nbsp;toʻsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush.

TUSH II &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; quyosh qoq tepaga kelgan (payt)', ' peshin'. T u sh payti taʼlimdan qaytdim bemajol (Tuygʻun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tüsh tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 138); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan; tüsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush. Bu ot asli toʻsh— feʼlining 'dam olish uchun toʻxta—' maʼnosi asosida (ДС, 600: toʻsh— 3) yuzaga kelgan. TUSH III q. teng—tush}}
''\[[w:Nemis tili|nem.]]'' Tusche — rang, boʻyoq

==== Maʼnosi I ====
Uyquda vujudga keladigan subʼyektiv psixik hodisa, jarayon; uyquda koʻriladigan obrazlar, narsalar. {{misol|Anov mut-taham kim? Nega meni bu yerga oʻgʻirlab kela-di? Hech nima {{ajrat|tush}}unmayman! Tushimmi? Oʻn-gimmi|[[w:? Oybek|? Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Qani endi hozir shu {{ajrat|tush}}im oʻng boʻlib qolsa. Onam oʻlmagan boʻlsashr.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Qani endi shularning hammasi {{ajrat|tush}}im boʻlsa-yu, uygʻonib ketsam!.. Qadamimni bilib bosar edim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}
 
:Tush bilibmanmi ''(yoki'' koʻribmanmi)? Qayoqdan bilay? {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmanmi uning ke-lishini?}} hi {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmizmi aprelda sovuq boʻlishini?|[[w:S. Mahkamov|S. Mahkamov]]|Shogird}}. Tush koʻr-moq Uyquda tush jarayoni yuz bermoq, uyqu-sida narsa, voqea-hodisa va sh.k. koʻrinmoq. {{misol|Bir yaxshi {{ajrat|tush}} koʻrdim, aytib beraman.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Tushiga kirmoq Uyqusida (tushida) koʻrinmoq. {{misol|-Gavhar, ayam tuzuk-milar? -Kecha {{ajrat|tush}}imga kiribdilar. Qop-qorongʻi chakalakzorda oq koʻylakda yurgan-mishlar.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. {{misol|Agregatzar yordam berar ishimga, Sevgan kas-bim hatto kirar {{ajrat|tush}}imga.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. Tu-shida koʻrmoq ''ayn.'' tushiga kirmoq. {{misol|Yetti oy-dan beri faqat {{ajrat|tush}}imda koʻraman uni.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|{{ajrat|Tush}}da koʻrdim dwi-barimni, ey sabo, uygʻotmagil.|[[w:E. Vohidov|E. Vohidov]]}}. Tushingizni suvga ayting Bekor aytibsiz, boʻlmagan gap, aslo unday emas. {{misol|Es-hushini yoʻqotib, garanglangan dehqon daspiab in-damadi. Yosh baqqol vaysayvergandan soʻng, bir uh tortib, sekingina dedi: -Oʻn toʻrt soʻm berasiz.. -E? Oʻn toʻrt soʻm? {{ajrat|Tush}}ingizni suvga ayting.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. (Uxlab) tushiga kirmagan ''(yoki'' tushida koʻrmagan) ''yoki ''yetti uxlab, tushiga kirmagan ''(yoki'' tushida koʻrmagan). {{misol|Dildor oʻylamagan, oʻylab {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan ikki qiyinchilikka roʻbaru keldi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|U kuyovi bshtn shu xwida uchrashishni yetti uxlab, {{ajrat|tush}}ida ham koʻrma-gan edi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}. {{misol|U yerdan You-lomjon kutgan, Gʻulomjonni zoru intizor etgan jonon emas, Youlomjonning yetti uxlab, {{ajrat|tush}}iga kirmagan notanish bir juvon chiqdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o. {{misol|Abdishu-kur {{ajrat|tush}}ida ham koʻrmagan poytaxt teatr-larini maqtamoqchi boʻlib, endi soʻz boiiagan edi, Yormat dasturxon keltirib, norin tayyor boʻlganini bildirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Anvar jim boʻlib qoldi, {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan bu taklifga nima deyishini bil-may entikdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. Endi tushingizda koʻrasiz &quot;Endilikda aslo koʻrmaysiz&quot;, &quot;koʻrib ham boʻlibsiz&quot; kabi maʼnolarni ifodalovchi ibora. {{misol|Bunday ke-linni endi {{ajrat|tush}}ingizda koʻrasiz.}}
 
==== Sinonimlari ====
[[bosiroq]] (salbiy)
==== Antonimlari ====

== tush II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''tush'''
=== Aytilishi ===
=== Etimologiyasi ===
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Quyosh qoq tepaga kelgan payt. {{misol|Tushgacha ishlamoq. Tushda dam olmoq. Devonaning aqli {{ajrat|tush}}dan keyin kiribdi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Tush}} payti, taʼlimdan qaytdim bemajol. |[[w:Tuygʻun|Tuygʻun]]}}. {{misol|{{ajrat|Tush}} chogʻi yaqinlashganda, bir chopar ot choptirib, boyning hovlisiga kirib keldi. |[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qullar}}
==== Sinonimlari ====
==== Antonimlari ====

=== Maʼnosi II ===
Qora yoki boshqa rangda maxsus ravishda tayyorlangan, uzoq vaqt rangini yoʻqotmaydigan suyuq boʻyoq (chizmachilik, rasm solish va muhim xat-hujjatlarni yozish uchun ishlatiladi). {{misol|Qora {{ajrat|tush}}. Qizil {{ajrat|tush}},}} {{misol|Baʼzi estamplar koʻpincha u yoki bu yoʻl bilan siyoh yoki {{ajrat|tush}}da tasvirlanmoqda.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Shukur Karimovich Umid diplomini qoʻliga olib, {{ajrat|tush}} bilan yozilgan familiyasini oʻqidi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШЬ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|tyv=[[дүш]]
|kjh=[[тӱс]]
|ja=[[夢]]
|sah = [[түүл]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tush I&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;[[сон]]; [[сновидение]]; {{tarjmisoli|tushimmi, oʻngimmi? }} сон или явь?; {{tarjmisoli|tush koʻrmoq }} видеть сон; {{tarjmisoli|tushga kirmoq }} сниться; {{tarjmisoli|onam tushimga kiribdi }} во сне я видел свою мать; {{tarjmisoli|tushda koʻrmoq }} видеть ({{izoh|кого-что-л}}.) во сне; {{tarjmisoli|* endi tushingizda koʻrasiz }} ({{izoh|букв}}. теперь увидите только во сне) теперь как своих ушей не видеть вам ({{izoh|кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|tushingizni suvga ayting }} ({{izoh|букв}}. расскажите о своём сне воде) вы мне сказок не рассказывайте; {{tarjmisoli|men buni tush bilamanmi? }} откуда я мог знать это?; {{tarjmisoli|men senga tushimni aytayotibmanmi? }} я тебе сны свои, что ли рассказываю?; я тебе басни, что ли, рассказываю?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tush II'''&lt;br /&gt;
[[полдень]]; // [[полуденный]]; {{tarjmisoli|tush paytida }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tush pallasida }} в полдень; {{tarjmisoli|tush qizigʻi }} 1) жаркий полдень; 2)  полуденная жара; {{tarjmisoli|tushga tomon}}  {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tushga yaqin }} к полудню; {{tarjmisoli|tushdan keyin soat ikkida }} в два часа пополудни; {{tarjmisoli|devonaning aqli tushdan keyin kiradi }} {{izoh|погов}}. у юродивого ум приходит после полудня.

'''tush'''&lt;br /&gt;
[[тушь]]; {{tarjmisoli|qizil tush }} красная тушь; '''Xitoy tushi '''китайская тушь.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada nemischadan oʻzlashgan soʻzlar]]

{{-az-}}
{{az-ism}}

:[[yuxu]]</text>
      <sha1>gbpffzjmmm9kjvehkli61xwhx2hmg01</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638746</id>
      <parentid>638745</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T18:20:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7371" sha1="egjn360cbvfxrcnd8n6a5165x2mlx0e" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH I ' uyquda koʻriladigan narsalar'. {{misol|Tushdaa koʻrdim dilbarimni, ey sabo, uygotmagil.|Erkin Vohidov}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tü:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 324); oʻsha davrdayoq; oʻ: unlisining choʻziqlik belgisi (ПДП, 436; Devon, III, 138; DS, 599), oʻzbek tilida esa yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: toʻ:sh &amp;gt;&amp;nbsp;toʻsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush.

TUSH II &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; quyosh qoq tepaga kelgan (payt)', ' peshin'. T u sh payti taʼlimdan qaytdim bemajol (Tuygʻun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tüsh tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 138); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan; tüsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush. Bu ot asli toʻsh— feʼlining 'dam olish uchun toʻxta—' maʼnosi asosida (ДС, 600: toʻsh— 3) yuzaga kelgan. TUSH III q. teng—tush}}
''\[[w:Nemis tili|nem.]]'' Tusche — rang, boʻyoq

==== Maʼnosi I ====
Uyquda vujudga keladigan subʼyektiv psixik hodisa, jarayon; uyquda koʻriladigan obrazlar, narsalar. {{misol|Anov mut-taham kim? Nega meni bu yerga oʻgʻirlab kela-di? Hech nima {{ajrat|tush}}unmayman! Tushimmi? Oʻn-gimmi|[[w:? Oybek|? Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Qani endi hozir shu {{ajrat|tush}}im oʻng boʻlib qolsa. Onam oʻlmagan boʻlsashr.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Qani endi shularning hammasi {{ajrat|tush}}im boʻlsa-yu, uygʻonib ketsam!.. Qadamimni bilib bosar edim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}
 
:Tush bilibmanmi ''(yoki'' koʻribmanmi)? Qayoqdan bilay? {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmanmi uning ke-lishini?}} hi {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmizmi aprelda sovuq boʻlishini?|[[w:S. Mahkamov|S. Mahkamov]]|Shogird}}. Tush koʻr-moq Uyquda tush jarayoni yuz bermoq, uyqu-sida narsa, voqea-hodisa va sh.k. koʻrinmoq. {{misol|Bir yaxshi {{ajrat|tush}} koʻrdim, aytib beraman.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Tushiga kirmoq Uyqusida (tushida) koʻrinmoq. {{misol|-Gavhar, ayam tuzuk-milar? -Kecha {{ajrat|tush}}imga kiribdilar. Qop-qorongʻi chakalakzorda oq koʻylakda yurgan-mishlar.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. {{misol|Agregatzar yordam berar ishimga, Sevgan kas-bim hatto kirar {{ajrat|tush}}imga.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. Tu-shida koʻrmoq ''ayn.'' tushiga kirmoq. {{misol|Yetti oy-dan beri faqat {{ajrat|tush}}imda koʻraman uni.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|{{ajrat|Tush}}da koʻrdim dwi-barimni, ey sabo, uygʻotmagil.|[[w:E. Vohidov|E. Vohidov]]}}. Tushingizni suvga ayting Bekor aytibsiz, boʻlmagan gap, aslo unday emas. {{misol|Es-hushini yoʻqotib, garanglangan dehqon daspiab in-damadi. Yosh baqqol vaysayvergandan soʻng, bir uh tortib, sekingina dedi: -Oʻn toʻrt soʻm berasiz.. -E? Oʻn toʻrt soʻm? {{ajrat|Tush}}ingizni suvga ayting.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. (Uxlab) tushiga kirmagan ''(yoki'' tushida koʻrmagan) ''yoki ''yetti uxlab, tushiga kirmagan ''(yoki'' tushida koʻrmagan). {{misol|Dildor oʻylamagan, oʻylab {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan ikki qiyinchilikka roʻbaru keldi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|U kuyovi bshtn shu xwida uchrashishni yetti uxlab, {{ajrat|tush}}ida ham koʻrma-gan edi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}. {{misol|U yerdan You-lomjon kutgan, Gʻulomjonni zoru intizor etgan jonon emas, Youlomjonning yetti uxlab, {{ajrat|tush}}iga kirmagan notanish bir juvon chiqdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o. {{misol|Abdishu-kur {{ajrat|tush}}ida ham koʻrmagan poytaxt teatr-larini maqtamoqchi boʻlib, endi soʻz boiiagan edi, Yormat dasturxon keltirib, norin tayyor boʻlganini bildirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Anvar jim boʻlib qoldi, {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan bu taklifga nima deyishini bil-may entikdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. Endi tushingizda koʻrasiz &quot;Endilikda aslo koʻrmaysiz&quot;, &quot;koʻrib ham boʻlibsiz&quot; kabi maʼnolarni ifodalovchi ibora. {{misol|Bunday ke-linni endi {{ajrat|tush}}ingizda koʻrasiz.}}
 
==== Sinonimlari ====
[[bosiriq]] (salbiy)
==== Antonimlari ====

== tush II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''tush'''
=== Aytilishi ===
=== Etimologiyasi ===
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Quyosh qoq tepaga kelgan payt. {{misol|Tushgacha ishlamoq. Tushda dam olmoq. Devonaning aqli {{ajrat|tush}}dan keyin kiribdi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Tush}} payti, taʼlimdan qaytdim bemajol. |[[w:Tuygʻun|Tuygʻun]]}}. {{misol|{{ajrat|Tush}} chogʻi yaqinlashganda, bir chopar ot choptirib, boyning hovlisiga kirib keldi. |[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qullar}}
==== Sinonimlari ====
==== Antonimlari ====

=== Maʼnosi II ===
Qora yoki boshqa rangda maxsus ravishda tayyorlangan, uzoq vaqt rangini yoʻqotmaydigan suyuq boʻyoq (chizmachilik, rasm solish va muhim xat-hujjatlarni yozish uchun ishlatiladi). {{misol|Qora {{ajrat|tush}}. Qizil {{ajrat|tush}},}} {{misol|Baʼzi estamplar koʻpincha u yoki bu yoʻl bilan siyoh yoki {{ajrat|tush}}da tasvirlanmoqda.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Shukur Karimovich Umid diplomini qoʻliga olib, {{ajrat|tush}} bilan yozilgan familiyasini oʻqidi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШЬ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|tyv=[[дүш]]
|kjh=[[тӱс]]
|ja=[[夢]]
|sah = [[түүл]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tush I&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;[[сон]]; [[сновидение]]; {{tarjmisoli|tushimmi, oʻngimmi? }} сон или явь?; {{tarjmisoli|tush koʻrmoq }} видеть сон; {{tarjmisoli|tushga kirmoq }} сниться; {{tarjmisoli|onam tushimga kiribdi }} во сне я видел свою мать; {{tarjmisoli|tushda koʻrmoq }} видеть ({{izoh|кого-что-л}}.) во сне; {{tarjmisoli|* endi tushingizda koʻrasiz }} ({{izoh|букв}}. теперь увидите только во сне) теперь как своих ушей не видеть вам ({{izoh|кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|tushingizni suvga ayting }} ({{izoh|букв}}. расскажите о своём сне воде) вы мне сказок не рассказывайте; {{tarjmisoli|men buni tush bilamanmi? }} откуда я мог знать это?; {{tarjmisoli|men senga tushimni aytayotibmanmi? }} я тебе сны свои, что ли рассказываю?; я тебе басни, что ли, рассказываю?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tush II'''&lt;br /&gt;
[[полдень]]; // [[полуденный]]; {{tarjmisoli|tush paytida }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tush pallasida }} в полдень; {{tarjmisoli|tush qizigʻi }} 1) жаркий полдень; 2)  полуденная жара; {{tarjmisoli|tushga tomon}}  {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tushga yaqin }} к полудню; {{tarjmisoli|tushdan keyin soat ikkida }} в два часа пополудни; {{tarjmisoli|devonaning aqli tushdan keyin kiradi }} {{izoh|погов}}. у юродивого ум приходит после полудня.

'''tush'''&lt;br /&gt;
[[тушь]]; {{tarjmisoli|qizil tush }} красная тушь; '''Xitoy tushi '''китайская тушь.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada nemischadan oʻzlashgan soʻzlar]]

{{-az-}}
{{az-ism}}

:[[yuxu]]</text>
      <sha1>egjn360cbvfxrcnd8n6a5165x2mlx0e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikilugʻat:Kun soʻzi/may 21</title>
    <ns>4</ns>
    <id>162638</id>
    <revision>
      <id>638734</id>
      <timestamp>2026-05-21T12:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Smustafoqulova</username>
        <id>13525</id>
      </contributor>
      <comment>„Frontend == Inglizcha == === Ot === # Veb-sayt yoki dasturiy ta’minotning foydalanuvchi ko‘radigan va ishlatadigan qismi.“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125" sha1="1ji1pm2x4h350aow754hfshjvvzwyaf" xml:space="preserve">Frontend
== Inglizcha ==
=== Ot ===
# Veb-sayt yoki dasturiy ta’minotning foydalanuvchi ko‘radigan va ishlatadigan qismi.</text>
      <sha1>1ji1pm2x4h350aow754hfshjvvzwyaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ахча</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162639</id>
    <revision>
      <id>638742</id>
      <timestamp>2026-05-21T18:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-kjh-}} [[aqcha]], [[pul]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="gxhlazcedqfe0izha9jmqrbb184wb1a" xml:space="preserve">{{-kjh-}}
[[aqcha]], [[pul]]</text>
      <sha1>gxhlazcedqfe0izha9jmqrbb184wb1a</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>