ulus

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="uz">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikilugʻat</sitename>
    <dbname>uzwiktionary</dbname>
    <base>https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.3</generator>
    <case>case-sensitive</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="case-sensitive">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Maxsus</namespace>
      <namespace key="0" case="case-sensitive" />
      <namespace key="1" case="case-sensitive">Munozara</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Foydalanuvchi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Foydalanuvchi munozarasi</namespace>
      <namespace key="4" case="case-sensitive">Vikilugʻat</namespace>
      <namespace key="5" case="case-sensitive">Vikilugʻat munozarasi</namespace>
      <namespace key="6" case="case-sensitive">Fayl</namespace>
      <namespace key="7" case="case-sensitive">Fayl munozarasi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki munozarasi</namespace>
      <namespace key="10" case="case-sensitive">Andoza</namespace>
      <namespace key="11" case="case-sensitive">Andoza munozarasi</namespace>
      <namespace key="12" case="case-sensitive">Yordam</namespace>
      <namespace key="13" case="case-sensitive">Yordam munozarasi</namespace>
      <namespace key="14" case="case-sensitive">Turkum</namespace>
      <namespace key="15" case="case-sensitive">Turkum munozarasi</namespace>
      <namespace key="710" case="case-sensitive">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="case-sensitive">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="case-sensitive">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="case-sensitive">Modul munozarasi</namespace>
      <namespace key="1728" case="case-sensitive">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="case-sensitive">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ulus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11378</id>
    <revision>
      <id>638843</id>
      <parentid>616629</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1447" sha1="bvve36wp5o3u140ayq3jjeksh8uppkr" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''u-lus''' 
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''\moʻgʻ., (ЭСТЯ) boʻyicha qadimgi turkiy —'' davlat; el, xalq
== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===

#{{tar.|uz}} 11-12-asrlarda moʻgʻullar davlatida maʼlum bir noʻyonga (moʻgʻul asilzodasiga) qarashli yerlarda unga tobe holda koʻchmanchilik bilan hayot kechiruvchi katta-kichik oilalar, urugʻlar guruhi.
#{{tar.|uz}} Moʻgʻullar istilosi davrida bosib olingan hududlardan Chingizxon farzandlariga boʻlib berilgan mulklar, keyinchalik mustaqil davlatlarning nomi. {{misol|Chigʻatoy {{ajrat|ulus}}i.}} {{misol|Joʻji {{ajrat|ulus}}i.}} {{misol|{{ajrat|Ulus}}i Jata.}}
#{{esk.|uz}} El, xalq, xaloyiq; odamlar. {{misol|Navoiy ona vatani, oʻz {{ajrat|ulus}}i, oʻz tilini jondan sevar edi.|[[w:A. Qayumov|A. Qayumov]]|Sheʼriyat sultoni}} {{misol|Ey mullam, {{ajrat|ulus}}ning dardi koʻp, qay birini aytayin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|УЛУС}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''ulus'''&lt;br /&gt;
'''1 '''{{izoh|ист}}. [[улус]] ({{izoh|название большого феодального государственного обазования в Средней Азии}}); // [[улусный]];&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|уст}}. [[народ]]; [[страна]].&lt;br /&gt;
}}
{{-tr-}}
'''ulus'''

:[[millat]], ulus</text>
      <sha1>bvve36wp5o3u140ayq3jjeksh8uppkr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638844</id>
      <parentid>638843</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:26:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1516" sha1="bsvjisc1ew2vqwtnmyu38dagaddk8ue" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''u-lus''' 
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
Mo‘ulchadan [[улс]] - davlat; el, xalq (ЭСТЯ boʻyicha ersa qadimgi turkiy).

== Maʼnoviy xususiyatlari ==

=== Maʼnosi ===

#{{tar.|uz}} 11-12-asrlarda moʻgʻullar davlatida maʼlum bir noʻyonga (moʻgʻul asilzodasiga) qarashli yerlarda unga tobe holda koʻchmanchilik bilan hayot kechiruvchi katta-kichik oilalar, urugʻlar guruhi.
#{{tar.|uz}} Moʻgʻullar istilosi davrida bosib olingan hududlardan Chingizxon farzandlariga boʻlib berilgan mulklar, keyinchalik mustaqil davlatlarning nomi. {{misol|Chigʻatoy {{ajrat|ulus}}i.}} {{misol|Joʻji {{ajrat|ulus}}i.}} {{misol|{{ajrat|Ulus}}i Jata.}}
#{{esk.|uz}} El, xalq, xaloyiq; odamlar. {{misol|Navoiy ona vatani, oʻz {{ajrat|ulus}}i, oʻz tilini jondan sevar edi.|[[w:A. Qayumov|A. Qayumov]]|Sheʼriyat sultoni}} {{misol|Ey mullam, {{ajrat|ulus}}ning dardi koʻp, qay birini aytayin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}

=== Sinonimlari ===
[[el]], [[elat]], [[xalq]], [[xaloyiq]], [[olomon]].

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|УЛУС}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''ulus'''&lt;br /&gt;
'''1 '''{{izoh|ист}}. [[улус]] ({{izoh|название большого феодального государственного обазования в Средней Азии}}); // [[улусный]];&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|уст}}. [[народ]]; [[страна]].&lt;br /&gt;
}}
{{-tr-}}
'''ulus'''

:[[millat]], ulus</text>
      <sha1>bsvjisc1ew2vqwtnmyu38dagaddk8ue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>tushmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13090</id>
    <revision>
      <id>638830</id>
      <parentid>638826</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T15:39:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30672" sha1="9smp5a2fjet5muon4a6n0cwjkgu3m5u" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan tushsa ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻ uzra erding misli ohu yoki qush, Yolvorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Mavqe, daraja, qiymat {{va sh.k.}} jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hovridan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qadri {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:Said Axmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}
#Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bozorga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Yerga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular.. majnuntollar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zinalardan avaylab qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Eshqobil bunaqa davralarga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ketaverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻriladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Sirkka {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular faqat bir marta kinoga tushishdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}
#Davolanish, axloq tuzatish {{va sh.k.}} maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq. Milisaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{s. t.}} {{misol|U {{misol|faqat bir narsani - otasi kasalxonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxonaga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sathning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻylak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻlayin, yor-yor..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#O‘zi birikib kelgan so‘z bildirgan ish, harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Maqtanishga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Kechashr tongotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Dahshatga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Talvasaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hayratga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bashirjon ham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da..|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Borliqda shu feʼl birikkan soʻz anglatgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyofat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|Gazetadan}}

15 Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning hojati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat ortib qola boshladi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Oʻgʻlimning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi. |[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}

16 Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhab-batni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalit-ga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Ashsherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}.

17 Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqsor bilan tegmoq, qoʻlga kir-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa ol-tinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poshyub oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}}. {{misol|Oʻziyam \beda\ suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

18 Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}.

19 Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. [ {{misol|Madrim-boyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}. {{misol|-Jin-pin urganmi seni? — Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:&quot;Qoʻshikdar&quot;|&quot;Qoʻshikdar&quot;]]}}. {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}.

20 Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boilladi.|[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}. ''Sidiq-jonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sa-noqsiz gʻishtga jalb boʻldi..'' {{misol|&quot;Shu yerga mak-tab {{ajrat|tush}}adi&quot;}} ''[dedi xotin]'' A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi. |[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}.

21 Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq. Qopqonga {{ajrat|tush}}moq. Toʻda-dan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|sht Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdiri-layotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}.

22 Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di. Il-timos {{ajrat|tush}}di. Taklif {{ajrat|tush}}di. shsh Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di. |[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. {{misol|Majshsga.. yanaoʻn toʻqqiz kishi-dan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

23 Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. ''Xotin kishi eriga xushomad qsh'''''1'''{{misol|dimi.. bilingki, katta-roq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Ot-liq ayol}}. {{misol|..hali bitta morojniy emas, li-monadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}.

'''24 '''''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}-moq. Qoqilib {{ajrat|tush}}moq. Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} m ''-Ahmadjon ogʻa,'' — {{misol|deb chaqir-ganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Uning ka/tagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shame|H. Shame]]|Dushman}}.

:Asir tushmoq Bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq. Ayri tushmoq ''q.'' ayri. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:X. Davron|X. Davron]]|Bolalikning ovozi}}. Bosh(i)ga tushmoq 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kel-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻ-rar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}a-digan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Bo-shingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.}} K. Yashin, Hamza; 2) ''ayn.'' boʻyni-ga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor bo-shimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:&quot;Oq olma|&quot;Oq olma]]|qizil olma&quot;}}. Boʻy-niga tushmoq ''q.'' boʻyin. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Yodiga tushmoq Xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onam-ni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, — dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. Yoniga tushmoq 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta hali-gi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.}} K. Yashin, Hamza; 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq ''(yana q.'' yon). Zimmasiga ''(yoki'' boʻyniga, gardaniga, yelkasiga, ustiga) tushmoq ''q.'' zimma. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tash-qaridagi yumushlar Xolboyning, ichkarida-gilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Izga tushmoq ''q.'' iz. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mus-tahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Iziga tushmok, ''q.'' iz. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}gan-lar bor ekan, boʻ,shasa, uning qiz bola ekani-ni avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Ishga tushmoq Yangi-dan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}} Ishi tushmoq ''q.'' ish. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Ichi tushgan Pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishim-ning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovu-ningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}. Ishqi tush-moq ''q.'' ishq. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Yoʻlga tushmoq ''q.'' yoʻl. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di. |[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}}. {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Sa-vodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Koʻngli joyiga tushmoq ''q.'' koʻngil. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi. Oʻ. \o-|[[w:shimov|shimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Endi singling-ning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻr-satmasang, koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}mayapti.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. Nazarga tushmoq Eʼ-tibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil ki-rishadi-yu, nazarga {{ajrat|tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jan-nat qidirganlar}}. Nazardan tushmoq Nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻ-qotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholi-sining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Terga tushmoq Ter bos-moq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar terga {{ajrat|tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}. Til(i)dan tushmas-lik Biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh pol-vonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbu-loqlik yigitlarning tilidan {{ajrat|tush}}may qol-di.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}.

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>9smp5a2fjet5muon4a6n0cwjkgu3m5u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638831</id>
      <parentid>638830</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T15:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30664" sha1="asp8nolaer475knpn4mmb48840v3zo3" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan tushsa ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻ uzra erding misli ohu yoki qush, Yolvorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Mavqe, daraja, qiymat {{va sh.k.}} jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hovridan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qadri {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:Said Axmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}
#Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bozorga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Yerga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular.. majnuntollar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zinalardan avaylab qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Eshqobil bunaqa davralarga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ketaverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻriladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Sirkka {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular faqat bir marta kinoga tushishdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}
#Davolanish, axloq tuzatish {{va sh.k.}} maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq. Milisaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{s. t.}} {{misol|U faqat bir narsani - otasi kasalxonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxonaga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sathning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻylak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻlayin, yor-yor..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#O‘zi birikib kelgan so‘z bildirgan ish, harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Maqtanishga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Kechashr tongotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Dahshatga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Talvasaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hayratga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bashirjon ham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da..|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Borliqda shu feʼl birikkan soʻz anglatgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyofat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|Gazetadan}}

15 Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning hojati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat ortib qola boshladi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Oʻgʻlimning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi. |[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}

16 Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhab-batni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalit-ga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Ashsherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}.

17 Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqsor bilan tegmoq, qoʻlga kir-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa ol-tinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poshyub oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}}. {{misol|Oʻziyam \beda\ suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

18 Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}.

19 Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. [ {{misol|Madrim-boyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}. {{misol|-Jin-pin urganmi seni? — Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:&quot;Qoʻshikdar&quot;|&quot;Qoʻshikdar&quot;]]}}. {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}.

20 Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boilladi.|[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}. ''Sidiq-jonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sa-noqsiz gʻishtga jalb boʻldi..'' {{misol|&quot;Shu yerga mak-tab {{ajrat|tush}}adi&quot;}} ''[dedi xotin]'' A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi. |[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}.

21 Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq. Qopqonga {{ajrat|tush}}moq. Toʻda-dan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|sht Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdiri-layotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}.

22 Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di. Il-timos {{ajrat|tush}}di. Taklif {{ajrat|tush}}di. shsh Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di. |[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. {{misol|Majshsga.. yanaoʻn toʻqqiz kishi-dan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

23 Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. ''Xotin kishi eriga xushomad qsh'''''1'''{{misol|dimi.. bilingki, katta-roq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Ot-liq ayol}}. {{misol|..hali bitta morojniy emas, li-monadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}.

'''24 '''''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}-moq. Qoqilib {{ajrat|tush}}moq. Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} m ''-Ahmadjon ogʻa,'' — {{misol|deb chaqir-ganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Uning ka/tagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shame|H. Shame]]|Dushman}}.

:Asir tushmoq Bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq. Ayri tushmoq ''q.'' ayri. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:X. Davron|X. Davron]]|Bolalikning ovozi}}. Bosh(i)ga tushmoq 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kel-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻ-rar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}a-digan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Bo-shingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.}} K. Yashin, Hamza; 2) ''ayn.'' boʻyni-ga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor bo-shimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:&quot;Oq olma|&quot;Oq olma]]|qizil olma&quot;}}. Boʻy-niga tushmoq ''q.'' boʻyin. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Yodiga tushmoq Xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onam-ni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, — dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. Yoniga tushmoq 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta hali-gi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.}} K. Yashin, Hamza; 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq ''(yana q.'' yon). Zimmasiga ''(yoki'' boʻyniga, gardaniga, yelkasiga, ustiga) tushmoq ''q.'' zimma. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tash-qaridagi yumushlar Xolboyning, ichkarida-gilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Izga tushmoq ''q.'' iz. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mus-tahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Iziga tushmok, ''q.'' iz. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}gan-lar bor ekan, boʻ,shasa, uning qiz bola ekani-ni avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Ishga tushmoq Yangi-dan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}} Ishi tushmoq ''q.'' ish. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Ichi tushgan Pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishim-ning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovu-ningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}. Ishqi tush-moq ''q.'' ishq. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Yoʻlga tushmoq ''q.'' yoʻl. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di. |[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}}. {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Sa-vodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Koʻngli joyiga tushmoq ''q.'' koʻngil. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi. Oʻ. \o-|[[w:shimov|shimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Endi singling-ning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻr-satmasang, koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}mayapti.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. Nazarga tushmoq Eʼ-tibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil ki-rishadi-yu, nazarga {{ajrat|tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jan-nat qidirganlar}}. Nazardan tushmoq Nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻ-qotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholi-sining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Terga tushmoq Ter bos-moq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar terga {{ajrat|tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}. Til(i)dan tushmas-lik Biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh pol-vonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbu-loqlik yigitlarning tilidan {{ajrat|tush}}may qol-di.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}.

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>asp8nolaer475knpn4mmb48840v3zo3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638832</id>
      <parentid>638831</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T15:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30674" sha1="tvmw3760agnxkat19i3l7rqdfyug76j" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan tushsa ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻ uzra erding misli ohu yoki qush, Yolvorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Mavqe, daraja, qiymat {{va sh.k.}} jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hovridan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qadri {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:Said Axmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}
#Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bozorga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Yerga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular.. majnuntollar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zinalardan avaylab qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Eshqobil bunaqa davralarga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ketaverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻriladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Sirkka {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular faqat bir marta kinoga tushishdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}
#Davolanish, axloq tuzatish {{va sh.k.}} maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Milisaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{s. t.}} {{misol|U faqat bir narsani - otasi kasalxonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxonaga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sathning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻylak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻlayin, yor-yor..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#O‘zi birikib kelgan so‘z bildirgan ish, harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Maqtanishga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Kechashr tongotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Dahshatga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Talvasaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hayratga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bashirjon ham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da..|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Borliqda shu feʼl birikkan soʻz anglatgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyofat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|Gazetadan}}

15 Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning hojati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat ortib qola boshladi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Oʻgʻlimning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi. |[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}

16 Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhab-batni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalit-ga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Ashsherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}.

17 Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqsor bilan tegmoq, qoʻlga kir-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa ol-tinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poshyub oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}}. {{misol|Oʻziyam \beda\ suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

18 Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}.

19 Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. [ {{misol|Madrim-boyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}. {{misol|-Jin-pin urganmi seni? — Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:&quot;Qoʻshikdar&quot;|&quot;Qoʻshikdar&quot;]]}}. {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}.

20 Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boilladi.|[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}. ''Sidiq-jonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sa-noqsiz gʻishtga jalb boʻldi..'' {{misol|&quot;Shu yerga mak-tab {{ajrat|tush}}adi&quot;}} ''[dedi xotin]'' A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi. |[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}.

21 Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq. Qopqonga {{ajrat|tush}}moq. Toʻda-dan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|sht Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdiri-layotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}.

22 Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di. Il-timos {{ajrat|tush}}di. Taklif {{ajrat|tush}}di. shsh Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di. |[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. {{misol|Majshsga.. yanaoʻn toʻqqiz kishi-dan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

23 Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. ''Xotin kishi eriga xushomad qsh'''''1'''{{misol|dimi.. bilingki, katta-roq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Ot-liq ayol}}. {{misol|..hali bitta morojniy emas, li-monadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}.

'''24 '''''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}-moq. Qoqilib {{ajrat|tush}}moq. Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} m ''-Ahmadjon ogʻa,'' — {{misol|deb chaqir-ganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Uning ka/tagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shame|H. Shame]]|Dushman}}.

:Asir tushmoq Bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq. Ayri tushmoq ''q.'' ayri. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:X. Davron|X. Davron]]|Bolalikning ovozi}}. Bosh(i)ga tushmoq 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kel-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻ-rar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}a-digan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Bo-shingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.}} K. Yashin, Hamza; 2) ''ayn.'' boʻyni-ga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor bo-shimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:&quot;Oq olma|&quot;Oq olma]]|qizil olma&quot;}}. Boʻy-niga tushmoq ''q.'' boʻyin. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Yodiga tushmoq Xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onam-ni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, — dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. Yoniga tushmoq 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta hali-gi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.}} K. Yashin, Hamza; 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq ''(yana q.'' yon). Zimmasiga ''(yoki'' boʻyniga, gardaniga, yelkasiga, ustiga) tushmoq ''q.'' zimma. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tash-qaridagi yumushlar Xolboyning, ichkarida-gilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Izga tushmoq ''q.'' iz. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mus-tahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Iziga tushmok, ''q.'' iz. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}gan-lar bor ekan, boʻ,shasa, uning qiz bola ekani-ni avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Ishga tushmoq Yangi-dan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}} Ishi tushmoq ''q.'' ish. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Ichi tushgan Pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishim-ning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovu-ningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}. Ishqi tush-moq ''q.'' ishq. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Yoʻlga tushmoq ''q.'' yoʻl. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di. |[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}}. {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Sa-vodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Koʻngli joyiga tushmoq ''q.'' koʻngil. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi. Oʻ. \o-|[[w:shimov|shimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Endi singling-ning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻr-satmasang, koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}mayapti.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. Nazarga tushmoq Eʼ-tibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil ki-rishadi-yu, nazarga {{ajrat|tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jan-nat qidirganlar}}. Nazardan tushmoq Nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻ-qotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholi-sining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Terga tushmoq Ter bos-moq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar terga {{ajrat|tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}. Til(i)dan tushmas-lik Biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh pol-vonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbu-loqlik yigitlarning tilidan {{ajrat|tush}}may qol-di.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}.

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>tvmw3760agnxkat19i3l7rqdfyug76j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638833</id>
      <parentid>638832</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30681" sha1="ru4y6garqg4yr14xtf7km1k43xz5xtz" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan tushsa ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻ uzra erding misli ohu yoki qush, Yolvorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Mavqe, daraja, qiymat {{va sh.k.}} jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hovridan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qadri {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:Said Axmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}
#Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bozorga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Yerga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular.. majnuntollar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zinalardan avaylab qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Eshqobil bunaqa davralarga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ketaverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻriladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Sirkka {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular faqat bir marta kinoga tushishdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}
#Davolanish, axloq tuzatish {{va sh.k.}} maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Milisaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{s. t.}} {{misol|U faqat bir narsani - otasi kasalxonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxonaga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sathning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻylak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻlayin, yor-yor..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#O‘zi birikib kelgan so‘z bildirgan ish, harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Maqtanishga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Kechashr tongotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Dahshatga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Talvasaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hayratga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bashirjon ham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da..|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Borliqda shu feʼl birikkan soʻz anglatgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyofat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|Gazetadan}}
#Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning hojati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat ortib qola boshladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Oʻgʻlimning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhab-batni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalit-ga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Ashsherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}.

17 Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqsor bilan tegmoq, qoʻlga kir-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa ol-tinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poshyub oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}}. {{misol|Oʻziyam \beda\ suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

18 Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}.

19 Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. [ {{misol|Madrim-boyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}. {{misol|-Jin-pin urganmi seni? — Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:&quot;Qoʻshikdar&quot;|&quot;Qoʻshikdar&quot;]]}}. {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}.

20 Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boilladi.|[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}. ''Sidiq-jonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sa-noqsiz gʻishtga jalb boʻldi..'' {{misol|&quot;Shu yerga mak-tab {{ajrat|tush}}adi&quot;}} ''[dedi xotin]'' A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi. |[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}.

21 Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq. Qopqonga {{ajrat|tush}}moq. Toʻda-dan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|sht Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdiri-layotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}.

22 Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di. Il-timos {{ajrat|tush}}di. Taklif {{ajrat|tush}}di. shsh Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di. |[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. {{misol|Majshsga.. yanaoʻn toʻqqiz kishi-dan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

23 Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. ''Xotin kishi eriga xushomad qsh'''''1'''{{misol|dimi.. bilingki, katta-roq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Ot-liq ayol}}. {{misol|..hali bitta morojniy emas, li-monadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}.

'''24 '''''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}-moq. Qoqilib {{ajrat|tush}}moq. Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} m ''-Ahmadjon ogʻa,'' — {{misol|deb chaqir-ganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Uning ka/tagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shame|H. Shame]]|Dushman}}.

:Asir tushmoq Bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq. Ayri tushmoq ''q.'' ayri. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:X. Davron|X. Davron]]|Bolalikning ovozi}}. Bosh(i)ga tushmoq 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kel-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻ-rar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}a-digan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Bo-shingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.}} K. Yashin, Hamza; 2) ''ayn.'' boʻyni-ga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor bo-shimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:&quot;Oq olma|&quot;Oq olma]]|qizil olma&quot;}}. Boʻy-niga tushmoq ''q.'' boʻyin. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Yodiga tushmoq Xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onam-ni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, — dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. Yoniga tushmoq 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta hali-gi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.}} K. Yashin, Hamza; 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq ''(yana q.'' yon). Zimmasiga ''(yoki'' boʻyniga, gardaniga, yelkasiga, ustiga) tushmoq ''q.'' zimma. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tash-qaridagi yumushlar Xolboyning, ichkarida-gilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Izga tushmoq ''q.'' iz. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mus-tahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Iziga tushmok, ''q.'' iz. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}gan-lar bor ekan, boʻ,shasa, uning qiz bola ekani-ni avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Ishga tushmoq Yangi-dan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}} Ishi tushmoq ''q.'' ish. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Ichi tushgan Pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishim-ning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovu-ningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}. Ishqi tush-moq ''q.'' ishq. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Yoʻlga tushmoq ''q.'' yoʻl. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di. |[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}}. {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Sa-vodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Koʻngli joyiga tushmoq ''q.'' koʻngil. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi. Oʻ. \o-|[[w:shimov|shimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Endi singling-ning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻr-satmasang, koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}mayapti.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. Nazarga tushmoq Eʼ-tibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil ki-rishadi-yu, nazarga {{ajrat|tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jan-nat qidirganlar}}. Nazardan tushmoq Nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻ-qotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholi-sining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Terga tushmoq Ter bos-moq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar terga {{ajrat|tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}. Til(i)dan tushmas-lik Biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh pol-vonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbu-loqlik yigitlarning tilidan {{ajrat|tush}}may qol-di.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}.

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>ru4y6garqg4yr14xtf7km1k43xz5xtz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638855</id>
      <parentid>638833</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T23:07:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30681" sha1="peftsdnisw9kecn2kxk3vlkmsmaw2pt" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan tushsa ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻ uzra erding misli ohu yoki qush, Yolvorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Mavqe, daraja, qiymat {{va sh.k.}} jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hovridan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qadri {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:Said Axmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}
#Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bozorga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Yerga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular.. majnuntollar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zinalardan avaylab qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Eshqobil bunaqa davralarga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ketaverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻriladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Sirkka {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular faqat bir marta kinoga tushishdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}
#Davolanish, axloq tuzatish {{va sh.k.}} maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Milisaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{s. t.}} {{misol|U faqat bir narsani - otasi kasalxonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxonaga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sathning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻylak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻlayin, yor-yor..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#O‘zi birikib kelgan so‘z bildirgan ish, harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Maqtanishga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Kechashr tongotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Dahshatga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Talvasaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hayratga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bashirjon ham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da..|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Borliqda shu feʼl birikkan soʻz anglatgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyofat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|Gazetadan}}
#Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning hojati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat ortib qola boshladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Oʻgʻlimning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhabbatni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalitga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Alisherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}
#Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqdor bilan tegmoq, qoʻlga kirmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa oltinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poylab oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} {{misol|Oʻziyam [beda] suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}

19 Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. [ {{misol|Madrim-boyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}. {{misol|-Jin-pin urganmi seni? — Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:&quot;Qoʻshikdar&quot;|&quot;Qoʻshikdar&quot;]]}}. {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}.

20 Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boilladi.|[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}. ''Sidiq-jonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sa-noqsiz gʻishtga jalb boʻldi..'' {{misol|&quot;Shu yerga mak-tab {{ajrat|tush}}adi&quot;}} ''[dedi xotin]'' A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi. |[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}.

21 Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq. Qopqonga {{ajrat|tush}}moq. Toʻda-dan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|sht Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdiri-layotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}.

22 Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di. Il-timos {{ajrat|tush}}di. Taklif {{ajrat|tush}}di. shsh Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di. |[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. {{misol|Majshsga.. yanaoʻn toʻqqiz kishi-dan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

23 Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. ''Xotin kishi eriga xushomad qsh'''''1'''{{misol|dimi.. bilingki, katta-roq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Ot-liq ayol}}. {{misol|..hali bitta morojniy emas, li-monadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}.

'''24 '''''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}-moq. Qoqilib {{ajrat|tush}}moq. Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} m ''-Ahmadjon ogʻa,'' — {{misol|deb chaqir-ganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Uning ka/tagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shame|H. Shame]]|Dushman}}.

:Asir tushmoq Bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq. Ayri tushmoq ''q.'' ayri. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:X. Davron|X. Davron]]|Bolalikning ovozi}}. Bosh(i)ga tushmoq 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kel-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻ-rar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}a-digan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Bo-shingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.}} K. Yashin, Hamza; 2) ''ayn.'' boʻyni-ga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor bo-shimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:&quot;Oq olma|&quot;Oq olma]]|qizil olma&quot;}}. Boʻy-niga tushmoq ''q.'' boʻyin. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Yodiga tushmoq Xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onam-ni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, — dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. Yoniga tushmoq 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta hali-gi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.}} K. Yashin, Hamza; 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq ''(yana q.'' yon). Zimmasiga ''(yoki'' boʻyniga, gardaniga, yelkasiga, ustiga) tushmoq ''q.'' zimma. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tash-qaridagi yumushlar Xolboyning, ichkarida-gilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Izga tushmoq ''q.'' iz. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mus-tahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Iziga tushmok, ''q.'' iz. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}gan-lar bor ekan, boʻ,shasa, uning qiz bola ekani-ni avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Ishga tushmoq Yangi-dan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}} Ishi tushmoq ''q.'' ish. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Ichi tushgan Pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishim-ning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovu-ningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}. Ishqi tush-moq ''q.'' ishq. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Yoʻlga tushmoq ''q.'' yoʻl. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di. |[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}}. {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Sa-vodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Koʻngli joyiga tushmoq ''q.'' koʻngil. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi. Oʻ. \o-|[[w:shimov|shimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Endi singling-ning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻr-satmasang, koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}mayapti.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. Nazarga tushmoq Eʼ-tibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil ki-rishadi-yu, nazarga {{ajrat|tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jan-nat qidirganlar}}. Nazardan tushmoq Nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻ-qotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholi-sining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Terga tushmoq Ter bos-moq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar terga {{ajrat|tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}. Til(i)dan tushmas-lik Biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh pol-vonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbu-loqlik yigitlarning tilidan {{ajrat|tush}}may qol-di.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}.

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>peftsdnisw9kecn2kxk3vlkmsmaw2pt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638857</id>
      <parentid>638855</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T03:21:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30717" sha1="kix1cckwchs3evefl8e9pr8edx4mgyx" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan tushsa ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻ uzra erding misli ohu yoki qush, Yolvorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Mavqe, daraja, qiymat {{va sh.k.}} jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hovridan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qadri {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:Said Axmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}
#Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bozorga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Yerga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular.. majnuntollar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zinalardan avaylab qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Eshqobil bunaqa davralarga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ketaverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻriladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Sirkka {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular faqat bir marta kinoga tushishdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}
#Davolanish, axloq tuzatish {{va sh.k.}} maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Milisaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{s. t.}} {{misol|U faqat bir narsani - otasi kasalxonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxonaga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sathning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻylak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻlayin, yor-yor..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#O‘zi birikib kelgan so‘z bildirgan ish, harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Maqtanishga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Kechashr tongotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Dahshatga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Talvasaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hayratga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bashirjon ham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da..|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Borliqda shu feʼl birikkan soʻz anglatgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyofat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|Gazetadan}}
#Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning hojati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat ortib qola boshladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Oʻgʻlimning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhabbatni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalitga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Alisherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}
#Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqdor bilan tegmoq, qoʻlga kirmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa oltinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poylab oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} {{misol|Oʻziyam [beda] suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}
#Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. {{misol|[Madrimboyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|-Jin-pin urganmi seni? - Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}

20 Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boilladi.|[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}. ''Sidiqjonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sanoqsiz gʻishtga jalb boʻldi..'' {{misol|&quot;Shu yerga maktab {{ajrat|tush}}adi&quot; [dedi xotin]|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi. |[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}.

21 Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq. Qopqonga {{ajrat|tush}}moq. Toʻda-dan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|sht Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdiri-layotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}.

22 Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di. Il-timos {{ajrat|tush}}di. Taklif {{ajrat|tush}}di. shsh Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di. |[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. {{misol|Majshsga.. yanaoʻn toʻqqiz kishi-dan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

23 Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. ''Xotin kishi eriga xushomad qsh'''''1'''{{misol|dimi.. bilingki, katta-roq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Ot-liq ayol}}. {{misol|..hali bitta morojniy emas, li-monadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}.

'''24 '''''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}-moq. Qoqilib {{ajrat|tush}}moq. Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} m ''-Ahmadjon ogʻa,'' — {{misol|deb chaqir-ganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Uning ka/tagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shame|H. Shame]]|Dushman}}.

:Asir tushmoq Bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq. Ayri tushmoq ''q.'' ayri. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:X. Davron|X. Davron]]|Bolalikning ovozi}}. Bosh(i)ga tushmoq 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kel-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻ-rar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}a-digan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Bo-shingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.}} K. Yashin, Hamza; 2) ''ayn.'' boʻyni-ga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor bo-shimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:&quot;Oq olma|&quot;Oq olma]]|qizil olma&quot;}}. Boʻy-niga tushmoq ''q.'' boʻyin. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Yodiga tushmoq Xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onam-ni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, — dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. Yoniga tushmoq 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta hali-gi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.}} K. Yashin, Hamza; 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq ''(yana q.'' yon). Zimmasiga ''(yoki'' boʻyniga, gardaniga, yelkasiga, ustiga) tushmoq ''q.'' zimma. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tash-qaridagi yumushlar Xolboyning, ichkarida-gilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Izga tushmoq ''q.'' iz. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mus-tahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Iziga tushmok, ''q.'' iz. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}gan-lar bor ekan, boʻ,shasa, uning qiz bola ekani-ni avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Ishga tushmoq Yangi-dan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}} Ishi tushmoq ''q.'' ish. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Ichi tushgan Pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishim-ning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovu-ningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}. Ishqi tush-moq ''q.'' ishq. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Yoʻlga tushmoq ''q.'' yoʻl. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di. |[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}}. {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Sa-vodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Koʻngli joyiga tushmoq ''q.'' koʻngil. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi. Oʻ. \o-|[[w:shimov|shimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Endi singling-ning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻr-satmasang, koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}mayapti.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. Nazarga tushmoq Eʼ-tibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil ki-rishadi-yu, nazarga {{ajrat|tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jan-nat qidirganlar}}. Nazardan tushmoq Nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻ-qotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholi-sining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Terga tushmoq Ter bos-moq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar terga {{ajrat|tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}. Til(i)dan tushmas-lik Biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh pol-vonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbu-loqlik yigitlarning tilidan {{ajrat|tush}}may qol-di.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}.

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>kix1cckwchs3evefl8e9pr8edx4mgyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moʻgʻuliston</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17334</id>
    <revision>
      <id>638834</id>
      <parentid>638816</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tillar */</comment>
      <origin>638834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="469" sha1="i1wqq31uxzplyieaj5bmyqftber74dp" xml:space="preserve">={{-uz-}}=
==Atoqli ot==
{{PAGENAME}}
[[turkum:Oʻzbekchada atoqli ot soʻzlar]]

===Ma’nosi===
#Hozirgi Mongoliyaning nomi.
#Mo‘g‘ullar ko‘pchilikni tashkil etadigan o‘lka(lar).
#O‘tmishda hozirgi Sharqiy Turkistonning hududiga to‘g‘ri keluvchi o‘lkada vujudga kelgan (asl nomi noma’lum bo‘lgan) davlat.

==Tillar==
*{{en}}: [[Mongolia]]
*{{pt}}: [[Mongólia]]
*{{vi}}: [[Mông Cổ]]
*{{ja}}: [[モグーリスターン]]

==Osiyo==
{{Osiyo-uz}}</text>
      <sha1>i1wqq31uxzplyieaj5bmyqftber74dp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638836</id>
      <parentid>638834</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:52:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ma’nosi */</comment>
      <origin>638836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="494" sha1="t6s9h1wwf6eslx9c6dqc0naoht9tc0y" xml:space="preserve">={{-uz-}}=
==Atoqli ot==
{{PAGENAME}}
[[turkum:Oʻzbekchada atoqli ot soʻzlar]]

===Ma’nosi===
#Hozirgi Mongoliyaning nomi.
#Mo‘g‘ullar ko‘pchilikni tashkil etadigan o‘lka(lar).
#{{tar.}} O‘tmishda hozirgi Sharqiy Turkistonning hududiga to‘g‘ri keluvchi o‘lkada vujudga kelgan (asl nomi noma’lum bo‘lgan) davlat (Ulūs-ı Jata).

==Tillar==
*{{en}}: [[Mongolia]]
*{{pt}}: [[Mongólia]]
*{{vi}}: [[Mông Cổ]]
*{{ja}}: [[モグーリスターン]]

==Osiyo==
{{Osiyo-uz}}</text>
      <sha1>t6s9h1wwf6eslx9c6dqc0naoht9tc0y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638837</id>
      <parentid>638836</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:53:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ma’nosi */</comment>
      <origin>638837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="498" sha1="galwidle6pqtu3kbusf12wjx5uj5z7g" xml:space="preserve">={{-uz-}}=
==Atoqli ot==
{{PAGENAME}}
[[turkum:Oʻzbekchada atoqli ot soʻzlar]]

===Ma’nosi===
#Hozirgi Mongoliyaning nomi.
#Mo‘g‘ullar ko‘pchilikni tashkil etadigan o‘lka(lar).
#{{tar.}} O‘tmishda hozirgi Sharqiy Turkistonning hududiga to‘g‘ri keluvchi o‘lkada vujudga kelgan (asl nomi noma’lum bo‘lgan) davlat (''Ulūs-ı Jata'').

==Tillar==
*{{en}}: [[Mongolia]]
*{{pt}}: [[Mongólia]]
*{{vi}}: [[Mông Cổ]]
*{{ja}}: [[モグーリスターン]]

==Osiyo==
{{Osiyo-uz}}</text>
      <sha1>galwidle6pqtu3kbusf12wjx5uj5z7g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638838</id>
      <parentid>638837</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ma’nosi */</comment>
      <origin>638838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="514" sha1="mp3lp0h565my4q0e9agw9wu8uut501e" xml:space="preserve">={{-uz-}}=
==Atoqli ot==
{{PAGENAME}}
[[turkum:Oʻzbekchada atoqli ot soʻzlar]]

===Ma’nosi===
#Hozirgi Mongoliyaning nomi.
#Mo‘g‘ullar ko‘pchilikni tashkil etadigan o‘lka(lar).
#{{tar.}} O‘tmishda hozirgi Sharqiy Turkistonning hududiga to‘g‘ri keluvchi o‘lkada vujudga kelgan (asl nomi noma’lum bo‘lgan) davlat (boshqacha nomi: ''Ulūs-ı Jata'').

==Tillar==
*{{en}}: [[Mongolia]]
*{{pt}}: [[Mongólia]]
*{{vi}}: [[Mông Cổ]]
*{{ja}}: [[モグーリスターン]]

==Osiyo==
{{Osiyo-uz}}</text>
      <sha1>mp3lp0h565my4q0e9agw9wu8uut501e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638839</id>
      <parentid>638838</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:55:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="515" sha1="10t1c76k7mgy7haqn82apo6jkdxhbil" xml:space="preserve">={{-uz-}}=
==Atoqli ot==
{{PAGENAME}}
[[turkum:Oʻzbekchada atoqli ot soʻzlar]]

===Ma’nosi===
#Hozirgi Mongoliyaning nomi.
#Mo‘g‘ullar ko‘pchilikni tashkil etadigan o‘lka(lar).
#{{tar.}} O‘tmishda hozirgi Sharqiy Turkistonning hududiga to‘g‘ri kelguvchi o‘lkada vujudga kelgan (asl nomi noma’lum bo‘lgan) davlat (boshqacha nomi: ''Ulūs-ı Jata'').

==Tillar==
*{{en}}: [[Mongolia]]
*{{pt}}: [[Mongólia]]
*{{vi}}: [[Mông Cổ]]
*{{ja}}: [[モグーリスターン]]

==Osiyo==
{{Osiyo-uz}}</text>
      <sha1>10t1c76k7mgy7haqn82apo6jkdxhbil</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638841</id>
      <parentid>638839</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ma’nosi */</comment>
      <origin>638841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="582" sha1="n6x9h90xgwhj70xpdvepdupyno9vk1l" xml:space="preserve">={{-uz-}}=
==Atoqli ot==
{{PAGENAME}}
[[turkum:Oʻzbekchada atoqli ot soʻzlar]]

===Ma’nosi===
#Hozirgi Mongoliyaning nomi.
#Mo‘g‘ullar ko‘pchilikni tashkil etadigan o‘lka(lar).
#{{tar.}} XIV asrning o‘rtarida hozirgi Sharqiy Turkistonning hududiga to‘g‘ri kelguvchi o‘lkada vujudga kelib Chig‘atoy Xonligining davomchisi bo‘lgan xonlikka nisbatan qo‘llaniladigan tarixiy atama (boshqacha nomi: ''Ulūs-ı Jata'').

==Tillar==
*{{en}}: [[Mongolia]]
*{{pt}}: [[Mongólia]]
*{{vi}}: [[Mông Cổ]]
*{{ja}}: [[モグーリスターン]]

==Osiyo==
{{Osiyo-uz}}</text>
      <sha1>n6x9h90xgwhj70xpdvepdupyno9vk1l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638842</id>
      <parentid>638841</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:21:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ma’nosi */</comment>
      <origin>638842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="681" sha1="86xclsh1yuuz1gdfxqktpe3aj4xubku" xml:space="preserve">={{-uz-}}=
==Atoqli ot==
{{PAGENAME}}
[[turkum:Oʻzbekchada atoqli ot soʻzlar]]

===Ma’nosi===
#Hozirgi Mongoliyaning nomi.
#Mo‘g‘ullar ko‘pchilikni tashkil etadigan o‘lka(lar).
#{{tar.}} XIV asrning o‘rtarida hozirgi Sharqiy Turkistonning hududiga to‘g‘ri kelguvchi o‘lkada vujudga kelib Chig‘atoy Xonligining davomchisi bo‘lgan xonlikka nisbatan qo‘llaniladigan tarixiy atama (boshqacha nomi: ''Ulūs-ı Jata'')&lt;ref&gt;Hodong Kim; The Early History of the Moghul Nomads: The Legacy of the Chaghatai Khanate.&lt;/ref&gt;.

==Tillar==
*{{en}}: [[Mongolia]]
*{{pt}}: [[Mongólia]]
*{{vi}}: [[Mông Cổ]]
*{{ja}}: [[モグーリスターン]]

==Osiyo==
{{Osiyo-uz}}</text>
      <sha1>86xclsh1yuuz1gdfxqktpe3aj4xubku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>nima</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22866</id>
    <revision>
      <id>638856</id>
      <parentid>636436</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T23:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7440" sha1="2ca805bo7lxgqqbhstz858lvg6gam6s" xml:space="preserve">{{-to-}}
{{to-adj}} (5)
#[[besh]]

= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''ni-ma'''

== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|NIMA narsa, hodisa haqidagi soʻroq olmoshi. Toshkentdan n i m a l a r keltirdingiz, bek aka? (Abdulla Qodiriy). Bu soʻz qadimgi turkiy tilda nä olmoshi bilan (ПДП, 402), ’narsa’ maʼnosini anglatgan mä ( &amp;lt;&amp;nbsp;ma) soʻzidan (ДС, 398) tarkib topgan boʻlsa kerak (ПДП, 402); dastlab birinchi boʻgʻindagi ä unlisi ye un — lisiga (ДС, 358), bu unli oʻz navbatida i unlisiga al— mashgan: nä + mä &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; nämä &amp;gt;&amp;nbsp;nemä &amp;gt;&amp;nbsp;nimä. Bu soʻz asli ' narsa' maʼnosini anglatgan, maʼno taraqqiyoti nati — jasida narsa qaqidagi soʻroq olmoshiga aylangan.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''soʻr. olm.'' '''1 '''Predmet, voqea-hodisa haqida soʻroqni ifodalaydi. {{misol|Bu {{ajrat|nima}} ? Nima yangilik bor? Sizga {{ajrat|nima}} kerak edi? Otingiz {{ajrat|nima}}?}} {{misol|Toshkentdan {{ajrat|nima}}lar keltirdingiz, bek aka?|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}

:Nima boʻldi? 1) ''ayn.'' nima qildi? {{misol|Unga {{ajrat|nima}} boʻldi?;|[[w:2) qanday natija bilan tugadi|2) qanday natija bilan tugadi]]}}. {{misol|Ish {{ajrat|nima}} boʻldi?}} Nima ran? Voqea nimadan iborat? Nima uchun? ''q.'' uchun. Nima qilaman ''(yoki'' qilasan, qiladi) Menga (senga, unga) nima keragi bor, boshimga uramanmi. {{misol|Men buni {{ajrat|nima}} qilaman? Nima qilasan yolgʻon gapirib? sht Xoʻsh, u [Yoʻlchi] tentakni qutqazib {{ajrat|nima}} qilasan, jiyan? |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Nima qildi? Ne boʻldi?, qanday hodisaga yoʻlikdi? {{misol|Sizga {{ajrat|nima}} qildi?}}

2 Ritorik soʻroq gaplarda inkor maʼ-nosini bildiradi. {{misol|Dunyoni suv bossa, oʻrdak-ka {{ajrat|nima}} qaygʻu?|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Yurt ishiga gʻam-xoʻrlik qiladigan odamlar bor. Sanlarga {{ajrat|nima}}.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

3 Belgi haqida soʻroqni bildiradi; qanday? {{misol|{{ajrat|Nima}} gunoh qildim ?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Margʻilonga {{ajrat|nima}} yumush bilan kelgan edingiz?|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}.

:Nima qilay Qanday qilay, nachora, iloj qancha. {{misol|Ganga koʻnmasa {{ajrat|nima}} qilay.}}

4 Qarindoshlik munosabatlari maʼ-nosida “kim” oʻrnida ishlatiladi. {{misol|Umening {{ajrat|nima}}m boʻladi? Siz Karimning {{ajrat|nima}}si boʻ-lasiz?}}

5 Soʻroq gaplarning boshida umumiy soʻroqni bildiruvchi soʻz-gap sifatida kelib, soʻroqni kuchaytiradi, taʼkidlaydi. {{misol|{{ajrat|Nima}}, madrasani bitirtirib, machitga imom qilasizmi?M.|[[w:Ismoiliy|Ismoiliy]]|Fargonat}}. o. {{misol|-{{ajrat|Nima}}, biron narsa tushib qoldimi? — beparvo soʻradi Salim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

:Bir nima Noaniq narsa, predmetni ifodalaydi; nimadir. Nimasi? Soʻzlov-chining biror narsa yoki xatgi-harakatdan taajjublanganligini yoki noroziligini bildiradi. {{misol|Kanizak bilan oʻynashganing oʻy-nashgan, Sidiqjonning xotinini chaqirti-rib, ikkovini urishtirganing, Anzirat xola bechorani urdirganing {{ajrat|nima}}si?|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Nimasini aytasan ''(yoki'' aytasiz)? ''krsh. s.'' Qani-ya, qani endi.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|НИМА}}
== Tarjimalari ==

{{OʻTIL}}
{{uz-ism}}

{{-trans-|nima|
*{{yux}}: [[нэмэ]]
*{{tyv}}: [[чүү]]
*{{kjh}}: [[ниме]]
*{{cv}}: [[мӗн]]
|}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''nima'''&lt;br /&gt;
{{izoh|мест. вопр.&lt;br /&gt;
'''}}1 '''[[что]]; {{tarjmisoli|bu nima? }} что это?; {{tarjmisoli|nima gap? }} в чём дело?; {{tarjmisoli|oʻzi nima gap? }} в чём, собственно, дело?; {{tarjmisoli|nima gap boʻldi? }} что случилось?; {{tarjmisoli|nima yangilik bor? }} что нового?; какие новости?; {{tarjmisoli|nima kerak boʻlsa, olavering }} берите, что вам нужно; {{tarjmisoli|nima qildi senga? }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}senga nima boʻldi? }} что с тобой случилось?, что с тобой стало?; {{tarjmisoli|nima qilay? }} что мне делать?, как мне быть?; {{tarjmisoli|nima edi? }} что такое?, в чём дело?; {{tarjmisoli|xoʻsh, nima qilibdi? }} ну и что же?; что особенного?; подумаешь, беда какая; {{tarjmisoli|nima xizmat? }} чем могу служить?; чем могу быть полезным?; {{tarjmisoli|bir nima }} что-то, что-то такое; {{tarjmisoli|bu nimasi?! }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}u nimasi?! }} что это ещё такое?!; {{tarjmisoli|e, nimasini aytasan }} ({{izoh|или '''}}aytasiz, aytay''')'''!''' э, да, что уж там и говорить!; да что там, стоит ли говорить!; {{tarjmisoli|nimasini surishtirasiz }} да что уж там вы расспрашиваете; да что там; {{tarjmisoli|bu nima narsa? }} что это за штука?; {{tarjmisoli|nimalar haqida gap boʻldi? }} о чём шёл разговор?; {{tarjmisoli|nima qilib }} зачем, почему; {{tarjmisoli|bu yerda nima qilib yuribsan? }} зачем ты ходишь здесь?; что ты здесь крутишься?; {{tarjmisoli|nima qilib oʻtiribsan?}}  что ты тут сидишь?; чем ты здесь занимаешься?; {{tarjmisoli|nima uchun }} для чего, почему, зачем; {{tarjmisoli|nima boʻlsa bular }} будь что будет; {{tarjmisoli|biror nima }} что-либо, какая-либо вещь; {{tarjmisoli|nima keragi bor? }} зачем?, зачем нужно?, к чему?; {{tarjmisoli|nima boʻldi-yu, u kelmay qoldi }} случилось так, что он не пришёл;{{tarjmisoli| keldi nima-yu, kelmadi nima? }} придёт ли он или нет, - какая разница?;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[какой]], [[что]] [[за]]...; [[как]]; [[каков]]; {{tarjmisoli|nima ishingiz bor? }} 1) что за дело у вас?; какое у вас дело?; 2) какое вам дело?; {{tarjmisoli|nima shovqin? }} что за шум?; {{tarjmisoli|bu nima hangoma? }} в чём дело?, что произошло?; {{tarjmisoli|mening nima aybim bor? }} чем я провинился?; в чём моя вина?, чем я виноват?; '''Nima gunoh qildim? '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Какой грех я совершил?; В чём моя вина?; {{tarjmisoli|bundan senga nima foyda? }} какая выгода (польза) тебе от этого?; {{tarjmisoli|familiyangiz nima? }} как ваша фамилия?; {{tarjmisoli|uning oti nima? }} как его имя, как его зовут?; {{tarjmisoli|Sodiq otaning nimasi boʻlasan?}}  кем ты приходишься Садыку-ата?; {{tarjmisoli|sizni nima chaqdi? }} кто вас укусил?;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[как]] [[его]] [[бишь]], [[это]] [[самое]] ({{izoh|употребляется в тех случаях, когда говорящий затрудняется назвать что-л. или забывает название чего-л}}.); {{tarjmisoli|kecha doʻstim haligi nimani olib keldi }} вчера мой друг принёс этого, как бишь его, того самого.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>2ca805bo7lxgqqbhstz858lvg6gam6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>muqoyasa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44167</id>
    <revision>
      <id>638829</id>
      <parentid>577020</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T15:05:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nataev</username>
        <id>772</id>
      </contributor>
      <comment>etimologiyasini tepaga oldim; arabcha originali xato render qilingan</comment>
      <origin>638829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="821" sha1="fztwemikjxat3b5hkil8wbpbdncm8th" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''mu-qo-ya-sa'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''a.'' — taqqoslash; baholash] 

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
Qiyos qilish, solishtirish, chogʻish-tirish; qiyos. {{misol|{{ajrat|Muqoyasa}} uchun misol olmoq. {{ajrat|Muqoyasa}} qilmoq}} n {{misol|[Obid] Hozir Xatib dom-la bilan Berdiboyning tashviqotlarini bir-biriga toʻqnashtirib {{ajrat|muqoyasa}} qilib ishlay-di.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Obid ketmon}}.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|МУҚОЯСА}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[muqoyasa]]&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
{{izoh|книжн}}. [[сопоставление]], [[сравнение]]; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} сравнивать, сопоставлять.&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>fztwemikjxat3b5hkil8wbpbdncm8th</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>sardor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48580</id>
    <revision>
      <id>638850</id>
      <parentid>620738</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>638850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1850" sha1="qo4upamj51prg8nx8jk8ss00kvu11jm" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sar-dor'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''SARDOR''' Bu sifat tojik tilida 'bosh' maʼnosini anglatadigan sar otiga ({{ТжРС}}, 341) 'egalik qil-' maʼnosini anglatadigan doshtan feʼlining dor hozirgi zamon asosini ({{ТжРС}}, 136) qoʻshib hosil qilingan boʻlib, 'rahbarlik qiluvchi', 'boshliq' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}, II, 22).}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''[f. l.m.'' kallasi, boshi bor: bosh qoʻmondon, sarkarda] 

1 {{tar.|uz}} Eron va Afgʻonistonda: yirik amaldor, qabila boshligʻi; Oʻrta Osiyoda: qoʻshin qoʻmondoni; Usmonlilar saltanatida: dala armiyasi qoʻ-mondoni. {{misol|Temur Malik jang liboslarini kiyib, {{ajrat|sardor}} Shohmurod Koʻhistoniy bilan birgalikda otga minib, qoʻshin toʻgshnayotgan tomonga joʻnadi.|[[w:&quot;Saodat&quot;|&quot;Saodat&quot;]]}}.

2 Umuman, qoʻmondon, boshliq. {{misol|Senga ber-mas Goʻroʻgʻli hech omona, Xon Goʻroʻgʻli Chambil elning {{ajrat|sardor}}i.|[[w:&quot;Malikai ayyor&quot;|&quot;Malikai ayyor&quot;]]}}. {{misol|Kemada aygʻoqchilar {{ajrat|sardor}}idan boshqa ikki kishi ham bor edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Temur Malik}}.

'''3 '''{{koʻchma|uz}} Yoʻl-yoʻriq koʻrsatuvchi; ilgʻor, zarbdor. {{misol|Namanganning anori, kimni qilmas xumori, Namanganliklar nori, yigitlarning {{ajrat|sardor}}i.|[[w:T. Toʻla|T. Toʻla]]}}.

=== Sinonimlari ===
[[elbegi]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|САРДОР}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''sardor'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[предводитель]]; [[начальник]], [[глава]]; [[главарь]]; {{tarjmisoli|qirq otli sardor }} {{izoh|фольк}}. предводитель сорока всадников;&lt;br /&gt;
'''2''' [[Сардор]] ({{izoh|имя собств. мужское}}).&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>qo4upamj51prg8nx8jk8ss00kvu11jm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>xonlik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56109</id>
    <revision>
      <id>638827</id>
      <parentid>628206</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T13:49:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>638827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1023" sha1="qluldivyywpnrw1k0y32yak3x2zjnk3" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''xon-lik'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{tar.|uz}} 1 Xon lavozimi. {{misol|Xalq chin {{ajrat|xonlik}} bilan uni}}''Xudoyorni''
== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''muborakbod qilishdilar.'' A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. {{misol|Is-fandiyorga.. {{ajrat|xonlik}} libosi: zar chakmon, boshi-ga jigʻali sheroziy papax kiygizishib, beliga oltin qilich taqib, qoʻltiqlab, taxtga oʻtqazdshshr.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}.

2 Xon boshqaradigan davlat va shunday davlat tuzumi. ''Koʻqon xonligi. Xiva xonligi.''

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ХОНЛИК}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ja=[[ハン国]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''xonlik'''&lt;br /&gt;
{{izoh|ист}}.&lt;br /&gt;
'''1 '''[[ханство]] ({{izoh|государство}}); '''Qrim xonligi '''крымское ханство;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[положение]], [[достоинство]] [[хана]]; [[власть]] [[хана]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>qluldivyywpnrw1k0y32yak3x2zjnk3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638851</id>
      <parentid>638827</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimologiyasi */</comment>
      <origin>638851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="936" sha1="4tttur67kerv6i4rs0cg6rzgc44bzwk" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''xon-lik'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''muborakbod qilishdilar.'' A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. {{misol|Is-fandiyorga.. {{ajrat|xonlik}} libosi: zar chakmon, boshi-ga jigʻali sheroziy papax kiygizishib, beliga oltin qilich taqib, qoʻltiqlab, taxtga oʻtqazdshshr.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}.

2 Xon boshqaradigan davlat va shunday davlat tuzumi. ''Koʻqon xonligi. Xiva xonligi.''

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ХОНЛИК}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ja=[[ハン国]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''xonlik'''&lt;br /&gt;
{{izoh|ист}}.&lt;br /&gt;
'''1 '''[[ханство]] ({{izoh|государство}}); '''Qrim xonligi '''крымское ханство;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[положение]], [[достоинство]] [[хана]]; [[власть]] [[хана]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>4tttur67kerv6i4rs0cg6rzgc44bzwk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638852</id>
      <parentid>638851</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1120" sha1="qseln3vqpdgxzrnbotvxdjl3ifzi5zc" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''xon-lik'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{tar.|uz}} Xon lavozimi. {{misol|Xalq chin {{ajrat|xonlik}} bilan uni [Xudoyorni] muborakbod qilishdilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Isfandiyorga.. {{ajrat|xonlik}} libosi: zar chakmon, boshiga jigʻali sheroziy papax kiygizishib, beliga oltin qilich taqib, qoʻltiqlab, taxtga oʻtqazdshshr.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Xon boshqaradigan davlat va shunday davlat tuzumi. {{misol|Qoʻqon xonligi.}} {{misol|Xiva xonligi.}} {{misol|Qumul xonligi.}} {{misol|Yorkent xonligi.}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ХОНЛИК}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ja=[[ハン国]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''xonlik'''&lt;br /&gt;
{{izoh|ист}}.&lt;br /&gt;
'''1 '''[[ханство]] ({{izoh|государство}}); '''Qrim xonligi '''крымское ханство;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[положение]], [[достоинство]] [[хана]]; [[власть]] [[хана]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>qseln3vqpdgxzrnbotvxdjl3ifzi5zc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>elbegi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58749</id>
    <revision>
      <id>638846</id>
      <parentid>565186</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:34:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimologiyasi */</comment>
      <origin>638846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="592" sha1="7vikt3a7zi8nvlxn7f1lskmkm7t2eeh" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''el-be-gi'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{esk.|uz}} El, elat boshligʻi, sardor. {{misol|Xazina eshigin oching, donolar, Elbegini, podsholarni jiyinglar [yigʻinglar].}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''.'' &quot;Yusuf va Ahmad&quot;.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЭЛБЕГИ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''elbegi'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[предводитель]], [[глава]] [[племени]] [[у]] [[кочевников]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>7vikt3a7zi8nvlxn7f1lskmkm7t2eeh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638847</id>
      <parentid>638846</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:34:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="568" sha1="d7oo7siwyklm6sy5xbg7onjk1bpwo04" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''el-be-gi'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{esk.|uz}} El, elat boshligʻi, sardor. {{misol|Xazina eshigin oching, donolar, Elbegini, podsholarni jiyinglar [yigʻinglar].}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЭЛБЕГИ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''elbegi'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[предводитель]], [[глава]] [[племени]] [[у]] [[кочевников]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>d7oo7siwyklm6sy5xbg7onjk1bpwo04</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638848</id>
      <parentid>638847</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:34:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimologiyasi */</comment>
      <origin>638848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="438" sha1="k9qalrc8kazj9m8i3zrn1y40ga3oio2" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''el-be-gi'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЭЛБЕГИ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''elbegi'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[предводитель]], [[глава]] [[племени]] [[у]] [[кочевников]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>k9qalrc8kazj9m8i3zrn1y40ga3oio2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638849</id>
      <parentid>638848</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="606" sha1="axmpzylxevu9xzf8okfl88xtr451mlh" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''el-be-gi'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{esk.|uz}} El, elat boshligʻi, sardor. {{misol|Xazina eshigin oching, donolar, Elbegini, podsholarni jiyinglar [yigʻinglar].|[[w:Yusuf va Ahmad|&quot;Yusuf va Ahmad&quot;]]}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЭЛБЕГИ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''elbegi'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[предводитель]], [[глава]] [[племени]] [[у]] [[кочевников]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>axmpzylxevu9xzf8okfl88xtr451mlh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تۇرپان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162239</id>
    <revision>
      <id>638853</id>
      <parentid>637133</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:44:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="486" sha1="b8fa0t1csp1hj0bpuvrt36up0b94yl8" xml:space="preserve">{{-ug-}}
[[Turfon]]/[[Turpon]] shahri. {{misol|گېنېرال مەھمۇت مۇھىتى (1887 - 1944 / 1945) شەرقىي تۈركىستان مۇستەقىللىق رەھبىرى بولۇپ، {{ajrat|تۇرپان}}دىن كەلگەن باي ئۇيغۇر ئائىلىسىدە تۇغۇلغان|east-turkistan.net}} - General Mahmut Muhiti Sharqiy Turkistonning Mustaqilligining rahbari bo‘lib, Turfonlik boy Uyg‘ur oilasida tug‘ulgan.

===Tarjimalari===
*{{ja}}: [[トルファン]]</text>
      <sha1>b8fa0t1csp1hj0bpuvrt36up0b94yl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ハン国</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162649</id>
    <revision>
      <id>638828</id>
      <timestamp>2026-05-24T13:49:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-ja-}} [[xonlik]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="mrn5qxbywocmntfw8qtzng6kb9pb6ba" xml:space="preserve">{{-ja-}}
[[xonlik]].</text>
      <sha1>mrn5qxbywocmntfw8qtzng6kb9pb6ba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>モグーリスターン</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162650</id>
    <revision>
      <id>638835</id>
      <timestamp>2026-05-24T16:52:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-ja-}} {{tar.}} [[Mo‘g‘uliston]] (''Ulūs-ı Jata'').“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="rajt1uvneks1i44ugybff3pf5ufbj0f" xml:space="preserve">{{-ja-}}
{{tar.}} [[Mo‘g‘uliston]] (''Ulūs-ı Jata'').</text>
      <sha1>rajt1uvneks1i44ugybff3pf5ufbj0f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638840</id>
      <parentid>638835</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:57:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107" sha1="c6zuaw3a46njejewmnk3vmx1f3tg9vk" xml:space="preserve">{{-ja-}}

===Aytilishi===
mogūrisutān

===Ma’nosi===
{{tar.}} [[Mo‘g‘uliston]] (''Ulūs-ı Jata'').</text>
      <sha1>c6zuaw3a46njejewmnk3vmx1f3tg9vk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Элбэг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162651</id>
    <revision>
      <id>638845</id>
      <timestamp>2026-05-24T17:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-mn-}} Mo‘g‘ulchada erkaklarning oti, [[Elbek]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="tluopleyubqgeeluexw2u5qnv82fpye" xml:space="preserve">{{-mn-}}
Mo‘g‘ulchada erkaklarning oti, [[Elbek]].</text>
      <sha1>tluopleyubqgeeluexw2u5qnv82fpye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>トルファン</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162652</id>
    <revision>
      <id>638854</id>
      <timestamp>2026-05-24T17:44:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-ja-}} [[Turfon]] (shahar).“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="1gn8cbt3b9h4zd7xm20y4wkh3vjdsft" xml:space="preserve">{{-ja-}}
[[Turfon]] (shahar).</text>
      <sha1>1gn8cbt3b9h4zd7xm20y4wkh3vjdsft</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>