pul

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="uz">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikilugʻat</sitename>
    <dbname>uzwiktionary</dbname>
    <base>https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.3</generator>
    <case>case-sensitive</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="case-sensitive">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Maxsus</namespace>
      <namespace key="0" case="case-sensitive" />
      <namespace key="1" case="case-sensitive">Munozara</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Foydalanuvchi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Foydalanuvchi munozarasi</namespace>
      <namespace key="4" case="case-sensitive">Vikilugʻat</namespace>
      <namespace key="5" case="case-sensitive">Vikilugʻat munozarasi</namespace>
      <namespace key="6" case="case-sensitive">Fayl</namespace>
      <namespace key="7" case="case-sensitive">Fayl munozarasi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki munozarasi</namespace>
      <namespace key="10" case="case-sensitive">Andoza</namespace>
      <namespace key="11" case="case-sensitive">Andoza munozarasi</namespace>
      <namespace key="12" case="case-sensitive">Yordam</namespace>
      <namespace key="13" case="case-sensitive">Yordam munozarasi</namespace>
      <namespace key="14" case="case-sensitive">Turkum</namespace>
      <namespace key="15" case="case-sensitive">Turkum munozarasi</namespace>
      <namespace key="710" case="case-sensitive">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="case-sensitive">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="case-sensitive">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="case-sensitive">Modul munozarasi</namespace>
      <namespace key="1728" case="case-sensitive">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="case-sensitive">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>pul</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9564</id>
    <revision>
      <id>638774</id>
      <parentid>638741</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T17:50:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7866" sha1="jfppb7rf8ca4qd1m9x28g8b69qisure" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''pul'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''PUL''' Bu ot asli yunoncha boʻlib, 'tiyin' maʼnosini anglatadi ({{ССТТН}},1,322), shu maʼnosi bilan fors, tojik tillariga, ulardan oʻzbek tiliga olingan (G1RS, 98: {{ТжРС}}, 312; {{OʻTIL}}, I, 606). Keyinchadik bu ot 'maʼlum qiymat belgilanib, metadl va qogʻozdan maxsus shaklda
tayyorlanib, olish, sotishda ishlatiladigan muomala birligi' maʼnosini anglatish uchun ishlatilgan. Bu otdan oʻzbek tilida pulla- feʼli yasalgan.}}

Forschadan - pul, aqcha; baliq tangasi.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi I ===
#Oldi-sotdi yoki toʻlov muomalalarida narx, baho, qiymat oʻlchovi boʻlgan metall yoki qogʻoz belgi; aqcha. {{misol|Qogʻoz {{ajrat|pul}}. Tanga {{ajrat|pul}}. Naqd {{ajrat|pul}}. Pul maydalamoq.}} {{misol|Pul boʻlsa, changalda shoʻrva.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Pul}}i kuygan qalampir chaynar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kimdir qilar yallo, Kim esa {{ajrat|pul}} dardida.}} {{misol|Sidiqjon.. kechki payt koʻchaga chiqmoqchi boʻlgan edi, Anzirat xola, uning {{ajrat|pul}}i yoʻqligini bilganday, soch oldirgani {{ajrat|pul}} berdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Yoʻlkiraga {{ajrat|pul}}imiz, piyoda qaytishga ilojimiz boʻlmaganidan qolib ketdik.}}

:M. Ismoiliy, Fargʻona t.o. {{misol|[Sanavbar Xay-rinisoga:] Sizga ham gapiraman, {{ajrat|pul}} uchun imoni va qizini sotadigan otamga ham gapi-raveraman.|[[w:Hamza|Hamza]]|Tuhmatchilar jazosi}}.

:Pul boʻlmoq Pulga almashinmoq, sotil-moq. {{misol|Narsa sotsang, {{ajrat|pul}} boʻladi, Erta-indin kul boʻladi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. Pul qilmoq 1) pul hi-sobiga bermoq, sotmoq, pullamoq. {{misol|Uyni be-zashdan boshqa narsaga yaramaydigan asbob-larni yigʻishtirdim, barini sotib {{ajrat|pul}} qildim. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar; 2) ishlab yoki boshqa yoʻl bilan pulni qoʻlga kiritmoq, pul toʻplamoq}}. Pul(ning) qadrsizlanishi ''q. ''inflyatsiya. {{misol|{{ajrat|Pul}}ning qadrsizlanishi surʼat-lari muntazam ravishda va izchillik bilan pasayibbormoqda.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}.

2 Sarmoya, mablagʻ. {{misol|Qurilishga {{ajrat|pul}} ajrat-moq. shsh Pul-chi? Pul ham tugʻadi. Juda koʻp tugʻadi, tez tugʻadi, ayniqsa, bu zamonda {{ajrat|pul}} sertuxum boʻlib ketgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Nuqul {{ajrat|pul}} va foyda ketidan quv-sak-da, ammo odamlarimiz ruhan qashshoq boʻ-lib qolishsa, bunday jamiyatning hech kimga keragi yoʻq.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}.

'''3 '''{{s. t.|uz}} Ish haqi; maosh. {{misol|Qorovul {{ajrat|pul}}i. Bu-gun {{ajrat|pul}} oladigan kunimiz.}}

'''4 '''{{esk.|uz}} Baʼzi yerlarda yarim tiyinga, baʼzi yerlarda bir tiyinga teng boʻlgan pul oʻlchov birligi va shu qiymatdagi mayda pulning oʻzi. {{misol|Narx bilib kelgan bolaga yigirma {{ajrat|pul}} berib, orqasi kuymaganini olish sharti bilan nonga yubordi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|Iiqitgan bolalarga ikki {{ajrat|pul}}dan sov-rin berib tomosha qilib yotgan ikki boyning biri shu — Niyozmat hoji boʻlib, hajdan yangi kelgan yillari edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Sarob}}.

:Bir ''(yoki'' ikki, uch) pul 1) bir yoki ikki, uch tiyin. {{misol|Bir {{ajrat|pul}} berib yigʻlatdim, ming {{ajrat|pul}} berib tindirdim.|[[w:Maqol; 2) hech narsaga ar-zimaydigan|Maqol; 2) hech narsaga ar-zimaydigan]]|ahamiyatsiz, bir tiyinga ham qimmat}}. {{misol|Bu gaplar unga bir {{ajrat|pul}}. Hamma unga bir {{ajrat|pul}}.}} n {{misol|Joʻraboyev Yusufiyning dajiua-larini bir {{ajrat|pul}} qiladigan maqola yozibdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. {{misol|Turdi gʻilay olti yillik toat-ibodatini bir {{ajrat|pul}} qildi.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}}.

5 Afgʻonistonning asosiy pul birligi — afgʻoniyning yuzdan bir ulushiga teng mayda pul, tanga.

:Pulga chaqmoq ''q.'' chaqmoq I. Pulni pul bilan oʻynamoq ''dagʻl.'' Mehnat qilmay osonlik bilan pul topib, bebiliska sarf qilmoq, uncha-muncha pulni nazarga olmaslik. Pu-lining sassigʻiga yotolmaydi {{s. t.|uz}} Juda boy, puldor odam haqida aytiladigan ibora.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''pul'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
:II ''[[w:Fors tili|f.]]'' — koʻprik

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''esk. kt. ayn.''

koʻprik.

:Puli sirot ''q.'' sirot.

=== Sinonimlari ===
[[yarmoq]].

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ПУЛ}}
== Tarjimalari ==
*{{kjh}}: [[ахча]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;pul I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[деньга]]; {{tarjmisoli|naqd pul }} наличные деньги; {{tarjmisoli|mol naqd pulga sotiladi }} товар продаётся за наличные деньги, за наличный расчёт; {{tarjmisoli|bu narsa pulga kelgan }} эта вещь стоит денег ({{izoh|т. е. не даром досталась}}); {{tarjmisoli|pul qilmoq }} 1) копить деньги; делать (наживать) деньги; 2) сбывать, продавать ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|pul ishlamoq }} зарабатывать деньги; {{tarjmisoli|pul yigʻmoq }} копить, накапливать деньги; {{tarjmisoli|pulni omonat kassada saqlamoq }} хранить деньги в сберегательной кассе; {{tarjmisoli|pul boʻldi - kul boʻldi }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. превратилось в деньги, значит превратилось в золу) что продано, то пропало; {{tarjmisoli|pulni pul bilan oʻynaydi }} ({{izoh|букв}}. он играет на деньги деньгами) у него всегда много денег; он человек денежный; у него денег куры не клюют; '''pulning sassigʻiga yotolmaydi '''({{izoh|букв}}. от денежного зловония он не может лежать) у него денег куры не клюют; {{tarjmisoli|puli bor }} имущий; богач; {{tarjmisoli|puli yoʻq }} неимущий; бедняк; {{tarjmisoli|pul boʻlsa, changalda shoʻrva }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. при деньгах и на вилах суп сваришь) с деньгами можно всё сделать; {{tarjmisoli|pul zamburning nishini qaytarar }} {{izoh|посл}}. деньги и жало шмеля отвратят (остановят); {{tarjmisoli|puli borning yuzi bor }} {{izoh|посл}}. у имущего и авторитет; {{tarjmisoli|puli borlar yoʻrgʻa-yoʻrgʻa, puli yoʻqlar zoʻrgʻa-zoʻrgʻa }} {{izoh|посл}}. имущие иноходью ({{izoh|скачут}}), а неимущие кое-как ({{izoh|плетутся}});&lt;br /&gt;
'''2 '''грош, самая мелкая монета; {{tarjmisoli|bir pul }} {{izoh|обл}}. полкопейки; {{tarjmisoli|uch pul }} копейка; {{tarjmisoli|toʻqqiz pul }} три копейки; {{tarjmisoli|bu narsa bir pulga qimmat }} ({{izoh|или '''}}[[arzimaydi]]''') [[эта]] [[вещь]] [[ни]] [[гроша]] [[нестоит]]; [[этой]] [[вещи]] [[грош]] [[цена]]; {{tarjmisoli|uning butun harakatlari bir pul boʻldi }} все его старания (хлопоты) пошли насмарку.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''pul II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст. книжн}}. {{tarjmisoli|&lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[koʻprik]]; puli sirot }} {{izoh|см}}. '''[[sirot]]'''.&lt;br /&gt;
}}
{{-az-}}
{{az-ism}}
===Etimologiya===
Dan ozarbayjoncha ''[[پول]]'' (pūl).
{{-da-}}
{{da-verb}}
{{-en-}}
{{en-ism}}
===Anagram===
* [[PLU#Ingliz|PLU]]

{{-crh-}}
{{crh-ism}}
{{crh-lotin-ism|nıñ|ğa|nı|da|dan}}

{{-nl-}}
===Talaffuz===
* {{audio|Nl-pul.ogg|Audio|lang=nl}}
{{nl-ism}}

{{-vo-}}
{{vo-ism}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>jfppb7rf8ca4qd1m9x28g8b69qisure</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638775</id>
      <parentid>638774</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T17:51:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7874" sha1="cckk599f2343lnmkfsvj24zbkrt9qpz" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''pul'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''PUL''' Bu ot asli yunoncha boʻlib, 'tiyin' maʼnosini anglatadi ({{ССТТН}},1,322), shu maʼnosi bilan fors, tojik tillariga, ulardan oʻzbek tiliga olingan (G1RS, 98: {{ТжРС}}, 312; {{OʻTIL}}, I, 606). Keyinchadik bu ot 'maʼlum qiymat belgilanib, metadl va qogʻozdan maxsus shaklda
tayyorlanib, olish, sotishda ishlatiladigan muomala birligi' maʼnosini anglatish uchun ishlatilgan. Bu otdan oʻzbek tilida pulla- feʼli yasalgan.}}

Forschadan - pul, aqcha; baliq tangasi.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi I ===
#Oldi-sotdi yoki toʻlov muomalalarida narx, baho, qiymat oʻlchovi boʻlgan metall yoki qogʻoz belgi; aqcha. {{misol|Qogʻoz {{ajrat|pul}}. Tanga {{ajrat|pul}}. Naqd {{ajrat|pul}}. Pul maydalamoq.}} {{misol|Pul boʻlsa, changalda shoʻrva.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Pul}}i kuygan qalampir chaynar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kimdir qilar yallo, Kim esa {{ajrat|pul}} dardida.}} {{misol|Sidiqjon.. kechki payt koʻchaga chiqmoqchi boʻlgan edi, Anzirat xola, uning {{ajrat|pul}}i yoʻqligini bilganday, soch oldirgani {{ajrat|pul}} berdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Yoʻlkiraga {{ajrat|pul}}imiz, piyoda qaytishga ilojimiz boʻlmaganidan qolib ketdik.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy, Fargʻona tong}} {{misol|[Sanavbar Xay-rinisoga:] Sizga ham gapiraman, {{ajrat|pul}} uchun imoni va qizini sotadigan otamga ham gapiraveraman.|[[w:Hamza|Hamza]]|Tuhmatchilar jazosi}}

:Pul boʻlmoq Pulga almashinmoq, sotil-moq. {{misol|Narsa sotsang, {{ajrat|pul}} boʻladi, Erta-indin kul boʻladi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. Pul qilmoq 1) pul hi-sobiga bermoq, sotmoq, pullamoq. {{misol|Uyni be-zashdan boshqa narsaga yaramaydigan asbob-larni yigʻishtirdim, barini sotib {{ajrat|pul}} qildim. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar; 2) ishlab yoki boshqa yoʻl bilan pulni qoʻlga kiritmoq, pul toʻplamoq}}. Pul(ning) qadrsizlanishi ''q. ''inflyatsiya. {{misol|{{ajrat|Pul}}ning qadrsizlanishi surʼat-lari muntazam ravishda va izchillik bilan pasayibbormoqda.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}.

2 Sarmoya, mablagʻ. {{misol|Qurilishga {{ajrat|pul}} ajrat-moq. shsh Pul-chi? Pul ham tugʻadi. Juda koʻp tugʻadi, tez tugʻadi, ayniqsa, bu zamonda {{ajrat|pul}} sertuxum boʻlib ketgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Nuqul {{ajrat|pul}} va foyda ketidan quv-sak-da, ammo odamlarimiz ruhan qashshoq boʻ-lib qolishsa, bunday jamiyatning hech kimga keragi yoʻq.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}.

'''3 '''{{s. t.|uz}} Ish haqi; maosh. {{misol|Qorovul {{ajrat|pul}}i. Bu-gun {{ajrat|pul}} oladigan kunimiz.}}

'''4 '''{{esk.|uz}} Baʼzi yerlarda yarim tiyinga, baʼzi yerlarda bir tiyinga teng boʻlgan pul oʻlchov birligi va shu qiymatdagi mayda pulning oʻzi. {{misol|Narx bilib kelgan bolaga yigirma {{ajrat|pul}} berib, orqasi kuymaganini olish sharti bilan nonga yubordi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|Iiqitgan bolalarga ikki {{ajrat|pul}}dan sov-rin berib tomosha qilib yotgan ikki boyning biri shu — Niyozmat hoji boʻlib, hajdan yangi kelgan yillari edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Sarob}}.

:Bir ''(yoki'' ikki, uch) pul 1) bir yoki ikki, uch tiyin. {{misol|Bir {{ajrat|pul}} berib yigʻlatdim, ming {{ajrat|pul}} berib tindirdim.|[[w:Maqol; 2) hech narsaga ar-zimaydigan|Maqol; 2) hech narsaga ar-zimaydigan]]|ahamiyatsiz, bir tiyinga ham qimmat}}. {{misol|Bu gaplar unga bir {{ajrat|pul}}. Hamma unga bir {{ajrat|pul}}.}} n {{misol|Joʻraboyev Yusufiyning dajiua-larini bir {{ajrat|pul}} qiladigan maqola yozibdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. {{misol|Turdi gʻilay olti yillik toat-ibodatini bir {{ajrat|pul}} qildi.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}}.

5 Afgʻonistonning asosiy pul birligi — afgʻoniyning yuzdan bir ulushiga teng mayda pul, tanga.

:Pulga chaqmoq ''q.'' chaqmoq I. Pulni pul bilan oʻynamoq ''dagʻl.'' Mehnat qilmay osonlik bilan pul topib, bebiliska sarf qilmoq, uncha-muncha pulni nazarga olmaslik. Pu-lining sassigʻiga yotolmaydi {{s. t.|uz}} Juda boy, puldor odam haqida aytiladigan ibora.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''pul'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
:II ''[[w:Fors tili|f.]]'' — koʻprik

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''esk. kt. ayn.''

koʻprik.

:Puli sirot ''q.'' sirot.

=== Sinonimlari ===
[[yarmoq]].

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ПУЛ}}
== Tarjimalari ==
*{{kjh}}: [[ахча]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;pul I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[деньга]]; {{tarjmisoli|naqd pul }} наличные деньги; {{tarjmisoli|mol naqd pulga sotiladi }} товар продаётся за наличные деньги, за наличный расчёт; {{tarjmisoli|bu narsa pulga kelgan }} эта вещь стоит денег ({{izoh|т. е. не даром досталась}}); {{tarjmisoli|pul qilmoq }} 1) копить деньги; делать (наживать) деньги; 2) сбывать, продавать ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|pul ishlamoq }} зарабатывать деньги; {{tarjmisoli|pul yigʻmoq }} копить, накапливать деньги; {{tarjmisoli|pulni omonat kassada saqlamoq }} хранить деньги в сберегательной кассе; {{tarjmisoli|pul boʻldi - kul boʻldi }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. превратилось в деньги, значит превратилось в золу) что продано, то пропало; {{tarjmisoli|pulni pul bilan oʻynaydi }} ({{izoh|букв}}. он играет на деньги деньгами) у него всегда много денег; он человек денежный; у него денег куры не клюют; '''pulning sassigʻiga yotolmaydi '''({{izoh|букв}}. от денежного зловония он не может лежать) у него денег куры не клюют; {{tarjmisoli|puli bor }} имущий; богач; {{tarjmisoli|puli yoʻq }} неимущий; бедняк; {{tarjmisoli|pul boʻlsa, changalda shoʻrva }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. при деньгах и на вилах суп сваришь) с деньгами можно всё сделать; {{tarjmisoli|pul zamburning nishini qaytarar }} {{izoh|посл}}. деньги и жало шмеля отвратят (остановят); {{tarjmisoli|puli borning yuzi bor }} {{izoh|посл}}. у имущего и авторитет; {{tarjmisoli|puli borlar yoʻrgʻa-yoʻrgʻa, puli yoʻqlar zoʻrgʻa-zoʻrgʻa }} {{izoh|посл}}. имущие иноходью ({{izoh|скачут}}), а неимущие кое-как ({{izoh|плетутся}});&lt;br /&gt;
'''2 '''грош, самая мелкая монета; {{tarjmisoli|bir pul }} {{izoh|обл}}. полкопейки; {{tarjmisoli|uch pul }} копейка; {{tarjmisoli|toʻqqiz pul }} три копейки; {{tarjmisoli|bu narsa bir pulga qimmat }} ({{izoh|или '''}}[[arzimaydi]]''') [[эта]] [[вещь]] [[ни]] [[гроша]] [[нестоит]]; [[этой]] [[вещи]] [[грош]] [[цена]]; {{tarjmisoli|uning butun harakatlari bir pul boʻldi }} все его старания (хлопоты) пошли насмарку.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''pul II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст. книжн}}. {{tarjmisoli|&lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[koʻprik]]; puli sirot }} {{izoh|см}}. '''[[sirot]]'''.&lt;br /&gt;
}}
{{-az-}}
{{az-ism}}
===Etimologiya===
Dan ozarbayjoncha ''[[پول]]'' (pūl).
{{-da-}}
{{da-verb}}
{{-en-}}
{{en-ism}}
===Anagram===
* [[PLU#Ingliz|PLU]]

{{-crh-}}
{{crh-ism}}
{{crh-lotin-ism|nıñ|ğa|nı|da|dan}}

{{-nl-}}
===Talaffuz===
* {{audio|Nl-pul.ogg|Audio|lang=nl}}
{{nl-ism}}

{{-vo-}}
{{vo-ism}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>cckk599f2343lnmkfsvj24zbkrt9qpz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638776</id>
      <parentid>638775</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T17:56:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7941" sha1="hs06vumgg72sbhhjv6w39l6d0s4axbi" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''pul'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''PUL''' Bu ot asli yunoncha boʻlib, 'tiyin' maʼnosini anglatadi ({{ССТТН}},1,322), shu maʼnosi bilan fors, tojik tillariga, ulardan oʻzbek tiliga olingan (G1RS, 98: {{ТжРС}}, 312; {{OʻTIL}}, I, 606). Keyinchadik bu ot 'maʼlum qiymat belgilanib, metadl va qogʻozdan maxsus shaklda
tayyorlanib, olish, sotishda ishlatiladigan muomala birligi' maʼnosini anglatish uchun ishlatilgan. Bu otdan oʻzbek tilida pulla- feʼli yasalgan.}}

Forschadan - pul, aqcha; baliq tangasi.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi I ===
#Oldi-sotdi yoki toʻlov muomalalarida narx, baho, qiymat oʻlchovi boʻlgan metall yoki qogʻoz belgi; aqcha. {{misol|Qogʻoz {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Tanga {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Naqd {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Pul maydalamoq.}} {{misol|Pul boʻlsa, changalda shoʻrva.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Pul}}i kuygan qalampir chaynar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kimdir qilar yallo, Kim esa {{ajrat|pul}} dardida.}} {{misol|Sidiqjon.. kechki payt koʻchaga chiqmoqchi boʻlgan edi, Anzirat xola, uning {{ajrat|pul}}i yoʻqligini bilganday, soch oldirgani {{ajrat|pul}} berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Yoʻlkiraga {{ajrat|pul}}imiz, piyoda qaytishga ilojimiz boʻlmaganidan qolib ketdik.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|[Sanavbar Xayrinisoga:] Sizga ham gapiraman, {{ajrat|pul}} uchun imoni va qizini sotadigan otamga ham gapiraveraman.|[[w:Hamza|Hamza]]|Tuhmatchilar jazosi}}

:Pul boʻlmoq Pulga almashinmoq, sotilmoq. {{misol|Narsa sotsang, {{ajrat|pul}} boʻladi, Erta-indin kul boʻladi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. Pul qilmoq 1) pul hi-sobiga bermoq, sotmoq, pullamoq. {{misol|Uyni be-zashdan boshqa narsaga yaramaydigan asbob-larni yigʻishtirdim, barini sotib {{ajrat|pul}} qildim. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar; 2) ishlab yoki boshqa yoʻl bilan pulni qoʻlga kiritmoq, pul toʻplamoq}}. Pul(ning) qadrsizlanishi ''q. ''inflyatsiya. {{misol|{{ajrat|Pul}}ning qadrsizlanishi surʼat-lari muntazam ravishda va izchillik bilan pasayibbormoqda.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}.

2 Sarmoya, mablagʻ. {{misol|Qurilishga {{ajrat|pul}} ajrat-moq. shsh Pul-chi? Pul ham tugʻadi. Juda koʻp tugʻadi, tez tugʻadi, ayniqsa, bu zamonda {{ajrat|pul}} sertuxum boʻlib ketgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Nuqul {{ajrat|pul}} va foyda ketidan quv-sak-da, ammo odamlarimiz ruhan qashshoq boʻ-lib qolishsa, bunday jamiyatning hech kimga keragi yoʻq.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}.

'''3 '''{{s. t.|uz}} Ish haqi; maosh. {{misol|Qorovul {{ajrat|pul}}i. Bu-gun {{ajrat|pul}} oladigan kunimiz.}}

'''4 '''{{esk.|uz}} Baʼzi yerlarda yarim tiyinga, baʼzi yerlarda bir tiyinga teng boʻlgan pul oʻlchov birligi va shu qiymatdagi mayda pulning oʻzi. {{misol|Narx bilib kelgan bolaga yigirma {{ajrat|pul}} berib, orqasi kuymaganini olish sharti bilan nonga yubordi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|Iiqitgan bolalarga ikki {{ajrat|pul}}dan sov-rin berib tomosha qilib yotgan ikki boyning biri shu — Niyozmat hoji boʻlib, hajdan yangi kelgan yillari edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Sarob}}.

:Bir ''(yoki'' ikki, uch) pul 1) bir yoki ikki, uch tiyin. {{misol|Bir {{ajrat|pul}} berib yigʻlatdim, ming {{ajrat|pul}} berib tindirdim.|[[w:Maqol; 2) hech narsaga ar-zimaydigan|Maqol; 2) hech narsaga ar-zimaydigan]]|ahamiyatsiz, bir tiyinga ham qimmat}}. {{misol|Bu gaplar unga bir {{ajrat|pul}}. Hamma unga bir {{ajrat|pul}}.}} n {{misol|Joʻraboyev Yusufiyning dajiua-larini bir {{ajrat|pul}} qiladigan maqola yozibdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. {{misol|Turdi gʻilay olti yillik toat-ibodatini bir {{ajrat|pul}} qildi.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}}.

5 Afgʻonistonning asosiy pul birligi — afgʻoniyning yuzdan bir ulushiga teng mayda pul, tanga.

:Pulga chaqmoq ''q.'' chaqmoq I. Pulni pul bilan oʻynamoq ''dagʻl.'' Mehnat qilmay osonlik bilan pul topib, bebiliska sarf qilmoq, uncha-muncha pulni nazarga olmaslik. Pu-lining sassigʻiga yotolmaydi {{s. t.|uz}} Juda boy, puldor odam haqida aytiladigan ibora.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''pul'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
:II ''[[w:Fors tili|f.]]'' — koʻprik

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''esk. kt. ayn.''

koʻprik.

:Puli sirot ''q.'' sirot.

=== Sinonimlari ===
[[yarmoq]].

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ПУЛ}}
== Tarjimalari ==
*{{kjh}}: [[ахча]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;pul I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[деньга]]; {{tarjmisoli|naqd pul }} наличные деньги; {{tarjmisoli|mol naqd pulga sotiladi }} товар продаётся за наличные деньги, за наличный расчёт; {{tarjmisoli|bu narsa pulga kelgan }} эта вещь стоит денег ({{izoh|т. е. не даром досталась}}); {{tarjmisoli|pul qilmoq }} 1) копить деньги; делать (наживать) деньги; 2) сбывать, продавать ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|pul ishlamoq }} зарабатывать деньги; {{tarjmisoli|pul yigʻmoq }} копить, накапливать деньги; {{tarjmisoli|pulni omonat kassada saqlamoq }} хранить деньги в сберегательной кассе; {{tarjmisoli|pul boʻldi - kul boʻldi }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. превратилось в деньги, значит превратилось в золу) что продано, то пропало; {{tarjmisoli|pulni pul bilan oʻynaydi }} ({{izoh|букв}}. он играет на деньги деньгами) у него всегда много денег; он человек денежный; у него денег куры не клюют; '''pulning sassigʻiga yotolmaydi '''({{izoh|букв}}. от денежного зловония он не может лежать) у него денег куры не клюют; {{tarjmisoli|puli bor }} имущий; богач; {{tarjmisoli|puli yoʻq }} неимущий; бедняк; {{tarjmisoli|pul boʻlsa, changalda shoʻrva }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. при деньгах и на вилах суп сваришь) с деньгами можно всё сделать; {{tarjmisoli|pul zamburning nishini qaytarar }} {{izoh|посл}}. деньги и жало шмеля отвратят (остановят); {{tarjmisoli|puli borning yuzi bor }} {{izoh|посл}}. у имущего и авторитет; {{tarjmisoli|puli borlar yoʻrgʻa-yoʻrgʻa, puli yoʻqlar zoʻrgʻa-zoʻrgʻa }} {{izoh|посл}}. имущие иноходью ({{izoh|скачут}}), а неимущие кое-как ({{izoh|плетутся}});&lt;br /&gt;
'''2 '''грош, самая мелкая монета; {{tarjmisoli|bir pul }} {{izoh|обл}}. полкопейки; {{tarjmisoli|uch pul }} копейка; {{tarjmisoli|toʻqqiz pul }} три копейки; {{tarjmisoli|bu narsa bir pulga qimmat }} ({{izoh|или '''}}[[arzimaydi]]''') [[эта]] [[вещь]] [[ни]] [[гроша]] [[нестоит]]; [[этой]] [[вещи]] [[грош]] [[цена]]; {{tarjmisoli|uning butun harakatlari bir pul boʻldi }} все его старания (хлопоты) пошли насмарку.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''pul II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст. книжн}}. {{tarjmisoli|&lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[koʻprik]]; puli sirot }} {{izoh|см}}. '''[[sirot]]'''.&lt;br /&gt;
}}
{{-az-}}
{{az-ism}}
===Etimologiya===
Dan ozarbayjoncha ''[[پول]]'' (pūl).
{{-da-}}
{{da-verb}}
{{-en-}}
{{en-ism}}
===Anagram===
* [[PLU#Ingliz|PLU]]

{{-crh-}}
{{crh-ism}}
{{crh-lotin-ism|nıñ|ğa|nı|da|dan}}

{{-nl-}}
===Talaffuz===
* {{audio|Nl-pul.ogg|Audio|lang=nl}}
{{nl-ism}}

{{-vo-}}
{{vo-ism}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>hs06vumgg72sbhhjv6w39l6d0s4axbi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638777</id>
      <parentid>638776</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T18:14:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7945" sha1="rfmn5hwucxfximenn0o646namzv9nmz" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''pul'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''PUL''' Bu ot asli yunoncha boʻlib, 'tiyin' maʼnosini anglatadi ({{ССТТН}},1,322), shu maʼnosi bilan fors, tojik tillariga, ulardan oʻzbek tiliga olingan (G1RS, 98: {{ТжРС}}, 312; {{OʻTIL}}, I, 606). Keyinchadik bu ot 'maʼlum qiymat belgilanib, metadl va qogʻozdan maxsus shaklda
tayyorlanib, olish, sotishda ishlatiladigan muomala birligi' maʼnosini anglatish uchun ishlatilgan. Bu otdan oʻzbek tilida pulla- feʼli yasalgan.}}

Forschadan - pul, aqcha; baliq tangasi.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi I ===
#Oldi-sotdi yoki toʻlov muomalalarida narx, baho, qiymat oʻlchovi boʻlgan metall yoki qogʻoz belgi; aqcha. {{misol|Qogʻoz {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Tanga {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Naqd {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Pul maydalamoq.}} {{misol|Pul boʻlsa, changalda shoʻrva.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Pul}}i kuygan qalampir chaynar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kimdir qilar yallo, Kim esa {{ajrat|pul}} dardida.}} {{misol|Sidiqjon.. kechki payt koʻchaga chiqmoqchi boʻlgan edi, Anzirat xola, uning {{ajrat|pul}}i yoʻqligini bilganday, soch oldirgani {{ajrat|pul}} berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Yoʻlkiraga {{ajrat|pul}}imiz, piyoda qaytishga ilojimiz boʻlmaganidan qolib ketdik.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|[Sanavbar Xayrinisoga:] Sizga ham gapiraman, {{ajrat|pul}} uchun imoni va qizini sotadigan otamga ham gapiraveraman.|[[w:Hamza|Hamza]]|Tuhmatchilar jazosi}}&lt;br/&gt;'''Pul boʻlmoq''' - pulga almashinmoq, sotilmoq. {{misol|Narsa sotsang, {{ajrat|pul}} boʻladi, Erta-indin kul boʻladi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}&lt;br/&gt;'''Pul qilmoq''' - 1) pul hisobiga bermoq, sotmoq, pullamoq. {{misol|Uyni bezashdan boshqa narsaga yaramaydigan asboblarni yigʻishtirdim, barini sotib {{ajrat|pul}} qildim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) ishlab yoki boshqa yoʻl bilan pulni qoʻlga kiritmoq, pul toʻplamoq}}&lt;br/&gt;'''Pul(ning) qadrsizlanishi''' - {{q.}} [[inflyatsiya]]. {{misol|{{ajrat|Pul}}ning qadrsizlanishi surʼatlari muntazam ravishda va izchillik bilan pasayib bormoqda.|Gazetadan}}
#Sarmoya, mablagʻ. {{misol|Qurilishga {{ajrat|pul}} ajratmoq.}} {{misol|Pulchi? Pul ham tugʻadi. Juda koʻp tugʻadi, tez tugʻadi, ayniqsa, bu zamonda {{ajrat|pul}} sertuxum boʻlib ketgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Nuqul {{ajrat|pul}} va foyda ketidan quvsak-da, ammo odamlarimiz ruhan qashshoq boʻlib qolishsa, bunday jamiyatning hech kimga keragi yoʻq.|Gazetadan}}
#{{s. t.|uz}} Ish haqi; maosh. {{misol|Qorovul {{ajrat|pul}}i.}} {{misol|Bugun {{ajrat|pul}} oladigan kunimiz.}}

'''4 '''{{esk.|uz}} Baʼzi yerlarda yarim tiyinga, baʼzi yerlarda bir tiyinga teng boʻlgan pul oʻlchov birligi va shu qiymatdagi mayda pulning oʻzi. {{misol|Narx bilib kelgan bolaga yigirma {{ajrat|pul}} berib, orqasi kuymaganini olish sharti bilan nonga yubordi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|Iiqitgan bolalarga ikki {{ajrat|pul}}dan sov-rin berib tomosha qilib yotgan ikki boyning biri shu — Niyozmat hoji boʻlib, hajdan yangi kelgan yillari edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Sarob}}.

:Bir ''(yoki'' ikki, uch) pul 1) bir yoki ikki, uch tiyin. {{misol|Bir {{ajrat|pul}} berib yigʻlatdim, ming {{ajrat|pul}} berib tindirdim.|[[w:Maqol; 2) hech narsaga ar-zimaydigan|Maqol; 2) hech narsaga ar-zimaydigan]]|ahamiyatsiz, bir tiyinga ham qimmat}}. {{misol|Bu gaplar unga bir {{ajrat|pul}}. Hamma unga bir {{ajrat|pul}}.}} n {{misol|Joʻraboyev Yusufiyning dajiua-larini bir {{ajrat|pul}} qiladigan maqola yozibdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. {{misol|Turdi gʻilay olti yillik toat-ibodatini bir {{ajrat|pul}} qildi.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}}.

5 Afgʻonistonning asosiy pul birligi — afgʻoniyning yuzdan bir ulushiga teng mayda pul, tanga.

:Pulga chaqmoq ''q.'' chaqmoq I. Pulni pul bilan oʻynamoq ''dagʻl.'' Mehnat qilmay osonlik bilan pul topib, bebiliska sarf qilmoq, uncha-muncha pulni nazarga olmaslik. Pu-lining sassigʻiga yotolmaydi {{s. t.|uz}} Juda boy, puldor odam haqida aytiladigan ibora.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''pul'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
:II ''[[w:Fors tili|f.]]'' — koʻprik

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''esk. kt. ayn.''

koʻprik.

:Puli sirot ''q.'' sirot.

=== Sinonimlari ===
[[yarmoq]].

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ПУЛ}}
== Tarjimalari ==
*{{kjh}}: [[ахча]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;pul I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[деньга]]; {{tarjmisoli|naqd pul }} наличные деньги; {{tarjmisoli|mol naqd pulga sotiladi }} товар продаётся за наличные деньги, за наличный расчёт; {{tarjmisoli|bu narsa pulga kelgan }} эта вещь стоит денег ({{izoh|т. е. не даром досталась}}); {{tarjmisoli|pul qilmoq }} 1) копить деньги; делать (наживать) деньги; 2) сбывать, продавать ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|pul ishlamoq }} зарабатывать деньги; {{tarjmisoli|pul yigʻmoq }} копить, накапливать деньги; {{tarjmisoli|pulni omonat kassada saqlamoq }} хранить деньги в сберегательной кассе; {{tarjmisoli|pul boʻldi - kul boʻldi }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. превратилось в деньги, значит превратилось в золу) что продано, то пропало; {{tarjmisoli|pulni pul bilan oʻynaydi }} ({{izoh|букв}}. он играет на деньги деньгами) у него всегда много денег; он человек денежный; у него денег куры не клюют; '''pulning sassigʻiga yotolmaydi '''({{izoh|букв}}. от денежного зловония он не может лежать) у него денег куры не клюют; {{tarjmisoli|puli bor }} имущий; богач; {{tarjmisoli|puli yoʻq }} неимущий; бедняк; {{tarjmisoli|pul boʻlsa, changalda shoʻrva }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. при деньгах и на вилах суп сваришь) с деньгами можно всё сделать; {{tarjmisoli|pul zamburning nishini qaytarar }} {{izoh|посл}}. деньги и жало шмеля отвратят (остановят); {{tarjmisoli|puli borning yuzi bor }} {{izoh|посл}}. у имущего и авторитет; {{tarjmisoli|puli borlar yoʻrgʻa-yoʻrgʻa, puli yoʻqlar zoʻrgʻa-zoʻrgʻa }} {{izoh|посл}}. имущие иноходью ({{izoh|скачут}}), а неимущие кое-как ({{izoh|плетутся}});&lt;br /&gt;
'''2 '''грош, самая мелкая монета; {{tarjmisoli|bir pul }} {{izoh|обл}}. полкопейки; {{tarjmisoli|uch pul }} копейка; {{tarjmisoli|toʻqqiz pul }} три копейки; {{tarjmisoli|bu narsa bir pulga qimmat }} ({{izoh|или '''}}[[arzimaydi]]''') [[эта]] [[вещь]] [[ни]] [[гроша]] [[нестоит]]; [[этой]] [[вещи]] [[грош]] [[цена]]; {{tarjmisoli|uning butun harakatlari bir pul boʻldi }} все его старания (хлопоты) пошли насмарку.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''pul II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст. книжн}}. {{tarjmisoli|&lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[koʻprik]]; puli sirot }} {{izoh|см}}. '''[[sirot]]'''.&lt;br /&gt;
}}
{{-az-}}
{{az-ism}}
===Etimologiya===
Dan ozarbayjoncha ''[[پول]]'' (pūl).
{{-da-}}
{{da-verb}}
{{-en-}}
{{en-ism}}
===Anagram===
* [[PLU#Ingliz|PLU]]

{{-crh-}}
{{crh-ism}}
{{crh-lotin-ism|nıñ|ğa|nı|da|dan}}

{{-nl-}}
===Talaffuz===
* {{audio|Nl-pul.ogg|Audio|lang=nl}}
{{nl-ism}}

{{-vo-}}
{{vo-ism}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>rfmn5hwucxfximenn0o646namzv9nmz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638778</id>
      <parentid>638777</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T18:17:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7884" sha1="55nxf9qpj7uw6s1ec9a18junboqolmh" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''pul'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''PUL''' Bu ot asli yunoncha boʻlib, 'tiyin' maʼnosini anglatadi ({{ССТТН}},1,322), shu maʼnosi bilan fors, tojik tillariga, ulardan oʻzbek tiliga olingan (G1RS, 98: {{ТжРС}}, 312; {{OʻTIL}}, I, 606). Keyinchadik bu ot 'maʼlum qiymat belgilanib, metadl va qogʻozdan maxsus shaklda
tayyorlanib, olish, sotishda ishlatiladigan muomala birligi' maʼnosini anglatish uchun ishlatilgan. Bu otdan oʻzbek tilida pulla- feʼli yasalgan.}}

Forschadan - pul, aqcha; baliq tangasi.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi I ===
#Oldi-sotdi yoki toʻlov muomalalarida narx, baho, qiymat oʻlchovi boʻlgan metall yoki qogʻoz belgi; aqcha. {{misol|Qogʻoz {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Tanga {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Naqd {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Pul maydalamoq.}} {{misol|Pul boʻlsa, changalda shoʻrva.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Pul}}i kuygan qalampir chaynar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Sidiqjon.. kechki payt koʻchaga chiqmoqchi boʻlgan edi, Anzirat xola, uning {{ajrat|pul}}i yoʻqligini bilganday, soch oldirgani {{ajrat|pul}} berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Yoʻlkiraga {{ajrat|pul}}imiz, piyoda qaytishga ilojimiz boʻlmaganidan qolib ketdik.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|[Sanavbar Xayrinisoga:] Sizga ham gapiraman, {{ajrat|pul}} uchun imoni va qizini sotadigan otamga ham gapiraveraman.|[[w:Hamza|Hamza]]|Tuhmatchilar jazosi}}&lt;br/&gt;'''Pul boʻlmoq''' - pulga almashinmoq, sotilmoq. {{misol|Narsa sotsang, {{ajrat|pul}} boʻladi, Erta-indin kul boʻladi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}&lt;br/&gt;'''Pul qilmoq''' - 1) pul hisobiga bermoq, sotmoq, pullamoq. {{misol|Uyni bezashdan boshqa narsaga yaramaydigan asboblarni yigʻishtirdim, barini sotib {{ajrat|pul}} qildim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) ishlab yoki boshqa yoʻl bilan pulni qoʻlga kiritmoq, pul toʻplamoq}}&lt;br/&gt;'''Pul(ning) qadrsizlanishi''' - {{q.}} [[inflyatsiya]]. {{misol|{{ajrat|Pul}}ning qadrsizlanishi surʼatlari muntazam ravishda va izchillik bilan pasayib bormoqda.|Gazetadan}}
#Sarmoya, mablagʻ. {{misol|Qurilishga {{ajrat|pul}} ajratmoq.}} {{misol|Pulchi? Pul ham tugʻadi. Juda koʻp tugʻadi, tez tugʻadi, ayniqsa, bu zamonda {{ajrat|pul}} sertuxum boʻlib ketgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Nuqul {{ajrat|pul}} va foyda ketidan quvsak-da, ammo odamlarimiz ruhan qashshoq boʻlib qolishsa, bunday jamiyatning hech kimga keragi yoʻq.|Gazetadan}}
#{{s. t.|uz}} Ish haqi; maosh. {{misol|Qorovul {{ajrat|pul}}i.}} {{misol|Bugun {{ajrat|pul}} oladigan kunimiz.}}

'''4 '''{{esk.|uz}} Baʼzi yerlarda yarim tiyinga, baʼzi yerlarda bir tiyinga teng boʻlgan pul oʻlchov birligi va shu qiymatdagi mayda pulning oʻzi. {{misol|Narx bilib kelgan bolaga yigirma {{ajrat|pul}} berib, orqasi kuymaganini olish sharti bilan nonga yubordi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|Iiqitgan bolalarga ikki {{ajrat|pul}}dan sov-rin berib tomosha qilib yotgan ikki boyning biri shu — Niyozmat hoji boʻlib, hajdan yangi kelgan yillari edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Sarob}}.

:Bir ''(yoki'' ikki, uch) pul 1) bir yoki ikki, uch tiyin. {{misol|Bir {{ajrat|pul}} berib yigʻlatdim, ming {{ajrat|pul}} berib tindirdim.|[[w:Maqol; 2) hech narsaga ar-zimaydigan|Maqol; 2) hech narsaga ar-zimaydigan]]|ahamiyatsiz, bir tiyinga ham qimmat}}. {{misol|Bu gaplar unga bir {{ajrat|pul}}. Hamma unga bir {{ajrat|pul}}.}} n {{misol|Joʻraboyev Yusufiyning dajiua-larini bir {{ajrat|pul}} qiladigan maqola yozibdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. {{misol|Turdi gʻilay olti yillik toat-ibodatini bir {{ajrat|pul}} qildi.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}}.

5 Afgʻonistonning asosiy pul birligi — afgʻoniyning yuzdan bir ulushiga teng mayda pul, tanga.

:Pulga chaqmoq ''q.'' chaqmoq I. Pulni pul bilan oʻynamoq ''dagʻl.'' Mehnat qilmay osonlik bilan pul topib, bebiliska sarf qilmoq, uncha-muncha pulni nazarga olmaslik. Pu-lining sassigʻiga yotolmaydi {{s. t.|uz}} Juda boy, puldor odam haqida aytiladigan ibora.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''pul'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
:II ''[[w:Fors tili|f.]]'' — koʻprik

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''esk. kt. ayn.''

koʻprik.

:Puli sirot ''q.'' sirot.

=== Sinonimlari ===
[[yarmoq]].

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ПУЛ}}
== Tarjimalari ==
*{{kjh}}: [[ахча]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;pul I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[деньга]]; {{tarjmisoli|naqd pul }} наличные деньги; {{tarjmisoli|mol naqd pulga sotiladi }} товар продаётся за наличные деньги, за наличный расчёт; {{tarjmisoli|bu narsa pulga kelgan }} эта вещь стоит денег ({{izoh|т. е. не даром досталась}}); {{tarjmisoli|pul qilmoq }} 1) копить деньги; делать (наживать) деньги; 2) сбывать, продавать ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|pul ishlamoq }} зарабатывать деньги; {{tarjmisoli|pul yigʻmoq }} копить, накапливать деньги; {{tarjmisoli|pulni omonat kassada saqlamoq }} хранить деньги в сберегательной кассе; {{tarjmisoli|pul boʻldi - kul boʻldi }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. превратилось в деньги, значит превратилось в золу) что продано, то пропало; {{tarjmisoli|pulni pul bilan oʻynaydi }} ({{izoh|букв}}. он играет на деньги деньгами) у него всегда много денег; он человек денежный; у него денег куры не клюют; '''pulning sassigʻiga yotolmaydi '''({{izoh|букв}}. от денежного зловония он не может лежать) у него денег куры не клюют; {{tarjmisoli|puli bor }} имущий; богач; {{tarjmisoli|puli yoʻq }} неимущий; бедняк; {{tarjmisoli|pul boʻlsa, changalda shoʻrva }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. при деньгах и на вилах суп сваришь) с деньгами можно всё сделать; {{tarjmisoli|pul zamburning nishini qaytarar }} {{izoh|посл}}. деньги и жало шмеля отвратят (остановят); {{tarjmisoli|puli borning yuzi bor }} {{izoh|посл}}. у имущего и авторитет; {{tarjmisoli|puli borlar yoʻrgʻa-yoʻrgʻa, puli yoʻqlar zoʻrgʻa-zoʻrgʻa }} {{izoh|посл}}. имущие иноходью ({{izoh|скачут}}), а неимущие кое-как ({{izoh|плетутся}});&lt;br /&gt;
'''2 '''грош, самая мелкая монета; {{tarjmisoli|bir pul }} {{izoh|обл}}. полкопейки; {{tarjmisoli|uch pul }} копейка; {{tarjmisoli|toʻqqiz pul }} три копейки; {{tarjmisoli|bu narsa bir pulga qimmat }} ({{izoh|или '''}}[[arzimaydi]]''') [[эта]] [[вещь]] [[ни]] [[гроша]] [[нестоит]]; [[этой]] [[вещи]] [[грош]] [[цена]]; {{tarjmisoli|uning butun harakatlari bir pul boʻldi }} все его старания (хлопоты) пошли насмарку.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''pul II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст. книжн}}. {{tarjmisoli|&lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[koʻprik]]; puli sirot }} {{izoh|см}}. '''[[sirot]]'''.&lt;br /&gt;
}}
{{-az-}}
{{az-ism}}
===Etimologiya===
Dan ozarbayjoncha ''[[پول]]'' (pūl).
{{-da-}}
{{da-verb}}
{{-en-}}
{{en-ism}}
===Anagram===
* [[PLU#Ingliz|PLU]]

{{-crh-}}
{{crh-ism}}
{{crh-lotin-ism|nıñ|ğa|nı|da|dan}}

{{-nl-}}
===Talaffuz===
* {{audio|Nl-pul.ogg|Audio|lang=nl}}
{{nl-ism}}

{{-vo-}}
{{vo-ism}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>55nxf9qpj7uw6s1ec9a18junboqolmh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638779</id>
      <parentid>638778</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T18:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7887" sha1="esgkhcactbv8l3d9efqvfr7jv26iilr" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''pul'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''PUL''' Bu ot asli yunoncha boʻlib, 'tiyin' maʼnosini anglatadi ({{ССТТН}},1,322), shu maʼnosi bilan fors, tojik tillariga, ulardan oʻzbek tiliga olingan (G1RS, 98: {{ТжРС}}, 312; {{OʻTIL}}, I, 606). Keyinchadik bu ot 'maʼlum qiymat belgilanib, metadl va qogʻozdan maxsus shaklda
tayyorlanib, olish, sotishda ishlatiladigan muomala birligi' maʼnosini anglatish uchun ishlatilgan. Bu otdan oʻzbek tilida pulla- feʼli yasalgan.}}

Forschadan - pul, aqcha; baliq tangasi.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi I ===
#Oldi-sotdi yoki toʻlov muomalalarida narx, baho, qiymat oʻlchovi boʻlgan metall yoki qogʻoz belgi; aqcha. {{misol|Qogʻoz {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Tanga {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Naqd {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Pul maydalamoq.}} {{misol|Pul boʻlsa, changalda shoʻrva.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Pul}}i kuygan qalampir chaynar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Sidiqjon.. kechki payt koʻchaga chiqmoqchi boʻlgan edi, Anzirat xola, uning {{ajrat|pul}}i yoʻqligini bilganday, soch oldirgani {{ajrat|pul}} berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Yoʻlkiraga {{ajrat|pul}}imiz, piyoda qaytishga ilojimiz boʻlmaganidan qolib ketdik.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|[Sanavbar Xayrinisoga:] Sizga ham gapiraman, {{ajrat|pul}} uchun imoni va qizini sotadigan otamga ham gapiraveraman.|[[w:Hamza|Hamza]]|Tuhmatchilar jazosi}}&lt;br/&gt;'''Pul boʻlmoq''' - pulga almashinmoq, sotilmoq. {{misol|Narsa sotsang, {{ajrat|pul}} boʻladi, Erta-indin kul boʻladi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}&lt;br/&gt;'''Pul qilmoq''' - 1) pul hisobiga bermoq, sotmoq, pullamoq. {{misol|Uyni bezashdan boshqa narsaga yaramaydigan asboblarni yigʻishtirdim, barini sotib {{ajrat|pul}} qildim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) ishlab yoki boshqa yoʻl bilan pulni qoʻlga kiritmoq, pul toʻplamoq}}&lt;br/&gt;'''Pul'''('''ning''') '''qadrsizlanishi''' - {{q.}} [[inflyatsiya]]. {{misol|{{ajrat|Pul}}ning qadrsizlanishi surʼatlari muntazam ravishda va izchillik bilan pasayib bormoqda.|Gazetadan}}
#Sarmoya, mablagʻ. {{misol|Qurilishga {{ajrat|pul}} ajratmoq.}} {{misol|Pulchi? Pul ham tugʻadi. Juda koʻp tugʻadi, tez tugʻadi, ayniqsa, bu zamonda {{ajrat|pul}} sertuxum boʻlib ketgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Nuqul {{ajrat|pul}} va foyda ketidan quvsak-da, ammo odamlarimiz ruhan qashshoq boʻlib qolishsa, bunday jamiyatning hech kimga keragi yoʻq.|Gazetadan}}
#{{s. t.|uz}} Ish haqi; maosh. {{misol|Qorovul {{ajrat|pul}}i.}} {{misol|Bugun {{ajrat|pul}} oladigan kunimiz.}}
#{{esk.|uz}} Baʼzi yerlarda yarim tiyinga, baʼzi yerlarda bir tiyinga teng boʻlgan pul oʻlchov birligi va shu qiymatdagi mayda pulning oʻzi. {{misol|Narx bilib kelgan bolaga yigirma {{ajrat|pul}} berib, orqasi kuymaganini olish sharti bilan nonga yubordi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Yiqitgan bolalarga ikki {{ajrat|pul}}dan sovrin berib tomosha qilib yotgan ikki boyning biri shu - Niyozmat hoji boʻlib, hajdan yangi kelgan yillari edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Bir''' (''yoki'' '''ikki''', '''uch''') '''pul''' - 1) bir yoki ikki, uch tiyin. {{misol|Bir {{ajrat|pul}} berib yigʻlatdim, ming {{ajrat|pul}} berib tindirdim.|Maqol}} 2) hech narsaga arzimaydigan]]|ahamiyatsiz, bir tiyinga ham qimmat}}. {{misol|Bu gaplar unga bir {{ajrat|pul}}. Hamma unga bir {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Joʻraboyev Yusufiyning dajiua-larini bir {{ajrat|pul}} qiladigan maqola yozibdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. {{misol|Turdi gʻilay olti yillik toat-ibodatini bir {{ajrat|pul}} qildi.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}}

5 Afgʻonistonning asosiy pul birligi — afgʻoniyning yuzdan bir ulushiga teng mayda pul, tanga.

:Pulga chaqmoq ''q.'' chaqmoq I. Pulni pul bilan oʻynamoq ''dagʻl.'' Mehnat qilmay osonlik bilan pul topib, bebiliska sarf qilmoq, uncha-muncha pulni nazarga olmaslik. Pu-lining sassigʻiga yotolmaydi {{s. t.|uz}} Juda boy, puldor odam haqida aytiladigan ibora.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''pul'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
:II ''[[w:Fors tili|f.]]'' — koʻprik

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''esk. kt. ayn.''

koʻprik.

:Puli sirot ''q.'' sirot.

=== Sinonimlari ===
[[yarmoq]].

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ПУЛ}}
== Tarjimalari ==
*{{kjh}}: [[ахча]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;pul I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[деньга]]; {{tarjmisoli|naqd pul }} наличные деньги; {{tarjmisoli|mol naqd pulga sotiladi }} товар продаётся за наличные деньги, за наличный расчёт; {{tarjmisoli|bu narsa pulga kelgan }} эта вещь стоит денег ({{izoh|т. е. не даром досталась}}); {{tarjmisoli|pul qilmoq }} 1) копить деньги; делать (наживать) деньги; 2) сбывать, продавать ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|pul ishlamoq }} зарабатывать деньги; {{tarjmisoli|pul yigʻmoq }} копить, накапливать деньги; {{tarjmisoli|pulni omonat kassada saqlamoq }} хранить деньги в сберегательной кассе; {{tarjmisoli|pul boʻldi - kul boʻldi }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. превратилось в деньги, значит превратилось в золу) что продано, то пропало; {{tarjmisoli|pulni pul bilan oʻynaydi }} ({{izoh|букв}}. он играет на деньги деньгами) у него всегда много денег; он человек денежный; у него денег куры не клюют; '''pulning sassigʻiga yotolmaydi '''({{izoh|букв}}. от денежного зловония он не может лежать) у него денег куры не клюют; {{tarjmisoli|puli bor }} имущий; богач; {{tarjmisoli|puli yoʻq }} неимущий; бедняк; {{tarjmisoli|pul boʻlsa, changalda shoʻrva }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. при деньгах и на вилах суп сваришь) с деньгами можно всё сделать; {{tarjmisoli|pul zamburning nishini qaytarar }} {{izoh|посл}}. деньги и жало шмеля отвратят (остановят); {{tarjmisoli|puli borning yuzi bor }} {{izoh|посл}}. у имущего и авторитет; {{tarjmisoli|puli borlar yoʻrgʻa-yoʻrgʻa, puli yoʻqlar zoʻrgʻa-zoʻrgʻa }} {{izoh|посл}}. имущие иноходью ({{izoh|скачут}}), а неимущие кое-как ({{izoh|плетутся}});&lt;br /&gt;
'''2 '''грош, самая мелкая монета; {{tarjmisoli|bir pul }} {{izoh|обл}}. полкопейки; {{tarjmisoli|uch pul }} копейка; {{tarjmisoli|toʻqqiz pul }} три копейки; {{tarjmisoli|bu narsa bir pulga qimmat }} ({{izoh|или '''}}[[arzimaydi]]''') [[эта]] [[вещь]] [[ни]] [[гроша]] [[нестоит]]; [[этой]] [[вещи]] [[грош]] [[цена]]; {{tarjmisoli|uning butun harakatlari bir pul boʻldi }} все его старания (хлопоты) пошли насмарку.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''pul II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст. книжн}}. {{tarjmisoli|&lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[koʻprik]]; puli sirot }} {{izoh|см}}. '''[[sirot]]'''.&lt;br /&gt;
}}
{{-az-}}
{{az-ism}}
===Etimologiya===
Dan ozarbayjoncha ''[[پول]]'' (pūl).
{{-da-}}
{{da-verb}}
{{-en-}}
{{en-ism}}
===Anagram===
* [[PLU#Ingliz|PLU]]

{{-crh-}}
{{crh-ism}}
{{crh-lotin-ism|nıñ|ğa|nı|da|dan}}

{{-nl-}}
===Talaffuz===
* {{audio|Nl-pul.ogg|Audio|lang=nl}}
{{nl-ism}}

{{-vo-}}
{{vo-ism}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>esgkhcactbv8l3d9efqvfr7jv26iilr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638780</id>
      <parentid>638779</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T18:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7895" sha1="jbak3be2a8utz2v8z2ctta8mfwgebq6" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''pul'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''PUL''' Bu ot asli yunoncha boʻlib, 'tiyin' maʼnosini anglatadi ({{ССТТН}},1,322), shu maʼnosi bilan fors, tojik tillariga, ulardan oʻzbek tiliga olingan (G1RS, 98: {{ТжРС}}, 312; {{OʻTIL}}, I, 606). Keyinchadik bu ot 'maʼlum qiymat belgilanib, metadl va qogʻozdan maxsus shaklda
tayyorlanib, olish, sotishda ishlatiladigan muomala birligi' maʼnosini anglatish uchun ishlatilgan. Bu otdan oʻzbek tilida pulla- feʼli yasalgan.}}

Forschadan - pul, aqcha; baliq tangasi.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi I ===
#Oldi-sotdi yoki toʻlov muomalalarida narx, baho, qiymat oʻlchovi boʻlgan metall yoki qogʻoz belgi; aqcha. {{misol|Qogʻoz {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Tanga {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Naqd {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Pul maydalamoq.}} {{misol|Pul boʻlsa, changalda shoʻrva.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Pul}}i kuygan qalampir chaynar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Sidiqjon.. kechki payt koʻchaga chiqmoqchi boʻlgan edi, Anzirat xola, uning {{ajrat|pul}}i yoʻqligini bilganday, soch oldirgani {{ajrat|pul}} berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Yoʻlkiraga {{ajrat|pul}}imiz, piyoda qaytishga ilojimiz boʻlmaganidan qolib ketdik.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|[Sanavbar Xayrinisoga:] Sizga ham gapiraman, {{ajrat|pul}} uchun imoni va qizini sotadigan otamga ham gapiraveraman.|[[w:Hamza|Hamza]]|Tuhmatchilar jazosi}}&lt;br/&gt;'''Pul boʻlmoq''' - pulga almashinmoq, sotilmoq. {{misol|Narsa sotsang, {{ajrat|pul}} boʻladi, Erta-indin kul boʻladi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}&lt;br/&gt;'''Pul qilmoq''' - 1) pul hisobiga bermoq, sotmoq, pullamoq. {{misol|Uyni bezashdan boshqa narsaga yaramaydigan asboblarni yigʻishtirdim, barini sotib {{ajrat|pul}} qildim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) ishlab yoki boshqa yoʻl bilan pulni qoʻlga kiritmoq, pul toʻplamoq. &lt;br/&gt;'''Pul'''('''ning''') '''qadrsizlanishi''' - {{q.}} [[inflyatsiya]]. {{misol|{{ajrat|Pul}}ning qadrsizlanishi surʼatlari muntazam ravishda va izchillik bilan pasayib bormoqda.|Gazetadan}}
#Sarmoya, mablagʻ. {{misol|Qurilishga {{ajrat|pul}} ajratmoq.}} {{misol|Pulchi? Pul ham tugʻadi. Juda koʻp tugʻadi, tez tugʻadi, ayniqsa, bu zamonda {{ajrat|pul}} sertuxum boʻlib ketgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Nuqul {{ajrat|pul}} va foyda ketidan quvsak-da, ammo odamlarimiz ruhan qashshoq boʻlib qolishsa, bunday jamiyatning hech kimga keragi yoʻq.|Gazetadan}}
#{{s. t.|uz}} Ish haqi; maosh. {{misol|Qorovul {{ajrat|pul}}i.}} {{misol|Bugun {{ajrat|pul}} oladigan kunimiz.}}
#{{esk.|uz}} Baʼzi yerlarda yarim tiyinga, baʼzi yerlarda bir tiyinga teng boʻlgan pul oʻlchov birligi va shu qiymatdagi mayda pulning oʻzi. {{misol|Narx bilib kelgan bolaga yigirma {{ajrat|pul}} berib, orqasi kuymaganini olish sharti bilan nonga yubordi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Yiqitgan bolalarga ikki {{ajrat|pul}}dan sovrin berib tomosha qilib yotgan ikki boyning biri shu - Niyozmat hoji boʻlib, hajdan yangi kelgan yillari edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Bir''' (''yoki'' '''ikki''', '''uch''') '''pul''' - 1) bir yoki ikki, uch tiyin. {{misol|Bir {{ajrat|pul}} berib yigʻlatdim, ming {{ajrat|pul}} berib tindirdim.|Maqol}} 2) hech narsaga arzimaydigan, ahamiyatsiz, bir tiyinga ham qimmat. {{misol|Bu gaplar unga bir {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Hamma unga bir {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Joʻraboyev Yusufiyning dalillarini bir {{ajrat|pul}} qiladigan maqola yozibdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} {{misol|Turdi gʻilay olti yillik toat-ibodatini bir {{ajrat|pul}} qildi.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}}
#Afgʻonistonning asosiy pul birligi - afgʻoniyning yuzdan bir ulushiga teng mayda pul, tanga.&lt;br/&gt;Pulga chaqmoq ''q.'' chaqmoq I. Pulni pul bilan oʻynamoq ''dagʻl.'' Mehnat qilmay osonlik bilan pul topib, bebiliska sarf qilmoq, uncha-muncha pulni nazarga olmaslik. Pu-lining sassigʻiga yotolmaydi {{s. t.|uz}} Juda boy, puldor odam haqida aytiladigan ibora.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''pul'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
:II ''[[w:Fors tili|f.]]'' — koʻprik

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''esk. kt. ayn.''

koʻprik.

:Puli sirot ''q.'' sirot.

=== Sinonimlari ===
[[yarmoq]].

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ПУЛ}}
== Tarjimalari ==
*{{kjh}}: [[ахча]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;pul I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[деньга]]; {{tarjmisoli|naqd pul }} наличные деньги; {{tarjmisoli|mol naqd pulga sotiladi }} товар продаётся за наличные деньги, за наличный расчёт; {{tarjmisoli|bu narsa pulga kelgan }} эта вещь стоит денег ({{izoh|т. е. не даром досталась}}); {{tarjmisoli|pul qilmoq }} 1) копить деньги; делать (наживать) деньги; 2) сбывать, продавать ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|pul ishlamoq }} зарабатывать деньги; {{tarjmisoli|pul yigʻmoq }} копить, накапливать деньги; {{tarjmisoli|pulni omonat kassada saqlamoq }} хранить деньги в сберегательной кассе; {{tarjmisoli|pul boʻldi - kul boʻldi }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. превратилось в деньги, значит превратилось в золу) что продано, то пропало; {{tarjmisoli|pulni pul bilan oʻynaydi }} ({{izoh|букв}}. он играет на деньги деньгами) у него всегда много денег; он человек денежный; у него денег куры не клюют; '''pulning sassigʻiga yotolmaydi '''({{izoh|букв}}. от денежного зловония он не может лежать) у него денег куры не клюют; {{tarjmisoli|puli bor }} имущий; богач; {{tarjmisoli|puli yoʻq }} неимущий; бедняк; {{tarjmisoli|pul boʻlsa, changalda shoʻrva }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. при деньгах и на вилах суп сваришь) с деньгами можно всё сделать; {{tarjmisoli|pul zamburning nishini qaytarar }} {{izoh|посл}}. деньги и жало шмеля отвратят (остановят); {{tarjmisoli|puli borning yuzi bor }} {{izoh|посл}}. у имущего и авторитет; {{tarjmisoli|puli borlar yoʻrgʻa-yoʻrgʻa, puli yoʻqlar zoʻrgʻa-zoʻrgʻa }} {{izoh|посл}}. имущие иноходью ({{izoh|скачут}}), а неимущие кое-как ({{izoh|плетутся}});&lt;br /&gt;
'''2 '''грош, самая мелкая монета; {{tarjmisoli|bir pul }} {{izoh|обл}}. полкопейки; {{tarjmisoli|uch pul }} копейка; {{tarjmisoli|toʻqqiz pul }} три копейки; {{tarjmisoli|bu narsa bir pulga qimmat }} ({{izoh|или '''}}[[arzimaydi]]''') [[эта]] [[вещь]] [[ни]] [[гроша]] [[нестоит]]; [[этой]] [[вещи]] [[грош]] [[цена]]; {{tarjmisoli|uning butun harakatlari bir pul boʻldi }} все его старания (хлопоты) пошли насмарку.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''pul II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст. книжн}}. {{tarjmisoli|&lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[koʻprik]]; puli sirot }} {{izoh|см}}. '''[[sirot]]'''.&lt;br /&gt;
}}
{{-az-}}
{{az-ism}}
===Etimologiya===
Dan ozarbayjoncha ''[[پول]]'' (pūl).
{{-da-}}
{{da-verb}}
{{-en-}}
{{en-ism}}
===Anagram===
* [[PLU#Ingliz|PLU]]

{{-crh-}}
{{crh-ism}}
{{crh-lotin-ism|nıñ|ğa|nı|da|dan}}

{{-nl-}}
===Talaffuz===
* {{audio|Nl-pul.ogg|Audio|lang=nl}}
{{nl-ism}}

{{-vo-}}
{{vo-ism}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>jbak3be2a8utz2v8z2ctta8mfwgebq6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638781</id>
      <parentid>638780</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T03:49:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7930" sha1="5foeyggox4qpqt5b7yva24wnf0zsqrs" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''pul'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''PUL''' Bu ot asli yunoncha boʻlib, 'tiyin' maʼnosini anglatadi ({{ССТТН}},1,322), shu maʼnosi bilan fors, tojik tillariga, ulardan oʻzbek tiliga olingan (G1RS, 98: {{ТжРС}}, 312; {{OʻTIL}}, I, 606). Keyinchadik bu ot 'maʼlum qiymat belgilanib, metadl va qogʻozdan maxsus shaklda
tayyorlanib, olish, sotishda ishlatiladigan muomala birligi' maʼnosini anglatish uchun ishlatilgan. Bu otdan oʻzbek tilida pulla- feʼli yasalgan.}}

Forschadan - pul, aqcha; baliq tangasi.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi I ===
#Oldi-sotdi yoki toʻlov muomalalarida narx, baho, qiymat oʻlchovi boʻlgan metall yoki qogʻoz belgi; aqcha. {{misol|Qogʻoz {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Tanga {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Naqd {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Pul maydalamoq.}} {{misol|Pul boʻlsa, changalda shoʻrva.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Pul}}i kuygan qalampir chaynar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Sidiqjon.. kechki payt koʻchaga chiqmoqchi boʻlgan edi, Anzirat xola, uning {{ajrat|pul}}i yoʻqligini bilganday, soch oldirgani {{ajrat|pul}} berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Yoʻlkiraga {{ajrat|pul}}imiz, piyoda qaytishga ilojimiz boʻlmaganidan qolib ketdik.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|[Sanavbar Xayrinisoga:] Sizga ham gapiraman, {{ajrat|pul}} uchun imoni va qizini sotadigan otamga ham gapiraveraman.|[[w:Hamza|Hamza]]|Tuhmatchilar jazosi}}&lt;br/&gt;'''Pul boʻlmoq''' - pulga almashinmoq, sotilmoq. {{misol|Narsa sotsang, {{ajrat|pul}} boʻladi, Erta-indin kul boʻladi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}&lt;br/&gt;'''Pul qilmoq''' - 1) pul hisobiga bermoq, sotmoq, pullamoq. {{misol|Uyni bezashdan boshqa narsaga yaramaydigan asboblarni yigʻishtirdim, barini sotib {{ajrat|pul}} qildim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) ishlab yoki boshqa yoʻl bilan pulni qoʻlga kiritmoq, pul toʻplamoq. &lt;br/&gt;'''Pul'''('''ning''') '''qadrsizlanishi''' - {{q.}} [[inflyatsiya]]. {{misol|{{ajrat|Pul}}ning qadrsizlanishi surʼatlari muntazam ravishda va izchillik bilan pasayib bormoqda.|Gazetadan}}
#Sarmoya, mablagʻ. {{misol|Qurilishga {{ajrat|pul}} ajratmoq.}} {{misol|Pulchi? Pul ham tugʻadi. Juda koʻp tugʻadi, tez tugʻadi, ayniqsa, bu zamonda {{ajrat|pul}} sertuxum boʻlib ketgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Nuqul {{ajrat|pul}} va foyda ketidan quvsak-da, ammo odamlarimiz ruhan qashshoq boʻlib qolishsa, bunday jamiyatning hech kimga keragi yoʻq.|Gazetadan}}
#{{s. t.|uz}} Ish haqi; maosh. {{misol|Qorovul {{ajrat|pul}}i.}} {{misol|Bugun {{ajrat|pul}} oladigan kunimiz.}}
#{{esk.|uz}} Baʼzi yerlarda yarim tiyinga, baʼzi yerlarda bir tiyinga teng boʻlgan pul oʻlchov birligi va shu qiymatdagi mayda pulning oʻzi. {{misol|Narx bilib kelgan bolaga yigirma {{ajrat|pul}} berib, orqasi kuymaganini olish sharti bilan nonga yubordi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Yiqitgan bolalarga ikki {{ajrat|pul}}dan sovrin berib tomosha qilib yotgan ikki boyning biri shu - Niyozmat hoji boʻlib, hajdan yangi kelgan yillari edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Bir''' (''yoki'' '''ikki''', '''uch''') '''pul''' - 1) bir yoki ikki, uch tiyin. {{misol|Bir {{ajrat|pul}} berib yigʻlatdim, ming {{ajrat|pul}} berib tindirdim.|Maqol}} 2) hech narsaga arzimaydigan, ahamiyatsiz, bir tiyinga ham qimmat. {{misol|Bu gaplar unga bir {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Hamma unga bir {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Joʻraboyev Yusufiyning dalillarini bir {{ajrat|pul}} qiladigan maqola yozibdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} {{misol|Turdi gʻilay olti yillik toat-ibodatini bir {{ajrat|pul}} qildi.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}}
#Afgʻonistonning asosiy pul birligi - afgʻoniyning yuzdan bir ulushiga teng mayda pul, tanga.&lt;br/&gt;'''Pulga chaqmoq''' - {{q.}} [[chaqmoq]] I.&lt;br/&gt;'''Pulni pul bilan oʻynamoq''' - {{dagʻl.}} mehnat qilmay osonlik bilan pul topib, bebiliska sarf qilmoq, uncha-muncha pulni nazarga olmaslik.&lt;br/&gt;'''Pulining sassigʻiga yotolmaydi''' - {{s. t.|uz}} Juda boy, puldor odam haqida aytiladigan ibora.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''pul'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
:II ''[[w:Fors tili|f.]]'' — koʻprik

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''esk. kt. ayn.''

koʻprik.

:Puli sirot ''q.'' sirot.

=== Sinonimlari ===
[[yarmoq]].

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ПУЛ}}
== Tarjimalari ==
*{{kjh}}: [[ахча]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;pul I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[деньга]]; {{tarjmisoli|naqd pul }} наличные деньги; {{tarjmisoli|mol naqd pulga sotiladi }} товар продаётся за наличные деньги, за наличный расчёт; {{tarjmisoli|bu narsa pulga kelgan }} эта вещь стоит денег ({{izoh|т. е. не даром досталась}}); {{tarjmisoli|pul qilmoq }} 1) копить деньги; делать (наживать) деньги; 2) сбывать, продавать ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|pul ishlamoq }} зарабатывать деньги; {{tarjmisoli|pul yigʻmoq }} копить, накапливать деньги; {{tarjmisoli|pulni omonat kassada saqlamoq }} хранить деньги в сберегательной кассе; {{tarjmisoli|pul boʻldi - kul boʻldi }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. превратилось в деньги, значит превратилось в золу) что продано, то пропало; {{tarjmisoli|pulni pul bilan oʻynaydi }} ({{izoh|букв}}. он играет на деньги деньгами) у него всегда много денег; он человек денежный; у него денег куры не клюют; '''pulning sassigʻiga yotolmaydi '''({{izoh|букв}}. от денежного зловония он не может лежать) у него денег куры не клюют; {{tarjmisoli|puli bor }} имущий; богач; {{tarjmisoli|puli yoʻq }} неимущий; бедняк; {{tarjmisoli|pul boʻlsa, changalda shoʻrva }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. при деньгах и на вилах суп сваришь) с деньгами можно всё сделать; {{tarjmisoli|pul zamburning nishini qaytarar }} {{izoh|посл}}. деньги и жало шмеля отвратят (остановят); {{tarjmisoli|puli borning yuzi bor }} {{izoh|посл}}. у имущего и авторитет; {{tarjmisoli|puli borlar yoʻrgʻa-yoʻrgʻa, puli yoʻqlar zoʻrgʻa-zoʻrgʻa }} {{izoh|посл}}. имущие иноходью ({{izoh|скачут}}), а неимущие кое-как ({{izoh|плетутся}});&lt;br /&gt;
'''2 '''грош, самая мелкая монета; {{tarjmisoli|bir pul }} {{izoh|обл}}. полкопейки; {{tarjmisoli|uch pul }} копейка; {{tarjmisoli|toʻqqiz pul }} три копейки; {{tarjmisoli|bu narsa bir pulga qimmat }} ({{izoh|или '''}}[[arzimaydi]]''') [[эта]] [[вещь]] [[ни]] [[гроша]] [[нестоит]]; [[этой]] [[вещи]] [[грош]] [[цена]]; {{tarjmisoli|uning butun harakatlari bir pul boʻldi }} все его старания (хлопоты) пошли насмарку.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''pul II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст. книжн}}. {{tarjmisoli|&lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[koʻprik]]; puli sirot }} {{izoh|см}}. '''[[sirot]]'''.&lt;br /&gt;
}}
{{-az-}}
{{az-ism}}
===Etimologiya===
Dan ozarbayjoncha ''[[پول]]'' (pūl).
{{-da-}}
{{da-verb}}
{{-en-}}
{{en-ism}}
===Anagram===
* [[PLU#Ingliz|PLU]]

{{-crh-}}
{{crh-ism}}
{{crh-lotin-ism|nıñ|ğa|nı|da|dan}}

{{-nl-}}
===Talaffuz===
* {{audio|Nl-pul.ogg|Audio|lang=nl}}
{{nl-ism}}

{{-vo-}}
{{vo-ism}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>5foeyggox4qpqt5b7yva24wnf0zsqrs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638784</id>
      <parentid>638781</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T03:57:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7855" sha1="2pwzyp5q47ibidagh07g4k5ei9s6yr2" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''pul'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''PUL''' Bu ot asli yunoncha boʻlib, 'tiyin' maʼnosini anglatadi ({{ССТТН}},1,322), shu maʼnosi bilan fors, tojik tillariga, ulardan oʻzbek tiliga olingan (G1RS, 98: {{ТжРС}}, 312; {{OʻTIL}}, I, 606). Keyinchadik bu ot 'maʼlum qiymat belgilanib, metadl va qogʻozdan maxsus shaklda
tayyorlanib, olish, sotishda ishlatiladigan muomala birligi' maʼnosini anglatish uchun ishlatilgan. Bu otdan oʻzbek tilida pulla- feʼli yasalgan.}}

Forschadan - pul, aqcha; baliq tangasi.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi I ===
#Oldi-sotdi yoki toʻlov muomalalarida narx, baho, qiymat oʻlchovi boʻlgan metall yoki qogʻoz belgi; aqcha. {{misol|Qogʻoz {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Tanga {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Naqd {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Pul maydalamoq.}} {{misol|Pul boʻlsa, changalda shoʻrva.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Pul}}i kuygan qalampir chaynar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Sidiqjon.. kechki payt koʻchaga chiqmoqchi boʻlgan edi, Anzirat xola, uning {{ajrat|pul}}i yoʻqligini bilganday, soch oldirgani {{ajrat|pul}} berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Yoʻlkiraga {{ajrat|pul}}imiz, piyoda qaytishga ilojimiz boʻlmaganidan qolib ketdik.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|[Sanavbar Xayrinisoga:] Sizga ham gapiraman, {{ajrat|pul}} uchun imoni va qizini sotadigan otamga ham gapiraveraman.|[[w:Hamza|Hamza]]|Tuhmatchilar jazosi}}&lt;br/&gt;'''Pul boʻlmoq''' - pulga almashinmoq, sotilmoq. {{misol|Narsa sotsang, {{ajrat|pul}} boʻladi, Erta-indin kul boʻladi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}&lt;br/&gt;'''Pul qilmoq''' - 1) pul hisobiga bermoq, sotmoq, pullamoq. {{misol|Uyni bezashdan boshqa narsaga yaramaydigan asboblarni yigʻishtirdim, barini sotib {{ajrat|pul}} qildim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) ishlab yoki boshqa yoʻl bilan pulni qoʻlga kiritmoq, pul toʻplamoq. &lt;br/&gt;'''Pul'''('''ning''') '''qadrsizlanishi''' - {{q.}} [[inflyatsiya]]. {{misol|{{ajrat|Pul}}ning qadrsizlanishi surʼatlari muntazam ravishda va izchillik bilan pasayib bormoqda.|Gazetadan}}
#Sarmoya, mablagʻ. {{misol|Qurilishga {{ajrat|pul}} ajratmoq.}} {{misol|Pulchi? Pul ham tugʻadi. Juda koʻp tugʻadi, tez tugʻadi, ayniqsa, bu zamonda {{ajrat|pul}} sertuxum boʻlib ketgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Nuqul {{ajrat|pul}} va foyda ketidan quvsak-da, ammo odamlarimiz ruhan qashshoq boʻlib qolishsa, bunday jamiyatning hech kimga keragi yoʻq.|Gazetadan}}
#{{s. t.|uz}} Ish haqi; maosh. {{misol|Qorovul {{ajrat|pul}}i.}} {{misol|Bugun {{ajrat|pul}} oladigan kunimiz.}}
#{{esk.|uz}} Baʼzi yerlarda yarim tiyinga, baʼzi yerlarda bir tiyinga teng boʻlgan pul oʻlchov birligi va shu qiymatdagi mayda pulning oʻzi. {{misol|Narx bilib kelgan bolaga yigirma {{ajrat|pul}} berib, orqasi kuymaganini olish sharti bilan nonga yubordi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Yiqitgan bolalarga ikki {{ajrat|pul}}dan sovrin berib tomosha qilib yotgan ikki boyning biri shu - Niyozmat hoji boʻlib, hajdan yangi kelgan yillari edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Bir''' (''yoki'' '''ikki''', '''uch''') '''pul''' - 1) bir yoki ikki, uch tiyin. {{misol|Bir {{ajrat|pul}} berib yigʻlatdim, ming {{ajrat|pul}} berib tindirdim.|Maqol}} 2) hech narsaga arzimaydigan, ahamiyatsiz, bir tiyinga ham qimmat. {{misol|Bu gaplar unga bir {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Hamma unga bir {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Joʻraboyev Yusufiyning dalillarini bir {{ajrat|pul}} qiladigan maqola yozibdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} {{misol|Turdi gʻilay olti yillik toat-ibodatini bir {{ajrat|pul}} qildi.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}}
#Afgʻonistonning asosiy pul birligi - afgʻoniyning yuzdan bir ulushiga teng mayda pul, tanga.&lt;br/&gt;'''Pulga chaqmoq''' - {{q.}} [[chaqmoq]] I.&lt;br/&gt;'''Pulni pul bilan oʻynamoq''' - {{dagʻl.}} mehnat qilmay osonlik bilan pul topib, bebiliska sarf qilmoq, uncha-muncha pulni nazarga olmaslik.&lt;br/&gt;'''Pulining sassigʻiga yotolmaydi''' - {{s. t.|uz}} Juda boy, puldor odam haqida aytiladigan ibora.


== Etimologiyasi II ==
Forschadan - koʻprik

=== Maʼnosi II ===
{{esk.}} {{kt.}} {{ayn.}} [[koʻprik]].&lt;br/&gt;'''Puli sirot''' - {{q.}} [[sirot]].

=== Sinonimlari ===
[[yarmoq]], [[aqcha]].

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ПУЛ}}
== Tarjimalari ==

*{{kjh}}: [[ахча]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;pul I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[деньга]]; {{tarjmisoli|naqd pul }} наличные деньги; {{tarjmisoli|mol naqd pulga sotiladi }} товар продаётся за наличные деньги, за наличный расчёт; {{tarjmisoli|bu narsa pulga kelgan }} эта вещь стоит денег ({{izoh|т. е. не даром досталась}}); {{tarjmisoli|pul qilmoq }} 1) копить деньги; делать (наживать) деньги; 2) сбывать, продавать ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|pul ishlamoq }} зарабатывать деньги; {{tarjmisoli|pul yigʻmoq }} копить, накапливать деньги; {{tarjmisoli|pulni omonat kassada saqlamoq }} хранить деньги в сберегательной кассе; {{tarjmisoli|pul boʻldi - kul boʻldi }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. превратилось в деньги, значит превратилось в золу) что продано, то пропало; {{tarjmisoli|pulni pul bilan oʻynaydi }} ({{izoh|букв}}. он играет на деньги деньгами) у него всегда много денег; он человек денежный; у него денег куры не клюют; '''pulning sassigʻiga yotolmaydi '''({{izoh|букв}}. от денежного зловония он не может лежать) у него денег куры не клюют; {{tarjmisoli|puli bor }} имущий; богач; {{tarjmisoli|puli yoʻq }} неимущий; бедняк; {{tarjmisoli|pul boʻlsa, changalda shoʻrva }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. при деньгах и на вилах суп сваришь) с деньгами можно всё сделать; {{tarjmisoli|pul zamburning nishini qaytarar }} {{izoh|посл}}. деньги и жало шмеля отвратят (остановят); {{tarjmisoli|puli borning yuzi bor }} {{izoh|посл}}. у имущего и авторитет; {{tarjmisoli|puli borlar yoʻrgʻa-yoʻrgʻa, puli yoʻqlar zoʻrgʻa-zoʻrgʻa }} {{izoh|посл}}. имущие иноходью ({{izoh|скачут}}), а неимущие кое-как ({{izoh|плетутся}});&lt;br /&gt;
'''2 '''грош, самая мелкая монета; {{tarjmisoli|bir pul }} {{izoh|обл}}. полкопейки; {{tarjmisoli|uch pul }} копейка; {{tarjmisoli|toʻqqiz pul }} три копейки; {{tarjmisoli|bu narsa bir pulga qimmat }} ({{izoh|или '''}}[[arzimaydi]]''') [[эта]] [[вещь]] [[ни]] [[гроша]] [[нестоит]]; [[этой]] [[вещи]] [[грош]] [[цена]]; {{tarjmisoli|uning butun harakatlari bir pul boʻldi }} все его старания (хлопоты) пошли насмарку.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''pul II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст. книжн}}. {{tarjmisoli|&lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[koʻprik]]; puli sirot }} {{izoh|см}}. '''[[sirot]]'''.&lt;br /&gt;
}}
{{-az-}}
{{az-ism}}
===Etimologiya===
Dan ozarbayjoncha ''[[پول]]'' (pūl).
{{-da-}}
{{da-verb}}
{{-en-}}
{{en-ism}}
===Anagram===
* [[PLU#Ingliz|PLU]]

{{-crh-}}
{{crh-ism}}
{{crh-lotin-ism|nıñ|ğa|nı|da|dan}}

{{-nl-}}
===Talaffuz===
* {{audio|Nl-pul.ogg|Audio|lang=nl}}
{{nl-ism}}

{{-vo-}}
{{vo-ism}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>2pwzyp5q47ibidagh07g4k5ei9s6yr2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638785</id>
      <parentid>638784</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T03:58:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7878" sha1="191h27a3eymb8gm268j4jko2bngq3ai" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''pul'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''PUL''' Bu ot asli yunoncha boʻlib, 'tiyin' maʼnosini anglatadi ({{ССТТН}},1,322), shu maʼnosi bilan fors, tojik tillariga, ulardan oʻzbek tiliga olingan (G1RS, 98: {{ТжРС}}, 312; {{OʻTIL}}, I, 606). Keyinchadik bu ot 'maʼlum qiymat belgilanib, metadl va qogʻozdan maxsus shaklda
tayyorlanib, olish, sotishda ishlatiladigan muomala birligi' maʼnosini anglatish uchun ishlatilgan. Bu otdan oʻzbek tilida pulla- feʼli yasalgan.}}

Forschadan - pul, aqcha; baliq tangasi.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi I ===
#Oldi-sotdi yoki toʻlov muomalalarida narx, baho, qiymat oʻlchovi boʻlgan metall yoki qogʻoz belgi; aqcha. {{misol|Qogʻoz {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Tanga {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Naqd {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Pul maydalamoq.}} {{misol|Pul boʻlsa, changalda shoʻrva.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Pul}}i kuygan qalampir chaynar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Sidiqjon.. kechki payt koʻchaga chiqmoqchi boʻlgan edi, Anzirat xola, uning {{ajrat|pul}}i yoʻqligini bilganday, soch oldirgani {{ajrat|pul}} berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Yoʻlkiraga {{ajrat|pul}}imiz, piyoda qaytishga ilojimiz boʻlmaganidan qolib ketdik.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|[Sanavbar Xayrinisoga:] Sizga ham gapiraman, {{ajrat|pul}} uchun imoni va qizini sotadigan otamga ham gapiraveraman.|[[w:Hamza|Hamza]]|Tuhmatchilar jazosi}}&lt;br/&gt;'''Pul boʻlmoq''' - pulga almashinmoq, sotilmoq. {{misol|Narsa sotsang, {{ajrat|pul}} boʻladi, Erta-indin kul boʻladi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}&lt;br/&gt;'''Pul qilmoq''' - 1) pul hisobiga bermoq, sotmoq, pullamoq. {{misol|Uyni bezashdan boshqa narsaga yaramaydigan asboblarni yigʻishtirdim, barini sotib {{ajrat|pul}} qildim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) ishlab yoki boshqa yoʻl bilan pulni qoʻlga kiritmoq, pul toʻplamoq. &lt;br/&gt;'''Pul'''('''ning''') '''qadrsizlanishi''' - {{q.}} [[inflyatsiya]]. {{misol|{{ajrat|Pul}}ning qadrsizlanishi surʼatlari muntazam ravishda va izchillik bilan pasayib bormoqda.|Gazetadan}}
#Sarmoya, mablagʻ. {{misol|Qurilishga {{ajrat|pul}} ajratmoq.}} {{misol|Pulchi? Pul ham tugʻadi. Juda koʻp tugʻadi, tez tugʻadi, ayniqsa, bu zamonda {{ajrat|pul}} sertuxum boʻlib ketgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Nuqul {{ajrat|pul}} va foyda ketidan quvsak-da, ammo odamlarimiz ruhan qashshoq boʻlib qolishsa, bunday jamiyatning hech kimga keragi yoʻq.|Gazetadan}}
#{{s. t.|uz}} Ish haqi; maosh. {{misol|Qorovul {{ajrat|pul}}i.}} {{misol|Bugun {{ajrat|pul}} oladigan kunimiz.}}
#{{esk.|uz}} Baʼzi yerlarda yarim tiyinga, baʼzi yerlarda bir tiyinga teng boʻlgan pul oʻlchov birligi va shu qiymatdagi mayda pulning oʻzi. {{misol|Narx bilib kelgan bolaga yigirma {{ajrat|pul}} berib, orqasi kuymaganini olish sharti bilan nonga yubordi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Yiqitgan bolalarga ikki {{ajrat|pul}}dan sovrin berib tomosha qilib yotgan ikki boyning biri shu - Niyozmat hoji boʻlib, hajdan yangi kelgan yillari edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Bir''' (''yoki'' '''ikki''', '''uch''') '''pul''' - 1) bir yoki ikki, uch tiyin. {{misol|Bir {{ajrat|pul}} berib yigʻlatdim, ming {{ajrat|pul}} berib tindirdim.|Maqol}} 2) hech narsaga arzimaydigan, ahamiyatsiz, bir tiyinga ham qimmat. {{misol|Bu gaplar unga bir {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Hamma unga bir {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Joʻraboyev Yusufiyning dalillarini bir {{ajrat|pul}} qiladigan maqola yozibdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} {{misol|Turdi gʻilay olti yillik toat-ibodatini bir {{ajrat|pul}} qildi.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}}
#Afgʻonistonning asosiy pul birligi - afgʻoniyning yuzdan bir ulushiga teng mayda pul, tanga.&lt;br/&gt;'''Pulga chaqmoq''' - {{q.}} [[chaqmoq]] I.&lt;br/&gt;'''Pulni pul bilan oʻynamoq''' - {{dagʻl.}} mehnat qilmay osonlik bilan pul topib, bebiliska sarf qilmoq, uncha-muncha pulni nazarga olmaslik.&lt;br/&gt;'''Pulining sassigʻiga yotolmaydi''' - {{s. t.|uz}} Juda boy, puldor odam haqida aytiladigan ibora.


== Etimologiyasi II ==
Forschadan - koʻprik

=== Maʼnosi II ===
{{esk.}} {{kt.}} {{ayn.}} [[koʻprik]].&lt;br/&gt;'''Puli sirot''' - {{q.}} [[sirot]].

=== Sinonimlari ===
[[yarmoq]], [[aqcha]].

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ПУЛ}}
== Tarjimalari ==

*{{tyv}}: [[акша]]
*{{kjh}}: [[ахча]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;pul I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[деньга]]; {{tarjmisoli|naqd pul }} наличные деньги; {{tarjmisoli|mol naqd pulga sotiladi }} товар продаётся за наличные деньги, за наличный расчёт; {{tarjmisoli|bu narsa pulga kelgan }} эта вещь стоит денег ({{izoh|т. е. не даром досталась}}); {{tarjmisoli|pul qilmoq }} 1) копить деньги; делать (наживать) деньги; 2) сбывать, продавать ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|pul ishlamoq }} зарабатывать деньги; {{tarjmisoli|pul yigʻmoq }} копить, накапливать деньги; {{tarjmisoli|pulni omonat kassada saqlamoq }} хранить деньги в сберегательной кассе; {{tarjmisoli|pul boʻldi - kul boʻldi }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. превратилось в деньги, значит превратилось в золу) что продано, то пропало; {{tarjmisoli|pulni pul bilan oʻynaydi }} ({{izoh|букв}}. он играет на деньги деньгами) у него всегда много денег; он человек денежный; у него денег куры не клюют; '''pulning sassigʻiga yotolmaydi '''({{izoh|букв}}. от денежного зловония он не может лежать) у него денег куры не клюют; {{tarjmisoli|puli bor }} имущий; богач; {{tarjmisoli|puli yoʻq }} неимущий; бедняк; {{tarjmisoli|pul boʻlsa, changalda shoʻrva }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. при деньгах и на вилах суп сваришь) с деньгами можно всё сделать; {{tarjmisoli|pul zamburning nishini qaytarar }} {{izoh|посл}}. деньги и жало шмеля отвратят (остановят); {{tarjmisoli|puli borning yuzi bor }} {{izoh|посл}}. у имущего и авторитет; {{tarjmisoli|puli borlar yoʻrgʻa-yoʻrgʻa, puli yoʻqlar zoʻrgʻa-zoʻrgʻa }} {{izoh|посл}}. имущие иноходью ({{izoh|скачут}}), а неимущие кое-как ({{izoh|плетутся}});&lt;br /&gt;
'''2 '''грош, самая мелкая монета; {{tarjmisoli|bir pul }} {{izoh|обл}}. полкопейки; {{tarjmisoli|uch pul }} копейка; {{tarjmisoli|toʻqqiz pul }} три копейки; {{tarjmisoli|bu narsa bir pulga qimmat }} ({{izoh|или '''}}[[arzimaydi]]''') [[эта]] [[вещь]] [[ни]] [[гроша]] [[нестоит]]; [[этой]] [[вещи]] [[грош]] [[цена]]; {{tarjmisoli|uning butun harakatlari bir pul boʻldi }} все его старания (хлопоты) пошли насмарку.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''pul II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст. книжн}}. {{tarjmisoli|&lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[koʻprik]]; puli sirot }} {{izoh|см}}. '''[[sirot]]'''.&lt;br /&gt;
}}
{{-az-}}
{{az-ism}}
===Etimologiya===
Dan ozarbayjoncha ''[[پول]]'' (pūl).
{{-da-}}
{{da-verb}}
{{-en-}}
{{en-ism}}
===Anagram===
* [[PLU#Ingliz|PLU]]

{{-crh-}}
{{crh-ism}}
{{crh-lotin-ism|nıñ|ğa|nı|da|dan}}

{{-nl-}}
===Talaffuz===
* {{audio|Nl-pul.ogg|Audio|lang=nl}}
{{nl-ism}}

{{-vo-}}
{{vo-ism}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>191h27a3eymb8gm268j4jko2bngq3ai</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638799</id>
      <parentid>638785</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T04:37:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7917" sha1="ci1yf8mmy3smstsqjagds0jjyohvh12" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''pul'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''PUL''' Bu ot asli yunoncha boʻlib, 'tiyin' maʼnosini anglatadi ({{ССТТН}},1,322), shu maʼnosi bilan fors, tojik tillariga, ulardan oʻzbek tiliga olingan (G1RS, 98: {{ТжРС}}, 312; {{OʻTIL}}, I, 606). Keyinchadik bu ot 'maʼlum qiymat belgilanib, metadl va qogʻozdan maxsus shaklda
tayyorlanib, olish, sotishda ishlatiladigan muomala birligi' maʼnosini anglatish uchun ishlatilgan. Bu otdan oʻzbek tilida pulla- feʼli yasalgan.}}

Forschadan - pul, aqcha; baliq tangasi.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi I ===
#Oldi-sotdi yoki toʻlov muomalalarida narx, baho, qiymat oʻlchovi boʻlgan metall yoki qogʻoz belgi; aqcha. {{misol|Qogʻoz {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Tanga {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Naqd {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Pul maydalamoq.}} {{misol|Pul boʻlsa, changalda shoʻrva.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Pul}}i kuygan qalampir chaynar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Sidiqjon.. kechki payt koʻchaga chiqmoqchi boʻlgan edi, Anzirat xola, uning {{ajrat|pul}}i yoʻqligini bilganday, soch oldirgani {{ajrat|pul}} berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Yoʻlkiraga {{ajrat|pul}}imiz, piyoda qaytishga ilojimiz boʻlmaganidan qolib ketdik.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|[Sanavbar Xayrinisoga:] Sizga ham gapiraman, {{ajrat|pul}} uchun imoni va qizini sotadigan otamga ham gapiraveraman.|[[w:Hamza|Hamza]]|Tuhmatchilar jazosi}}&lt;br/&gt;'''Pul boʻlmoq''' - pulga almashinmoq, sotilmoq. {{misol|Narsa sotsang, {{ajrat|pul}} boʻladi, Erta-indin kul boʻladi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}&lt;br/&gt;'''Pul qilmoq''' - 1) pul hisobiga bermoq, sotmoq, pullamoq. {{misol|Uyni bezashdan boshqa narsaga yaramaydigan asboblarni yigʻishtirdim, barini sotib {{ajrat|pul}} qildim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) ishlab yoki boshqa yoʻl bilan pulni qoʻlga kiritmoq, pul toʻplamoq. &lt;br/&gt;'''Pul'''('''ning''') '''qadrsizlanishi''' - {{q.}} [[inflyatsiya]]. {{misol|{{ajrat|Pul}}ning qadrsizlanishi surʼatlari muntazam ravishda va izchillik bilan pasayib bormoqda.|Gazetadan}}
#Sarmoya, mablagʻ. {{misol|Qurilishga {{ajrat|pul}} ajratmoq.}} {{misol|Pulchi? Pul ham tugʻadi. Juda koʻp tugʻadi, tez tugʻadi, ayniqsa, bu zamonda {{ajrat|pul}} sertuxum boʻlib ketgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Nuqul {{ajrat|pul}} va foyda ketidan quvsak-da, ammo odamlarimiz ruhan qashshoq boʻlib qolishsa, bunday jamiyatning hech kimga keragi yoʻq.|Gazetadan}}
#{{s. t.|uz}} Ish haqi; maosh. {{misol|Qorovul {{ajrat|pul}}i.}} {{misol|Bugun {{ajrat|pul}} oladigan kunimiz.}}
#{{esk.|uz}} Baʼzi yerlarda yarim tiyinga, baʼzi yerlarda bir tiyinga teng boʻlgan pul oʻlchov birligi va shu qiymatdagi mayda pulning oʻzi. {{misol|Narx bilib kelgan bolaga yigirma {{ajrat|pul}} berib, orqasi kuymaganini olish sharti bilan nonga yubordi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Yiqitgan bolalarga ikki {{ajrat|pul}}dan sovrin berib tomosha qilib yotgan ikki boyning biri shu - Niyozmat hoji boʻlib, hajdan yangi kelgan yillari edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Bir''' (''yoki'' '''ikki''', '''uch''') '''pul''' - 1) bir yoki ikki, uch tiyin. {{misol|Bir {{ajrat|pul}} berib yigʻlatdim, ming {{ajrat|pul}} berib tindirdim.|Maqol}} 2) hech narsaga arzimaydigan, ahamiyatsiz, bir tiyinga ham qimmat. {{misol|Bu gaplar unga bir {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Hamma unga bir {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Joʻraboyev Yusufiyning dalillarini bir {{ajrat|pul}} qiladigan maqola yozibdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} {{misol|Turdi gʻilay olti yillik toat-ibodatini bir {{ajrat|pul}} qildi.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}}
#Afgʻonistonning asosiy pul birligi - afgʻoniyning yuzdan bir ulushiga teng mayda pul, tanga.&lt;br/&gt;'''Pulga chaqmoq''' - {{q.}} [[chaqmoq]] I.&lt;br/&gt;'''Pulni pul bilan oʻynamoq''' - {{dagʻl.}} mehnat qilmay osonlik bilan pul topib, bebiliska sarf qilmoq, uncha-muncha pulni nazarga olmaslik.&lt;br/&gt;'''Pulining sassigʻiga yotolmaydi''' - {{s. t.|uz}} Juda boy, puldor odam haqida aytiladigan ibora.


== Etimologiyasi II ==
Forschadan - koʻprik

=== Maʼnosi II ===
{{esk.}} {{kt.}} {{ayn.}} [[koʻprik]].&lt;br/&gt;'''Puli sirot''' - {{q.}} [[sirot]].

=== Sinonimlari ===
[[yarmoq]], [[aqcha]].

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ПУЛ}}
== Tarjimalari ==

{{-trans-|pul|
*{{tyv}}: [[акша]]
*{{ug}}: [[پۇل]]
*{{kjh}}: [[ахча]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;pul I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[деньга]]; {{tarjmisoli|naqd pul }} наличные деньги; {{tarjmisoli|mol naqd pulga sotiladi }} товар продаётся за наличные деньги, за наличный расчёт; {{tarjmisoli|bu narsa pulga kelgan }} эта вещь стоит денег ({{izoh|т. е. не даром досталась}}); {{tarjmisoli|pul qilmoq }} 1) копить деньги; делать (наживать) деньги; 2) сбывать, продавать ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|pul ishlamoq }} зарабатывать деньги; {{tarjmisoli|pul yigʻmoq }} копить, накапливать деньги; {{tarjmisoli|pulni omonat kassada saqlamoq }} хранить деньги в сберегательной кассе; {{tarjmisoli|pul boʻldi - kul boʻldi }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. превратилось в деньги, значит превратилось в золу) что продано, то пропало; {{tarjmisoli|pulni pul bilan oʻynaydi }} ({{izoh|букв}}. он играет на деньги деньгами) у него всегда много денег; он человек денежный; у него денег куры не клюют; '''pulning sassigʻiga yotolmaydi '''({{izoh|букв}}. от денежного зловония он не может лежать) у него денег куры не клюют; {{tarjmisoli|puli bor }} имущий; богач; {{tarjmisoli|puli yoʻq }} неимущий; бедняк; {{tarjmisoli|pul boʻlsa, changalda shoʻrva }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. при деньгах и на вилах суп сваришь) с деньгами можно всё сделать; {{tarjmisoli|pul zamburning nishini qaytarar }} {{izoh|посл}}. деньги и жало шмеля отвратят (остановят); {{tarjmisoli|puli borning yuzi bor }} {{izoh|посл}}. у имущего и авторитет; {{tarjmisoli|puli borlar yoʻrgʻa-yoʻrgʻa, puli yoʻqlar zoʻrgʻa-zoʻrgʻa }} {{izoh|посл}}. имущие иноходью ({{izoh|скачут}}), а неимущие кое-как ({{izoh|плетутся}});&lt;br /&gt;
'''2 '''грош, самая мелкая монета; {{tarjmisoli|bir pul }} {{izoh|обл}}. полкопейки; {{tarjmisoli|uch pul }} копейка; {{tarjmisoli|toʻqqiz pul }} три копейки; {{tarjmisoli|bu narsa bir pulga qimmat }} ({{izoh|или '''}}[[arzimaydi]]''') [[эта]] [[вещь]] [[ни]] [[гроша]] [[нестоит]]; [[этой]] [[вещи]] [[грош]] [[цена]]; {{tarjmisoli|uning butun harakatlari bir pul boʻldi }} все его старания (хлопоты) пошли насмарку.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''pul II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст. книжн}}. {{tarjmisoli|&lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[koʻprik]]; puli sirot }} {{izoh|см}}. '''[[sirot]]'''.&lt;br /&gt;
}}
{{-az-}}
{{az-ism}}
===Etimologiya===
Dan ozarbayjoncha ''[[پول]]'' (pūl).
{{-da-}}
{{da-verb}}
{{-en-}}
{{en-ism}}
===Anagram===
* [[PLU#Ingliz|PLU]]

{{-crh-}}
{{crh-ism}}
{{crh-lotin-ism|nıñ|ğa|nı|da|dan}}

{{-nl-}}
===Talaffuz===
* {{audio|Nl-pul.ogg|Audio|lang=nl}}
{{nl-ism}}

{{-vo-}}
{{vo-ism}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>ci1yf8mmy3smstsqjagds0jjyohvh12</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638801</id>
      <parentid>638799</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T04:50:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7918" sha1="rgj7oojxci757nf7pzyux1181zp58jm" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''pul'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''PUL''' Bu ot asli yunoncha boʻlib, 'tiyin' maʼnosini anglatadi ({{ССТТН}},1,322), shu maʼnosi bilan fors, tojik tillariga, ulardan oʻzbek tiliga olingan (G1RS, 98: {{ТжРС}}, 312; {{OʻTIL}}, I, 606). Keyinchadik bu ot 'maʼlum qiymat belgilanib, metadl va qogʻozdan maxsus shaklda
tayyorlanib, olish, sotishda ishlatiladigan muomala birligi' maʼnosini anglatish uchun ishlatilgan. Bu otdan oʻzbek tilida pulla- feʼli yasalgan.}}

Forschadan - pul, aqcha; baliq tangasi.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi I ===
#Oldi-sotdi yoki toʻlov muomalalarida narx, baho, qiymat oʻlchovi boʻlgan metall yoki qogʻoz belgi; aqcha. {{misol|Qogʻoz {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Tanga {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Naqd {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Pul maydalamoq.}} {{misol|Pul boʻlsa, changalda shoʻrva.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Pul}}i kuygan qalampir chaynar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Sidiqjon.. kechki payt koʻchaga chiqmoqchi boʻlgan edi, Anzirat xola, uning {{ajrat|pul}}i yoʻqligini bilganday, soch oldirgani {{ajrat|pul}} berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Yoʻlkiraga {{ajrat|pul}}imiz, piyoda qaytishga ilojimiz boʻlmaganidan qolib ketdik.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|[Sanavbar Xayrinisoga:] Sizga ham gapiraman, {{ajrat|pul}} uchun imoni va qizini sotadigan otamga ham gapiraveraman.|[[w:Hamza|Hamza]]|Tuhmatchilar jazosi}}&lt;br/&gt;'''Pul boʻlmoq''' - pulga almashinmoq, sotilmoq. {{misol|Narsa sotsang, {{ajrat|pul}} boʻladi, Erta-indin kul boʻladi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}&lt;br/&gt;'''Pul qilmoq''' - 1) pul hisobiga bermoq, sotmoq, pullamoq. {{misol|Uyni bezashdan boshqa narsaga yaramaydigan asboblarni yigʻishtirdim, barini sotib {{ajrat|pul}} qildim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) ishlab yoki boshqa yoʻl bilan pulni qoʻlga kiritmoq, pul toʻplamoq. &lt;br/&gt;'''Pul'''('''ning''') '''qadrsizlanishi''' - {{q.}} [[inflyatsiya]]. {{misol|{{ajrat|Pul}}ning qadrsizlanishi surʼatlari muntazam ravishda va izchillik bilan pasayib bormoqda.|Gazetadan}}
#Sarmoya, mablagʻ. {{misol|Qurilishga {{ajrat|pul}} ajratmoq.}} {{misol|Pulchi? Pul ham tugʻadi. Juda koʻp tugʻadi, tez tugʻadi, ayniqsa, bu zamonda {{ajrat|pul}} sertuxum boʻlib ketgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Nuqul {{ajrat|pul}} va foyda ketidan quvsak-da, ammo odamlarimiz ruhan qashshoq boʻlib qolishsa, bunday jamiyatning hech kimga keragi yoʻq.|Gazetadan}}
#{{s. t.|uz}} Ish haqi; maosh. {{misol|Qorovul {{ajrat|pul}}i.}} {{misol|Bugun {{ajrat|pul}} oladigan kunimiz.}}
#{{esk.|uz}} Baʼzi yerlarda yarim tiyinga, baʼzi yerlarda bir tiyinga teng boʻlgan pul oʻlchov birligi va shu qiymatdagi mayda pulning oʻzi. {{misol|Narx bilib kelgan bolaga yigirma {{ajrat|pul}} berib, orqasi kuymaganini olish sharti bilan nonga yubordi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Yiqitgan bolalarga ikki {{ajrat|pul}}dan sovrin berib tomosha qilib yotgan ikki boyning biri shu - Niyozmat hoji boʻlib, hajdan yangi kelgan yillari edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Bir''' (''yoki'' '''ikki''', '''uch''') '''pul''' - 1) bir yoki ikki, uch tiyin. {{misol|Bir {{ajrat|pul}} berib yigʻlatdim, ming {{ajrat|pul}} berib tindirdim.|Maqol}} 2) hech narsaga arzimaydigan, ahamiyatsiz, bir tiyinga ham qimmat. {{misol|Bu gaplar unga bir {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Hamma unga bir {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Joʻraboyev Yusufiyning dalillarini bir {{ajrat|pul}} qiladigan maqola yozibdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} {{misol|Turdi gʻilay olti yillik toat-ibodatini bir {{ajrat|pul}} qildi.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}}
#Afgʻonistonning asosiy pul birligi - afgʻoniyning yuzdan bir ulushiga teng mayda pul, tanga.&lt;br/&gt;'''Pulga chaqmoq''' - {{q.}} [[chaqmoq]] I.&lt;br/&gt;'''Pulni pul bilan oʻynamoq''' - {{dagʻl.}} mehnat qilmay osonlik bilan pul topib, bebiliska sarf qilmoq, uncha-muncha pulni nazarga olmaslik.&lt;br/&gt;'''Pulining sassigʻiga yotolmaydi''' - {{s. t.|uz}} Juda boy, puldor odam haqida aytiladigan ibora.

=== Sinonimlari ===
[[yarmoq]], [[aqcha]].

=== Antonimlari ===

=== Etimologiyasi II ===
Forschadan - koʻprik

=== Maʼnosi II ===
{{esk.}} {{kt.}} {{ayn.}} [[koʻprik]].&lt;br/&gt;'''Puli sirot''' - {{q.}} [[sirot]].

{{OʻTIL|ПУЛ}}
== Tarjimalari ==

{{-trans-|pul|
*{{tyv}}: [[акша]]
*{{ug}}: [[پۇل]]
*{{kjh}}: [[ахча]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;pul I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[деньга]]; {{tarjmisoli|naqd pul }} наличные деньги; {{tarjmisoli|mol naqd pulga sotiladi }} товар продаётся за наличные деньги, за наличный расчёт; {{tarjmisoli|bu narsa pulga kelgan }} эта вещь стоит денег ({{izoh|т. е. не даром досталась}}); {{tarjmisoli|pul qilmoq }} 1) копить деньги; делать (наживать) деньги; 2) сбывать, продавать ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|pul ishlamoq }} зарабатывать деньги; {{tarjmisoli|pul yigʻmoq }} копить, накапливать деньги; {{tarjmisoli|pulni omonat kassada saqlamoq }} хранить деньги в сберегательной кассе; {{tarjmisoli|pul boʻldi - kul boʻldi }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. превратилось в деньги, значит превратилось в золу) что продано, то пропало; {{tarjmisoli|pulni pul bilan oʻynaydi }} ({{izoh|букв}}. он играет на деньги деньгами) у него всегда много денег; он человек денежный; у него денег куры не клюют; '''pulning sassigʻiga yotolmaydi '''({{izoh|букв}}. от денежного зловония он не может лежать) у него денег куры не клюют; {{tarjmisoli|puli bor }} имущий; богач; {{tarjmisoli|puli yoʻq }} неимущий; бедняк; {{tarjmisoli|pul boʻlsa, changalda shoʻrva }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. при деньгах и на вилах суп сваришь) с деньгами можно всё сделать; {{tarjmisoli|pul zamburning nishini qaytarar }} {{izoh|посл}}. деньги и жало шмеля отвратят (остановят); {{tarjmisoli|puli borning yuzi bor }} {{izoh|посл}}. у имущего и авторитет; {{tarjmisoli|puli borlar yoʻrgʻa-yoʻrgʻa, puli yoʻqlar zoʻrgʻa-zoʻrgʻa }} {{izoh|посл}}. имущие иноходью ({{izoh|скачут}}), а неимущие кое-как ({{izoh|плетутся}});&lt;br /&gt;
'''2 '''грош, самая мелкая монета; {{tarjmisoli|bir pul }} {{izoh|обл}}. полкопейки; {{tarjmisoli|uch pul }} копейка; {{tarjmisoli|toʻqqiz pul }} три копейки; {{tarjmisoli|bu narsa bir pulga qimmat }} ({{izoh|или '''}}[[arzimaydi]]''') [[эта]] [[вещь]] [[ни]] [[гроша]] [[нестоит]]; [[этой]] [[вещи]] [[грош]] [[цена]]; {{tarjmisoli|uning butun harakatlari bir pul boʻldi }} все его старания (хлопоты) пошли насмарку.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''pul II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст. книжн}}. {{tarjmisoli|&lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[koʻprik]]; puli sirot }} {{izoh|см}}. '''[[sirot]]'''.&lt;br /&gt;
}}
{{-az-}}
{{az-ism}}
===Etimologiya===
Dan ozarbayjoncha ''[[پول]]'' (pūl).
{{-da-}}
{{da-verb}}
{{-en-}}
{{en-ism}}
===Anagram===
* [[PLU#Ingliz|PLU]]

{{-crh-}}
{{crh-ism}}
{{crh-lotin-ism|nıñ|ğa|nı|da|dan}}

{{-nl-}}
===Talaffuz===
* {{audio|Nl-pul.ogg|Audio|lang=nl}}
{{nl-ism}}

{{-vo-}}
{{vo-ism}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>rgj7oojxci757nf7pzyux1181zp58jm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>tushmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13090</id>
    <revision>
      <id>638810</id>
      <parentid>628114</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T06:42:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30427" sha1="ttiltv9a1svzdsdovoakn8o4lvehouj" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan t u sh s a ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yum — shoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmon-dan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uch-rashuv}}. {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tar-sillatib ochib, \azratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. {{misol|Sen baland togʻuz-ra erding misli ohu yoki qush, Yotorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:E. Vohidov|E. Vohidov]]|Muhabbat}}.

2 Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan jo-yini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq. Aravadan {{ajrat|tush}}moq. Tomdan {{ajrat|tush}}moq. Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq. }}yash {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qo-vunlar mamlakati}}. {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}-gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, — dedi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}.

3 Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} n ''Buning ustiga uning ''[ ''Nafisaning''] {{misol|tishi {{ajrat|tush}}gan — bu homshshdor vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}}. {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}.

4 Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻ-shashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxt-dan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, — dedi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asror bobo}}. {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamsha-vanda boʻlib qoldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}.

5 Mavqe, daraja, qiymat va sh.k. jihat-dan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq. Hovridan {{ajrat|tush}}moq. Qad-ri {{ajrat|tush}}moq. Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} n {{misol|Fakulte-timiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Dunyo bozorida teri-larimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:S. Axmad|S. Axmad]]|Yulduz}}.

6 Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq. Bozorga {{ajrat|tush}}-moq. Yerga {{ajrat|tush}}moq. vsh Ular.. majnuntol-lar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:O. Yoqu-bov|O. Yoqu-bov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zina-lardan avashshb qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}.

7 Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Eshqobil bunaqa davra-larga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ke-taverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}.

8 Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻri-ladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq. Sirkka {{ajrat|tush}}moq. Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} m

:Ular faqat bir marta kinoga tushishdi. Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Asarlar}}.

9 Davolanish, axloq tuzatish va sh.k. maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq. Milisaga {{ajrat|tush}}moq (s.t.) }}n U {{misol|faqat bir narsani — otasi kasal-xonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxona-ga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}.

10 Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sath-ning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻy-lak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

11 Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻla-yin, yor-yor..|[[w:&quot;Qoʻshiqlar&quot;|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}}. {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

;&lt;/sub&gt; harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq. Maq-tanishga {{ajrat|tush}}moq. sh* ..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}}. {{misol|Kechashr ton-gotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik. |[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}.

13 Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq. Dahshatga {{ajrat|tush}}-moq. Talvasaga {{ajrat|tush}}moq. Hayratga {{ajrat|tush}}moq. mt Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Bashirjonham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da.. |[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}.

14 Borlikda shu feʼl birikkan soʻz ang-latgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyo-fat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}.

15 Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning ho-jati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}}. {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat or-tib qola boshladi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Oʻgʻ-limning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi. |[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}.

16 Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhab-batni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalit-ga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Ashsherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}.

17 Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqsor bilan tegmoq, qoʻlga kir-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa ol-tinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poshyub oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}}. {{misol|Oʻziyam \beda\ suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

18 Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}.

19 Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. [ {{misol|Madrim-boyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}. {{misol|-Jin-pin urganmi seni? — Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:&quot;Qoʻshikdar&quot;|&quot;Qoʻshikdar&quot;]]}}. {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}.

20 Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boilladi.|[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}. ''Sidiq-jonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sa-noqsiz gʻishtga jalb boʻldi..'' {{misol|&quot;Shu yerga mak-tab {{ajrat|tush}}adi&quot;}} ''[dedi xotin]'' A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi. |[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}.

21 Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq. Qopqonga {{ajrat|tush}}moq. Toʻda-dan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|sht Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdiri-layotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}.

22 Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di. Il-timos {{ajrat|tush}}di. Taklif {{ajrat|tush}}di. shsh Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di. |[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. {{misol|Majshsga.. yanaoʻn toʻqqiz kishi-dan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

23 Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. ''Xotin kishi eriga xushomad qsh'''''1'''{{misol|dimi.. bilingki, katta-roq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Ot-liq ayol}}. {{misol|..hali bitta morojniy emas, li-monadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}.

'''24 '''''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}-moq. Qoqilib {{ajrat|tush}}moq. Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} m ''-Ahmadjon ogʻa,'' — {{misol|deb chaqir-ganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Uning ka/tagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shame|H. Shame]]|Dushman}}.

:Asir tushmoq Bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq. Ayri tushmoq ''q.'' ayri. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:X. Davron|X. Davron]]|Bolalikning ovozi}}. Bosh(i)ga tushmoq 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kel-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻ-rar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}a-digan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Bo-shingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.}} K. Yashin, Hamza; 2) ''ayn.'' boʻyni-ga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor bo-shimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:&quot;Oq olma|&quot;Oq olma]]|qizil olma&quot;}}. Boʻy-niga tushmoq ''q.'' boʻyin. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Yodiga tushmoq Xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onam-ni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, — dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. Yoniga tushmoq 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta hali-gi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.}} K. Yashin, Hamza; 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq ''(yana q.'' yon). Zimmasiga ''(yoki'' boʻyniga, gardaniga, yelkasiga, ustiga) tushmoq ''q.'' zimma. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tash-qaridagi yumushlar Xolboyning, ichkarida-gilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Izga tushmoq ''q.'' iz. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mus-tahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Iziga tushmok, ''q.'' iz. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}gan-lar bor ekan, boʻ,shasa, uning qiz bola ekani-ni avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Ishga tushmoq Yangi-dan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}} Ishi tushmoq ''q.'' ish. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Ichi tushgan Pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishim-ning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovu-ningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}. Ishqi tush-moq ''q.'' ishq. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Yoʻlga tushmoq ''q.'' yoʻl. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di. |[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}}. {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Sa-vodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Koʻngli joyiga tushmoq ''q.'' koʻngil. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi. Oʻ. \o-|[[w:shimov|shimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Endi singling-ning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻr-satmasang, koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}mayapti.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. Nazarga tushmoq Eʼ-tibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil ki-rishadi-yu, nazarga {{ajrat|tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jan-nat qidirganlar}}. Nazardan tushmoq Nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻ-qotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholi-sining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Terga tushmoq Ter bos-moq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar terga {{ajrat|tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}. Til(i)dan tushmas-lik Biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh pol-vonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbu-loqlik yigitlarning tilidan {{ajrat|tush}}may qol-di.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}.

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>ttiltv9a1svzdsdovoakn8o4lvehouj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638817</id>
      <parentid>638810</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T10:07:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30443" sha1="tkuid6q3o51j51mgaymrjw52x49iw1k" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan t u sh s a ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yum — shoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻuz-ra erding misli ohu yoki qush, Yotorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}

5 Mavqe, daraja, qiymat va sh.k. jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq. Hovridan {{ajrat|tush}}moq. Qadri {{ajrat|tush}}moq. Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:S. Axmad|S. Axmad]]|Yulduz}}

6 Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq. Bozorga {{ajrat|tush}}-moq. Yerga {{ajrat|tush}}moq. vsh Ular.. majnuntol-lar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:O. Yoqu-bov|O. Yoqu-bov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zina-lardan avashshb qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}.

7 Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Eshqobil bunaqa davra-larga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ke-taverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}.

8 Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻri-ladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq. Sirkka {{ajrat|tush}}moq. Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} m

:Ular faqat bir marta kinoga tushishdi. Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Asarlar}}.

9 Davolanish, axloq tuzatish va sh.k. maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq. Milisaga {{ajrat|tush}}moq (s.t.) }}n U {{misol|faqat bir narsani — otasi kasal-xonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxona-ga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}.

10 Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sath-ning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻy-lak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

11 Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻla-yin, yor-yor..|[[w:&quot;Qoʻshiqlar&quot;|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}}. {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

;&lt;/sub&gt; harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq. Maq-tanishga {{ajrat|tush}}moq. sh* ..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}}. {{misol|Kechashr ton-gotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik. |[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}.

13 Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq. Dahshatga {{ajrat|tush}}-moq. Talvasaga {{ajrat|tush}}moq. Hayratga {{ajrat|tush}}moq. mt Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Bashirjonham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da.. |[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}.

14 Borlikda shu feʼl birikkan soʻz ang-latgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyo-fat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}.

15 Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning ho-jati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}}. {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat or-tib qola boshladi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Oʻgʻ-limning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi. |[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}.

16 Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhab-batni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalit-ga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Ashsherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}.

17 Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqsor bilan tegmoq, qoʻlga kir-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa ol-tinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poshyub oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}}. {{misol|Oʻziyam \beda\ suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

18 Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}.

19 Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. [ {{misol|Madrim-boyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}. {{misol|-Jin-pin urganmi seni? — Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:&quot;Qoʻshikdar&quot;|&quot;Qoʻshikdar&quot;]]}}. {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}.

20 Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boilladi.|[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}. ''Sidiq-jonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sa-noqsiz gʻishtga jalb boʻldi..'' {{misol|&quot;Shu yerga mak-tab {{ajrat|tush}}adi&quot;}} ''[dedi xotin]'' A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi. |[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}.

21 Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq. Qopqonga {{ajrat|tush}}moq. Toʻda-dan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|sht Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdiri-layotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}.

22 Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di. Il-timos {{ajrat|tush}}di. Taklif {{ajrat|tush}}di. shsh Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di. |[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. {{misol|Majshsga.. yanaoʻn toʻqqiz kishi-dan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

23 Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. ''Xotin kishi eriga xushomad qsh'''''1'''{{misol|dimi.. bilingki, katta-roq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Ot-liq ayol}}. {{misol|..hali bitta morojniy emas, li-monadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}.

'''24 '''''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}-moq. Qoqilib {{ajrat|tush}}moq. Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} m ''-Ahmadjon ogʻa,'' — {{misol|deb chaqir-ganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Uning ka/tagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shame|H. Shame]]|Dushman}}.

:Asir tushmoq Bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq. Ayri tushmoq ''q.'' ayri. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:X. Davron|X. Davron]]|Bolalikning ovozi}}. Bosh(i)ga tushmoq 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kel-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻ-rar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}a-digan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Bo-shingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.}} K. Yashin, Hamza; 2) ''ayn.'' boʻyni-ga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor bo-shimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:&quot;Oq olma|&quot;Oq olma]]|qizil olma&quot;}}. Boʻy-niga tushmoq ''q.'' boʻyin. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Yodiga tushmoq Xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onam-ni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, — dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. Yoniga tushmoq 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta hali-gi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.}} K. Yashin, Hamza; 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq ''(yana q.'' yon). Zimmasiga ''(yoki'' boʻyniga, gardaniga, yelkasiga, ustiga) tushmoq ''q.'' zimma. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tash-qaridagi yumushlar Xolboyning, ichkarida-gilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Izga tushmoq ''q.'' iz. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mus-tahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Iziga tushmok, ''q.'' iz. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}gan-lar bor ekan, boʻ,shasa, uning qiz bola ekani-ni avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Ishga tushmoq Yangi-dan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}} Ishi tushmoq ''q.'' ish. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Ichi tushgan Pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishim-ning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovu-ningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}. Ishqi tush-moq ''q.'' ishq. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Yoʻlga tushmoq ''q.'' yoʻl. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di. |[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}}. {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Sa-vodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Koʻngli joyiga tushmoq ''q.'' koʻngil. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi. Oʻ. \o-|[[w:shimov|shimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Endi singling-ning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻr-satmasang, koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}mayapti.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. Nazarga tushmoq Eʼ-tibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil ki-rishadi-yu, nazarga {{ajrat|tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jan-nat qidirganlar}}. Nazardan tushmoq Nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻ-qotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholi-sining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Terga tushmoq Ter bos-moq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar terga {{ajrat|tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}. Til(i)dan tushmas-lik Biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh pol-vonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbu-loqlik yigitlarning tilidan {{ajrat|tush}}may qol-di.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}.

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>tkuid6q3o51j51mgaymrjw52x49iw1k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638818</id>
      <parentid>638817</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T10:09:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30444" sha1="i6022h74oyytmiddeciwhausv70hnoi" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan t u sh s a ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yum — shoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻ uzra erding misli ohu yoki qush, Yolvorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}

5 Mavqe, daraja, qiymat va sh.k. jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq. Hovridan {{ajrat|tush}}moq. Qadri {{ajrat|tush}}moq. Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:S. Axmad|S. Axmad]]|Yulduz}}

6 Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq. Bozorga {{ajrat|tush}}-moq. Yerga {{ajrat|tush}}moq. vsh Ular.. majnuntol-lar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:O. Yoqu-bov|O. Yoqu-bov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zina-lardan avashshb qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}.

7 Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Eshqobil bunaqa davra-larga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ke-taverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}.

8 Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻri-ladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq. Sirkka {{ajrat|tush}}moq. Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} m

:Ular faqat bir marta kinoga tushishdi. Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Asarlar}}.

9 Davolanish, axloq tuzatish va sh.k. maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq. Milisaga {{ajrat|tush}}moq (s.t.) }}n U {{misol|faqat bir narsani — otasi kasal-xonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxona-ga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}.

10 Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sath-ning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻy-lak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

11 Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻla-yin, yor-yor..|[[w:&quot;Qoʻshiqlar&quot;|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}}. {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

;&lt;/sub&gt; harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq. Maq-tanishga {{ajrat|tush}}moq. sh* ..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}}. {{misol|Kechashr ton-gotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik. |[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}.

13 Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq. Dahshatga {{ajrat|tush}}-moq. Talvasaga {{ajrat|tush}}moq. Hayratga {{ajrat|tush}}moq. mt Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Bashirjonham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da.. |[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}.

14 Borlikda shu feʼl birikkan soʻz ang-latgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyo-fat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}.

15 Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning ho-jati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}}. {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat or-tib qola boshladi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Oʻgʻ-limning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi. |[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}.

16 Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhab-batni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalit-ga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Ashsherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}.

17 Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqsor bilan tegmoq, qoʻlga kir-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa ol-tinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poshyub oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}}. {{misol|Oʻziyam \beda\ suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

18 Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}.

19 Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. [ {{misol|Madrim-boyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}. {{misol|-Jin-pin urganmi seni? — Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:&quot;Qoʻshikdar&quot;|&quot;Qoʻshikdar&quot;]]}}. {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}.

20 Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boilladi.|[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}. ''Sidiq-jonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sa-noqsiz gʻishtga jalb boʻldi..'' {{misol|&quot;Shu yerga mak-tab {{ajrat|tush}}adi&quot;}} ''[dedi xotin]'' A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi. |[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}.

21 Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq. Qopqonga {{ajrat|tush}}moq. Toʻda-dan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|sht Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdiri-layotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}.

22 Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di. Il-timos {{ajrat|tush}}di. Taklif {{ajrat|tush}}di. shsh Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di. |[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. {{misol|Majshsga.. yanaoʻn toʻqqiz kishi-dan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

23 Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. ''Xotin kishi eriga xushomad qsh'''''1'''{{misol|dimi.. bilingki, katta-roq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Ot-liq ayol}}. {{misol|..hali bitta morojniy emas, li-monadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}.

'''24 '''''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}-moq. Qoqilib {{ajrat|tush}}moq. Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} m ''-Ahmadjon ogʻa,'' — {{misol|deb chaqir-ganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Uning ka/tagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shame|H. Shame]]|Dushman}}.

:Asir tushmoq Bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq. Ayri tushmoq ''q.'' ayri. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:X. Davron|X. Davron]]|Bolalikning ovozi}}. Bosh(i)ga tushmoq 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kel-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻ-rar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}a-digan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Bo-shingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.}} K. Yashin, Hamza; 2) ''ayn.'' boʻyni-ga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor bo-shimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:&quot;Oq olma|&quot;Oq olma]]|qizil olma&quot;}}. Boʻy-niga tushmoq ''q.'' boʻyin. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Yodiga tushmoq Xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onam-ni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, — dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. Yoniga tushmoq 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta hali-gi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.}} K. Yashin, Hamza; 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq ''(yana q.'' yon). Zimmasiga ''(yoki'' boʻyniga, gardaniga, yelkasiga, ustiga) tushmoq ''q.'' zimma. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tash-qaridagi yumushlar Xolboyning, ichkarida-gilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Izga tushmoq ''q.'' iz. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mus-tahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Iziga tushmok, ''q.'' iz. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}gan-lar bor ekan, boʻ,shasa, uning qiz bola ekani-ni avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Ishga tushmoq Yangi-dan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}} Ishi tushmoq ''q.'' ish. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Ichi tushgan Pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishim-ning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovu-ningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}. Ishqi tush-moq ''q.'' ishq. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Yoʻlga tushmoq ''q.'' yoʻl. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di. |[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}}. {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Sa-vodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Koʻngli joyiga tushmoq ''q.'' koʻngil. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi. Oʻ. \o-|[[w:shimov|shimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Endi singling-ning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻr-satmasang, koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}mayapti.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. Nazarga tushmoq Eʼ-tibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil ki-rishadi-yu, nazarga {{ajrat|tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jan-nat qidirganlar}}. Nazardan tushmoq Nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻ-qotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholi-sining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Terga tushmoq Ter bos-moq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar terga {{ajrat|tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}. Til(i)dan tushmas-lik Biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh pol-vonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbu-loqlik yigitlarning tilidan {{ajrat|tush}}may qol-di.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}.

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>i6022h74oyytmiddeciwhausv70hnoi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638819</id>
      <parentid>638818</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T10:15:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30529" sha1="9i0h3k5bsmdow84pjy0jl1gtvf7qyo5" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan t u sh s a ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yum — shoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻ uzra erding misli ohu yoki qush, Yolvorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Mavqe, daraja, qiymat {{va sh.k.}} jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hovridan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qadri {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:Said Axmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}
#Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bozorga {{ajrat|tush}}moq.}} {{Yerga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular.. majnuntollar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zinalardan avashshb qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}

7 Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Eshqobil bunaqa davra-larga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ke-taverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}.

8 Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻri-ladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq. Sirkka {{ajrat|tush}}moq. Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} m

:Ular faqat bir marta kinoga tushishdi. Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Asarlar}}.

9 Davolanish, axloq tuzatish va sh.k. maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq. Milisaga {{ajrat|tush}}moq (s.t.) }}n U {{misol|faqat bir narsani — otasi kasal-xonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxona-ga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}.

10 Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sath-ning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻy-lak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

11 Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻla-yin, yor-yor..|[[w:&quot;Qoʻshiqlar&quot;|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}}. {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

;&lt;/sub&gt; harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq. Maq-tanishga {{ajrat|tush}}moq. sh* ..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}}. {{misol|Kechashr ton-gotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik. |[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}.

13 Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq. Dahshatga {{ajrat|tush}}-moq. Talvasaga {{ajrat|tush}}moq. Hayratga {{ajrat|tush}}moq. mt Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Bashirjonham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da.. |[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}.

14 Borlikda shu feʼl birikkan soʻz ang-latgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyo-fat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}.

15 Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning ho-jati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}}. {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat or-tib qola boshladi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Oʻgʻ-limning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi. |[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}.

16 Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhab-batni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalit-ga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Ashsherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}.

17 Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqsor bilan tegmoq, qoʻlga kir-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa ol-tinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poshyub oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}}. {{misol|Oʻziyam \beda\ suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

18 Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}.

19 Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. [ {{misol|Madrim-boyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}. {{misol|-Jin-pin urganmi seni? — Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:&quot;Qoʻshikdar&quot;|&quot;Qoʻshikdar&quot;]]}}. {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}.

20 Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boilladi.|[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}. ''Sidiq-jonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sa-noqsiz gʻishtga jalb boʻldi..'' {{misol|&quot;Shu yerga mak-tab {{ajrat|tush}}adi&quot;}} ''[dedi xotin]'' A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi. |[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}.

21 Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq. Qopqonga {{ajrat|tush}}moq. Toʻda-dan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|sht Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdiri-layotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}.

22 Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di. Il-timos {{ajrat|tush}}di. Taklif {{ajrat|tush}}di. shsh Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di. |[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. {{misol|Majshsga.. yanaoʻn toʻqqiz kishi-dan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

23 Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. ''Xotin kishi eriga xushomad qsh'''''1'''{{misol|dimi.. bilingki, katta-roq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Ot-liq ayol}}. {{misol|..hali bitta morojniy emas, li-monadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}.

'''24 '''''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}-moq. Qoqilib {{ajrat|tush}}moq. Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} m ''-Ahmadjon ogʻa,'' — {{misol|deb chaqir-ganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Uning ka/tagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shame|H. Shame]]|Dushman}}.

:Asir tushmoq Bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq. Ayri tushmoq ''q.'' ayri. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:X. Davron|X. Davron]]|Bolalikning ovozi}}. Bosh(i)ga tushmoq 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kel-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻ-rar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}a-digan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Bo-shingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.}} K. Yashin, Hamza; 2) ''ayn.'' boʻyni-ga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor bo-shimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:&quot;Oq olma|&quot;Oq olma]]|qizil olma&quot;}}. Boʻy-niga tushmoq ''q.'' boʻyin. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Yodiga tushmoq Xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onam-ni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, — dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. Yoniga tushmoq 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta hali-gi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.}} K. Yashin, Hamza; 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq ''(yana q.'' yon). Zimmasiga ''(yoki'' boʻyniga, gardaniga, yelkasiga, ustiga) tushmoq ''q.'' zimma. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tash-qaridagi yumushlar Xolboyning, ichkarida-gilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Izga tushmoq ''q.'' iz. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mus-tahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Iziga tushmok, ''q.'' iz. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}gan-lar bor ekan, boʻ,shasa, uning qiz bola ekani-ni avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Ishga tushmoq Yangi-dan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}} Ishi tushmoq ''q.'' ish. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Ichi tushgan Pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishim-ning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovu-ningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}. Ishqi tush-moq ''q.'' ishq. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Yoʻlga tushmoq ''q.'' yoʻl. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di. |[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}}. {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Sa-vodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Koʻngli joyiga tushmoq ''q.'' koʻngil. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi. Oʻ. \o-|[[w:shimov|shimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Endi singling-ning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻr-satmasang, koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}mayapti.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. Nazarga tushmoq Eʼ-tibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil ki-rishadi-yu, nazarga {{ajrat|tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jan-nat qidirganlar}}. Nazardan tushmoq Nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻ-qotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholi-sining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Terga tushmoq Ter bos-moq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar terga {{ajrat|tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}. Til(i)dan tushmas-lik Biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh pol-vonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbu-loqlik yigitlarning tilidan {{ajrat|tush}}may qol-di.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}.

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>9i0h3k5bsmdow84pjy0jl1gtvf7qyo5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638820</id>
      <parentid>638819</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T10:15:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30534" sha1="l4f6gq35elufpznfrgrm589qtztmdvb" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan t u sh s a ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yum — shoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻ uzra erding misli ohu yoki qush, Yolvorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Mavqe, daraja, qiymat {{va sh.k.}} jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hovridan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qadri {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:Said Axmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}
#Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bozorga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Yerga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular.. majnuntollar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zinalardan avaylab qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}

7 Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Eshqobil bunaqa davra-larga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ke-taverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}.

8 Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻri-ladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq. Sirkka {{ajrat|tush}}moq. Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} m

:Ular faqat bir marta kinoga tushishdi. Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Asarlar}}.

9 Davolanish, axloq tuzatish va sh.k. maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq. Milisaga {{ajrat|tush}}moq (s.t.) }}n U {{misol|faqat bir narsani — otasi kasal-xonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxona-ga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}.

10 Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sath-ning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻy-lak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

11 Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻla-yin, yor-yor..|[[w:&quot;Qoʻshiqlar&quot;|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}}. {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

;&lt;/sub&gt; harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq. Maq-tanishga {{ajrat|tush}}moq. sh* ..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}}. {{misol|Kechashr ton-gotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik. |[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}.

13 Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq. Dahshatga {{ajrat|tush}}-moq. Talvasaga {{ajrat|tush}}moq. Hayratga {{ajrat|tush}}moq. mt Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Bashirjonham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da.. |[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}.

14 Borlikda shu feʼl birikkan soʻz ang-latgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyo-fat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}.

15 Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning ho-jati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}}. {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat or-tib qola boshladi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Oʻgʻ-limning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi. |[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}.

16 Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhab-batni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalit-ga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Ashsherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}.

17 Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqsor bilan tegmoq, qoʻlga kir-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa ol-tinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poshyub oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}}. {{misol|Oʻziyam \beda\ suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

18 Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}.

19 Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. [ {{misol|Madrim-boyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}. {{misol|-Jin-pin urganmi seni? — Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:&quot;Qoʻshikdar&quot;|&quot;Qoʻshikdar&quot;]]}}. {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}.

20 Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boilladi.|[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}. ''Sidiq-jonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sa-noqsiz gʻishtga jalb boʻldi..'' {{misol|&quot;Shu yerga mak-tab {{ajrat|tush}}adi&quot;}} ''[dedi xotin]'' A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi. |[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}.

21 Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq. Qopqonga {{ajrat|tush}}moq. Toʻda-dan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|sht Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdiri-layotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}.

22 Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di. Il-timos {{ajrat|tush}}di. Taklif {{ajrat|tush}}di. shsh Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di. |[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. {{misol|Majshsga.. yanaoʻn toʻqqiz kishi-dan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

23 Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. ''Xotin kishi eriga xushomad qsh'''''1'''{{misol|dimi.. bilingki, katta-roq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Ot-liq ayol}}. {{misol|..hali bitta morojniy emas, li-monadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}.

'''24 '''''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}-moq. Qoqilib {{ajrat|tush}}moq. Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} m ''-Ahmadjon ogʻa,'' — {{misol|deb chaqir-ganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Uning ka/tagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shame|H. Shame]]|Dushman}}.

:Asir tushmoq Bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq. Ayri tushmoq ''q.'' ayri. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:X. Davron|X. Davron]]|Bolalikning ovozi}}. Bosh(i)ga tushmoq 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kel-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻ-rar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}a-digan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Bo-shingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.}} K. Yashin, Hamza; 2) ''ayn.'' boʻyni-ga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor bo-shimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:&quot;Oq olma|&quot;Oq olma]]|qizil olma&quot;}}. Boʻy-niga tushmoq ''q.'' boʻyin. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Yodiga tushmoq Xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onam-ni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, — dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. Yoniga tushmoq 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta hali-gi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.}} K. Yashin, Hamza; 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq ''(yana q.'' yon). Zimmasiga ''(yoki'' boʻyniga, gardaniga, yelkasiga, ustiga) tushmoq ''q.'' zimma. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tash-qaridagi yumushlar Xolboyning, ichkarida-gilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Izga tushmoq ''q.'' iz. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mus-tahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Iziga tushmok, ''q.'' iz. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}gan-lar bor ekan, boʻ,shasa, uning qiz bola ekani-ni avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Ishga tushmoq Yangi-dan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}} Ishi tushmoq ''q.'' ish. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Ichi tushgan Pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishim-ning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovu-ningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}. Ishqi tush-moq ''q.'' ishq. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Yoʻlga tushmoq ''q.'' yoʻl. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di. |[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}}. {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Sa-vodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Koʻngli joyiga tushmoq ''q.'' koʻngil. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi. Oʻ. \o-|[[w:shimov|shimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Endi singling-ning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻr-satmasang, koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}mayapti.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. Nazarga tushmoq Eʼ-tibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil ki-rishadi-yu, nazarga {{ajrat|tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jan-nat qidirganlar}}. Nazardan tushmoq Nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻ-qotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholi-sining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Terga tushmoq Ter bos-moq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar terga {{ajrat|tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}. Til(i)dan tushmas-lik Biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh pol-vonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbu-loqlik yigitlarning tilidan {{ajrat|tush}}may qol-di.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}.

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>l4f6gq35elufpznfrgrm589qtztmdvb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638821</id>
      <parentid>638820</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T10:47:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30577" sha1="a8h4sda8hh2v1hz7o9zb6aov7holryk" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan t u sh s a ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yum — shoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻ uzra erding misli ohu yoki qush, Yolvorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Mavqe, daraja, qiymat {{va sh.k.}} jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hovridan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qadri {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:Said Axmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}
#Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bozorga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Yerga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular.. majnuntollar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zinalardan avaylab qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Eshqobil bunaqa davralarga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ketaverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻriladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Sirkka {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular faqat bir marta kinoga tushishdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}
#Davolanish, axloq tuzatish {{va sh.k.}} maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq. Milisaga {{ajrat|tush}}moq (s.t.) }} U {{misol|faqat bir narsani - otasi kasalxonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxonaga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}

10 Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sathning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻy-lak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

11 Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻla-yin, yor-yor..|[[w:&quot;Qoʻshiqlar&quot;|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}}. {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

;&lt;/sub&gt; harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq. Maq-tanishga {{ajrat|tush}}moq. sh* ..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}}. {{misol|Kechashr ton-gotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik. |[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}.

13 Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq. Dahshatga {{ajrat|tush}}-moq. Talvasaga {{ajrat|tush}}moq. Hayratga {{ajrat|tush}}moq. mt Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Bashirjonham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da.. |[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}.

14 Borlikda shu feʼl birikkan soʻz ang-latgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyo-fat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}.

15 Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning ho-jati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}}. {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat or-tib qola boshladi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Oʻgʻ-limning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi. |[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}.

16 Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhab-batni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalit-ga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Ashsherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}.

17 Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqsor bilan tegmoq, qoʻlga kir-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa ol-tinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poshyub oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}}. {{misol|Oʻziyam \beda\ suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

18 Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}.

19 Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. [ {{misol|Madrim-boyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}. {{misol|-Jin-pin urganmi seni? — Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:&quot;Qoʻshikdar&quot;|&quot;Qoʻshikdar&quot;]]}}. {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}.

20 Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boilladi.|[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}. ''Sidiq-jonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sa-noqsiz gʻishtga jalb boʻldi..'' {{misol|&quot;Shu yerga mak-tab {{ajrat|tush}}adi&quot;}} ''[dedi xotin]'' A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi. |[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}.

21 Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq. Qopqonga {{ajrat|tush}}moq. Toʻda-dan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|sht Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdiri-layotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}.

22 Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di. Il-timos {{ajrat|tush}}di. Taklif {{ajrat|tush}}di. shsh Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di. |[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. {{misol|Majshsga.. yanaoʻn toʻqqiz kishi-dan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

23 Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. ''Xotin kishi eriga xushomad qsh'''''1'''{{misol|dimi.. bilingki, katta-roq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Ot-liq ayol}}. {{misol|..hali bitta morojniy emas, li-monadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}.

'''24 '''''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}-moq. Qoqilib {{ajrat|tush}}moq. Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} m ''-Ahmadjon ogʻa,'' — {{misol|deb chaqir-ganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Uning ka/tagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shame|H. Shame]]|Dushman}}.

:Asir tushmoq Bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq. Ayri tushmoq ''q.'' ayri. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:X. Davron|X. Davron]]|Bolalikning ovozi}}. Bosh(i)ga tushmoq 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kel-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻ-rar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}a-digan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Bo-shingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.}} K. Yashin, Hamza; 2) ''ayn.'' boʻyni-ga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor bo-shimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:&quot;Oq olma|&quot;Oq olma]]|qizil olma&quot;}}. Boʻy-niga tushmoq ''q.'' boʻyin. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Yodiga tushmoq Xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onam-ni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, — dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. Yoniga tushmoq 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta hali-gi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.}} K. Yashin, Hamza; 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq ''(yana q.'' yon). Zimmasiga ''(yoki'' boʻyniga, gardaniga, yelkasiga, ustiga) tushmoq ''q.'' zimma. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tash-qaridagi yumushlar Xolboyning, ichkarida-gilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Izga tushmoq ''q.'' iz. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mus-tahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Iziga tushmok, ''q.'' iz. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}gan-lar bor ekan, boʻ,shasa, uning qiz bola ekani-ni avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Ishga tushmoq Yangi-dan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}} Ishi tushmoq ''q.'' ish. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Ichi tushgan Pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishim-ning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovu-ningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}. Ishqi tush-moq ''q.'' ishq. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Yoʻlga tushmoq ''q.'' yoʻl. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di. |[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}}. {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Sa-vodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Koʻngli joyiga tushmoq ''q.'' koʻngil. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi. Oʻ. \o-|[[w:shimov|shimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Endi singling-ning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻr-satmasang, koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}mayapti.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. Nazarga tushmoq Eʼ-tibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil ki-rishadi-yu, nazarga {{ajrat|tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jan-nat qidirganlar}}. Nazardan tushmoq Nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻ-qotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholi-sining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Terga tushmoq Ter bos-moq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar terga {{ajrat|tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}. Til(i)dan tushmas-lik Biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh pol-vonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbu-loqlik yigitlarning tilidan {{ajrat|tush}}may qol-di.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}.

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>a8h4sda8hh2v1hz7o9zb6aov7holryk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638822</id>
      <parentid>638821</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T10:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimologiyasi */</comment>
      <origin>638822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30568" sha1="pgqkc9go62f96peebhgol2yq9q2fcxi" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan tushsa ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻ uzra erding misli ohu yoki qush, Yolvorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Mavqe, daraja, qiymat {{va sh.k.}} jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hovridan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qadri {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:Said Axmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}
#Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bozorga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Yerga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular.. majnuntollar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zinalardan avaylab qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Eshqobil bunaqa davralarga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ketaverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻriladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Sirkka {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular faqat bir marta kinoga tushishdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}
#Davolanish, axloq tuzatish {{va sh.k.}} maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq. Milisaga {{ajrat|tush}}moq (s.t.) }} U {{misol|faqat bir narsani - otasi kasalxonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxonaga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}

10 Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sathning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻy-lak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

11 Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻla-yin, yor-yor..|[[w:&quot;Qoʻshiqlar&quot;|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}}. {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

;&lt;/sub&gt; harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq. Maq-tanishga {{ajrat|tush}}moq. sh* ..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}}. {{misol|Kechashr ton-gotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik. |[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}.

13 Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq. Dahshatga {{ajrat|tush}}-moq. Talvasaga {{ajrat|tush}}moq. Hayratga {{ajrat|tush}}moq. mt Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Bashirjonham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da.. |[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}.

14 Borlikda shu feʼl birikkan soʻz ang-latgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyo-fat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}.

15 Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning ho-jati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}}. {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat or-tib qola boshladi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Oʻgʻ-limning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi. |[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}.

16 Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhab-batni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalit-ga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Ashsherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}.

17 Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqsor bilan tegmoq, qoʻlga kir-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa ol-tinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poshyub oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}}. {{misol|Oʻziyam \beda\ suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

18 Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}.

19 Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. [ {{misol|Madrim-boyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}. {{misol|-Jin-pin urganmi seni? — Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:&quot;Qoʻshikdar&quot;|&quot;Qoʻshikdar&quot;]]}}. {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}.

20 Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boilladi.|[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}. ''Sidiq-jonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sa-noqsiz gʻishtga jalb boʻldi..'' {{misol|&quot;Shu yerga mak-tab {{ajrat|tush}}adi&quot;}} ''[dedi xotin]'' A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi. |[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}.

21 Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq. Qopqonga {{ajrat|tush}}moq. Toʻda-dan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|sht Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdiri-layotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}.

22 Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di. Il-timos {{ajrat|tush}}di. Taklif {{ajrat|tush}}di. shsh Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di. |[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. {{misol|Majshsga.. yanaoʻn toʻqqiz kishi-dan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

23 Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. ''Xotin kishi eriga xushomad qsh'''''1'''{{misol|dimi.. bilingki, katta-roq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Ot-liq ayol}}. {{misol|..hali bitta morojniy emas, li-monadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}.

'''24 '''''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}-moq. Qoqilib {{ajrat|tush}}moq. Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} m ''-Ahmadjon ogʻa,'' — {{misol|deb chaqir-ganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Uning ka/tagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shame|H. Shame]]|Dushman}}.

:Asir tushmoq Bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq. Ayri tushmoq ''q.'' ayri. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:X. Davron|X. Davron]]|Bolalikning ovozi}}. Bosh(i)ga tushmoq 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kel-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻ-rar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}a-digan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Bo-shingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.}} K. Yashin, Hamza; 2) ''ayn.'' boʻyni-ga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor bo-shimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:&quot;Oq olma|&quot;Oq olma]]|qizil olma&quot;}}. Boʻy-niga tushmoq ''q.'' boʻyin. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Yodiga tushmoq Xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onam-ni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, — dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. Yoniga tushmoq 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta hali-gi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.}} K. Yashin, Hamza; 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq ''(yana q.'' yon). Zimmasiga ''(yoki'' boʻyniga, gardaniga, yelkasiga, ustiga) tushmoq ''q.'' zimma. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tash-qaridagi yumushlar Xolboyning, ichkarida-gilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Izga tushmoq ''q.'' iz. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mus-tahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Iziga tushmok, ''q.'' iz. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}gan-lar bor ekan, boʻ,shasa, uning qiz bola ekani-ni avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Ishga tushmoq Yangi-dan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}} Ishi tushmoq ''q.'' ish. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Ichi tushgan Pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishim-ning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovu-ningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}. Ishqi tush-moq ''q.'' ishq. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Yoʻlga tushmoq ''q.'' yoʻl. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di. |[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}}. {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Sa-vodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Koʻngli joyiga tushmoq ''q.'' koʻngil. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi. Oʻ. \o-|[[w:shimov|shimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Endi singling-ning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻr-satmasang, koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}mayapti.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. Nazarga tushmoq Eʼ-tibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil ki-rishadi-yu, nazarga {{ajrat|tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jan-nat qidirganlar}}. Nazardan tushmoq Nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻ-qotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholi-sining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Terga tushmoq Ter bos-moq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar terga {{ajrat|tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}. Til(i)dan tushmas-lik Biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh pol-vonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbu-loqlik yigitlarning tilidan {{ajrat|tush}}may qol-di.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}.

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>pgqkc9go62f96peebhgol2yq9q2fcxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>oʻt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15627</id>
    <revision>
      <id>638823</id>
      <parentid>633324</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T10:55:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14707" sha1="t4zev5cmvljeuuklzazbicvjq8t195l" xml:space="preserve">={{-uz-}}=
[[Fayl:Fire.JPG|thumb|200px|'''oʻt''']]
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oʻt'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|OʻT I ’olov’. {{misol|Yer toʻydirar, {{ajrat|oʻt}} kuydirar.||Maqol}} Bu ot asli qadimgi turkiy tilda o:t tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 483), oʻsha davrlardayoq o: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqola boshlagan [ПДП, 405: ot (oot); DS, 373: ot, o:t]: o:t &amp;gt;&amp;nbsp;ot.

OʻT II ’jigardan ajralib chiqadigan sargʻish-yashil rangli achchiq suyuqlik’. {{misol|Jigarning pastki sirtida {{ajrat|oʻt}} pufagi joylashgan.}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli ö:d tarzida ta-laffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 504), oʻsha davrlardayoq d un-doshi t undoshiga almashgan, ö: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 407; Devon, I, 79; DS, 391); oʻzbek tilida bu unlining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: ö:d &amp;gt;&amp;nbsp;ö:t &amp;gt;&amp;nbsp;öt &amp;gt;&amp;nbsp;ot.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi I===
#Yonish jarayoni; olov, otash. {{misol|Yer toʻydirar, {{ajrat|oʻt}} kuydirar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Yerga tushgan gul boʻlur, {{ajrat|Oʻt}}ga tushgan kul boʻlur.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Bu orada maydonchada {{ajrat|oʻt}} lovulladi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|{{ajrat|Oʻt}}ning harorati Ergashevning yuzini qizdirib, burqib chiqayotgan tutun esa nafasini boʻgʻar edi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Vodillik qahramon}}. {{misol|Hovli oʻrtasidagi bir buzoq bilan ikki qoʻy goʻshti solingan doshqozon tagida hamon {{ajrat|oʻt}} yonar. |[[w:P. Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Ikki oʻt orasida''' (''yoki'' '''oʻrtasida''') '''qolmoq''' - birini deb, boshqasidan kechib boʻla olmaydigan, kechish qiyin holatga tushmoq. {{misol|Bobur oʻzini ikki {{ajrat|oʻt}} orasida qolganday sezdi. Beklar-u navkarlarning koʻngliga qaray desa, bu yoqda raiyat ocharchilikdan oʻlyapti. Raiyatni ochlik changalidan qutqazay desa, beklar, navkarlar dod soladi.|[[w:P. Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. {{misol|Aʼzam ikki {{ajrat|oʻt}} orasida edi: yo chiroyli xotin-u oʻzing uchun oʻl yetimlik yoki chillak oyoq sovuq xotinu obroʻy va amal.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jannat qidirganlar}}.&lt;br/&gt;'''Toʻqayga''' (''yoki'' '''oʻrmonga''') '''oʻt ketsa, hoʻl-u quruq barobar yonadi''' - koʻpchilikka tegishli bir ish, hodisa hech kimni chetlab oʻtmaydi, degan maʼnoda qoʻllanuvchi ibora. {{misol|Toʻqayga {{ajrat|oʻt}} ketsa, hoʻlu quruq barobar yonganiday, dimogʻdor, odamlardan jirkanib, oʻzini ulugʻ tutadigan bek anchadan buyon kishilar gʻazabini qoʻzgʻab, toqatini toq qilib kelardi..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Oʻrmonga {{ajrat|oʻt}} ketsa, hoʻlu quruq barobar yonar ekan.. Hozir ham shunday boʻldi.|[[w:N. Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}.&lt;br/&gt;'''Oʻzini oʻtga, suvga urmoq''' - biror maqsad yoʻlida har qanday, hatto bir-biriga zid ishga ham qoʻl urmoq. {{misol|Oʻzini {{ajrat|oʻt}}ga urdi, suvga urdi, iigqilib, uchastka taqsimlovchi texnik boʻlib oldi.|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}&lt;br/&gt; '''Oʻt bilan suvdek''' - bir-biriga qarama-qarshi munosabatli. {{misol|Ilgarilari {{ajrat|oʻt}} bilan suvdek boʻlgan kundoshlar endi sirdosh boʻlib, chekka-chekkada pichirlashadigan boʻldilar.|[[w:A. Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}&lt;br/&gt;'''Oʻt qoʻymoq''' - yondirmoq, yoqmoq. {{misol|Oʻzbek oyim hasharchi xotindan biriga tandirga {{ajrat|oʻt}} qoʻyishni buyurdi-da, oʻzi Zaynabning oldiga keldi.|[[w:A. Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tohirning moʻljali qirq-ellik qadam ichkariroqqa borib, koʻprikning oʻrtasidan {{ajrat|oʻt}} qoʻyish edi.|[[w:P. Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}
#Alanga, yolqin. {{misol|Soyning u betidagi togʻlarda soqqadek-soqqadek {{ajrat|oʻt}} yaltirardi.|[[w:S. Anorboyev|Sunnatulla Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Shu on uning oʻng tomonidagi tepalikda yalt etib {{ajrat|oʻt}} koʻrindi.|[[w:J. Tashenov|Jumabay Tashenov]]|Jangchi Oʻtegen}}
#Olovning alangasi soʻngan (toʻxtagan) holati; choʻgʻ. {{misol|Tanchaga {{ajrat|oʻt}} solmoq.}} {{misol|Oʻchoqdagi {{ajrat|oʻt}}ni asta-sekin kul bosdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.
#{{koʻchma|uz}} Quyoshning oʻt yalligʻi kabi kattak, qizdiradigan, kuydiradigan holati; taft. {{misol|Ayni tush chogʻi-ku, kelinoyijon, Quyosh oʻz {{ajrat|oʻt}}idan behol boʻlgan payt.|[[w:Q. Rahimbekova|Qutlibeka Rahimbekova]]|Yuragimda koʻrganlarim}}
#{{koʻchma|uz}} Kishi ruhiyatidagi, qalbidagi alanga, olov kabi &quot;yonuvchi&quot; (&quot;yondiruvchi&quot;), &quot;kuydiradigan&quot; holat; &quot;olov&quot;. {{misol|Ishq {{ajrat|oʻt}}i.}} {{misol|Hijron {{ajrat|oʻt}}i.}} {{misol|..koʻzlarida gʻazab, nafrat {{ajrat|oʻt}}lari chaqnagan ayolning surati tushirilgan plakatlar yopishtirilgan.|[[w:R. Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Sen yetim emassan}}. {{misol|U jahl {{ajrat|oʻt}}ida yonib, &quot;Senday togʻam yoʻq&quot;, deya qichqiradi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} {{misol|U kishilar qalbida gʻayrat {{ajrat|oʻt}}ini yoqa oladi.|Gazetadan||}} {{misol|Kayxusravning oʻlganini bilib, eroniylarning ruhi tushib ketdi, ularning gʻalabaga boʻlgan ishonchlariga putur yetib, yurakdagi {{ajrat|oʻt}}lari soʻna boshladi.|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}} {{misol|Bu {{ajrat|oʻt}} [intiqom {{ajrat|oʻt}}i] ogʻirni yengil, uzoqni yaqin qiladi; poʻlatni eritadi, oʻlimga dahshat soladi. Ahmadjon koʻrgan hamma jangchining qalbida mana shunday {{ajrat|oʻt}} yonar edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}&lt;br/&gt;'''Yuragiga oʻt yoqmoq''' - biror narsaga zavq-ishtiyoq, intilish hissini qoʻzgʻatmoq, uygʻotmoq. {{misol|Ammo hech biri yuragida notanish qiz yoqib ketgan {{ajrat|oʻt}}ni pasaytira olmadi.|[[w:M. Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Vodiyning manman degan raislari yuragiga {{ajrat|oʻt}} yoqqan kishi — Polvon aka Qozoqov boʻladi.|[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Oʻt olmoq''' - alangalanmoq, alangalanib kuchaymoq. {{misol|Uning Oʻrmonjonga qarshi yuragidagi adovati {{ajrat|oʻt}} ola bordi.|[[w:A. Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Arabboyning yotoqxonaga kirib ketayotganini koʻrgach, koʻnglida hozirgina bir oz susaygan norozilik yangidan {{ajrat|oʻt}} oladi.|[[w:P. Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}.
#{{koʻchma|uz}} Kishi qalbi (ruhi)dagi joʻshqin holat; joʻshqinlik, harorat. {{misol|Gʻulomjon endi oʻzini ancha tutib olib, {{ajrat|oʻt}} bilan, harorat bilan gapirdi.|[[w:M. Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#{{koʻchma|uz}} Qalbida shunday oʻti bor; oʻtli. {{misol|Hoy, {{ajrat|oʻt}} yigit, haligi soʻzlaring oltinga arziydi, ammo har kimga soʻzlayverma.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Otish qurollaridan yalpi, toʻxtovsiz uzilgan oʻqlar. {{misol|Dushmanning {{ajrat|oʻt}}idan bir-ikki qayiqqa shikoyat yetdi.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}} {{misol|Tepalik har xil turdagi toʻplar, minomyotlar, pulemyotlar {{ajrat|oʻt}}i ostida qattiq himoya qilib turilibdi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}}
#''maxe.'' Elektr zaryadi. &lt;br/&gt;'''Oʻt bermoq''' ''yoki'' '''oʻt oldirmoq''' - zaryadlamoq, zaryadlab ishlatmoq. U {{misol|darhol mototsikl motoriga {{ajrat|oʻt}} berib.. suv hovuzi tomon shamolday uchib ketdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} {{misol|Bozor Hamroyevich mashina motorini {{ajrat|oʻt}} oldirdi.|[[w:Oʻ. Usmonov|Oʻ. Usmonov]]|Sirli sohil}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oʻt'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi II===
Poyasi yogʻochlanmaydigan, chorva mollari uchun asosiy ozuqa boʻladigan yashil oʻsimlik; alaf. {{misol|Yovvoyi {{ajrat|oʻt}}lar. Dorivor {{ajrat|oʻt}}lar. Chorvabop {{ajrat|oʻt}}lar. Suv {{ajrat|oʻt}}lari.}} {{misol|Barra {{ajrat|oʻt}}larga xoʻp toʻy, Hech kim bermaydi xalal.|[[w:I. Muslim|I. Muslim]]}} {{misol|[Hulkarning] Qaddi-qomati nozik koʻrinsa ham, oʻzi yigitlarday zapt bilan {{ajrat|oʻt}} oʻrar.. edi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Qora koʻzlar}} {{misol|Qoʻylar {{ajrat|oʻt}}dan boshini k{{ajrat|oʻt}}armaydi.|[[w:O. Qoʻchqorbekov|O. Qoʻchqorbekov]]|Choʻpon Roʻzi baxshi}}

==Tarjimalari==
*{{sah}}: [[от]]

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oʻt'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi III===
Jigardan ajralib chiquvchi sargʻish-yashil rangli achchiq suyuqlik. {{misol|Kim-gadir yovvoyi echkining terisimi, ayiqning {{ajrat|oʻt}}imi kerak ekan.|[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bugʻdoy pishigʻiga yetmaganlar}}.&lt;/br&gt;'''O‘t pufagi''' - jigarning pastki yuzasidagi maxsus chuqurchada joylashgan, hajmi 50-60 sm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;, shakli nokka oʻxshash pufakcha (unda ortiqcha oʻt saqlanadi).&lt;/br&gt;'''Oʻti yorilmoq''' - ''ayn.'' oʻtakasi yorilmoq ''q.'' [[oʻtaka]].

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЎТ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-ism}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
:
'''Oʻt''' — poyasi yogochlanmaydigan, chorva mollari uchun asosiy ozuqa boʻlgan yashil oʻsimliklarning hayotiy shakli.

{{-trans-|Oʻt|
*{{hy}}: [[կրակ]] (krak)
*{{bg}}: [[огън]] (ógǎn)
*{{de}}: [[Feuer]]
*{{en}}: [[fire]]
*{{es}}: [[fuego]]
*{{fa}}: [[آتش]] (âtaš)
*{{it}}: [[fuoco]]
*{{jv}}: [[geni]]
*{{lb}}: [[Feier]]
*{{km}}: [[ភ្លើង]] (pləəng)
*{{mg}}: [[afo]]
*{{mi}}: [[ahi]]
*{{nl}}: [[vuur]]
*{{no}}: [[ild]], [[eld]]
*{{pt}}: [[fogo]]
*{{ru}}: [[огонь]] (ogónʹ)
*{{si}}: [[ගින්‍න]] (gin‍na)
*{{sv}}: [[brand]]
*{{sw}}: [[moto]]
*Tagalcha: [[apoy]]
*{{tt}}: [[ут]] (ut)
*{{tr}}: [[od]], [[ot]]
*{{tyv}}: [[оът]]
*{{uk}}: [[вогонь]] (vohónʹ)
*{{ug}}: [[ئوت]]
*{{vi}}: [[lửa]], [[hoả]]
*{{zh}}: [[火]]
*{{sah}}: [[уот]]
*{{el}}: [[φωτιά]] (fotiá)
|}}
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;oʻt I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[огонь]]; [[пожар]]; {{tarjmisoli|yerga tushgan gul boʻlur, oʻtga tushgan koʻl boʻlur }} {{izoh|посл}}. что попало на землю станет цветком, что попало в огонь - пеплом; {{tarjmisoli|oʻt yoqmoq }} разжигать огонь; разжигать, растопить (печь); {{tarjmisoli|oʻt yoquvchi }} истопник; кочегар; {{tarjmisoli|oʻt olmoq }} 1) возгораться, загораться, воспламениться, запылать; быть охваченным пожаром; {{tarjmisoli|dushman  kemasi oʻt olib ketdi }} вражеское судно загорелось; 2) {{izoh|перен}}. вспыхивать, разгораться; {{tarjmisoli|koʻksim oʻt oldi }} у меня душа горит; {{tarjmisoli|oʻt oldirmoq }} 1) зажигать, разжигать; {{tarjmisoli|papirosni oʻt oldirmoq }} зажечь папиросу; прикурить; 2) поджигать; {{tarjmisoli|oʻt tushdi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}oʻt ketdi }} возник пожар; {{tarjmisoli|uyga oʻt tushdi }} дом загорелся; {{tarjmisoli|uyingga oʻt tushsin }} {{izoh|бран}}. чтоб твой дом сгорел; {{tarjmisoli|ichimga oʻt tushdi }} у меня все внутри горит; {{tarjmisoli|oʻt chiqdi }} возник пожар; {{tarjmisoli|chekib tashlangan papirosdan oʻt chiqibdi }} пожар возник от брошенного окурка; {{tarjmisoli|oʻt oʻchirmoq }} тушить, гасить огонь; тушить пожар; {{tarjmisoli|oʻt oʻchirish komandasi }} пожарная команда; {{tarjmisoli|oʻt qalamoq }} разводить огонь (в печи); разжигать костёр; {{tarjmisoli|oʻt qoʻymoq }} 1) разжигать (печь, очаг), разводить огонь, растапливать; 2) поджигать, устраивать пожар; {{tarjmisoli|oʻtga yoqmoq }} сжигать;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|воен}}. [[огонь]], [[стрельба]]; {{tarjmisoli|oʻt ochmoq }} 1) открывать огонь, открывать стрельбу; {{tarjmisoli|oʻt ochish nuqtasi }} огневая точка; 2) {{izoh|перен}}. открывать огонь, брать под обстрел;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[огонь]], [[пламя]], [[пыл]]; {{tarjmisoli|ishq oʻti }} любовный пыл; {{tarjmisoli|yurakka ishq oʻti tushdi }} сердце охвачено пламенем любви, огнем любви; {{tarjmisoli|koʻnglida ishonch oʻtlari chaqnadi }} в его душе вспыхнули искорки веры;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[задор]], [[энергия]], [[пыл]]; // [[огонь]], [[сорвиголова]]; {{tarjmisoli|uning yuragida oʻti bor }} у него есть задор, он энергичен; {{tarjmisoli|oʻt yigit!}}  юноша - огонь!; {{tarjmisoli|* oʻzini oʻtga, choʻqqa urmoq }} ({{izoh|букв}}. бросаться в огонь и раскалённые угли) перепробовать всё, не останавливаясь ни перед чем; {{tarjmisoli|oʻtiga kuymoq }} горевать ({{izoh|о ком-чём-л}}.), болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|Hasanxon polvon yolgʻiz bolasining oʻtiga kuyib turib edi... }} («Равшан») Хасанхан-богатырь горевал о своём единственном сыне; {{tarjmisoli|oʻtdek kuymoq }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}oʻtga tushmoq}} ) прогореть ({{izoh|на чем-л}}.); потерпеть большой ущерб, понести огромный убыток; {{tarjmisoli|xatga tushding- oʻtga tushding }} {{izoh|см}}. '''[[xat]] 7'''.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''oʻt II'''&lt;br /&gt;
[[трава]]; // [[травяной]]; '''[[yovvoyi]] '''({{izoh|или '''}}[[begona]]''') {{tarjmisoli|oʻt }} сбрная трава, сорняк; {{tarjmisoli|shuvoq oʻt }} полынь; {{tarjmisoli|oʻt oʻrmoq }} косить траву; {{tarjmisoli|oʻt oʻsimliklar }} травяные растения.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''oʻt III'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[жёлчь]]; // [[жёлчный]];&lt;br /&gt;
'''2 '''[[жёлчный]] [[пузырь]]; {{tarjmisoli|oʻt pufagi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}oʻt xaltasi }} жёлчный пузырь; {{tarjmisoli|* oʻtim yorildi }} я очень испугался, я сильно перепугался; {{tarjmisoli|dori desa oʻti yoriladi}}  он очень боится лекарств; {{tarjmisoli|oʻtini yormoq }} смертельно испугать, перепугать.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>t4zev5cmvljeuuklzazbicvjq8t195l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moʻgʻuliston</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17334</id>
    <revision>
      <id>638813</id>
      <parentid>629653</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T08:00:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="428" sha1="cmrpfvuld0hphs2qt6ulyokgjn0yiet" xml:space="preserve">={{-uz-}}=
==Atoqli ot==
{{PAGENAME}}
[[turkum:Oʻzbekchada atoqli ot soʻzlar]]

===Ma’nosi===
#Hozirgi Mongoliyaning nomi.
#Mo‘ullar ko‘pchilikni tashkil etadigan o‘lka(lar).
#O‘tmishda hozirgi Sharqiy Turkistonning hududiga to‘g‘ri keluvchi o‘lkada vujudga kelgan (asl nomi noma’lum bo‘lgan) davlat. 

==Tillar==
*{{en}}: [[Mongolia]]
*{{pt}}: [[Mongólia]]
*{{vi}}: [[Mông Cổ]]

==Osiyo==
{{Osiyo-uz}}</text>
      <sha1>cmrpfvuld0hphs2qt6ulyokgjn0yiet</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638816</id>
      <parentid>638813</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T08:55:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ma’nosi */</comment>
      <origin>638816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="431" sha1="6vpam2z290cdoihadx3u6ivi99pwou0" xml:space="preserve">={{-uz-}}=
==Atoqli ot==
{{PAGENAME}}
[[turkum:Oʻzbekchada atoqli ot soʻzlar]]

===Ma’nosi===
#Hozirgi Mongoliyaning nomi.
#Mo‘g‘ullar ko‘pchilikni tashkil etadigan o‘lka(lar).
#O‘tmishda hozirgi Sharqiy Turkistonning hududiga to‘g‘ri keluvchi o‘lkada vujudga kelgan (asl nomi noma’lum bo‘lgan) davlat.

==Tillar==
*{{en}}: [[Mongolia]]
*{{pt}}: [[Mongólia]]
*{{vi}}: [[Mông Cổ]]

==Osiyo==
{{Osiyo-uz}}</text>
      <sha1>6vpam2z290cdoihadx3u6ivi99pwou0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>bosiriq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25809</id>
    <revision>
      <id>638761</id>
      <parentid>560989</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T16:12:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1905" sha1="41yrwr9d7igfktt4jt7mabu1gp54cef" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== bosiriq 1 ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bo-si-riq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Yomon tush, dahshatli tush. {{misol|Urushda kechirganlari qora {{ajrat|bosiriq}}day, baʼzan xotiradan oʻtajak.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|..birdan parishon xayollar quyunidan, ogʻir {{ajrat|bosiriq}}dan qutulganday qichqirdi Ahmad Husayn.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}
#{{koʻchma|uz}} Dahshat, xavf, qoʻrqinch. {{misol|..qayoqqa koʻz yuritsang, uchchiga chiqqan qashshoqlikning, zabushshkning bosirigʻi xuddi chuqur oʻpqonday yutaman deb turibdi.|[[w:Sharq yulduzi|&quot;Sharq yulduzi&quot;]]}}
#{{shv.|uz}} Yopiq, ot yopigʻi.{{misol| Miroxoʻr yuganlab Gʻirotni, {{ajrat|bosiriq}} julini shipirib tortdi.|[[w:Nigor va Zamon|&quot;Nigor va Zamon&quot;}}

&lt;/a&gt;BOSIRIQ II'' shv. ayn.'' bosim II.

== bosiriq III ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bo-si-riq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
: Bosilgan, toptalgan, ezilgan, yanchilgan.{{misol| Nari tur-beri tur qilib, besh-olti kishi otga {{ajrat|bosiriq}} boʻlganni oʻr-tadan olib chiqdshshr.}} A. Qodiriy, Uloqda. {{misol|Qushbegi bilan men goʻyo togʻ ostida {{ajrat|bosiriq}} boʻlgan edik.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|БОСИРИҚ}}
=== Tarjimalari ===

'''bosiriq'''
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''bosiriq I'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[кошмар]]; {{tarjmisoli|urushda kechirganlari qora bosiriqday baʼzan xotiradan oʻtadi }} пережитое на войне порою всплывает в его памяти как ужасный кошмар;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|обл. }}[[попона]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''bosiriq II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|обл. }}= '''[[bosim]] II'''.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>41yrwr9d7igfktt4jt7mabu1gp54cef</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638762</id>
      <parentid>638761</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T16:12:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1907" sha1="ijed3a9yy64ae4tpr3kzzzakryfbj25" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== bosiriq 1 ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bo-si-riq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Yomon tush, dahshatli tush. {{misol|Urushda kechirganlari qora {{ajrat|bosiriq}}day, baʼzan xotiradan oʻtajak.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|..birdan parishon xayollar quyunidan, ogʻir {{ajrat|bosiriq}}dan qutulganday qichqirdi Ahmad Husayn.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}
#{{koʻchma|uz}} Dahshat, xavf, qoʻrqinch. {{misol|..qayoqqa koʻz yuritsang, uchchiga chiqqan qashshoqlikning, zabushshkning bosirigʻi xuddi chuqur oʻpqonday yutaman deb turibdi.|[[w:Sharq yulduzi|&quot;Sharq yulduzi&quot;]]}}
#{{shv.|uz}} Yopiq, ot yopigʻi. {{misol|Miroxoʻr yuganlab Gʻirotni, {{ajrat|bosiriq}} julini shipirib tortdi.|[[w:Nigor va Zamon|&quot;Nigor va Zamon&quot;]]}}

&lt;/a&gt;BOSIRIQ II'' shv. ayn.'' bosim II.

== bosiriq III ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bo-si-riq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
: Bosilgan, toptalgan, ezilgan, yanchilgan.{{misol| Nari tur-beri tur qilib, besh-olti kishi otga {{ajrat|bosiriq}} boʻlganni oʻr-tadan olib chiqdshshr.}} A. Qodiriy, Uloqda. {{misol|Qushbegi bilan men goʻyo togʻ ostida {{ajrat|bosiriq}} boʻlgan edik.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|БОСИРИҚ}}
=== Tarjimalari ===

'''bosiriq'''
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''bosiriq I'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[кошмар]]; {{tarjmisoli|urushda kechirganlari qora bosiriqday baʼzan xotiradan oʻtadi }} пережитое на войне порою всплывает в его памяти как ужасный кошмар;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|обл. }}[[попона]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''bosiriq II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|обл. }}= '''[[bosim]] II'''.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>ijed3a9yy64ae4tpr3kzzzakryfbj25</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638763</id>
      <parentid>638762</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T16:14:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1906" sha1="3xwlzl9xibsxfsaaeioxwzf8g14y1pd" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== bosiriq 1 ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bo-si-riq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Yomon tush, dahshatli tush. {{misol|Urushda kechirganlari qora {{ajrat|bosiriq}}day, baʼzan xotiradan oʻtajak.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|..birdan parishon xayollar quyunidan, ogʻir {{ajrat|bosiriq}}dan qutulganday qichqirdi Ahmad Husayn.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}
#{{koʻchma|uz}} Dahshat, xavf, qoʻrqinch. {{misol|..qayoqqa koʻz yuritsang, uchchiga chiqqan qashshoqlikning, zabunlikning bosirigʻi xuddi chuqur oʻpqonday yutaman deb turibdi.|[[w:Sharq yulduzi|&quot;Sharq yulduzi&quot;]]}}
#{{shv.|uz}} Yopiq, ot yopigʻi. {{misol|Miroxoʻr yuganlab Gʻirotni, {{ajrat|bosiriq}} julini shipirib tortdi.|[[w:Nigor va Zamon|&quot;Nigor va Zamon&quot;]]}}

&lt;/a&gt;BOSIRIQ II'' shv. ayn.'' bosim II.

== bosiriq III ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bo-si-riq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
: Bosilgan, toptalgan, ezilgan, yanchilgan.{{misol| Nari tur-beri tur qilib, besh-olti kishi otga {{ajrat|bosiriq}} boʻlganni oʻr-tadan olib chiqdshshr.}} A. Qodiriy, Uloqda. {{misol|Qushbegi bilan men goʻyo togʻ ostida {{ajrat|bosiriq}} boʻlgan edik.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|БОСИРИҚ}}
=== Tarjimalari ===

'''bosiriq'''
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''bosiriq I'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[кошмар]]; {{tarjmisoli|urushda kechirganlari qora bosiriqday baʼzan xotiradan oʻtadi }} пережитое на войне порою всплывает в его памяти как ужасный кошмар;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|обл. }}[[попона]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''bosiriq II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|обл. }}= '''[[bosim]] II'''.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>3xwlzl9xibsxfsaaeioxwzf8g14y1pd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638764</id>
      <parentid>638763</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T16:15:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* bosiriq I */</comment>
      <origin>638764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1916" sha1="sxu8tn5crgari3bz7zs3i55spdoraaq" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== bosiriq I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bo-si-riq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Yomon tush, dahshatli tush. {{misol|Urushda kechirganlari qora {{ajrat|bosiriq}}day, baʼzan xotiradan oʻtajak.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|..birdan parishon xayollar quyunidan, ogʻir {{ajrat|bosiriq}}dan qutulganday qichqirdi Ahmad Husayn.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}
#{{koʻchma|uz}} Dahshat, xavf, qoʻrqinch. {{misol|..qayoqqa koʻz yuritsang, uchchiga chiqqan qashshoqlikning, zabunlikning bosirigʻi xuddi chuqur oʻpqonday yutaman deb turibdi.|[[w:Sharq yulduzi|&quot;Sharq yulduzi&quot;]]}}
#{{shv.|uz}} Yopiq, ot yopigʻi. {{misol|Miroxoʻr yuganlab Gʻirotni, {{ajrat|bosiriq}} julini shipirib tortdi.|[[w:Nigor va Zamon|&quot;Nigor va Zamon&quot;]]}}

== bosiriq II ==
{{shv.}} {{ayn.}} [[bosim]] II.

== bosiriq III ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bo-si-riq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
: Bosilgan, toptalgan, ezilgan, yanchilgan.{{misol| Nari tur-beri tur qilib, besh-olti kishi otga {{ajrat|bosiriq}} boʻlganni oʻr-tadan olib chiqdshshr.}} A. Qodiriy, Uloqda. {{misol|Qushbegi bilan men goʻyo togʻ ostida {{ajrat|bosiriq}} boʻlgan edik.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|БОСИРИҚ}}
=== Tarjimalari ===

'''bosiriq'''
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''bosiriq I'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[кошмар]]; {{tarjmisoli|urushda kechirganlari qora bosiriqday baʼzan xotiradan oʻtadi }} пережитое на войне порою всплывает в его памяти как ужасный кошмар;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|обл. }}[[попона]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''bosiriq II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|обл. }}= '''[[bosim]] II'''.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>sxu8tn5crgari3bz7zs3i55spdoraaq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638765</id>
      <parentid>638764</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T16:17:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1963" sha1="rjasbjll0un0pyenf2kx7mqmep1nilr" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== bosiriq I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bo-si-riq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Yomon tush, dahshatli tush. {{misol|Urushda kechirganlari qora {{ajrat|bosiriq}}day, baʼzan xotiradan oʻtajak.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|..birdan parishon xayollar quyunidan, ogʻir {{ajrat|bosiriq}}dan qutulganday qichqirdi Ahmad Husayn.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}
#{{koʻchma|uz}} Dahshat, xavf, qoʻrqinch. {{misol|..qayoqqa koʻz yuritsang, uchchiga chiqqan qashshoqlikning, zabunlikning bosirigʻi xuddi chuqur oʻpqonday yutaman deb turibdi.|[[w:Sharq yulduzi|&quot;Sharq yulduzi&quot;]]}}
#{{shv.|uz}} Yopiq, ot yopigʻi. {{misol|Miroxoʻr yuganlab Gʻirotni, {{ajrat|bosiriq}} julini shipirib tortdi.|[[w:Nigor va Zamon|&quot;Nigor va Zamon&quot;]]}}

== bosiriq II ==
{{shv.}} {{ayn.}} [[bosim]] II.

== bosiriq III ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bo-si-riq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Bosilgan, toptalgan, ezilgan, yanchilgan. {{misol|Nari tur-beri tur qilib, besh-olti kishi otga {{ajrat|bosiriq}} boʻlganni oʻrtadan olib chiqdshshr.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Uloqda}} {{misol|Qushbegi bilan men goʻyo togʻ ostida {{ajrat|bosiriq}} boʻlgan edik.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|БОСИРИҚ}}
=== Tarjimalari ===

'''bosiriq'''
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''bosiriq I'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[кошмар]]; {{tarjmisoli|urushda kechirganlari qora bosiriqday baʼzan xotiradan oʻtadi }} пережитое на войне порою всплывает в его памяти как ужасный кошмар;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|обл. }}[[попона]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''bosiriq II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|обл. }}= '''[[bosim]] II'''.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>rjasbjll0un0pyenf2kx7mqmep1nilr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638766</id>
      <parentid>638765</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T16:17:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1962" sha1="cckgdlh7uz23gqkeqg4a935zk7ckweg" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== bosiriq I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bo-si-riq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Yomon tush, dahshatli tush. {{misol|Urushda kechirganlari qora {{ajrat|bosiriq}}day, baʼzan xotiradan oʻtajak.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|..birdan parishon xayollar quyunidan, ogʻir {{ajrat|bosiriq}}dan qutulganday qichqirdi Ahmad Husayn.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}
#{{koʻchma|uz}} Dahshat, xavf, qoʻrqinch. {{misol|..qayoqqa koʻz yuritsang, uchchiga chiqqan qashshoqlikning, zabunlikning bosirigʻi xuddi chuqur oʻpqonday yutaman deb turibdi.|[[w:Sharq yulduzi|&quot;Sharq yulduzi&quot;]]}}
#{{shv.|uz}} Yopiq, ot yopigʻi. {{misol|Miroxoʻr yuganlab Gʻirotni, {{ajrat|bosiriq}} julini shipirib tortdi.|[[w:Nigor va Zamon|&quot;Nigor va Zamon&quot;]]}}

== bosiriq II ==
{{shv.}} {{ayn.}} [[bosim]] II.

== bosiriq III ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''bo-si-riq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Bosilgan, toptalgan, ezilgan, yanchilgan. {{misol|Nari tur-beri tur qilib, besh-olti kishi otga {{ajrat|bosiriq}} boʻlganni oʻrtadan olib chiqdilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Uloqda}} {{misol|Qushbegi bilan men goʻyo togʻ ostida {{ajrat|bosiriq}} boʻlgan edik.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|БОСИРИҚ}}
=== Tarjimalari ===

'''bosiriq'''
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''bosiriq I'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[кошмар]]; {{tarjmisoli|urushda kechirganlari qora bosiriqday baʼzan xotiradan oʻtadi }} пережитое на войне порою всплывает в его памяти как ужасный кошмар;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|обл. }}[[попона]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''bosiriq II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|обл. }}= '''[[bosim]] II'''.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>cckgdlh7uz23gqkeqg4a935zk7ckweg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>qoʻrqinchli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30376</id>
    <revision>
      <id>638767</id>
      <parentid>626425</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T16:21:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>638767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1206" sha1="bqndla7n7a2wjun41lxdxra4nfkqbdh" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qoʻr-qinch-li'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Kishini qoʻrquvga, va-himaga, dahshatga soladigan, dahshatli, va-himali. ''Koʻrqinchli tush. Koʻrqinchli manzara. yat Uning rangi oqarib, vajohati qoʻrqinch-li tuye olgan edi.'' M. Hazratqulov, Jurʼat. {{misol|Odamlarning uningsiz ham xarob egni-bosh-lari toʻkildi, afsonalardagi yaʼjuj-ma-juj kabi {{ajrat|qoʻrqinchli}} tuye oldi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

2 Kishini xavotirlikka soladigan, be-zovta, xavotir qiladigan; xavfli, xatarli. {{misol|{{ajrat|Qoʻrqinchli}} kasallik.}} n {{misol|Uzun va issiq yoz kunida podshohni saharliksiz qoldirish be-gimlar uchun oʻzlari och-nahor qoliiilaridan {{ajrat|qoʻrqinchli}}roq edi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚЎРҚИНЧЛИ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-adj}}
*{{kjh}}: [[хорғыстығ]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qoʻrqinchli'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[страшный]], [[ужасный]], [[жуткий]];&lt;br /&gt;
'''2 '''[[опасный]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>bqndla7n7a2wjun41lxdxra4nfkqbdh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638769</id>
      <parentid>638767</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T17:19:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>638769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1240" sha1="7zfx4648ejqbqcdfs09u7ujf324zuoe" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qoʻr-qinch-li'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Kishini qoʻrquvga, va-himaga, dahshatga soladigan, dahshatli, va-himali. ''Koʻrqinchli tush. Koʻrqinchli manzara. yat Uning rangi oqarib, vajohati qoʻrqinch-li tuye olgan edi.'' M. Hazratqulov, Jurʼat. {{misol|Odamlarning uningsiz ham xarob egni-bosh-lari toʻkildi, afsonalardagi yaʼjuj-ma-juj kabi {{ajrat|qoʻrqinchli}} tuye oldi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

2 Kishini xavotirlikka soladigan, be-zovta, xavotir qiladigan; xavfli, xatarli. {{misol|{{ajrat|Qoʻrqinchli}} kasallik.}} n {{misol|Uzun va issiq yoz kunida podshohni saharliksiz qoldirish be-gimlar uchun oʻzlari och-nahor qoliiilaridan {{ajrat|qoʻrqinchli}}roq edi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚЎРҚИНЧЛИ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-adj}}

*{{tyv}}: [[коргунчуг]]
*{{kjh}}: [[хорғыстығ]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qoʻrqinchli'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[страшный]], [[ужасный]], [[жуткий]];&lt;br /&gt;
'''2 '''[[опасный]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>7zfx4648ejqbqcdfs09u7ujf324zuoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>bebiliska</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32605</id>
    <revision>
      <id>638782</id>
      <parentid>559421</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T03:51:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimologiyasi */</comment>
      <origin>638782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1717" sha1="59e1nz5q4t9wb2nw5ds2pkwatkm0bgy" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''be-bi-lis-ka'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{misol|{{ajrat|Bebiliska}} pul topishga odatlanib, xizmatini tark etadi.}} Oybek, O. v. shabadalar.{{misol| {{ajrat|Bebiliska}} pul topishga oʻrganib qolgan Ismoilov koʻp vaqt dami ichida yurdi.}} Gazetadan.

2 Pala-partish, betartib; rejasiz.'' Shunday faktlar ham borki.. sugʻoriladigan yerlardan bebsh1iska foydalanilmoqda.'' Gazetadan.{{misol| Baʼzan metall naqadar {{ajrat|bebiliska}} sarflab yuborshtyotganini aytmaysizmi! Sh.}}

:Rashidov.{{misol| Dushman pulemyoti {{ajrat|bebiliska}} ni-qoblanganidan, artilleriyamiz ovozini oʻchi-rishdan ojiz edi.}} N. Safarov, Olovli izlar.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БЕБИЛИСКА}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;bebiliska&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|разг.&lt;br /&gt;
'''}}1 '''[[заработанное]], [[добытое]] [[легко]]; {{tarjmisoli|bebiliska pul }} деньги, заработанные  (добытые) легко; бешеные деньги; {{tarjmisoli|Nasimjon bebiliska pul topishga odatlanib, xizmatnitark etadi }} (Ойбек, «О. в. шабадалар») Насимджан, привыкнув к лёгкому заработку, бросает работу;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[растрачиваемое]] [[легко]], [[без]] [[счёта]]; // [[без]] [[счёта]]; {{tarjmisoli|bebiliska sarf qilmoq }} тратить не считая, зря; тратить направо и налево, тратить, расходовать безалаберно; транжирить.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>59e1nz5q4t9wb2nw5ds2pkwatkm0bgy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638783</id>
      <parentid>638782</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T03:52:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1953" sha1="6lnaw35l1ckdb7dgff9f1typ6k4i3mh" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''be-bi-lis-ka'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{s. t.|uz}} Osonlik bilan, mehnat-mashaqqatsiz topilgan; tekin va hisobsiz.{{misol| Bebiliska daromad. m Otasining panohida {{ajrat|bebiliska}} pul bilan hayot kechirgan Shokir ichi qora bir odam edi.}} H. Noʻʼmon, Fasllar. {{misol|[Nasimjon] {{ajrat|Bebiliska}} pul topishga odatlanib, xizmatini tark etadi.}} Oybek, O. v. shabadalar.{{misol| {{ajrat|Bebiliska}} pul topishga oʻrganib qolgan Ismoilov koʻp vaqt dami ichida yurdi.}} Gazetadan.

2 Pala-partish, betartib; rejasiz.'' Shunday faktlar ham borki.. sugʻoriladigan yerlardan bebsh1iska foydalanilmoqda.'' Gazetadan.{{misol| Baʼzan metall naqadar {{ajrat|bebiliska}} sarflab yuborshtyotganini aytmaysizmi! Sh.}}

:Rashidov.{{misol| Dushman pulemyoti {{ajrat|bebiliska}} niqoblanganidan, artilleriyamiz ovozini oʻchirishdan ojiz edi.}} N. Safarov, Olovli izlar

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БЕБИЛИСКА}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;bebiliska&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|разг.&lt;br /&gt;
'''}}1 '''[[заработанное]], [[добытое]] [[легко]]; {{tarjmisoli|bebiliska pul }} деньги, заработанные  (добытые) легко; бешеные деньги; {{tarjmisoli|Nasimjon bebiliska pul topishga odatlanib, xizmatnitark etadi }} (Ойбек, «О. в. шабадалар») Насимджан, привыкнув к лёгкому заработку, бросает работу;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[растрачиваемое]] [[легко]], [[без]] [[счёта]]; // [[без]] [[счёта]]; {{tarjmisoli|bebiliska sarf qilmoq }} тратить не считая, зря; тратить направо и налево, тратить, расходовать безалаберно; транжирить.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>6lnaw35l1ckdb7dgff9f1typ6k4i3mh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>gʻoz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34140</id>
    <revision>
      <id>638804</id>
      <parentid>634767</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T06:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>638804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3231" sha1="eyuja7wf5ejp0nn8arnfgk8vp7a7prc" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== gʻoz I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''gʻoz'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
1 Yovvoyi yoki xonakilashtirilgan, boʻyni uzun, suvda suzuvchi yirik qush. {{misol|Anavi Toʻlaganning erkatoyi! Minaman, deb {{ajrat|gʻoz}}lar-ni quvlagani-quvlagan.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}. {{misol|Koʻklam keldi, uchib oʻtdi {{ajrat|gʻoz}}u tur-nalar.|[[w:Gʻ. Gʻulom|Gʻ. Gʻulom]]}}. {{misol|Sohilida chayqalar qamish.. Uchiboʻtar baʼzan oʻrdak, {{ajrat|gʻoz}}.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}.

'''2 '''{{koʻchma|uz}} Gavdani tik koʻtargan holda: tik turib; tikka. {{misol|Gavdani {{ajrat|gʻoz}} tutmoq. U {{ajrat|gʻoz}} yurib chiqib ketdi.}} n {{misol|Qizil shapkali qot-magina temiryoʻlchi minbarga yugurib chiq-di-da, Oxunboboyev oldida {{ajrat|gʻoz}} turib raport berdi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Toshkentliklar}}. {{misol|Kaklik chiroyli boʻynini {{ajrat|gʻoz}} tutganicha, mast koʻz-larini javdiratib.. xonish qilardi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}.

:Gʻoz qarash Boʻynini choʻzib qarash, alang-lash. {{misol|[Bonu] Oʻrniga borib oʻtirib, zaldagi-larga bir {{ajrat|gʻoz}} qarash qilib qoʻydi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Hijron}}.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

== gʻoz II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''gʻoz'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
''\[[w:Rus tili|r.]]'' gaz
[[Turkum:Oʻzbekchada ruschadan oʻzlashgan soʻzlar]]
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
''esk. kt. ayn.'' gaz II.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

== gʻoz III ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''gʻoz'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
{{s. t.|uz}} Kuch-quvvat, kaloriya. {{misol|Gʻozi yoʻq ovqat. Oftobda turib, oʻgʻitning {{ajrat|gʻoz}}i qolmapti. yash Dehqon yetishtirgan nozu neʼ-matlarning {{ajrat|gʻoz}}i boʻlsagina, pazandaning oshi totli boʻladi.|[[w:M. Karimjonov|M. Karimjonov]]|Patinjon}}. {{misol|Koʻmiri yaxshi chiqmadi. {{ajrat|Gʻoz}}i yoʻqqa oʻxshaydi. |[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Hazrati inson}}.


==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ҒОЗ}}
=== Tarjimalari ===

*{{ug}}: [[غاز]]
*{{kjh}}: [[хас]]
*{{sah}}: [[хаас]]
*{{cv}}: [[хур]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[gʻoz]] I&lt;/br&gt;
&lt;/b&gt;[[гусь]]; [[гусиный]]; {{tarjmisoli|~ bolasi }} гусёнок; {{tarjmisoli|urgʻochi ~ }} гусыня; {{tarjmisoli|~ goʻshti }} гусятина; {{tarjmisoli|~ pari }} гусиный пух;{{tarjmisoli| maqtanma, ~, hunaring oz! }} {{izoh|погов}}. {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|maqtanmoq; * ~ yurish }} гусиная походка ({{izoh|когда человек идет, важно выпятив грудь}}).&lt;/br&gt;
&lt;/br&gt;
&lt;b&gt;[[gʻoz]] II&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
{{izoh|уст}}. [[газ]].&lt;/br&gt;
&lt;/br&gt;
&lt;b&gt;[[gʻoz]] III:&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
{{tarjmisoli|~i yoʻq }} малопитательный; некалорийный;{{tarjmisoli| ~i yoʻq ovqat }} малопитательная пища; {{tarjmisoli|~i yoʻq oʻtin }} низкокалорийные дрова.&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>eyuja7wf5ejp0nn8arnfgk8vp7a7prc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>dahshat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34775</id>
    <revision>
      <id>638787</id>
      <parentid>618901</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T04:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>638787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2937" sha1="i255s7qedxohktbej45t3ie01ar42jo" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''dah-shat'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''''
== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
[''a.'' — hayronlik, hayratda qolish]  
'''1''' Nihoyat darajadagi qoʻrqinch, xavf, vahima. {{misol|Gun {{ajrat|dahshat}}i. Urush {{ajrat|dahshat}}i. }}n {{misol|{{ajrat|Dahshat}}dan yuragim orqaga tortib ketdi. |[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}. {{misol|Yodgor {{ajrat|dahshat}}dan qotib qolgan, hech nimaga tushunolmasdi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Koʻzlari {{ajrat|dahshat}} bilan chaqnadi. S.|[[w:Siyoyev|Siyoyev]]|Yorugʻlik}}.

2 Azob-iztirobga soluvchi mudhish ahvol, voqea-hodisa, manzara. {{misol|-{{ajrat|Dahshat}}! — dedi mehmon, — tuni bilan koʻzimni yummay chiq-dim.|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. {{misol|Andijonda boʻlgan voqealar {{ajrat|dahshat}}i Tohir qiyofasiga kirib, Boburga tobora yaqishashib kelmoqda edi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. {{misol|Biz bu {{ajrat|dahshat}}larni bi-rovdan eshitgan emasmiz, oʻz koʻzimiz bilan koʻrganmiz|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Taʼzim}}.

3 Ortiq darajada qoʻrqqan, vahimaga yoki azob-iztirobga tushgan kishining koʻri-nishi, ruhiy holati. {{misol|{{ajrat|Dahshat}} solmoq. {{ajrat|Dahshat}}ga kelmoq (tushmoq).}} m {{misol|Muqaddam {{ajrat|dahshat}} ichida eshikka yopishdi.}} Oʻ. Hoshimov,
4. Asil ma'nosi do'zaxning(Jahannam) eng tubi.

:Qalbingga quloq sol. {{misol|Nigoraning hamon qoʻrqinch, {{ajrat|dahshat}} toʻla koʻzlarida minnat-dorchilik uchquni yiltiradi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Otabek masalaga tushungandek boʻldi va {{ajrat|dahshat}} ichida Ali bilan yoʻlga tushdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}.

=== Sinonimlari ===
[[bosiriq]], [[qo‘rquv]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ДАҲШАТ}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''dahshat'''&lt;br /&gt;
# [[страх]], [[ужас]], [[боязнь]]; {{tarjmisoli|urush ~i }} ужасы войны.
# событие, ситуация, вид, внушающий ужас, страх; {{tarjmisoli|qanday ~! }} какой ужас!
# вид или состояние крайне испуганного человека; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} пугать, запугивать; устрашать; {{tarjmisoli|~ solmoq }} наводить страх ({{izoh|на кого-л}}.); повергать в ужас, устрашать; {{tarjmisoli|~ga kelmoq}}; приходить в ужас, ужасаться
# {{izoh|в роли прил.}} '''a)''' [[страшный]], [[ужасающий]], [[ужасный]]; {{tarjmisoli|~ voqea}} ужасное событие; '''b)''' [[классный]], [[клёвый]], [[крутой]], [[суперский]], [[прикольный]], [[удивительный]]; {{tarjmisoli|o'yin ~ bo'ldi}} игра была просто классной
}}</text>
      <sha1>i255s7qedxohktbej45t3ie01ar42jo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>junjikmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36590</id>
    <revision>
      <id>638760</id>
      <parentid>571686</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T16:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="878" sha1="kr3axwv3xhqst2yezdo3h94q9q3y734" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jun-jik-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
Sovuqdan yoki isitmali kasallikdan eti uvushib qaltiramoq, bukchaymoq. {{misol|Maqsadimiz xonaqohning bir burchagida {{ajrat|junjik}}ib oʻtirib, koʻzlarimizni ilintirib olmoq edi.|[[w:M. Muhammadjonov|M. Muhammadjonov]]|Turmush urinishlari}} {{misol|Xomush tortib, {{ajrat|junjik}}ib qoʻydi shamol, Bir uzim uzumning yuzlari soʻldi.|[[w:Rauf Parfi|Rauf Parfi]]|Tavba}} {{misol|Ertalab va kechqurunlari salqindan odamning eti junjikadigan boʻlib qoldi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖУНЖИКМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[junjikmoq]]&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
{{izoh|обл. &lt;b&gt;}}= [[junjimoq]].&lt;/br&gt;
&lt;/b&gt;
}}</text>
      <sha1>kr3axwv3xhqst2yezdo3h94q9q3y734</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>kabi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38529</id>
    <revision>
      <id>638811</id>
      <parentid>634322</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T06:43:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/~2025-52415-1|~2025-52415-1]] ([[User talk:~2025-52415-1|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/634322|634322]]-sonli tahrir qaytarildi</comment>
      <origin>638811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1893" sha1="hnqdbetntsj9qoxclj3uuv7fh8sk1cv" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''ka-bi'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|KABI ' singari', ' oʻxshash'. {{misol|Baxtli onlar umr tunida yulduzlar {{ajrat|kabi}} chaqnaydi|[[w:Oybek|Oybek]]}}. Bu koʻmakchi asli qadimgi turkiy tildagi 'oʻxshash' maʼnosini anglatgan kib otiga -i egalik qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan (Devon, III, 131: kib; aniŋ kibi); Chigʻatoychada ham kibi shaklida talaffuz qilingan (ССТТН, II, 113). Hozirgi oʻzbek tilida esa birinchi boʻgʻindagi i unlisi ä unlisiga almashgan: kib + i &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; kibi &amp;gt;&amp;nbsp;käbi.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''koʻm.'' Oʻxshatish, moslik yoki qiyosni bildiradi: singari. {{misol|U ham sen {{ajrat|kabi}} serzavq.}} {{misol|Baxtli onlar umr tunida yulduzlar {{ajrat|kabi}} chaqnaydi...|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|U shuncha yillardan beri goʻdak {{ajrat|kabi}} ayasining panohida uxlab yotgan ekan.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Endi deraza ortidagi tol novdalari nazarida qudratli chinor {{ajrat|kabi}} tebranib turardi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|КАБИ}}
== Tarjimalari ==
*{{sah}}: [[курдук]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[kabi]]&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
{{izoh|послелог употребляющийся с основным п. }}[[наподобие]], [[подобно]], [[вроде]], [[как]], [[как]] [[и]]; {{tarjmisoli|sen ~ }} подобно тебе, вроде тебя; {{tarjmisoli|u oʻz otasi ~ mehnatsevar }} он, как и его отец, трудолюбив; {{tarjmisoli|Oʻzbekistonning Toshkent, Samarqand, Fargʻona ~ shaharlari }} такие города Узбекистана, как Ташкент, Самарканд, Фергана.&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>hnqdbetntsj9qoxclj3uuv7fh8sk1cv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638812</id>
      <parentid>638811</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T06:43:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>638812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1905" sha1="lk31wbiuoobp7jaeaafuzzhlv1b1wm0" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''ka-bi'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|KABI ' singari', ' oʻxshash'. {{misol|Baxtli onlar umr tunida yulduzlar {{ajrat|kabi}} chaqnaydi|[[w:Oybek|Oybek]]}}. Bu koʻmakchi asli qadimgi turkiy tildagi 'oʻxshash' maʼnosini anglatgan kib otiga -i egalik qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan (Devon, III, 131: kib; aniŋ kibi); Chigʻatoychada ham kibi shaklida talaffuz qilingan (ССТТН, II, 113). Hozirgi oʻzbek tilida esa birinchi boʻgʻindagi i unlisi ä unlisiga almashgan: kib + i &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; kibi &amp;gt;&amp;nbsp;käbi.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''koʻm.'' Oʻxshatish, moslik yoki qiyosni bildiradi: singari. {{misol|U ham sen {{ajrat|kabi}} serzavq.}} {{misol|Baxtli onlar umr tunida yulduzlar {{ajrat|kabi}} chaqnaydi...|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|U shuncha yillardan beri goʻdak {{ajrat|kabi}} ayasining panohida uxlab yotgan ekan.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Endi deraza ortidagi tol novdalari nazarida qudratli chinor {{ajrat|kabi}} tebranib turardi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}.

=== Sinonimlari ===
[[singari]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|КАБИ}}
== Tarjimalari ==
*{{sah}}: [[курдук]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[kabi]]&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
{{izoh|послелог употребляющийся с основным п. }}[[наподобие]], [[подобно]], [[вроде]], [[как]], [[как]] [[и]]; {{tarjmisoli|sen ~ }} подобно тебе, вроде тебя; {{tarjmisoli|u oʻz otasi ~ mehnatsevar }} он, как и его отец, трудолюбив; {{tarjmisoli|Oʻzbekistonning Toshkent, Samarqand, Fargʻona ~ shaharlari }} такие города Узбекистана, как Ташкент, Самарканд, Фергана.&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>lk31wbiuoobp7jaeaafuzzhlv1b1wm0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>sezgir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48780</id>
    <revision>
      <id>638798</id>
      <parentid>627368</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T04:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1992" sha1="kjhrpakhfknped4tuqyd4bwyqmg1o13" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sez-gir'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Sezish qobiliyati kuchli, tashqi taʼsirni tez sezadigan. {{misol|Sezgir qiz.}} {{misol|U [Tojiboy] endi tulkidek ayyor, boʻridek {{ajrat|sezgir}} boʻlib qolgan edi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Ibodov yumshoq supurgi boʻlsa-da, tabiatan {{ajrat|sezgir}}, ziyrak odam edi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}
#Tez fahmlab oladigan; ziyrak, hushyor; fahm-farosatli. {{misol|Boshliqning xuishuomala, madaniyatli boʻlgani yaxshi-yu, qani endi u yana {{ajrat|sezgir}}roq, gʻamxoʻrroq ham boʻlsa.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}. {{misol|Sanʼatkorning ichki dunyosi, murakkab ijodiy shaxsiyati alohida {{ajrat|sezgir}} boʻladi, hayotni tushunish bilan oʻtkirlashgandir.|Gazetadan}}
#Eng kichik oʻzgarishlarni ham qayd etadigan. {{misol|{{ajrat|Sezgir}} tarozi.}} {{misol|Chuqur quduqlarga va yer yuziga oʻrnatilgan {{ajrat|sezgir}} asboblar qattiq yer poʻstlogʻida mikroskopii darzlar hosil boʻladigan paytni payqaydi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} {{misol|Adabiyotni haqli ravishda eng {{ajrat|sezgir}} barometrga qiyos etishadi.|[[w:OʻTA|&quot;OʻTA&quot;]]}}

=== Sinonimlari ===
[[tuyg‘un]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|СЕЗГИР}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''sezgir'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[чуткий]], [[проницательный]]; {{tarjmisoli|sezgir odam }} чуткий, проницательный человек;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[чувствующий]]; [[чувствительный]]; {{tarjmisoli|badanning sezgir joylari }} чувствительные места тела; {{tarjmisoli|sezgir tarozi }} чувствительные весы;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|охотн}}. [[чутьистый]], [[обладающий]] [[хорошим]] [[чутьём]]; {{tarjmisoli|sezgir it }} чутьистая собака.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>kjhrpakhfknped4tuqyd4bwyqmg1o13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>tush</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52732</id>
    <revision>
      <id>638788</id>
      <parentid>638746</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T04:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7365" sha1="ageb938se8wkl4qy7miedliiggtnbqh" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH I ' uyquda koʻriladigan narsalar'. {{misol|Tushdaa koʻrdim dilbarimni, ey sabo, uyg‘otmagil.|Erkin Vohidov}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tü:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 324); oʻsha davrdayoq; oʻ: unlisining choʻziqlik belgisi (ПДП, 436; Devon, III, 138; DS, 599), oʻzbek tilida esa yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: toʻ:sh &amp;gt;&amp;nbsp;toʻsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush.

TUSH II &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; quyosh qoq tepaga kelgan (payt)', ' peshin'. T u sh payti taʼlimdan qaytdim bemajol (Tuygʻun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tüsh tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 138); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan; tüsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush. Bu ot asli toʻsh— feʼlining 'dam olish uchun toʻxta—' maʼnosi asosida (ДС, 600: toʻsh— 3) yuzaga kelgan. TUSH III q. tengtush}}

==== Maʼnosi I ====
Uyquda vujudga keladigan subʼyektiv psixik hodisa, jarayon; uyquda koʻriladigan obrazlar, narsalar. {{misol|Anov muttaham kim? Nega meni bu yerga oʻgʻirlab kela-di? Hech nima {{ajrat|tush}}unmayman! Tushimmi? Oʻngimmi|[[w:? Oybek|? Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Qani endi hozir shu {{ajrat|tush}}im oʻng boʻlib qolsa. Onam oʻlmagan boʻlsashr.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Qani endi shularning hammasi {{ajrat|tush}}im boʻlsa-yu, uygʻonib ketsam!.. Qadamimni bilib bosar edim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}
 
:Tush bilibmanmi ''(yoki'' koʻribmanmi)? Qayoqdan bilay? {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmanmi uning kelishini?}} hi {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmizmi aprelda sovuq boʻlishini?|[[w:S. Mahkamov|S. Mahkamov]]|Shogird}}. Tush koʻr-moq Uyquda tush jarayoni yuz bermoq, uyqu-sida narsa, voqea-hodisa va sh.k. koʻrinmoq. {{misol|Bir yaxshi {{ajrat|tush}} koʻrdim, aytib beraman.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Tushiga kirmoq Uyqusida (tushida) koʻrinmoq. {{misol|-Gavhar, ayam tuzukmilar? -Kecha {{ajrat|tush}}imga kiribdilar. Qop-qorongʻi chakalakzorda oq koʻylakda yurgan-mishlar.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. {{misol|Agregatzar yordam berar ishimga, Sevgan kasbim hatto kirar {{ajrat|tush}}imga.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. Tushida koʻrmoq ''ayn.'' tushiga kirmoq. {{misol|Yetti oydan beri faqat {{ajrat|tush}}imda koʻraman uni.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|{{ajrat|Tush}}da koʻrdim dwi-barimni, ey sabo, uygʻotmagil.|[[w:E. Vohidov|E. Vohidov]]}}. Tushingizni suvga ayting Bekor aytibsiz, boʻlmagan gap, aslo unday emas. {{misol|Es-hushini yoʻqotib, garanglangan dehqon daspiab indamadi. Yosh baqqol vaysayvergandan soʻng, bir uh tortib, sekingina dedi: -Oʻn toʻrt soʻm berasiz.. -E? Oʻn toʻrt soʻm? {{ajrat|Tush}}ingizni suvga ayting.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. (Uxlab) tushiga kirmagan ''(yoki'' tushida koʻrmagan) ''yoki ''yetti uxlab, tushiga kirmagan ''(yoki'' tushida koʻrmagan). {{misol|Dildor oʻylamagan, oʻylab {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan ikki qiyinchilikka roʻbaru keldi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|U kuyovi bshtn shu xwida uchrashishni yetti uxlab, {{ajrat|tush}}ida ham koʻrmagan edi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}} {{misol|U yerdan G‘ulomjon kutgan, Gʻulomjonni zoru intizor etgan jonon emas, Youlomjonning yetti uxlab, {{ajrat|tush}}iga kirmagan notanish bir juvon chiqdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o. {{misol|Abdishukur {{ajrat|tush}}ida ham koʻrmagan poytaxt teatr-larini maqtamoqchi boʻlib, endi soʻz boiiagan edi, Yormat dasturxon keltirib, norin tayyor boʻlganini bildirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Anvar jim boʻlib qoldi, {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan bu taklifga nima deyishini bil-may entikdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. Endi tushingizda koʻrasiz &quot;Endilikda aslo koʻrmaysiz&quot;, &quot;koʻrib ham boʻlibsiz&quot; kabi maʼnolarni ifodalovchi ibora. {{misol|Bunday kelinni endi {{ajrat|tush}}ingizda koʻrasiz.}}
 
==== Sinonimlari ====
[[bosiriq]] (salbiy)
==== Antonimlari ====

== tush II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''tush'''
=== Aytilishi ===
=== Etimologiyasi ===
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Quyosh qoq tepaga kelgan payt. {{misol|Tushgacha ishlamoq. Tushda dam olmoq. Devonaning aqli {{ajrat|tush}}dan keyin kiribdi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Tush}} payti, taʼlimdan qaytdim bemajol. |[[w:Tuygʻun|Tuygʻun]]}}. {{misol|{{ajrat|Tush}} chogʻi yaqinlashganda, bir chopar ot choptirib, boyning hovlisiga kirib keldi. |[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qullar}}
==== Sinonimlari ====
==== Antonimlari ====

===Etomologiyasi===
Nemischa [[Tusche]] - rang, boʻyoq

=== Maʼnosi II ===
Qora yoki boshqa rangda maxsus ravishda tayyorlangan, uzoq vaqt rangini yoʻqotmaydigan suyuq boʻyoq (chizmachilik, rasm solish va muhim xat-hujjatlarni yozish uchun ishlatiladi). {{misol|Qora {{ajrat|tush}}. Qizil {{ajrat|tush}},}} {{misol|Baʼzi estamplar koʻpincha u yoki bu yoʻl bilan siyoh yoki {{ajrat|tush}}da tasvirlanmoqda.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Shukur Karimovich Umid diplomini qoʻliga olib, {{ajrat|tush}} bilan yozilgan familiyasini oʻqidi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШЬ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|tyv=[[дүш]]
|kjh=[[тӱс]]
|ja=[[夢]]
|sah = [[түүл]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tush I&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;[[сон]]; [[сновидение]]; {{tarjmisoli|tushimmi, oʻngimmi? }} сон или явь?; {{tarjmisoli|tush koʻrmoq }} видеть сон; {{tarjmisoli|tushga kirmoq }} сниться; {{tarjmisoli|onam tushimga kiribdi }} во сне я видел свою мать; {{tarjmisoli|tushda koʻrmoq }} видеть ({{izoh|кого-что-л}}.) во сне; {{tarjmisoli|* endi tushingizda koʻrasiz }} ({{izoh|букв}}. теперь увидите только во сне) теперь как своих ушей не видеть вам ({{izoh|кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|tushingizni suvga ayting }} ({{izoh|букв}}. расскажите о своём сне воде) вы мне сказок не рассказывайте; {{tarjmisoli|men buni tush bilamanmi? }} откуда я мог знать это?; {{tarjmisoli|men senga tushimni aytayotibmanmi? }} я тебе сны свои, что ли рассказываю?; я тебе басни, что ли, рассказываю?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tush II'''&lt;br /&gt;
[[полдень]]; // [[полуденный]]; {{tarjmisoli|tush paytida }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tush pallasida }} в полдень; {{tarjmisoli|tush qizigʻi }} 1) жаркий полдень; 2)  полуденная жара; {{tarjmisoli|tushga tomon}}  {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tushga yaqin }} к полудню; {{tarjmisoli|tushdan keyin soat ikkida }} в два часа пополудни; {{tarjmisoli|devonaning aqli tushdan keyin kiradi }} {{izoh|погов}}. у юродивого ум приходит после полудня.

'''tush'''&lt;br /&gt;
[[тушь]]; {{tarjmisoli|qizil tush }} красная тушь; '''Xitoy tushi '''китайская тушь.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada nemischadan oʻzlashgan soʻzlar]]

{{-az-}}
{{az-ism}}

:[[yuxu]]</text>
      <sha1>ageb938se8wkl4qy7miedliiggtnbqh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638789</id>
      <parentid>638788</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T04:13:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7258" sha1="00qrdqg9jplmf60amo2x6gno5lxsq15" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH I ' uyquda koʻriladigan narsalar'. {{misol|Tushdaa koʻrdim dilbarimni, ey sabo, uyg‘otmagil.|Erkin Vohidov}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tü:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 324); oʻsha davrdayoq; oʻ: unlisining choʻziqlik belgisi (ПДП, 436; Devon, III, 138; DS, 599), oʻzbek tilida esa yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: toʻ:sh &amp;gt;&amp;nbsp;toʻsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush.

TUSH II &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; quyosh qoq tepaga kelgan (payt)', ' peshin'. T u sh payti taʼlimdan qaytdim bemajol (Tuygʻun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tüsh tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 138); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan; tüsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush. Bu ot asli toʻsh— feʼlining 'dam olish uchun toʻxta—' maʼnosi asosida (ДС, 600: toʻsh— 3) yuzaga kelgan. TUSH III q. tengtush}}

==== Maʼnosi I ====
Uyquda vujudga keladigan subʼyektiv psixik hodisa, jarayon; uyquda koʻriladigan obrazlar, narsalar. {{misol|Anov muttaham kim? Nega meni bu yerga oʻgʻirlab kela-di? Hech nima {{ajrat|tush}}unmayman! Tushimmi? Oʻngimmi|[[w:? Oybek|? Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Qani endi hozir shu {{ajrat|tush}}im oʻng boʻlib qolsa. Onam oʻlmagan boʻlsashr.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Qani endi shularning hammasi {{ajrat|tush}}im boʻlsa-yu, uygʻonib ketsam!.. Qadamimni bilib bosar edim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}
 
:Tush bilibmanmi ''(yoki'' koʻribmanmi)? Qayoqdan bilay? {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmanmi uning kelishini?}} hi {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmizmi aprelda sovuq boʻlishini?|[[w:S. Mahkamov|S. Mahkamov]]|Shogird}}. Tush koʻr-moq Uyquda tush jarayoni yuz bermoq, uyqu-sida narsa, voqea-hodisa va sh.k. koʻrinmoq. {{misol|Bir yaxshi {{ajrat|tush}} koʻrdim, aytib beraman.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Tushiga kirmoq Uyqusida (tushida) koʻrinmoq. {{misol|-Gavhar, ayam tuzukmilar? -Kecha {{ajrat|tush}}imga kiribdilar. Qop-qorongʻi chakalakzorda oq koʻylakda yurgan-mishlar.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. {{misol|Agregatzar yordam berar ishimga, Sevgan kasbim hatto kirar {{ajrat|tush}}imga.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. Tushida koʻrmoq ''ayn.'' tushiga kirmoq. {{misol|Yetti oydan beri faqat {{ajrat|tush}}imda koʻraman uni.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|{{ajrat|Tush}}da koʻrdim dwi-barimni, ey sabo, uygʻotmagil.|[[w:E. Vohidov|E. Vohidov]]}}. Tushingizni suvga ayting Bekor aytibsiz, boʻlmagan gap, aslo unday emas. {{misol|Es-hushini yoʻqotib, garanglangan dehqon daspiab indamadi. Yosh baqqol vaysayvergandan soʻng, bir uh tortib, sekingina dedi: -Oʻn toʻrt soʻm berasiz.. -E? Oʻn toʻrt soʻm? {{ajrat|Tush}}ingizni suvga ayting.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. (Uxlab) tushiga kirmagan ''(yoki'' tushida koʻrmagan) ''yoki ''yetti uxlab, tushiga kirmagan ''(yoki'' tushida koʻrmagan). {{misol|Dildor oʻylamagan, oʻylab {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan ikki qiyinchilikka roʻbaru keldi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|U kuyovi bshtn shu xwida uchrashishni yetti uxlab, {{ajrat|tush}}ida ham koʻrmagan edi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}} {{misol|U yerdan G‘ulomjon kutgan, Gʻulomjonni zoru intizor etgan jonon emas, Youlomjonning yetti uxlab, {{ajrat|tush}}iga kirmagan notanish bir juvon chiqdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o. {{misol|Abdishukur {{ajrat|tush}}ida ham koʻrmagan poytaxt teatrlarini maqtamoqchi boʻlib, endi soʻz boiiagan edi, Yormat dasturxon keltirib, norin tayyor boʻlganini bildirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Anvar jim boʻlib qoldi, {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan bu taklifga nima deyishini bilmay entikdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. Endi tushingizda koʻrasiz &quot;Endilikda aslo koʻrmaysiz&quot;, &quot;koʻrib ham boʻlibsiz&quot; kabi maʼnolarni ifodalovchi ibora. {{misol|Bunday kelinni endi {{ajrat|tush}}ingizda koʻrasiz.}}
 
==== Sinonimlari ====
[[bosiriq]] (salbiy)
==== Antonimlari ====

==== Maʼnosi II ====
Quyosh qoq tepaga kelgan payt. {{misol|Tushgacha ishlamoq. Tushda dam olmoq. Devonaning aqli {{ajrat|tush}}dan keyin kiribdi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Tush}} payti, taʼlimdan qaytdim bemajol. |[[w:Tuygʻun|Tuygʻun]]}}. {{misol|{{ajrat|Tush}} chogʻi yaqinlashganda, bir chopar ot choptirib, boyning hovlisiga kirib keldi. |[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qullar}}

==== Sinonimlari ====
[[to‘potar]], [[toltush]]

==== Antonimlari ====

===Etimologiyasi III===
Nemischa [[Tusche]] - rang, boʻyoq

=== Maʼnosi III ===
Qora yoki boshqa rangda maxsus ravishda tayyorlangan, uzoq vaqt rangini yoʻqotmaydigan suyuq boʻyoq (chizmachilik, rasm solish va muhim xat-hujjatlarni yozish uchun ishlatiladi). {{misol|Qora {{ajrat|tush}}. Qizil {{ajrat|tush}},}} {{misol|Baʼzi estamplar koʻpincha u yoki bu yoʻl bilan siyoh yoki {{ajrat|tush}}da tasvirlanmoqda.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Shukur Karimovich Umid diplomini qoʻliga olib, {{ajrat|tush}} bilan yozilgan familiyasini oʻqidi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШЬ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|tyv=[[дүш]]
|kjh=[[тӱс]]
|ja=[[夢]]
|sah = [[түүл]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tush I&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;[[сон]]; [[сновидение]]; {{tarjmisoli|tushimmi, oʻngimmi? }} сон или явь?; {{tarjmisoli|tush koʻrmoq }} видеть сон; {{tarjmisoli|tushga kirmoq }} сниться; {{tarjmisoli|onam tushimga kiribdi }} во сне я видел свою мать; {{tarjmisoli|tushda koʻrmoq }} видеть ({{izoh|кого-что-л}}.) во сне; {{tarjmisoli|* endi tushingizda koʻrasiz }} ({{izoh|букв}}. теперь увидите только во сне) теперь как своих ушей не видеть вам ({{izoh|кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|tushingizni suvga ayting }} ({{izoh|букв}}. расскажите о своём сне воде) вы мне сказок не рассказывайте; {{tarjmisoli|men buni tush bilamanmi? }} откуда я мог знать это?; {{tarjmisoli|men senga tushimni aytayotibmanmi? }} я тебе сны свои, что ли рассказываю?; я тебе басни, что ли, рассказываю?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tush II'''&lt;br /&gt;
[[полдень]]; // [[полуденный]]; {{tarjmisoli|tush paytida }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tush pallasida }} в полдень; {{tarjmisoli|tush qizigʻi }} 1) жаркий полдень; 2)  полуденная жара; {{tarjmisoli|tushga tomon}}  {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tushga yaqin }} к полудню; {{tarjmisoli|tushdan keyin soat ikkida }} в два часа пополудни; {{tarjmisoli|devonaning aqli tushdan keyin kiradi }} {{izoh|погов}}. у юродивого ум приходит после полудня.

'''tush'''&lt;br /&gt;
[[тушь]]; {{tarjmisoli|qizil tush }} красная тушь; '''Xitoy tushi '''китайская тушь.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada nemischadan oʻzlashgan soʻzlar]]

{{-az-}}
{{az-ism}}

:[[yuxu]]</text>
      <sha1>00qrdqg9jplmf60amo2x6gno5lxsq15</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638796</id>
      <parentid>638789</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T04:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7298" sha1="jyerw8kxti1k2oq5sz75fwny2pai1wm" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush'''
== Aytilishi ==

=== Etimologiyasi I ===
{{OʻTEL|I|TUSH I ' uyquda koʻriladigan narsalar'. {{misol|Tushdaa koʻrdim dilbarimni, ey sabo, uyg‘otmagil.|Erkin Vohidov}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tü:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 324); oʻsha davrdayoq; oʻ: unlisining choʻziqlik belgisi (ПДП, 436; Devon, III, 138; DS, 599), oʻzbek tilida esa yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: toʻ:sh &amp;gt;&amp;nbsp;toʻsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush.

TUSH II &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; quyosh qoq tepaga kelgan (payt)', ' peshin'. T u sh payti taʼlimdan qaytdim bemajol (Tuygʻun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tüsh tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 138); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan; tüsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush. Bu ot asli toʻsh— feʼlining 'dam olish uchun toʻxta—' maʼnosi asosida (ДС, 600: toʻsh— 3) yuzaga kelgan. TUSH III q. tengtush}}

==== Maʼnosi I ====
Uyquda vujudga keladigan subʼyektiv psixik hodisa, jarayon; uyquda koʻriladigan obrazlar, narsalar. {{misol|Anov muttaham kim? Nega meni bu yerga oʻgʻirlab kela-di? Hech nima {{ajrat|tush}}unmayman! Tushimmi? Oʻngimmi|[[w:? Oybek|? Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Qani endi hozir shu {{ajrat|tush}}im oʻng boʻlib qolsa. Onam oʻlmagan boʻlsashr.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Qani endi shularning hammasi {{ajrat|tush}}im boʻlsa-yu, uygʻonib ketsam!.. Qadamimni bilib bosar edim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}&lt;br/&gt;'''Tush bilibmanmi''' (''yoki'' '''koʻribmanmi''')? - Qayoqdan bilay? {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmanmi uning kelishini?}} hi {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmizmi aprelda sovuq boʻlishini?|[[w:S. Mahkamov|S. Mahkamov]]|Shogird}}&lt;br/&gt;'''Tush koʻrmoq''' - uyquda tush jarayoni yuz bermoq, uyqusida narsa, voqea-hodisa {{va sh.k.}} koʻrinmoq. {{misol|Bir yaxshi {{ajrat|tush}} koʻrdim, aytib beraman.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}&lt;br/&gt;'''Tushiga kirmoq''' - uyqusida (tushida) koʻrinmoq. {{misol|-Gavhar, ayam tuzukmilar? -Kecha {{ajrat|tush}}imga kiribdilar. Qop-qorongʻi chakalakzorda oq koʻylakda yurgan-mishlar.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. {{misol|Agregatzar yordam berar ishimga, Sevgan kasbim hatto kirar {{ajrat|tush}}imga.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. Tushida koʻrmoq ''ayn.'' tushiga kirmoq. {{misol|Yetti oydan beri faqat {{ajrat|tush}}imda koʻraman uni.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|{{ajrat|Tush}}da koʻrdim dilbarimni, ey sabo, uygʻotmagil.|[[w:E. Vohidov|E. Vohidov]]}}. Tushingizni suvga ayting Bekor aytibsiz, boʻlmagan gap, aslo unday emas. {{misol|Es-hushini yoʻqotib, garanglangan dehqon daspiab indamadi. Yosh baqqol vaysayvergandan soʻng, bir uh tortib, sekingina dedi: -Oʻn toʻrt soʻm berasiz.. -E? Oʻn toʻrt soʻm? {{ajrat|Tush}}ingizni suvga ayting.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. (Uxlab) tushiga kirmagan ''(yoki'' tushida koʻrmagan) ''yoki ''yetti uxlab, tushiga kirmagan ''(yoki'' tushida koʻrmagan). {{misol|Dildor oʻylamagan, oʻylab {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan ikki qiyinchilikka roʻbaru keldi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|U kuyovi bshtn shu xwida uchrashishni yetti uxlab, {{ajrat|tush}}ida ham koʻrmagan edi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}} {{misol|U yerdan G‘ulomjon kutgan, Gʻulomjonni zoru intizor etgan jonon emas, Youlomjonning yetti uxlab, {{ajrat|tush}}iga kirmagan notanish bir juvon chiqdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o. {{misol|Abdishukur {{ajrat|tush}}ida ham koʻrmagan poytaxt teatrlarini maqtamoqchi boʻlib, endi soʻz boiiagan edi, Yormat dasturxon keltirib, norin tayyor boʻlganini bildirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Anvar jim boʻlib qoldi, {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan bu taklifga nima deyishini bilmay entikdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. Endi tushingizda koʻrasiz &quot;Endilikda aslo koʻrmaysiz&quot;, &quot;koʻrib ham boʻlibsiz&quot; kabi maʼnolarni ifodalovchi ibora. {{misol|Bunday kelinni endi {{ajrat|tush}}ingizda koʻrasiz.}}
 
==== Sinonimlari ====
[[bosiriq]] (salbiy)
==== Antonimlari ====

==== Maʼnosi II ====
Quyosh qoq tepaga kelgan payt. {{misol|Tushgacha ishlamoq. Tushda dam olmoq. Devonaning aqli {{ajrat|tush}}dan keyin kiribdi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Tush}} payti, taʼlimdan qaytdim bemajol. |[[w:Tuygʻun|Tuygʻun]]}}. {{misol|{{ajrat|Tush}} chogʻi yaqinlashganda, bir chopar ot choptirib, boyning hovlisiga kirib keldi. |[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qullar}}

==== Sinonimlari ====
[[to‘potar]], [[toltush]]

==== Antonimlari ====

===Etimologiyasi III===
Nemischa [[Tusche]] - rang, boʻyoq

=== Maʼnosi III ===
Qora yoki boshqa rangda maxsus ravishda tayyorlangan, uzoq vaqt rangini yoʻqotmaydigan suyuq boʻyoq (chizmachilik, rasm solish va muhim xat-hujjatlarni yozish uchun ishlatiladi). {{misol|Qora {{ajrat|tush}}. Qizil {{ajrat|tush}},}} {{misol|Baʼzi estamplar koʻpincha u yoki bu yoʻl bilan siyoh yoki {{ajrat|tush}}da tasvirlanmoqda.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Shukur Karimovich Umid diplomini qoʻliga olib, {{ajrat|tush}} bilan yozilgan familiyasini oʻqidi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШЬ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|tyv=[[дүш]]
|kjh=[[тӱс]]
|ja=[[夢]]
|sah = [[түүл]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tush I&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;[[сон]]; [[сновидение]]; {{tarjmisoli|tushimmi, oʻngimmi? }} сон или явь?; {{tarjmisoli|tush koʻrmoq }} видеть сон; {{tarjmisoli|tushga kirmoq }} сниться; {{tarjmisoli|onam tushimga kiribdi }} во сне я видел свою мать; {{tarjmisoli|tushda koʻrmoq }} видеть ({{izoh|кого-что-л}}.) во сне; {{tarjmisoli|* endi tushingizda koʻrasiz }} ({{izoh|букв}}. теперь увидите только во сне) теперь как своих ушей не видеть вам ({{izoh|кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|tushingizni suvga ayting }} ({{izoh|букв}}. расскажите о своём сне воде) вы мне сказок не рассказывайте; {{tarjmisoli|men buni tush bilamanmi? }} откуда я мог знать это?; {{tarjmisoli|men senga tushimni aytayotibmanmi? }} я тебе сны свои, что ли рассказываю?; я тебе басни, что ли, рассказываю?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tush II'''&lt;br /&gt;
[[полдень]]; // [[полуденный]]; {{tarjmisoli|tush paytida }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tush pallasida }} в полдень; {{tarjmisoli|tush qizigʻi }} 1) жаркий полдень; 2)  полуденная жара; {{tarjmisoli|tushga tomon}}  {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tushga yaqin }} к полудню; {{tarjmisoli|tushdan keyin soat ikkida }} в два часа пополудни; {{tarjmisoli|devonaning aqli tushdan keyin kiradi }} {{izoh|погов}}. у юродивого ум приходит после полудня.

'''tush'''&lt;br /&gt;
[[тушь]]; {{tarjmisoli|qizil tush }} красная тушь; '''Xitoy tushi '''китайская тушь.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada nemischadan oʻzlashgan soʻzlar]]

{{-az-}}
{{az-ism}}

:[[yuxu]]</text>
      <sha1>jyerw8kxti1k2oq5sz75fwny2pai1wm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638797</id>
      <parentid>638796</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T04:31:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7301" sha1="9cvruxotdxi7rud3pnd83cqj6lagmxn" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush'''
== Aytilishi ==

=== Etimologiyasi I ===
{{OʻTEL|I|TUSH I ' uyquda koʻriladigan narsalar'. {{misol|Tushdaa koʻrdim dilbarimni, ey sabo, uyg‘otmagil.|Erkin Vohidov}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tü:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 324); oʻsha davrdayoq; oʻ: unlisining choʻziqlik belgisi (ПДП, 436; Devon, III, 138; DS, 599), oʻzbek tilida esa yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: toʻ:sh &amp;gt;&amp;nbsp;toʻsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush.

TUSH II &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; quyosh qoq tepaga kelgan (payt)', ' peshin'. T u sh payti taʼlimdan qaytdim bemajol (Tuygʻun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tüsh tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 138); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan; tüsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush. Bu ot asli toʻsh— feʼlining 'dam olish uchun toʻxta—' maʼnosi asosida (ДС, 600: toʻsh— 3) yuzaga kelgan. TUSH III q. tengtush}}

==== Maʼnosi I ====
Uyquda vujudga keladigan subʼyektiv psixik hodisa, jarayon; uyquda koʻriladigan obrazlar, narsalar. {{misol|Anov muttaham kim? Nega meni bu yerga oʻgʻirlab keladi? Hech nima tushunmayman! Tushimmi? Oʻngimmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Qani endi hozir shu {{ajrat|tush}}im oʻng boʻlib qolsa. Onam oʻlmagan boʻlsalar.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Qani endi shularning hammasi {{ajrat|tush}}im boʻlsa-yu, uygʻonib ketsam!.. Qadamimni bilib bosar edim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}&lt;br/&gt;'''Tush bilibmanmi''' (''yoki'' '''koʻribmanmi''')? - Qayoqdan bilay? {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmanmi uning kelishini?}} hi {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmizmi aprelda sovuq boʻlishini?|[[w:S. Mahkamov|S. Mahkamov]]|Shogird}}&lt;br/&gt;'''Tush koʻrmoq''' - uyquda tush jarayoni yuz bermoq, uyqusida narsa, voqea-hodisa {{va sh.k.}} koʻrinmoq. {{misol|Bir yaxshi {{ajrat|tush}} koʻrdim, aytib beraman.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}&lt;br/&gt;'''Tushiga kirmoq''' - uyqusida (tushida) koʻrinmoq. {{misol|-Gavhar, ayam tuzukmilar? -Kecha {{ajrat|tush}}imga kiribdilar. Qop-qorongʻi chakalakzorda oq koʻylakda yurganmishlar.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}} {{misol|Agregatlar yordam berar ishimga, Sevgan kasbim hatto kirar {{ajrat|tush}}imga.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Tushida koʻrmoq''' - {{ayn.}} tushiga kirmoq. {{misol|Yetti oydan beri faqat {{ajrat|tush}}imda koʻraman uni.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|{{ajrat|Tush}}da koʻrdim dilbarimni, ey sabo, uygʻotmagil.|[[w:E. Vohidov|E. Vohidov]]}}&lt;br/&gt;Tushingizni suvga ayting Bekor aytibsiz, boʻlmagan gap, aslo unday emas. {{misol|Es-hushini yoʻqotib, garanglangan dehqon daspiab indamadi. Yosh baqqol vaysayvergandan soʻng, bir uh tortib, sekingina dedi: -Oʻn toʻrt soʻm berasiz.. -E? Oʻn toʻrt soʻm? {{ajrat|Tush}}ingizni suvga ayting.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. (Uxlab) tushiga kirmagan ''(yoki'' tushida koʻrmagan) ''yoki ''yetti uxlab, tushiga kirmagan ''(yoki'' tushida koʻrmagan). {{misol|Dildor oʻylamagan, oʻylab {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan ikki qiyinchilikka roʻbaru keldi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}} {{misol|U kuyovi bilan shu xilda uchrashishni yetti uxlab, {{ajrat|tush}}ida ham koʻrmagan edi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}} {{misol|U yerdan G‘ulomjon kutgan, Gʻulomjonni zoru intizor etgan jonon emas, Youlomjonning yetti uxlab, {{ajrat|tush}}iga kirmagan notanish bir juvon chiqdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Abdishukur {{ajrat|tush}}ida ham koʻrmagan poytaxt teatrlarini maqtamoqchi boʻlib, endi soʻz boiiagan edi, Yormat dasturxon keltirib, norin tayyor boʻlganini bildirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Anvar jim boʻlib qoldi, {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan bu taklifga nima deyishini bilmay entikdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. Endi tushingizda koʻrasiz &quot;Endilikda aslo koʻrmaysiz&quot;, &quot;koʻrib ham boʻlibsiz&quot; kabi maʼnolarni ifodalovchi ibora. {{misol|Bunday kelinni endi {{ajrat|tush}}ingizda koʻrasiz.}}
 
==== Sinonimlari ====
[[bosiriq]] (salbiy)
==== Antonimlari ====

==== Maʼnosi II ====
Quyosh qoq tepaga kelgan payt. {{misol|Tushgacha ishlamoq. Tushda dam olmoq. Devonaning aqli {{ajrat|tush}}dan keyin kiribdi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Tush}} payti, taʼlimdan qaytdim bemajol. |[[w:Tuygʻun|Tuygʻun]]}}. {{misol|{{ajrat|Tush}} chogʻi yaqinlashganda, bir chopar ot choptirib, boyning hovlisiga kirib keldi. |[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qullar}}

==== Sinonimlari ====
[[to‘potar]], [[toltush]]

==== Antonimlari ====

===Etimologiyasi III===
Nemischa [[Tusche]] - rang, boʻyoq

=== Maʼnosi III ===
Qora yoki boshqa rangda maxsus ravishda tayyorlangan, uzoq vaqt rangini yoʻqotmaydigan suyuq boʻyoq (chizmachilik, rasm solish va muhim xat-hujjatlarni yozish uchun ishlatiladi). {{misol|Qora {{ajrat|tush}}. Qizil {{ajrat|tush}},}} {{misol|Baʼzi estamplar koʻpincha u yoki bu yoʻl bilan siyoh yoki {{ajrat|tush}}da tasvirlanmoqda.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Shukur Karimovich Umid diplomini qoʻliga olib, {{ajrat|tush}} bilan yozilgan familiyasini oʻqidi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШЬ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|tyv=[[дүш]]
|kjh=[[тӱс]]
|ja=[[夢]]
|sah = [[түүл]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tush I&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;[[сон]]; [[сновидение]]; {{tarjmisoli|tushimmi, oʻngimmi? }} сон или явь?; {{tarjmisoli|tush koʻrmoq }} видеть сон; {{tarjmisoli|tushga kirmoq }} сниться; {{tarjmisoli|onam tushimga kiribdi }} во сне я видел свою мать; {{tarjmisoli|tushda koʻrmoq }} видеть ({{izoh|кого-что-л}}.) во сне; {{tarjmisoli|* endi tushingizda koʻrasiz }} ({{izoh|букв}}. теперь увидите только во сне) теперь как своих ушей не видеть вам ({{izoh|кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|tushingizni suvga ayting }} ({{izoh|букв}}. расскажите о своём сне воде) вы мне сказок не рассказывайте; {{tarjmisoli|men buni tush bilamanmi? }} откуда я мог знать это?; {{tarjmisoli|men senga tushimni aytayotibmanmi? }} я тебе сны свои, что ли рассказываю?; я тебе басни, что ли, рассказываю?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tush II'''&lt;br /&gt;
[[полдень]]; // [[полуденный]]; {{tarjmisoli|tush paytida }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tush pallasida }} в полдень; {{tarjmisoli|tush qizigʻi }} 1) жаркий полдень; 2)  полуденная жара; {{tarjmisoli|tushga tomon}}  {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tushga yaqin }} к полудню; {{tarjmisoli|tushdan keyin soat ikkida }} в два часа пополудни; {{tarjmisoli|devonaning aqli tushdan keyin kiradi }} {{izoh|погов}}. у юродивого ум приходит после полудня.

'''tush'''&lt;br /&gt;
[[тушь]]; {{tarjmisoli|qizil tush }} красная тушь; '''Xitoy tushi '''китайская тушь.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada nemischadan oʻzlashgan soʻzlar]]

{{-az-}}
{{az-ism}}

:[[yuxu]]</text>
      <sha1>9cvruxotdxi7rud3pnd83cqj6lagmxn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638802</id>
      <parentid>638797</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T06:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7341" sha1="53smsjs7nq5ek9c76c1eyayftpm7jv4" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush'''
== Aytilishi ==

=== Etimologiyasi I ===
{{OʻTEL|I|TUSH I ' uyquda koʻriladigan narsalar'. {{misol|Tushdaa koʻrdim dilbarimni, ey sabo, uyg‘otmagil.|Erkin Vohidov}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tü:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 324); oʻsha davrdayoq; oʻ: unlisining choʻziqlik belgisi (ПДП, 436; Devon, III, 138; DS, 599), oʻzbek tilida esa yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: toʻ:sh &amp;gt;&amp;nbsp;toʻsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush.

TUSH II &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; quyosh qoq tepaga kelgan (payt)', ' peshin'. T u sh payti taʼlimdan qaytdim bemajol (Tuygʻun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tüsh tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 138); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan; tüsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush. Bu ot asli toʻsh— feʼlining 'dam olish uchun toʻxta—' maʼnosi asosida (ДС, 600: toʻsh— 3) yuzaga kelgan. TUSH III q. tengtush}}

==== Maʼnosi I ====
Uyquda vujudga keladigan subʼyektiv psixik hodisa, jarayon; uyquda koʻriladigan obrazlar, narsalar. {{misol|Anov muttaham kim? Nega meni bu yerga oʻgʻirlab keladi? Hech nima tushunmayman! Tushimmi? Oʻngimmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Qani endi hozir shu {{ajrat|tush}}im oʻng boʻlib qolsa. Onam oʻlmagan boʻlsalar.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Qani endi shularning hammasi {{ajrat|tush}}im boʻlsa-yu, uygʻonib ketsam!.. Qadamimni bilib bosar edim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}&lt;br/&gt;'''Tush bilibmanmi''' (''yoki'' '''koʻribmanmi''')? - Qayoqdan bilay? {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmanmi uning kelishini?}} hi {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmizmi aprelda sovuq boʻlishini?|[[w:S. Mahkamov|S. Mahkamov]]|Shogird}}&lt;br/&gt;'''Tush koʻrmoq''' - uyquda tush jarayoni yuz bermoq, uyqusida narsa, voqea-hodisa {{va sh.k.}} koʻrinmoq. {{misol|Bir yaxshi {{ajrat|tush}} koʻrdim, aytib beraman.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}&lt;br/&gt;'''Tushiga kirmoq''' - uyqusida (tushida) koʻrinmoq. {{misol|-Gavhar, ayam tuzukmilar? -Kecha {{ajrat|tush}}imga kiribdilar. Qop-qorongʻi chakalakzorda oq koʻylakda yurganmishlar.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}} {{misol|Agregatlar yordam berar ishimga, Sevgan kasbim hatto kirar {{ajrat|tush}}imga.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Tushida koʻrmoq''' - {{ayn.}} tushiga kirmoq. {{misol|Yetti oydan beri faqat {{ajrat|tush}}imda koʻraman uni.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|{{ajrat|Tush}}da koʻrdim dilbarimni, ey sabo, uygʻotmagil.|[[w:E. Vohidov|E. Vohidov]]}}&lt;br/&gt;Tushingizni suvga ayting Bekor aytibsiz, boʻlmagan gap, aslo unday emas. {{misol|Es-hushini yoʻqotib, garanglangan dehqon daspiab indamadi. Yosh baqqol vaysayvergandan soʻng, bir uh tortib, sekingina dedi: -Oʻn toʻrt soʻm berasiz.. -E? Oʻn toʻrt soʻm? {{ajrat|Tush}}ingizni suvga ayting.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. (Uxlab) tushiga kirmagan ''(yoki'' tushida koʻrmagan) ''yoki ''yetti uxlab, tushiga kirmagan ''(yoki'' tushida koʻrmagan). {{misol|Dildor oʻylamagan, oʻylab {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan ikki qiyinchilikka roʻbaru keldi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}} {{misol|U kuyovi bilan shu xilda uchrashishni yetti uxlab, {{ajrat|tush}}ida ham koʻrmagan edi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}} {{misol|U yerdan G‘ulomjon kutgan, Gʻulomjonni zoru intizor etgan jonon emas, Youlomjonning yetti uxlab, {{ajrat|tush}}iga kirmagan notanish bir juvon chiqdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Abdishukur {{ajrat|tush}}ida ham koʻrmagan poytaxt teatrlarini maqtamoqchi boʻlib, endi soʻz boiiagan edi, Yormat dasturxon keltirib, norin tayyor boʻlganini bildirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Anvar jim boʻlib qoldi, {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan bu taklifga nima deyishini bilmay entikdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. Endi tushingizda koʻrasiz &quot;Endilikda aslo koʻrmaysiz&quot;, &quot;koʻrib ham boʻlibsiz&quot; kabi maʼnolarni ifodalovchi ibora. {{misol|Bunday kelinni endi {{ajrat|tush}}ingizda koʻrasiz.}}
 
==== Sinonimlari ====
[[bosiriq]] (salbiy)
==== Antonimlari ====

==== Maʼnosi II ====
Quyosh qoq tepaga kelgan payt. {{misol|Tushgacha ishlamoq. Tushda dam olmoq. Devonaning aqli {{ajrat|tush}}dan keyin kiribdi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Tush}} payti, taʼlimdan qaytdim bemajol. |[[w:Tuygʻun|Tuygʻun]]}}. {{misol|{{ajrat|Tush}} chogʻi yaqinlashganda, bir chopar ot choptirib, boyning hovlisiga kirib keldi. |[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qullar}}

==== Sinonimlari ====
[[to‘potar]], [[toltush]]

==== Antonimlari ====

===Etimologiyasi III===
Nemischa [[Tusche]] - rang, boʻyoq

=== Maʼnosi III ===
Qora yoki boshqa rangda maxsus ravishda tayyorlangan, uzoq vaqt rangini yoʻqotmaydigan suyuq boʻyoq (chizmachilik, rasm solish va muhim xat-hujjatlarni yozish uchun ishlatiladi). {{misol|Qora {{ajrat|tush}}. Qizil {{ajrat|tush}},}} {{misol|Baʼzi estamplar koʻpincha u yoki bu yoʻl bilan siyoh yoki {{ajrat|tush}}da tasvirlanmoqda.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Shukur Karimovich Umid diplomini qoʻliga olib, {{ajrat|tush}} bilan yozilgan familiyasini oʻqidi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШЬ}}
== Tarjimalari ==

{{-trans-|tush|
*{{tyv}}:[[дүш]]
*{{ug}}: [[چۈش]]
*{{kjh}}:[[тӱс]]
*{{ja}}:[[夢]]
*{{sah}}: [[түүл]]
|}}

{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tush I&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;[[сон]]; [[сновидение]]; {{tarjmisoli|tushimmi, oʻngimmi? }} сон или явь?; {{tarjmisoli|tush koʻrmoq }} видеть сон; {{tarjmisoli|tushga kirmoq }} сниться; {{tarjmisoli|onam tushimga kiribdi }} во сне я видел свою мать; {{tarjmisoli|tushda koʻrmoq }} видеть ({{izoh|кого-что-л}}.) во сне; {{tarjmisoli|* endi tushingizda koʻrasiz }} ({{izoh|букв}}. теперь увидите только во сне) теперь как своих ушей не видеть вам ({{izoh|кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|tushingizni suvga ayting }} ({{izoh|букв}}. расскажите о своём сне воде) вы мне сказок не рассказывайте; {{tarjmisoli|men buni tush bilamanmi? }} откуда я мог знать это?; {{tarjmisoli|men senga tushimni aytayotibmanmi? }} я тебе сны свои, что ли рассказываю?; я тебе басни, что ли, рассказываю?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tush II'''&lt;br /&gt;
[[полдень]]; // [[полуденный]]; {{tarjmisoli|tush paytida }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tush pallasida }} в полдень; {{tarjmisoli|tush qizigʻi }} 1) жаркий полдень; 2)  полуденная жара; {{tarjmisoli|tushga tomon}}  {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tushga yaqin }} к полудню; {{tarjmisoli|tushdan keyin soat ikkida }} в два часа пополудни; {{tarjmisoli|devonaning aqli tushdan keyin kiradi }} {{izoh|погов}}. у юродивого ум приходит после полудня.

'''tush'''&lt;br /&gt;
[[тушь]]; {{tarjmisoli|qizil tush }} красная тушь; '''Xitoy tushi '''китайская тушь.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada nemischadan oʻzlashgan soʻzlar]]

{{-az-}}
{{az-ism}}

:[[yuxu]]</text>
      <sha1>53smsjs7nq5ek9c76c1eyayftpm7jv4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638806</id>
      <parentid>638802</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T06:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7418" sha1="cpdrzmbwrhzugzbc96e0qdkgidbfysz" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush'''
== Aytilishi ==

=== Etimologiyasi I ===
{{OʻTEL|I|TUSH I ' uyquda koʻriladigan narsalar'. {{misol|Tushdaa koʻrdim dilbarimni, ey sabo, uyg‘otmagil.|Erkin Vohidov}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tü:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 324); oʻsha davrdayoq; oʻ: unlisining choʻziqlik belgisi (ПДП, 436; Devon, III, 138; DS, 599), oʻzbek tilida esa yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: toʻ:sh &amp;gt;&amp;nbsp;toʻsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush.

TUSH II &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; quyosh qoq tepaga kelgan (payt)', ' peshin'. T u sh payti taʼlimdan qaytdim bemajol (Tuygʻun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tüsh tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 138); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan; tüsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush. Bu ot asli toʻsh— feʼlining 'dam olish uchun toʻxta—' maʼnosi asosida (ДС, 600: toʻsh— 3) yuzaga kelgan. TUSH III q. tengtush}}

==== Maʼnosi I ====
Uyquda vujudga keladigan subʼyektiv psixik hodisa, jarayon; uyquda koʻriladigan obrazlar, narsalar. {{misol|Anov muttaham kim? Nega meni bu yerga oʻgʻirlab keladi? Hech nima tushunmayman! Tushimmi? Oʻngimmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Qani endi hozir shu {{ajrat|tush}}im oʻng boʻlib qolsa. Onam oʻlmagan boʻlsalar.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Qani endi shularning hammasi {{ajrat|tush}}im boʻlsa-yu, uygʻonib ketsam!.. Qadamimni bilib bosar edim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}&lt;br/&gt;'''Tush bilibmanmi''' (''yoki'' '''koʻribmanmi''')? - Qayoqdan bilay? {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmanmi uning kelishini?}} hi {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmizmi aprelda sovuq boʻlishini?|[[w:S. Mahkamov|S. Mahkamov]]|Shogird}}&lt;br/&gt;'''Tush koʻrmoq''' - uyquda tush jarayoni yuz bermoq, uyqusida narsa, voqea-hodisa {{va sh.k.}} koʻrinmoq. {{misol|Bir yaxshi {{ajrat|tush}} koʻrdim, aytib beraman.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}&lt;br/&gt;'''Tushiga kirmoq''' - uyqusida (tushida) koʻrinmoq. {{misol|-Gavhar, ayam tuzukmilar? -Kecha {{ajrat|tush}}imga kiribdilar. Qop-qorongʻi chakalakzorda oq koʻylakda yurganmishlar.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}} {{misol|Agregatlar yordam berar ishimga, Sevgan kasbim hatto kirar {{ajrat|tush}}imga.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Tushida koʻrmoq''' - {{ayn.}} tushiga kirmoq. {{misol|Yetti oydan beri faqat {{ajrat|tush}}imda koʻraman uni.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|{{ajrat|Tush}}da koʻrdim dilbarimni, ey sabo, uygʻotmagil.|[[w:E. Vohidov|E. Vohidov]]}}&lt;br/&gt;'''Tushingizni suvga ayting''' - bekor aytibsiz, boʻlmagan gap, aslo unday emas. {{misol|Es-hushini yoʻqotib, garanglangan dehqon daspiab indamadi. Yosh baqqol vaysayvergandan soʻng, bir uh tortib, sekingina dedi: -Oʻn toʻrt soʻm berasiz.. -E? Oʻn toʻrt soʻm? {{ajrat|Tush}}ingizni suvga ayting.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;('''Uxlab''') '''tushiga kirmagan''' (''yoki'' '''tushida koʻrmagan''') ''yoki'' '''yetti uxlab, tushiga kirmagan''' (''yoki'' '''tushida koʻrmagan''') - {{misol|Dildor oʻylamagan, oʻylab {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan ikki qiyinchilikka roʻbaru keldi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}} {{misol|U kuyovi bilan shu xilda uchrashishni yetti uxlab, {{ajrat|tush}}ida ham koʻrmagan edi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Gulxan}} {{misol|U yerdan G‘ulomjon kutgan, Gʻulomjonni zoru intizor etgan jonon emas, G‘ulomjonning yetti uxlab, {{ajrat|tush}}iga kirmagan notanish bir juvon chiqdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Abdishukur {{ajrat|tush}}ida ham koʻrmagan poytaxt teatrlarini maqtamoqchi boʻlib, endi soʻz boiiagan edi, Yormat dasturxon keltirib, norin tayyor boʻlganini bildirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Anvar jim boʻlib qoldi, {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan bu taklifga nima deyishini bilmay entikdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}&lt;br/&gt;'''Endi tushingizda koʻrasiz''' - &quot;Endilikda aslo koʻrmaysiz&quot;, &quot;koʻrib ham boʻlibsiz&quot; kabi maʼnolarni ifodalovchi ibora. {{misol|Bunday kelinni endi {{ajrat|tush}}ingizda koʻrasiz.}}
 
==== Sinonimlari ====
[[bosiriq]] (salbiy)
==== Antonimlari ====

==== Maʼnosi II ====
Quyosh qoq tepaga kelgan payt. {{misol|Tushgacha ishlamoq. Tushda dam olmoq. Devonaning aqli {{ajrat|tush}}dan keyin kiribdi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Tush}} payti, taʼlimdan qaytdim bemajol.|[[w:Tuygʻun|Tuygʻun]]}} {{misol|{{ajrat|Tush}} chogʻi yaqinlashganda, bir chopar ot choptirib, boyning hovlisiga kirib keldi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}}

==== Sinonimlari ====
[[to‘potar]], [[toltush]]

==== Antonimlari ====

===Etimologiyasi III===
Nemischa [[Tusche]] - rang, boʻyoq

=== Maʼnosi III ===
Qora yoki boshqa rangda maxsus ravishda tayyorlangan, uzoq vaqt rangini yoʻqotmaydigan suyuq boʻyoq (chizmachilik, rasm solish va muhim xat-hujjatlarni yozish uchun ishlatiladi). {{misol|Qora {{ajrat|tush}}. Qizil {{ajrat|tush}},}} {{misol|Baʼzi estamplar koʻpincha u yoki bu yoʻl bilan siyoh yoki {{ajrat|tush}}da tasvirlanmoqda.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Shukur Karimovich Umid diplomini qoʻliga olib, {{ajrat|tush}} bilan yozilgan familiyasini oʻqidi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШЬ}}
== Tarjimalari ==

{{-trans-|tush|
*{{tyv}}:[[дүш]]
*{{ug}}: [[چۈش]]
*{{kjh}}:[[тӱс]]
*{{ja}}:[[夢]]
*{{sah}}: [[түүл]]
|}}

{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tush I&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;[[сон]]; [[сновидение]]; {{tarjmisoli|tushimmi, oʻngimmi? }} сон или явь?; {{tarjmisoli|tush koʻrmoq }} видеть сон; {{tarjmisoli|tushga kirmoq }} сниться; {{tarjmisoli|onam tushimga kiribdi }} во сне я видел свою мать; {{tarjmisoli|tushda koʻrmoq }} видеть ({{izoh|кого-что-л}}.) во сне; {{tarjmisoli|* endi tushingizda koʻrasiz }} ({{izoh|букв}}. теперь увидите только во сне) теперь как своих ушей не видеть вам ({{izoh|кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|tushingizni suvga ayting }} ({{izoh|букв}}. расскажите о своём сне воде) вы мне сказок не рассказывайте; {{tarjmisoli|men buni tush bilamanmi? }} откуда я мог знать это?; {{tarjmisoli|men senga tushimni aytayotibmanmi? }} я тебе сны свои, что ли рассказываю?; я тебе басни, что ли, рассказываю?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tush II'''&lt;br /&gt;
[[полдень]]; // [[полуденный]]; {{tarjmisoli|tush paytida }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tush pallasida }} в полдень; {{tarjmisoli|tush qizigʻi }} 1) жаркий полдень; 2)  полуденная жара; {{tarjmisoli|tushga tomon}}  {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tushga yaqin }} к полудню; {{tarjmisoli|tushdan keyin soat ikkida }} в два часа пополудни; {{tarjmisoli|devonaning aqli tushdan keyin kiradi }} {{izoh|погов}}. у юродивого ум приходит после полудня.

'''tush'''&lt;br /&gt;
[[тушь]]; {{tarjmisoli|qizil tush }} красная тушь; '''Xitoy tushi '''китайская тушь.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada nemischadan oʻzlashgan soʻzlar]]

{{-az-}}
{{az-ism}}

:[[yuxu]]</text>
      <sha1>cpdrzmbwrhzugzbc96e0qdkgidbfysz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638807</id>
      <parentid>638806</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T06:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7424" sha1="sgzh4d2bv70ue49zk3613qq3cb64oip" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush'''
== Aytilishi ==

=== Etimologiyasi I ===
{{OʻTEL|I|TUSH I ' uyquda koʻriladigan narsalar'. {{misol|Tushdaa koʻrdim dilbarimni, ey sabo, uyg‘otmagil.|Erkin Vohidov}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tü:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 324); oʻsha davrdayoq; oʻ: unlisining choʻziqlik belgisi (ПДП, 436; Devon, III, 138; DS, 599), oʻzbek tilida esa yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: toʻ:sh &amp;gt;&amp;nbsp;toʻsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush.

TUSH II &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; quyosh qoq tepaga kelgan (payt)', ' peshin'. T u sh payti taʼlimdan qaytdim bemajol (Tuygʻun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tüsh tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 138); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan; tüsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush. Bu ot asli toʻsh— feʼlining 'dam olish uchun toʻxta—' maʼnosi asosida (ДС, 600: toʻsh— 3) yuzaga kelgan. TUSH III q. tengtush}}

==== Maʼnosi I ====
Uyquda vujudga keladigan subʼyektiv psixik hodisa, jarayon; uyquda koʻriladigan obrazlar, narsalar. {{misol|Anov muttaham kim? Nega meni bu yerga oʻgʻirlab keladi? Hech nima tushunmayman! Tushimmi? Oʻngimmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Qani endi hozir shu {{ajrat|tush}}im oʻng boʻlib qolsa. Onam oʻlmagan boʻlsalar.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Qani endi shularning hammasi {{ajrat|tush}}im boʻlsa-yu, uygʻonib ketsam!.. Qadamimni bilib bosar edim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}&lt;br/&gt;'''Tush bilibmanmi''' (''yoki'' '''koʻribmanmi''')? - Qayoqdan bilay? {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmanmi uning kelishini?}} hi {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmizmi aprelda sovuq boʻlishini?|[[w:S. Mahkamov|S. Mahkamov]]|Shogird}}&lt;br/&gt;'''Tush koʻrmoq''' - uyquda tush jarayoni yuz bermoq, uyqusida narsa, voqea-hodisa {{va sh.k.}} koʻrinmoq. {{misol|Bir yaxshi {{ajrat|tush}} koʻrdim, aytib beraman.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}&lt;br/&gt;'''Tushiga kirmoq''' - uyqusida (tushida) koʻrinmoq. {{misol|-Gavhar, ayam tuzukmilar? -Kecha {{ajrat|tush}}imga kiribdilar. Qop-qorongʻi chakalakzorda oq koʻylakda yurganmishlar.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}} {{misol|Agregatlar yordam berar ishimga, Sevgan kasbim hatto kirar {{ajrat|tush}}imga.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Tushida koʻrmoq''' - {{ayn.}} '''tushiga kirmoq'''. {{misol|Yetti oydan beri faqat {{ajrat|tush}}imda koʻraman uni.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|{{ajrat|Tush}}da koʻrdim dilbarimni, ey sabo, uygʻotmagil.|[[w:E. Vohidov|E. Vohidov]]}}&lt;br/&gt;'''Tushingizni suvga ayting''' - bekor aytibsiz, boʻlmagan gap, aslo unday emas. {{misol|Es-hushini yoʻqotib, garanglangan dehqon daspiab indamadi. Yosh baqqol vaysayvergandan soʻng, bir uh tortib, sekingina dedi: -Oʻn toʻrt soʻm berasiz.. -E? Oʻn toʻrt soʻm? {{ajrat|Tush}}ingizni suvga ayting.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;('''Uxlab''') '''tushiga kirmagan''' (''yoki'' '''tushida koʻrmagan''') ''yoki'' '''yetti uxlab, tushiga kirmagan''' (''yoki'' '''tushida koʻrmagan''') - {{misol|Dildor oʻylamagan, oʻylab {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan ikki qiyinchilikka roʻbaru keldi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}} {{misol|U kuyovi bilan shu xilda uchrashishni yetti uxlab, {{ajrat|tush}}ida ham koʻrmagan edi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Gulxan}} {{misol|U yerdan G‘ulomjon kutgan, Gʻulomjonni zoru intizor etgan jonon emas, G‘ulomjonning yetti uxlab, {{ajrat|tush}}iga kirmagan notanish bir juvon chiqdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Abdishukur {{ajrat|tush}}ida ham koʻrmagan poytaxt teatrlarini maqtamoqchi boʻlib, endi soʻz boiiagan edi, Yormat dasturxon keltirib, norin tayyor boʻlganini bildirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Anvar jim boʻlib qoldi, {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan bu taklifga nima deyishini bilmay entikdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}&lt;br/&gt;'''Endi tushingizda koʻrasiz''' - &quot;Endilikda aslo koʻrmaysiz&quot;, &quot;koʻrib ham boʻlibsiz&quot; kabi maʼnolarni ifodalovchi ibora. {{misol|Bunday kelinni endi {{ajrat|tush}}ingizda koʻrasiz.}}
 
==== Sinonimlari ====
[[bosiriq]] (salbiy)
==== Antonimlari ====

==== Maʼnosi II ====
Quyosh qoq tepaga kelgan payt. {{misol|Tushgacha ishlamoq. Tushda dam olmoq. Devonaning aqli {{ajrat|tush}}dan keyin kiribdi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Tush}} payti, taʼlimdan qaytdim bemajol.|[[w:Tuygʻun|Tuygʻun]]}} {{misol|{{ajrat|Tush}} chogʻi yaqinlashganda, bir chopar ot choptirib, boyning hovlisiga kirib keldi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}}

==== Sinonimlari ====
[[to‘potar]], [[toltush]]

==== Antonimlari ====

===Etimologiyasi III===
Nemischa [[Tusche]] - rang, boʻyoq

=== Maʼnosi III ===
Qora yoki boshqa rangda maxsus ravishda tayyorlangan, uzoq vaqt rangini yoʻqotmaydigan suyuq boʻyoq (chizmachilik, rasm solish va muhim xat-hujjatlarni yozish uchun ishlatiladi). {{misol|Qora {{ajrat|tush}}. Qizil {{ajrat|tush}},}} {{misol|Baʼzi estamplar koʻpincha u yoki bu yoʻl bilan siyoh yoki {{ajrat|tush}}da tasvirlanmoqda.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Shukur Karimovich Umid diplomini qoʻliga olib, {{ajrat|tush}} bilan yozilgan familiyasini oʻqidi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШЬ}}
== Tarjimalari ==

{{-trans-|tush|
*{{tyv}}:[[дүш]]
*{{ug}}: [[چۈش]]
*{{kjh}}:[[тӱс]]
*{{ja}}:[[夢]]
*{{sah}}: [[түүл]]
|}}

{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tush I&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;[[сон]]; [[сновидение]]; {{tarjmisoli|tushimmi, oʻngimmi? }} сон или явь?; {{tarjmisoli|tush koʻrmoq }} видеть сон; {{tarjmisoli|tushga kirmoq }} сниться; {{tarjmisoli|onam tushimga kiribdi }} во сне я видел свою мать; {{tarjmisoli|tushda koʻrmoq }} видеть ({{izoh|кого-что-л}}.) во сне; {{tarjmisoli|* endi tushingizda koʻrasiz }} ({{izoh|букв}}. теперь увидите только во сне) теперь как своих ушей не видеть вам ({{izoh|кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|tushingizni suvga ayting }} ({{izoh|букв}}. расскажите о своём сне воде) вы мне сказок не рассказывайте; {{tarjmisoli|men buni tush bilamanmi? }} откуда я мог знать это?; {{tarjmisoli|men senga tushimni aytayotibmanmi? }} я тебе сны свои, что ли рассказываю?; я тебе басни, что ли, рассказываю?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tush II'''&lt;br /&gt;
[[полдень]]; // [[полуденный]]; {{tarjmisoli|tush paytida }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tush pallasida }} в полдень; {{tarjmisoli|tush qizigʻi }} 1) жаркий полдень; 2)  полуденная жара; {{tarjmisoli|tushga tomon}}  {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tushga yaqin }} к полудню; {{tarjmisoli|tushdan keyin soat ikkida }} в два часа пополудни; {{tarjmisoli|devonaning aqli tushdan keyin kiradi }} {{izoh|погов}}. у юродивого ум приходит после полудня.

'''tush'''&lt;br /&gt;
[[тушь]]; {{tarjmisoli|qizil tush }} красная тушь; '''Xitoy tushi '''китайская тушь.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada nemischadan oʻzlashgan soʻzlar]]

{{-az-}}
{{az-ism}}

:[[yuxu]]</text>
      <sha1>sgzh4d2bv70ue49zk3613qq3cb64oip</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638808</id>
      <parentid>638807</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T06:38:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7495" sha1="tiecm6dzhiu5xtlxjr036a4w0jq8rwb" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush'''
== Aytilishi ==

=== Etimologiyasi I ===
{{OʻTEL|I|TUSH I ' uyquda koʻriladigan narsalar'. {{misol|Tushdaa koʻrdim dilbarimni, ey sabo, uyg‘otmagil.|Erkin Vohidov}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tü:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 324); oʻsha davrdayoq; oʻ: unlisining choʻziqlik belgisi (ПДП, 436; Devon, III, 138; DS, 599), oʻzbek tilida esa yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: toʻ:sh &amp;gt;&amp;nbsp;toʻsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush.

TUSH II &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; quyosh qoq tepaga kelgan (payt)', ' peshin'. T u sh payti taʼlimdan qaytdim bemajol (Tuygʻun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tüsh tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 138); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan; tüsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush. Bu ot asli toʻsh— feʼlining 'dam olish uchun toʻxta—' maʼnosi asosida (ДС, 600: toʻsh— 3) yuzaga kelgan. TUSH III q. tengtush}}

==== Maʼnosi I ====
Uyquda vujudga keladigan subʼyektiv psixik hodisa, jarayon; uyquda koʻriladigan obrazlar, narsalar. {{misol|Anov muttaham kim? Nega meni bu yerga oʻgʻirlab keladi? Hech nima tushunmayman! Tushimmi? Oʻngimmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Qani endi hozir shu {{ajrat|tush}}im oʻng boʻlib qolsa. Onam oʻlmagan boʻlsalar.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Qani endi shularning hammasi {{ajrat|tush}}im boʻlsa-yu, uygʻonib ketsam!.. Qadamimni bilib bosar edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}&lt;br/&gt;'''Tush bilibmanmi''' (''yoki'' '''koʻribmanmi''')? - Qayoqdan bilay? {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmanmi uning kelishini?}} hi {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmizmi aprelda sovuq boʻlishini?|[[w:S. Mahkamov|S. Mahkamov]]|Shogird}}&lt;br/&gt;'''Tush koʻrmoq''' - uyquda tush jarayoni yuz bermoq, uyqusida narsa, voqea-hodisa {{va sh.k.}} koʻrinmoq. {{misol|Bir yaxshi {{ajrat|tush}} koʻrdim, aytib beraman.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}&lt;br/&gt;'''Tushiga kirmoq''' - uyqusida (tushida) koʻrinmoq. {{misol|-Gavhar, ayam tuzukmilar? -Kecha {{ajrat|tush}}imga kiribdilar. Qop-qorongʻi chakalakzorda oq koʻylakda yurganmishlar.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Agregatlar yordam berar ishimga, Sevgan kasbim hatto kirar {{ajrat|tush}}imga.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Tushida koʻrmoq''' - {{ayn.}} '''tushiga kirmoq'''. {{misol|Yetti oydan beri faqat {{ajrat|tush}}imda koʻraman uni.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|{{ajrat|Tush}}da koʻrdim dilbarimni, ey sabo, uygʻotmagil.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]}}&lt;br/&gt;'''Tushingizni suvga ayting''' - bekor aytibsiz, boʻlmagan gap, aslo unday emas. {{misol|Es-hushini yoʻqotib, garanglangan dehqon daspiab indamadi. Yosh baqqol vaysayvergandan soʻng, bir uh tortib, sekingina dedi: -Oʻn toʻrt soʻm berasiz.. -E? Oʻn toʻrt soʻm? {{ajrat|Tush}}ingizni suvga ayting.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;('''Uxlab''') '''tushiga kirmagan''' (''yoki'' '''tushida koʻrmagan''') ''yoki'' '''yetti uxlab, tushiga kirmagan''' (''yoki'' '''tushida koʻrmagan''') - {{misol|Dildor oʻylamagan, oʻylab {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan ikki qiyinchilikka roʻbaru keldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|U kuyovi bilan shu xilda uchrashishni yetti uxlab, {{ajrat|tush}}ida ham koʻrmagan edi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Gulxan}} {{misol|U yerdan G‘ulomjon kutgan, Gʻulomjonni zoru intizor etgan jonon emas, G‘ulomjonning yetti uxlab, {{ajrat|tush}}iga kirmagan notanish bir juvon chiqdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Abdishukur {{ajrat|tush}}ida ham koʻrmagan poytaxt teatrlarini maqtamoqchi boʻlib, endi soʻz boiiagan edi, Yormat dasturxon keltirib, norin tayyor boʻlganini bildirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Anvar jim boʻlib qoldi, {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan bu taklifga nima deyishini bilmay entikdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}&lt;br/&gt;'''Endi tushingizda koʻrasiz''' - &quot;Endilikda aslo koʻrmaysiz&quot;, &quot;koʻrib ham boʻlibsiz&quot; kabi maʼnolarni ifodalovchi ibora. {{misol|Bunday kelinni endi {{ajrat|tush}}ingizda koʻrasiz.}}
 
==== Sinonimlari ====
[[bosiriq]] (salbiy)
==== Antonimlari ====

==== Maʼnosi II ====
Quyosh qoq tepaga kelgan payt. {{misol|Tushgacha ishlamoq. Tushda dam olmoq. Devonaning aqli {{ajrat|tush}}dan keyin kiribdi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Tush}} payti, taʼlimdan qaytdim bemajol.|[[w:Tuygʻun|Tuygʻun]]}} {{misol|{{ajrat|Tush}} chogʻi yaqinlashganda, bir chopar ot choptirib, boyning hovlisiga kirib keldi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}}

==== Sinonimlari ====
[[to‘potar]], [[toltush]]

==== Antonimlari ====

===Etimologiyasi III===
Nemischa [[Tusche]] - rang, boʻyoq

=== Maʼnosi III ===
Qora yoki boshqa rangda maxsus ravishda tayyorlangan, uzoq vaqt rangini yoʻqotmaydigan suyuq boʻyoq (chizmachilik, rasm solish va muhim xat-hujjatlarni yozish uchun ishlatiladi). {{misol|Qora {{ajrat|tush}}. Qizil {{ajrat|tush}},}} {{misol|Baʼzi estamplar koʻpincha u yoki bu yoʻl bilan siyoh yoki {{ajrat|tush}}da tasvirlanmoqda.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Shukur Karimovich Umid diplomini qoʻliga olib, {{ajrat|tush}} bilan yozilgan familiyasini oʻqidi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШЬ}}
== Tarjimalari ==

{{-trans-|tush|
*{{tyv}}:[[дүш]]
*{{ug}}: [[چۈش]]
*{{kjh}}:[[тӱс]]
*{{ja}}:[[夢]]
*{{sah}}: [[түүл]]
|}}

{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tush I&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;[[сон]]; [[сновидение]]; {{tarjmisoli|tushimmi, oʻngimmi? }} сон или явь?; {{tarjmisoli|tush koʻrmoq }} видеть сон; {{tarjmisoli|tushga kirmoq }} сниться; {{tarjmisoli|onam tushimga kiribdi }} во сне я видел свою мать; {{tarjmisoli|tushda koʻrmoq }} видеть ({{izoh|кого-что-л}}.) во сне; {{tarjmisoli|* endi tushingizda koʻrasiz }} ({{izoh|букв}}. теперь увидите только во сне) теперь как своих ушей не видеть вам ({{izoh|кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|tushingizni suvga ayting }} ({{izoh|букв}}. расскажите о своём сне воде) вы мне сказок не рассказывайте; {{tarjmisoli|men buni tush bilamanmi? }} откуда я мог знать это?; {{tarjmisoli|men senga tushimni aytayotibmanmi? }} я тебе сны свои, что ли рассказываю?; я тебе басни, что ли, рассказываю?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tush II'''&lt;br /&gt;
[[полдень]]; // [[полуденный]]; {{tarjmisoli|tush paytida }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tush pallasida }} в полдень; {{tarjmisoli|tush qizigʻi }} 1) жаркий полдень; 2)  полуденная жара; {{tarjmisoli|tushga tomon}}  {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tushga yaqin }} к полудню; {{tarjmisoli|tushdan keyin soat ikkida }} в два часа пополудни; {{tarjmisoli|devonaning aqli tushdan keyin kiradi }} {{izoh|погов}}. у юродивого ум приходит после полудня.

'''tush'''&lt;br /&gt;
[[тушь]]; {{tarjmisoli|qizil tush }} красная тушь; '''Xitoy tushi '''китайская тушь.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada nemischadan oʻzlashgan soʻzlar]]

{{-az-}}
{{az-ism}}

:[[yuxu]]</text>
      <sha1>tiecm6dzhiu5xtlxjr036a4w0jq8rwb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638809</id>
      <parentid>638808</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T06:40:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7489" sha1="104n85q14zb4betv84diebpz0caczr2" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush'''
== Aytilishi ==

=== Etimologiyasi I ===
{{OʻTEL|I|TUSH I ' uyquda koʻriladigan narsalar'. {{misol|Tushdaa koʻrdim dilbarimni, ey sabo, uyg‘otmagil.|Erkin Vohidov}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tü:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 324); oʻsha davrdayoq; oʻ: unlisining choʻziqlik belgisi (ПДП, 436; Devon, III, 138; DS, 599), oʻzbek tilida esa yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: toʻ:sh &amp;gt;&amp;nbsp;toʻsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush.

TUSH II &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; quyosh qoq tepaga kelgan (payt)', ' peshin'. T u sh payti taʼlimdan qaytdim bemajol (Tuygʻun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tüsh tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 138); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan; tüsh &amp;gt;&amp;nbsp;tush. Bu ot asli toʻsh— feʼlining 'dam olish uchun toʻxta—' maʼnosi asosida (ДС, 600: toʻsh— 3) yuzaga kelgan. TUSH III q. tengtush}}

==== Maʼnosi I ====
Uyquda vujudga keladigan subʼyektiv psixik hodisa, jarayon; uyquda koʻriladigan obrazlar, narsalar. {{misol|Anov muttaham kim? Nega meni bu yerga oʻgʻirlab keladi? Hech nima tushunmayman! Tushimmi? Oʻngimmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Qani endi hozir shu {{ajrat|tush}}im oʻng boʻlib qolsa. Onam oʻlmagan boʻlsalar.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Qani endi shularning hammasi {{ajrat|tush}}im boʻlsa-yu, uygʻonib ketsam!.. Qadamimni bilib bosar edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}&lt;br/&gt;'''Tush bilibmanmi''' (''yoki'' '''koʻribmanmi''')? - Qayoqdan bilay? {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmanmi uning kelishini?}} hi {{misol|{{ajrat|Tush}} koʻribmizmi aprelda sovuq boʻlishini?|[[w:S. Mahkamov|S. Mahkamov]]|Shogird}}&lt;br/&gt;'''Tush koʻrmoq''' - uyquda tush jarayoni yuz bermoq, uyqusida narsa, voqea-hodisa {{va sh.k.}} koʻrinmoq. {{misol|Bir yaxshi {{ajrat|tush}} koʻrdim, aytib beraman.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}&lt;br/&gt;'''Tushiga kirmoq''' - uyqusida (tushida) koʻrinmoq. {{misol|-Gavhar, ayam tuzukmilar? -Kecha {{ajrat|tush}}imga kiribdilar. Qop-qorongʻi chakalakzorda oq koʻylakda yurganmishlar.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Agregatlar yordam berar ishimga, Sevgan kasbim hatto kirar {{ajrat|tush}}imga.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Tushida koʻrmoq''' - {{ayn.}} '''tushiga kirmoq'''. {{misol|Yetti oydan beri faqat {{ajrat|tush}}imda koʻraman uni.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|{{ajrat|Tush}}da koʻrdim dilbarimni, ey sabo, uygʻotmagil.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]}}&lt;br/&gt;'''Tushingizni suvga ayting''' - bekor aytibsiz, boʻlmagan gap, aslo unday emas. {{misol|Es-hushini yoʻqotib, garanglangan dehqon daspiab indamadi. Yosh baqqol vaysayvergandan soʻng, bir uh tortib, sekingina dedi: -Oʻn toʻrt soʻm berasiz.. -E? Oʻn toʻrt soʻm? {{ajrat|Tush}}ingizni suvga ayting.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;('''Uxlab''') '''tushiga kirmagan''' (''yoki'' '''tushida koʻrmagan''') ''yoki'' '''yetti uxlab, tushiga kirmagan''' (''yoki'' '''tushida koʻrmagan''') - {{misol|Dildor oʻylamagan, oʻylab {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan ikki qiyinchilikka roʻbaru keldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|U kuyovi bilan shu xilda uchrashishni yetti uxlab, {{ajrat|tush}}ida ham koʻrmagan edi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Gulxan}} {{misol|U yerdan G‘ulomjon kutgan, Gʻulomjonni zoru intizor etgan jonon emas, G‘ulomjonning yetti uxlab, {{ajrat|tush}}iga kirmagan notanish bir juvon chiqdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Abdishukur {{ajrat|tush}}ida ham koʻrmagan poytaxt teatrlarini maqtamoqchi boʻlib, endi soʻz boiiagan edi, Yormat dasturxon keltirib, norin tayyor boʻlganini bildirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Anvar jim boʻlib qoldi, {{ajrat|tush}}iga ham kirmagan bu taklifga nima deyishini bilmay entikdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}&lt;br/&gt;'''Endi tushingizda koʻrasiz''' - &quot;Endilikda aslo koʻrmaysiz&quot;, &quot;koʻrib ham boʻlibsiz&quot; kabi maʼnolarni ifodalovchi ibora. {{misol|Bunday kelinni endi {{ajrat|tush}}ingizda koʻrasiz.}}
 
==== Sinonimlari ====
[[bosiriq]] (salbiy)
==== Antonimlari ====

==== Maʼnosi II ====
Quyosh qoq tepaga kelgan payt. {{misol|Tushgacha ishlamoq. Tushda dam olmoq. Devonaning aqli {{ajrat|tush}}dan keyin kiribdi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Tush}} payti, taʼlimdan qaytdim bemajol.|[[w:Tuygʻun|Tuygʻun]]}} {{misol|{{ajrat|Tush}} chogʻi yaqinlashganda, bir chopar ot choptirib, boyning hovlisiga kirib keldi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}}

==== Sinonimlari ====
[[to‘potar]], [[toltush]]

==== Antonimlari ====

===Etimologiyasi III===
Nemischa [[Tusche]] - rang, boʻyoq

=== Maʼnosi III ===
Qora yoki boshqa rangda maxsus ravishda tayyorlangan, uzoq vaqt rangini yoʻqotmaydigan suyuq boʻyoq (chizmachilik, rasm solish va muhim xat-hujjatlarni yozish uchun ishlatiladi). {{misol|Qora {{ajrat|tush}}.}} {{misol|Qizil {{ajrat|tush}}.}} {{misol|Baʼzi estamplar koʻpincha u yoki bu yoʻl bilan siyoh yoki {{ajrat|tush}}da tasvirlanmoqda.|Gazetadan}} {{misol|Shukur Karimovich Umid diplomini qoʻliga olib, {{ajrat|tush}} bilan yozilgan familiyasini oʻqidi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШЬ}}
== Tarjimalari ==

{{-trans-|tush|
*{{tyv}}:[[дүш]]
*{{ug}}: [[چۈش]]
*{{kjh}}:[[тӱс]]
*{{ja}}:[[夢]]
*{{sah}}: [[түүл]]
|}}

{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;tush I&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;[[сон]]; [[сновидение]]; {{tarjmisoli|tushimmi, oʻngimmi? }} сон или явь?; {{tarjmisoli|tush koʻrmoq }} видеть сон; {{tarjmisoli|tushga kirmoq }} сниться; {{tarjmisoli|onam tushimga kiribdi }} во сне я видел свою мать; {{tarjmisoli|tushda koʻrmoq }} видеть ({{izoh|кого-что-л}}.) во сне; {{tarjmisoli|* endi tushingizda koʻrasiz }} ({{izoh|букв}}. теперь увидите только во сне) теперь как своих ушей не видеть вам ({{izoh|кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|tushingizni suvga ayting }} ({{izoh|букв}}. расскажите о своём сне воде) вы мне сказок не рассказывайте; {{tarjmisoli|men buni tush bilamanmi? }} откуда я мог знать это?; {{tarjmisoli|men senga tushimni aytayotibmanmi? }} я тебе сны свои, что ли рассказываю?; я тебе басни, что ли, рассказываю?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''tush II'''&lt;br /&gt;
[[полдень]]; // [[полуденный]]; {{tarjmisoli|tush paytida }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tush pallasida }} в полдень; {{tarjmisoli|tush qizigʻi }} 1) жаркий полдень; 2)  полуденная жара; {{tarjmisoli|tushga tomon}}  {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tushga yaqin }} к полудню; {{tarjmisoli|tushdan keyin soat ikkida }} в два часа пополудни; {{tarjmisoli|devonaning aqli tushdan keyin kiradi }} {{izoh|погов}}. у юродивого ум приходит после полудня.

'''tush'''&lt;br /&gt;
[[тушь]]; {{tarjmisoli|qizil tush }} красная тушь; '''Xitoy tushi '''китайская тушь.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada nemischadan oʻzlashgan soʻzlar]]

{{-az-}}
{{az-ism}}

:[[yuxu]]</text>
      <sha1>104n85q14zb4betv84diebpz0caczr2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>toʻpotar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53033</id>
    <revision>
      <id>638790</id>
      <parentid>592809</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T04:17:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimologiyasi */</comment>
      <origin>638790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="898" sha1="t7w9aji859pv17vbf0ndu1n5xbe142i" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''toʻ-po-tar'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''bir vaqt soat strelkasining 12 raqami ustida turganini koʻrib.'' V. Gʻofurov, Vafodor. {{misol|Unsin tumshugʻiga tunuka qoplangan choynakka choy damlab, ikkita kulcha bilan Shokir otaga uzatdi: -Otajon, {{ajrat|toʻpotar}} boʻldi, choy iching!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТЎПОТАР}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''toʻpotar'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[полдень]], [[двенадцать]] [[часов]] [[дня]] ({{izoh|когда стреляли из пушки в ташкентской крепости}}); {{tarjmisoli|toʻpotarda }} в полдень, в двенадцать часов дня.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>t7w9aji859pv17vbf0ndu1n5xbe142i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638791</id>
      <parentid>638790</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T04:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1087" sha1="3deeghr1jl54mkv5fzarnm9rw5cj789" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''toʻ-po-tar'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{esk.|uz}} Kunduz soat 12 payti; tush, choshka, toʻp (avvallari Toshkentda shu paytda toʻp otilar edi). -Voy oʻlmasam, toʻpotar boʻlib qolibdi-ku! - dedi [Hojiya xola] bir vaqt soat strelkasining 12 raqami ustida turganini koʻrib.|[[w:V. G‘ofurov|V. Gʻofurov]]|Vafodor}} {{misol|Unsin tumshugʻiga tunuka qoplangan choynakka choy damlab, ikkita kulcha bilan Shokir otaga uzatdi: -Otajon, {{ajrat|toʻpotar}} boʻldi, choy iching!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТЎПОТАР}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''toʻpotar'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[полдень]], [[двенадцать]] [[часов]] [[дня]] ({{izoh|когда стреляли из пушки в ташкентской крепости}}); {{tarjmisoli|toʻpotarda }} в полдень, в двенадцать часов дня.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>3deeghr1jl54mkv5fzarnm9rw5cj789</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638792</id>
      <parentid>638791</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T04:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1095" sha1="9srumz80jh9rw971mrspoxccg3c9z9n" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''toʻ-po-tar'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{esk.|uz}} Kunduz soat 12 payti; tush, choshka, toʻp (avvallari Toshkentda shu paytda toʻp otilar edi). {{misol|-Voy oʻlmasam, toʻpotar boʻlib qolibdi-ku! - dedi [Hojiya xola] bir vaqt soat strelkasining 12 raqami ustida turganini koʻrib.|[[w:V. G‘ofurov|V. Gʻofurov]]|Vafodor}} {{misol|Unsin tumshugʻiga tunuka qoplangan choynakka choy damlab, ikkita kulcha bilan Shokir otaga uzatdi: -Otajon, {{ajrat|toʻpotar}} boʻldi, choy iching!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТЎПОТАР}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''toʻpotar'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[полдень]], [[двенадцать]] [[часов]] [[дня]] ({{izoh|когда стреляли из пушки в ташкентской крепости}}); {{tarjmisoli|toʻpotarda }} в полдень, в двенадцать часов дня.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>9srumz80jh9rw971mrspoxccg3c9z9n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638793</id>
      <parentid>638792</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T04:21:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1098" sha1="c8o99b5skszjxozz297h8tdlv8uiuhi" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''toʻ-po-tar'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{esk.|uz}} Kunduz soat 12 payti; tush, choshka, toʻp (avvallari Toshkentda shu paytda toʻp otilar edi). {{misol|-Voy oʻlmasam, toʻpotar boʻlib qolibdi-ku! - dedi [Hojiya xola] bir vaqt soat strelkasining 12 raqami ustida turganini koʻrib.|[[w:Vali Gʻafurov|Vali Gʻafurov]]|Vafodor}} {{misol|Unsin tumshugʻiga tunuka qoplangan choynakka choy damlab, ikkita kulcha bilan Shokir otaga uzatdi: -Otajon, {{ajrat|toʻpotar}} boʻldi, choy iching!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТЎПОТАР}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''toʻpotar'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[полдень]], [[двенадцать]] [[часов]] [[дня]] ({{izoh|когда стреляли из пушки в ташкентской крепости}}); {{tarjmisoli|toʻpotarda }} в полдень, в двенадцать часов дня.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>c8o99b5skszjxozz297h8tdlv8uiuhi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638794</id>
      <parentid>638793</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T04:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1109" sha1="qy512by3o1heb1v3hn1ma8mndoxg19o" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''toʻ-po-tar'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{esk.|uz}} Kunduz soat 12 payti; tush, choshka, toʻp (avvallari Toshkentda shu paytda toʻp otilar edi). {{misol|{{nowrap|-Voy}} oʻlmasam, toʻpotar boʻlib qolibdi-ku! - dedi [Hojiya xola] bir vaqt soat strelkasining 12 raqami ustida turganini koʻrib.|[[w:Vali Gʻafurov|Vali Gʻafurov]]|Vafodor}} {{misol|Unsin tumshugʻiga tunuka qoplangan choynakka choy damlab, ikkita kulcha bilan Shokir otaga uzatdi: -Otajon, {{ajrat|toʻpotar}} boʻldi, choy iching!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТЎПОТАР}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''toʻpotar'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[полдень]], [[двенадцать]] [[часов]] [[дня]] ({{izoh|когда стреляли из пушки в ташкентской крепости}}); {{tarjmisoli|toʻpotarda }} в полдень, в двенадцать часов дня.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>qy512by3o1heb1v3hn1ma8mndoxg19o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638795</id>
      <parentid>638794</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T04:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>638795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1131" sha1="skuzz7nx5eawak2wg5h5kjpojn26ab1" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''toʻ-po-tar'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{esk.|uz}} Kunduz soat 12 payti; tush, choshka, toʻp (avvallari Toshkentda shu paytda toʻp otilar edi). {{misol|{{nowrap|-Voy}} oʻlmasam, toʻpotar boʻlib qolibdi-ku! - dedi [Hojiya xola] bir vaqt soat strelkasining 12 raqami ustida turganini koʻrib.|[[w:Vali Gʻafurov|Vali Gʻafurov]]|Vafodor}} {{misol|Unsin tumshugʻiga tunuka qoplangan choynakka choy damlab, ikkita kulcha bilan Shokir otaga uzatdi: -Otajon, {{ajrat|toʻpotar}} boʻldi, choy iching!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}

=== Sinonimlari ===
[[tush]], [[toltush]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТЎПОТАР}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''toʻpotar'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[полдень]], [[двенадцать]] [[часов]] [[дня]] ({{izoh|когда стреляли из пушки в ташкентской крепости}}); {{tarjmisoli|toʻpotarda }} в полдень, в двенадцать часов дня.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>skuzz7nx5eawak2wg5h5kjpojn26ab1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>uyur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54523</id>
    <revision>
      <id>638771</id>
      <parentid>609130</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T17:41:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>638771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1416" sha1="pvng4skw1l1bmryo0u6p1s9lacu5jjs" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''u-yur'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|UYUR ’bir aygʻirli biyalar toʻdasi’. Keng yaylovda ikkita u yu r alohida-alohida oʻtlab yurar edi. Bu ot qadimgi turkiy tildagi ’toʻpla-’, ’toʻdala-’ maʼnosini anglatgan oʻg- feʼlining üy- shaklidan (üg- &amp;gt;&amp;nbsp;ük- &amp;gt;&amp;nbsp;üy-)—(Oʻ)r Qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, I, 621; КРС, 819); oʻzbek tilida ü unlilarining yumshoqlik belgisi yoʻqol— gan: üy— + ür &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; üyür &amp;gt;&amp;nbsp;uyur.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
:Orasida bir aygʻiri boʻlgan biyalar toʻdasi. {{misol|Uzoq, yoʻl bosgan {{ajrat|uyur}} hovuz atrofidagi barxanlarning yonbagʻrida toʻzon bulutiday boʻlib yotibdi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Davr mening taqdirimda}}. {{misol|Oʻti tizza boʻyi keladigan keng yaylovlarda yilqi {{ajrat|uyur}}lari.. oʻtlab yuribdi.|[[w:A. Shermuhamedov|A. Shermuhamedov]]|Oʻt-oʻlanlar vodiysi}}.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|УЮР}}
== Tarjimalari ==

*{{sah}}: [[үөр]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''uyur'''&lt;br /&gt;
[[косяк]], [[табун]] [[кобыл]] [[с]] [[одним]] [[жеребцом]]; // [[табунный]]; {{tarjmisoli|otlar uyuri }} табун лошадей; {{tarjmisoli|uyur aygʻiri }} табунный жеребец.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>pvng4skw1l1bmryo0u6p1s9lacu5jjs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>qoramiq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129730</id>
    <revision>
      <id>638814</id>
      <parentid>619089</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T08:12:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-30807-24</username>
        <id>13530</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimologiyasi */</comment>
      <origin>638814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="578" sha1="tqenmut9o4kx9lmq1z9zm2zlj82e6q9" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qo-ra-miq'''
== Aytilishi ==

== Etiologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
:Qir-adirlarda, gʻallazor-larda oʻsadigan, doni zaharli bir yillik begona oʻt. ''Qoramik donasi boʻlguncha, bugʻ-doyning somoni boʻl.'' Maqol. m {{misol|Bugʻdoy-zorlardagi hosilni oʻrishdan oldin begona oʻtlarni, ayniksa.. {{ajrat|qoramiq}} kabi zaharli oʻtlarni albatta oʻrib olish kerak.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}.    _

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚОРАМИҚ}}
== Tarjimalari ==</text>
      <sha1>tqenmut9o4kx9lmq1z9zm2zlj82e6q9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638815</id>
      <parentid>638814</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T08:55:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-30807-24|~2026-30807-24]] ([[User talk:~2026-30807-24|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/638814|638814]]-sonli tahrir qaytarildi</comment>
      <origin>638815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="579" sha1="96k5fsqqp029x0rh3bczbztvpp1flc0" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qo-ra-miq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
:Qir-adirlarda, gʻallazor-larda oʻsadigan, doni zaharli bir yillik begona oʻt. ''Qoramik donasi boʻlguncha, bugʻ-doyning somoni boʻl.'' Maqol. m {{misol|Bugʻdoy-zorlardagi hosilni oʻrishdan oldin begona oʻtlarni, ayniksa.. {{ajrat|qoramiq}} kabi zaharli oʻtlarni albatta oʻrib olish kerak.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}.    _

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚОРАМИҚ}}
== Tarjimalari ==</text>
      <sha1>96k5fsqqp029x0rh3bczbztvpp1flc0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سەۋەبلىك</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162640</id>
    <revision>
      <id>638759</id>
      <timestamp>2026-05-22T14:55:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-ug-}} [[sababli]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="4tbla08n0reozgwwf2xxcb2smx4tqqh" xml:space="preserve">{{-ug-}}
[[sababli]]</text>
      <sha1>4tbla08n0reozgwwf2xxcb2smx4tqqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>хорғыстығ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162641</id>
    <revision>
      <id>638768</id>
      <timestamp>2026-05-22T16:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-kjh-}} [[qo‘rqinchli]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="chzwloowoy4o5p7x9v3t4oeo0ctfl3p" xml:space="preserve">{{-kjh-}}
[[qo‘rqinchli]]</text>
      <sha1>chzwloowoy4o5p7x9v3t4oeo0ctfl3p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>коргунчуг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162642</id>
    <revision>
      <id>638770</id>
      <timestamp>2026-05-22T17:19:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tyv-}} [[qo‘rqinchli]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="bguuke3fzxuo1rn0snlp954sp0sc0n1" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
[[qo‘rqinchli]].</text>
      <sha1>bguuke3fzxuo1rn0snlp954sp0sc0n1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>үөр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162643</id>
    <revision>
      <id>638772</id>
      <timestamp>2026-05-22T17:42:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy; ''[[uyur]]'' so‘zila o‘zakdosh erur.  ===Ma’nosi=== [[uyur]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="ew2tndb3h52n5xnxdo0enlbsulu8ajr" xml:space="preserve">{{-sah-}}
===Etimologiyasi===
Turkiy; ''[[uyur]]'' so‘zila o‘zakdosh erur.

===Ma’nosi===
[[uyur]].</text>
      <sha1>ew2tndb3h52n5xnxdo0enlbsulu8ajr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638773</id>
      <parentid>638772</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T17:42:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="152" sha1="qlli9kg119rmggxnihm38dpadhrf03r" xml:space="preserve">{{-sah-}}
===Etimologiyasi===
Turkiy; ''[[uyur]]'' so‘zila o‘zakdosh erur&lt;ref&gt;Language Contact in Siberia; 98-bet.&lt;/ref&gt;.

===Ma’nosi===
[[uyur]].</text>
      <sha1>qlli9kg119rmggxnihm38dpadhrf03r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>акша</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162644</id>
    <revision>
      <id>638786</id>
      <timestamp>2026-05-23T03:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tyv-}} [[aqcha]], [[pul]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="5ukbakngvzq29p4wuxh1ny5jfrftv52" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
[[aqcha]], [[pul]]</text>
      <sha1>5ukbakngvzq29p4wuxh1ny5jfrftv52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۇل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162645</id>
    <revision>
      <id>638800</id>
      <timestamp>2026-05-23T04:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-ug-}} [[pul]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17" sha1="nfcu81sfnj8n1z8i2m9y1h1q3rm5v7a" xml:space="preserve">{{-ug-}}
[[pul]].</text>
      <sha1>nfcu81sfnj8n1z8i2m9y1h1q3rm5v7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چۈش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162646</id>
    <revision>
      <id>638803</id>
      <timestamp>2026-05-23T06:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-ug-}} ===Aytilishi=== çüş  ===Ma’nosi=== [[tush]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="9dw7d92alsxmj5ds9724v1jannc2z59" xml:space="preserve">{{-ug-}}
===Aytilishi===
çüş

===Ma’nosi===
[[tush]].</text>
      <sha1>9dw7d92alsxmj5ds9724v1jannc2z59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>غاز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162647</id>
    <revision>
      <id>638805</id>
      <timestamp>2026-05-23T06:28:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-ug-}} [[g‘oz]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="24u5coudooqk9hroc60gxsppqgcvo58" xml:space="preserve">{{-ug-}}
[[g‘oz]]</text>
      <sha1>24u5coudooqk9hroc60gxsppqgcvo58</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>оът</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162648</id>
    <revision>
      <id>638824</id>
      <timestamp>2026-05-23T10:56:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tyv-}} [[o‘t]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="5x3npznsp6vrpzs3hxkh33ea4d1zzqs" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
[[o‘t]].</text>
      <sha1>5x3npznsp6vrpzs3hxkh33ea4d1zzqs</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>