yurmoq

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="uz">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikilugʻat</sitename>
    <dbname>uzwiktionary</dbname>
    <base>https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.4</generator>
    <case>case-sensitive</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="case-sensitive">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Maxsus</namespace>
      <namespace key="0" case="case-sensitive" />
      <namespace key="1" case="case-sensitive">Munozara</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Foydalanuvchi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Foydalanuvchi munozarasi</namespace>
      <namespace key="4" case="case-sensitive">Vikilugʻat</namespace>
      <namespace key="5" case="case-sensitive">Vikilugʻat munozarasi</namespace>
      <namespace key="6" case="case-sensitive">Fayl</namespace>
      <namespace key="7" case="case-sensitive">Fayl munozarasi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki munozarasi</namespace>
      <namespace key="10" case="case-sensitive">Andoza</namespace>
      <namespace key="11" case="case-sensitive">Andoza munozarasi</namespace>
      <namespace key="12" case="case-sensitive">Yordam</namespace>
      <namespace key="13" case="case-sensitive">Yordam munozarasi</namespace>
      <namespace key="14" case="case-sensitive">Turkum</namespace>
      <namespace key="15" case="case-sensitive">Turkum munozarasi</namespace>
      <namespace key="710" case="case-sensitive">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="case-sensitive">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="case-sensitive">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="case-sensitive">Modul munozarasi</namespace>
      <namespace key="1728" case="case-sensitive">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="case-sensitive">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>yurmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1542</id>
    <revision>
      <id>638871</id>
      <parentid>637487</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T17:18:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>638871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11899" sha1="31uusov89ykj7gkqxg2labu33yfdx36" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''yurmoq'''

== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|YUR- ’bir joydan boshqa bir joyga harakatlan-’. {{misol|Men ana u soʻqmoqdan yursam ham boʻladi.|Abdulla Qahhor}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli yorï— tarzida tala&amp;lt;ffuz qilingan (ПДП, 389; DS, 274), keyinroq yurï- shaklida (Devon, III, 96), shuningdek yüri-, yürü- shakllarida ham (ДС, 286) talaffuz qilingan, soʻngra soʻz oxiridagi unli talaffuz qilinmay qoʻygan: yorï— &amp;gt;&amp;nbsp;yurï— &amp;gt;&amp;nbsp;yur-.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Qadam tashlab olgʻa bosmoq, qadamlab jilmoq. {{misol|Tez {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Sekin {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Oqsab {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Ot {{ajrat|yur}}may turaverdi.}} {{misol|Yurgan - daryo, oʻtirgan - boʻyra.|Maqol}} {{misol|Kampir {{ajrat|yur}}ganda, hech qanaqa ovoz chiqmasdi.. Oyogʻi xuddi pardek yerga beozor tegardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ota}} {{misol|Men ana u soʻqmoqdan {{ajrat|yur}}sam ham boʻladi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} {{misol|Chol ot jilovini siltadi. Otlar {{ajrat|yur}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Maʼlum yoʻnalishda harakat qilmoq, bir joydan boshqa joyga jilmoq, bormoq yoki ketmoq (asosan transport vositasi haqida). {{misol|Mashina chap tomonga {{ajrat|yur}}di.}} {{misol|Traktor bedazorga qarab {{ajrat|yur}}di.}} {{misol|Katta arava qay yoʻldan {{ajrat|yur}}sa, kichik arava ham shu yoʻldan {{ajrat|yur}}adi.|Maqol}} {{misol|Shaharda koʻnkani ilgari ot surgar edi. Mana endi koʻnka otsiz {{ajrat|yur}}ibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Poyezd bir necha soat yoʻl {{ajrat|yur}}gandan keyin ana shunday bekatchalardan biriga kelib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Umuman, bir joydan jilmoq, siljimoq (suzmoq, sudralmoq, oʻrmalamoq va sh.k.). {{misol|Hovuzchada oʻntacha baliq {{ajrat|yur}}ipti.}} {{misol|Dasturxon ustida chumoli {{ajrat|yur}}ipti.}} {{misol|Qurt novdadan {{ajrat|yur}}ib, gulga yetdi.}}
#Kezish, aylanish, sayohat va shu kabilarda boʻlmoq. {{misol|Shaharma-shahar {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Eshikma-eshik {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Yoʻl bilmasang, yoʻl soʻragin {{ajrat|yur}}gandan, Gap bilmasang, gap soʻragin bilgandan.|N. Nazarov|Zamon}} {{misol|Andijonning suvin ichganmon, Sharbat desam, qilmayman xato. Paxtazorin kezganman rosa, Qirlarida {{ajrat|yur}}ganman hatto!|Yo. Mirzo}}
#Hayot kechirmoq, yashamoq. {{misol|Jiyanim uch yil biznikida {{ajrat|yur}}di. Ruslar orasida {{ajrat|yur}}ib, til oʻrgandim.}} {{misol|Jamoa sizning bu yoqlarda {{ajrat|yur}}ganingizni hali bilmaydi [dedi Sharofat Sidiqjonga].|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|[Mirzakarimboy:] Yoshim yetmishda. Ellik yil mol qaygʻusida {{ajrat|yur}}dim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Men Toshkentda {{ajrat|yur}}arman, ammo koʻz oʻngimda sizning haykalingiz!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Ish-faoliyat va shu kabilarda birga boʻlmoq. {{misol|Yomon bilan {{ajrat|yur}}dim - qoldim uyatga, Yaxshi bilan {{ajrat|yur}}dim - yetdim murodga.|Maqol}} {{misol|Nodon bilan {{ajrat|yur}}ma, nomusingni bukma.|Maqol}} {{misol|Birga ishlaydi, birga {{ajrat|yur}}adi, birga turadi; bir-biriga juda munosib.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Men dalada har kuni qizlar, kelinchaklar orasida {{ajrat|yur}}ardim. Yosh boʻlsam ham, sevganim bor edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Qatnamoq. {{misol|Markazdan qishlogʻimizga avtobus {{ajrat|yur}}adi.}}
#Davom etmoq (oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holatda). {{misol|Eson-omon {{ajrat|yur}}ibsizlarmi?}} {{misol|Siz shu yoʻsinda {{ajrat|yur}}a bersangiz, erta-indin oʻgʻildan ajralasiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Maʼrifatxon voqeasini eshitganidan beri uning qabrini ziyorat qilish niyatida {{ajrat|yur}}gan edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} {{misol|Xomidning bunday ishlari bor ekanidan xabarsiz {{ajrat|yur}}ganimizga hayron qolaman.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Shaxmat, qarta, domino kabi oʻyinlarda oʻz navbatida, navbati kelganda harakat qilmoq, oʻynamoq; yurish qilmoq. {{misol|Piyodadan {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Tuzni {{ajrat|yur}}moq.}}
#Harakatga kelmoq, ishlab turmoq, ishlamoq (mexanizmlar haqida). {{misol|Soatim yaxshi {{ajrat|yur}}yapti. Mashina kechgacha {{ajrat|yur}}ib turdi. shsh Ha, aytganday, bu orada.. &quot;traktor choʻchqaning yogʻi bilan {{ajrat|yur}}ar emish&quot;, &quot;goʻristondan tovush chiqipti&quot;, degan gaplar chiqib qoldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#{{s. t.|uz}} Suygan yor bilan vaqt oʻtkazmoq, yaqin munosabatda boʻlmoq. {{misol|[Dilnavoz:] Oʻsha kuni Joʻraning {{ajrat|yur}}adigan qizi Bibigul mening atlas koʻylagim bilan havorang durrachamni olgan edi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Bir tomchi qon}} {{misol|Bilasiz-ku, ish koʻp. Har xil majlislar ham koʻp. Shular bilan {{ajrat|yur}}sam, u meni xotinlar bilan {{ajrat|yur}}gan, dvb gumon qiladi.}} Oydin, Koʻngli toʻldimi, yaxshi yigit. {{misol|Ayt, qachondan buyon {{ajrat|yur}}ding.. Tigʻi parronga uchragur! Yoʻlchi bilan qachon topishding?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Rozi boʻlmoq, koʻnmoq, unamoq. {{misol|U birovning aytganiga {{ajrat|yur}}adigan odammas.}} {{misol|Toʻgʻri, ixtiyor oʻzlarida, lekin sizga maslahat soladilar, maslahatingizga {{ajrat|yur}}adilar-da, yaxshi maslahat bersangiz, {{ajrat|yur}}maydilarmi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oz boʻlsa ham, peshona terim bilan topaman, suqtoylik, moʻltonilikka sira {{ajrat|yur}}mayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Yoʻliga yurmoq''' - birovning aytganini qilmoq, aytganini bajo keltirmoq. {{misol|Nurmatjon, &quot;Bu ochiq ayollardan chiqqan gap, qiz shularning yoʻliga {{ajrat|yur}}gan boʻlsa, jazosini tortsin&quot;, deb joʻrttaga ikkinchi ogʻiz ochmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qizlar}} {{misol|Yomen boiatgan yoʻlga {{ajrat|yur}}asan, yo joningdan umidingni uzasan.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}
#Yoyilib ketmoq, yoyilmoq; tarqalmoq (gap-soʻz, xabar haqida). {{misol|El ogʻzida {{ajrat|yur}}gan mish-mishlar. sht &quot;Kechadan beri bir yarim mingi qirilgan!&quot; degan xabar {{ajrat|yur}}ib ketdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#''koʻm. fl. vazifasida.'' '''-(i)b''' qoʻshimchali ravishdoshga birikib, harakatning davomiyligini bildiradi. {{misol|Tomosha qilib {{ajrat|yur}}moq. Nima qilib {{ajrat|yur}}ibsiz? Men oʻgʻlimni axtarib {{ajrat|yur}}ibman.}} {{misol|Nizomiddinovning qoʻlidagi papirosidan sizib chiqayotgan tutun uy ichida halqa-halqa boʻlib suzib {{ajrat|yur}}ibdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}
#(''3-sh. buyr. m. shaklida'' - '''yur''') Biror tomonga joʻnash, ketishga undashni bildiradi. {{misol|{{ajrat|Yur}}, kech qolamiz!}} {{misol|Ha, barakalla, jumboq oʻsha yerda yechiladi, {{ajrat|yur}}inglar!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Bosh koʻtarib yurmoq''' - {{q.}} [[bosh]].

=== Sinonimlari ===
[[oyoqlamoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЮРМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''yurmoq'''

:[1]

*{{en}}: [[walk]]
*{{tr}}: [[yürümek]]
*{{tyv}}: [[чоруур]]
*{{kjh}}: [[чӧрерге]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''yurmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[ходить]], [[идти]]; {{tarjmisoli|piyoda yurmoq }} идти пешком; {{tarjmisoli|tez yurmoq}}  быстро идти; {{tarjmisoli|oldinma-ketin yurmoq}}  ходить гуськом, идти друг за другом; '''soatim toʻgʻri yuradi '''мои часы идут верно; '''yurib-yurib, tangadek joyni oladi '''{{izoh|загадка }}походит-походит, а займёт место с монету ({{izoh|посох}});&lt;br /&gt;
'''2 '''[[ходить]], [[двигаться]]; [[ездить]]; [[курсировать]]; '''mashina chap tomonga yurdi '''автомашина поехала налево; '''katta arava qay yoʻldan yursa, kichik arava ham shu yoʻldan yuradi '''{{izoh|посл}}. по какой дороге едет большая арба, по той едет и маленькая;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[двигаться]], [[передвигаться]] ({{izoh|любым способом - плавая, прыгая, ползком и т. п}}.); '''hovuzchada oʻntacha baliq yuribdi '''в бассейне плавают около десяти рыбок; '''qurt novdadan yurib gulga yetdi '''гусеница по ветке доползла до цветка;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[ходить]], [[делать]] [[ход]] ({{izoh|в игре}}); {{tarjmisoli|tuzdan yurmoq}}  ходить с туза; {{tarjmisoli|piyoda bilan yursa yurmoq yutqizadi }} если он сделает ход пешкой - проиграет;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[ездить]], [[ехать]]; [[путешествовать]]; {{tarjmisoli|otda yurmoq }} ездить верхом; '''yomon otda yurguncha, yayov yurgan yaxshiroq '''{{izoh|посл}}. лучше ходить пешком, чем ездить на плохой лошади; {{tarjmisoli|poyezdda yurmoq}}  ехать поездом;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[бывать]] [[вместе]], [[общаться]] ({{izoh|с кем-л}}.); [[находиться]] [[вместе]]; '''birga yurib, birga turmoq '''везде быть вместе ({{izoh|с кем-л}}.); '''yomon bilan yurma! '''не общайся с негодяем!; '''yaxshi bilan yurdim - yetdim murodga, yomon bilan yurdim - qoldim uyatga '''{{izoh|см}}. '''[[yetmoq]] 2'''; '''biznikida yura tur '''поживи пока у нас, поживи-ка у нас;&lt;br /&gt;
'''7 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-i(b]]) '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и означает}}; а) {{izoh|длительность, постоянство действия, занятия чем-л}}.; {{tarjmisoli|leksiya oʻqib yurmoq}}  читать лекции ({{izoh|регулярно, постоянно}}); б) {{izoh|что действие происходит в настоящее время}}; '''siz nima ish qilib yuribsiz?''' чем вы занимаетесь ({{izoh|в настоящее время, теперь}})?; '''samolyot uchib yuribdi '''самолёт летит ({{izoh|сейчас}}); '''men uni axtarib yuribma '''я его ищу, разыскиваю;&lt;br /&gt;
'''8 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''yurib bormoq '''пройти; дойти; идти ({{izoh|пешком}}); сходить ({{izoh|пешком}}); '''yurib kelmoq '''прийти ({{izoh|пешком}}); '''yurib ketmoq '''идти ({{izoh|пешком}}); '''bola yurib ketdi '''ребёнок начал ходить; '''soat yurib ketdi '''часы пошли; '''motor yurib ketdi '''мотор заработал; '''yurib turmoq '''идти, ходить, курсировать, работать ({{izoh|регулярно, без перерыва}}); {{tarjmisoli|* soʻzga yurmoq }} 1)слушаться, подчиняться; 2) сговариваться;''' u mening soʻzimga yurmaydi '''1) он меня не слушается, он мне не подчиняется; 2) я с ним (никак) не сговорюсь; {{tarjmisoli|harom-harish ishlarga yurmoq}}  равратничать; {{tarjmisoli|toʻgʻri yurmoq}}  жить честно, по-честному; {{tarjmisoli|sayoq yurmoq}}  развратничать, сбиваться с пути истинного.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>31uusov89ykj7gkqxg2labu33yfdx36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>tushmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13090</id>
    <revision>
      <id>638887</id>
      <parentid>638858</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T03:52:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30751" sha1="8scnzn1vfkfucczzx5dqj6sa0c2ekb9" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan tushsa ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻ uzra erding misli ohu yoki qush, Yolvorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Mavqe, daraja, qiymat {{va sh.k.}} jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hovridan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qadri {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:Said Axmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}
#Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bozorga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Yerga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular.. majnuntollar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zinalardan avaylab qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Eshqobil bunaqa davralarga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ketaverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻriladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Sirkka {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular faqat bir marta kinoga tushishdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}
#Davolanish, axloq tuzatish {{va sh.k.}} maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Milisaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{s. t.}} {{misol|U faqat bir narsani - otasi kasalxonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxonaga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sathning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻylak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻlayin, yor-yor..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#O‘zi birikib kelgan so‘z bildirgan ish, harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Maqtanishga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Kechashr tongotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Dahshatga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Talvasaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hayratga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bashirjon ham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da..|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Borliqda shu feʼl birikkan soʻz anglatgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyofat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|Gazetadan}}
#Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning hojati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat ortib qola boshladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Oʻgʻlimning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhabbatni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalitga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Alisherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}
#Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqdor bilan tegmoq, qoʻlga kirmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa oltinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poylab oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} {{misol|Oʻziyam [beda] suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}
#Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. {{misol|[Madrimboyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|-Jin-pin urganmi seni? - Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}
#Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boshladi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}} {{misol|Sidiqjonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sanoqsiz gʻishtga jalb boʻldi.. &quot;Shu yerga maktab {{ajrat|tush}}adi&quot; [dedi xotin]|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qopqonga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Toʻdadan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|Maqol}} {{misol|Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdirilayotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Iltimos {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Taklif {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}} {{misol|Majshsga.. yana oʻn toʻqqiz kishidan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}

23 Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. ''Xotin kishi eriga xushomad qsh'''''1'''{{misol|dimi.. bilingki, katta-roq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Ot-liq ayol}}. {{misol|..hali bitta morojniy emas, li-monadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}.

'''24 '''''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}-moq. Qoqilib {{ajrat|tush}}moq. Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} m ''-Ahmadjon ogʻa,'' — {{misol|deb chaqir-ganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Uning ka/tagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shame|H. Shame]]|Dushman}}.

:Asir tushmoq Bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq. Ayri tushmoq ''q.'' ayri. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:X. Davron|X. Davron]]|Bolalikning ovozi}}. Bosh(i)ga tushmoq 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kel-moq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻ-rar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}a-digan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Bo-shingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.}} K. Yashin, Hamza; 2) ''ayn.'' boʻyni-ga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor bo-shimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:&quot;Oq olma|&quot;Oq olma]]|qizil olma&quot;}}. Boʻy-niga tushmoq ''q.'' boʻyin. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Yodiga tushmoq Xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onam-ni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, — dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. Yoniga tushmoq 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta hali-gi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.}} K. Yashin, Hamza; 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq ''(yana q.'' yon). Zimmasiga ''(yoki'' boʻyniga, gardaniga, yelkasiga, ustiga) tushmoq ''q.'' zimma. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tash-qaridagi yumushlar Xolboyning, ichkarida-gilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Izga tushmoq ''q.'' iz. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mus-tahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Iziga tushmok, ''q.'' iz. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}gan-lar bor ekan, boʻ,shasa, uning qiz bola ekani-ni avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Ishga tushmoq Yangi-dan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}} Ishi tushmoq ''q.'' ish. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Ichi tushgan Pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishim-ning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovu-ningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}. Ishqi tush-moq ''q.'' ishq. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Yoʻlga tushmoq ''q.'' yoʻl. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di. |[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}}. {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Sa-vodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Koʻngli joyiga tushmoq ''q.'' koʻngil. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi. Oʻ. \o-|[[w:shimov|shimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Endi singling-ning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻr-satmasang, koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}mayapti.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. Nazarga tushmoq Eʼ-tibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil ki-rishadi-yu, nazarga {{ajrat|tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jan-nat qidirganlar}}. Nazardan tushmoq Nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻ-qotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholi-sining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Terga tushmoq Ter bos-moq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar terga {{ajrat|tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}. Til(i)dan tushmas-lik Biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh pol-vonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbu-loqlik yigitlarning tilidan {{ajrat|tush}}may qol-di.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}.

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>8scnzn1vfkfucczzx5dqj6sa0c2ekb9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638888</id>
      <parentid>638887</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T04:04:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30879" sha1="pztt0dbvn4vze6v7j0e5e4x1tohkp0c" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan tushsa ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻ uzra erding misli ohu yoki qush, Yolvorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Mavqe, daraja, qiymat {{va sh.k.}} jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hovridan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qadri {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:Said Axmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}
#Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bozorga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Yerga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular.. majnuntollar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zinalardan avaylab qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Eshqobil bunaqa davralarga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ketaverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻriladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Sirkka {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular faqat bir marta kinoga tushishdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}
#Davolanish, axloq tuzatish {{va sh.k.}} maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Milisaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{s. t.}} {{misol|U faqat bir narsani - otasi kasalxonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxonaga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sathning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻylak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻlayin, yor-yor..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#O‘zi birikib kelgan so‘z bildirgan ish, harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Maqtanishga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Kechashr tongotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Dahshatga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Talvasaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hayratga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bashirjon ham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da..|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Borliqda shu feʼl birikkan soʻz anglatgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyofat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|Gazetadan}}
#Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning hojati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat ortib qola boshladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Oʻgʻlimning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhabbatni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalitga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Alisherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}
#Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqdor bilan tegmoq, qoʻlga kirmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa oltinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poylab oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} {{misol|Oʻziyam [beda] suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}
#Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. {{misol|[Madrimboyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|-Jin-pin urganmi seni? - Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}
#Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boshladi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}} {{misol|Sidiqjonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sanoqsiz gʻishtga jalb boʻldi.. &quot;Shu yerga maktab {{ajrat|tush}}adi&quot; [dedi xotin]|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qopqonga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Toʻdadan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|Maqol}} {{misol|Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdirilayotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Iltimos {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Taklif {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}} {{misol|Majshsga.. yana oʻn toʻqqiz kishidan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. {{misol|Xotin kishi eriga xushomad qildimi.. bilingki, kattaroq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Otliq ayol}} {{misol|..hali bitta morojniy emas, limonadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}
#''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qoqilib {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|-Ahmadjon ogʻa, - deb chaqirganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Uning kattagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shams|H. Shams]]|Dushman}}&lt;br/&gt;'''Asir tushmoq''' - bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq.&lt;br/&gt;'''Ayri tushmoq''' - {{q.}} [[ayri]]. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Bolalikning ovozi}}&lt;br/&gt;'''Bosh'''('''i''')'''ga''' '''tushmoq''' - 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kelmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻrar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}adigan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Boshingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 2) {{ayn.}} boʻyniga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor boshimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oq olma, qizil olma|&quot;Oq olma, qizil olma&quot;}}&lt;br/&gt;'''Boʻyniga tushmoq''' - {{q.}} [[boʻyin]]. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}}&lt;br/&gt;'''Yodiga tushmoq''' - xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onamni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, - dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} Yoniga tushmoq 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta haligi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.}} K. Yashin, Hamza; 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq (''yana'' {{q.}} [[yon]]). Zimmasiga ''(yoki'' boʻyniga, gardaniga, yelkasiga, ustiga) tushmoq ''q.'' zimma. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tashqaridagi yumushlar Xolboyning, ichkaridagilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}} {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Izga tushmoq ''q.'' iz. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mus-tahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Iziga tushmok, ''q.'' iz. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}gan-lar bor ekan, boʻ,shasa, uning qiz bola ekani-ni avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Ishga tushmoq Yangi-dan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}} Ishi tushmoq ''q.'' ish. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Ichi tushgan Pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishim-ning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovu-ningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}. Ishqi tush-moq ''q.'' ishq. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Yoʻlga tushmoq ''q.'' yoʻl. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di. |[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}}. {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Sa-vodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Koʻngli joyiga tushmoq ''q.'' koʻngil. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi. Oʻ. \o-|[[w:shimov|shimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Endi singling-ning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻr-satmasang, koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}mayapti.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. Nazarga tushmoq Eʼ-tibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil ki-rishadi-yu, nazarga {{ajrat|tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jan-nat qidirganlar}}. Nazardan tushmoq Nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻ-qotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholi-sining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Terga tushmoq Ter bos-moq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar terga {{ajrat|tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}. Til(i)dan tushmas-lik Biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh pol-vonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbu-loqlik yigitlarning tilidan {{ajrat|tush}}may qol-di.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}.

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>pztt0dbvn4vze6v7j0e5e4x1tohkp0c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638889</id>
      <parentid>638888</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T04:08:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30913" sha1="modwbab0t3lgsgjctex7985ps8eq9qt" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan tushsa ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻ uzra erding misli ohu yoki qush, Yolvorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Mavqe, daraja, qiymat {{va sh.k.}} jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hovridan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qadri {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:Said Axmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}
#Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bozorga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Yerga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular.. majnuntollar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zinalardan avaylab qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Eshqobil bunaqa davralarga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ketaverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻriladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Sirkka {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular faqat bir marta kinoga tushishdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}
#Davolanish, axloq tuzatish {{va sh.k.}} maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Milisaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{s. t.}} {{misol|U faqat bir narsani - otasi kasalxonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxonaga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sathning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻylak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻlayin, yor-yor..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#O‘zi birikib kelgan so‘z bildirgan ish, harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Maqtanishga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Kechashr tongotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Dahshatga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Talvasaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hayratga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bashirjon ham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da..|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Borliqda shu feʼl birikkan soʻz anglatgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyofat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|Gazetadan}}
#Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning hojati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat ortib qola boshladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Oʻgʻlimning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhabbatni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalitga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Alisherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}
#Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqdor bilan tegmoq, qoʻlga kirmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa oltinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poylab oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} {{misol|Oʻziyam [beda] suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}
#Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. {{misol|[Madrimboyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|-Jin-pin urganmi seni? - Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}
#Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boshladi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}} {{misol|Sidiqjonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sanoqsiz gʻishtga jalb boʻldi.. &quot;Shu yerga maktab {{ajrat|tush}}adi&quot; [dedi xotin]|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qopqonga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Toʻdadan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|Maqol}} {{misol|Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdirilayotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Iltimos {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Taklif {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}} {{misol|Majshsga.. yana oʻn toʻqqiz kishidan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. {{misol|Xotin kishi eriga xushomad qildimi.. bilingki, kattaroq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Otliq ayol}} {{misol|..hali bitta morojniy emas, limonadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}
#''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qoqilib {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|-Ahmadjon ogʻa, - deb chaqirganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Uning kattagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shams|H. Shams]]|Dushman}}&lt;br/&gt;'''Asir tushmoq''' - bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq.&lt;br/&gt;'''Ayri tushmoq''' - {{q.}} [[ayri]]. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Bolalikning ovozi}}&lt;br/&gt;'''Bosh'''('''i''')'''ga''' '''tushmoq''' - 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kelmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻrar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}adigan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Boshingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 2) {{ayn.}} boʻyniga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor boshimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oq olma, qizil olma|&quot;Oq olma, qizil olma&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Boʻyniga tushmoq''' - {{q.}} [[boʻyin]]. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}}&lt;br/&gt;'''Yodiga tushmoq''' - xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onamni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, - dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Yoniga tushmoq''' - 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta haligi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq (''yana'' {{q.}} [[yon]]). Zimmasiga ''(yoki'' boʻyniga, gardaniga, yelkasiga, ustiga) tushmoq ''q.'' zimma. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tashqaridagi yumushlar Xolboyning, ichkaridagilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}} {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Izga tushmoq ''q.'' iz. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mus-tahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Iziga tushmok, ''q.'' iz. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}gan-lar bor ekan, boʻ,shasa, uning qiz bola ekani-ni avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Ishga tushmoq Yangi-dan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}} Ishi tushmoq ''q.'' ish. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. Ichi tushgan Pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishim-ning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovu-ningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}. Ishqi tush-moq ''q.'' ishq. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Yoʻlga tushmoq ''q.'' yoʻl. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di. |[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}}. {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Sa-vodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Koʻngli joyiga tushmoq ''q.'' koʻngil. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi. Oʻ. \o-|[[w:shimov|shimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Endi singling-ning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻr-satmasang, koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}mayapti.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. Nazarga tushmoq Eʼ-tibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil ki-rishadi-yu, nazarga {{ajrat|tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jan-nat qidirganlar}}. Nazardan tushmoq Nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻ-qotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholi-sining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Terga tushmoq Ter bos-moq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar terga {{ajrat|tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}. Til(i)dan tushmas-lik Biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh pol-vonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbu-loqlik yigitlarning tilidan {{ajrat|tush}}may qol-di.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}.

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>modwbab0t3lgsgjctex7985ps8eq9qt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638890</id>
      <parentid>638889</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T04:56:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31056" sha1="7t7p0byyq8atk71vtk135wppx3dht10" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan tushsa ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻ uzra erding misli ohu yoki qush, Yolvorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Mavqe, daraja, qiymat {{va sh.k.}} jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hovridan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qadri {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:Said Axmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}
#Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bozorga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Yerga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular.. majnuntollar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zinalardan avaylab qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Eshqobil bunaqa davralarga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ketaverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻriladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Sirkka {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular faqat bir marta kinoga tushishdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}
#Davolanish, axloq tuzatish {{va sh.k.}} maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Milisaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{s. t.}} {{misol|U faqat bir narsani - otasi kasalxonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxonaga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sathning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻylak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻlayin, yor-yor..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#O‘zi birikib kelgan so‘z bildirgan ish, harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Maqtanishga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Kechashr tongotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Dahshatga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Talvasaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hayratga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bashirjon ham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da..|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Borliqda shu feʼl birikkan soʻz anglatgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyofat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|Gazetadan}}
#Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning hojati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat ortib qola boshladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Oʻgʻlimning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhabbatni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalitga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Alisherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}
#Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqdor bilan tegmoq, qoʻlga kirmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa oltinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poylab oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} {{misol|Oʻziyam [beda] suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}
#Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. {{misol|[Madrimboyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|-Jin-pin urganmi seni? - Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}
#Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boshladi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}} {{misol|Sidiqjonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sanoqsiz gʻishtga jalb boʻldi.. &quot;Shu yerga maktab {{ajrat|tush}}adi&quot; [dedi xotin]|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qopqonga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Toʻdadan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|Maqol}} {{misol|Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdirilayotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Iltimos {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Taklif {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}} {{misol|Majshsga.. yana oʻn toʻqqiz kishidan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. {{misol|Xotin kishi eriga xushomad qildimi.. bilingki, kattaroq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Otliq ayol}} {{misol|..hali bitta morojniy emas, limonadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}
#''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qoqilib {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|-Ahmadjon ogʻa, - deb chaqirganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Uning kattagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shams|H. Shams]]|Dushman}}&lt;br/&gt;'''Asir tushmoq''' - bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq.&lt;br/&gt;'''Ayri tushmoq''' - {{q.}} [[ayri]]. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Bolalikning ovozi}}&lt;br/&gt;'''Bosh'''('''i''')'''ga''' '''tushmoq''' - 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kelmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻrar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}adigan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Boshingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 2) {{ayn.}} boʻyniga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor boshimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oq olma, qizil olma|&quot;Oq olma, qizil olma&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Boʻyniga tushmoq''' - {{q.}} [[boʻyin]]. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}}&lt;br/&gt;'''Yodiga tushmoq''' - xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onamni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, - dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Yoniga tushmoq''' - 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta haligi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq (''yana'' {{q.}} [[yon]])&lt;br/&gt;'''Zimmasiga''' (''yoki'' '''boʻyniga''', '''gardaniga''', '''yelkasiga''', '''ustiga''') '''tushmoq''' - {{q.}} [[zimma]]. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tashqaridagi yumushlar Xolboyning, ichkaridagilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Izga tushmoq''' - {{q.}} [[iz]]. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mustahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Iziga tushmoq''' - {{q.}} [[iz]]. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}ganlar bor ekan, boʻshasa, uning qiz bola ekanini avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}&lt;br/&gt;'''Ishga tushmoq''' - yangidan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}}&lt;br/&gt;'''Ishi tushmoq''' - {{q.}} [[ish]]. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}}&lt;br/&gt;'''Ichi tushgan''' - pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishimning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovuningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}&lt;br/&gt;'''Ishqi tushmoq''' - {{q.}} [[ishq]]. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;Yoʻlga tushmoq {{q.}} [[yoʻl]]. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di.|[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}} {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Sa-vodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}} Koʻngli joyiga tushmoq {{q.}} koʻngil. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|shimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Endi singlingning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻrsatmasang, koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}mayapti.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. Nazarga tushmoq Eʼtibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil kirishadi-yu, nazarga {{ajrat|tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jannat qidirganlar}}. Nazardan tushmoq Nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻqotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholisining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Terga tushmoq Ter bosmoq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar terga {{ajrat|tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}. Til(i)dan tushmaslik Biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh pol-vonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbuloqlik yigitlarning tilidan {{ajrat|tush}}may qoldi.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>7t7p0byyq8atk71vtk135wppx3dht10</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638891</id>
      <parentid>638890</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T05:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31085" sha1="7t7712pd4qt8dhqhz2egu8160mbarpn" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan tushsa ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻ uzra erding misli ohu yoki qush, Yolvorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Mavqe, daraja, qiymat {{va sh.k.}} jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hovridan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qadri {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:Said Axmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}
#Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bozorga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Yerga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular.. majnuntollar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zinalardan avaylab qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Eshqobil bunaqa davralarga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ketaverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻriladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Sirkka {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular faqat bir marta kinoga tushishdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}
#Davolanish, axloq tuzatish {{va sh.k.}} maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Milisaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{s. t.}} {{misol|U faqat bir narsani - otasi kasalxonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxonaga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sathning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻylak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻlayin, yor-yor..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#O‘zi birikib kelgan so‘z bildirgan ish, harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Maqtanishga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Kechashr tongotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Dahshatga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Talvasaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hayratga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bashirjon ham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da..|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Borliqda shu feʼl birikkan soʻz anglatgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyofat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|Gazetadan}}
#Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning hojati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat ortib qola boshladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Oʻgʻlimning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhabbatni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalitga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Alisherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}
#Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqdor bilan tegmoq, qoʻlga kirmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa oltinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poylab oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} {{misol|Oʻziyam [beda] suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}
#Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. {{misol|[Madrimboyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|-Jin-pin urganmi seni? - Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}
#Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boshladi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}} {{misol|Sidiqjonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sanoqsiz gʻishtga jalb boʻldi.. &quot;Shu yerga maktab {{ajrat|tush}}adi&quot; [dedi xotin]|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qopqonga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Toʻdadan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|Maqol}} {{misol|Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdirilayotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Iltimos {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Taklif {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}} {{misol|Majshsga.. yana oʻn toʻqqiz kishidan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. {{misol|Xotin kishi eriga xushomad qildimi.. bilingki, kattaroq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Otliq ayol}} {{misol|..hali bitta morojniy emas, limonadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}
#''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qoqilib {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|-Ahmadjon ogʻa, - deb chaqirganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Uning kattagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shams|H. Shams]]|Dushman}}&lt;br/&gt;'''Asir tushmoq''' - bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq.&lt;br/&gt;'''Ayri tushmoq''' - {{q.}} [[ayri]]. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Bolalikning ovozi}}&lt;br/&gt;'''Bosh'''('''i''')'''ga''' '''tushmoq''' - 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kelmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻrar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}adigan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Boshingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 2) {{ayn.}} boʻyniga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor boshimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oq olma, qizil olma|&quot;Oq olma, qizil olma&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Boʻyniga tushmoq''' - {{q.}} [[boʻyin]]. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}}&lt;br/&gt;'''Yodiga tushmoq''' - xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onamni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, - dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Yoniga tushmoq''' - 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta haligi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq (''yana'' {{q.}} [[yon]])&lt;br/&gt;'''Zimmasiga''' (''yoki'' '''boʻyniga''', '''gardaniga''', '''yelkasiga''', '''ustiga''') '''tushmoq''' - {{q.}} [[zimma]]. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tashqaridagi yumushlar Xolboyning, ichkaridagilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Izga tushmoq''' - {{q.}} [[iz]]. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mustahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Iziga tushmoq''' - {{q.}} [[iz]]. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}ganlar bor ekan, boʻshasa, uning qiz bola ekanini avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}&lt;br/&gt;'''Ishga tushmoq''' - yangidan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}}&lt;br/&gt;'''Ishi tushmoq''' - {{q.}} [[ish]]. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}}&lt;br/&gt;'''Ichi tushgan''' - pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishimning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovuningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}&lt;br/&gt;'''Ishqi tushmoq''' - {{q.}} [[ishq]]. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;Yoʻlga tushmoq {{q.}} [[yoʻl]]. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di.|[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}} {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Savodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}&lt;br/&gt;'''Koʻngli joyiga tushmoq''' - {{q.}} [[koʻngil]]. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Endi singlingning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻrsatmasang, koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}mayapti.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}} Nazarga tushmoq Eʼtibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil kirishadi-yu, nazarga {{ajrat|tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jannat qidirganlar}}. Nazardan tushmoq Nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻqotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholisining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Terga tushmoq Ter bosmoq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar terga {{ajrat|tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}. Til(i)dan tushmaslik Biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh pol-vonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbuloqlik yigitlarning tilidan {{ajrat|tush}}may qoldi.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>7t7712pd4qt8dhqhz2egu8160mbarpn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638892</id>
      <parentid>638891</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T05:48:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31189" sha1="d5xrjgwh84a5sbnziu0jdko71p535ku" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan tushsa ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻ uzra erding misli ohu yoki qush, Yolvorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Mavqe, daraja, qiymat {{va sh.k.}} jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hovridan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qadri {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:Said Axmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}
#Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bozorga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Yerga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular.. majnuntollar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zinalardan avaylab qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Eshqobil bunaqa davralarga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ketaverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻriladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Sirkka {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular faqat bir marta kinoga tushishdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}
#Davolanish, axloq tuzatish {{va sh.k.}} maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Milisaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{s. t.}} {{misol|U faqat bir narsani - otasi kasalxonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxonaga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sathning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻylak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻlayin, yor-yor..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#O‘zi birikib kelgan so‘z bildirgan ish, harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Maqtanishga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Kechashr tongotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Dahshatga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Talvasaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hayratga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bashirjon ham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da..|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Borliqda shu feʼl birikkan soʻz anglatgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyofat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|Gazetadan}}
#Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning hojati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat ortib qola boshladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Oʻgʻlimning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhabbatni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalitga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Alisherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}
#Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqdor bilan tegmoq, qoʻlga kirmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa oltinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poylab oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} {{misol|Oʻziyam [beda] suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}
#Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. {{misol|[Madrimboyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|-Jin-pin urganmi seni? - Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}
#Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boshladi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}} {{misol|Sidiqjonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sanoqsiz gʻishtga jalb boʻldi.. &quot;Shu yerga maktab {{ajrat|tush}}adi&quot; [dedi xotin]|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qopqonga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Toʻdadan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|Maqol}} {{misol|Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdirilayotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Iltimos {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Taklif {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}} {{misol|Majshsga.. yana oʻn toʻqqiz kishidan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. {{misol|Xotin kishi eriga xushomad qildimi.. bilingki, kattaroq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Otliq ayol}} {{misol|..hali bitta morojniy emas, limonadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}
#''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qoqilib {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|-Ahmadjon ogʻa, - deb chaqirganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Uning kattagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shams|H. Shams]]|Dushman}}&lt;br/&gt;'''Asir tushmoq''' - bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq.&lt;br/&gt;'''Ayri tushmoq''' - {{q.}} [[ayri]]. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Bolalikning ovozi}}&lt;br/&gt;'''Bosh'''('''i''')'''ga''' '''tushmoq''' - 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kelmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻrar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}adigan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Boshingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 2) {{ayn.}} boʻyniga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor boshimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oq olma, qizil olma|&quot;Oq olma, qizil olma&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Boʻyniga tushmoq''' - {{q.}} [[boʻyin]]. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}}&lt;br/&gt;'''Yodiga tushmoq''' - xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onamni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, - dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Yoniga tushmoq''' - 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta haligi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq (''yana'' {{q.}} [[yon]])&lt;br/&gt;'''Zimmasiga''' (''yoki'' '''boʻyniga''', '''gardaniga''', '''yelkasiga''', '''ustiga''') '''tushmoq''' - {{q.}} [[zimma]]. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tashqaridagi yumushlar Xolboyning, ichkaridagilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Izga tushmoq''' - {{q.}} [[iz]]. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mustahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Iziga tushmoq''' - {{q.}} [[iz]]. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}ganlar bor ekan, boʻshasa, uning qiz bola ekanini avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}&lt;br/&gt;'''Ishga tushmoq''' - yangidan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}}&lt;br/&gt;'''Ishi tushmoq''' - {{q.}} [[ish]]. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}}&lt;br/&gt;'''Ichi tushgan''' - pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishimning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovuningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}&lt;br/&gt;'''Ishqi tushmoq''' - {{q.}} [[ishq]]. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Yoʻlga tushmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]]. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di.|[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}} {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Savodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}&lt;br/&gt;'''Koʻngli joyiga tushmoq''' - {{q.}} [[koʻngil]]. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Endi singlingning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻrsatmasang, {{ajrat|koʻngli joyiga tush}}mayapti.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}&lt;br/&gt;'''Nazarga tushmoq''' - eʼtibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil kirishadi-yu, {{ajrat|nazarga tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jannat qidirganlar}}&lt;br/&gt;'''Nazardan tushmoq''' - nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻqotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholisining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Terga tushmoq''' - ter bosmoq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar {{ajrat|terga tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}&lt;br/&gt;'''Til'''('''i''')'''dan''' '''tushmaslik''' - biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh polvonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbuloqlik yigitlarning {{ajrat|tilidan tush}}may qoldi.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>d5xrjgwh84a5sbnziu0jdko71p535ku</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638893</id>
      <parentid>638892</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T05:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31190" sha1="ei4i04wo7ibht8q03zsyy1b1rpg4p76" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan tushsa ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻ uzra erding misli ohu yoki qush, Yolvorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Mavqe, daraja, qiymat {{va sh.k.}} jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hovridan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qadri {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:Said Axmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}
#Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bozorga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Yerga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular.. majnuntollar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zinalardan avaylab qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Eshqobil bunaqa davralarga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ketaverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻriladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Sirkka {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular faqat bir marta kinoga tushishdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}
#Davolanish, axloq tuzatish {{va sh.k.}} maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Milisaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{s. t.}} {{misol|U faqat bir narsani - otasi kasalxonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxonaga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sathning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻylak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻlayin, yor-yor..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#O‘zi birikib kelgan so‘z bildirgan ish, harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Maqtanishga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Kechashr tongotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Dahshatga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Talvasaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hayratga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bashirjon ham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da..|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Borliqda shu feʼl birikkan soʻz anglatgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyofat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|Gazetadan}}
#Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning hojati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat ortib qola boshladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Oʻgʻlimning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhabbatni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalitga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Alisherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}
#Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqdor bilan tegmoq, qoʻlga kirmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa oltinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poylab oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} {{misol|Oʻziyam [beda] suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}
#Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. {{misol|[Madrimboyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|-Jin-pin urganmi seni? - Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}
#Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boshladi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}} {{misol|Sidiqjonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sanoqsiz gʻishtga jalb boʻldi.. &quot;Shu yerga maktab {{ajrat|tush}}adi&quot; [dedi xotin]|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qopqonga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Toʻdadan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|Maqol}} {{misol|Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdirilayotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Iltimos {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Taklif {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}} {{misol|Majshsga.. yana oʻn toʻqqiz kishidan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. {{misol|Xotin kishi eriga xushomad qildimi.. bilingki, kattaroq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Otliq ayol}} {{misol|..hali bitta morojniy emas, limonadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}
#''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qoqilib {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|-Ahmadjon ogʻa, - deb chaqirganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Uning kattagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shams|H. Shams]]|Dushman}}&lt;br/&gt;'''Asir tushmoq''' - bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq.&lt;br/&gt;'''Ayri tushmoq''' - {{q.}} [[ayri]]. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Bolalikning ovozi}}&lt;br/&gt;'''Bosh'''('''i''')'''ga''' '''tushmoq''' - 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kelmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻrar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}adigan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Boshingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 2) {{ayn.}} boʻyniga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor boshimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oq olma, qizil olma|&quot;Oq olma, qizil olma&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Boʻyniga tushmoq''' - {{q.}} [[boʻyin]]. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}}&lt;br/&gt;'''Yodiga tushmoq''' - xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onamni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, - dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Yoniga tushmoq''' - 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta haligi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq (''yana'' {{q.}} [[yon]]).&lt;br/&gt;'''Zimmasiga''' (''yoki'' '''boʻyniga''', '''gardaniga''', '''yelkasiga''', '''ustiga''') '''tushmoq''' - {{q.}} [[zimma]]. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tashqaridagi yumushlar Xolboyning, ichkaridagilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Izga tushmoq''' - {{q.}} [[iz]]. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mustahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Iziga tushmoq''' - {{q.}} [[iz]]. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}ganlar bor ekan, boʻshasa, uning qiz bola ekanini avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}&lt;br/&gt;'''Ishga tushmoq''' - yangidan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}}&lt;br/&gt;'''Ishi tushmoq''' - {{q.}} [[ish]]. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}}&lt;br/&gt;'''Ichi tushgan''' - pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishimning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovuningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}&lt;br/&gt;'''Ishqi tushmoq''' - {{q.}} [[ishq]]. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Yoʻlga tushmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]]. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di.|[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}} {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Savodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}&lt;br/&gt;'''Koʻngli joyiga tushmoq''' - {{q.}} [[koʻngil]]. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Endi singlingning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻrsatmasang, {{ajrat|koʻngli joyiga tush}}mayapti.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}&lt;br/&gt;'''Nazarga tushmoq''' - eʼtibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil kirishadi-yu, {{ajrat|nazarga tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jannat qidirganlar}}&lt;br/&gt;'''Nazardan tushmoq''' - nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻqotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholisining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Terga tushmoq''' - ter bosmoq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar {{ajrat|terga tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}&lt;br/&gt;'''Til'''('''i''')'''dan''' '''tushmaslik''' - biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh polvonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbuloqlik yigitlarning {{ajrat|tilidan tush}}may qoldi.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>ei4i04wo7ibht8q03zsyy1b1rpg4p76</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638895</id>
      <parentid>638893</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T06:03:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31188" sha1="9qoh4j8012iwrdwwxfniqumw308eudl" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan tushsa ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
== Maʼnosi ==
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻ uzra erding misli ohu yoki qush, Yolvorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Mavqe, daraja, qiymat {{va sh.k.}} jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hovridan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qadri {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:Said Axmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}
#Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bozorga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Yerga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular.. majnuntollar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zinalardan avaylab qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Eshqobil bunaqa davralarga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ketaverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻriladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Sirkka {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular faqat bir marta kinoga tushishdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}
#Davolanish, axloq tuzatish {{va sh.k.}} maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Milisaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{s. t.}} {{misol|U faqat bir narsani - otasi kasalxonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxonaga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sathning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻylak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻlayin, yor-yor..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#O‘zi birikib kelgan so‘z bildirgan ish, harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Maqtanishga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Kechashr tongotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Dahshatga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Talvasaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hayratga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bashirjon ham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da..|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Borliqda shu feʼl birikkan soʻz anglatgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyofat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|Gazetadan}}
#Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning hojati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat ortib qola boshladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Oʻgʻlimning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhabbatni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalitga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Alisherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}
#Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqdor bilan tegmoq, qoʻlga kirmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa oltinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poylab oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} {{misol|Oʻziyam [beda] suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}
#Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. {{misol|[Madrimboyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|-Jin-pin urganmi seni? - Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}
#Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boshladi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}} {{misol|Sidiqjonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sanoqsiz gʻishtga jalb boʻldi.. &quot;Shu yerga maktab {{ajrat|tush}}adi&quot; [dedi xotin]|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qopqonga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Toʻdadan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|Maqol}} {{misol|Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdirilayotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Iltimos {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Taklif {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}} {{misol|Majshsga.. yana oʻn toʻqqiz kishidan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. {{misol|Xotin kishi eriga xushomad qildimi.. bilingki, kattaroq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Otliq ayol}} {{misol|..hali bitta morojniy emas, limonadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}
#''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qoqilib {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|-Ahmadjon ogʻa, - deb chaqirganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Uning kattagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shams|H. Shams]]|Dushman}}&lt;br/&gt;'''Asir tushmoq''' - bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq.&lt;br/&gt;'''Ayri tushmoq''' - {{q.}} [[ayri]]. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Bolalikning ovozi}}&lt;br/&gt;'''Bosh'''('''i''')'''ga''' '''tushmoq''' - 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kelmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻrar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}adigan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Boshingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 2) {{ayn.}} boʻyniga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor boshimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oq olma, qizil olma|&quot;Oq olma, qizil olma&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Boʻyniga tushmoq''' - {{q.}} [[boʻyin]]. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}}&lt;br/&gt;'''Yodiga tushmoq''' - xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onamni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, - dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Yoniga tushmoq''' - 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta haligi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq (''yana'' {{q.}} [[yon]]).&lt;br/&gt;'''Zimmasiga''' (''yoki'' '''boʻyniga''', '''gardaniga''', '''yelkasiga''', '''ustiga''') '''tushmoq''' - {{q.}} [[zimma]]. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tashqaridagi yumushlar Xolboyning, ichkaridagilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Izga tushmoq''' - {{q.}} [[iz]]. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mustahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Iziga tushmoq''' - {{q.}} [[iz]]. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}ganlar bor ekan, boʻshasa, uning qiz bola ekanini avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}&lt;br/&gt;'''Ishga tushmoq''' - yangidan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}}&lt;br/&gt;'''Ishi tushmoq''' - {{q.}} [[ish]]. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}}&lt;br/&gt;'''Ichi tushgan''' - pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishimning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovuningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}&lt;br/&gt;'''Ishqi tushmoq''' - {{q.}} [[ishq]]. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Yoʻlga tushmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]]. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di.|[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}} {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Savodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}&lt;br/&gt;'''Koʻngli joyiga tushmoq''' - {{q.}} [[koʻngil]]. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Endi singlingning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻrsatmasang, {{ajrat|koʻngli joyiga tush}}mayapti.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}&lt;br/&gt;'''Nazarga tushmoq''' - eʼtibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil kirishadi-yu, {{ajrat|nazarga tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jannat qidirganlar}}&lt;br/&gt;'''Nazardan tushmoq''' - nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻqotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholisining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Terga tushmoq''' - ter bosmoq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar {{ajrat|terga tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}&lt;br/&gt;'''Til'''('''i''')'''dan''' '''tushmaslik''' - biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh polvonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbuloqlik yigitlarning {{ajrat|tilidan tush}}may qoldi.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>9qoh4j8012iwrdwwxfniqumw308eudl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638896</id>
      <parentid>638895</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T06:03:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31187" sha1="iga5a4jzux9k5wgbg9gwf1wf8e2x716" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan tushsa ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
= Maʼnosi =
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻ uzra erding misli ohu yoki qush, Yolvorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Mavqe, daraja, qiymat {{va sh.k.}} jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hovridan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qadri {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:Said Axmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}
#Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bozorga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Yerga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular.. majnuntollar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zinalardan avaylab qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Eshqobil bunaqa davralarga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ketaverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻriladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Sirkka {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular faqat bir marta kinoga tushishdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}
#Davolanish, axloq tuzatish {{va sh.k.}} maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Milisaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{s. t.}} {{misol|U faqat bir narsani - otasi kasalxonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxonaga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sathning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻylak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻlayin, yor-yor..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#O‘zi birikib kelgan so‘z bildirgan ish, harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Maqtanishga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Kechashr tongotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Dahshatga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Talvasaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hayratga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bashirjon ham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da..|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Borliqda shu feʼl birikkan soʻz anglatgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyofat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|Gazetadan}}
#Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning hojati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat ortib qola boshladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Oʻgʻlimning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhabbatni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalitga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Alisherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}
#Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqdor bilan tegmoq, qoʻlga kirmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa oltinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poylab oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} {{misol|Oʻziyam [beda] suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}
#Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. {{misol|[Madrimboyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|-Jin-pin urganmi seni? - Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}
#Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boshladi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}} {{misol|Sidiqjonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sanoqsiz gʻishtga jalb boʻldi.. &quot;Shu yerga maktab {{ajrat|tush}}adi&quot; [dedi xotin]|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qopqonga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Toʻdadan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|Maqol}} {{misol|Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdirilayotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Iltimos {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Taklif {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}} {{misol|Majshsga.. yana oʻn toʻqqiz kishidan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. {{misol|Xotin kishi eriga xushomad qildimi.. bilingki, kattaroq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Otliq ayol}} {{misol|..hali bitta morojniy emas, limonadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}
#''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qoqilib {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|-Ahmadjon ogʻa, - deb chaqirganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Uning kattagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shams|H. Shams]]|Dushman}}&lt;br/&gt;'''Asir tushmoq''' - bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq.&lt;br/&gt;'''Ayri tushmoq''' - {{q.}} [[ayri]]. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Bolalikning ovozi}}&lt;br/&gt;'''Bosh'''('''i''')'''ga''' '''tushmoq''' - 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kelmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻrar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}adigan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Boshingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 2) {{ayn.}} boʻyniga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor boshimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oq olma, qizil olma|&quot;Oq olma, qizil olma&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Boʻyniga tushmoq''' - {{q.}} [[boʻyin]]. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}}&lt;br/&gt;'''Yodiga tushmoq''' - xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onamni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, - dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Yoniga tushmoq''' - 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta haligi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq (''yana'' {{q.}} [[yon]]).&lt;br/&gt;'''Zimmasiga''' (''yoki'' '''boʻyniga''', '''gardaniga''', '''yelkasiga''', '''ustiga''') '''tushmoq''' - {{q.}} [[zimma]]. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tashqaridagi yumushlar Xolboyning, ichkaridagilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Izga tushmoq''' - {{q.}} [[iz]]. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mustahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Iziga tushmoq''' - {{q.}} [[iz]]. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}ganlar bor ekan, boʻshasa, uning qiz bola ekanini avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}&lt;br/&gt;'''Ishga tushmoq''' - yangidan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}}&lt;br/&gt;'''Ishi tushmoq''' - {{q.}} [[ish]]. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}}&lt;br/&gt;'''Ichi tushgan''' - pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishimning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovuningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}&lt;br/&gt;'''Ishqi tushmoq''' - {{q.}} [[ishq]]. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Yoʻlga tushmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]]. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di.|[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}} {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Savodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}&lt;br/&gt;'''Koʻngli joyiga tushmoq''' - {{q.}} [[koʻngil]]. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Endi singlingning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻrsatmasang, {{ajrat|koʻngli joyiga tush}}mayapti.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}&lt;br/&gt;'''Nazarga tushmoq''' - eʼtibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil kirishadi-yu, {{ajrat|nazarga tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jannat qidirganlar}}&lt;br/&gt;'''Nazardan tushmoq''' - nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻqotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholisining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Terga tushmoq''' - ter bosmoq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar {{ajrat|terga tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}&lt;br/&gt;'''Til'''('''i''')'''dan''' '''tushmaslik''' - biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh polvonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbuloqlik yigitlarning {{ajrat|tilidan tush}}may qoldi.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}

== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>iga5a4jzux9k5wgbg9gwf1wf8e2x716</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638897</id>
      <parentid>638896</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T06:03:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Yokubjon Juraev|Yokubjon Juraev]] ([[User talk:Yokubjon Juraev|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/638896|638896]]-sonli tahrir qaytarildi</comment>
      <origin>638897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31188" sha1="9qoh4j8012iwrdwwxfniqumw308eudl" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan tushsa ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
== Maʼnosi ==
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻ uzra erding misli ohu yoki qush, Yolvorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Mavqe, daraja, qiymat {{va sh.k.}} jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hovridan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qadri {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:Said Axmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}
#Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bozorga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Yerga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular.. majnuntollar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zinalardan avaylab qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Eshqobil bunaqa davralarga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ketaverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻriladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Sirkka {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular faqat bir marta kinoga tushishdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}
#Davolanish, axloq tuzatish {{va sh.k.}} maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Milisaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{s. t.}} {{misol|U faqat bir narsani - otasi kasalxonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxonaga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sathning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻylak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻlayin, yor-yor..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#O‘zi birikib kelgan so‘z bildirgan ish, harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Maqtanishga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Kechashr tongotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Dahshatga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Talvasaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hayratga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bashirjon ham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da..|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Borliqda shu feʼl birikkan soʻz anglatgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyofat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|Gazetadan}}
#Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning hojati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat ortib qola boshladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Oʻgʻlimning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhabbatni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalitga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Alisherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}
#Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqdor bilan tegmoq, qoʻlga kirmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa oltinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poylab oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} {{misol|Oʻziyam [beda] suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}
#Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. {{misol|[Madrimboyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|-Jin-pin urganmi seni? - Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}
#Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boshladi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}} {{misol|Sidiqjonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sanoqsiz gʻishtga jalb boʻldi.. &quot;Shu yerga maktab {{ajrat|tush}}adi&quot; [dedi xotin]|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qopqonga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Toʻdadan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|Maqol}} {{misol|Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdirilayotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Iltimos {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Taklif {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}} {{misol|Majshsga.. yana oʻn toʻqqiz kishidan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. {{misol|Xotin kishi eriga xushomad qildimi.. bilingki, kattaroq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Otliq ayol}} {{misol|..hali bitta morojniy emas, limonadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}
#''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qoqilib {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|-Ahmadjon ogʻa, - deb chaqirganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Uning kattagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shams|H. Shams]]|Dushman}}&lt;br/&gt;'''Asir tushmoq''' - bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq.&lt;br/&gt;'''Ayri tushmoq''' - {{q.}} [[ayri]]. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Bolalikning ovozi}}&lt;br/&gt;'''Bosh'''('''i''')'''ga''' '''tushmoq''' - 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kelmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻrar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}adigan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Boshingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 2) {{ayn.}} boʻyniga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor boshimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oq olma, qizil olma|&quot;Oq olma, qizil olma&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Boʻyniga tushmoq''' - {{q.}} [[boʻyin]]. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}}&lt;br/&gt;'''Yodiga tushmoq''' - xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onamni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, - dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Yoniga tushmoq''' - 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta haligi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq (''yana'' {{q.}} [[yon]]).&lt;br/&gt;'''Zimmasiga''' (''yoki'' '''boʻyniga''', '''gardaniga''', '''yelkasiga''', '''ustiga''') '''tushmoq''' - {{q.}} [[zimma]]. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tashqaridagi yumushlar Xolboyning, ichkaridagilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Izga tushmoq''' - {{q.}} [[iz]]. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mustahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Iziga tushmoq''' - {{q.}} [[iz]]. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}ganlar bor ekan, boʻshasa, uning qiz bola ekanini avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}&lt;br/&gt;'''Ishga tushmoq''' - yangidan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}}&lt;br/&gt;'''Ishi tushmoq''' - {{q.}} [[ish]]. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}}&lt;br/&gt;'''Ichi tushgan''' - pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishimning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovuningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}&lt;br/&gt;'''Ishqi tushmoq''' - {{q.}} [[ishq]]. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Yoʻlga tushmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]]. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di.|[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}} {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Savodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}&lt;br/&gt;'''Koʻngli joyiga tushmoq''' - {{q.}} [[koʻngil]]. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Endi singlingning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻrsatmasang, {{ajrat|koʻngli joyiga tush}}mayapti.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}&lt;br/&gt;'''Nazarga tushmoq''' - eʼtibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil kirishadi-yu, {{ajrat|nazarga tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jannat qidirganlar}}&lt;br/&gt;'''Nazardan tushmoq''' - nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻqotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholisining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Terga tushmoq''' - ter bosmoq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar {{ajrat|terga tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}&lt;br/&gt;'''Til'''('''i''')'''dan''' '''tushmaslik''' - biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh polvonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbuloqlik yigitlarning {{ajrat|tilidan tush}}may qoldi.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>9qoh4j8012iwrdwwxfniqumw308eudl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638898</id>
      <parentid>638897</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T06:03:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Yokubjon Juraev|Yokubjon Juraev]] ([[User talk:Yokubjon Juraev|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/638895|638895]]-sonli tahrir qaytarildi</comment>
      <origin>638898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31190" sha1="ei4i04wo7ibht8q03zsyy1b1rpg4p76" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan tushsa ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻ uzra erding misli ohu yoki qush, Yolvorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Mavqe, daraja, qiymat {{va sh.k.}} jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hovridan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qadri {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:Said Axmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}
#Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bozorga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Yerga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular.. majnuntollar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zinalardan avaylab qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Eshqobil bunaqa davralarga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ketaverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻriladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Sirkka {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular faqat bir marta kinoga tushishdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}
#Davolanish, axloq tuzatish {{va sh.k.}} maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Milisaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{s. t.}} {{misol|U faqat bir narsani - otasi kasalxonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxonaga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sathning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻylak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻlayin, yor-yor..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#O‘zi birikib kelgan so‘z bildirgan ish, harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Maqtanishga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Kechashr tongotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Dahshatga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Talvasaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hayratga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bashirjon ham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da..|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Borliqda shu feʼl birikkan soʻz anglatgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyofat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|Gazetadan}}
#Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning hojati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat ortib qola boshladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Oʻgʻlimning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhabbatni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalitga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Alisherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}
#Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqdor bilan tegmoq, qoʻlga kirmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa oltinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poylab oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} {{misol|Oʻziyam [beda] suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}
#Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. {{misol|[Madrimboyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|-Jin-pin urganmi seni? - Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}
#Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boshladi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}} {{misol|Sidiqjonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sanoqsiz gʻishtga jalb boʻldi.. &quot;Shu yerga maktab {{ajrat|tush}}adi&quot; [dedi xotin]|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qopqonga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Toʻdadan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|Maqol}} {{misol|Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdirilayotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Iltimos {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Taklif {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}} {{misol|Majshsga.. yana oʻn toʻqqiz kishidan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. {{misol|Xotin kishi eriga xushomad qildimi.. bilingki, kattaroq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Otliq ayol}} {{misol|..hali bitta morojniy emas, limonadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}
#''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qoqilib {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|-Ahmadjon ogʻa, - deb chaqirganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Uning kattagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shams|H. Shams]]|Dushman}}&lt;br/&gt;'''Asir tushmoq''' - bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq.&lt;br/&gt;'''Ayri tushmoq''' - {{q.}} [[ayri]]. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Bolalikning ovozi}}&lt;br/&gt;'''Bosh'''('''i''')'''ga''' '''tushmoq''' - 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kelmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻrar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}adigan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Boshingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 2) {{ayn.}} boʻyniga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor boshimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oq olma, qizil olma|&quot;Oq olma, qizil olma&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Boʻyniga tushmoq''' - {{q.}} [[boʻyin]]. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}}&lt;br/&gt;'''Yodiga tushmoq''' - xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onamni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, - dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Yoniga tushmoq''' - 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta haligi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq (''yana'' {{q.}} [[yon]]).&lt;br/&gt;'''Zimmasiga''' (''yoki'' '''boʻyniga''', '''gardaniga''', '''yelkasiga''', '''ustiga''') '''tushmoq''' - {{q.}} [[zimma]]. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tashqaridagi yumushlar Xolboyning, ichkaridagilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Izga tushmoq''' - {{q.}} [[iz]]. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mustahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Iziga tushmoq''' - {{q.}} [[iz]]. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}ganlar bor ekan, boʻshasa, uning qiz bola ekanini avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}&lt;br/&gt;'''Ishga tushmoq''' - yangidan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}}&lt;br/&gt;'''Ishi tushmoq''' - {{q.}} [[ish]]. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}}&lt;br/&gt;'''Ichi tushgan''' - pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishimning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovuningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}&lt;br/&gt;'''Ishqi tushmoq''' - {{q.}} [[ishq]]. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Yoʻlga tushmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]]. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di.|[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}} {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Savodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}&lt;br/&gt;'''Koʻngli joyiga tushmoq''' - {{q.}} [[koʻngil]]. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Endi singlingning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻrsatmasang, {{ajrat|koʻngli joyiga tush}}mayapti.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}&lt;br/&gt;'''Nazarga tushmoq''' - eʼtibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil kirishadi-yu, {{ajrat|nazarga tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jannat qidirganlar}}&lt;br/&gt;'''Nazardan tushmoq''' - nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻqotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholisining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Terga tushmoq''' - ter bosmoq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar {{ajrat|terga tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}&lt;br/&gt;'''Til'''('''i''')'''dan''' '''tushmaslik''' - biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh polvonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbuloqlik yigitlarning {{ajrat|tilidan tush}}may qoldi.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''tushmoq'''

*{{tr}}: [[düşmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>ei4i04wo7ibht8q03zsyy1b1rpg4p76</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638899</id>
      <parentid>638898</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T06:06:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>638899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31221" sha1="ci865fzlw91p9qzmqcpgt3g6nezpsxc" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tush-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TUSH- 'yuqoridan pastga harakatlan-'. Bu kishi otdan tushsa ham, egardan tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu Feʼl asli tüsh- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, II, 20; DS, 600); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüsh— &amp;gt;&amp;nbsp;tush—.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yuqoridan, balanddan yoki biror narsa ustidan pastga tomon harakat qilmoq; yoʻnalmoq. {{misol|Yerdan chiqdimi, osmondan {{ajrat|tush}}dimi, yoʻlda bittasi paydo boʻlib qolsami?!|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Mashina shundoqqina Mengliboyning yoniga kelib toʻxtadi-yu, undan eshikni tarsillatib ochib, Hazratqul bilan Temurlang {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} {{misol|Sen baland togʻ uzra erding misli ohu yoki qush, Yolvorib men pastda derdim: Bir nafas yonimga {{ajrat|tush}}.|[[w:Erkin Vohidov|Erkin Vohidov]]|Muhabbat}}
#Chiqib joylashgan, oʻtirgan, boʻlgan joyini tark etib, yerga inmoq. {{misol|Samolyotdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Aravadan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Tomdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Avtobusdan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Kechirasiz, qayerda {{ajrat|tush}}moqchilar?|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Vagondan eng keyin {{ajrat|tush}}gan.. Ahmadjon: -Stroy [saf] boʻlmasdan shunday ketaversak boʻlmasmikan, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Oʻz joyidan chiqmoq, koʻchmoq; chiqib, koʻchib joyidan ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Sochi {{ajrat|tush}}moq. Ilonning poʻsti {{ajrat|tush}}ibdi. Molning tuyogʻi {{ajrat|tush}}ibdi.}} {{misol|Buning ustiga uning [Nafisaning] tishi {{ajrat|tush}}gan - bu homilador vaqtida sodir boʻlgan edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Topilgan husn}} {{misol|[Yara] Usti qora qoʻtir boʻlib qotadi, u {{ajrat|tush}}ib ketgandan soʻng, yana teri asli, sogʻholiga qaytadi.|Gazetadan}}
#Mansab, lavozim va shu kabilardan ketmoq, boʻshamoq. {{misol|Men xizmatdan {{ajrat|tush}}gandan soʻng piyoda yurish yaxshi boʻladimi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..ikki haftadan soʻng boʻshashganicha qaytib keldi.. -Oq poshsho taxtdan {{ajrat|tush}}gani bilan, oq amin aminligidan {{ajrat|tush}}mapti, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Mana, mudirlikdan {{ajrat|tush}}di-yu, xiyla odamshavanda boʻlib qoldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Mavqe, daraja, qiymat {{va sh.k.}} jihatdan darajasi pastlashmoq, boʻshashmoq. {{misol|Shashtidan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hovridan {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qadri {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ruhi {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Fakultetimiz institut boʻyicha umumiy roʻyxatda beshinchi oʻringa {{ajrat|tush}}ib qolibdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Dunyo bozorida terilarimizning narxi {{ajrat|tush}}masa deyman.|[[w:Said Axmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}
#Quyi tomon yoʻnalmoq, quyi satxdan joy olmoq. {{misol|Shaharga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bozorga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Yerga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular.. majnuntollar orasidan oʻtib, soyga {{ajrat|tush}}dilar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Kampir javob boʻlmaganidan hayron qoldi shekilli, zinalardan avaylab qadam bosib, hovliga {{ajrat|tush}}di.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#Sathning biror tomoni, oʻrnidan joy olmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Yalpi shovqin bilan &quot;tortishmachoq&quot; boshlandi: qiz tomondan gumbazdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Eshqobil bunaqa davralarga koʻp {{ajrat|tush}}gan.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Shamsi Toʻrayevich uning gaplariga quloq ham solmasdan, oldinga {{ajrat|tush}}gancha loʻmbillab ketaverdi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Turli tomosha va b. boʻladigan, koʻriladigan joyga kirmoq. {{misol|Teatrga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Sirkka {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Stadionga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Ular faqat bir marta kinoga tushishdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|U hordiq oqshomi hammomga {{ajrat|tush}}ditushmoqyu, xodmigarlardan biriga haligi soʻrogʻini berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}
#Davolanish, axloq tuzatish {{va sh.k.}} maskanga olinmoq, unda boʻlmoq. {{misol|Qamoqqa (turmaga) {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Milisaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{s. t.}} {{misol|U faqat bir narsani - otasi kasalxonaga {{ajrat|tush}}ganini onasiga bildirmaslikni oʻylardi, xolos.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Ehtimol, koʻp ichib qoʻyib, hushyorxonaga {{ajrat|tush}}gandir.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Quyi tomon yoʻnalib, osilib, sathning maʼlum nuqtasiga yetmoq, oʻsha oʻrinda turmoq. {{misol|Gavharning egnida guldor koʻk koʻylak.. qop-qora, uzun sochlari taqimiga {{ajrat|tush}}ib turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..Hirot yigitlariga xos ixchamgina salla oʻrab olgan, sallaning zar chiziqli pechi yelkasiga {{ajrat|tush}}ib turar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Yoqimli sadoning sehriga berilib, koʻzlari sekin yumildi, boshi yana quyiroq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Kelin boʻlmoq; erga tegmoq, kuyovga chiqmoq. {{misol|Singlim {{ajrat|tush}}gan yerlarga Oy boʻlayin, yor-yor..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|U kishi mening yangam boʻladi, akamga {{ajrat|tush}}gan.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}} {{misol|Hoy, Toʻraxon, Teshaboyga {{ajrat|tush}}ganingizga ham uch yil boʻp qoldi shekilli.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#O‘zi birikib kelgan so‘z bildirgan ish, harakat, narsani bajarmoq, qilmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Gapga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Maqtanishga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|..havaskor hofizlar qoʻshiq aytdi, shoʻx yigitlar oʻyin {{ajrat|tush}}di.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Kechashr tongotarga qadar Halimaxon qoʻshiq aytib, Tamaraxon raqsga {{ajrat|tush}}gan joylarda boʻldik.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Shaxs (kimsa)da shu feʼl birikkan soʻz bildirgan holat yuz berishi, uning shunday vaziyatda qolishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Sarosimaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Dahshatga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Talvasaga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Hayratga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu manzarani koʻrib turgan xaloyiq bir lahza hayajonga {{ajrat|tush}}ib, sarosimalanib qoldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bashirjon ham akaxonining bu sukutidan noqulay ahvolga {{ajrat|tush}}ib, lom-lim demay, unga zimdan bir qarab qoʻydi-da..|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}
#Borliqda shu feʼl birikkan soʻz anglatgan narsaning yuzaga kelishi, boʻlishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Oqshom {{ajrat|tush}}ib, ziyofat yarimlaganda, hovliqib hudaychi kirdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oraga bir lahza jimlik {{ajrat|tush}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ular sovuq {{ajrat|tush}}ib qolmasdan koʻzlagan manzillariga yetish uchun tolmas qanotlarini betinim silkitardilar.|Gazetadan}}
#Biror ish, manbadan qoʻlga kirmoq, kelmoq (pul, daromad kabilar haqida). {{misol|Tuzukkina {{ajrat|tush}}ib turadi, yashirishning hojati yoʻq.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|Oshihalolga {{ajrat|tush}}adigan ovqat ortib qola boshladi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Oʻgʻlimning qoʻliga pul {{ajrat|tush}}di deguncha yeb qoʻyadi.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Maʼlum narsa, harakat-holatning biror kimsa yoki narsa uchun shu feʼl bogʻlangan soʻz anglatgan maʼnoda boʻlishini bildiradi. {{misol|Yulduzingiz naq bir-biringizga toʻgʻri {{ajrat|tush}}gan ekan, ikkingizning ham bir-biringizdan kamligingiz yoʻq!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Bu yosh yigit, dunyoda muhabbatni har qanday qulfga {{ajrat|tush}}adigan kalitga aylantirib olgan xotinlar ham borligini bilib qoʻysin..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uning surati ham asosiy maqsadga, Alisherning tabiatiga xoʻb muvofiq {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}
#Shaxs uchun biror narsa qandaydir qiymat, miqdor bilan tegmoq, qoʻlga kirmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Sarf-xarajat esa oltinning oʻzidan ham qimmatga {{ajrat|tush}}ayotgan edi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Lekin oʻsha oʻtni sigirga yedirib, qachon sut boʻlishini poylab oʻtirgandan koʻra, oʻtning oʻzidan olsa, ham arzon, ham oson {{ajrat|tush}}arkan.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} {{misol|Oʻziyam [beda] suv tekin {{ajrat|tush}}di. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Urilmoq, tegmoq (biror narsa bilan boʻlgan zarb haqida). {{misol|Shu shovqin-suron orasida Bektemirovning qorni va beliga bir-ikki tepki {{ajrat|tush}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Birdan yelkamga {{ajrat|tush}}gan mushtdan uygʻonib ketdim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Uning shapalogʻi sharaq etib Gʻulomning chap yuziga {{ajrat|tush}}di.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}
#Paydo boʻlmoq, yuz bermoq. {{misol|[Madrimboyning] Sariq-qoʻngʻir choʻqqi soqoliga birdan oq {{ajrat|tush}}di.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} {{misol|-Jin-pin urganmi seni? - Ahmad brigadirning yuragiga gʻulgʻula {{ajrat|tush}}di..|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} {{misol|Suv qoʻyibman jiyda maydon burchiga, Xol {{ajrat|tush}}ibdir kelinchakning yuziga..|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|Bu fojia katta kemaga {{ajrat|tush}}gan darzga oʻxshardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}
#Barpo etilmoq, qurilmoq. {{misol|Yertoʻlalar birin-ketin yoʻqolib, oʻrniga uylar {{ajrat|tush}}a boshladi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}} {{misol|Sidiqjonning diqqati.. terib qoʻyilgan son-sanoqsiz gʻishtga jalb boʻldi.. &quot;Shu yerga maktab {{ajrat|tush}}adi&quot; [dedi xotin]|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kanal {{ajrat|tush}}masdan ilgari bir odam Shahrixondan tuxum koʻtarsa, Uchqoʻrgʻondan koʻrinardi, shundoq yaydoq edi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}
#Band holatga duchor boʻlmoq, ilinmoq. {{misol|Tuzoqqa {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qopqonga {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Toʻdadan ajralgan toʻrga {{ajrat|tush}}ar.|Maqol}} {{misol|Bobur Shayboniyxonning qoʻliga {{ajrat|tush}}sa, tirik qutula olmasligini biladi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} {{misol|Orqa tomonidan oʻq yogʻdirilayotganiga Durdi qilich hayron: &quot;Nahotki qurshovga {{ajrat|tush}}ib qoldik&quot;, deb garang edi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Olinmoq, berilmoq (xat, ariza va shu kabilar haqida). {{misol|Tinglovchilardan savol {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Iltimos {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Taklif {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|Oradan koʻp oʻtmay.. redaksiyaga shunday xat {{ajrat|tush}}di.|[[w:Mushtum|&quot;Mushtum&quot;]]}} {{misol|Majshsga.. yana oʻn toʻqqiz kishidan ariza {{ajrat|tush}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Oʻzga uchun sarf-xarajat qilmoq, shunday sarf-xarajatga ilinmoq. {{misol|Xotin kishi eriga xushomad qildimi.. bilingki, kattaroq bir narsaga {{ajrat|tush}}irmoqchi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Otliq ayol}} {{misol|..hali bitta morojniy emas, limonadga ham {{ajrat|tush}}asiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}
#''koʻm. fl. vazifasida.'' Harakatning qoʻqqisdan, kutilmaganda bajarilishi maʼnosini bildiradi; maʼnoni kuchaytiradi. {{misol|Choʻchib {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Qoqilib {{ajrat|tush}}moq.}} {{misol|Bu soʻzlar unga yoqib {{ajrat|tush}}di.}} {{misol|-Ahmadjon ogʻa, - deb chaqirganini eshitdi. Yuragi bir sapchib {{ajrat|tush}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Uning kattagina moʻylovi, qop-qora qoshi oʻziga yarashib {{ajrat|tush}}gan.|[[w:H. Shams|H. Shams]]|Dushman}}&lt;br/&gt;'''Asir tushmoq''' - bandilik holatida boʻlmoq, dushman qoʻliga tushmoq.&lt;br/&gt;'''Ayri tushmoq''' - {{q.}} [[ayri]]. {{misol|Koʻzi xira tortib borardi, Ayri {{ajrat|tush}}ib yorugʻ olamdan.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Bolalikning ovozi}}&lt;br/&gt;'''Bosh'''('''i''')'''ga''' '''tushmoq''' - 1) qismatda toʻgʻri kelmoq, xohish-ixtiyordan tashqari hayotda duch kelmoq, toʻgʻri kelmoq. {{misol|Boshga {{ajrat|tush}}ganni koʻz koʻrar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Nizomjon oʻz boshiga {{ajrat|tush}}adigan savdolarning xuddi shu daqiqadan boshlanishini qayoqdan bilsin.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. Boshingizga {{ajrat|tush}}gan ishlarning hammasidan xabarim bor.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 2) {{ayn.}} boʻyniga tushmoq. {{misol|Oʻn besh yashar chogʻimda, Roʻzgʻor boshimga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Oq olma, qizil olma|&quot;Oq olma, qizil olma&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Boʻyniga tushmoq''' - {{q.}} [[boʻyin]]. {{misol|Shunday qilib, movut mening boʻynimga {{ajrat|tush}}ib turibdi, deng?!|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}}&lt;br/&gt;'''Yodiga tushmoq''' - xayolida (yodida) qayta tiklanmoq. {{misol|-Onamni xafa qilganim yodimga {{ajrat|tush}}di, - dedi xotini yana koʻziga yosh olib.|[[w:Guldasta|&quot;Guldasta&quot;]]}}&lt;br/&gt;'''Yoniga tushmoq''' - 1) yoniga oʻtmoq. {{misol|..koʻzlarini yerga bir lahza qadab turdi-da, keyin shartta haligi yigitning yoniga {{ajrat|tush}}ib, oʻynab ketdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 2) tarafini olmoq, himoya qilmoq, yonini olmoq (''yana'' {{q.}} [[yon]]).&lt;br/&gt;'''Zimmasiga''' (''yoki'' '''boʻyniga''', '''gardaniga''', '''yelkasiga''', '''ustiga''') '''tushmoq''' - {{q.}} [[zimma]]. {{misol|Toʻydan keyin boybuvaning xizmatini ikki kishilashib qildi: tashqaridagi yumushlar Xolboyning, ichkaridagilari esa yangi kelinchak zimmasiga {{ajrat|tush}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Shartnomamazmuniga koʻra, sizning gardaningizga {{ajrat|tush}}adigan bir koʻp chiqimlarni men oʻz zimmamga oldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Izga tushmoq''' - {{q.}} [[iz]]. {{misol|Shu tariqa maktabda oʻqish-oʻqitish ishlari mustahkam izga {{ajrat|tush}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Iziga tushmoq''' - {{q.}} [[iz]]. {{misol|Keyin hayot yana oʻz iziga {{ajrat|tush}}adi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Demak, Badianing iziga {{ajrat|tush}}ganlar bor ekan, boʻshasa, uning qiz bola ekanini avliyodan boʻlak hech kim bilmas edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}&lt;br/&gt;'''Ishga tushmoq''' - yangidan yoki maʼlum muddat oʻtkazib qaytadan ishlay boshlamoq. {{misol|Zavod ishga {{ajrat|tush}}di.}}&lt;br/&gt;'''Ishi tushmoq''' - {{q.}} [[ish]]. {{misol|Odamzodning hamma vaqt bir-biriga ishi {{ajrat|tush}}ib turadi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}}&lt;br/&gt;'''Ichi tushgan''' - pishib oʻtib ketgan, pula (asosan qovun haqida). {{misol|Tanishimning oʻgʻli boʻlganing uchun ham siylab, qovuningni oldim.. Bari yoʻlda urinib, ichi {{ajrat|tush}}gan.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}}&lt;br/&gt;'''Ishqi tushmoq''' - {{q.}} [[ishq]]. {{misol|Buning chiroyliligiga Tojiboy oqsoqolning ham ishqi {{ajrat|tush}}ib qolgan.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Yoʻlga tushmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]]. {{misol|Yuk mashinasi changni ikkiga boʻlib, yoʻlga {{ajrat|tush}}di.|[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Bemorlar}} {{misol|Uni birov aynitdimi, mehnatdan sovib.. sayoqlik yoʻliga {{ajrat|tush}}dimi, bilmayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Savodsizlikni tugatish boʻyicha oʻqish bir qadar yoʻlga {{ajrat|tush}}ib oldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}&lt;br/&gt;'''Koʻngli joyiga tushmoq''' - {{q.}} [[koʻngil]]. {{misol|Uning kulayotganini koʻrib, Zoyirjonning koʻngli joyiga {{ajrat|tush}}di shekilli, qarshisidagi stulga oʻtirdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Endi singlingning akasini topib kel, oʻrgilsin onang. Koʻrsatmasang, {{ajrat|koʻngli joyiga tush}}mayapti.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}&lt;br/&gt;'''Nazarga tushmoq''' - eʼtibor qozonmoq, nazar-eʼtiborda boʻlmoq. {{misol|Intizomi yaxshi, ishiga ham bajonidil kirishadi-yu, {{ajrat|nazarga tush}}maydi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jannat qidirganlar}}&lt;br/&gt;'''Nazardan tushmoq''' - nazar-eʼtibordan qolmoq, obroʻ-eʼtiborini yoʻqotmoq. {{misol|Dastlabki kunlarda qishloq aholisining diqqati jalb boʻlgan yangi domla bora-bora nazardan {{ajrat|tush}}ib qoldi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Terga tushmoq''' - ter bosmoq, qattiq terlamoq. {{misol|Otlar {{ajrat|terga tush}}ib, kishnaganlaricha yiqila boshladi..|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}&lt;br/&gt;'''Til'''('''i''')'''dan''' '''tushmaslik''' - biror kimsa yoki narsa haqida doim gapirmoq, esga olib gapirmoq. {{misol|Fattoh polvonning qizi Hurixon koʻzga chalinib, qirqbuloqlik yigitlarning {{ajrat|tilidan tush}}may qoldi.|[[w:A. Eshonov|A. Eshonov]]|Bir ogʻiz soʻz}}

=== Sinonimlari ===
[[inmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУШМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}

{{-trans-|tushmoq|
*{{tr}}: [[düşmek]]
*{{sah}}: [[түс]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tushmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[спускаться]], [[опускаться]]; {{tarjmisoli|yertoʻlaga tushmoq }} спускаться в подвал; {{tarjmisoli|togʻdan tushmoq }} спускаться с горы; {{tarjmisoli|suvga tushmoq }} 1) лезть в воду; 2) упасть в воду ({{izoh|о чем-л}}.); {{tarjmisoli|yuqoridan pastga tushmoq }} спускаться сверху вниз; {{tarjmisoli|quduqqa tushmoq }} 1) опускаться в колодец; 2) падать в колодец;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[слезать]], [[сходить]]; {{tarjmisoli|otdan tushmoq }} слезать с лошади; {{tarjmisoli|tramvaydan tushmoq }} сходить с трамвая; {{tarjmisoli|tomdan tushmoq }} слезать с крыши; {{tarjmisoli|zinadan tushmoq }} спускаться по лестнице;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[садиться]] ({{izoh|на что-л}}.); {{tarjmisoli|tramvayga tushmoq }} садиться в трамвай; '''samolyotga tushganmisan? '''ты летал на самолёте?, тебе приходилось летать на самолёте?; '''kemaga tushganning joni bir '''{{izoh|погов}}. у всех, кто находится на одном корабле - одна участь;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[падать]]; [[снижаться]], [[быть]] [[сниженным]]; '''mollarning narxi tushdi '''цены на товары снизились; цены на товары упали; '''betobning temperaturasi tushdi '''температура у больного упала;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[падать]], [[выпадать]]; [[опускаться]]; [[наступать]]; '''bolaning tishi tushdi '''у ребёнка выпал зуб; '''sochim tushyapti '''у меня падают волосы; '''qizning sochlari taqimiga tushadi '''косы у девушки до колен; '''daraxtlarga qirov tushibdi '''деревья покрылись инеем; '''ichi tushgan qovun '''переспелая дыня, мякоть которой превратилась в сок;''' tuman tushayotir '''падает туман; '''qalin qor tushdi '''выпал глубокий снег; '''korongʻi tushdi '''стемнело, наступила ночь; '''toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar yonadi '''{{izoh|посл}}. если в тугаях возникнет пожар, то горит подряд и сырое и сухое;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[попадать]], [[попадаться]]; '''ayagan koʻzga choʻp tushar '''{{izoh|см}}. '''[[ayamoq]] 3'''; '''tulki qopqonga tushdi '''лиса попала в капкан; '''zoʻldir luzaga tushmadi '''шар не попал в лузу; '''uyga oʻgʻri tushdi '''в дом залез вор; '''qizingiz kimnikiga tushdi? '''в чей дом попала ваша дочь? ({{izoh|т. е. чьей невесткой она стала}});&lt;br /&gt;
'''7 '''[[обходиться]], [[стоить]]; '''bu palto menga juda qimmatga tushdi '''это пальто мне очень дорого обошлось; '''senga kostyum arzonga tushdi '''костюм тебе не дорого стоил;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[поступать]]; '''institutga koʻp ariza tushdi '''в институт поступило много заявлений; '''kassaga tushgan pullar '''поступившие в кассу деньги; '''ustingizdan shikoyat tushdi '''на вас поступила жалоба; '''yaqinda qoʻlimga koʻp pul tushadi '''скоро я получу много денег;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[годиться]], [[подходить]]; '''bu kalit shkafga tushmaydi '''этот ключ не подходит к шкафу; '''lampochka patronga tushmayotir '''лампочка не подходит к патрону; '''shu oynak koʻzimga yaxshi tushadi '''эти очки мне подходят ({{izoh|т. е. я хорошо вижу в этих, очках}});&lt;br /&gt;
'''10 '''[[лечь]], [[пасть]]; '''javobgarlik sizning ustingizga '''({{izoh|или '''}}zimmangizga, gardaningizga, boʻyningizga''')''' [[tushadi]] '''[[ответственность]] [[ляжет]] [[на]] [[вас]]; '''bu soʻzda urgʻu oxirgi boʻgʻinga tushadi '''в этом слове ударение падает на последний слог;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[опускаться]], [[садиться]]; [[останавливаться]]; '''samolyot aerodromga tushdi '''самолёт сел на аэродром; '''men oʻrtogʻimnikiga tushdim '''я остановился у товарища;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[строиться]], [[быть]] [[построенным]]; '''bu yerlarga katta-katta binolar tushadi '''в этих местах будут построены большие здания; '''bu joydan katta yoʻl tushadi '''здесь будет проложена большая дорога;&lt;br /&gt;
'''13 '''{{izoh|разг}}. [[усмиряться]], [[утихомириться]], [[укротиться]]; {{tarjmisoli|hovuridan tushmoq }} утихомириться, усмириться; потерять былую важность, спесь;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|amaldan tushmoq }} слететь с должности, быть снятым с работы, {{tarjmisoli|asir tushmoq}}  попадать а плен; {{tarjmisoli|vahimaga tushmoq }} впадать в панику; {{tarjmisoli|gapga tushmoq }} 1) начать разговор; 2) увлечься разговорами; {{tarjmisoli|ishga tushmoq }} приступать к работе, начинать работать, приниматься за работу; '''ishqim tushdi '''1) я влюбился ({{izoh|в кого-л}}.); 2) я люблю ({{izoh|что-л}}.), я увлекаюсь ({{izoh|чем-л}}.); '''muzikaga ishqim tushib qoldi '''я полюбил музыку; я увлекся музыкой;{{tarjmisoli| yoʻlga tushmoq }} 1) тронуться, отправиться в путь; 2) попадать под строительство дороги; '''ularning uyi yoʻlga tushdi '''на том месте, где стоит их дом  пройдёт дорога; '''Samarqandga yoʻlingiz tushganmi? '''вам приходилось ездить в Самарканд?; {{tarjmisoli|kishanga tushmoq}}  быть закованным в кандалы; 2) помешаться, сойти с ума;''' kishanga tushgan jinni '''буйный, сумасшедший, {{tarjmisoli|kurash tushmoq }} вступить в борьбу ({{izoh|с кем-л}}.); бороться; '''koʻngli joyiga tushdi '''он успокоился; '''[[muk]] '''({{izoh|или '''}}[[mukka]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} падать ниц; '''obroʻyi tushdi '''он потерял авторитет, престиж; '''[[oraga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻrtaga]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} посредничать, вмешиваться ({{izoh|в чьи-л. дела}}); '''sen oraga tushma! '''ты не вмешивайся ({{izoh|в наши, их и т. п. дела}}); '''oralariga judolik tushdi '''они разлучились; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga tushmoq }} попасть в тяжёлое положение, очутиться в затруднительном положении; {{tarjmisoli|suratga tushmoq }} {{izoh|разг}}. фотографироваться; {{tarjmisoli|teatrga tushmoq }} посещать театр, ходить в театр, бывать в театре; {{tarjmisoli|tushkunlikka tushmoq}}  прийти в упадок; {{tarjmisoli|chuqur tushmoq }} западать; '''koʻzlaring chuqur tushib ketibdi '''у тебя глаза запали; '''hovuz chuqur tushib ketgan '''воды в водоёме намного убавилось; {{tarjmisoli|shaharga tushmoq }} идти (ехать) в город; быть в городе, посещать город; {{tarjmisoli|shogird tushmoq }} поступать ({{izoh|куда-л. к кому-л}}.) учеником, подмастерьем; {{tarjmisoli|shubhaga tushmoq }} впадать в сомнение; сомневаться; {{tarjmisoli|yarim tushmoq }} убавляться наполовину; {{tarjmisoli|oʻyin(ga) tushmoq }} пуститься в пляс; {{tarjmisoli|qaygʻuga tushmoq }} погружаться в печаль, горевать, печалиться; {{tarjmisoli|hammomga tushmoq }} ходить в баню, быть в бане;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола указывает на законченность действия}}: {{tarjmisoli|agʻdarilib tushmoq }} перевернуться; развалиться; '''arava agʻdarilib tushdi '''арба перевернулась; '''devor agʻdarilib tushdi '''стена развалилась; '''[[yonib]] '''({{izoh|или '''}}[[kuyib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} сгореть; '''xashak yonib tushdi '''сено сгорело (полностью); {{tarjmisoli|yiqilib tushmoq }} упасть; грохнуться; '''hovliga tosh kelib tushdi '''камень упал во двор; '''biz oʻrtogʻimiznikiga kelib tushdik '''мы остановились у товарища; {{tarjmisoli|koʻchib tushmoq }} отвалиться; '''suvoq koʻchib tushdi '''штукатурка отвалилась; {{tarjmisoli|oqib tushmoq }} стечь; '''tandirdagi non oqib tushdi '''лепёшка в тандыре отвалилась; '''yolgʻon aytsam, koʻzim oqib tushsin '''чтоб я ослеп ({{izoh|букв}}. чтоб глаза мои вытекли), если говорю неправду; {{tarjmisoli|sakrab tushmoq }} 1) спрыгнуть, выпрыгнуть; 2) вздрогнуть; {{tarjmisoli|uchib tushmoq }} 1) слететь, полететь ({{izoh|вниз}}); '''kaptar tomdan yerga uchib tushdi '''голубь слетел с крыши на землю; 2) отлететь, отбиться; '''choynakning burni uchib tushdi '''носик чайника отбился; 3) вздрогнуть; '''uchib tushdim '''я вздрогнул; '''[[choʻchib]] '''({{izoh|или '''}}[[irgʻib]]''') {{tarjmisoli|tushmoq }} вздрогнуть;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''tushib boʻlmoq '''сойти; '''poyezddan hamma tushib boʻldi '''уже все сошли с поезда; '''tushib ketmoq '''1) упасть; '''stakan qoʻlimdan tushib ketdi '''стакан упал из моих рук; я уронил стакан; '''nari tur, suvga tushib ketasan! '''отойди дальше, а то упадёшь в воду!; 2) поехать ({{izoh|букв}}. сесть и поехать); '''men tramvayga tushib ketaman '''я поеду на трамвае; '''tushib turmoq '''1) опускаться, висеть; '''qizchaning sochi yelkasiga tushib turibdi '''волосы у девочки спускаются до плеч; 2) посещать, ходить, ездить ({{izoh|часто}}); '''siz kinoga tushib turasizmi? '''вы часто ходите в кино?; '''shaharga tez-tez tushib turaman '''я часто бываю в городе; '''tushib qolmoq '''1) упасть, выпасть, потеряться; '''bu gaplar mening choʻntagimdan tushib qolgan '''({{izoh|букв}}. эти слова упали из моего кармана) это для меня не новость; 2) быть пропущенным, опущенным; '''bu soʻzda bir harf tushib qolibdi '''в этом слове одна буква пропущена; 3) сойти ({{izoh|на полдороге}}); спрыгнуть ({{izoh|на ходу}}); '''men yoʻlda tushib qolaman '''я сойду на полпути; '''u tramvay yura boshlaganda tushib qoldi '''он слез, когда трамвай тронулся с места; '''* koʻz koʻzga tushganda '''({{izoh|букв}}. когда встречаются глаза) когда встречаются лицом к лицу; '''olma, pish, ogʻzimga tush '''{{izoh|см}}. '''[[olma]]'''; '''osmon uzilib yerga tushadimi? '''небо провалится, что ли? ({{izoh|т. е}}. ничего не случится); '''osmondan oyogʻini uzatib tushgan odam '''({{izoh|букв}}. человек, спустившийся с неба с вытянутыми ногами) {{izoh|ирон}}. особенный человек, человек с особыми претензиями; '''otdan tushsa ham, egardan tushmaydi '''({{izoh|букв}}. хотя он слез с лошади, не сходит с седла) он по-прежнему высокомерен и горд, хотя не занимает прежнего положения; '''ogʻzidan gapi tushib ketayotir '''({{izoh|букв}}. с его уст падают слова) он пару слов толком не может сказать; '''tarvuzi qoʻltigʻidan tushib ketdi '''{{izoh|см}}. '''[[tarvuz]];''' '''u tegirmonga tushsa, butun chiqadi '''{{izoh|см}}. '''butun 2; yulduzlari chap tushgan '''({{izoh|букв}}. их звёзды несовместимы) они не ладят между собой; они не любят друг друга.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>ci865fzlw91p9qzmqcpgt3g6nezpsxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>uzatmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13143</id>
    <revision>
      <id>638884</id>
      <parentid>625342</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T03:45:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>638884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5057" sha1="nxgpy8uy6l9q6h4801b5hn6s9te7hhv" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''u-zat-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|UZAT- 'qoʻlni choʻzgan holda ber-’ Kitobni aka— siga u z a t d i. Bu soʻz qadimgi turkiy tildagi ’choʻz-’ maʼnosini anglatgan uza- feʼlidan (ДС, 620: iga- 1) -t orttirma qoʻshimchzsi bilan hosil qilingan (ДС, 620), oʻzbek tilida a unlisi ä unlisiga almashgan: uza— + t —

uzat- &amp;gt;&amp;nbsp;uzät-.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Qoʻlidagi biror narsani boshqa bir shaxsga bermoq, qoʻl choʻzib tut-qizmoq, birovga tutmoq. {{misol|Choy {{ajrat|uzat}}moq. Gul {{ajrat|uzat}}moq.}} n {{misol|Raʼno kitobni sekingina yopib, Anvarga{{ajrat|uzat}}di.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|Tamila unga soʻrgʻich kiygizilgan sutli shi-shani {{ajrat|uzat}}di.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Yuzini roʻmol bilan toʻsgan bir ayol de-razadan osh {{ajrat|uzat}}di.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

'''2 '''''koʻchma s.t.'' Pora (pora tarzidagi nar-sa) bermoq. {{misol|Unga biror narsa {{ajrat|uzat}}masangiz, ishingiz bitmaydi.}}

3 Biror tomonga yoʻnaltirmoq, choʻzmoq, yozmoq; rostlamoq (oyoqni, qoʻlni). {{misol|Sherali dum-dumaloq qoʻlini Karimga {{ajrat|uzat}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. U ''ikkala oyogʻini uza-tib, oʻzini uyqu ixtiyoriga topshirdi.'' F. Musajonov, Himmat.

'''4 '''''sprt.'' Irgʻitib, tepib, ikkinchi oʻyin-chiga oʻtkazmoq, yetkazib bermoq; oshirmoq (toʻp, shayba va shu kabilarni). {{misol|..bir-birlarining qarshi hujumlarini mustahkamlab, toʻpni qisqa va aniq {{ajrat|uzat}}ib oʻynar edilar.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}.

5 Maʼlum joygacha birgalashib bormoq, kuzatmoq. {{misol|Uni elektr chiroqli stolba tagi-gacha {{ajrat|uzat}}ib, soʻng xayrlashdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqi-tuvchi}}. {{misol|Usta Olim Otabekni koʻchagacha {{ajrat|uzat}}ib chiqdi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}.

6 Biror manzilga yoʻllamoq, joʻnatmoq. {{misol|Ona bugun {{ajrat|uzat}}adi oʻz oʻgʻlini frontga.|[[w:H. Olimjon|H. Olimjon]]}}. {{misol|Mengboy tanishlarini {{ajrat|uzat}}di, yana Gʻaffor bilan bufetga qaytib kirdi.|[[w:Sh. Xolmirzayev|Sh. Xolmirzayev]]|Ogʻir tosh koʻchsa}}.

7 Yetkazmoq, yetkazib bermoq. {{misol|Xabarlarni {{ajrat|uzat}}moq, Elektr tokini {{ajrat|uzat}}moq.}}

8 Turmushga chiqarmoq, erga bermoq. {{misol|Qiz bola ota-onaga omonat, {{ajrat|uzat}}ib tinchiy!|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. {{misol|Siz {{ajrat|uzat}}ishni xohlamasangiz ham, balki u erga tegishni xohlab qolgandir.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. ''Kelin qilsang'' — {{misol|yoʻqdan qil, qiz {{ajrat|uzat}}sang}} — ''borga qil.'' &quot;Qanotli soʻzlar&quot;.

:Koʻrpaga qarab oyoq uzatmoq ''q.'' koʻrpa. Oyoq uzatib Xotirjam, bemalol. {{misol|\Fotima:\ Men ham dunyoga umid bilan kelganman, oyogimni {{ajrat|uzat}}ib oʻtirarmikanman, deb oʻgʻil oʻstirgan-man. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}. {{misol|Pensiyaga chiqib ketib, endi oyoqni {{ajrat|uzat}}ib yotaman.|[[w:3. Egamberdiyev|3. Egamberdiyev]]|K}}. Xolmuhamedov, Qari bil-ganni — pari bilmas. Qayoqqa uzatsa, qoʻli yetadi ''yoki'' qoʻlini qayoqqa uzatsa, yetadi Nimani istasa, shuni udda qiladi; har qan-day mushkulotni hal qilishga qodir. [Zuxra:] {{misol|Kimga gapirsang, gaping oʻtadi; qayoqqa {{ajrat|uzat}}sang, qoʻling yetadi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}.

=== Sinonimlari ===
[[sunmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|УЗАТМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}
'''uzatmoq'''
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''uzatmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[протягивать]]; [[подавать]], [[передавать]]; {{tarjmisoli|qoʻl uzatmoq}}  протягивать руку; '''kitobni uzatib yuboring '''передайте книгу; '''shu xatni majlis prezidiumiga uzatib yuboring '''передайте эту записку в президиум собрания; '''koʻrpangga qarab oyoq uzat '''{{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. протягивай ноги по своему одеялу) по одёжке протягивай ножки;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[провожать]]; '''mehmonlarni vokzalgacha uzatib chiqdik '''мы проводили гостей до вокзала;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[выдавать]] [[замуж]]; '''xolam qizini uzatdi '''моя тётя выдала замуж свою дочь;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|спорт.}} [[сделать]] [[подачу]] {{izoh|или }}[[передачу]]; [[подать]] ({{izoh|мяч, шайбу}}); '''* uzatgan oyogʻini yiqqisi kelmaydi '''({{izoh|букв}}. он не хочет согнуть вытянутых ног) он ничего не хочет делать; он палец о палец не хочет ударить; '''qayoqqa uzatsa, qoʻli yetadi '''{{izoh|или '''}}qoʻlini qayoqqa uzatsa yetadi '''всё в его силах; он может осуществить всё, что пожелает.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>nxgpy8uy6l9q6h4801b5hn6s9te7hhv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>qulupnay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13281</id>
    <revision>
      <id>638870</id>
      <parentid>631062</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T17:16:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3203" sha1="lqsr3y6p0igh83cm7qc27hx8obj3atd" xml:space="preserve">{{Vikipediya}}
= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qu-lup-nay'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''\[[w:Rus tili|r.]]'' klubnika &amp;lt; klubok — kesak, boʻlak; yumaloq narsa; yertut

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Raʼ-noguldoshlar oilasiga mansub, koʻp yillik oʻtsimon oʻsimlik, rezavor ekin. ''Ku-lupnay mashhur va keng tarqalgan oʻsimlik-dir.'' K. Maxmudov, Oʻzbek tansiq taomlari.

2 Uning pushti-qizil rangli shirin, xushboʻy mevasi. {{misol|{{ajrat|Qulupnay}} murabbosi.}} n ''Ku-lupnay yeb, ketidan xom sut ichib kasal boʻlganlarida, kunlariga sen yaradingmi, men yaradimmi?!''S. Ahmad, Yulduz.

{{uz-joy-ism|qulupnay}}

===Sinonimalri===
yer tuti.

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚУЛУПНАЙ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-botanika}}
[[Image:Strawberries in white bowl.jpg|thumb|qulupnay ([[qadah]])]]
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qu-lup-nay'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''''Qulupnay'''', yertut — raʼnoguldoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi; rezavor ekin. {{misol|Yevrosiyo va Amerikada 50 turi maʼlum}}. Asosan bogʻ Q., turi, shuningdek: oʻrmon Q.i, muskat taʼmli q., virginiya Q.i va chili Q.i. — Q.ning birinchi navlari 18-a. da Niderlandiyada paydo boʻlgan. 2 ame-rika turi — {{misol|virginiya va chili Q.i Yevropaga olib kelingan}}. Q. Yer sharining turli iqlimli mintaqalarida — Qutb doirasidan to subtropiklargacha oʻstiriladi. Oʻzbekistonda koʻproq bogʻ Q.i turi ekiladi. Ildizi popuk ildiz. {{misol|
}} Asosiy zararkunandalari: {{ajrat|qulupnay}} kanasi, malina va qulup-nay uzunburuni.

{{uz-ism}}
===Tillarda===
{{trans-top|meva va lazzat}}
*{{af}}: [[aarbei]]
*Albancha: [[lulushtrydhe]]
*Arabcha: [[فراولة]] (farāwrah)
*{{az}}: [[çiyələk]]
*Bolgarcha: [[ягода]] (yagoda)
*{{be}}: [[суні́ца]] (suníca), [[клубніца]] (klubníca)
*Inglizcha: [[strawberry]]
*{{et}}: [[maasikas]]
*Forscha: [[توت فرنگی]] (tut farangi)
*{{he}}: [[תות שדה]] (tut sadé)
*{{ko}}: [[딸기]] (ttalgi)
*Mojarcha: [[eper]]
*Olmoncha: [[Erdbeege]]
*{{gl}}: [[amorodo]]
*Hindicha: [[स्ट्रॉबेरी]] (sṭrŏbērī), [[हिसाल]] (hisālū)
*{{io}}: [[frago]]
*{{is}}: [[jarðarber]]
*Moʻgʻulcha: [[гүзээлзгэнэ]] (güzeelzgene)
*{{lb}}: [[Äerdbier]]
*{{pl}}: [[truskawka]]
*Portugalcha: [[morango]]
*{{ro}}: [[căpșună]]
*Ruscha: [[клубника]] (klubnika)
*{{sk}}: [[jahoda]]
*{{sl}}: [[jagoda]]
*Shvedcha: [[jordgubbe]]
*{{sw}}: [[strouberi]]
*Taycha: [[สตรอว์เบอร์รี่]] (sàdtror-berrêe)
*Tagalcha: [[presa]]
*Turkcha: [[çilek]]
*{{uk}}: [[суни́ця]] (sunýcja)
*{{vi}}: [[dâu]]
*{{ja}}: [[イチゴ]] (ichigo)
*{{zh}}: [[草莓]] (cǎoméi)
*{{el}}: [[φράουλα]] (fráoula)
{{trans-bottom}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qulupnay'''&lt;br /&gt;
[[клубника]] ({{izoh|растение и ягоды}}); // [[клубничный]]; {{tarjmisoli|qulupnay murabbo }} клубничное варенье.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada ruschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>lqsr3y6p0igh83cm7qc27hx8obj3atd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>sunmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50076</id>
    <revision>
      <id>638882</id>
      <parentid>638404</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T03:41:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimologiyasi */</comment>
      <origin>638882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="782" sha1="gxkfdj754fughc7873alwtwc4v3zr8h" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sun-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''may kosasini su nar ekan.'' M. Osim, Sehrli soʻz. {{misol|Ichiga shabnam yigʻilgan lolaqizgʻa!doq.shr unga [kapalakgulga] mayi nob {{ajrat|sun}}ar edilar.|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Karvon yoʻllarida}}.

:Boʻyin sunmoq ''ayn.'' boʻysunmoq. {{misol|Nomardlar-ga aslo {{ajrat|sun}}ma boʻyningni, Puch yongʻoqqa toʻl-diradi qoʻyningni.|[[w:Maqol|Maqol]]}}.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|СУНМОҚ}}
== Tarjimalari ==
*{{ug}}: [[سۇنماق]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''sunmoq:'''&lt;br /&gt;
{{tarjmisoli|[[boʻyin]] sunmoq &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[boʻysunmoq]]}} .&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>gxkfdj754fughc7873alwtwc4v3zr8h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638883</id>
      <parentid>638882</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T03:44:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="991" sha1="h7h37w0pbnkh827mgkb4fmx2ipxdzyd" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''sun-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{esk.}} {{kam qoʻll.}} [[tutmoq]]; [[uzatmoq]]. {{misol|-Agar yoʻq deganingizda, boshingizdan quyib yuborar edim, - dedi novchadan kelgan bir yigit.. unga [pahlavonga] may kosasini sunar ekan.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Sehrli soʻz}} {{misol|Ichiga shabnam yigʻilgan lolaqizgʻaldoqlar unga [kapalakgulga] mayi nob {{ajrat|sun}}ar edilar.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Karvon yoʻllarida}}&lt;br/&gt;'''Boʻyin sunmoq''' - {{ayn.}} boʻysunmoq. {{misol|Nomardlarga aslo {{ajrat|sun}}ma boʻyningni, Puch yongʻoqqa toʻldiradi qoʻyningni.|[[w:Maqol|Maqol]]}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|СУНМОҚ}}
== Tarjimalari ==
*{{ug}}: [[سۇنماق]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''sunmoq:'''&lt;br /&gt;
{{tarjmisoli|[[boʻyin]] sunmoq &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[boʻysunmoq]]}} .&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>h7h37w0pbnkh827mgkb4fmx2ipxdzyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>tutmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52701</id>
    <revision>
      <id>638901</id>
      <parentid>635370</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:32:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22518" sha1="2bczudeceimv63joy8qm8rzr0mn4czh" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tut-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Qoʻl bilan ushlamoq, ushlab turmoq; tutinmoq. {{misol|Bir qoʻlda kitob, bir qoʻlda guldasta {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Bolaning qoʻlidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Otning jilovidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Koʻr {{ajrat|tut}}ganini qoʻymas, kar - eshitganini.|Maqol}} {{misol|Temirchi usta qahru gʻazab bilan ichkari kirdi va tikka borib, Xayrinisaning kuyovi boʻlmish yigitning yoqasidan {{ajrat|tut}}di.|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Mavlono Muqimiy}} {{misol|Gavhar toqati toq boʻlib, oʻrnidan tura boshlagan edi, Talʼat tirsagidan {{ajrat|tut}}ib oʻtqazdi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Ketmon tutishga odatlangan dagʻal qoʻllar igna ushashga, qatim tortishga kelishmaganidan diqqati oshgan Oxun..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Ovlab, quvib, izidan borib {{va sh. k.}} yoʻllar bilan ushlamoq, ushlab olmoq, qoʻlga tushirmoq. {{misol|Baliq {{ajrat|tut}}moq. Quyon {{ajrat|tut}}ib olmoq. Oʻgʻrini {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Sayil ham sayil, sargardon ham sayilda, domlajon. Hali kiyik {{ajrat|tut}}dikmi, yoʻqmi, hech boʻlmasa, shamollab kelamiz-da.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} {{misol|Agar Hamzani {{ajrat|tut}}ib bersang, oʻgʻling Umar polvonni roʻyxatdan oʻchiramiz.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}

3 Biror narsani iltifotan kimsaga taklif qilmoq, uzatmoq; foydalanish uchun toʻgʻrilamoq, bermoq. {{misol|Mehmoshshrga sochiq {{ajrat|tut}}moq. Chol belbogʻidan nosqovogʻini olib, oʻtirgayutrga {{ajrat|tut}}di.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}} {{misol|[Suluv] Hech narsaga qaramay, sakrab turib, hansirab qolgan otasini yupatgisi, sovuq ayron {{ajrat|tut}}ib, yelkasini silagisi kelardi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}. {{misol|Duodan soʻng Otabek toʻriq yoʻrgʻani chiqarib, qutidorga {{ajrat|tut}}di.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Boʻston qu-tichali atir olib kelib, oyisiga {{ajrat|tut}}di.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Aiumeshkobchi yana Madrasa qurilishiga kirib, odamlarga suv {{ajrat|tut}}di.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}

4 Qoʻlidagi (oʻzidagi) biror narsani boshqa narsaga toʻgʻrilamoq, roʻbaroʻ holga ol-moq. {{misol|Xatni chiroq yorugʻiga {{ajrat|tut}}ib oʻqimoq. Yelkasini oftobga {{ajrat|tut}}moq.}} m {{misol|Otboqar fonusni yana Boʻtaboyning yuziga {{ajrat|tut}}di.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Senga havas bilan boqurman, rosti, Oʻlimga tik koʻksin {{ajrat|tut}}a olgan zot.|[[w:A. Oripov|A. Oripov]]}}

'''5 '''{{koʻchma|uz}} Yoʻq boʻlish, ketish va shu kabilardan saqlab turmoq. {{misol|Hokimiyatni {{ajrat|tut}}ib turmoq. Oʻz pozitsiyalarini {{ajrat|tut}}ib turmoq. Jangchi-larimiz tepalikni {{ajrat|tut}}ib turish uchun butun vositalarni ishga soldilar. yat Azamat., kombatning.. madad kuchi yetib borguncha dush-manni {{ajrat|tut}}ib turish haqidagi farmonini Ergashevga aytdi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Qahramon-ning tugʻilishi}}.

6 Biror holat, vaziyatda saqlamoq, as-ramok. {{misol|Saidbobo negadir tili uchida turgan gapni yutib, sir {{ajrat|tut}}di.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olov-li izlar}}. {{misol|Tugʻilgan kun ziyofatiga taklif qilish uiapm emas. Oʻsha kunni esida {{ajrat|tut}}gan yaqinlari oʻzlari borishaveradi..|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}. {{misol|Itni zanjirga bogʻlab qoʻygach, och {{ajrat|tut}}adi deyishadi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}.

14—Oʻzbek tilining izohli lugʻati{{clear}}

'''7 '''{{koʻchma|uz}} Biror narsadan oʻzini tiymoq yoki biror narsani, voqeani yuz berishdan toʻxtatmoq, bosmoq, ushlamoq. {{misol|U koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr {{ajrat|tut}}ib javob berdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

:Oʻzini tutmoq 1) oʻzini bosmoq, tiymoq; oʻzini qoʻlga ola bilmoq. {{misol|Yigʻidan oʻzini {{ajrat|tut}}-moq. U kulgidan oʻzini {{ajrat|tut}}olmadi.}} n {{misol|Oʻzim-ni kulgidan {{ajrat|tut}}olmay, hiringlab kulib yubordim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq; 2) oʻzi-ni biror tarzda ushlamoq}}. {{misol|Oʻzini baland {{ajrat|tut}}moq. Oʻzini kattalardek {{ajrat|tut}}moq. Oʻzini tetik {{ajrat|tut}}moq.}} n ''Ibodovning oʻzini tu-tishi hayron qoldirgan edi uni.'' F. Musajonov, Himmat. {{misol|U oʻzini imkoni boricha be-parvo {{ajrat|tut}}ishga harakat qildi.|[[w:T. Ashurov|T. Ashurov]]|Oq ot; 3) oʻzini eplab qolmoq, oyoqqa tur-moq}}. {{misol|Ertalab yana qonli urushlar boshlan-di. Ammo xalq endi oʻzini ancha {{ajrat|tut}}ib qolgan edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Boboqul ota oʻzini {{ajrat|tut}}ib olib: -Ilgari faqat seldan emaye, qurgʻoqchilik ofatidan ham odamlar qirilardi.. — dedi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaq-mokdar}}.

'''8 '''{{koʻchma|uz}} Idora qilmoq, boshqarmoq. {{misol|Roʻz-gʻor {{ajrat|tut}}moq. shsh Yaxshi qilib yurtni {{ajrat|tut}}di, Kim kam boʻlsa, yoʻl koʻrsatdi.|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}}.

'''9 '''{{koʻchma|uz}} Oʻz qoʻli ostidagi, izmidagi, qaramogʻidagi kimsalarga qandaydir mu-nosabatda, muomalada boʻlmoq. {{misol|Bolani boʻsh {{ajrat|tut}}ish yaramaydi. Singlingni kaftingda {{ajrat|tut}}sang, onangni boshingda {{ajrat|tut}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Shariat xotinni qattiq {{ajrat|tut}}ish kerak deydi-yu, ammo xotinni qancha qattiq {{ajrat|tut}}-sangiz, shuncha gʻaflatda qolishingizni poy-laydi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Mayiz yemagan xotin}}. ''Oʻz-bek oyimning &quot;Kelinni xor tu tar ekan demasinlar, sen ham oʻzingni tuzat!&quot; deb aytgani uchun, Zaynab ham tamom ipaklarga koʻmilib yasangan, kecha erga tekkan yangi kelinlar suratiga kirgan edi.'' A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.

10 Biror tarzda ishlatmoq, foyda-lanmoq, qoʻllamoq. {{misol|Idish-tovoqni, koʻrpa-yostiqni toza {{ajrat|tut}}moq. Yangi olib kelgan teshani {{ajrat|tut}}moq.}} n ''-Lekin, — dedi Saman-darov qoshiqni salmoqlab, — hali ham mana bunaqa qoshiq mymuui ayb.. Bunga yoʻqchilikni vaj qilib boʻlmaydi.'' A. Qahhor, Qoʻshchinor chirogutri.

11 Parvarish qilmoq, boqmoq (pilla qurtini). {{misol|Men, beshovlaring qurt {{ajrat|tut}}ing-lar, beshta odam boʻshasin, demoqchi emasman. |[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Kampirlar sim qokdi}}.

12 Ishlatish, foydalanish uchun oʻz ixtiyorida, qaramogʻida olib turmoq, saq-lamoq. {{misol|Qani iloji boʻlsa, bitta odam {{ajrat|tut}}masdan, butun ishni oʻzim eplay olsam. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

13 Pardalash, toʻsish, qoplash va sh.k. maqsadlar uchun oʻrnatmoq, bogʻlab, ilib yoki osib qoʻymoq. {{misol|Pashshaxona {{ajrat|tut}}moq. Dera-zalarga parda {{ajrat|tut}}moq. Etak {{ajrat|tut}}ib, paxta termoq. Dastroʻmolni yuziga {{ajrat|tut}}ib yigʻlamoq. El ogʻziga elak {{ajrat|tut}}ib boʻlmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Baxmal paranjili xotin chimmat {{ajrat|tut}}gan yuzini Azim tajang tomonga xiyol oʻgirdi-yu, bir-ikki tomoq qirish bshshn kifoyalandi, javob bermadi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

14 Koʻpayib, tarqalib, yoyilib va sh. k. yoʻllar bilan maʼlum joyni egallamoq, qoplab olmoq, bosmoq. {{misol|Samovarning bugʻi uyni {{ajrat|tut}}ib ketdi. Qoʻy-echkilarning marashi koʻchani {{ajrat|tut}}gan edi. gsh Yshshi, poda, suruv-lar Dard koʻrmay oʻssa deyman, Togʻu toshga sigʻishmay, Yaylovni {{ajrat|tut}}sa deyman.|[[w:Q. Mu-hammadiy|Q. Mu-hammadiy]]}}. {{misol|Qoʻngʻiroqday tovushi bilan Gulsun ham qoʻshiqchiga joʻr boʻlgandagina hamma yoq-ni odam {{ajrat|tut}}ib ketganini koʻrdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Tong yorishgan sohilda}}. {{misol|Doʻnan aka minbardan tushishlari bilan, zalni qarsak {{ajrat|tut}}ib ketdi.|[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}. {{misol|Dashtni {{ajrat|tut}}ib yotgan lolalar uzoqda qolib, gullaridan asalarilar bol emayotgan mevazor bogʻlar boshlandi.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. ''Dostonning ovozasi olamni mymdu.'' N. Fozilov, Hayot oʻrgatdi.

15 Qoʻzimoq, qoʻzib qolmoq, huruj qil-moq (odatda, inson tabiatida boʻladigan turli xislatlar haqida). {{misol|Otaning tantiligi {{ajrat|tut}}ib ketdi. Uning jazavasi {{ajrat|tut}}di. Shoʻx-ligi {{ajrat|tut}}moq.}} m {{misol|Hindining ham himmati {{ajrat|tut}}ib ketdi, sarrof xaltadan bitta besh soʻmlik tilla olib berdi.|[[w:Gʻ. Gʻulom|Gʻ. Gʻulom]]|Shum bola}}. {{misol|Gaping rost boʻlsa, qani yur! Yoki dangasali-ging {{ajrat|tut}}ib, ishlaging kelmayotibdimi?|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}.

16 Amal olmoq, oʻsmoq, rivojlanmoq (yangi koʻchat yoki payvand haqida). {{misol|Bogʻbon oʻzi ekkan yo ulagan koʻchati {{ajrat|tut}}ib, boʻy tortib ketguncha, har kun tagiga necha marta kela-di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Bizning roman}}. {{misol|Onda-sonda koʻchatlar oʻtqazilgan ekan-u, koʻpi {{ajrat|tut}}map-ti.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}.

17 Yordamchi feʼl sifatida bogʻlovchi vazifasida qoʻllanadi; hisoblamoq. {{misol|Parvozga shaylanib nochor pat urgan Yarador burgutga {{ajrat|tut}}magshi oson.|[[w:U. Qoʻchqorov|U. Qoʻchqorov]]|Hayajonga koʻ-milgan dunyo}}.

18 Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanganda, shu narsa evaziga biror narsaga duchor boʻlmoq, uning haqidan qutula olmaslik maʼnosini bildiradi. {{misol|-Uvoli {{ajrat|tut}}adi dema-dingizlar-a, uvolini oʻylamadingizlar-a , — dedi javrab turgan Zulxumor, yuragi boʻlmay nari keta bo}}'''1'''''shshdi.'' M. Mansurov, Yombi. {{misol|Sizni oʻsha norasidalarning koʻz yoshi {{ajrat|tut}}-maydimi?|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Besh bolaning uvoli uradi sen beklarni! Mening begunoh qonim {{ajrat|tut}}adi hammangni!P.|[[w:Qodirov|Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}.

:Aza tutmoq ''q.'' aza. {{misol|Gʻalaba kuni toʻyga aylangan xonadonlar ham boʻldi, yarasi yangi-lanib, qayta aza {{ajrat|tut}}ganlar ham.|[[w:&quot;Uzbekistan qoʻriqlari&quot;|&quot;Uzbekistan qoʻriqlari&quot;]]}}. Boshini tutmoq Biror ish, hunar va sh.k. bilan mashgʻul boʻlmoq, uni egallamoq, kasb etmoq. {{misol|Biror ishning boshini {{ajrat|tut}}moq.}} m {{misol|Biron boshqa hunarning boshini {{ajrat|tut}}sa ham eplab ketardi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. Vatan ''(yoki'' makon) tutmoq Biron hudud yoki joyni yashash joyi (vatan) qi-lib olmoq. {{misol|Erboʻtayevlar oilasi ham yaydoq choʻlni vatan {{ajrat|tut}}ib, mehnatda dong tara-tib, oʻzlaridan koʻpayishib borishyapti.|[[w:&quot;Uzbekistan qoʻriqlari&quot;|&quot;Uzbekistan qoʻriqlari&quot;]]}}. Gapga tutmoq Gapga solib, savol-javoblar bilan band qilmoq. {{misol|Hamma gapi yolgʻon boʻlmasin, oʻrtaga olib, gapga {{ajrat|tut}}ing.|[[w:&quot;Yusuf va Ahmad&quot;|&quot;Yusuf va Ahmad&quot;]]}}. {{misol|Traktorchi yigit ishga shoshilganidan toqatsizlana boshladi. Chol buni sezib, ortiqcha gapga {{ajrat|tut}}madi. Oʻ. |[[w:Usmonov|Usmonov]]|Sirli sohil}}. Darigʻ tutmoq ''q.'' darigʻ. {{misol|Yakka va yagonaliging haqqi.. mendek bir ba-lokash gunohkor ojiza bandangdan marha-matingni darigʻ {{ajrat|tut}}magaysan..|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Ish tutmoq Maʼlum sabab, shart-sharoit va shu kabilarni hisobga olgan holda ish qilmoq, ish olib bormoq. {{misol|Nega bir-birimizga yoqishimiz kerak. Yoki boʻlmasa, sizga yaqin boʻlgan inson koʻngliga qarab ish {{ajrat|tut}}ish lozim-mi?|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Yoʻl ''(yoki'' yoʻlini) tutmoq Ish-faoliyatda muayyan bir yoʻlni tanlamoq, shu yoʻldan bormoq. {{misol|Shuning uchun u tilyogʻlama-lik ioʻlini {{ajrat|tut}}di.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Sendan soʻng qolib ham u qarimaydi, U mangu yoshlikning yoʻlin {{ajrat|tut}}gandir.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Yoshligimning davomi}}. Koʻz tutmoq Kelishi, uchrashuvi yuz berishini intizorlik, ishtiyoq bilan kut-moq. {{misol|Koʻz {{ajrat|tut}}dim, koʻzlarim nigoron boʻldi. |[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. {{misol|Temirjon, ayiqcha qaytib kela-diganday, uning yoʻliga intizor koʻz {{ajrat|tut}}di. |[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}}. Koʻzda tutmoq Nazar-eʼtiborida boʻlmoq, nazarda tutmoq. {{misol|Kelgusi vazifalarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq. Ishdagi kiyinchiliklarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq.}} m ''Bu gap-lari bilan qurilishdagi ishlarni koʻzda tu-tayotganligini Baroqov yaxshi tushundi.'' &quot;Uzbekistan qoʻriqlari&quot;. Soʻroqqa tutmoq Uz-luksiz soʻroq berishda davom etmoq. {{misol|Lekin u yerda siz emas, ular sizni soʻroqqa {{ajrat|tut}}-masalar, debqoʻrqaman.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Toʻp-ga ''(yoki'' oʻqqa) tutmoq Kimsa, narsa, joy tomonga (ustiga) toʻxtovsiz toʻp otmoq, oʻq otmoq, oʻq yogʻdirmoq. {{misol|Koʻpdan beri kutilgan jang tong mahalida dushman artilleriyasi bizning pozitsiyalarimizni nihoyatda qattiq toʻpga {{ajrat|tut}}ishi bilan boshlanib ketdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. {{misol|Dushman jangchila-rimizni minomyotdan oʻqqa {{ajrat|tut}}a boshladi. |[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Etagini tutmoq Rahnamoligida ish tutmoq, rahnamoligiga suyanmoq. {{misol|Omon buva Yodgorov kabi ingichka tolali paxta ustalari bor. Ana shularning etagini {{ajrat|tut}}. |[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}. Yuz tutmoq ''q.'' yuz. Oʻrin tutmoq Mavqega eta boʻlmoq, ahamiyat kasb etmoq. {{misol|Ular ichida Shodmonov alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}. {{misol|Meh-nat jamoalarida tugʻilayotgan anʼanalar orasida musobaqaning takomillashib bora-yotgan yangi shakl va usullari alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Quloq tutmoq 1) eshi-tishga diqqatni qaratmoq. {{misol|Birpas devor tagida toʻxtab, atrofga quloq {{ajrat|tut}}ishdi: jimlik hukmron..|[[w:&quot;Mushtum&quot;; 2) tinglamoq|&quot;Mushtum&quot;; 2) tinglamoq]]|eshitmoq}}. {{misol|Akam tomda qor kurar.. men sandal ichiga tiqilib olib, shiftdan kelayot-gan kurak ovoziga quloq {{ajrat|tut}}ib yotar edim. |[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУТМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|sah = [[хап]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tutmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[держать]]; [[браться]], [[хватать]]; [[брать]];''' qizcha bir qoʻlida kitob, bir qoʻlida guldasta tutib turar edi '''девочка держала в одной руке книгу, в другой - букет цветов; {{tarjmisoli|biror kishining qoʻlidan tutmoq }} держать (хватать) кого-либо за руку; {{tarjmisoli|tishida tutmoq }} держать зубами (в зубах); '''koʻr tutganini qoʻymas, kar eshitganini '''{{izoh|посл. см}}. &lt;b&gt;[[koʻr]] 1;&lt;br /&gt;
2 &lt;/b&gt;[[подавать]], [[подносить]]; [[протягивать]], [[предлагать]]; [[подставлять]]; {{tarjmisoli|mehmonlarga sochiq tutmoq }} подносить (подавать) гостям полотенце ({{izoh|для вытирания рук}}); {{tarjmisoli|papirosga gugurt tutmoq }} подносить спичку к папиросе; '''Gulnor doʻppini olib, qoqdi, yoruqqa tutdi '''Гюльнар подняла тюбетейку, отряхнула и поднесла её к свету...; '''Soraxon... mushtini Saidiyning qulogʻiga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Сарахан... поднесла свой кулак к уху Саидй; '''chiroqni bu yoqqa tuting '''посветите сюда; '''Choʻntagidan bir qogʻoz chiqarib, Saidiyga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Он вынул из кармана какую-то бумагу и протянул её Саиди; '''qush nima topsa, bolasining ogʻziga tutadi '''что ни найдёт птица, всё несёт птенцам;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[ловить]], [[поймать]]; [[хватать]]; {{tarjmisoli|toʻr bilan baliq tutmoq }} ловить рыбу сетью; '''ovchilar uchta tulki bolasini tutib oldilar '''охотники поймали трёх лисят; '''darbozabon uchib borayotgan koptokni tutib oldi '''вратарь поймал мяч на лету; {{tarjmisoli|oʻgʻrini jinoyat ustida tutmoq }} поймать вора на месте преступления; захватить вора с поличным;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[держать]]; [[проводить]]; [[придерживаться]]; {{tarjmisoli|hokimiyatni oʻz qoʻlida tutmoq }} держать власть в своих руках; {{tarjmisoli|qattiq siyosat tutmoq }} проводить жёсткую политику; {{tarjmisoli|toʻgʻri yoʻl tutmoq }} держать правильную линию, держать правильный курс;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[держать]], [[содержать]]; [[вести]], [[управлять]]; {{tarjmisoli|roʻzgʻor tutmoq }} вести хозяйство; управлять хозяйством; {{tarjmisoli|uy-joyni ozoda tutmoq }} содержать жилище в чистоте; {{tarjmisoli|doʻkon tutmoq }} {{izoh|уст}}. держать лавку;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[держать]], [[хранить]]; {{tarjmisoli|sir tutmoq }} держать в секрете;&lt;br /&gt;
'''7 '''[[удерживать]], [[задерживать]], [[приостанавливать]]; '''Koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr tutib javob berdi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Она ответила, еле удерживая нахлынувшие слёзы; '''bu qoʻlni tutadi '''это задерживает работу, не даёт быстро работать;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[привязывать]], [[привешивать]] ({{izoh|к чему-л. что-л}}.); [[натягивать]], [[повесить]]; '''paxta terish uchun etak tutib oldim '''я привязал фартук, чтобы собирать хлопок; {{tarjmisoli|derazalarga parda tutmoq }} занавешивать окна; '''yuzga chachvon '''({{izoh|или '''}}[[chimmat]]''') {{tarjmisoli|tutmoq}}  накинуть на лицо чачван ({{izoh|см}}. '''[[chachvon]]'''); {{tarjmisoli|pashshaxona tutmoq }} повесить полог для защиты от комаров и мух;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[пользоваться]]; [[применять]]; '''bu idishni tutmang '''не пользуйтесь этой посудой; {{tarjmisoli|asbob tutmoq }} пользоваться ({{izoh|каким-л}}.) инструментом; '''tutgan ketmoningni qara, hayf sendek azamatga! '''гляди, каким кетменём ты работаешь, стыдно такому богатырю, как ты!; {{tarjmisoli|koʻz oynak tutmoq }} носить очки;&lt;br /&gt;
'''10 '''[[считать]], [[по-нимать]], [[ценить]]; {{tarjmisoli|oʻz qadri-qimmatini baland tutmoq }} высоко ценить своё достоинство; {{tarjmisoli|birovni oʻziga doʻst tutmoq }} считать кого-либо своим другом;''' oʻzingga ehtiyot boʻl, qoʻshningki oʻgʻri tutma '''{{izoh|посл}}. соблюдай осторожность, а соседа вором не считай; '''choʻpni xor tutsang '''({{izoh|или '''}}[[xoʻrlasang]]'''), '''koʻzga tushar '''{{izoh|см}}. &lt;b&gt;[[xor]] I 4;&lt;br /&gt;
11 &lt;/b&gt;[[занимать]], [[наполнять]]; [[покрывать]]; [[овладевать]], [[охватывать]]; '''samovardan chiqqan bugʻ uyni tutib ketdi '''пар, идущий из самовара, наполнил комнату;''' Yana dahshatli &quot;ura!&quot; sadolari yer-koʻkni tutdi '''(«Шарќ юлдузи») Грозные возгласы «ура!» опять наполнили воздух;''' hamma yoqni odam tutib yotibdi '''всюду полным-полно людей;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[разводить]], [[выводить]], [[содержать]]; {{tarjmisoli|qurt tutmoq, pilla tutmoq }} {{izoh|разг}}. разводить шелковичных червей;&lt;br /&gt;
'''13 '''[[выполнять]], [[держать]], [[соблюдать]]; '''Mening amrim baring tutib turinglar '''(«Муродхон») Все вы выполняйте моё повеление; {{tarjmisoli|roʻza tutmoq }} соблюдать пост; '''[[motam]] '''({{izoh|или '''}}[[aza]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} носить траур;&lt;br /&gt;
'''14 '''[[усиленно]] [[проявляться]]; [[давать]] [[приступы]]; [[возобновляться]], [[рецидивировать]]; '''uning jini tutdi '''на него нашла дурь; '''uning kasali tutdi '''его болезнь дала приступы;&lt;br /&gt;
'''15 '''[[привиться]]; '''koʻchat tutmadi '''саженец не привился;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}};{{tarjmisoli| aloqa tutmoq }} держать (иметь) связь ({{izoh|с кем-л}}.); '''[[nazarda]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻzda]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} иметь в виду, принимать в расчёт, {{tarjmisoli|oʻrin tutmoq }} {{izoh|прям. и перен}}. занимать место; {{tarjmisoli|oʻzini tutmoq }} 1) держаться, держать себя ({{izoh|как-л}}.); '''u oʻzini juda kamtar tutadi '''он держится очень скромно; 2) удерживаться, воздерживаться ({{izoh|от чего-л}}.), сдерживать себя; '''Yoʻlchi kulgidan oʻzini tutolmay, bir chetga burildi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Юльчи не мог удержаться от смеха и отвернулся; {{tarjmisoli|oʻqqa tutmoq }} подвергать обстрелу, обстреливать;{{tarjmisoli| esda tutmoq }} помнить,   запоминать; {{tarjmisoli|* koʻz tutmoq }} ждать, ожидать; '''men sizni koʻz tutib oʻtirgan edim '''я сидел и ждал вас; {{tarjmisoli|oʻpka(si)ni tutmoq }} брать себя в руки, успокаиваться; '''bola oʻpkasini tutolmay, yigʻlab yubordi '''ребёнок не мог удержаться и заплакал; {{tarjmisoli|etak tutmoq }} держать подол ({{izoh|чтобы в него насыпали что-л}}.); '''etak tutib pul yigʻmoq '''собирать деньги в подол ({{izoh|собирать деньги в толпе на похороны бедняка}}); '''uniki tutib ketdi '''{{izoh|разг}}. он разозлился, он рассвирепел.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>2bczudeceimv63joy8qm8rzr0mn4czh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638902</id>
      <parentid>638901</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T11:33:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22517" sha1="nu2ff6ybfpt4s805dqh03mfun4v0nhr" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''tut-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Qoʻl bilan ushlamoq, ushlab turmoq; tutinmoq. {{misol|Bir qoʻlda kitob, bir qoʻlda guldasta {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Bolaning qoʻlidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Otning jilovidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Koʻr {{ajrat|tut}}ganini qoʻymas, kar - eshitganini.|Maqol}} {{misol|Temirchi usta qahru gʻazab bilan ichkari kirdi va tikka borib, Xayrinisaning kuyovi boʻlmish yigitning yoqasidan {{ajrat|tut}}di.|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Mavlono Muqimiy}} {{misol|Gavhar toqati toq boʻlib, oʻrnidan tura boshlagan edi, Talʼat tirsagidan {{ajrat|tut}}ib oʻtqazdi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Ketmon tutishga odatlangan dagʻal qoʻllar igna ushashga, qatim tortishga kelishmaganidan diqqati oshgan Oxun..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Ovlab, quvib, izidan borib {{va sh.k.}} yoʻllar bilan ushlamoq, ushlab olmoq, qoʻlga tushirmoq. {{misol|Baliq {{ajrat|tut}}moq. Quyon {{ajrat|tut}}ib olmoq. Oʻgʻrini {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Sayil ham sayil, sargardon ham sayilda, domlajon. Hali kiyik {{ajrat|tut}}dikmi, yoʻqmi, hech boʻlmasa, shamollab kelamiz-da.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} {{misol|Agar Hamzani {{ajrat|tut}}ib bersang, oʻgʻling Umar polvonni roʻyxatdan oʻchiramiz.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}

3 Biror narsani iltifotan kimsaga taklif qilmoq, uzatmoq; foydalanish uchun toʻgʻrilamoq, bermoq. {{misol|Mehmoshshrga sochiq {{ajrat|tut}}moq. Chol belbogʻidan nosqovogʻini olib, oʻtirgayutrga {{ajrat|tut}}di.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}} {{misol|[Suluv] Hech narsaga qaramay, sakrab turib, hansirab qolgan otasini yupatgisi, sovuq ayron {{ajrat|tut}}ib, yelkasini silagisi kelardi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}. {{misol|Duodan soʻng Otabek toʻriq yoʻrgʻani chiqarib, qutidorga {{ajrat|tut}}di.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Boʻston qu-tichali atir olib kelib, oyisiga {{ajrat|tut}}di.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Aiumeshkobchi yana Madrasa qurilishiga kirib, odamlarga suv {{ajrat|tut}}di.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}

4 Qoʻlidagi (oʻzidagi) biror narsani boshqa narsaga toʻgʻrilamoq, roʻbaroʻ holga ol-moq. {{misol|Xatni chiroq yorugʻiga {{ajrat|tut}}ib oʻqimoq. Yelkasini oftobga {{ajrat|tut}}moq.}} m {{misol|Otboqar fonusni yana Boʻtaboyning yuziga {{ajrat|tut}}di.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Senga havas bilan boqurman, rosti, Oʻlimga tik koʻksin {{ajrat|tut}}a olgan zot.|[[w:A. Oripov|A. Oripov]]}}

'''5 '''{{koʻchma|uz}} Yoʻq boʻlish, ketish va shu kabilardan saqlab turmoq. {{misol|Hokimiyatni {{ajrat|tut}}ib turmoq. Oʻz pozitsiyalarini {{ajrat|tut}}ib turmoq. Jangchi-larimiz tepalikni {{ajrat|tut}}ib turish uchun butun vositalarni ishga soldilar. yat Azamat., kombatning.. madad kuchi yetib borguncha dush-manni {{ajrat|tut}}ib turish haqidagi farmonini Ergashevga aytdi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Qahramon-ning tugʻilishi}}.

6 Biror holat, vaziyatda saqlamoq, as-ramok. {{misol|Saidbobo negadir tili uchida turgan gapni yutib, sir {{ajrat|tut}}di.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olov-li izlar}}. {{misol|Tugʻilgan kun ziyofatiga taklif qilish uiapm emas. Oʻsha kunni esida {{ajrat|tut}}gan yaqinlari oʻzlari borishaveradi..|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}. {{misol|Itni zanjirga bogʻlab qoʻygach, och {{ajrat|tut}}adi deyishadi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}.

14—Oʻzbek tilining izohli lugʻati{{clear}}

'''7 '''{{koʻchma|uz}} Biror narsadan oʻzini tiymoq yoki biror narsani, voqeani yuz berishdan toʻxtatmoq, bosmoq, ushlamoq. {{misol|U koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr {{ajrat|tut}}ib javob berdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

:Oʻzini tutmoq 1) oʻzini bosmoq, tiymoq; oʻzini qoʻlga ola bilmoq. {{misol|Yigʻidan oʻzini {{ajrat|tut}}-moq. U kulgidan oʻzini {{ajrat|tut}}olmadi.}} n {{misol|Oʻzim-ni kulgidan {{ajrat|tut}}olmay, hiringlab kulib yubordim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq; 2) oʻzi-ni biror tarzda ushlamoq}}. {{misol|Oʻzini baland {{ajrat|tut}}moq. Oʻzini kattalardek {{ajrat|tut}}moq. Oʻzini tetik {{ajrat|tut}}moq.}} n ''Ibodovning oʻzini tu-tishi hayron qoldirgan edi uni.'' F. Musajonov, Himmat. {{misol|U oʻzini imkoni boricha be-parvo {{ajrat|tut}}ishga harakat qildi.|[[w:T. Ashurov|T. Ashurov]]|Oq ot; 3) oʻzini eplab qolmoq, oyoqqa tur-moq}}. {{misol|Ertalab yana qonli urushlar boshlan-di. Ammo xalq endi oʻzini ancha {{ajrat|tut}}ib qolgan edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Boboqul ota oʻzini {{ajrat|tut}}ib olib: -Ilgari faqat seldan emaye, qurgʻoqchilik ofatidan ham odamlar qirilardi.. — dedi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaq-mokdar}}.

'''8 '''{{koʻchma|uz}} Idora qilmoq, boshqarmoq. {{misol|Roʻz-gʻor {{ajrat|tut}}moq. shsh Yaxshi qilib yurtni {{ajrat|tut}}di, Kim kam boʻlsa, yoʻl koʻrsatdi.|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}}.

'''9 '''{{koʻchma|uz}} Oʻz qoʻli ostidagi, izmidagi, qaramogʻidagi kimsalarga qandaydir mu-nosabatda, muomalada boʻlmoq. {{misol|Bolani boʻsh {{ajrat|tut}}ish yaramaydi. Singlingni kaftingda {{ajrat|tut}}sang, onangni boshingda {{ajrat|tut}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Shariat xotinni qattiq {{ajrat|tut}}ish kerak deydi-yu, ammo xotinni qancha qattiq {{ajrat|tut}}-sangiz, shuncha gʻaflatda qolishingizni poy-laydi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Mayiz yemagan xotin}}. ''Oʻz-bek oyimning &quot;Kelinni xor tu tar ekan demasinlar, sen ham oʻzingni tuzat!&quot; deb aytgani uchun, Zaynab ham tamom ipaklarga koʻmilib yasangan, kecha erga tekkan yangi kelinlar suratiga kirgan edi.'' A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.

10 Biror tarzda ishlatmoq, foyda-lanmoq, qoʻllamoq. {{misol|Idish-tovoqni, koʻrpa-yostiqni toza {{ajrat|tut}}moq. Yangi olib kelgan teshani {{ajrat|tut}}moq.}} n ''-Lekin, — dedi Saman-darov qoshiqni salmoqlab, — hali ham mana bunaqa qoshiq mymuui ayb.. Bunga yoʻqchilikni vaj qilib boʻlmaydi.'' A. Qahhor, Qoʻshchinor chirogutri.

11 Parvarish qilmoq, boqmoq (pilla qurtini). {{misol|Men, beshovlaring qurt {{ajrat|tut}}ing-lar, beshta odam boʻshasin, demoqchi emasman. |[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Kampirlar sim qokdi}}.

12 Ishlatish, foydalanish uchun oʻz ixtiyorida, qaramogʻida olib turmoq, saq-lamoq. {{misol|Qani iloji boʻlsa, bitta odam {{ajrat|tut}}masdan, butun ishni oʻzim eplay olsam. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

13 Pardalash, toʻsish, qoplash va sh.k. maqsadlar uchun oʻrnatmoq, bogʻlab, ilib yoki osib qoʻymoq. {{misol|Pashshaxona {{ajrat|tut}}moq. Dera-zalarga parda {{ajrat|tut}}moq. Etak {{ajrat|tut}}ib, paxta termoq. Dastroʻmolni yuziga {{ajrat|tut}}ib yigʻlamoq. El ogʻziga elak {{ajrat|tut}}ib boʻlmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Baxmal paranjili xotin chimmat {{ajrat|tut}}gan yuzini Azim tajang tomonga xiyol oʻgirdi-yu, bir-ikki tomoq qirish bshshn kifoyalandi, javob bermadi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

14 Koʻpayib, tarqalib, yoyilib va sh. k. yoʻllar bilan maʼlum joyni egallamoq, qoplab olmoq, bosmoq. {{misol|Samovarning bugʻi uyni {{ajrat|tut}}ib ketdi. Qoʻy-echkilarning marashi koʻchani {{ajrat|tut}}gan edi. gsh Yshshi, poda, suruv-lar Dard koʻrmay oʻssa deyman, Togʻu toshga sigʻishmay, Yaylovni {{ajrat|tut}}sa deyman.|[[w:Q. Mu-hammadiy|Q. Mu-hammadiy]]}}. {{misol|Qoʻngʻiroqday tovushi bilan Gulsun ham qoʻshiqchiga joʻr boʻlgandagina hamma yoq-ni odam {{ajrat|tut}}ib ketganini koʻrdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Tong yorishgan sohilda}}. {{misol|Doʻnan aka minbardan tushishlari bilan, zalni qarsak {{ajrat|tut}}ib ketdi.|[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}. {{misol|Dashtni {{ajrat|tut}}ib yotgan lolalar uzoqda qolib, gullaridan asalarilar bol emayotgan mevazor bogʻlar boshlandi.|[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}. ''Dostonning ovozasi olamni mymdu.'' N. Fozilov, Hayot oʻrgatdi.

15 Qoʻzimoq, qoʻzib qolmoq, huruj qil-moq (odatda, inson tabiatida boʻladigan turli xislatlar haqida). {{misol|Otaning tantiligi {{ajrat|tut}}ib ketdi. Uning jazavasi {{ajrat|tut}}di. Shoʻx-ligi {{ajrat|tut}}moq.}} m {{misol|Hindining ham himmati {{ajrat|tut}}ib ketdi, sarrof xaltadan bitta besh soʻmlik tilla olib berdi.|[[w:Gʻ. Gʻulom|Gʻ. Gʻulom]]|Shum bola}}. {{misol|Gaping rost boʻlsa, qani yur! Yoki dangasali-ging {{ajrat|tut}}ib, ishlaging kelmayotibdimi?|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}.

16 Amal olmoq, oʻsmoq, rivojlanmoq (yangi koʻchat yoki payvand haqida). {{misol|Bogʻbon oʻzi ekkan yo ulagan koʻchati {{ajrat|tut}}ib, boʻy tortib ketguncha, har kun tagiga necha marta kela-di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Bizning roman}}. {{misol|Onda-sonda koʻchatlar oʻtqazilgan ekan-u, koʻpi {{ajrat|tut}}map-ti.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}.

17 Yordamchi feʼl sifatida bogʻlovchi vazifasida qoʻllanadi; hisoblamoq. {{misol|Parvozga shaylanib nochor pat urgan Yarador burgutga {{ajrat|tut}}magshi oson.|[[w:U. Qoʻchqorov|U. Qoʻchqorov]]|Hayajonga koʻ-milgan dunyo}}.

18 Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanganda, shu narsa evaziga biror narsaga duchor boʻlmoq, uning haqidan qutula olmaslik maʼnosini bildiradi. {{misol|-Uvoli {{ajrat|tut}}adi dema-dingizlar-a, uvolini oʻylamadingizlar-a , — dedi javrab turgan Zulxumor, yuragi boʻlmay nari keta bo}}'''1'''''shshdi.'' M. Mansurov, Yombi. {{misol|Sizni oʻsha norasidalarning koʻz yoshi {{ajrat|tut}}-maydimi?|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Besh bolaning uvoli uradi sen beklarni! Mening begunoh qonim {{ajrat|tut}}adi hammangni!P.|[[w:Qodirov|Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}.

:Aza tutmoq ''q.'' aza. {{misol|Gʻalaba kuni toʻyga aylangan xonadonlar ham boʻldi, yarasi yangi-lanib, qayta aza {{ajrat|tut}}ganlar ham.|[[w:&quot;Uzbekistan qoʻriqlari&quot;|&quot;Uzbekistan qoʻriqlari&quot;]]}}. Boshini tutmoq Biror ish, hunar va sh.k. bilan mashgʻul boʻlmoq, uni egallamoq, kasb etmoq. {{misol|Biror ishning boshini {{ajrat|tut}}moq.}} m {{misol|Biron boshqa hunarning boshini {{ajrat|tut}}sa ham eplab ketardi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. Vatan ''(yoki'' makon) tutmoq Biron hudud yoki joyni yashash joyi (vatan) qi-lib olmoq. {{misol|Erboʻtayevlar oilasi ham yaydoq choʻlni vatan {{ajrat|tut}}ib, mehnatda dong tara-tib, oʻzlaridan koʻpayishib borishyapti.|[[w:&quot;Uzbekistan qoʻriqlari&quot;|&quot;Uzbekistan qoʻriqlari&quot;]]}}. Gapga tutmoq Gapga solib, savol-javoblar bilan band qilmoq. {{misol|Hamma gapi yolgʻon boʻlmasin, oʻrtaga olib, gapga {{ajrat|tut}}ing.|[[w:&quot;Yusuf va Ahmad&quot;|&quot;Yusuf va Ahmad&quot;]]}}. {{misol|Traktorchi yigit ishga shoshilganidan toqatsizlana boshladi. Chol buni sezib, ortiqcha gapga {{ajrat|tut}}madi. Oʻ. |[[w:Usmonov|Usmonov]]|Sirli sohil}}. Darigʻ tutmoq ''q.'' darigʻ. {{misol|Yakka va yagonaliging haqqi.. mendek bir ba-lokash gunohkor ojiza bandangdan marha-matingni darigʻ {{ajrat|tut}}magaysan..|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Ish tutmoq Maʼlum sabab, shart-sharoit va shu kabilarni hisobga olgan holda ish qilmoq, ish olib bormoq. {{misol|Nega bir-birimizga yoqishimiz kerak. Yoki boʻlmasa, sizga yaqin boʻlgan inson koʻngliga qarab ish {{ajrat|tut}}ish lozim-mi?|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Yoʻl ''(yoki'' yoʻlini) tutmoq Ish-faoliyatda muayyan bir yoʻlni tanlamoq, shu yoʻldan bormoq. {{misol|Shuning uchun u tilyogʻlama-lik ioʻlini {{ajrat|tut}}di.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Sendan soʻng qolib ham u qarimaydi, U mangu yoshlikning yoʻlin {{ajrat|tut}}gandir.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Yoshligimning davomi}}. Koʻz tutmoq Kelishi, uchrashuvi yuz berishini intizorlik, ishtiyoq bilan kut-moq. {{misol|Koʻz {{ajrat|tut}}dim, koʻzlarim nigoron boʻldi. |[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. {{misol|Temirjon, ayiqcha qaytib kela-diganday, uning yoʻliga intizor koʻz {{ajrat|tut}}di. |[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}}. Koʻzda tutmoq Nazar-eʼtiborida boʻlmoq, nazarda tutmoq. {{misol|Kelgusi vazifalarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq. Ishdagi kiyinchiliklarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq.}} m ''Bu gap-lari bilan qurilishdagi ishlarni koʻzda tu-tayotganligini Baroqov yaxshi tushundi.'' &quot;Uzbekistan qoʻriqlari&quot;. Soʻroqqa tutmoq Uz-luksiz soʻroq berishda davom etmoq. {{misol|Lekin u yerda siz emas, ular sizni soʻroqqa {{ajrat|tut}}-masalar, debqoʻrqaman.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Toʻp-ga ''(yoki'' oʻqqa) tutmoq Kimsa, narsa, joy tomonga (ustiga) toʻxtovsiz toʻp otmoq, oʻq otmoq, oʻq yogʻdirmoq. {{misol|Koʻpdan beri kutilgan jang tong mahalida dushman artilleriyasi bizning pozitsiyalarimizni nihoyatda qattiq toʻpga {{ajrat|tut}}ishi bilan boshlanib ketdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. {{misol|Dushman jangchila-rimizni minomyotdan oʻqqa {{ajrat|tut}}a boshladi. |[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Etagini tutmoq Rahnamoligida ish tutmoq, rahnamoligiga suyanmoq. {{misol|Omon buva Yodgorov kabi ingichka tolali paxta ustalari bor. Ana shularning etagini {{ajrat|tut}}. |[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻriqlari&quot;]]}}. Yuz tutmoq ''q.'' yuz. Oʻrin tutmoq Mavqega eta boʻlmoq, ahamiyat kasb etmoq. {{misol|Ular ichida Shodmonov alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|[[w:&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;|&quot;Oʻzbekiston qoʻrikdari&quot;]]}}. {{misol|Meh-nat jamoalarida tugʻilayotgan anʼanalar orasida musobaqaning takomillashib bora-yotgan yangi shakl va usullari alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Quloq tutmoq 1) eshi-tishga diqqatni qaratmoq. {{misol|Birpas devor tagida toʻxtab, atrofga quloq {{ajrat|tut}}ishdi: jimlik hukmron..|[[w:&quot;Mushtum&quot;; 2) tinglamoq|&quot;Mushtum&quot;; 2) tinglamoq]]|eshitmoq}}. {{misol|Akam tomda qor kurar.. men sandal ichiga tiqilib olib, shiftdan kelayot-gan kurak ovoziga quloq {{ajrat|tut}}ib yotar edim. |[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТУТМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|sah = [[хап]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tutmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[держать]]; [[браться]], [[хватать]]; [[брать]];''' qizcha bir qoʻlida kitob, bir qoʻlida guldasta tutib turar edi '''девочка держала в одной руке книгу, в другой - букет цветов; {{tarjmisoli|biror kishining qoʻlidan tutmoq }} держать (хватать) кого-либо за руку; {{tarjmisoli|tishida tutmoq }} держать зубами (в зубах); '''koʻr tutganini qoʻymas, kar eshitganini '''{{izoh|посл. см}}. &lt;b&gt;[[koʻr]] 1;&lt;br /&gt;
2 &lt;/b&gt;[[подавать]], [[подносить]]; [[протягивать]], [[предлагать]]; [[подставлять]]; {{tarjmisoli|mehmonlarga sochiq tutmoq }} подносить (подавать) гостям полотенце ({{izoh|для вытирания рук}}); {{tarjmisoli|papirosga gugurt tutmoq }} подносить спичку к папиросе; '''Gulnor doʻppini olib, qoqdi, yoruqqa tutdi '''Гюльнар подняла тюбетейку, отряхнула и поднесла её к свету...; '''Soraxon... mushtini Saidiyning qulogʻiga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Сарахан... поднесла свой кулак к уху Саидй; '''chiroqni bu yoqqa tuting '''посветите сюда; '''Choʻntagidan bir qogʻoz chiqarib, Saidiyga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Он вынул из кармана какую-то бумагу и протянул её Саиди; '''qush nima topsa, bolasining ogʻziga tutadi '''что ни найдёт птица, всё несёт птенцам;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[ловить]], [[поймать]]; [[хватать]]; {{tarjmisoli|toʻr bilan baliq tutmoq }} ловить рыбу сетью; '''ovchilar uchta tulki bolasini tutib oldilar '''охотники поймали трёх лисят; '''darbozabon uchib borayotgan koptokni tutib oldi '''вратарь поймал мяч на лету; {{tarjmisoli|oʻgʻrini jinoyat ustida tutmoq }} поймать вора на месте преступления; захватить вора с поличным;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[держать]]; [[проводить]]; [[придерживаться]]; {{tarjmisoli|hokimiyatni oʻz qoʻlida tutmoq }} держать власть в своих руках; {{tarjmisoli|qattiq siyosat tutmoq }} проводить жёсткую политику; {{tarjmisoli|toʻgʻri yoʻl tutmoq }} держать правильную линию, держать правильный курс;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[держать]], [[содержать]]; [[вести]], [[управлять]]; {{tarjmisoli|roʻzgʻor tutmoq }} вести хозяйство; управлять хозяйством; {{tarjmisoli|uy-joyni ozoda tutmoq }} содержать жилище в чистоте; {{tarjmisoli|doʻkon tutmoq }} {{izoh|уст}}. держать лавку;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[держать]], [[хранить]]; {{tarjmisoli|sir tutmoq }} держать в секрете;&lt;br /&gt;
'''7 '''[[удерживать]], [[задерживать]], [[приостанавливать]]; '''Koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr tutib javob berdi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Она ответила, еле удерживая нахлынувшие слёзы; '''bu qoʻlni tutadi '''это задерживает работу, не даёт быстро работать;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[привязывать]], [[привешивать]] ({{izoh|к чему-л. что-л}}.); [[натягивать]], [[повесить]]; '''paxta terish uchun etak tutib oldim '''я привязал фартук, чтобы собирать хлопок; {{tarjmisoli|derazalarga parda tutmoq }} занавешивать окна; '''yuzga chachvon '''({{izoh|или '''}}[[chimmat]]''') {{tarjmisoli|tutmoq}}  накинуть на лицо чачван ({{izoh|см}}. '''[[chachvon]]'''); {{tarjmisoli|pashshaxona tutmoq }} повесить полог для защиты от комаров и мух;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[пользоваться]]; [[применять]]; '''bu idishni tutmang '''не пользуйтесь этой посудой; {{tarjmisoli|asbob tutmoq }} пользоваться ({{izoh|каким-л}}.) инструментом; '''tutgan ketmoningni qara, hayf sendek azamatga! '''гляди, каким кетменём ты работаешь, стыдно такому богатырю, как ты!; {{tarjmisoli|koʻz oynak tutmoq }} носить очки;&lt;br /&gt;
'''10 '''[[считать]], [[по-нимать]], [[ценить]]; {{tarjmisoli|oʻz qadri-qimmatini baland tutmoq }} высоко ценить своё достоинство; {{tarjmisoli|birovni oʻziga doʻst tutmoq }} считать кого-либо своим другом;''' oʻzingga ehtiyot boʻl, qoʻshningki oʻgʻri tutma '''{{izoh|посл}}. соблюдай осторожность, а соседа вором не считай; '''choʻpni xor tutsang '''({{izoh|или '''}}[[xoʻrlasang]]'''), '''koʻzga tushar '''{{izoh|см}}. &lt;b&gt;[[xor]] I 4;&lt;br /&gt;
11 &lt;/b&gt;[[занимать]], [[наполнять]]; [[покрывать]]; [[овладевать]], [[охватывать]]; '''samovardan chiqqan bugʻ uyni tutib ketdi '''пар, идущий из самовара, наполнил комнату;''' Yana dahshatli &quot;ura!&quot; sadolari yer-koʻkni tutdi '''(«Шарќ юлдузи») Грозные возгласы «ура!» опять наполнили воздух;''' hamma yoqni odam tutib yotibdi '''всюду полным-полно людей;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[разводить]], [[выводить]], [[содержать]]; {{tarjmisoli|qurt tutmoq, pilla tutmoq }} {{izoh|разг}}. разводить шелковичных червей;&lt;br /&gt;
'''13 '''[[выполнять]], [[держать]], [[соблюдать]]; '''Mening amrim baring tutib turinglar '''(«Муродхон») Все вы выполняйте моё повеление; {{tarjmisoli|roʻza tutmoq }} соблюдать пост; '''[[motam]] '''({{izoh|или '''}}[[aza]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} носить траур;&lt;br /&gt;
'''14 '''[[усиленно]] [[проявляться]]; [[давать]] [[приступы]]; [[возобновляться]], [[рецидивировать]]; '''uning jini tutdi '''на него нашла дурь; '''uning kasali tutdi '''его болезнь дала приступы;&lt;br /&gt;
'''15 '''[[привиться]]; '''koʻchat tutmadi '''саженец не привился;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}};{{tarjmisoli| aloqa tutmoq }} держать (иметь) связь ({{izoh|с кем-л}}.); '''[[nazarda]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻzda]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} иметь в виду, принимать в расчёт, {{tarjmisoli|oʻrin tutmoq }} {{izoh|прям. и перен}}. занимать место; {{tarjmisoli|oʻzini tutmoq }} 1) держаться, держать себя ({{izoh|как-л}}.); '''u oʻzini juda kamtar tutadi '''он держится очень скромно; 2) удерживаться, воздерживаться ({{izoh|от чего-л}}.), сдерживать себя; '''Yoʻlchi kulgidan oʻzini tutolmay, bir chetga burildi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Юльчи не мог удержаться от смеха и отвернулся; {{tarjmisoli|oʻqqa tutmoq }} подвергать обстрелу, обстреливать;{{tarjmisoli| esda tutmoq }} помнить,   запоминать; {{tarjmisoli|* koʻz tutmoq }} ждать, ожидать; '''men sizni koʻz tutib oʻtirgan edim '''я сидел и ждал вас; {{tarjmisoli|oʻpka(si)ni tutmoq }} брать себя в руки, успокаиваться; '''bola oʻpkasini tutolmay, yigʻlab yubordi '''ребёнок не мог удержаться и заплакал; {{tarjmisoli|etak tutmoq }} держать подол ({{izoh|чтобы в него насыпали что-л}}.); '''etak tutib pul yigʻmoq '''собирать деньги в подол ({{izoh|собирать деньги в толпе на похороны бедняка}}); '''uniki tutib ketdi '''{{izoh|разг}}. он разозлился, он рассвирепел.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>nu2ff6ybfpt4s805dqh03mfun4v0nhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>xonlik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56109</id>
    <revision>
      <id>638876</id>
      <parentid>638852</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T03:05:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>638876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1155" sha1="n6w6s1u740accirphwax1s9ix89nd57" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''xon-lik'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{tar.|uz}} Xon lavozimi. {{misol|Xalq chin {{ajrat|xonlik}} bilan uni [Xudoyorni] muborakbod qilishdilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Isfandiyorga.. {{ajrat|xonlik}} libosi: zar chakmon, boshiga jigʻali sheroziy papax kiygizishib, beliga oltin qilich taqib, qoʻltiqlab, taxtga oʻtqazdshshr.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Xon boshqaradigan davlat va shunday davlat tuzumi. {{misol|Qoʻqon xonligi.}} {{misol|Xiva xonligi.}} {{misol|Qumul xonligi.}} {{misol|Yorkent xonligi.}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ХОНЛИК}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ja= [[汗国]], [[ハン国]], [[汗位]] (martaba)
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''xonlik'''&lt;br /&gt;
{{izoh|ист}}.&lt;br /&gt;
'''1 '''[[ханство]] ({{izoh|государство}}); '''Qrim xonligi '''крымское ханство;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[положение]], [[достоинство]] [[хана]]; [[власть]] [[хана]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>n6w6s1u740accirphwax1s9ix89nd57</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638879</id>
      <parentid>638876</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T03:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>638879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1192" sha1="ely63cjfwqgbu15fjycxvapxwyrchpl" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''xon-lik'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{tar.|uz}} Xon lavozimi. {{misol|Xalq chin {{ajrat|xonlik}} bilan uni [Xudoyorni] muborakbod qilishdilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Isfandiyorga.. {{ajrat|xonlik}} libosi: zar chakmon, boshiga jigʻali sheroziy papax kiygizishib, beliga oltin qilich taqib, qoʻltiqlab, taxtga oʻtqazdshshr.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Xon boshqaradigan davlat va shunday davlat tuzumi. {{misol|Qoʻqon xonligi.}} {{misol|Xiva xonligi.}} {{misol|Qumul xonligi.}} {{misol|Yorkent xonligi.}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ХОНЛИК}}
== Tarjimalari ==

{{-trans-|xonlik|
*{{mn}}: [[ханлиг]]
*{{ja}}: [[汗国]], [[ハン国]], [[汗位]] (martaba)
|}}

{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''xonlik'''&lt;br /&gt;
{{izoh|ист}}.&lt;br /&gt;
'''1 '''[[ханство]] ({{izoh|государство}}); '''Qrim xonligi '''крымское ханство;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[положение]], [[достоинство]] [[хана]]; [[власть]] [[хана]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>ely63cjfwqgbu15fjycxvapxwyrchpl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>suvburgut</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128041</id>
    <revision>
      <id>638873</id>
      <parentid>589950</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T17:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>638873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="465" sha1="qw13kebe46vwj2nf3hsnraaqi909cit" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''suv-bur-gut'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
Qarchigʻaylar oilasiga mansub, daryo, dengiz va koʻl qirgʻoqlarida yashovchi yirtqich qush. {{misol|Oʻzbekistonda oq dumli {{ajrat|suvburgut}} va uzun dumli {{ajrat|suvburgut}} uchraydi.|[[w:OʻzME|&quot;OʻzME&quot;]]}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|СУВБУРГУТ}}
== Tarjimalari ==</text>
      <sha1>qw13kebe46vwj2nf3hsnraaqi909cit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>түс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158936</id>
    <revision>
      <id>638900</id>
      <parentid>615159</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T06:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107" sha1="3vdj6635c5l1du5f2zce6twdb44jc1f" xml:space="preserve">{{-ky-}}
[[rang]].

{{-kk-}}
[[rang]].

{{-sah-}}
===Etimologiyasi===
Turkiy.

===Ma’nosi===
[[tushmoq]].</text>
      <sha1>3vdj6635c5l1du5f2zce6twdb44jc1f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>тыт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162483</id>
    <revision>
      <id>638869</id>
      <parentid>638180</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T17:14:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="51tmqibl7f71ilh1ed2tpgqygtibjje" xml:space="preserve">{{-kjh-}}

===Etimologiyasi===
Turkiy, ''[[tut]]'' so‘zila o‘zakdosh erur.

===Ma’nosi===
[[tilog‘och]].</text>
      <sha1>51tmqibl7f71ilh1ed2tpgqygtibjje</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ハン国</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162649</id>
    <revision>
      <id>638878</id>
      <parentid>638828</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T03:06:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="n5xfzovc3iof69fgp76vt1sp6l65kh5" xml:space="preserve">{{-ja-}}

===Aytilishi===
han-koku

===Ma’nosi===
[[xonlik]].

===Sinonimlari===
[[汗国]]</text>
      <sha1>n5xfzovc3iof69fgp76vt1sp6l65kh5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>чоруур</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162655</id>
    <revision>
      <id>638872</id>
      <timestamp>2026-05-26T17:19:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tyv-}} [[yurmoq]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="j4nixmzztrwnuk5pvonl9kqzlwc6gqa" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
[[yurmoq]].</text>
      <sha1>j4nixmzztrwnuk5pvonl9kqzlwc6gqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>хундус</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162656</id>
    <revision>
      <id>638874</id>
      <timestamp>2026-05-26T17:27:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-kjh-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy, ''[[qunduz]]'' birlan o‘zakdosh erur.  ===Ma’nosi=== Suv qunduzi.“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107" sha1="o4b9h7bgt1bhvi4j3w81ibkax29qdj3" xml:space="preserve">{{-kjh-}}
===Etimologiyasi===
Turkiy, ''[[qunduz]]'' birlan o‘zakdosh erur.

===Ma’nosi===
Suv qunduzi.</text>
      <sha1>o4b9h7bgt1bhvi4j3w81ibkax29qdj3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>汗位</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162657</id>
    <revision>
      <id>638875</id>
      <timestamp>2026-05-27T03:03:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-ja-}} [[xonlik]], [[xon]] bo‘lish (martaba).“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="pmhb6g4ws4n8ue99a1mf9iqagyihsaq" xml:space="preserve">{{-ja-}}
[[xonlik]], [[xon]] bo‘lish (martaba).</text>
      <sha1>pmhb6g4ws4n8ue99a1mf9iqagyihsaq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638885</id>
      <parentid>638875</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T03:47:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="o5eietgikuxzlf1ykj2cs1iwfu4n1ea" xml:space="preserve">{{-ja-}}
{{kam qo‘ll.}} [[xonlik]], [[xon]] bo‘lish (martaba).</text>
      <sha1>o5eietgikuxzlf1ykj2cs1iwfu4n1ea</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638886</id>
      <parentid>638885</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T03:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="da9wni46izzh9tasasj8q3g8julzffs" xml:space="preserve">{{-ja-}}
{{kam qoʻll.}} [[xonlik]], [[xon]] bo‘lish (martaba).</text>
      <sha1>da9wni46izzh9tasasj8q3g8julzffs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>汗国</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162658</id>
    <revision>
      <id>638877</id>
      <timestamp>2026-05-27T03:06:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-ja-}}  ===Aytilishi=== kan-koku  ===Ma’nosi=== {{q.}} [[ハン国]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73" sha1="4i2pg49u45y1h5oj7f95163qkb07ibl" xml:space="preserve">{{-ja-}}

===Aytilishi===
kan-koku

===Ma’nosi===
{{q.}} [[ハン国]].</text>
      <sha1>4i2pg49u45y1h5oj7f95163qkb07ibl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ханлиг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162659</id>
    <revision>
      <id>638880</id>
      <timestamp>2026-05-27T03:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-mn-}} [[xonlik]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="che6tkn4oaql23ek217447mrtsijq6w" xml:space="preserve">{{-mn-}}
[[xonlik]]</text>
      <sha1>che6tkn4oaql23ek217447mrtsijq6w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638881</id>
      <parentid>638880</parentid>
      <timestamp>2026-05-27T03:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="1cj6ro3txmxik6sudgbx8292nkbqg4f" xml:space="preserve">{{-mn-}}

===Etimologiyasi===
Turkiydan o‘zlashma.

===Ma’nosi===
[[xonlik]]</text>
      <sha1>1cj6ro3txmxik6sudgbx8292nkbqg4f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>餘儀</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162660</id>
    <revision>
      <id>638894</id>
      <timestamp>2026-05-27T05:58:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-ja-}} ===Aytilishi=== yo-gi  餘儀 [[余儀]] degan so‘zning ixchamlashtirilmagan yozilishi (kyūjitai) erur.  ===Ma’nosi=== Boshqacha uslub/yo‘l.“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>638894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="156" sha1="57pbm95c40mlvcackjhjolknw9d40dk" xml:space="preserve">{{-ja-}}
===Aytilishi===
yo-gi

餘儀 [[余儀]] degan so‘zning ixchamlashtirilmagan yozilishi (kyūjitai) erur.

===Ma’nosi===
Boshqacha uslub/yo‘l.</text>
      <sha1>57pbm95c40mlvcackjhjolknw9d40dk</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>