Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.4 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 11378 638930 638844 2026-05-28T03:50:14Z Yokubjon Juraev 8265 638930 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''u-lus''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Mo‘ulchadan [[улс]] - davlat; el, xalq (ЭСТЯ boʻyicha ersa qadimgi turkiy). == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #{{tar.|uz}} 11-12-asrlarda moʻgʻullar davlatida maʼlum bir noʻyonga (moʻgʻul asilzodasiga) qarashli yerlarda unga tobe holda koʻchmanchilik bilan hayot kechiruvchi katta-kichik oilalar, urugʻlar guruhi. #{{tar.|uz}} Moʻgʻullar istilosi davrida bosib olingan hududlardan Chingizxon farzandlariga boʻlib berilgan mulklar, keyinchalik mustaqil davlatlarning nomi. {{misol|Chigʻatoy {{ajrat|ulus}}i.}} {{misol|Joʻji {{ajrat|ulus}}i.}} {{misol|{{ajrat|Ulus}}i Jata.}} #{{esk.|uz}} El, xalq, xaloyiq; odamlar. {{misol|Navoiy ona vatani, oʻz {{ajrat|ulus}}i, oʻz tilini jondan sevar edi.|[[w:A. Qayumov|A. Qayumov]]|Sheʼriyat sultoni}} {{misol|Ey mullam, {{ajrat|ulus}}ning dardi koʻp, qay birini aytayin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}} === Sinonimlari === [[el]], [[elat]], [[xalq]], [[xaloyiq]], [[olomon]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|УЛУС}} == Tarjimalari == *{{ja}}: [[ウルス]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''ulus'''<br /> '''1 '''{{izoh|ист}}. [[улус]] ({{izoh|название большого феодального государственного обазования в Средней Азии}}); // [[улусный]];<br /> '''2 '''{{izoh|уст}}. [[народ]]; [[страна]].<br /> }} {{-tr-}} '''ulus''' :[[millat]], ulus fwusrxk6nwjzj4ls18ncln069mkhqpi 4 12862 638919 638033 2026-05-27T17:15:42Z MediaWiki message delivery 1254 /* Vote now in the 2026 U4C election */ yangi mavzu 638919 wikitext text/x-wiki {{Arxivlar| :* [[/Arxiv/1|—2020-yilgacha]] :* [[/Arxiv/2|2021-yil]] :* [[/Arxiv/3|2022-yil]] :* [[/Arxiv/4|2023-yil]] }} == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote on the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, I am reaching out to you today to announce that the voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) Charter is now open. Community members may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|cast their vote and provide comments about the charter via SecurePoll]] now through '''2 February 2024'''. Those of you who voiced your opinions during the development of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|UCoC Enforcement Guidelines]] will find this process familiar. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|current version of the U4C Charter]] is on Meta-wiki with translations available. Read the charter, go vote and share this note with others in your community. I can confidently say the U4C Building Committee looks forward to your participation. On behalf of the UCoC Project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:09, 19-Yanvar 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25853527 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Last days to vote on the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, I am reaching out to you today to remind you that the voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) charter will close on '''2 February 2024'''. Community members may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|cast their vote and provide comments about the charter via SecurePoll]]. Those of you who voiced your opinions during the development of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|UCoC Enforcement Guidelines]] will find this process familiar. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|current version of the U4C charter]] is on Meta-wiki with translations available. Read the charter, go vote and share this note with others in your community. I can confidently say the U4C Building Committee looks forward to your participation. On behalf of the UCoC Project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 17:01, 31-Yanvar 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25853527 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Announcing the results of the UCoC Coordinating Committee Charter ratification vote</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, Thank you everyone for following the progress of the Universal Code of Conduct. I am writing to you today to announce the outcome of the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|ratification vote]] on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee Charter]]. 1746 contributors voted in this ratification vote with 1249 voters supporting the Charter and 420 voters not. The ratification vote process allowed for voters to provide comments about the Charter. A report of voting statistics and a summary of voter comments will be published on Meta-wiki in the coming weeks. Please look forward to hearing about the next steps soon. On behalf of the UCoC Project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:24, 12-Fevral 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26160150 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Report of the U4C Charter ratification and U4C Call for Candidates now available</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, I am writing to you today with two important pieces of information. First, the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Vote results|report of the comments from the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter ratification]] is now available. Secondly, the call for candidates for the U4C is open now through April 1, 2024. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members are invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Per the charter, there are 16 seats on the U4C: eight community-at-large seats and eight regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement. Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Meta-wiki]]. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 16:26, 5-Mart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26276337 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Wikimedia Foundation Board of Trustees 2024 Selection</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> : ''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' : ''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Dear all, This year, the term of 4 (four) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee|Elections Committee]] will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Board Governance Committee created a Board Selection Working Group from Trustees who cannot be candidates in the 2024 community- and affiliate-selected trustee selection process composed of Dariusz Jemielniak, Nataliia Tymkiv, Esra'a Al Shafei, Kathy Collins, and Shani Evenstein Sigalov [3]. The group is tasked with providing Board oversight for the 2024 trustee selection process, and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 2024: Call for candidates and call for questions * June 2024: Affiliates vote to shortlist 12 candidates (no shortlisting if 15 or less candidates apply) [5] * June-August 2024: Campaign period * End of August / beginning of September 2024: Two-week community voting period * October–November 2024: Background check of selected candidates * Board's Meeting in December 2024: New trustees seated Learn more about the 2024 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|this Meta-wiki page]], and make your plan. '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2024 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Election Volunteers|Meta-wiki page]]. Best regards, [[m:Special:MyLanguage/User:Pundit|Dariusz Jemielniak]] (Governance Committee Chair, Board Selection Working Group) [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2021/Results#Elected [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Minutes:2023-08-15#Governance_Committee [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] Even though the ideal number is 12 candidates for 4 open seats, the shortlisting process will be triggered if there are more than 15 candidates because the 1-3 candidates that are removed might feel ostracized and it would be a lot of work for affiliates to carry out the shortlisting process to only eliminate 1-3 candidates from the candidate list.<section end="announcement-content" /> </div> [[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]]19:58, 12-Mart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MPossoupe (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26349432 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through May 9, 2024. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 20:21, 25-Aprel 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Sign up for the language community meeting on May 31st, 16:00 UTC</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/>Hello all, The next language community meeting is scheduled in a few weeks - May 31st at 16:00 UTC. If you're interested, you can [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Wikimedia_Language_engineering/Community_meetings#31_May_2024 sign up on this wiki page]. This is a participant-driven meeting, where we share language-specific updates related to various projects, collectively discuss technical issues related to language wikis, and work together to find possible solutions. For example, in the last meeting, the topics included the machine translation service (MinT) and the languages and models it currently supports, localization efforts from the Kiwix team, and technical challenges with numerical sorting in files used on Bengali Wikisource. Do you have any ideas for topics to share technical updates related to your project? Any problems that you would like to bring for discussion during the meeting? Do you need interpretation support from English to another language? Please reach out to me at ssethi(__AT__)wikimedia.org and [[etherpad:p/language-community-meeting-may-2024|add agenda items to the document here]]. We look forward to your participation! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:23, 14-May 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Feedback invited on Procedure for Sibling Project Lifecycle</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' [[File:Sibling Project Lifecycle Conversation 3.png|150px|right|link=:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle]] Dear community members, The [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee]] (CAC) of the [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] invites you to give feedback on a '''[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle|draft Procedure for Sibling Project Lifecycle]]'''. This draft Procedure outlines proposed steps and requirements for opening and closing Wikimedia Sibling Projects, and aims to ensure any newly approved projects are set up for success. This is separate from the procedures for opening or closing language versions of projects, which is handled by the [[:m:Special:MyLanguage/Language committee|Language Committee]] or [[m:Special:MyLanguage/Closing_projects_policy|closing projects policy]]. You can find the details on [[:m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle#Review|this page]], as well as the ways to give your feedback from today until the end of the day on '''June 23, 2024''', anywhere on Earth. You can also share information about this with the interested project communities you work with or support, and you can also help us translate the procedure into more languages, so people can join the discussions in their own language. On behalf of the CAC,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:26, 22-May 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Announcing the first Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello, The scrutineers have finished reviewing the vote results. We are following up with the results of the first [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) election]]. We are pleased to announce the following individuals as regional members of the U4C, who will fulfill a two-year term: * North America (USA and Canada) ** – * Northern and Western Europe ** [[m:Special:MyLanguage/User:Ghilt|Ghilt]] * Latin America and Caribbean ** – * Central and East Europe (CEE) ** — * Sub-Saharan Africa ** – * Middle East and North Africa ** [[m:Special:MyLanguage/User:Ibrahim.ID|Ibrahim.ID]] * East, South East Asia and Pacific (ESEAP) ** [[m:Special:MyLanguage/User:0xDeadbeef|0xDeadbeef]] * South Asia ** – The following individuals are elected to be community-at-large members of the U4C, fulfilling a one-year term: * [[m:Special:MyLanguage/User:Barkeep49|Barkeep49]] * [[m:Special:MyLanguage/User:Superpes15|Superpes15]] * [[m:Special:MyLanguage/User:Civvì|Civvì]] * [[m:Special:MyLanguage/User:Luke081515|Luke081515]] * – * – * – * – Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community. Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. Follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-wiki]]. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:15, 3-Iyun 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The final text of the Wikimedia Movement Charter is now on Meta</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hi everyone, The final text of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] is now up on Meta in more than 20 languages for your reading. '''What is the Wikimedia Movement Charter?''' The Wikimedia Movement Charter is a proposed document to define roles and responsibilities for all the members and entities of the Wikimedia movement, including the creation of a new body – the Global Council – for movement governance. '''Join the Wikimedia Movement Charter “Launch Party”''' Join the [[m:Special:MyLanguage/Event:Movement Charter Launch Party|“Launch Party”]] on '''June 20, 2024''' at '''14.00-15.00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1718892000 your local time]). During this call, we will celebrate the release of the final Charter and present the content of the Charter. Join and learn about the Charter before casting your vote. '''Movement Charter ratification vote''' Voting will commence on SecurePoll on '''June 25, 2024''' at '''00:01 UTC''' and will conclude on '''July 9, 2024''' at '''23:59 UTC.''' You can read more about the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|voting process, eligibility criteria, and other details]] on Meta. If you have any questions, please leave a comment on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter|Meta talk page]] or email the MCDC at [mailto:mcdc@wikimedia.org mcdc@wikimedia.org]. On behalf of the MCDC,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:45, 11-Iyun 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Voting to ratify the Wikimedia Movement Charter is now open – cast your vote</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello everyone, The voting to ratify the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|'''Wikimedia Movement Charter''']] is now open. The Wikimedia Movement Charter is a document to define roles and responsibilities for all the members and entities of the Wikimedia movement, including the creation of a new body – the Global Council – for movement governance. The final version of the Wikimedia Movement Charter is [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|available on Meta in different languages]] and attached [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wikimedia_Movement_Charter_(June_2024).pdf here in PDF format] for your reading. Voting commenced on SecurePoll on '''June 25, 2024''' at '''00:01 UTC''' and will conclude on '''July 9, 2024''' at '''23:59 UTC'''. Please read more on the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|voter information and eligibility details]]. After reading the Charter, please [[Special:SecurePoll/vote/398|'''vote here''']] and share this note further. If you have any questions about the ratification vote, please contact the Charter Electoral Commission at [mailto:cec@wikimedia.org '''cec@wikimedia.org''']. On behalf of the CEC,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 10:52, 25-Iyun 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Voting to ratify the Wikimedia Movement Charter is ending soon</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello everyone, This is a kind reminder that the voting period to ratify the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] will be closed on '''July 9, 2024''', at '''23:59 UTC'''. If you have not voted yet, please vote [[m:Special:SecurePoll/vote/398|on SecurePoll]]. On behalf of the [[m:Special:MyLanguage/Movement_Charter/Ratification/Voting#Electoral_Commission|Charter Electoral Commission]],<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 03:46, 8-Iyul 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">U4C Special Election - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, A special election has been called to fill additional vacancies on the U4C. The call for candidates phase is open from now through July 19, 2024. The [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the [[:foundation:Wikimedia Foundation Universal Code of Conduct|UCoC]]. Community members are invited to submit their applications in the special election for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please review the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|U4C Charter]]. In this special election, according to [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#2. Elections and Terms|chapter 2 of the U4C charter]], there are 9 seats available on the U4C: '''four''' community-at-large seats and '''five''' regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement. [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#5. Glossary|No more than two members of the U4C can be elected from the same home wiki]]. Therefore, candidates must not have English Wikipedia, German Wikipedia, or Italian Wikipedia as their home wiki. Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Meta-wiki]]. In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:03, 10-Iyul 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimedia Movement Charter ratification voting results</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello everyone, After carefully tallying both individual and affiliate votes, the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting#Electoral Commission|Charter Electoral Commission]] is pleased to announce the final results of the Wikimedia Movement Charter voting.   As [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter#Thank you for your participation in the Movement Charter ratification vote!|communicated]] by the Charter Electoral Commission, we reached the quorum for both Affiliate and individual votes by the time the vote closed on '''July 9, 23:59 UTC'''. We thank all 2,451 individuals and 129 Affiliate representatives who voted in the ratification process. Your votes and comments are invaluable for the future steps in Movement Strategy. The final results of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] ratification voting held between 25 June and 9 July 2024 are as follows: '''Individual vote:''' Out of 2,451 individuals who voted as of July 9 23:59 (UTC), 2,446 have been accepted as valid votes. Among these, '''1,710''' voted “yes”; '''623''' voted “no”; and '''113''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 73.30% voted to approve the Charter (1710/2333), while 26.70% voted to reject the Charter (623/2333). '''Affiliates vote:''' Out of 129 Affiliates designated voters who voted as of July 9 23:59 (UTC), 129 votes are confirmed as valid votes. Among these, '''93''' voted “yes”; '''18''' voted “no”; and '''18''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 83.78% voted to approve the Charter (93/111), while 16.22% voted to reject the Charter (18/111). '''Board of Trustees of the Wikimedia Foundation:''' The Wikimedia Foundation Board of Trustees voted '''not to ratify''' the proposed Charter during their special Board meeting on July 8, 2024. The Chair of the Wikimedia Foundation Board of Trustees, Nataliia Tymkiv, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/Board_resolution_and_vote_on_the_proposed_Movement_Charter|shared the result of the vote, the resolution, meeting minutes and proposed next steps]].   With this, the Wikimedia Movement Charter in its current revision is '''not ratified'''. We thank you for your participation in this important moment in our movement’s governance. The Charter Electoral Commission, [[m:User:Abhinav619|Abhinav619]], [[m:User:Borschts|Borschts]], [[m:User:Iwuala Lucy|Iwuala Lucy]], [[m:User:Tochiprecious|Tochiprecious]], [[m:User:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]]<section end="announcement-content" /> </div> [[Foydalanuvchi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:MediaWiki message delivery|munozara]]) 17:53, 18-iyul 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote now to fill vacancies of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through '''August 10, 2024'''. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:47, 27-iyul 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder! Vote closing soon to fill vacancies of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, The voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is closing soon. It is open through 10 August 2024. Read the information on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election#Voting|the voting page on Meta-wiki to learn more about voting and voter eligibility]]. If you are eligible to vote and have not voted in this special election, it is important that you vote now. '''Why should you vote?''' The U4C is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community input into the committee membership is critical to the success of the UCoC. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 15:31, 6-avgust 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Coming soon: A new sub-referencing feature – try it!</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Sub-referencing"/> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]] Hello. For many years, community members have requested an easy way to re-use references with different details. Now, a MediaWiki solution is coming: The new sub-referencing feature will work for wikitext and Visual Editor and will enhance the existing reference system. You can continue to use different ways of referencing, but you will probably encounter sub-references in articles written by other users. More information on [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|the project page]]. '''We want your feedback''' to make sure this feature works well for you: * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|Please try]] the current state of development on beta wiki and [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|let us know what you think]]. * [[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|Sign up here]] to get updates and/or invites to participate in user research activities. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team is planning to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We will reach out to creators/maintainers of tools and templates related to references beforehand. Please help us spread the message. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC) <section end="Sub-referencing"/> </div> <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=27309345 --> == Sign up for the language community meeting on August 30th, 15:00 UTC == Hi all, The next language community meeting is scheduled in a few weeks—on August 30th at 15:00 UTC. If you're interested in joining, you can [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#30_August_2024 sign up on this wiki page]. This participant-driven meeting will focus on sharing language-specific updates related to various projects, discussing technical issues related to language wikis, and working together to find possible solutions. For example, in the last meeting, topics included the Language Converter, the state of language research, updates on the Incubator conversations, and technical challenges around external links not working with special characters on Bengali sites. Do you have any ideas for topics to share technical updates or discuss challenges? Please add agenda items to the document [https://etherpad.wikimedia.org/p/language-community-meeting-aug-2024 here] and reach out to ssethi(__AT__)wikimedia.org. We look forward to your participation! [[Foydalanuvchi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:MediaWiki message delivery|munozara]]) 23:21, 22-avgust 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Announcing the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/board-elections@lists.wikimedia.org/thread/OKCCN2CANIH2K7DXJOL2GPVDFWL27R7C/ Original message at wikimedia-l]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, The scrutineers have finished reviewing the vote and the [[m:Special:MyLanguage/Elections Committee|Elections Committee]] have certified the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Results|results]] for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) special election]]. I am pleased to announce the following individual as regional members of the U4C, who will fulfill a term until 15 June 2026: * North America (USA and Canada) ** Ajraddatz The following seats were not filled during this special election: * Latin America and Caribbean * Central and East Europe (CEE) * Sub-Saharan Africa * South Asia * The four remaining Community-At-Large seats Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community. Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. You can follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-Wiki]]. On behalf of the U4C and the Elections Committee,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 14:07, 2-sentyabr 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: Vote for the 2024 Board of Trustees!</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Board of Trustees election]] is now open. There are twelve (12) candidates running for four (4) seats on the Board. Learn more about the candidates by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Candidates|reading their statements]] and their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Questions_for_candidates|answers to community questions]]. When you are ready, go to the [[Special:SecurePoll/vote/400|SecurePoll]] voting page to vote. '''The vote is open from September 3rd at 00:00 UTC to September 17th at 23:59 UTC'''. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Voter_eligibility_guidelines|voter eligibility page]]. Best regards, The Elections Committee and Board Selection Working Group<section end="announcement-content" /> </div> [[Foydalanuvchi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:MediaWiki message delivery|munozara]]) 12:16, 3-sentyabr 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == 'Wikidata item' link is moving. Find out where... == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"><i>Apologies for cross-posting in English. Please consider translating this message.</i>{{tracked|T66315}} Hello everyone, a small change will soon be coming to the user-interface of your Wikimedia project. The [[d:Q16222597|Wikidata item]] [[w:|sitelink]] currently found under the <span style="color: #54595d;"><u>''General''</u></span> section of the '''Tools''' sidebar menu will move into the <span style="color: #54595d;"><u>''In Other Projects''</u></span> section. We would like the Wiki communities feedback so please let us know or ask questions on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Discussion page]] before we enable the change which can take place October 4 2024, circa 15:00 UTC+2. More information can be found on [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|the project page]].<br><br>We welcome your feedback and questions.<br> [[Foydalanuvchi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:MediaWiki message delivery|munozara]]) 18:58, 2024-yil 27-sentyabr (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27524260 --> == <span lang="en" dir="ltr">Preliminary results of the 2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, Thank you to everyone who participated in the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees election]]. Close to 6000 community members from more than 180 wiki projects have voted. The following four candidates were the most voted: # [[User:Kritzolina|Christel Steigenberger]] # [[User:Nadzik|Maciej Artur Nadzikiewicz]] # [[User:Victoria|Victoria Doronina]] # [[User:Laurentius|Lorenzo Losa]] While these candidates have been ranked through the vote, they still need to be appointed to the Board of Trustees. They need to pass a successful background check and meet the qualifications outlined in the Bylaws. New trustees will be appointed at the next Board meeting in December 2024. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Results|Learn more about the results on Meta-Wiki.]] Best regards, The Elections Committee and Board Selection Working Group <section end="announcement-content" /> </div> [[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]] 08:27, 2024-yil 14-oktyabr (UTC) <!-- Message sent by User:MPossoupe (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations_Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on 16 October 2024. Applications for the Affiliations Committee close on 18 November 2024, and applications for the Ombuds commission and the Case Review Committee close on 2 December 2024. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation/Legal/Committee_appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email [mailto:cst@wikimedia.org cst@wikimedia.org] with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:09, 2024-yil 16-oktyabr (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27601062 --> == 'Wikidata item' link is moving, finally. == Hello everyone, I previously wrote on the 27th September to advise that the ''Wikidata item'' sitelink will change places in the sidebar menu, moving from the '''General''' section into the '''In Other Projects''' section. The scheduled rollout date of 04.10.2024 was delayed due to a necessary request for Mobile/MinervaNeue skin. I am happy to inform that the global rollout can now proceed and will occur later today, 22.10.2024 at 15:00 UTC-2. [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Please let us know]] if you notice any problems or bugs after this change. There should be no need for null-edits or purging cache for the changes to occur. Kind regards, -[[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] 11:30, 2024-yil 22-oktyabr (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27535421 --> == Sign up for the language community meeting on November 29th, 16:00 UTC == Hello everyone, The next language community meeting is coming up next week, on November 29th, at 16:00 UTC (Zonestamp! For your timezone <https://zonestamp.toolforge.org/1732896000>). If you're interested in joining, you can sign up on this wiki page: <https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#29_November_2024>. This participant-driven meeting will be organized by the Wikimedia Foundation’s Language Product Localization team and the Language Diversity Hub. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Moore Wikipedia, and the language support track at Wiki Indaba. We will also have members from the Wayuunaiki community joining us to share their experiences with the Incubator and as a new community within our movement. This meeting will have a Spanish interpretation. Looking forward to seeing you at the language community meeting! Cheers, [[User:SSethi (WMF)|Srishti]] 19:55, 2024-yil 21-noyabr (UTC) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 --> == Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:12, 2025-yil 24-yanvar (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 --> == Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:49, 2025-yil 3-fevral (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28198931 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your Wiktionary. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this transition disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Confidence_Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Wiktionary Announcement|{{MediaWiki:Please-translate}}]]</em> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:CAnanian (WMF)|C. Scott Ananian]] (Parsoid technical lead)</bdi> 20:48, 2025-yil 12-fevral (UTC) <!-- Message sent by User:CAnanian (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-02-12_Wiktionaries&oldid=28256121 --> :We are going to wait on this because Parsoid does not support language variants fully yet. [[Foydalanuvchi:SSastry (WMF)|SSastry (WMF)]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:SSastry (WMF)|munozara]]) 21:15, 2025-yil 13-fevral (UTC) == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone! [[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]] We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''. This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba. '''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''. Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language & Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]]. We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 08:30, 2025-yil 22-fevral (UTC) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28217779 --> == Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 18:52, 2025-yil 7-mart (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 --> == Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon. Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 02:05, 2025-yil 4-aprel (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:35, 2025-yil 17-aprel (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 03:42, 2025-yil 29-aprel (UTC)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]]. You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC. If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|munozara]])</bdi> 22:08, 2025-yil 15-may (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 15:27, 2025-yil 22-may (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6] * June 17 – July 1, 2025: Call for candidates * July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5] * August 2025: Campaign period * August – September 2025: Two-week community voting period * October – November 2025: Background check of selected candidates * Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]]. '''Call for Questions''' In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]] '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]] Thank you! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates Best regards, Victoria Doronina Board Liaison to the Elections Committee Governance Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[Foydalanuvchi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:MediaWiki message delivery|munozara]]) 03:08, 2025-yil 28-may (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:01, 2025-yil 13-iyun (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> [[Foydalanuvchi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:MediaWiki message delivery|munozara]]) 17:45, 2025-yil 17-iyun (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 --> == <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Dear Wikimedia Community, The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]]. A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity. Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact. Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement. Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate. Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended. === Wikispore === The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects. After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future. As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting. Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed. === Wikinews === We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways. Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years. While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews. Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs. SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives. '''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to: *Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects, *Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace, *Merge content into compatibly licensed external projects, *Archive Wikinews projects. Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels. === Feedback and next steps === We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language. I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 20:58, 2025-yil 27-iyun (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> 21:37, 2025-yil 26-avgust (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 --> == Upcoming Dark Mode user interface rollout for anonymous Wikimedia sites users == <div lang="en" dir="ltr"> {{int:Hello}} Wikimedians, Apologies if this message is not in your language. {{int:please-translate}}. The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will launch the Dark mode feature for anonymous users on all Wikimedia sites, including yours, on October 29, 2025. [[:en:Special:MyLanguage/Light-on-dark color scheme|Dark mode]] is an option that allows users to view pages in light-coloured text, and icons on a dark background. Once it is available for anonymous users, they can enable it when using various devices. More information on ways to enable it can be found on [[:en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Dark mode#Options for anyone|this page]]. Given many pages are still not compatible with dark mode this will be an opt-in feature and not automatically apply to pages. Dark mode requires modifications to content pages and templates, and since our initial launch [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/dark-modes-bright-future-how-dark-mode-will-transform-wikipedias-accessibility/ in July 2024], we have been working with communities and helping them prepare for dark mode. Before the rollout, it is essential that template authors and technical contributors test dark mode and read [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|this page]] to learn how to make pages Dark mode-ready and address any compatibility issues found in templates. We will fix most color compatibility issues only on the most-viewed pages on projects with over 5 million monthly page views. Technical contributors with an account should opt into dark mode currently using preferences or settings and test pages and seek help before the release to ensure everything complies before the enablement. If you have any questions or need help, please [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|contact the Reader Experience team]] for support. Thank you! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> 02:08, 2025-yil 30-sentyabr (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_mass_message_list_(October_2025)&oldid=29358561 --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[Foydalanuvchi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:MediaWiki message delivery|munozara]]) 04:49, 2025-yil 9-oktyabr (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:44, 2025-yil 20-oktyabr (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:14, 2025-yil 30-oktyabr (UTC) <!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:23, 2025-yil 20-noyabr (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:02, 2026-yil 19-yanvar (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Foydalanuvchi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:MediaWiki message delivery|munozara]]) 00:58, 2026-yil 26-aprel (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 2026-yil 27-may (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> n4t8jzmpike9203jpcdfnv6cjvd5yl9 0 16305 638925 631672 2026-05-27T19:06:44Z Yokubjon Juraev 8265 [[Special:Contributions/185.139.138.157|185.139.138.157]] ([[User talk:185.139.138.157|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/631672|631672]]-sonli tahrir qaytarildi 638925 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''chi-roy-li''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''1 '''{{sft.|uz}} Husni odatdagidan ortiq; [[goʻzal]]; [[koʻrkam]]. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} qiz.}} n {{misol|Chol-ning kelini {{ajrat|chiroyli}}, oppoq, koʻzga yaqin ju-von edi.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Shaharda shunday {{ajrat|chiroyli}} qizlar bor — koʻrsang, ogʻzing ochiladi.}} "Yoshlik" '''2 '''{{sft.|uz}} Koʻrinishi, tashqi qiyofasi koʻzga yoqimli koʻrinadigan. {{misol|Eng {{ajrat|chiroyli}} qush de-ganda, hammaning koʻz oʻngiga oqqush kelishi tabiiy.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Bilasizmi, dunyoda {{ajrat|chiroyli}} narsalar shunday koʻpki! Oʻrmon, kapalak, tong, oʻtloq, tun..|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Davr mening taqdirimda}}. '''3 '''{{sft.|uz}} Manzarasi koʻzga [[yoqimli]]; [[koʻrkam]]. {{misol|Fargʻonadan yoʻlga chiqqan yengil mashina {{ajrat|chiroyli}} asfalt yoʻlda uchib borardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. {{misol|-Markaz {{ajrat|chiroyli}} boʻlib ketdi-a, odam suyunadi, — dedi Charos mamnun jil-mayib.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. '''4''' {{sft.|uz}} [[Yaxshi]]; [[oʻrinli]]; [[manzur]]. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} gap. {{ajrat|Chiroyli}} toʻy.}} n {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} maʼruzaga mahliyo boʻlib, ruhiyatimda sustkashlik bosh-landi.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. {{misol|Ming afsuski, hozir toʻylarda oʻyin-kulgi, {{ajrat|chiroyli}} anʼanalar sanʼatini namoyish qilish emas, isrofgarchiliklar meʼyoridan oshib ketadi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. {{misol|Har bir ota-ona orziqib koʻrgan farzandiga {{ajrat|chiroyli}} va maz-mundor ism qoʻyishga harakat qiladi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. '''5''' {{rvsh.|uz}} [[Yoqimli]], [[jozibali]], [[batartib]]; oʻrniga qoʻyib. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} gapirmoq. {{ajrat|Chiroyli}} kodam taiglamoq. {{ajrat|Chiroyli}} kiyinmoq.}} a {{misol|-Voy, shunaqami? — Oftob oʻspiringa qarab, {{ajrat|chiroyli}} jilmaydi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}. {{misol|Biror ishni puxta va {{ajrat|chiroyli}} qilgan odamni tang-ri doʻst tutadi.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. === Sinonimlari === * [[goʻzal]] * [[latofatli]] * [[xushsurat]] * [[barno]] === Antonimlari === * [[xunuk]] {{OʻTIL|ЧИРОЙЛИ}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''chiroyli'''<br /> [[красивый]], [[миловидный]]; [[прелестный]]; [[прекрасный]]; {{tarjmisoli|~ qiz }} красивая девушка; {{tarjmisoli|~ manzara }} красивый вид, прелестный пейзаж; {{tarjmisoli|chip-~ }} очень красивый; достаточно красивый; вполне приличный; {{tarjmisoli|~ gap }} прекрасные слова.<br /> }} cekbwu9luhzym6wr7slcb83n8ybe58j 638926 638925 2026-05-27T19:07:21Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 638926 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''chi-roy-li''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''1 '''{{sft.|uz}} Husni odatdagidan ortiq; [[goʻzal]]; [[koʻrkam]]. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} qiz.}} n {{misol|Chol-ning kelini {{ajrat|chiroyli}}, oppoq, koʻzga yaqin ju-von edi.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Shaharda shunday {{ajrat|chiroyli}} qizlar bor — koʻrsang, ogʻzing ochiladi.}} "Yoshlik" '''2 '''{{sft.|uz}} Koʻrinishi, tashqi qiyofasi koʻzga yoqimli koʻrinadigan. {{misol|Eng {{ajrat|chiroyli}} qush de-ganda, hammaning koʻz oʻngiga oqqush kelishi tabiiy.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Bilasizmi, dunyoda {{ajrat|chiroyli}} narsalar shunday koʻpki! Oʻrmon, kapalak, tong, oʻtloq, tun..|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Davr mening taqdirimda}}. '''3 '''{{sft.|uz}} Manzarasi koʻzga [[yoqimli]]; [[koʻrkam]]. {{misol|Fargʻonadan yoʻlga chiqqan yengil mashina {{ajrat|chiroyli}} asfalt yoʻlda uchib borardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. {{misol|-Markaz {{ajrat|chiroyli}} boʻlib ketdi-a, odam suyunadi, — dedi Charos mamnun jil-mayib.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. '''4''' {{sft.|uz}} [[Yaxshi]]; [[oʻrinli]]; [[manzur]]. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} gap. {{ajrat|Chiroyli}} toʻy.}} n {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} maʼruzaga mahliyo boʻlib, ruhiyatimda sustkashlik bosh-landi.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. {{misol|Ming afsuski, hozir toʻylarda oʻyin-kulgi, {{ajrat|chiroyli}} anʼanalar sanʼatini namoyish qilish emas, isrofgarchiliklar meʼyoridan oshib ketadi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. {{misol|Har bir ota-ona orziqib koʻrgan farzandiga {{ajrat|chiroyli}} va maz-mundor ism qoʻyishga harakat qiladi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. '''5''' {{rvsh.|uz}} [[Yoqimli]], [[jozibali]], [[batartib]]; oʻrniga qoʻyib. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} gapirmoq. {{ajrat|Chiroyli}} kodam taiglamoq. {{ajrat|Chiroyli}} kiyinmoq.}} a {{misol|-Voy, shunaqami? — Oftob oʻspiringa qarab, {{ajrat|chiroyli}} jilmaydi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}. {{misol|Biror ishni puxta va {{ajrat|chiroyli}} qilgan odamni tang-ri doʻst tutadi.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. === Sinonimlari === [[ko‘xlik]], [[goʻzal]], [[latofatli]], [[xushsurat]], [[barno]] === Antonimlari === * [[xunuk]] {{OʻTIL|ЧИРОЙЛИ}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''chiroyli'''<br /> [[красивый]], [[миловидный]]; [[прелестный]]; [[прекрасный]]; {{tarjmisoli|~ qiz }} красивая девушка; {{tarjmisoli|~ manzara }} красивый вид, прелестный пейзаж; {{tarjmisoli|chip-~ }} очень красивый; достаточно красивый; вполне приличный; {{tarjmisoli|~ gap }} прекрасные слова.<br /> }} s720jyao4hkbj03939i9ffpw6u7vpfq 638927 638926 2026-05-27T19:07:36Z Yokubjon Juraev 8265 /* Antonimlari */ 638927 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''chi-roy-li''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''1 '''{{sft.|uz}} Husni odatdagidan ortiq; [[goʻzal]]; [[koʻrkam]]. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} qiz.}} n {{misol|Chol-ning kelini {{ajrat|chiroyli}}, oppoq, koʻzga yaqin ju-von edi.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Shaharda shunday {{ajrat|chiroyli}} qizlar bor — koʻrsang, ogʻzing ochiladi.}} "Yoshlik" '''2 '''{{sft.|uz}} Koʻrinishi, tashqi qiyofasi koʻzga yoqimli koʻrinadigan. {{misol|Eng {{ajrat|chiroyli}} qush de-ganda, hammaning koʻz oʻngiga oqqush kelishi tabiiy.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Bilasizmi, dunyoda {{ajrat|chiroyli}} narsalar shunday koʻpki! Oʻrmon, kapalak, tong, oʻtloq, tun..|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Davr mening taqdirimda}}. '''3 '''{{sft.|uz}} Manzarasi koʻzga [[yoqimli]]; [[koʻrkam]]. {{misol|Fargʻonadan yoʻlga chiqqan yengil mashina {{ajrat|chiroyli}} asfalt yoʻlda uchib borardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. {{misol|-Markaz {{ajrat|chiroyli}} boʻlib ketdi-a, odam suyunadi, — dedi Charos mamnun jil-mayib.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. '''4''' {{sft.|uz}} [[Yaxshi]]; [[oʻrinli]]; [[manzur]]. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} gap. {{ajrat|Chiroyli}} toʻy.}} n {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} maʼruzaga mahliyo boʻlib, ruhiyatimda sustkashlik bosh-landi.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. {{misol|Ming afsuski, hozir toʻylarda oʻyin-kulgi, {{ajrat|chiroyli}} anʼanalar sanʼatini namoyish qilish emas, isrofgarchiliklar meʼyoridan oshib ketadi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. {{misol|Har bir ota-ona orziqib koʻrgan farzandiga {{ajrat|chiroyli}} va maz-mundor ism qoʻyishga harakat qiladi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. '''5''' {{rvsh.|uz}} [[Yoqimli]], [[jozibali]], [[batartib]]; oʻrniga qoʻyib. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} gapirmoq. {{ajrat|Chiroyli}} kodam taiglamoq. {{ajrat|Chiroyli}} kiyinmoq.}} a {{misol|-Voy, shunaqami? — Oftob oʻspiringa qarab, {{ajrat|chiroyli}} jilmaydi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}. {{misol|Biror ishni puxta va {{ajrat|chiroyli}} qilgan odamni tang-ri doʻst tutadi.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. === Sinonimlari === [[ko‘xlik]], [[goʻzal]], [[latofatli]], [[xushsurat]], [[barno]] === Antonimlari === [[xunuk]] {{OʻTIL|ЧИРОЙЛИ}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''chiroyli'''<br /> [[красивый]], [[миловидный]]; [[прелестный]]; [[прекрасный]]; {{tarjmisoli|~ qiz }} красивая девушка; {{tarjmisoli|~ manzara }} красивый вид, прелестный пейзаж; {{tarjmisoli|chip-~ }} очень красивый; достаточно красивый; вполне приличный; {{tarjmisoli|~ gap }} прекрасные слова.<br /> }} 1mlqrcgdtdkoyc4pz82pu7oki53l6qx 638928 638927 2026-05-27T19:09:42Z Yokubjon Juraev 8265 638928 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''chi-roy-li''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #{{sft.|uz}} Husni odatdagidan ortiq; [[goʻzal]]; [[koʻrkam]]. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} qiz.}} {{misol|Cholning kelini {{ajrat|chiroyli}}, oppoq, koʻzga yaqin juvon edi.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}} {{misol|Shaharda shunday {{ajrat|chiroyli}} qizlar bor - koʻrsang, ogʻzing ochiladi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"}} #{{sft.|uz}} Koʻrinishi, tashqi qiyofasi koʻzga yoqimli koʻrinadigan. {{misol|Eng {{ajrat|chiroyli}} qush deganda, hammaning koʻz oʻngiga oqqush kelishi tabiiy.|Gazetadan}} {{misol|Bilasizmi, dunyoda {{ajrat|chiroyli}} narsalar shunday koʻpki! Oʻrmon, kapalak, tong, oʻtloq, tun..|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Davr mening taqdirimda}} '''3 '''{{sft.|uz}} Manzarasi koʻzga [[yoqimli]]; [[koʻrkam]]. {{misol|Fargʻonadan yoʻlga chiqqan yengil mashina {{ajrat|chiroyli}} asfalt yoʻlda uchib borardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. {{misol|-Markaz {{ajrat|chiroyli}} boʻlib ketdi-a, odam suyunadi, - dedi Charos mamnun jilmayib.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} '''4''' {{sft.|uz}} [[Yaxshi]]; [[oʻrinli]]; [[manzur]]. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} gap. {{ajrat|Chiroyli}} toʻy.}} {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} maʼruzaga mahliyo boʻlib, ruhiyatimda sustkashlik boshlandi.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. {{misol|Ming afsuski, hozir toʻylarda oʻyin-kulgi, {{ajrat|chiroyli}} anʼanalar sanʼatini namoyish qilish emas, isrofgarchiliklar meʼyoridan oshib ketadi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. {{misol|Har bir ota-ona orziqib koʻrgan farzandiga {{ajrat|chiroyli}} va maz-mundor ism qoʻyishga harakat qiladi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} '''5''' {{rvsh.|uz}} [[Yoqimli]], [[jozibali]], [[batartib]]; oʻrniga qoʻyib. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} gapirmoq. {{ajrat|Chiroyli}} kodam taiglamoq. {{ajrat|Chiroyli}} kiyinmoq.}} a {{misol|-Voy, shunaqami? — Oftob oʻspiringa qarab, {{ajrat|chiroyli}} jilmaydi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}. {{misol|Biror ishni puxta va {{ajrat|chiroyli}} qilgan odamni tangri doʻst tutadi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} === Sinonimlari === [[ko‘xlik]], [[goʻzal]], [[latofatli]], [[xushsurat]], [[barno]] === Antonimlari === [[xunuk]] {{OʻTIL|ЧИРОЙЛИ}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''chiroyli'''<br /> [[красивый]], [[миловидный]]; [[прелестный]]; [[прекрасный]]; {{tarjmisoli|~ qiz }} красивая девушка; {{tarjmisoli|~ manzara }} красивый вид, прелестный пейзаж; {{tarjmisoli|chip-~ }} очень красивый; достаточно красивый; вполне приличный; {{tarjmisoli|~ gap }} прекрасные слова.<br /> }} 7pp77uiarzaagh5b7jssai3ah6fr4mb 638929 638928 2026-05-27T19:10:23Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638929 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''chi-roy-li''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #{{sft.|uz}} Husni odatdagidan ortiq; [[goʻzal]]; [[koʻrkam]]. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} qiz.}} {{misol|Cholning kelini {{ajrat|chiroyli}}, oppoq, koʻzga yaqin juvon edi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} {{misol|Shaharda shunday {{ajrat|chiroyli}} qizlar bor - koʻrsang, ogʻzing ochiladi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #{{sft.|uz}} Koʻrinishi, tashqi qiyofasi koʻzga yoqimli koʻrinadigan. {{misol|Eng {{ajrat|chiroyli}} qush deganda, hammaning koʻz oʻngiga oqqush kelishi tabiiy.|Gazetadan}} {{misol|Bilasizmi, dunyoda {{ajrat|chiroyli}} narsalar shunday koʻpki! Oʻrmon, kapalak, tong, oʻtloq, tun..|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Davr mening taqdirimda}} '''3 '''{{sft.|uz}} Manzarasi koʻzga [[yoqimli]]; [[koʻrkam]]. {{misol|Fargʻonadan yoʻlga chiqqan yengil mashina {{ajrat|chiroyli}} asfalt yoʻlda uchib borardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. {{misol|-Markaz {{ajrat|chiroyli}} boʻlib ketdi-a, odam suyunadi, - dedi Charos mamnun jilmayib.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} '''4''' {{sft.|uz}} [[Yaxshi]]; [[oʻrinli]]; [[manzur]]. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} gap. {{ajrat|Chiroyli}} toʻy.}} {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} maʼruzaga mahliyo boʻlib, ruhiyatimda sustkashlik boshlandi.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. {{misol|Ming afsuski, hozir toʻylarda oʻyin-kulgi, {{ajrat|chiroyli}} anʼanalar sanʼatini namoyish qilish emas, isrofgarchiliklar meʼyoridan oshib ketadi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. {{misol|Har bir ota-ona orziqib koʻrgan farzandiga {{ajrat|chiroyli}} va maz-mundor ism qoʻyishga harakat qiladi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} '''5''' {{rvsh.|uz}} [[Yoqimli]], [[jozibali]], [[batartib]]; oʻrniga qoʻyib. {{misol|{{ajrat|Chiroyli}} gapirmoq. {{ajrat|Chiroyli}} kodam taiglamoq. {{ajrat|Chiroyli}} kiyinmoq.}} a {{misol|-Voy, shunaqami? — Oftob oʻspiringa qarab, {{ajrat|chiroyli}} jilmaydi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}. {{misol|Biror ishni puxta va {{ajrat|chiroyli}} qilgan odamni tangri doʻst tutadi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} === Sinonimlari === [[ko‘xlik]], [[goʻzal]], [[latofatli]], [[xushsurat]], [[barno]] === Antonimlari === [[xunuk]] {{OʻTIL|ЧИРОЙЛИ}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''chiroyli'''<br /> [[красивый]], [[миловидный]]; [[прелестный]]; [[прекрасный]]; {{tarjmisoli|~ qiz }} красивая девушка; {{tarjmisoli|~ manzara }} красивый вид, прелестный пейзаж; {{tarjmisoli|chip-~ }} очень красивый; достаточно красивый; вполне приличный; {{tarjmisoli|~ gap }} прекрасные слова.<br /> }} krqkt2t9ec47xeoiigwxlbr49widw9i 0 18205 638934 558420 2026-05-28T04:09:50Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 638934 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''a-yi-rish''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === : # Ayirmoqfl. har. n. # ''mat. ''Toʻrt arifmetik amalning biri: bir sondan boshqa sonni olib tashlash. :Ayirish belgisi 1) ''mat. ''bir sonni ikkinchi sondan olinishi kerakligini koʻrsatadigan ishora; minus (—) belgisi; 2) ''tlsh. ''ayirish belgisi (ʼ) nomi. === Sinonimlari === [[tutuq]] === Antonimlari === == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>ayirish<br /> 1</b>{{izoh|и. д. от '''}}[[ayirmoq]]''';<br /> '''2 '''{{izoh|мат.}} [[вычитание]]; {{tarjmisoli|ayirish qoidasi }} правило вычитания; {{tarjmisoli|ayirish belgisi }} 1) {{izoh|мат. }}знак вычитания; 2) {{izoh|грам. }}твёрдый знак (ь), разделительный знак.<br /> }} 5qfd1c3myiz9u039ch83vtde5x69v37 0 28084 638911 627147 2026-05-27T12:26:59Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 638911 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tur-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Oyoq uzra tik vaziyatda boʻlmoq. {{misol|Oyoq uchida {{ajrat|tur}}moq. Saf tortib {{ajrat|tur}}-moq. Koʻcha boshida {{ajrat|tur}}gan yigit. Tiz choʻkib yashagandan tik {{ajrat|tur}}ib oʻlgan yaxshiroq.|[[w:Ma-qol|Ma-qol]]}}. n {{misol|[Yoʻlchi\ Qoʻl qovushtirmadi, qanday-dir xomushlik, beparvolik bilan jimgina {{ajrat|tur}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Kirsam, Qoʻqonga ketgan Hayum ponsad uch-toʻrt yigi-ti bilan qushbegining qarshisida {{ajrat|tur}}ibdi. |[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 2 Biror joy-makon, vaqt, holatda mav-jud boʻlmoq. {{misol|Tokchada {{ajrat|tur}}gan soat. Koʻcha che-tida {{ajrat|tur}}gan mashina,}} m {{misol|Madrasa tomi qirrasida {{ajrat|tur}}ib, pastdan paqirda arqon bilan suv tortib olayotgan yigit.. gʻisht tarashlab oʻtirgan keksa odamga oʻzga tilda bir nima dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Oʻq otish nuqtalarida qorovul pulemyotchilar {{ajrat|tur}}ibdi..|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}}. {{misol|Bir haf-ta {{ajrat|tur}}gan boʻlsak, har kuni oltmish xonadon-dan das{{ajrat|tur}}xon chiqadi.|[[w:"Oʻzbekiston qoʻriq-lari"|"Oʻzbekiston qoʻriq-lari"]]}}. {{misol|Biz katta ishlar, ulugʻ oʻzgarishlar arafasida {{ajrat|tur}}ibmiz.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Yangi yer haqida soʻz}}. {{misol|Askarlarimiz dadwi {{ajrat|tur}}ib, dush-manga talafot yetkazar edilar.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Bizning gapimizni ikki qilmaysiz, nima xizmat boʻlsa, belni bogʻlab shay {{ajrat|tur}}asiz.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Inson qalbida ulugʻ va savobli ishlarni qilish istagi bormi, u tek {{ajrat|tur}}olmaydi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 3 Biror joy-makonda istiqomat qil-moq, hayot kechirmoq; yashamoq. {{misol|Mullajon ama-kim bozorga shunday yaqin Gulzorobod mahal-lasida {{ajrat|tur}}adilar.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|..sakson uchga kirgan amakimiz borlar. Sha-harda {{ajrat|tur}}adilar.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}. {{misol|Vaqqos otaning bu yil qishloqda ishi koʻp boʻlgani uchun Omil ham Nodirlarnikida {{ajrat|tur}}adigan boʻldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}}. 4 Umr koʻrmoq, yashamoq; yashab ketmoq. {{misol|Dunyo {{ajrat|tur}}guncha {{ajrat|tur}}ing. Shu ayol bilan ikki ysh}}'''1'''{{misol| {{ajrat|tur}}di. Toʻngʻich farzandi {{ajrat|tur}}madi.}} n {{misol|[Kumri\ Bolasi {{ajrat|tur}}may-{{ajrat|tur}}may, yakka-yolgʻiz arzandasi Tursunboyni, shamolni ham ravo koʻrmay, avaylab boqib katta qildi.}} S. Ahmad, </a><span class="font7" style="font-weight:bold;">^uFk„ 5 Oʻzi birikib kelgan soʻz anglatgan joy, soha, vazifa va shu kabilarda ishlash, shunday ish-vazifani bajarish maʼnosini bildiradi. {{misol|Mudofaada {{ajrat|tur}}moq. Qorovul {{ajrat|tur}}moq.}} n {{misol|Tishdan qaraganda eski, koʻrimsiz, lekin katta, sermol doʻkonda Mirzakarimboy bilan Salimboyvachcha {{ajrat|tur}}ar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 6 Kutgan holda boʻlmoq, boʻlishi, yuz berishi, kelishi umidida boʻlmoq, shu maq-sadda oʻzini tutmoq. {{misol|Bir oz {{ajrat|tur}}aylik-chi, zora kelib qolsa. Shuncha {{ajrat|tur}}dik, yana sabr qi-laylik-chi, ishimiz yurishib qolar.}} 7 Ishlatilmay, sarflanmay, buzilmay, oʻz mavjud holatida boʻlmoq; saqlanmoq. {{misol|Yuborgan narsalaring hammasi {{ajrat|tur}}ibdi. Qirqma qovun koʻp {{ajrat|tur}}adi. Kartoshka, sabzi kabi mahsulotlar maxsus oʻralarda yaxshi tu radi.}} 8 Navbatda, qatorda mavjud boʻlmoq; bor boʻlmoq. {{misol|Chorvadorlarimiz oldida juda mu-him vazifalar {{ajrat|tur}}ibdi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Bugungi kunda insoniyat oldida nihoyat muhim muam-mo {{ajrat|tur}}ibdi, u ham boʻlsa, Yer yuzida tinchlik-ni saqlab qolish.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Sizlarning ol-dingizda dehqonchiliklaringizni yoʻlga qoʻyib yuborish vazifasi {{ajrat|tur}}adi.|[[w:3. Said|3. Said]]|N}}. Safarov, Tarix tilga kirdi. 9 Oʻzi birikib kelgan soʻz anglatgan daraja, mavqe, qiymat va shu kabilarga egalikni bildiradi. {{misol|[Yormat] Hammasini tushuntir-di: ot, arava besh ming soʻm {{ajrat|tur}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bizning jamiyatimizda inson nurdek pokiza, nondek aziz, u har qan-day boylikdan yuqori {{ajrat|tur}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 10 Yotgan, oʻtirgan va sh.k. holatdan gav-dasini tik holatga olmoq, qaddini tik-lamoq. {{misol|U vannada qancha yotgani bilan dili ravshan tortmasligini bilib, oʻrnidan {{ajrat|tur}}-di.|[[w:M. Xayrullayev|M. Xayrullayev]]|Tilla marjoy}}. {{misol|Shiyponda oʻtirgan Nodir bobosini koʻrib, shoshib oʻr-nidan {{ajrat|tur}}di-yu, koʻngli buzilib, salom be-rishniyam unutdi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}}. '''11''' Uygʻonib, oʻrnidan qoʻzgʻalmoq, oʻrnini tark etmoq. {{misol|Meʼmor barvaqt {{ajrat|tur}}ib, uch shogirdi bilan birga tashqari hovlida nonushta qildi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Er-talab bulbullarning xonishidan barvaqt {{ajrat|tur}}ib, uzumzor, paxtazorlarni aylandik. |[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Javohirlar sandigʻi}}. '''12''' {{koʻchma|uz}} Harakatga kelmoq, qoʻzgʻalmoq, koʻtarilmoq (shamol, chang-toʻzon va shu kabilar haqida). {{misol|Keyin dovul {{ajrat|tur}}di.. Moʻytanlar qocha boshladi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}. {{misol|Shamol {{ajrat|tur}}di, chinor yaproqlarining soyasi titray boshladi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. '''13''' ''yord. fl. vazifasida.'' Ravishdoshning -(i)b, -a/ -y qoʻshimchali shakllari bilan qoʻllanib, yetakchi feʼl bildirgan harakatning davom-liligi, vaqtinchalik harakat ekani va b. maʼnolarni bildiradi. {{misol|Qatnab {{ajrat|tur}}moq. Soʻrab {{ajrat|tur}}moq. Baqrayib {{ajrat|tur}}moq. Ishlab {{ajrat|tur}}moq.}} n {{misol|Eshik ochiq boʻlgani uchun ichka-ridan futbol kommentatorining uzuq-yuluq ovozi eshitilib {{ajrat|tur}}ardi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Nozik masala}}. {{misol|Sartaroshlik yomon kasb emas. Oppoq xalapʼgarni kiyib, atir-upalar hidi burqirab {{ajrat|tur}}gan ozoda xonada oʻtirasan.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. :Bir oz turib Bir ozdan soʻng, birpas oʻtib. {{misol|-Oʻqimasang, oʻqimassan. — Keyin bir oz {{ajrat|tur}}ib soʻradilar: -Haydavordimi ?|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. Borib turgan ''q.'' bormoq. Kurakda turmaydigan ''q.'' kurak. Oyoqqa turmoq 1) oyoqqa tayangan holda turmoq, qoʻzgʻalib tik turmoq. U {{misol|nutqini.. tugatganda, butun zal oyoqqa {{ajrat|tur}}ib, gulduros qarsak chaldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari; 2) sogʻayib qaddini rostlamoq, turadigan-yuradigan boʻlmoq}}. {{misol|Xurramov shifo joylarida uzoq davolanib, oxiri oyoqqa {{ajrat|tur}}di.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}}. Turgan ran Biror ish, voqea-hodi-saning soʻzsiz yuz berishi-bermasligini, aniqligini qayd etadi. {{misol|Masʼul lavozimdagi xodim yetti oʻlchab, bir kesmasa, uning xato-si qimmatga tushishi {{ajrat|tur}}gan gap.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Turib olmoq Biror talab, daʼvo va shu kabilardan qaytmaslik, faqat oʻshani qimoya qilmoq. {{misol|Bormayman, deb {{ajrat|tur}}ib oldi.}} n {{misol|Men [oʻqi-mayman deb] soʻzimda {{ajrat|tur}}ib oldim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. U yoqda tursin Faqat ugina (unigina) emas, hatto.. {{misol|Koʻrqoq odam jangda oʻzini yoʻqotib qoʻyishi ayon, hujum u yoqda {{ajrat|tur}}sin, oʻzini himoya qilishni ham unutadi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}}. {{misol|Meʼmor.. hozir tunda Ark tomon borish u yoqda {{ajrat|tur}}sin, sha-har koʻchalarida yurish ham mushkul ekanini tushundi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Qarab tur-moq ''(yoki'' oʻtirmoq) 1) sinchiklab qaramoq, razm solmoq, tikilmoq. ''-Qiziq!'' — {{misol|dedi ho-kim cholga qarab {{ajrat|tur}}ib. Uning soʻzi ohangida masxaralash ham bor edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Far-gʻona t}}. o.; 2) biror kimsa yoki narsaga koʻz-quloq boʻlib turmoq yoki parvarish qilmoq. {{misol|Men bolaga qarab {{ajrat|tur}}dim, onasi non yopdi. shya Saroyda birmuncha mollarimiz boʻlar edi. [Hasanali] Saroyda mollarga qarab {{ajrat|tur}}adir. }}A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar; 3) ''(asosan boʻ-lishsiz shaklda)'' Ish-mashgʻulotsiz holda boʻl-maslik, biror narsa qilmay, jim holatda boʻlmaslik. {{misol|Siz uy solsangiz, men ham qarab {{ajrat|tur}}mayman. yaya \ Yoʻlchi:] Men qarab {{ajrat|tur}}ma-dim: poda boqdim, oʻroqchilik qildim, otbo-qar boʻldim.}} Oybek, Tanlangan asarlar; {{misol|[Boy:\ Bittasi manmi? Bittasi Shoyunus karvonmi? Har kimning karmoni oʻziga maʼlum. Ammo bizlar qarab {{ajrat|tur}}maymiz, qoʻldan kelgancha, hukumatga yordam beramiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Qil ustida turmoq Jid-diy xavf ostida boʻlmoq, halokat yoqasida boʻlmoq. {{misol|Uning hayoti qshg ustida {{ajrat|tur}}ardi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Diyonat}}. === Sinonimlari === [[qo‘pmoq]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУРМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} '''turmoq''' *{{tr}}: [[ayağa kalkmak]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''turmoq I'''<br /> '''1 '''[[стоять]]; [[находиться]] ({{izoh|где-л}}.); {{tarjmisoli|oyoq ustida turmoq }} стоять на ногах; '''[[qimirlamay]] '''({{izoh|или '''}}qimir etmay''') {{tarjmisoli|turmoq }} стоять неподвижно, не шевелясь; '''stol uy oʻrtasida turibdi''' стол стоит (находится) посреди комнаты; '''sen shu yerda tur '''ты постой здесь, ты побудь здесь; '''quyosh tikkada turibdi '''солнце стоит в зените; {{tarjmisoli|hokimiyat tepasida turmoq }} стоять у власти; '''oldimizda katta vazifa turibdi '''перед нами стоит большая задача; '''yangi maktab uchun bino qurish masalasi turibdi '''стоит вопрос о постройке нового здания для школы;<br /> '''2 '''[[быть]], [[иметься]] ({{izoh|где-л}}.), [[храниться]] ({{izoh|где-л. или у кого-л}}.); '''kitobingiz menda turibdi '''ваша книга находится (хранится) у меня; '''Xoʻjayinda mening haqim turibdi hali '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон) Мой заработок за хозяином ({{izoh|т. е. хозяин пока что не отдал заработанные мною деньги}}); '''uning qoʻlida pul turmaydi '''у него деньги не держатся;<br /> '''3 '''[[быть]], [[жить]], [[жительствовать]], [[обитать]], [[пребывать]]; '''turistlar bu yerda uch kun turdi '''туристы пробыли здесь три дня; '''men Toshkentda ikki yil turdim '''я жил в Ташкенте два года; '''siz qayerda turasiz? '''где вы живёте?; где вы обитаете?;<br /> '''4 '''[[вставать]], [[подниматься]]; {{tarjmisoli|oʻrindan turmoq }} 1) вставать с места; '''tur oʻrningdan! '''встань!; 2) вставать, подниматься с постели;''' erta yot, erta tur '''ложись (спать) рано и вставай рано; '''u kasaldan yaqinda turdi '''он (только) недавно оправился от болезни; '''bemor yotganidan '''({{izoh|или '''}}[[yotganicha]]''') '''[[turmadi]] '''[[больной]] [[как]] [[слёг]], [[так]] [[и]] [[не]] [[встал]] ({{izoh|т. е. умер}}); {{tarjmisoli|oyoqqa turmoq }} 1) вставать, становиться; 2) {{izoh|перен}}. становиться на ноги; оправиться;<br /> '''5 '''[[подниматься]], [[начинаться]]; '''qattiq shamol turdi '''поднялся сильный ветер; '''boʻron turdi '''поднялась буря; '''yurt puflasa - shamol turadi '''{{izoh|посл}}. если дунет народ - поднимется ветер;<br /> '''6 '''[[жить]], [[существовать]], [[здравствовать]]; '''dunyo turguncha turing '''живите, пока существует вселенная; живите долгие и долгие годы; '''uning bolasi turmaydi '''у неё дети не живут ({{izoh|т. е. умирают}}); '''uzoq turadigan qovun '''долго хранящаяся дыня;<br /> '''7 '''[[стоять]], [[пробивать]]; {{tarjmisoli|postda turmoq}} стоять на посту; '''u koʻp yildan beri magazinda turadi '''он многие годы находится (на работе) в магазине;<br /> '''8 '''[[находиться]], [[состоять]] ({{izoh|при ком-чём-л}}.); '''u bizning tashkilotimiz hisobida turadi '''он состоит на учёте в нашей организации; {{tarjmisoli|zapasda turmoq }} состоять в запасе; '''otam mening qaramogʻimda turadi '''отец находится на моём иждивении;<br /> '''9 '''[[стоить]]; '''kitob besh soʻm turadi '''книга стоит пять рублей; '''bu gazlama qimmat turadi '''эта ткань дорого стоит;<br /> '''10 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола означает постоянство, регулярность, повторяемость или длительность действия}}: '''soat yurib turibdi '''часы идут;''' bu ariqda suv qishin-yozin oqib turadi '''в этом арыке зимой и летом (постоянно) течёт вода; '''tez-tez kelib turing '''почаще приходите; '''men uni har kuni koʻrib turaman '''я его каждый день вижу; '''bu yerda nima qilib turibsan? '''чего ты здесь стоишь?; что ты тут делаешь?;<br /> '''11 '''{{izoh|сочетаясь в форме деепричастия с деепричастием другого глагола, передаёт действие в настоящем времени}}: '''ishlab turib '''работая; '''ishlab turib oʻqimok '''({{izoh|букв}}. работая учиться) учиться без отрыва от производства; '''yoʻlda kela turib sizni esladim '''будучи в пути, я вспомнил о вас; '''u felyetonni oʻqib turib, birdan kulib yubordi '''читая фельетон, он вдруг засмеялся;<br /> '''12 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; '''u oʻz fikrida qattiq turdi '''он твёрдо стоял на своём (мнении); {{tarjmisoli|bekor turmoq }} бездействовать; '''bekor turguncha, bekor ishla '''{{izoh|см}}. '''[[bekor]] 2'''; {{tarjmisoli|ustun turmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}yuqori turmoq }} превосходить; '''kuchlarimiz dushman kuchidan ustun turadi '''наши силы превосходят силы противника; {{tarjmisoli|yaxshi turmoq }} жить хорошо, жить в достатке; {{tarjmisoli|qattiq turmoq }} твёрдо стоять на своём; настоять на своём;<br /> '''13 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}: '''turib bermoq '''выстоять, вытерпеть, выдержать; перенести; '''turib olmoq '''1) стоять и не шевелиться; 2) {{izoh|перен}}. настаивать, твёрдо стоять (на своём); '''u oʻz fikrida qattiq turib oldi '''он твёрдо стоял на своём; '''turib qolmoq '''1) простоять, стоять (долго) на ногах; 2) залежаться; '''turib qolgan mol '''залежалый товар; '''* ... u yoqda tursin '''{{izoh|или}} '''... bir yoqda tursin '''не говоря уж о (том) ...; '''hozir shaxmat oʻynash u yoqda tursin, ovqat yeyishga ham vaqt yoʻq '''сейчас даже поесть некогда, не говоря уж об игре в шахматы; '''borib turgan '''{{izoh|см}}. '''bormoq; turgan gap '''{{izoh|см}}. '''[[gap]] I 2'''; {{tarjmisoli|... oldida turmoq }} стоять перед ...; вот-вот...; того гляди, и ...; '''devor qulash oldida turibdi '''дувал (стена) вот-вот обвалится; '''poyezd joʻnash oldida turibdi '''поезд вот-вот тронется, поезд готов двинуться в путь; '''[[yurganda-turganda]] '''[[где]] [[бы]] [[он]] [[ни]] [[был]], [[где]] [[бы]] [[он]] [[ни]] [[находился]]; '''yurganda-turganda u rus tilini oʻrganishga tirishdi '''он всё время (всюду) старался изучать русский язык; {{tarjmisoli|qil ustida turmoq }} ({{izoh|букв}}. стоять на волоске) 1) висеть на волоске; стоять на краю пропасти; 2) быть в нервном напряжении; нервничать, капризничать; '''tur, joʻna!, tur, yoʻqol!, tur, ket! '''уходи отсюда!, убирайся вон!; '''[[tur-ye]]! '''[[иди]] [[ты]]!, [[брось]] [[ты]]!, [[да]] [[ну]], [[брось]]!<br /> <br /> <b>turmoq II<br /> </b>[[приглаживая]] ([[причёсывая]]) [[приподнять]] [[вверх]] ({{izoh|ресницы, брови, волосы и т. п}}.).<br /> }} firu9ckirq8ld83szzbhjvn5h5va1sy 0 34735 638933 563625 2026-05-28T04:08:35Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 638933 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == dastak I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''das-tak''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|<b>DASTAK</b> Bu ot tojik tilida dast otiga (q.) kichraytirish maʼnosini ifodalaydigan -ak qoʻshimchasini ({{ТжРС}},543) qoʻshib hosil qilingan; 'kichik tutqich', 'kichik bir asos' kabi maʼnolarni anglatadi ({{OʻTIL}}, 1,213).}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== ''\f.'' - qoʻlcha; dasta; hassa| 1 Turli qurilmalarning richag asosiga qurilgan qismi; richag. ''Tegirmon qulogʻining dastagi.'' '''2 '''{{kam qoʻll.|uz}} Dasta, sop, tutqa. ''Uning [beshikning] dastagiyu yoʻrgʻasi, qasqoniyu tagbozisi shunchalik mahkam zichlanardiki, oylab toʻxtamay tebratganda ham, biror joyidan gʻiyq etgan tovush chiqmasdi. ''"Yoshlik". '''3 '''{{koʻchma|uz}} Biror harakat uchun asos, tayanch qilib olingan yoki tayanch boʻlib xizmat qiluvchi narsa (dalil, hujjat, bahona va sh.k.). {{misol|\omidning bu gapi unga katta {{ajrat|dastak}} boʻldi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. ''Bu [balik, ovlash] otaning yana bir tirikchilik dastagidir.'' H. Gʻulom, Mashʼal. ==== Sinonimlari ==== [[tutqa]], [[tutqich]] ==== Antonimlari ==== == dastak II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''das-tak''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === |''[[w:Fors tili|f.]]'' L'''1'''^e [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Oyoqkiyimining tovonni aylantirib olgan va boshliqqa biriktiriladigan orqa qismi. ''Etikning dastagi. Kavushning dastagi. ''yash ''Mahkam aka botinkani qoʻliga olib, dastagini kerib berdi.'' R. Fayziy, Sen yetim emassan. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ДАСТАК}} === Tarjimalari === {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[dastak]]</b></br> <b>1 </b>[[рычаг]];</br> <b>2 </b>{{izoh|перен}}. [[главный]] [[аргумент]], [[довод]]; [[главный]] [[козырь]]; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} использовать в качестве аргумента, довода {{izoh|или }}повода; использовать в качестве оправдания, обоснования; прикрываться, пользоваться ({{izoh|чьим-л}}.) авторитетом; спекулировать ({{izoh|на чем-л}}.), ссылаться ({{izoh|на кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|bu gap unga ~ boʻldi }} он ухватился за эти слова; {{tarjmisoli|Mahkamaga borib Haqimboy vachchaning obroʻsini ~ qilaman }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Пойду в полицейское управление и воспользуюсь там авторитетом Хакимбайбачи;</br> <b>3 </b>{{izoh|см}}. <b>[[dasta]] I</b>;</br> <b>4 </b>{{izoh|спец}}. [[задник]] ({{izoh|обуви}}).</br> }} fcp800vuqf554ngc28bouhgkkauv7h4 0 39874 638903 616578 2026-05-27T12:11:17Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638903 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ke-chi-rim''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Afv etish; uzr. {{misol|U erining yuziga {{ajrat|kechirim}} soʻragandek tikildi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. {{misol|Qobil Komilovich asta qayrilar ekan, ukasining {{ajrat|kechirim}} soʻra-yotganday, muloyim tikilishini koʻrdi-yu, dili yorishdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}}. '''2 '''''huq.'' Afv etishning xususiy shakli; davlat boshligʻi tomonidan jinoiy ja-zoning bekor qilinishi yoki yumshatili-shidan iborat xususiy afv. {{misol|{{ajrat|Kechirim}} yakka tartibda muayyan shaxsga nisbatan qoʻlla-nadi.|[[w:"OʻzME"|"OʻzME"]]}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЕЧИРИМ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ug = [[كەچۈرۈم]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[kechirim]]</b></br> [[прощение]], [[извинение]], [[помилование]]; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} просить извинения, прощения.</br> }} fstozp0tdnr86x6jglpxmrcsm4ykbr9 0 44252 638921 630350 2026-05-27T18:39:57Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638921 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''mu-no-sa-bat''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Arab tili|a.]]'' مُنَاسَبَة — munosiblik, muvofiqlik; joizlik; qarindoshlik; alo-qadorlik [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Kishilar oʻrtasidagi aloqa, muomala. {{misol|[Elmurodga] Eshonning {{ajrat|munosabat}}i ham oʻzgardi. Ilgarigiday qattiq soʻkmay qoʻydi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|U Navoiy bilan Binoiyning oʻzaro {{ajrat|munosabat}}lari haqida baʼzi bir gaplar eshitgan..|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. </a><span class="font8" style="font-weight:bold;">"Shns.<br clear="all"/> 2 Kishilar, tashkilotlar, davlatlar oʻrtasidagi bordi-keldi, oldi-berdi muo-malalari; tirikchilik, moddiy va maʼna-viy \ayot bilan bogʻliq boʻlgan aloqa. {{misol|Oila-viy {{ajrat|munosabat}}. Savdo {{ajrat|munosabat}}lari. Ishlab chiqarish {{ajrat|munosabat}}lari. Munosabat bogʻ-lamoq. Diplomatii {{ajrat|munosabat}}larni uzmoq. }}v {{misol|U banklar orqali oʻz raqiblariga qarshi olib bormoqchi boʻlgan "sirli ishlari"ni, oʻz qarzdorlariga qanday muomala va {{ajrat|munosabat}}-da boʻlishini oʻylar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 3 Kishining voqelikka, voqelikdagi narsalarga, hodisalarga qarashi, yondashish prinsipi. {{misol|Ayol kishining fazilati bola bilan boʻlgan {{ajrat|munosabat}}da ochiladi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}. {{misol|Inson moddiy boylikni, madaniy obidani yaratar ekan, oʻzining meh-natga boʻlgan {{ajrat|munosabat}}ida maʼnaviy goʻzal-ligini namoyon etadi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. '''4 '''''fls.'' Muayyan tizimdagi elementlar-ning joylanish xarakteri va ularning oʻza-ro bogʻliqligini ifodalovchi falsafiy tushuncha. {{misol|Tafakkurning borliqqa {{ajrat|munosabat}}i.}} v {{misol|Men, odatim boʻyicha, soʻzlarning maʼ-nolarini va nomlarning nomlangan narsalar bilan {{ajrat|munosabat}}ini bilishga qiziqqanimdan: -U qishloqni nega Tezguzar deb ataganlar ? — deb soʻradim.|[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Esdaliklar}}. 5 Biror ish, harakat, gap va sh. k. gadax-li boʻlgan narsa, tegishli asos; bois, daxl. {{misol|Bu ishga sizning gapingizning hech qanday {{ajrat|munosabat}}i yoʻq.}} v {{misol|Tantiboyvachcha anchagi-na mast boʻlib, ogʻziga kelganini valdirashga boshladi. Har {{ajrat|munosabat}} bilan oʻzini maq-tadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Tavhidiy bir {{ajrat|munosabat}} tugʻdirib.. piyolaga yozib ber-gan sheʼri haqida gapirdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Mil-latchilar}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|МУНОСАБАТ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ug=[[مۇناسىۋەت]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[munosabat]]</b></br> [[отношение]], [[связь]]; [[отношения]], [[связи]], [[сношения]]; {{tarjmisoli|doʻstlik ~i }} дружественные отношения; {{tarjmisoli|ishlab chiqarish ~lari }} {{izoh|эк}}. производственные отношения; {{tarjmisoli|yubiley ~i bilan }} в связи с юбилеем; по случаю юбилея; {{tarjmisoli|shu ~ bilan }} в связи с этим; {{tarjmisoli|har ~ bilan }} по всякому поводу, по всякому случаю; {{tarjmisoli|chet ellar bilan savdo ~lari }} торговые сношения с заграницей; {{tarjmisoli|yaxshi ~da boʻlmoq }} быть в хороших отношениях; {{tarjmisoli|~ bogʻlamoq }} завязывать отношения.</br> }} 86pi2w35yxiegol1wb0u50r6ujt21gr 0 52701 638908 638902 2026-05-27T12:25:00Z Yokubjon Juraev 8265 638908 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tut-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Qoʻl bilan ushlamoq, ushlab turmoq; tutinmoq. {{misol|Bir qoʻlda kitob, bir qoʻlda guldasta {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Bolaning qoʻlidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Otning jilovidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Koʻr {{ajrat|tut}}ganini qoʻymas, kar - eshitganini.|Maqol}} {{misol|Temirchi usta qahru gʻazab bilan ichkari kirdi va tikka borib, Xayrinisaning kuyovi boʻlmish yigitning yoqasidan {{ajrat|tut}}di.|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Mavlono Muqimiy}} {{misol|Gavhar toqati toq boʻlib, oʻrnidan tura boshlagan edi, Talʼat tirsagidan {{ajrat|tut}}ib oʻtqazdi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Ketmon tutishga odatlangan dagʻal qoʻllar igna ushashga, qatim tortishga kelishmaganidan diqqati oshgan Oxun..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Ovlab, quvib, izidan borib {{va sh.k.}} yoʻllar bilan ushlamoq, ushlab olmoq, qoʻlga tushirmoq. {{misol|Baliq {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Quyon {{ajrat|tut}}ib olmoq.}} {{misol|Oʻgʻrini {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Sayil ham sayil, sargardon ham sayilda, domlajon. Hali kiyik {{ajrat|tut}}dikmi, yoʻqmi, hech boʻlmasa, shamollab kelamiz-da.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} {{misol|Agar Hamzani {{ajrat|tut}}ib bersang, oʻgʻling Umar polvonni roʻyxatdan oʻchiramiz.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Biror narsani iltifotan kimsaga taklif qilmoq, uzatmoq; foydalanish uchun toʻgʻrilamoq, bermoq. {{misol|Mehmonlarga sochiq {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Chol belbogʻidan nosqovogʻini olib, oʻtirganlarga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|[Suluv] Hech narsaga qaramay, sakrab turib, hansirab qolgan otasini yupatgisi, sovuq ayron {{ajrat|tut}}ib, yelkasini silagisi kelardi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} {{misol|Duodan soʻng Otabek toʻriq yoʻrgʻani chiqarib, qutidorga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Boʻston qutichali atir olib kelib, oyisiga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ali meshkobchi yana madrasa qurilishiga kirib, odamlarga suv {{ajrat|tut}}di.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} #Qoʻlidagi (oʻzidagi) biror narsani boshqa narsaga toʻgʻrilamoq, roʻbaroʻ holga olmoq. {{misol|Xatni chiroq yorugʻiga {{ajrat|tut}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Yelkasini oftobga {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Otboqar fonusni yana Boʻtaboyning yuziga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Senga havas bilan boqurman, rosti, Oʻlimga tik koʻksin {{ajrat|tut}}a olgan zot.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}} #{{koʻchma|uz}} Yoʻq boʻlish, ketish va shu kabilardan saqlab turmoq. {{misol|Hokimiyatni {{ajrat|tut}}ib turmoq. Oʻz pozitsiyalarini {{ajrat|tut}}ib turmoq. Jangchi-larimiz tepalikni {{ajrat|tut}}ib turish uchun butun vositalarni ishga soldilar. yat Azamat., kombatning.. madad kuchi yetib borguncha dush-manni {{ajrat|tut}}ib turish haqidagi farmonini Ergashevga aytdi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Qahramon-ning tugʻilishi}} 6 Biror holat, vaziyatda saqlamoq, asramoq. {{misol|Saidbobo negadir tili uchida turgan gapni yutib, sir {{ajrat|tut}}di.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Tugʻilgan kun ziyofatiga taklif qilish uiapm emas. Oʻsha kunni esida {{ajrat|tut}}gan yaqinlari oʻzlari borishaveradi..|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}. {{misol|Itni zanjirga bogʻlab qoʻygach, och {{ajrat|tut}}adi deyishadi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. 14—Oʻzbek tilining izohli lugʻati{{clear}} '''7 '''{{koʻchma|uz}} Biror narsadan oʻzini tiymoq yoki biror narsani, voqeani yuz berishdan toʻxtatmoq, bosmoq, ushlamoq. {{misol|U koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr {{ajrat|tut}}ib javob berdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Oʻzini tutmoq 1) oʻzini bosmoq, tiymoq; oʻzini qoʻlga ola bilmoq. {{misol|Yigʻidan oʻzini {{ajrat|tut}}-moq. U kulgidan oʻzini {{ajrat|tut}}olmadi.}} n {{misol|Oʻzim-ni kulgidan {{ajrat|tut}}olmay, hiringlab kulib yubordim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq; 2) oʻzi-ni biror tarzda ushlamoq}}. {{misol|Oʻzini baland {{ajrat|tut}}moq. Oʻzini kattalardek {{ajrat|tut}}moq. Oʻzini tetik {{ajrat|tut}}moq.}} n ''Ibodovning oʻzini tu-tishi hayron qoldirgan edi uni.'' F. Musajonov, Himmat. {{misol|U oʻzini imkoni boricha be-parvo {{ajrat|tut}}ishga harakat qildi.|[[w:T. Ashurov|T. Ashurov]]|Oq ot; 3) oʻzini eplab qolmoq, oyoqqa tur-moq}}. {{misol|Ertalab yana qonli urushlar boshlan-di. Ammo xalq endi oʻzini ancha {{ajrat|tut}}ib qolgan edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Boboqul ota oʻzini {{ajrat|tut}}ib olib: -Ilgari faqat seldan emaye, qurgʻoqchilik ofatidan ham odamlar qirilardi.. — dedi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaq-mokdar}}. '''8 '''{{koʻchma|uz}} Idora qilmoq, boshqarmoq. {{misol|Roʻz-gʻor {{ajrat|tut}}moq. shsh Yaxshi qilib yurtni {{ajrat|tut}}di, Kim kam boʻlsa, yoʻl koʻrsatdi.|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}}. '''9 '''{{koʻchma|uz}} Oʻz qoʻli ostidagi, izmidagi, qaramogʻidagi kimsalarga qandaydir mu-nosabatda, muomalada boʻlmoq. {{misol|Bolani boʻsh {{ajrat|tut}}ish yaramaydi. Singlingni kaftingda {{ajrat|tut}}sang, onangni boshingda {{ajrat|tut}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Shariat xotinni qattiq {{ajrat|tut}}ish kerak deydi-yu, ammo xotinni qancha qattiq {{ajrat|tut}}-sangiz, shuncha gʻaflatda qolishingizni poy-laydi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Mayiz yemagan xotin}}. ''Oʻz-bek oyimning "Kelinni xor tu tar ekan demasinlar, sen ham oʻzingni tuzat!" deb aytgani uchun, Zaynab ham tamom ipaklarga koʻmilib yasangan, kecha erga tekkan yangi kelinlar suratiga kirgan edi.'' A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. 10 Biror tarzda ishlatmoq, foyda-lanmoq, qoʻllamoq. {{misol|Idish-tovoqni, koʻrpa-yostiqni toza {{ajrat|tut}}moq. Yangi olib kelgan teshani {{ajrat|tut}}moq.}} n ''-Lekin, — dedi Saman-darov qoshiqni salmoqlab, — hali ham mana bunaqa qoshiq mymuui ayb.. Bunga yoʻqchilikni vaj qilib boʻlmaydi.'' A. Qahhor, Qoʻshchinor chirogutri. 11 Parvarish qilmoq, boqmoq (pilla qurtini). {{misol|Men, beshovlaring qurt {{ajrat|tut}}ing-lar, beshta odam boʻshasin, demoqchi emasman. |[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Kampirlar sim qokdi}}. 12 Ishlatish, foydalanish uchun oʻz ixtiyorida, qaramogʻida olib turmoq, saq-lamoq. {{misol|Qani iloji boʻlsa, bitta odam {{ajrat|tut}}masdan, butun ishni oʻzim eplay olsam. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 13 Pardalash, toʻsish, qoplash va sh.k. maqsadlar uchun oʻrnatmoq, bogʻlab, ilib yoki osib qoʻymoq. {{misol|Pashshaxona {{ajrat|tut}}moq. Dera-zalarga parda {{ajrat|tut}}moq. Etak {{ajrat|tut}}ib, paxta termoq. Dastroʻmolni yuziga {{ajrat|tut}}ib yigʻlamoq. El ogʻziga elak {{ajrat|tut}}ib boʻlmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Baxmal paranjili xotin chimmat {{ajrat|tut}}gan yuzini Azim tajang tomonga xiyol oʻgirdi-yu, bir-ikki tomoq qirish bshshn kifoyalandi, javob bermadi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. 14 Koʻpayib, tarqalib, yoyilib va sh. k. yoʻllar bilan maʼlum joyni egallamoq, qoplab olmoq, bosmoq. {{misol|Samovarning bugʻi uyni {{ajrat|tut}}ib ketdi. Qoʻy-echkilarning marashi koʻchani {{ajrat|tut}}gan edi. gsh Yshshi, poda, suruv-lar Dard koʻrmay oʻssa deyman, Togʻu toshga sigʻishmay, Yaylovni {{ajrat|tut}}sa deyman.|[[w:Q. Mu-hammadiy|Q. Mu-hammadiy]]}}. {{misol|Qoʻngʻiroqday tovushi bilan Gulsun ham qoʻshiqchiga joʻr boʻlgandagina hamma yoq-ni odam {{ajrat|tut}}ib ketganini koʻrdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Tong yorishgan sohilda}}. {{misol|Doʻnan aka minbardan tushishlari bilan, zalni qarsak {{ajrat|tut}}ib ketdi.|[[w:"Oʻzbekiston qoʻriqlari"|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}}. {{misol|Dashtni {{ajrat|tut}}ib yotgan lolalar uzoqda qolib, gullaridan asalarilar bol emayotgan mevazor bogʻlar boshlandi.|[[w:"Guldasta"|"Guldasta"]]}}. ''Dostonning ovozasi olamni mymdu.'' N. Fozilov, Hayot oʻrgatdi. 15 Qoʻzimoq, qoʻzib qolmoq, huruj qil-moq (odatda, inson tabiatida boʻladigan turli xislatlar haqida). {{misol|Otaning tantiligi {{ajrat|tut}}ib ketdi. Uning jazavasi {{ajrat|tut}}di. Shoʻx-ligi {{ajrat|tut}}moq.}} m {{misol|Hindining ham himmati {{ajrat|tut}}ib ketdi, sarrof xaltadan bitta besh soʻmlik tilla olib berdi.|[[w:Gʻ. Gʻulom|Gʻ. Gʻulom]]|Shum bola}}. {{misol|Gaping rost boʻlsa, qani yur! Yoki dangasali-ging {{ajrat|tut}}ib, ishlaging kelmayotibdimi?|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 16 Amal olmoq, oʻsmoq, rivojlanmoq (yangi koʻchat yoki payvand haqida). {{misol|Bogʻbon oʻzi ekkan yo ulagan koʻchati {{ajrat|tut}}ib, boʻy tortib ketguncha, har kun tagiga necha marta kela-di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Bizning roman}}. {{misol|Onda-sonda koʻchatlar oʻtqazilgan ekan-u, koʻpi {{ajrat|tut}}map-ti.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. 17 Yordamchi feʼl sifatida bogʻlovchi vazifasida qoʻllanadi; hisoblamoq. {{misol|Parvozga shaylanib nochor pat urgan Yarador burgutga {{ajrat|tut}}magshi oson.|[[w:U. Qoʻchqorov|U. Qoʻchqorov]]|Hayajonga koʻ-milgan dunyo}}. 18 Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanganda, shu narsa evaziga biror narsaga duchor boʻlmoq, uning haqidan qutula olmaslik maʼnosini bildiradi. {{misol|-Uvoli {{ajrat|tut}}adi dema-dingizlar-a, uvolini oʻylamadingizlar-a , — dedi javrab turgan Zulxumor, yuragi boʻlmay nari keta bo}}'''1'''''shshdi.'' M. Mansurov, Yombi. {{misol|Sizni oʻsha norasidalarning koʻz yoshi {{ajrat|tut}}-maydimi?|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Besh bolaning uvoli uradi sen beklarni! Mening begunoh qonim {{ajrat|tut}}adi hammangni!P.|[[w:Qodirov|Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. :Aza tutmoq ''q.'' aza. {{misol|Gʻalaba kuni toʻyga aylangan xonadonlar ham boʻldi, yarasi yangi-lanib, qayta aza {{ajrat|tut}}ganlar ham.|[[w:"Uzbekistan qoʻriqlari"|"Uzbekistan qoʻriqlari"]]}}. Boshini tutmoq Biror ish, hunar va sh.k. bilan mashgʻul boʻlmoq, uni egallamoq, kasb etmoq. {{misol|Biror ishning boshini {{ajrat|tut}}moq.}} m {{misol|Biron boshqa hunarning boshini {{ajrat|tut}}sa ham eplab ketardi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. Vatan ''(yoki'' makon) tutmoq Biron hudud yoki joyni yashash joyi (vatan) qi-lib olmoq. {{misol|Erboʻtayevlar oilasi ham yaydoq choʻlni vatan {{ajrat|tut}}ib, mehnatda dong tara-tib, oʻzlaridan koʻpayishib borishyapti.|[[w:"Uzbekistan qoʻriqlari"|"Uzbekistan qoʻriqlari"]]}}. Gapga tutmoq Gapga solib, savol-javoblar bilan band qilmoq. {{misol|Hamma gapi yolgʻon boʻlmasin, oʻrtaga olib, gapga {{ajrat|tut}}ing.|[[w:"Yusuf va Ahmad"|"Yusuf va Ahmad"]]}}. {{misol|Traktorchi yigit ishga shoshilganidan toqatsizlana boshladi. Chol buni sezib, ortiqcha gapga {{ajrat|tut}}madi. Oʻ. |[[w:Usmonov|Usmonov]]|Sirli sohil}}. Darigʻ tutmoq ''q.'' darigʻ. {{misol|Yakka va yagonaliging haqqi.. mendek bir ba-lokash gunohkor ojiza bandangdan marha-matingni darigʻ {{ajrat|tut}}magaysan..|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Ish tutmoq Maʼlum sabab, shart-sharoit va shu kabilarni hisobga olgan holda ish qilmoq, ish olib bormoq. {{misol|Nega bir-birimizga yoqishimiz kerak. Yoki boʻlmasa, sizga yaqin boʻlgan inson koʻngliga qarab ish {{ajrat|tut}}ish lozim-mi?|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Yoʻl ''(yoki'' yoʻlini) tutmoq Ish-faoliyatda muayyan bir yoʻlni tanlamoq, shu yoʻldan bormoq. {{misol|Shuning uchun u tilyogʻlama-lik ioʻlini {{ajrat|tut}}di.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Sendan soʻng qolib ham u qarimaydi, U mangu yoshlikning yoʻlin {{ajrat|tut}}gandir.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Yoshligimning davomi}}. Koʻz tutmoq Kelishi, uchrashuvi yuz berishini intizorlik, ishtiyoq bilan kut-moq. {{misol|Koʻz {{ajrat|tut}}dim, koʻzlarim nigoron boʻldi. |[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Temirjon, ayiqcha qaytib kela-diganday, uning yoʻliga intizor koʻz {{ajrat|tut}}di. |[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}}. Koʻzda tutmoq Nazar-eʼtiborida boʻlmoq, nazarda tutmoq. {{misol|Kelgusi vazifalarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq. Ishdagi kiyinchiliklarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq.}} Bu gaplari bilan qurilishdagi ishlarni koʻzda tutayotganligini Baroqov yaxshi tushundi.'' "O‘zbekiston qoʻriqlari". Soʻroqqa tutmoq Uzluksiz soʻroq berishda davom etmoq. {{misol|Lekin u yerda siz emas, ular sizni soʻroqqa {{ajrat|tut}}masalar, debqoʻrqaman.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Toʻpga ''(yoki'' oʻqqa) tutmoq Kimsa, narsa, joy tomonga (ustiga) toʻxtovsiz toʻp otmoq, oʻq otmoq, oʻq yogʻdirmoq. {{misol|Koʻpdan beri kutilgan jang tong mahalida dushman artilleriyasi bizning pozitsiyalarimizni nihoyatda qattiq toʻpga {{ajrat|tut}}ishi bilan boshlanib ketdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. {{misol|Dushman jangchilarimizni minomyotdan oʻqqa {{ajrat|tut}}a boshladi. |[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Etagini tutmoq Rahnamoligida ish tutmoq, rahnamoligiga suyanmoq. {{misol|Omon buva Yodgorov kabi ingichka tolali paxta ustalari bor. Ana shularning etagini {{ajrat|tut}}. |[[w:"Oʻzbekiston qoʻriqlari"|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}}. Yuz tutmoq ''q.'' yuz. Oʻrin tutmoq Mavqega eta boʻlmoq, ahamiyat kasb etmoq. {{misol|Ular ichida Shodmonov alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|[[w:"Oʻzbekiston qoʻrikdari"|"Oʻzbekiston qoʻrikdari"]]}}. {{misol|Mehnat jamoalarida tugʻilayotgan anʼanalar orasida musobaqaning takomillashib borayotgan yangi shakl va usullari alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Quloq tutmoq 1) eshitishga diqqatni qaratmoq. {{misol|Birpas devor tagida toʻxtab, atrofga quloq {{ajrat|tut}}ishdi: jimlik hukmron..|[[w:"Mushtum"]]}} 2) tinglamoq, eshitmoq. {{misol|Akam tomda qor kurar.. men sandal ichiga tiqilib olib, shiftdan kelayotgan kurak ovoziga quloq {{ajrat|tut}}ib yotar edim. |[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |sah = [[хап]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tutmoq'''<br /> '''1 '''[[держать]]; [[браться]], [[хватать]]; [[брать]];''' qizcha bir qoʻlida kitob, bir qoʻlida guldasta tutib turar edi '''девочка держала в одной руке книгу, в другой - букет цветов; {{tarjmisoli|biror kishining qoʻlidan tutmoq }} держать (хватать) кого-либо за руку; {{tarjmisoli|tishida tutmoq }} держать зубами (в зубах); '''koʻr tutganini qoʻymas, kar eshitganini '''{{izoh|посл. см}}. <b>[[koʻr]] 1;<br /> 2 </b>[[подавать]], [[подносить]]; [[протягивать]], [[предлагать]]; [[подставлять]]; {{tarjmisoli|mehmonlarga sochiq tutmoq }} подносить (подавать) гостям полотенце ({{izoh|для вытирания рук}}); {{tarjmisoli|papirosga gugurt tutmoq }} подносить спичку к папиросе; '''Gulnor doʻppini olib, qoqdi, yoruqqa tutdi '''Гюльнар подняла тюбетейку, отряхнула и поднесла её к свету...; '''Soraxon... mushtini Saidiyning qulogʻiga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Сарахан... поднесла свой кулак к уху Саидй; '''chiroqni bu yoqqa tuting '''посветите сюда; '''Choʻntagidan bir qogʻoz chiqarib, Saidiyga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Он вынул из кармана какую-то бумагу и протянул её Саиди; '''qush nima topsa, bolasining ogʻziga tutadi '''что ни найдёт птица, всё несёт птенцам;<br /> '''3 '''[[ловить]], [[поймать]]; [[хватать]]; {{tarjmisoli|toʻr bilan baliq tutmoq }} ловить рыбу сетью; '''ovchilar uchta tulki bolasini tutib oldilar '''охотники поймали трёх лисят; '''darbozabon uchib borayotgan koptokni tutib oldi '''вратарь поймал мяч на лету; {{tarjmisoli|oʻgʻrini jinoyat ustida tutmoq }} поймать вора на месте преступления; захватить вора с поличным;<br /> '''4 '''[[держать]]; [[проводить]]; [[придерживаться]]; {{tarjmisoli|hokimiyatni oʻz qoʻlida tutmoq }} держать власть в своих руках; {{tarjmisoli|qattiq siyosat tutmoq }} проводить жёсткую политику; {{tarjmisoli|toʻgʻri yoʻl tutmoq }} держать правильную линию, держать правильный курс;<br /> '''5 '''[[держать]], [[содержать]]; [[вести]], [[управлять]]; {{tarjmisoli|roʻzgʻor tutmoq }} вести хозяйство; управлять хозяйством; {{tarjmisoli|uy-joyni ozoda tutmoq }} содержать жилище в чистоте; {{tarjmisoli|doʻkon tutmoq }} {{izoh|уст}}. держать лавку;<br /> '''6 '''[[держать]], [[хранить]]; {{tarjmisoli|sir tutmoq }} держать в секрете;<br /> '''7 '''[[удерживать]], [[задерживать]], [[приостанавливать]]; '''Koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr tutib javob berdi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Она ответила, еле удерживая нахлынувшие слёзы; '''bu qoʻlni tutadi '''это задерживает работу, не даёт быстро работать;<br /> '''8 '''[[привязывать]], [[привешивать]] ({{izoh|к чему-л. что-л}}.); [[натягивать]], [[повесить]]; '''paxta terish uchun etak tutib oldim '''я привязал фартук, чтобы собирать хлопок; {{tarjmisoli|derazalarga parda tutmoq }} занавешивать окна; '''yuzga chachvon '''({{izoh|или '''}}[[chimmat]]''') {{tarjmisoli|tutmoq}} накинуть на лицо чачван ({{izoh|см}}. '''[[chachvon]]'''); {{tarjmisoli|pashshaxona tutmoq }} повесить полог для защиты от комаров и мух;<br /> '''9 '''[[пользоваться]]; [[применять]]; '''bu idishni tutmang '''не пользуйтесь этой посудой; {{tarjmisoli|asbob tutmoq }} пользоваться ({{izoh|каким-л}}.) инструментом; '''tutgan ketmoningni qara, hayf sendek azamatga! '''гляди, каким кетменём ты работаешь, стыдно такому богатырю, как ты!; {{tarjmisoli|koʻz oynak tutmoq }} носить очки;<br /> '''10 '''[[считать]], [[по-нимать]], [[ценить]]; {{tarjmisoli|oʻz qadri-qimmatini baland tutmoq }} высоко ценить своё достоинство; {{tarjmisoli|birovni oʻziga doʻst tutmoq }} считать кого-либо своим другом;''' oʻzingga ehtiyot boʻl, qoʻshningki oʻgʻri tutma '''{{izoh|посл}}. соблюдай осторожность, а соседа вором не считай; '''choʻpni xor tutsang '''({{izoh|или '''}}[[xoʻrlasang]]'''), '''koʻzga tushar '''{{izoh|см}}. <b>[[xor]] I 4;<br /> 11 </b>[[занимать]], [[наполнять]]; [[покрывать]]; [[овладевать]], [[охватывать]]; '''samovardan chiqqan bugʻ uyni tutib ketdi '''пар, идущий из самовара, наполнил комнату;''' Yana dahshatli "ura!" sadolari yer-koʻkni tutdi '''(«Шарќ юлдузи») Грозные возгласы «ура!» опять наполнили воздух;''' hamma yoqni odam tutib yotibdi '''всюду полным-полно людей;<br /> '''12 '''[[разводить]], [[выводить]], [[содержать]]; {{tarjmisoli|qurt tutmoq, pilla tutmoq }} {{izoh|разг}}. разводить шелковичных червей;<br /> '''13 '''[[выполнять]], [[держать]], [[соблюдать]]; '''Mening amrim baring tutib turinglar '''(«Муродхон») Все вы выполняйте моё повеление; {{tarjmisoli|roʻza tutmoq }} соблюдать пост; '''[[motam]] '''({{izoh|или '''}}[[aza]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} носить траур;<br /> '''14 '''[[усиленно]] [[проявляться]]; [[давать]] [[приступы]]; [[возобновляться]], [[рецидивировать]]; '''uning jini tutdi '''на него нашла дурь; '''uning kasali tutdi '''его болезнь дала приступы;<br /> '''15 '''[[привиться]]; '''koʻchat tutmadi '''саженец не привился;<br /> '''16 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}};{{tarjmisoli| aloqa tutmoq }} держать (иметь) связь ({{izoh|с кем-л}}.); '''[[nazarda]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻzda]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} иметь в виду, принимать в расчёт, {{tarjmisoli|oʻrin tutmoq }} {{izoh|прям. и перен}}. занимать место; {{tarjmisoli|oʻzini tutmoq }} 1) держаться, держать себя ({{izoh|как-л}}.); '''u oʻzini juda kamtar tutadi '''он держится очень скромно; 2) удерживаться, воздерживаться ({{izoh|от чего-л}}.), сдерживать себя; '''Yoʻlchi kulgidan oʻzini tutolmay, bir chetga burildi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Юльчи не мог удержаться от смеха и отвернулся; {{tarjmisoli|oʻqqa tutmoq }} подвергать обстрелу, обстреливать;{{tarjmisoli| esda tutmoq }} помнить, запоминать; {{tarjmisoli|* koʻz tutmoq }} ждать, ожидать; '''men sizni koʻz tutib oʻtirgan edim '''я сидел и ждал вас; {{tarjmisoli|oʻpka(si)ni tutmoq }} брать себя в руки, успокаиваться; '''bola oʻpkasini tutolmay, yigʻlab yubordi '''ребёнок не мог удержаться и заплакал; {{tarjmisoli|etak tutmoq }} держать подол ({{izoh|чтобы в него насыпали что-л}}.); '''etak tutib pul yigʻmoq '''собирать деньги в подол ({{izoh|собирать деньги в толпе на похороны бедняка}}); '''uniki tutib ketdi '''{{izoh|разг}}. он разозлился, он рассвирепел.<br /> }} atk63zqycii0wqy1897or4rtycddwo3 638920 638908 2026-05-27T18:39:12Z Yokubjon Juraev 8265 638920 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tut-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Qoʻl bilan ushlamoq, ushlab turmoq; tutinmoq. {{misol|Bir qoʻlda kitob, bir qoʻlda guldasta {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Bolaning qoʻlidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Otning jilovidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Koʻr {{ajrat|tut}}ganini qoʻymas, kar - eshitganini.|Maqol}} {{misol|Temirchi usta qahru gʻazab bilan ichkari kirdi va tikka borib, Xayrinisaning kuyovi boʻlmish yigitning yoqasidan {{ajrat|tut}}di.|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Mavlono Muqimiy}} {{misol|Gavhar toqati toq boʻlib, oʻrnidan tura boshlagan edi, Talʼat tirsagidan {{ajrat|tut}}ib oʻtqazdi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Ketmon tutishga odatlangan dagʻal qoʻllar igna ushashga, qatim tortishga kelishmaganidan diqqati oshgan Oxun..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Ovlab, quvib, izidan borib {{va sh.k.}} yoʻllar bilan ushlamoq, ushlab olmoq, qoʻlga tushirmoq. {{misol|Baliq {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Quyon {{ajrat|tut}}ib olmoq.}} {{misol|Oʻgʻrini {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Sayil ham sayil, sargardon ham sayilda, domlajon. Hali kiyik {{ajrat|tut}}dikmi, yoʻqmi, hech boʻlmasa, shamollab kelamiz-da.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} {{misol|Agar Hamzani {{ajrat|tut}}ib bersang, oʻgʻling Umar polvonni roʻyxatdan oʻchiramiz.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Biror narsani iltifotan kimsaga taklif qilmoq, uzatmoq; foydalanish uchun toʻgʻrilamoq, bermoq. {{misol|Mehmonlarga sochiq {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Chol belbogʻidan nosqovogʻini olib, oʻtirganlarga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|[Suluv] Hech narsaga qaramay, sakrab turib, hansirab qolgan otasini yupatgisi, sovuq ayron {{ajrat|tut}}ib, yelkasini silagisi kelardi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} {{misol|Duodan soʻng Otabek toʻriq yoʻrgʻani chiqarib, qutidorga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Boʻston qutichali atir olib kelib, oyisiga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ali meshkobchi yana madrasa qurilishiga kirib, odamlarga suv {{ajrat|tut}}di.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} #Qoʻlidagi (oʻzidagi) biror narsani boshqa narsaga toʻgʻrilamoq, roʻbaroʻ holga olmoq. {{misol|Xatni chiroq yorugʻiga {{ajrat|tut}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Yelkasini oftobga {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Otboqar fonusni yana Boʻtaboyning yuziga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Senga havas bilan boqurman, rosti, Oʻlimga tik koʻksin {{ajrat|tut}}a olgan zot.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}} #{{koʻchma|uz}} Yoʻq boʻlish, ketish va shu kabilardan saqlab turmoq. {{misol|Hokimiyatni {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Oʻz pozitsiyalarini {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Jangchilarimiz tepalikni {{ajrat|tut}}ib turish uchun butun vositalarni ishga soldilar.}} {{misol|Azamat., kombatning.. madad kuchi yetib borguncha dushmanni {{ajrat|tut}}ib turish haqidagi farmonini Ergashevga aytdi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Qahramonning tugʻilishi}} 6 Biror holat, vaziyatda saqlamoq, asramoq. {{misol|Saidbobo negadir tili uchida turgan gapni yutib, sir {{ajrat|tut}}di.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Tugʻilgan kun ziyofatiga taklif qilish uiapm emas. Oʻsha kunni esida {{ajrat|tut}}gan yaqinlari oʻzlari borishaveradi..|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Itni zanjirga bogʻlab qoʻygach, och {{ajrat|tut}}adi deyishadi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} 14—Oʻzbek tilining izohli lugʻati{{clear}} '''7 '''{{koʻchma|uz}} Biror narsadan oʻzini tiymoq yoki biror narsani, voqeani yuz berishdan toʻxtatmoq, bosmoq, ushlamoq. {{misol|U koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr {{ajrat|tut}}ib javob berdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Oʻzini tutmoq 1) oʻzini bosmoq, tiymoq; oʻzini qoʻlga ola bilmoq. {{misol|Yigʻidan oʻzini {{ajrat|tut}}-moq. U kulgidan oʻzini {{ajrat|tut}}olmadi.}} n {{misol|Oʻzim-ni kulgidan {{ajrat|tut}}olmay, hiringlab kulib yubordim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq; 2) oʻzi-ni biror tarzda ushlamoq}}. {{misol|Oʻzini baland {{ajrat|tut}}moq. Oʻzini kattalardek {{ajrat|tut}}moq. Oʻzini tetik {{ajrat|tut}}moq.}} n ''Ibodovning oʻzini tu-tishi hayron qoldirgan edi uni.'' F. Musajonov, Himmat. {{misol|U oʻzini imkoni boricha be-parvo {{ajrat|tut}}ishga harakat qildi.|[[w:T. Ashurov|T. Ashurov]]|Oq ot; 3) oʻzini eplab qolmoq, oyoqqa tur-moq}}. {{misol|Ertalab yana qonli urushlar boshlan-di. Ammo xalq endi oʻzini ancha {{ajrat|tut}}ib qolgan edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Boboqul ota oʻzini {{ajrat|tut}}ib olib: -Ilgari faqat seldan emaye, qurgʻoqchilik ofatidan ham odamlar qirilardi.. — dedi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaq-mokdar}}. '''8 '''{{koʻchma|uz}} Idora qilmoq, boshqarmoq. {{misol|Roʻz-gʻor {{ajrat|tut}}moq. shsh Yaxshi qilib yurtni {{ajrat|tut}}di, Kim kam boʻlsa, yoʻl koʻrsatdi.|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}}. '''9 '''{{koʻchma|uz}} Oʻz qoʻli ostidagi, izmidagi, qaramogʻidagi kimsalarga qandaydir mu-nosabatda, muomalada boʻlmoq. {{misol|Bolani boʻsh {{ajrat|tut}}ish yaramaydi. Singlingni kaftingda {{ajrat|tut}}sang, onangni boshingda {{ajrat|tut}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Shariat xotinni qattiq {{ajrat|tut}}ish kerak deydi-yu, ammo xotinni qancha qattiq {{ajrat|tut}}-sangiz, shuncha gʻaflatda qolishingizni poy-laydi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Mayiz yemagan xotin}}. ''Oʻz-bek oyimning "Kelinni xor tu tar ekan demasinlar, sen ham oʻzingni tuzat!" deb aytgani uchun, Zaynab ham tamom ipaklarga koʻmilib yasangan, kecha erga tekkan yangi kelinlar suratiga kirgan edi.'' A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. 10 Biror tarzda ishlatmoq, foyda-lanmoq, qoʻllamoq. {{misol|Idish-tovoqni, koʻrpa-yostiqni toza {{ajrat|tut}}moq. Yangi olib kelgan teshani {{ajrat|tut}}moq.}} n ''-Lekin, — dedi Saman-darov qoshiqni salmoqlab, — hali ham mana bunaqa qoshiq mymuui ayb.. Bunga yoʻqchilikni vaj qilib boʻlmaydi.'' A. Qahhor, Qoʻshchinor chirogutri. 11 Parvarish qilmoq, boqmoq (pilla qurtini). {{misol|Men, beshovlaring qurt {{ajrat|tut}}ing-lar, beshta odam boʻshasin, demoqchi emasman. |[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Kampirlar sim qokdi}}. 12 Ishlatish, foydalanish uchun oʻz ixtiyorida, qaramogʻida olib turmoq, saq-lamoq. {{misol|Qani iloji boʻlsa, bitta odam {{ajrat|tut}}masdan, butun ishni oʻzim eplay olsam. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 13 Pardalash, toʻsish, qoplash va sh.k. maqsadlar uchun oʻrnatmoq, bogʻlab, ilib yoki osib qoʻymoq. {{misol|Pashshaxona {{ajrat|tut}}moq. Dera-zalarga parda {{ajrat|tut}}moq. Etak {{ajrat|tut}}ib, paxta termoq. Dastroʻmolni yuziga {{ajrat|tut}}ib yigʻlamoq. El ogʻziga elak {{ajrat|tut}}ib boʻlmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Baxmal paranjili xotin chimmat {{ajrat|tut}}gan yuzini Azim tajang tomonga xiyol oʻgirdi-yu, bir-ikki tomoq qirish bshshn kifoyalandi, javob bermadi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. 14 Koʻpayib, tarqalib, yoyilib va sh. k. yoʻllar bilan maʼlum joyni egallamoq, qoplab olmoq, bosmoq. {{misol|Samovarning bugʻi uyni {{ajrat|tut}}ib ketdi. Qoʻy-echkilarning marashi koʻchani {{ajrat|tut}}gan edi. gsh Yshshi, poda, suruv-lar Dard koʻrmay oʻssa deyman, Togʻu toshga sigʻishmay, Yaylovni {{ajrat|tut}}sa deyman.|[[w:Q. Mu-hammadiy|Q. Mu-hammadiy]]}}. {{misol|Qoʻngʻiroqday tovushi bilan Gulsun ham qoʻshiqchiga joʻr boʻlgandagina hamma yoq-ni odam {{ajrat|tut}}ib ketganini koʻrdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Tong yorishgan sohilda}}. {{misol|Doʻnan aka minbardan tushishlari bilan, zalni qarsak {{ajrat|tut}}ib ketdi.|[[w:"Oʻzbekiston qoʻriqlari"|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}}. {{misol|Dashtni {{ajrat|tut}}ib yotgan lolalar uzoqda qolib, gullaridan asalarilar bol emayotgan mevazor bogʻlar boshlandi.|[[w:"Guldasta"|"Guldasta"]]}}. ''Dostonning ovozasi olamni mymdu.'' N. Fozilov, Hayot oʻrgatdi. 15 Qoʻzimoq, qoʻzib qolmoq, huruj qil-moq (odatda, inson tabiatida boʻladigan turli xislatlar haqida). {{misol|Otaning tantiligi {{ajrat|tut}}ib ketdi. Uning jazavasi {{ajrat|tut}}di. Shoʻx-ligi {{ajrat|tut}}moq.}} m {{misol|Hindining ham himmati {{ajrat|tut}}ib ketdi, sarrof xaltadan bitta besh soʻmlik tilla olib berdi.|[[w:Gʻ. Gʻulom|Gʻ. Gʻulom]]|Shum bola}}. {{misol|Gaping rost boʻlsa, qani yur! Yoki dangasali-ging {{ajrat|tut}}ib, ishlaging kelmayotibdimi?|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 16 Amal olmoq, oʻsmoq, rivojlanmoq (yangi koʻchat yoki payvand haqida). {{misol|Bogʻbon oʻzi ekkan yo ulagan koʻchati {{ajrat|tut}}ib, boʻy tortib ketguncha, har kun tagiga necha marta kela-di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Bizning roman}}. {{misol|Onda-sonda koʻchatlar oʻtqazilgan ekan-u, koʻpi {{ajrat|tut}}map-ti.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. 17 Yordamchi feʼl sifatida bogʻlovchi vazifasida qoʻllanadi; hisoblamoq. {{misol|Parvozga shaylanib nochor pat urgan Yarador burgutga {{ajrat|tut}}magshi oson.|[[w:U. Qoʻchqorov|U. Qoʻchqorov]]|Hayajonga koʻ-milgan dunyo}}. 18 Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanganda, shu narsa evaziga biror narsaga duchor boʻlmoq, uning haqidan qutula olmaslik maʼnosini bildiradi. {{misol|-Uvoli {{ajrat|tut}}adi dema-dingizlar-a, uvolini oʻylamadingizlar-a , — dedi javrab turgan Zulxumor, yuragi boʻlmay nari keta bo}}'''1'''''shshdi.'' M. Mansurov, Yombi. {{misol|Sizni oʻsha norasidalarning koʻz yoshi {{ajrat|tut}}-maydimi?|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Besh bolaning uvoli uradi sen beklarni! Mening begunoh qonim {{ajrat|tut}}adi hammangni!P.|[[w:Qodirov|Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. :Aza tutmoq ''q.'' aza. {{misol|Gʻalaba kuni toʻyga aylangan xonadonlar ham boʻldi, yarasi yangi-lanib, qayta aza {{ajrat|tut}}ganlar ham.|[[w:"Uzbekistan qoʻriqlari"|"Uzbekistan qoʻriqlari"]]}}. Boshini tutmoq Biror ish, hunar va sh.k. bilan mashgʻul boʻlmoq, uni egallamoq, kasb etmoq. {{misol|Biror ishning boshini {{ajrat|tut}}moq.}} m {{misol|Biron boshqa hunarning boshini {{ajrat|tut}}sa ham eplab ketardi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. Vatan ''(yoki'' makon) tutmoq Biron hudud yoki joyni yashash joyi (vatan) qi-lib olmoq. {{misol|Erboʻtayevlar oilasi ham yaydoq choʻlni vatan {{ajrat|tut}}ib, mehnatda dong tara-tib, oʻzlaridan koʻpayishib borishyapti.|[[w:"Uzbekistan qoʻriqlari"|"Uzbekistan qoʻriqlari"]]}}. Gapga tutmoq Gapga solib, savol-javoblar bilan band qilmoq. {{misol|Hamma gapi yolgʻon boʻlmasin, oʻrtaga olib, gapga {{ajrat|tut}}ing.|[[w:"Yusuf va Ahmad"|"Yusuf va Ahmad"]]}}. {{misol|Traktorchi yigit ishga shoshilganidan toqatsizlana boshladi. Chol buni sezib, ortiqcha gapga {{ajrat|tut}}madi. Oʻ. |[[w:Usmonov|Usmonov]]|Sirli sohil}}. Darigʻ tutmoq ''q.'' darigʻ. {{misol|Yakka va yagonaliging haqqi.. mendek bir ba-lokash gunohkor ojiza bandangdan marha-matingni darigʻ {{ajrat|tut}}magaysan..|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Ish tutmoq Maʼlum sabab, shart-sharoit va shu kabilarni hisobga olgan holda ish qilmoq, ish olib bormoq. {{misol|Nega bir-birimizga yoqishimiz kerak. Yoki boʻlmasa, sizga yaqin boʻlgan inson koʻngliga qarab ish {{ajrat|tut}}ish lozim-mi?|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Yoʻl ''(yoki'' yoʻlini) tutmoq Ish-faoliyatda muayyan bir yoʻlni tanlamoq, shu yoʻldan bormoq. {{misol|Shuning uchun u tilyogʻlama-lik ioʻlini {{ajrat|tut}}di.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Sendan soʻng qolib ham u qarimaydi, U mangu yoshlikning yoʻlin {{ajrat|tut}}gandir.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Yoshligimning davomi}}. Koʻz tutmoq Kelishi, uchrashuvi yuz berishini intizorlik, ishtiyoq bilan kut-moq. {{misol|Koʻz {{ajrat|tut}}dim, koʻzlarim nigoron boʻldi. |[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Temirjon, ayiqcha qaytib kela-diganday, uning yoʻliga intizor koʻz {{ajrat|tut}}di. |[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}}. Koʻzda tutmoq Nazar-eʼtiborida boʻlmoq, nazarda tutmoq. {{misol|Kelgusi vazifalarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq. Ishdagi kiyinchiliklarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq.}} Bu gaplari bilan qurilishdagi ishlarni koʻzda tutayotganligini Baroqov yaxshi tushundi.'' "O‘zbekiston qoʻriqlari". Soʻroqqa tutmoq Uzluksiz soʻroq berishda davom etmoq. {{misol|Lekin u yerda siz emas, ular sizni soʻroqqa {{ajrat|tut}}masalar, debqoʻrqaman.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Toʻpga ''(yoki'' oʻqqa) tutmoq Kimsa, narsa, joy tomonga (ustiga) toʻxtovsiz toʻp otmoq, oʻq otmoq, oʻq yogʻdirmoq. {{misol|Koʻpdan beri kutilgan jang tong mahalida dushman artilleriyasi bizning pozitsiyalarimizni nihoyatda qattiq toʻpga {{ajrat|tut}}ishi bilan boshlanib ketdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. {{misol|Dushman jangchilarimizni minomyotdan oʻqqa {{ajrat|tut}}a boshladi. |[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Etagini tutmoq Rahnamoligida ish tutmoq, rahnamoligiga suyanmoq. {{misol|Omon buva Yodgorov kabi ingichka tolali paxta ustalari bor. Ana shularning etagini {{ajrat|tut}}. |[[w:"Oʻzbekiston qoʻriqlari"|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}}. Yuz tutmoq ''q.'' yuz. Oʻrin tutmoq Mavqega eta boʻlmoq, ahamiyat kasb etmoq. {{misol|Ular ichida Shodmonov alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|[[w:"Oʻzbekiston qoʻrikdari"|"Oʻzbekiston qoʻrikdari"]]}}. {{misol|Mehnat jamoalarida tugʻilayotgan anʼanalar orasida musobaqaning takomillashib borayotgan yangi shakl va usullari alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Quloq tutmoq 1) eshitishga diqqatni qaratmoq. {{misol|Birpas devor tagida toʻxtab, atrofga quloq {{ajrat|tut}}ishdi: jimlik hukmron..|[[w:"Mushtum"]]}} 2) tinglamoq, eshitmoq. {{misol|Akam tomda qor kurar.. men sandal ichiga tiqilib olib, shiftdan kelayotgan kurak ovoziga quloq {{ajrat|tut}}ib yotar edim. |[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |sah = [[хап]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tutmoq'''<br /> '''1 '''[[держать]]; [[браться]], [[хватать]]; [[брать]];''' qizcha bir qoʻlida kitob, bir qoʻlida guldasta tutib turar edi '''девочка держала в одной руке книгу, в другой - букет цветов; {{tarjmisoli|biror kishining qoʻlidan tutmoq }} держать (хватать) кого-либо за руку; {{tarjmisoli|tishida tutmoq }} держать зубами (в зубах); '''koʻr tutganini qoʻymas, kar eshitganini '''{{izoh|посл. см}}. <b>[[koʻr]] 1;<br /> 2 </b>[[подавать]], [[подносить]]; [[протягивать]], [[предлагать]]; [[подставлять]]; {{tarjmisoli|mehmonlarga sochiq tutmoq }} подносить (подавать) гостям полотенце ({{izoh|для вытирания рук}}); {{tarjmisoli|papirosga gugurt tutmoq }} подносить спичку к папиросе; '''Gulnor doʻppini olib, qoqdi, yoruqqa tutdi '''Гюльнар подняла тюбетейку, отряхнула и поднесла её к свету...; '''Soraxon... mushtini Saidiyning qulogʻiga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Сарахан... поднесла свой кулак к уху Саидй; '''chiroqni bu yoqqa tuting '''посветите сюда; '''Choʻntagidan bir qogʻoz chiqarib, Saidiyga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Он вынул из кармана какую-то бумагу и протянул её Саиди; '''qush nima topsa, bolasining ogʻziga tutadi '''что ни найдёт птица, всё несёт птенцам;<br /> '''3 '''[[ловить]], [[поймать]]; [[хватать]]; {{tarjmisoli|toʻr bilan baliq tutmoq }} ловить рыбу сетью; '''ovchilar uchta tulki bolasini tutib oldilar '''охотники поймали трёх лисят; '''darbozabon uchib borayotgan koptokni tutib oldi '''вратарь поймал мяч на лету; {{tarjmisoli|oʻgʻrini jinoyat ustida tutmoq }} поймать вора на месте преступления; захватить вора с поличным;<br /> '''4 '''[[держать]]; [[проводить]]; [[придерживаться]]; {{tarjmisoli|hokimiyatni oʻz qoʻlida tutmoq }} держать власть в своих руках; {{tarjmisoli|qattiq siyosat tutmoq }} проводить жёсткую политику; {{tarjmisoli|toʻgʻri yoʻl tutmoq }} держать правильную линию, держать правильный курс;<br /> '''5 '''[[держать]], [[содержать]]; [[вести]], [[управлять]]; {{tarjmisoli|roʻzgʻor tutmoq }} вести хозяйство; управлять хозяйством; {{tarjmisoli|uy-joyni ozoda tutmoq }} содержать жилище в чистоте; {{tarjmisoli|doʻkon tutmoq }} {{izoh|уст}}. держать лавку;<br /> '''6 '''[[держать]], [[хранить]]; {{tarjmisoli|sir tutmoq }} держать в секрете;<br /> '''7 '''[[удерживать]], [[задерживать]], [[приостанавливать]]; '''Koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr tutib javob berdi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Она ответила, еле удерживая нахлынувшие слёзы; '''bu qoʻlni tutadi '''это задерживает работу, не даёт быстро работать;<br /> '''8 '''[[привязывать]], [[привешивать]] ({{izoh|к чему-л. что-л}}.); [[натягивать]], [[повесить]]; '''paxta terish uchun etak tutib oldim '''я привязал фартук, чтобы собирать хлопок; {{tarjmisoli|derazalarga parda tutmoq }} занавешивать окна; '''yuzga chachvon '''({{izoh|или '''}}[[chimmat]]''') {{tarjmisoli|tutmoq}} накинуть на лицо чачван ({{izoh|см}}. '''[[chachvon]]'''); {{tarjmisoli|pashshaxona tutmoq }} повесить полог для защиты от комаров и мух;<br /> '''9 '''[[пользоваться]]; [[применять]]; '''bu idishni tutmang '''не пользуйтесь этой посудой; {{tarjmisoli|asbob tutmoq }} пользоваться ({{izoh|каким-л}}.) инструментом; '''tutgan ketmoningni qara, hayf sendek azamatga! '''гляди, каким кетменём ты работаешь, стыдно такому богатырю, как ты!; {{tarjmisoli|koʻz oynak tutmoq }} носить очки;<br /> '''10 '''[[считать]], [[по-нимать]], [[ценить]]; {{tarjmisoli|oʻz qadri-qimmatini baland tutmoq }} высоко ценить своё достоинство; {{tarjmisoli|birovni oʻziga doʻst tutmoq }} считать кого-либо своим другом;''' oʻzingga ehtiyot boʻl, qoʻshningki oʻgʻri tutma '''{{izoh|посл}}. соблюдай осторожность, а соседа вором не считай; '''choʻpni xor tutsang '''({{izoh|или '''}}[[xoʻrlasang]]'''), '''koʻzga tushar '''{{izoh|см}}. <b>[[xor]] I 4;<br /> 11 </b>[[занимать]], [[наполнять]]; [[покрывать]]; [[овладевать]], [[охватывать]]; '''samovardan chiqqan bugʻ uyni tutib ketdi '''пар, идущий из самовара, наполнил комнату;''' Yana dahshatli "ura!" sadolari yer-koʻkni tutdi '''(«Шарќ юлдузи») Грозные возгласы «ура!» опять наполнили воздух;''' hamma yoqni odam tutib yotibdi '''всюду полным-полно людей;<br /> '''12 '''[[разводить]], [[выводить]], [[содержать]]; {{tarjmisoli|qurt tutmoq, pilla tutmoq }} {{izoh|разг}}. разводить шелковичных червей;<br /> '''13 '''[[выполнять]], [[держать]], [[соблюдать]]; '''Mening amrim baring tutib turinglar '''(«Муродхон») Все вы выполняйте моё повеление; {{tarjmisoli|roʻza tutmoq }} соблюдать пост; '''[[motam]] '''({{izoh|или '''}}[[aza]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} носить траур;<br /> '''14 '''[[усиленно]] [[проявляться]]; [[давать]] [[приступы]]; [[возобновляться]], [[рецидивировать]]; '''uning jini tutdi '''на него нашла дурь; '''uning kasali tutdi '''его болезнь дала приступы;<br /> '''15 '''[[привиться]]; '''koʻchat tutmadi '''саженец не привился;<br /> '''16 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}};{{tarjmisoli| aloqa tutmoq }} держать (иметь) связь ({{izoh|с кем-л}}.); '''[[nazarda]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻzda]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} иметь в виду, принимать в расчёт, {{tarjmisoli|oʻrin tutmoq }} {{izoh|прям. и перен}}. занимать место; {{tarjmisoli|oʻzini tutmoq }} 1) держаться, держать себя ({{izoh|как-л}}.); '''u oʻzini juda kamtar tutadi '''он держится очень скромно; 2) удерживаться, воздерживаться ({{izoh|от чего-л}}.), сдерживать себя; '''Yoʻlchi kulgidan oʻzini tutolmay, bir chetga burildi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Юльчи не мог удержаться от смеха и отвернулся; {{tarjmisoli|oʻqqa tutmoq }} подвергать обстрелу, обстреливать;{{tarjmisoli| esda tutmoq }} помнить, запоминать; {{tarjmisoli|* koʻz tutmoq }} ждать, ожидать; '''men sizni koʻz tutib oʻtirgan edim '''я сидел и ждал вас; {{tarjmisoli|oʻpka(si)ni tutmoq }} брать себя в руки, успокаиваться; '''bola oʻpkasini tutolmay, yigʻlab yubordi '''ребёнок не мог удержаться и заплакал; {{tarjmisoli|etak tutmoq }} держать подол ({{izoh|чтобы в него насыпали что-л}}.); '''etak tutib pul yigʻmoq '''собирать деньги в подол ({{izoh|собирать деньги в толпе на похороны бедняка}}); '''uniki tutib ketdi '''{{izoh|разг}}. он разозлился, он рассвирепел.<br /> }} 3t83jgeiggx89d3s3ul9hmxv0wcptpu 638932 638920 2026-05-28T04:07:14Z Yokubjon Juraev 8265 638932 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tut-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Qoʻl bilan ushlamoq, ushlab turmoq; tutinmoq. {{misol|Bir qoʻlda kitob, bir qoʻlda guldasta {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Bolaning qoʻlidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Otning jilovidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Koʻr {{ajrat|tut}}ganini qoʻymas, kar - eshitganini.|Maqol}} {{misol|Temirchi usta qahru gʻazab bilan ichkari kirdi va tikka borib, Xayrinisaning kuyovi boʻlmish yigitning yoqasidan {{ajrat|tut}}di.|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Mavlono Muqimiy}} {{misol|Gavhar toqati toq boʻlib, oʻrnidan tura boshlagan edi, Talʼat tirsagidan {{ajrat|tut}}ib oʻtqazdi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Ketmon tutishga odatlangan dagʻal qoʻllar igna ushashga, qatim tortishga kelishmaganidan diqqati oshgan Oxun..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Ovlab, quvib, izidan borib {{va sh.k.}} yoʻllar bilan ushlamoq, ushlab olmoq, qoʻlga tushirmoq. {{misol|Baliq {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Quyon {{ajrat|tut}}ib olmoq.}} {{misol|Oʻgʻrini {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Sayil ham sayil, sargardon ham sayilda, domlajon. Hali kiyik {{ajrat|tut}}dikmi, yoʻqmi, hech boʻlmasa, shamollab kelamiz-da.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} {{misol|Agar Hamzani {{ajrat|tut}}ib bersang, oʻgʻling Umar polvonni roʻyxatdan oʻchiramiz.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Biror narsani iltifotan kimsaga taklif qilmoq, uzatmoq; foydalanish uchun toʻgʻrilamoq, bermoq. {{misol|Mehmonlarga sochiq {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Chol belbogʻidan nosqovogʻini olib, oʻtirganlarga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|[Suluv] Hech narsaga qaramay, sakrab turib, hansirab qolgan otasini yupatgisi, sovuq ayron {{ajrat|tut}}ib, yelkasini silagisi kelardi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} {{misol|Duodan soʻng Otabek toʻriq yoʻrgʻani chiqarib, qutidorga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Boʻston qutichali atir olib kelib, oyisiga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ali meshkobchi yana madrasa qurilishiga kirib, odamlarga suv {{ajrat|tut}}di.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} #Qoʻlidagi (oʻzidagi) biror narsani boshqa narsaga toʻgʻrilamoq, roʻbaroʻ holga olmoq. {{misol|Xatni chiroq yorugʻiga {{ajrat|tut}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Yelkasini oftobga {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Otboqar fonusni yana Boʻtaboyning yuziga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Senga havas bilan boqurman, rosti, Oʻlimga tik koʻksin {{ajrat|tut}}a olgan zot.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}} #{{koʻchma|uz}} Yoʻq boʻlish, ketish va shu kabilardan saqlab turmoq. {{misol|Hokimiyatni {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Oʻz pozitsiyalarini {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Jangchilarimiz tepalikni {{ajrat|tut}}ib turish uchun butun vositalarni ishga soldilar.}} {{misol|Azamat., kombatning.. madad kuchi yetib borguncha dushmanni {{ajrat|tut}}ib turish haqidagi farmonini Ergashevga aytdi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Qahramonning tugʻilishi}} #Biror holat, vaziyatda saqlamoq, asramoq. {{misol|Saidbobo negadir tili uchida turgan gapni yutib, sir {{ajrat|tut}}di.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Tugʻilgan kun ziyofatiga taklif qilish shart emas. Oʻsha kunni esida {{ajrat|tut}}gan yaqinlari oʻzlari borishaveradi..|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Itni zanjirga bogʻlab qoʻygach, och {{ajrat|tut}}adi deyishadi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} #{{koʻchma|uz}} Biror narsadan oʻzini tiymoq yoki biror narsani, voqeani yuz berishdan toʻxtatmoq, bosmoq, ushlamoq. {{misol|U koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr {{ajrat|tut}}ib javob berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Oʻzini tutmoq''' - 1) oʻzini bosmoq, tiymoq; oʻzini qoʻlga ola bilmoq. {{misol|Yigʻidan oʻzini {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|U kulgidan oʻzini {{ajrat|tut}}olmadi.}} {{misol|Oʻzimni kulgidan {{ajrat|tut}}olmay, hiringlab kulib yubordim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} 2) oʻzini biror tarzda ushlamoq. {{misol|Oʻzini baland {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Oʻzini kattalardek {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Oʻzini tetik {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Ibodovning oʻzini tutishi hayron qoldirgan edi uni.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U oʻzini imkoni boricha beparvo {{ajrat|tut}}ishga harakat qildi.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} 3) oʻzini eplab qolmoq, oyoqqa turmoq. {{misol|Ertalab yana qonli urushlar boshlandi. Ammo xalq endi oʻzini ancha {{ajrat|tut}}ib qolgan edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Boboqul ota oʻzini {{ajrat|tut}}ib olib: -Ilgari faqat seldan emas, qurgʻoqchilik ofatidan ham odamlar qirilardi.. - dedi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}} #{{koʻchma|uz}} Idora qilmoq, boshqarmoq. {{misol|Roʻzgʻor {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Yaxshi qilib yurtni {{ajrat|tut}}di, Kim kam boʻlsa, yoʻl koʻrsatdi.|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}} '''9 '''{{koʻchma|uz}} Oʻz qoʻli ostidagi, izmidagi, qaramogʻidagi kimsalarga qandaydir mu-nosabatda, muomalada boʻlmoq. {{misol|Bolani boʻsh {{ajrat|tut}}ish yaramaydi. Singlingni kaftingda {{ajrat|tut}}sang, onangni boshingda {{ajrat|tut}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Shariat xotinni qattiq {{ajrat|tut}}ish kerak deydi-yu, ammo xotinni qancha qattiq {{ajrat|tut}}-sangiz, shuncha gʻaflatda qolishingizni poy-laydi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Mayiz yemagan xotin}}. ''Oʻz-bek oyimning "Kelinni xor tu tar ekan demasinlar, sen ham oʻzingni tuzat!" deb aytgani uchun, Zaynab ham tamom ipaklarga koʻmilib yasangan, kecha erga tekkan yangi kelinlar suratiga kirgan edi.'' A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. 10 Biror tarzda ishlatmoq, foyda-lanmoq, qoʻllamoq. {{misol|Idish-tovoqni, koʻrpa-yostiqni toza {{ajrat|tut}}moq. Yangi olib kelgan teshani {{ajrat|tut}}moq.}} n ''-Lekin, — dedi Saman-darov qoshiqni salmoqlab, — hali ham mana bunaqa qoshiq mymuui ayb.. Bunga yoʻqchilikni vaj qilib boʻlmaydi.'' A. Qahhor, Qoʻshchinor chirogutri. 11 Parvarish qilmoq, boqmoq (pilla qurtini). {{misol|Men, beshovlaring qurt {{ajrat|tut}}ing-lar, beshta odam boʻshasin, demoqchi emasman. |[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Kampirlar sim qokdi}}. 12 Ishlatish, foydalanish uchun oʻz ixtiyorida, qaramogʻida olib turmoq, saq-lamoq. {{misol|Qani iloji boʻlsa, bitta odam {{ajrat|tut}}masdan, butun ishni oʻzim eplay olsam. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 13 Pardalash, toʻsish, qoplash va sh.k. maqsadlar uchun oʻrnatmoq, bogʻlab, ilib yoki osib qoʻymoq. {{misol|Pashshaxona {{ajrat|tut}}moq. Dera-zalarga parda {{ajrat|tut}}moq. Etak {{ajrat|tut}}ib, paxta termoq. Dastroʻmolni yuziga {{ajrat|tut}}ib yigʻlamoq. El ogʻziga elak {{ajrat|tut}}ib boʻlmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Baxmal paranjili xotin chimmat {{ajrat|tut}}gan yuzini Azim tajang tomonga xiyol oʻgirdi-yu, bir-ikki tomoq qirish bshshn kifoyalandi, javob bermadi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. 14 Koʻpayib, tarqalib, yoyilib va sh. k. yoʻllar bilan maʼlum joyni egallamoq, qoplab olmoq, bosmoq. {{misol|Samovarning bugʻi uyni {{ajrat|tut}}ib ketdi. Qoʻy-echkilarning marashi koʻchani {{ajrat|tut}}gan edi. gsh Yshshi, poda, suruv-lar Dard koʻrmay oʻssa deyman, Togʻu toshga sigʻishmay, Yaylovni {{ajrat|tut}}sa deyman.|[[w:Q. Mu-hammadiy|Q. Mu-hammadiy]]}}. {{misol|Qoʻngʻiroqday tovushi bilan Gulsun ham qoʻshiqchiga joʻr boʻlgandagina hamma yoq-ni odam {{ajrat|tut}}ib ketganini koʻrdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Tong yorishgan sohilda}}. {{misol|Doʻnan aka minbardan tushishlari bilan, zalni qarsak {{ajrat|tut}}ib ketdi.|[[w:"Oʻzbekiston qoʻriqlari"|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}}. {{misol|Dashtni {{ajrat|tut}}ib yotgan lolalar uzoqda qolib, gullaridan asalarilar bol emayotgan mevazor bogʻlar boshlandi.|[[w:"Guldasta"|"Guldasta"]]}}. ''Dostonning ovozasi olamni mymdu.'' N. Fozilov, Hayot oʻrgatdi. 15 Qoʻzimoq, qoʻzib qolmoq, huruj qil-moq (odatda, inson tabiatida boʻladigan turli xislatlar haqida). {{misol|Otaning tantiligi {{ajrat|tut}}ib ketdi. Uning jazavasi {{ajrat|tut}}di. Shoʻx-ligi {{ajrat|tut}}moq.}} m {{misol|Hindining ham himmati {{ajrat|tut}}ib ketdi, sarrof xaltadan bitta besh soʻmlik tilla olib berdi.|[[w:Gʻ. Gʻulom|Gʻ. Gʻulom]]|Shum bola}}. {{misol|Gaping rost boʻlsa, qani yur! Yoki dangasali-ging {{ajrat|tut}}ib, ishlaging kelmayotibdimi?|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 16 Amal olmoq, oʻsmoq, rivojlanmoq (yangi koʻchat yoki payvand haqida). {{misol|Bogʻbon oʻzi ekkan yo ulagan koʻchati {{ajrat|tut}}ib, boʻy tortib ketguncha, har kun tagiga necha marta kela-di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Bizning roman}}. {{misol|Onda-sonda koʻchatlar oʻtqazilgan ekan-u, koʻpi {{ajrat|tut}}map-ti.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. 17 Yordamchi feʼl sifatida bogʻlovchi vazifasida qoʻllanadi; hisoblamoq. {{misol|Parvozga shaylanib nochor pat urgan Yarador burgutga {{ajrat|tut}}magshi oson.|[[w:U. Qoʻchqorov|U. Qoʻchqorov]]|Hayajonga koʻ-milgan dunyo}}. 18 Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanganda, shu narsa evaziga biror narsaga duchor boʻlmoq, uning haqidan qutula olmaslik maʼnosini bildiradi. {{misol|-Uvoli {{ajrat|tut}}adi dema-dingizlar-a, uvolini oʻylamadingizlar-a , — dedi javrab turgan Zulxumor, yuragi boʻlmay nari keta bo}}'''1'''''shshdi.'' M. Mansurov, Yombi. {{misol|Sizni oʻsha norasidalarning koʻz yoshi {{ajrat|tut}}-maydimi?|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Besh bolaning uvoli uradi sen beklarni! Mening begunoh qonim {{ajrat|tut}}adi hammangni!P.|[[w:Qodirov|Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. :Aza tutmoq ''q.'' aza. {{misol|Gʻalaba kuni toʻyga aylangan xonadonlar ham boʻldi, yarasi yangi-lanib, qayta aza {{ajrat|tut}}ganlar ham.|[[w:"Uzbekistan qoʻriqlari"|"Uzbekistan qoʻriqlari"]]}}. Boshini tutmoq Biror ish, hunar va sh.k. bilan mashgʻul boʻlmoq, uni egallamoq, kasb etmoq. {{misol|Biror ishning boshini {{ajrat|tut}}moq.}} m {{misol|Biron boshqa hunarning boshini {{ajrat|tut}}sa ham eplab ketardi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. Vatan ''(yoki'' makon) tutmoq Biron hudud yoki joyni yashash joyi (vatan) qi-lib olmoq. {{misol|Erboʻtayevlar oilasi ham yaydoq choʻlni vatan {{ajrat|tut}}ib, mehnatda dong tara-tib, oʻzlaridan koʻpayishib borishyapti.|[[w:"Uzbekistan qoʻriqlari"|"Uzbekistan qoʻriqlari"]]}}. Gapga tutmoq Gapga solib, savol-javoblar bilan band qilmoq. {{misol|Hamma gapi yolgʻon boʻlmasin, oʻrtaga olib, gapga {{ajrat|tut}}ing.|[[w:"Yusuf va Ahmad"|"Yusuf va Ahmad"]]}}. {{misol|Traktorchi yigit ishga shoshilganidan toqatsizlana boshladi. Chol buni sezib, ortiqcha gapga {{ajrat|tut}}madi. Oʻ. |[[w:Usmonov|Usmonov]]|Sirli sohil}}. Darigʻ tutmoq ''q.'' darigʻ. {{misol|Yakka va yagonaliging haqqi.. mendek bir ba-lokash gunohkor ojiza bandangdan marha-matingni darigʻ {{ajrat|tut}}magaysan..|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Ish tutmoq Maʼlum sabab, shart-sharoit va shu kabilarni hisobga olgan holda ish qilmoq, ish olib bormoq. {{misol|Nega bir-birimizga yoqishimiz kerak. Yoki boʻlmasa, sizga yaqin boʻlgan inson koʻngliga qarab ish {{ajrat|tut}}ish lozim-mi?|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Yoʻl ''(yoki'' yoʻlini) tutmoq Ish-faoliyatda muayyan bir yoʻlni tanlamoq, shu yoʻldan bormoq. {{misol|Shuning uchun u tilyogʻlama-lik ioʻlini {{ajrat|tut}}di.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Sendan soʻng qolib ham u qarimaydi, U mangu yoshlikning yoʻlin {{ajrat|tut}}gandir.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Yoshligimning davomi}}. Koʻz tutmoq Kelishi, uchrashuvi yuz berishini intizorlik, ishtiyoq bilan kut-moq. {{misol|Koʻz {{ajrat|tut}}dim, koʻzlarim nigoron boʻldi. |[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Temirjon, ayiqcha qaytib kela-diganday, uning yoʻliga intizor koʻz {{ajrat|tut}}di. |[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}}. Koʻzda tutmoq Nazar-eʼtiborida boʻlmoq, nazarda tutmoq. {{misol|Kelgusi vazifalarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq. Ishdagi kiyinchiliklarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq.}} Bu gaplari bilan qurilishdagi ishlarni koʻzda tutayotganligini Baroqov yaxshi tushundi.'' "O‘zbekiston qoʻriqlari". Soʻroqqa tutmoq Uzluksiz soʻroq berishda davom etmoq. {{misol|Lekin u yerda siz emas, ular sizni soʻroqqa {{ajrat|tut}}masalar, debqoʻrqaman.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Toʻpga ''(yoki'' oʻqqa) tutmoq Kimsa, narsa, joy tomonga (ustiga) toʻxtovsiz toʻp otmoq, oʻq otmoq, oʻq yogʻdirmoq. {{misol|Koʻpdan beri kutilgan jang tong mahalida dushman artilleriyasi bizning pozitsiyalarimizni nihoyatda qattiq toʻpga {{ajrat|tut}}ishi bilan boshlanib ketdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. {{misol|Dushman jangchilarimizni minomyotdan oʻqqa {{ajrat|tut}}a boshladi. |[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Etagini tutmoq Rahnamoligida ish tutmoq, rahnamoligiga suyanmoq. {{misol|Omon buva Yodgorov kabi ingichka tolali paxta ustalari bor. Ana shularning etagini {{ajrat|tut}}. |[[w:"Oʻzbekiston qoʻriqlari"|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}}. Yuz tutmoq ''q.'' yuz. Oʻrin tutmoq Mavqega eta boʻlmoq, ahamiyat kasb etmoq. {{misol|Ular ichida Shodmonov alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|[[w:"Oʻzbekiston qoʻrikdari"|"Oʻzbekiston qoʻrikdari"]]}}. {{misol|Mehnat jamoalarida tugʻilayotgan anʼanalar orasida musobaqaning takomillashib borayotgan yangi shakl va usullari alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Quloq tutmoq 1) eshitishga diqqatni qaratmoq. {{misol|Birpas devor tagida toʻxtab, atrofga quloq {{ajrat|tut}}ishdi: jimlik hukmron..|[[w:"Mushtum"]]}} 2) tinglamoq, eshitmoq. {{misol|Akam tomda qor kurar.. men sandal ichiga tiqilib olib, shiftdan kelayotgan kurak ovoziga quloq {{ajrat|tut}}ib yotar edim. |[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |sah = [[хап]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tutmoq'''<br /> '''1 '''[[держать]]; [[браться]], [[хватать]]; [[брать]];''' qizcha bir qoʻlida kitob, bir qoʻlida guldasta tutib turar edi '''девочка держала в одной руке книгу, в другой - букет цветов; {{tarjmisoli|biror kishining qoʻlidan tutmoq }} держать (хватать) кого-либо за руку; {{tarjmisoli|tishida tutmoq }} держать зубами (в зубах); '''koʻr tutganini qoʻymas, kar eshitganini '''{{izoh|посл. см}}. <b>[[koʻr]] 1;<br /> 2 </b>[[подавать]], [[подносить]]; [[протягивать]], [[предлагать]]; [[подставлять]]; {{tarjmisoli|mehmonlarga sochiq tutmoq }} подносить (подавать) гостям полотенце ({{izoh|для вытирания рук}}); {{tarjmisoli|papirosga gugurt tutmoq }} подносить спичку к папиросе; '''Gulnor doʻppini olib, qoqdi, yoruqqa tutdi '''Гюльнар подняла тюбетейку, отряхнула и поднесла её к свету...; '''Soraxon... mushtini Saidiyning qulogʻiga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Сарахан... поднесла свой кулак к уху Саидй; '''chiroqni bu yoqqa tuting '''посветите сюда; '''Choʻntagidan bir qogʻoz chiqarib, Saidiyga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Он вынул из кармана какую-то бумагу и протянул её Саиди; '''qush nima topsa, bolasining ogʻziga tutadi '''что ни найдёт птица, всё несёт птенцам;<br /> '''3 '''[[ловить]], [[поймать]]; [[хватать]]; {{tarjmisoli|toʻr bilan baliq tutmoq }} ловить рыбу сетью; '''ovchilar uchta tulki bolasini tutib oldilar '''охотники поймали трёх лисят; '''darbozabon uchib borayotgan koptokni tutib oldi '''вратарь поймал мяч на лету; {{tarjmisoli|oʻgʻrini jinoyat ustida tutmoq }} поймать вора на месте преступления; захватить вора с поличным;<br /> '''4 '''[[держать]]; [[проводить]]; [[придерживаться]]; {{tarjmisoli|hokimiyatni oʻz qoʻlida tutmoq }} держать власть в своих руках; {{tarjmisoli|qattiq siyosat tutmoq }} проводить жёсткую политику; {{tarjmisoli|toʻgʻri yoʻl tutmoq }} держать правильную линию, держать правильный курс;<br /> '''5 '''[[держать]], [[содержать]]; [[вести]], [[управлять]]; {{tarjmisoli|roʻzgʻor tutmoq }} вести хозяйство; управлять хозяйством; {{tarjmisoli|uy-joyni ozoda tutmoq }} содержать жилище в чистоте; {{tarjmisoli|doʻkon tutmoq }} {{izoh|уст}}. держать лавку;<br /> '''6 '''[[держать]], [[хранить]]; {{tarjmisoli|sir tutmoq }} держать в секрете;<br /> '''7 '''[[удерживать]], [[задерживать]], [[приостанавливать]]; '''Koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr tutib javob berdi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Она ответила, еле удерживая нахлынувшие слёзы; '''bu qoʻlni tutadi '''это задерживает работу, не даёт быстро работать;<br /> '''8 '''[[привязывать]], [[привешивать]] ({{izoh|к чему-л. что-л}}.); [[натягивать]], [[повесить]]; '''paxta terish uchun etak tutib oldim '''я привязал фартук, чтобы собирать хлопок; {{tarjmisoli|derazalarga parda tutmoq }} занавешивать окна; '''yuzga chachvon '''({{izoh|или '''}}[[chimmat]]''') {{tarjmisoli|tutmoq}} накинуть на лицо чачван ({{izoh|см}}. '''[[chachvon]]'''); {{tarjmisoli|pashshaxona tutmoq }} повесить полог для защиты от комаров и мух;<br /> '''9 '''[[пользоваться]]; [[применять]]; '''bu idishni tutmang '''не пользуйтесь этой посудой; {{tarjmisoli|asbob tutmoq }} пользоваться ({{izoh|каким-л}}.) инструментом; '''tutgan ketmoningni qara, hayf sendek azamatga! '''гляди, каким кетменём ты работаешь, стыдно такому богатырю, как ты!; {{tarjmisoli|koʻz oynak tutmoq }} носить очки;<br /> '''10 '''[[считать]], [[по-нимать]], [[ценить]]; {{tarjmisoli|oʻz qadri-qimmatini baland tutmoq }} высоко ценить своё достоинство; {{tarjmisoli|birovni oʻziga doʻst tutmoq }} считать кого-либо своим другом;''' oʻzingga ehtiyot boʻl, qoʻshningki oʻgʻri tutma '''{{izoh|посл}}. соблюдай осторожность, а соседа вором не считай; '''choʻpni xor tutsang '''({{izoh|или '''}}[[xoʻrlasang]]'''), '''koʻzga tushar '''{{izoh|см}}. <b>[[xor]] I 4;<br /> 11 </b>[[занимать]], [[наполнять]]; [[покрывать]]; [[овладевать]], [[охватывать]]; '''samovardan chiqqan bugʻ uyni tutib ketdi '''пар, идущий из самовара, наполнил комнату;''' Yana dahshatli "ura!" sadolari yer-koʻkni tutdi '''(«Шарќ юлдузи») Грозные возгласы «ура!» опять наполнили воздух;''' hamma yoqni odam tutib yotibdi '''всюду полным-полно людей;<br /> '''12 '''[[разводить]], [[выводить]], [[содержать]]; {{tarjmisoli|qurt tutmoq, pilla tutmoq }} {{izoh|разг}}. разводить шелковичных червей;<br /> '''13 '''[[выполнять]], [[держать]], [[соблюдать]]; '''Mening amrim baring tutib turinglar '''(«Муродхон») Все вы выполняйте моё повеление; {{tarjmisoli|roʻza tutmoq }} соблюдать пост; '''[[motam]] '''({{izoh|или '''}}[[aza]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} носить траур;<br /> '''14 '''[[усиленно]] [[проявляться]]; [[давать]] [[приступы]]; [[возобновляться]], [[рецидивировать]]; '''uning jini tutdi '''на него нашла дурь; '''uning kasali tutdi '''его болезнь дала приступы;<br /> '''15 '''[[привиться]]; '''koʻchat tutmadi '''саженец не привился;<br /> '''16 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}};{{tarjmisoli| aloqa tutmoq }} держать (иметь) связь ({{izoh|с кем-л}}.); '''[[nazarda]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻzda]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} иметь в виду, принимать в расчёт, {{tarjmisoli|oʻrin tutmoq }} {{izoh|прям. и перен}}. занимать место; {{tarjmisoli|oʻzini tutmoq }} 1) держаться, держать себя ({{izoh|как-л}}.); '''u oʻzini juda kamtar tutadi '''он держится очень скромно; 2) удерживаться, воздерживаться ({{izoh|от чего-л}}.), сдерживать себя; '''Yoʻlchi kulgidan oʻzini tutolmay, bir chetga burildi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Юльчи не мог удержаться от смеха и отвернулся; {{tarjmisoli|oʻqqa tutmoq }} подвергать обстрелу, обстреливать;{{tarjmisoli| esda tutmoq }} помнить, запоминать; {{tarjmisoli|* koʻz tutmoq }} ждать, ожидать; '''men sizni koʻz tutib oʻtirgan edim '''я сидел и ждал вас; {{tarjmisoli|oʻpka(si)ni tutmoq }} брать себя в руки, успокаиваться; '''bola oʻpkasini tutolmay, yigʻlab yubordi '''ребёнок не мог удержаться и заплакал; {{tarjmisoli|etak tutmoq }} держать подол ({{izoh|чтобы в него насыпали что-л}}.); '''etak tutib pul yigʻmoq '''собирать деньги в подол ({{izoh|собирать деньги в толпе на похороны бедняка}}); '''uniki tutib ketdi '''{{izoh|разг}}. он разозлился, он рассвирепел.<br /> }} 1xo734hoal23r4qnu534j5781yc7t8s 638940 638932 2026-05-28T05:29:54Z Yokubjon Juraev 8265 638940 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tut-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Qoʻl bilan ushlamoq, ushlab turmoq; tutinmoq. {{misol|Bir qoʻlda kitob, bir qoʻlda guldasta {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Bolaning qoʻlidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Otning jilovidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Koʻr {{ajrat|tut}}ganini qoʻymas, kar - eshitganini.|Maqol}} {{misol|Temirchi usta qahru gʻazab bilan ichkari kirdi va tikka borib, Xayrinisaning kuyovi boʻlmish yigitning yoqasidan {{ajrat|tut}}di.|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Mavlono Muqimiy}} {{misol|Gavhar toqati toq boʻlib, oʻrnidan tura boshlagan edi, Talʼat tirsagidan {{ajrat|tut}}ib oʻtqazdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Ketmon tutishga odatlangan dagʻal qoʻllar igna ushashga, qatim tortishga kelishmaganidan diqqati oshgan Oxun..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Ovlab, quvib, izidan borib {{va sh.k.}} yoʻllar bilan ushlamoq, ushlab olmoq, qoʻlga tushirmoq. {{misol|Baliq {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Quyon {{ajrat|tut}}ib olmoq.}} {{misol|Oʻgʻrini {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Sayil ham sayil, sargardon ham sayilda, domlajon. Hali kiyik {{ajrat|tut}}dikmi, yoʻqmi, hech boʻlmasa, shamollab kelamiz-da.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} {{misol|Agar Hamzani {{ajrat|tut}}ib bersang, oʻgʻling Umar polvonni roʻyxatdan oʻchiramiz.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Biror narsani iltifotan kimsaga taklif qilmoq, uzatmoq; foydalanish uchun toʻgʻrilamoq, bermoq. {{misol|Mehmonlarga sochiq {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Chol belbogʻidan nosqovogʻini olib, oʻtirganlarga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|[Suluv] Hech narsaga qaramay, sakrab turib, hansirab qolgan otasini yupatgisi, sovuq ayron {{ajrat|tut}}ib, yelkasini silagisi kelardi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} {{misol|Duodan soʻng Otabek toʻriq yoʻrgʻani chiqarib, qutidorga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Boʻston qutichali atir olib kelib, oyisiga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ali meshkobchi yana madrasa qurilishiga kirib, odamlarga suv {{ajrat|tut}}di.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} #Qoʻlidagi (oʻzidagi) biror narsani boshqa narsaga toʻgʻrilamoq, roʻbaroʻ holga olmoq. {{misol|Xatni chiroq yorugʻiga {{ajrat|tut}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Yelkasini oftobga {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Otboqar fonusni yana Boʻtaboyning yuziga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Senga havas bilan boqurman, rosti, Oʻlimga tik koʻksin {{ajrat|tut}}a olgan zot.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}} #{{koʻchma|uz}} Yoʻq boʻlish, ketish va shu kabilardan saqlab turmoq. {{misol|Hokimiyatni {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Oʻz pozitsiyalarini {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Jangchilarimiz tepalikni {{ajrat|tut}}ib turish uchun butun vositalarni ishga soldilar.}} {{misol|Azamat., kombatning.. madad kuchi yetib borguncha dushmanni {{ajrat|tut}}ib turish haqidagi farmonini Ergashevga aytdi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Qahramonning tugʻilishi}} #Biror holat, vaziyatda saqlamoq, asramoq. {{misol|Saidbobo negadir tili uchida turgan gapni yutib, sir {{ajrat|tut}}di.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Tugʻilgan kun ziyofatiga taklif qilish shart emas. Oʻsha kunni esida {{ajrat|tut}}gan yaqinlari oʻzlari borishaveradi..|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Itni zanjirga bogʻlab qoʻygach, och {{ajrat|tut}}adi deyishadi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} #{{koʻchma|uz}} Biror narsadan oʻzini tiymoq yoki biror narsani, voqeani yuz berishdan toʻxtatmoq, bosmoq, ushlamoq. {{misol|U koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr {{ajrat|tut}}ib javob berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Oʻzini tutmoq''' - 1) oʻzini bosmoq, tiymoq; oʻzini qoʻlga ola bilmoq. {{misol|Yigʻidan oʻzini {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|U kulgidan oʻzini {{ajrat|tut}}olmadi.}} {{misol|Oʻzimni kulgidan {{ajrat|tut}}olmay, hiringlab kulib yubordim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} 2) oʻzini biror tarzda ushlamoq. {{misol|Oʻzini baland {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Oʻzini kattalardek {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Oʻzini tetik {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Ibodovning oʻzini tutishi hayron qoldirgan edi uni.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U oʻzini imkoni boricha beparvo {{ajrat|tut}}ishga harakat qildi.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} 3) oʻzini eplab qolmoq, oyoqqa turmoq. {{misol|Ertalab yana qonli urushlar boshlandi. Ammo xalq endi oʻzini ancha {{ajrat|tut}}ib qolgan edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Boboqul ota oʻzini {{ajrat|tut}}ib olib: -Ilgari faqat seldan emas, qurgʻoqchilik ofatidan ham odamlar qirilardi.. - dedi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}} #{{koʻchma|uz}} Idora qilmoq, boshqarmoq. {{misol|Roʻzgʻor {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Yaxshi qilib yurtni {{ajrat|tut}}di, Kim kam boʻlsa, yoʻl koʻrsatdi.|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}} #{{koʻchma|uz}} Oʻz qoʻli ostidagi, izmidagi, qaramogʻidagi kimsalarga qandaydir munosabatda, muomalada boʻlmoq. {{misol|Bolani boʻsh {{ajrat|tut}}ish yaramaydi.}} {{misol|Singlingni kaftingda {{ajrat|tut}}sang, onangni boshingda {{ajrat|tut}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Shariat xotinni qattiq {{ajrat|tut}}ish kerak deydi-yu, ammo xotinni qancha qattiq {{ajrat|tut}}sangiz, shuncha gʻaflatda qolishingizni poylaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Mayiz yemagan xotin}} {{misol|Oʻzbek oyimning "Kelinni xor tutar ekan demasinlar, sen ham oʻzingni tuzat!" deb aytgani uchun, Zaynab ham tamom ipaklarga koʻmilib yasangan, kecha erga tekkan yangi kelinlar suratiga kirgan edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tarzda ishlatmoq, foydalanmoq, qoʻllamoq. {{misol|Idish-tovoqni, koʻrpa-yostiqni toza {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Yangi olib kelgan teshani {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|-Lekin, — dedi Samandarov qoshiqni salmoqlab, — hali ham mana bunaqa qoshiq mymuui ayb.. Bunga yoʻqchilikni vaj qilib boʻlmaydi.'' A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari}} 11 Parvarish qilmoq, boqmoq (pilla qurtini). {{misol|Men, beshovlaring qurt {{ajrat|tut}}inglar, beshta odam boʻshasin, demoqchi emasman. |[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Kampirlar sim qokdi}}. 12 Ishlatish, foydalanish uchun oʻz ixtiyorida, qaramogʻida olib turmoq, saqlamoq. {{misol|Qani iloji boʻlsa, bitta odam {{ajrat|tut}}masdan, butun ishni oʻzim eplay olsam. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 13 Pardalash, toʻsish, qoplash va sh.k. maqsadlar uchun oʻrnatmoq, bogʻlab, ilib yoki osib qoʻymoq. {{misol|Pashshaxona {{ajrat|tut}}moq. Dera-zalarga parda {{ajrat|tut}}moq. Etak {{ajrat|tut}}ib, paxta termoq. Dastroʻmolni yuziga {{ajrat|tut}}ib yigʻlamoq. El ogʻziga elak {{ajrat|tut}}ib boʻlmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Baxmal paranjili xotin chimmat {{ajrat|tut}}gan yuzini Azim tajang tomonga xiyol oʻgirdi-yu, bir-ikki tomoq qirish bshshn kifoyalandi, javob bermadi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. 14 Koʻpayib, tarqalib, yoyilib va sh. k. yoʻllar bilan maʼlum joyni egallamoq, qoplab olmoq, bosmoq. {{misol|Samovarning bugʻi uyni {{ajrat|tut}}ib ketdi. Qoʻy-echkilarning marashi koʻchani {{ajrat|tut}}gan edi. gsh Yshshi, poda, suruv-lar Dard koʻrmay oʻssa deyman, Togʻu toshga sigʻishmay, Yaylovni {{ajrat|tut}}sa deyman.|[[w:Q. Mu-hammadiy|Q. Mu-hammadiy]]}}. {{misol|Qoʻngʻiroqday tovushi bilan Gulsun ham qoʻshiqchiga joʻr boʻlgandagina hamma yoq-ni odam {{ajrat|tut}}ib ketganini koʻrdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Tong yorishgan sohilda}}. {{misol|Doʻnan aka minbardan tushishlari bilan, zalni qarsak {{ajrat|tut}}ib ketdi.|[[w:"Oʻzbekiston qoʻriqlari"|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}}. {{misol|Dashtni {{ajrat|tut}}ib yotgan lolalar uzoqda qolib, gullaridan asalarilar bol emayotgan mevazor bogʻlar boshlandi.|[[w:"Guldasta"|"Guldasta"]]}}. ''Dostonning ovozasi olamni mymdu.'' N. Fozilov, Hayot oʻrgatdi. 15 Qoʻzimoq, qoʻzib qolmoq, huruj qil-moq (odatda, inson tabiatida boʻladigan turli xislatlar haqida). {{misol|Otaning tantiligi {{ajrat|tut}}ib ketdi. Uning jazavasi {{ajrat|tut}}di. Shoʻx-ligi {{ajrat|tut}}moq.}} m {{misol|Hindining ham himmati {{ajrat|tut}}ib ketdi, sarrof xaltadan bitta besh soʻmlik tilla olib berdi.|[[w:Gʻ. Gʻulom|Gʻ. Gʻulom]]|Shum bola}}. {{misol|Gaping rost boʻlsa, qani yur! Yoki dangasali-ging {{ajrat|tut}}ib, ishlaging kelmayotibdimi?|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 16 Amal olmoq, oʻsmoq, rivojlanmoq (yangi koʻchat yoki payvand haqida). {{misol|Bogʻbon oʻzi ekkan yo ulagan koʻchati {{ajrat|tut}}ib, boʻy tortib ketguncha, har kun tagiga necha marta kela-di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Bizning roman}}. {{misol|Onda-sonda koʻchatlar oʻtqazilgan ekan-u, koʻpi {{ajrat|tut}}map-ti.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. 17 Yordamchi feʼl sifatida bogʻlovchi vazifasida qoʻllanadi; hisoblamoq. {{misol|Parvozga shaylanib nochor pat urgan Yarador burgutga {{ajrat|tut}}magshi oson.|[[w:U. Qoʻchqorov|U. Qoʻchqorov]]|Hayajonga koʻ-milgan dunyo}}. 18 Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanganda, shu narsa evaziga biror narsaga duchor boʻlmoq, uning haqidan qutula olmaslik maʼnosini bildiradi. {{misol|-Uvoli {{ajrat|tut}}adi demadingizlar-a, uvolini oʻylamadingizlar-a , — dedi javrab turgan Zulxumor, yuragi boʻlmay nari keta bo}}'''1'''''shshdi.'' M. Mansurov, Yombi. {{misol|Sizni oʻsha norasidalarning koʻz yoshi {{ajrat|tut}}maydimi?|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Besh bolaning uvoli uradi sen beklarni! Mening begunoh qonim {{ajrat|tut}}adi hammangni!P.|[[w:Qodirov|Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. :Aza tutmoq ''q.'' aza. {{misol|Gʻalaba kuni toʻyga aylangan xonadonlar ham boʻldi, yarasi yangilanib, qayta aza {{ajrat|tut}}ganlar ham.|[[w:"Uzbekistan qoʻriqlari"|"Uzbekistan qoʻriqlari"]]}}. Boshini tutmoq Biror ish, hunar {{va sh.k.}} bilan mashgʻul boʻlmoq, uni egallamoq, kasb etmoq. {{misol|Biror ishning boshini {{ajrat|tut}}moq.}} m {{misol|Biron boshqa hunarning boshini {{ajrat|tut}}sa ham eplab ketardi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. Vatan ''(yoki'' makon) tutmoq Biron hudud yoki joyni yashash joyi (vatan) qi-lib olmoq. {{misol|Erboʻtayevlar oilasi ham yaydoq choʻlni vatan {{ajrat|tut}}ib, mehnatda dong tara-tib, oʻzlaridan koʻpayishib borishyapti.|[[w:"Uzbekistan qoʻriqlari"|"Uzbekistan qoʻriqlari"]]}}. Gapga tutmoq Gapga solib, savol-javoblar bilan band qilmoq. {{misol|Hamma gapi yolgʻon boʻlmasin, oʻrtaga olib, gapga {{ajrat|tut}}ing.|[[w:"Yusuf va Ahmad"|"Yusuf va Ahmad"]]}}. {{misol|Traktorchi yigit ishga shoshilganidan toqatsizlana boshladi. Chol buni sezib, ortiqcha gapga {{ajrat|tut}}madi. Oʻ. |[[w:Usmonov|Usmonov]]|Sirli sohil}}. Darigʻ tutmoq ''q.'' darigʻ. {{misol|Yakka va yagonaliging haqqi.. mendek bir ba-lokash gunohkor ojiza bandangdan marha-matingni darigʻ {{ajrat|tut}}magaysan..|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Ish tutmoq Maʼlum sabab, shart-sharoit va shu kabilarni hisobga olgan holda ish qilmoq, ish olib bormoq. {{misol|Nega bir-birimizga yoqishimiz kerak. Yoki boʻlmasa, sizga yaqin boʻlgan inson koʻngliga qarab ish {{ajrat|tut}}ish lozim-mi?|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Yoʻl ''(yoki'' yoʻlini) tutmoq Ish-faoliyatda muayyan bir yoʻlni tanlamoq, shu yoʻldan bormoq. {{misol|Shuning uchun u tilyogʻlama-lik ioʻlini {{ajrat|tut}}di.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Sendan soʻng qolib ham u qarimaydi, U mangu yoshlikning yoʻlin {{ajrat|tut}}gandir.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Yoshligimning davomi}}. Koʻz tutmoq Kelishi, uchrashuvi yuz berishini intizorlik, ishtiyoq bilan kut-moq. {{misol|Koʻz {{ajrat|tut}}dim, koʻzlarim nigoron boʻldi. |[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Temirjon, ayiqcha qaytib kela-diganday, uning yoʻliga intizor koʻz {{ajrat|tut}}di. |[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}}. Koʻzda tutmoq Nazar-eʼtiborida boʻlmoq, nazarda tutmoq. {{misol|Kelgusi vazifalarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq. Ishdagi kiyinchiliklarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq.}} Bu gaplari bilan qurilishdagi ishlarni koʻzda tutayotganligini Baroqov yaxshi tushundi.'' "O‘zbekiston qoʻriqlari". Soʻroqqa tutmoq Uzluksiz soʻroq berishda davom etmoq. {{misol|Lekin u yerda siz emas, ular sizni soʻroqqa {{ajrat|tut}}masalar, debqoʻrqaman.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Toʻpga ''(yoki'' oʻqqa) tutmoq Kimsa, narsa, joy tomonga (ustiga) toʻxtovsiz toʻp otmoq, oʻq otmoq, oʻq yogʻdirmoq. {{misol|Koʻpdan beri kutilgan jang tong mahalida dushman artilleriyasi bizning pozitsiyalarimizni nihoyatda qattiq toʻpga {{ajrat|tut}}ishi bilan boshlanib ketdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. {{misol|Dushman jangchilarimizni minomyotdan oʻqqa {{ajrat|tut}}a boshladi. |[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Etagini tutmoq Rahnamoligida ish tutmoq, rahnamoligiga suyanmoq. {{misol|Omon buva Yodgorov kabi ingichka tolali paxta ustalari bor. Ana shularning etagini {{ajrat|tut}}. |[[w:"Oʻzbekiston qoʻriqlari"|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}}. Yuz tutmoq ''q.'' yuz. Oʻrin tutmoq Mavqega eta boʻlmoq, ahamiyat kasb etmoq. {{misol|Ular ichida Shodmonov alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|[[w:"Oʻzbekiston qoʻrikdari"|"Oʻzbekiston qoʻrikdari"]]}}. {{misol|Mehnat jamoalarida tugʻilayotgan anʼanalar orasida musobaqaning takomillashib borayotgan yangi shakl va usullari alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Quloq tutmoq 1) eshitishga diqqatni qaratmoq. {{misol|Birpas devor tagida toʻxtab, atrofga quloq {{ajrat|tut}}ishdi: jimlik hukmron..|[[w:"Mushtum"]]}} 2) tinglamoq, eshitmoq. {{misol|Akam tomda qor kurar.. men sandal ichiga tiqilib olib, shiftdan kelayotgan kurak ovoziga quloq {{ajrat|tut}}ib yotar edim. |[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |sah = [[хап]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tutmoq'''<br /> '''1 '''[[держать]]; [[браться]], [[хватать]]; [[брать]];''' qizcha bir qoʻlida kitob, bir qoʻlida guldasta tutib turar edi '''девочка держала в одной руке книгу, в другой - букет цветов; {{tarjmisoli|biror kishining qoʻlidan tutmoq }} держать (хватать) кого-либо за руку; {{tarjmisoli|tishida tutmoq }} держать зубами (в зубах); '''koʻr tutganini qoʻymas, kar eshitganini '''{{izoh|посл. см}}. <b>[[koʻr]] 1;<br /> 2 </b>[[подавать]], [[подносить]]; [[протягивать]], [[предлагать]]; [[подставлять]]; {{tarjmisoli|mehmonlarga sochiq tutmoq }} подносить (подавать) гостям полотенце ({{izoh|для вытирания рук}}); {{tarjmisoli|papirosga gugurt tutmoq }} подносить спичку к папиросе; '''Gulnor doʻppini olib, qoqdi, yoruqqa tutdi '''Гюльнар подняла тюбетейку, отряхнула и поднесла её к свету...; '''Soraxon... mushtini Saidiyning qulogʻiga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Сарахан... поднесла свой кулак к уху Саидй; '''chiroqni bu yoqqa tuting '''посветите сюда; '''Choʻntagidan bir qogʻoz chiqarib, Saidiyga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Он вынул из кармана какую-то бумагу и протянул её Саиди; '''qush nima topsa, bolasining ogʻziga tutadi '''что ни найдёт птица, всё несёт птенцам;<br /> '''3 '''[[ловить]], [[поймать]]; [[хватать]]; {{tarjmisoli|toʻr bilan baliq tutmoq }} ловить рыбу сетью; '''ovchilar uchta tulki bolasini tutib oldilar '''охотники поймали трёх лисят; '''darbozabon uchib borayotgan koptokni tutib oldi '''вратарь поймал мяч на лету; {{tarjmisoli|oʻgʻrini jinoyat ustida tutmoq }} поймать вора на месте преступления; захватить вора с поличным;<br /> '''4 '''[[держать]]; [[проводить]]; [[придерживаться]]; {{tarjmisoli|hokimiyatni oʻz qoʻlida tutmoq }} держать власть в своих руках; {{tarjmisoli|qattiq siyosat tutmoq }} проводить жёсткую политику; {{tarjmisoli|toʻgʻri yoʻl tutmoq }} держать правильную линию, держать правильный курс;<br /> '''5 '''[[держать]], [[содержать]]; [[вести]], [[управлять]]; {{tarjmisoli|roʻzgʻor tutmoq }} вести хозяйство; управлять хозяйством; {{tarjmisoli|uy-joyni ozoda tutmoq }} содержать жилище в чистоте; {{tarjmisoli|doʻkon tutmoq }} {{izoh|уст}}. держать лавку;<br /> '''6 '''[[держать]], [[хранить]]; {{tarjmisoli|sir tutmoq }} держать в секрете;<br /> '''7 '''[[удерживать]], [[задерживать]], [[приостанавливать]]; '''Koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr tutib javob berdi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Она ответила, еле удерживая нахлынувшие слёзы; '''bu qoʻlni tutadi '''это задерживает работу, не даёт быстро работать;<br /> '''8 '''[[привязывать]], [[привешивать]] ({{izoh|к чему-л. что-л}}.); [[натягивать]], [[повесить]]; '''paxta terish uchun etak tutib oldim '''я привязал фартук, чтобы собирать хлопок; {{tarjmisoli|derazalarga parda tutmoq }} занавешивать окна; '''yuzga chachvon '''({{izoh|или '''}}[[chimmat]]''') {{tarjmisoli|tutmoq}} накинуть на лицо чачван ({{izoh|см}}. '''[[chachvon]]'''); {{tarjmisoli|pashshaxona tutmoq }} повесить полог для защиты от комаров и мух;<br /> '''9 '''[[пользоваться]]; [[применять]]; '''bu idishni tutmang '''не пользуйтесь этой посудой; {{tarjmisoli|asbob tutmoq }} пользоваться ({{izoh|каким-л}}.) инструментом; '''tutgan ketmoningni qara, hayf sendek azamatga! '''гляди, каким кетменём ты работаешь, стыдно такому богатырю, как ты!; {{tarjmisoli|koʻz oynak tutmoq }} носить очки;<br /> '''10 '''[[считать]], [[по-нимать]], [[ценить]]; {{tarjmisoli|oʻz qadri-qimmatini baland tutmoq }} высоко ценить своё достоинство; {{tarjmisoli|birovni oʻziga doʻst tutmoq }} считать кого-либо своим другом;''' oʻzingga ehtiyot boʻl, qoʻshningki oʻgʻri tutma '''{{izoh|посл}}. соблюдай осторожность, а соседа вором не считай; '''choʻpni xor tutsang '''({{izoh|или '''}}[[xoʻrlasang]]'''), '''koʻzga tushar '''{{izoh|см}}. <b>[[xor]] I 4;<br /> 11 </b>[[занимать]], [[наполнять]]; [[покрывать]]; [[овладевать]], [[охватывать]]; '''samovardan chiqqan bugʻ uyni tutib ketdi '''пар, идущий из самовара, наполнил комнату;''' Yana dahshatli "ura!" sadolari yer-koʻkni tutdi '''(«Шарќ юлдузи») Грозные возгласы «ура!» опять наполнили воздух;''' hamma yoqni odam tutib yotibdi '''всюду полным-полно людей;<br /> '''12 '''[[разводить]], [[выводить]], [[содержать]]; {{tarjmisoli|qurt tutmoq, pilla tutmoq }} {{izoh|разг}}. разводить шелковичных червей;<br /> '''13 '''[[выполнять]], [[держать]], [[соблюдать]]; '''Mening amrim baring tutib turinglar '''(«Муродхон») Все вы выполняйте моё повеление; {{tarjmisoli|roʻza tutmoq }} соблюдать пост; '''[[motam]] '''({{izoh|или '''}}[[aza]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} носить траур;<br /> '''14 '''[[усиленно]] [[проявляться]]; [[давать]] [[приступы]]; [[возобновляться]], [[рецидивировать]]; '''uning jini tutdi '''на него нашла дурь; '''uning kasali tutdi '''его болезнь дала приступы;<br /> '''15 '''[[привиться]]; '''koʻchat tutmadi '''саженец не привился;<br /> '''16 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}};{{tarjmisoli| aloqa tutmoq }} держать (иметь) связь ({{izoh|с кем-л}}.); '''[[nazarda]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻzda]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} иметь в виду, принимать в расчёт, {{tarjmisoli|oʻrin tutmoq }} {{izoh|прям. и перен}}. занимать место; {{tarjmisoli|oʻzini tutmoq }} 1) держаться, держать себя ({{izoh|как-л}}.); '''u oʻzini juda kamtar tutadi '''он держится очень скромно; 2) удерживаться, воздерживаться ({{izoh|от чего-л}}.), сдерживать себя; '''Yoʻlchi kulgidan oʻzini tutolmay, bir chetga burildi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Юльчи не мог удержаться от смеха и отвернулся; {{tarjmisoli|oʻqqa tutmoq }} подвергать обстрелу, обстреливать;{{tarjmisoli| esda tutmoq }} помнить, запоминать; {{tarjmisoli|* koʻz tutmoq }} ждать, ожидать; '''men sizni koʻz tutib oʻtirgan edim '''я сидел и ждал вас; {{tarjmisoli|oʻpka(si)ni tutmoq }} брать себя в руки, успокаиваться; '''bola oʻpkasini tutolmay, yigʻlab yubordi '''ребёнок не мог удержаться и заплакал; {{tarjmisoli|etak tutmoq }} держать подол ({{izoh|чтобы в него насыпали что-л}}.); '''etak tutib pul yigʻmoq '''собирать деньги в подол ({{izoh|собирать деньги в толпе на похороны бедняка}}); '''uniki tutib ketdi '''{{izoh|разг}}. он разозлился, он рассвирепел.<br /> }} t0sgs5yd6fd0ge8007i0wa0olm4ytao 638941 638940 2026-05-28T05:52:32Z Yokubjon Juraev 8265 638941 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tut-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Qoʻl bilan ushlamoq, ushlab turmoq; tutinmoq. {{misol|Bir qoʻlda kitob, bir qoʻlda guldasta {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Bolaning qoʻlidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Otning jilovidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Koʻr {{ajrat|tut}}ganini qoʻymas, kar - eshitganini.|Maqol}} {{misol|Temirchi usta qahru gʻazab bilan ichkari kirdi va tikka borib, Xayrinisaning kuyovi boʻlmish yigitning yoqasidan {{ajrat|tut}}di.|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Mavlono Muqimiy}} {{misol|Gavhar toqati toq boʻlib, oʻrnidan tura boshlagan edi, Talʼat tirsagidan {{ajrat|tut}}ib oʻtqazdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Ketmon tutishga odatlangan dagʻal qoʻllar igna ushashga, qatim tortishga kelishmaganidan diqqati oshgan Oxun..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Ovlab, quvib, izidan borib {{va sh.k.}} yoʻllar bilan ushlamoq, ushlab olmoq, qoʻlga tushirmoq. {{misol|Baliq {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Quyon {{ajrat|tut}}ib olmoq.}} {{misol|Oʻgʻrini {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Sayil ham sayil, sargardon ham sayilda, domlajon. Hali kiyik {{ajrat|tut}}dikmi, yoʻqmi, hech boʻlmasa, shamollab kelamiz-da.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} {{misol|Agar Hamzani {{ajrat|tut}}ib bersang, oʻgʻling Umar polvonni roʻyxatdan oʻchiramiz.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Biror narsani iltifotan kimsaga taklif qilmoq, uzatmoq; foydalanish uchun toʻgʻrilamoq, bermoq. {{misol|Mehmonlarga sochiq {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Chol belbogʻidan nosqovogʻini olib, oʻtirganlarga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|[Suluv] Hech narsaga qaramay, sakrab turib, hansirab qolgan otasini yupatgisi, sovuq ayron {{ajrat|tut}}ib, yelkasini silagisi kelardi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} {{misol|Duodan soʻng Otabek toʻriq yoʻrgʻani chiqarib, qutidorga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Boʻston qutichali atir olib kelib, oyisiga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ali meshkobchi yana madrasa qurilishiga kirib, odamlarga suv {{ajrat|tut}}di.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} #Qoʻlidagi (oʻzidagi) biror narsani boshqa narsaga toʻgʻrilamoq, roʻbaroʻ holga olmoq. {{misol|Xatni chiroq yorugʻiga {{ajrat|tut}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Yelkasini oftobga {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Otboqar fonusni yana Boʻtaboyning yuziga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Senga havas bilan boqurman, rosti, Oʻlimga tik koʻksin {{ajrat|tut}}a olgan zot.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}} #{{koʻchma|uz}} Yoʻq boʻlish, ketish va shu kabilardan saqlab turmoq. {{misol|Hokimiyatni {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Oʻz pozitsiyalarini {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Jangchilarimiz tepalikni {{ajrat|tut}}ib turish uchun butun vositalarni ishga soldilar.}} {{misol|Azamat., kombatning.. madad kuchi yetib borguncha dushmanni {{ajrat|tut}}ib turish haqidagi farmonini Ergashevga aytdi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Qahramonning tugʻilishi}} #Biror holat, vaziyatda saqlamoq, asramoq. {{misol|Saidbobo negadir tili uchida turgan gapni yutib, sir {{ajrat|tut}}di.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Tugʻilgan kun ziyofatiga taklif qilish shart emas. Oʻsha kunni esida {{ajrat|tut}}gan yaqinlari oʻzlari borishaveradi..|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Itni zanjirga bogʻlab qoʻygach, och {{ajrat|tut}}adi deyishadi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} #{{koʻchma|uz}} Biror narsadan oʻzini tiymoq yoki biror narsani, voqeani yuz berishdan toʻxtatmoq, bosmoq, ushlamoq. {{misol|U koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr {{ajrat|tut}}ib javob berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Oʻzini tutmoq''' - 1) oʻzini bosmoq, tiymoq; oʻzini qoʻlga ola bilmoq. {{misol|Yigʻidan oʻzini {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|U kulgidan oʻzini {{ajrat|tut}}olmadi.}} {{misol|Oʻzimni kulgidan {{ajrat|tut}}olmay, hiringlab kulib yubordim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} 2) oʻzini biror tarzda ushlamoq. {{misol|Oʻzini baland {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Oʻzini kattalardek {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Oʻzini tetik {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Ibodovning oʻzini tutishi hayron qoldirgan edi uni.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U oʻzini imkoni boricha beparvo {{ajrat|tut}}ishga harakat qildi.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} 3) oʻzini eplab qolmoq, oyoqqa turmoq. {{misol|Ertalab yana qonli urushlar boshlandi. Ammo xalq endi oʻzini ancha {{ajrat|tut}}ib qolgan edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Boboqul ota oʻzini {{ajrat|tut}}ib olib: -Ilgari faqat seldan emas, qurgʻoqchilik ofatidan ham odamlar qirilardi.. - dedi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}} #{{koʻchma|uz}} Idora qilmoq, boshqarmoq. {{misol|Roʻzgʻor {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Yaxshi qilib yurtni {{ajrat|tut}}di, Kim kam boʻlsa, yoʻl koʻrsatdi.|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}} #{{koʻchma|uz}} Oʻz qoʻli ostidagi, izmidagi, qaramogʻidagi kimsalarga qandaydir munosabatda, muomalada boʻlmoq. {{misol|Bolani boʻsh {{ajrat|tut}}ish yaramaydi.}} {{misol|Singlingni kaftingda {{ajrat|tut}}sang, onangni boshingda {{ajrat|tut}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Shariat xotinni qattiq {{ajrat|tut}}ish kerak deydi-yu, ammo xotinni qancha qattiq {{ajrat|tut}}sangiz, shuncha gʻaflatda qolishingizni poylaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Mayiz yemagan xotin}} {{misol|Oʻzbek oyimning "Kelinni xor tutar ekan demasinlar, sen ham oʻzingni tuzat!" deb aytgani uchun, Zaynab ham tamom ipaklarga koʻmilib yasangan, kecha erga tekkan yangi kelinlar suratiga kirgan edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tarzda ishlatmoq, foydalanmoq, qoʻllamoq. {{misol|Idish-tovoqni, koʻrpa-yostiqni toza {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Yangi olib kelgan teshani {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|-Lekin, - dedi Samandarov qoshiqni salmoqlab, - hali ham mana bunaqa qoshiq tutish ayb.. Bunga yoʻqchilikni vaj qilib boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Parvarish qilmoq, boqmoq (pilla qurtini). {{misol|Men, beshovlaring qurt {{ajrat|tut}}inglar, beshta odam boʻshasin, demoqchi emasman.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Kampirlar sim qoqdi}} #Ishlatish, foydalanish uchun oʻz ixtiyorida, qaramogʻida olib turmoq, saqlamoq. {{misol|Qani iloji boʻlsa, bitta odam {{ajrat|tut}}masdan, butun ishni oʻzim eplay olsam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Pardalash, toʻsish, qoplash {{va sh.k.}} maqsadlar uchun oʻrnatmoq, bogʻlab, ilib yoki osib qoʻymoq. {{misol|Pashshaxona {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Derazalarga parda {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Etak {{ajrat|tut}}ib, paxta termoq.}} {{misol|Dastroʻmolni yuziga {{ajrat|tut}}ib yigʻlamoq.}} {{misol|El ogʻziga elak {{ajrat|tut}}ib boʻlmas.|Maqol}} {{misol|Baxmal paranjili xotin chimmat {{ajrat|tut}}gan yuzini Azim tajang tomonga xiyol oʻgirdi-yu, bir-ikki tomoq qirish bilan kifoyalandi, javob bermadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 14 Koʻpayib, tarqalib, yoyilib {{va sh.k.}} yoʻllar bilan maʼlum joyni egallamoq, qoplab olmoq, bosmoq. {{misol|Samovarning bugʻi uyni {{ajrat|tut}}ib ketdi. Qoʻy-echkilarning marashi koʻchani {{ajrat|tut}}gan edi.}} {{misol|Yilqi, poda, suruvlar Dard koʻrmay oʻssa deyman, Togʻu toshga sigʻishmay, Yaylovni {{ajrat|tut}}sa deyman.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}} {{misol|Qoʻngʻiroqday tovushi bilan Gulsun ham qoʻshiqchiga joʻr boʻlgandagina hamma yoqni odam {{ajrat|tut}}ib ketganini koʻrdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Tong yorishgan sohilda}} {{misol|Doʻnan aka minbardan tushishlari bilan, zalni qarsak {{ajrat|tut}}ib ketdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} {{misol|Dashtni {{ajrat|tut}}ib yotgan lolalar uzoqda qolib, gullaridan asalarilar bol emayotgan mevazor bogʻlar boshlandi.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} {{misol|Dostonning ovozasi olamni tutdi. N. Fozilov, Hayot oʻrgatdi}} 15 Qoʻzimoq, qoʻzib qolmoq, huruj qilmoq (odatda, inson tabiatida boʻladigan turli xislatlar haqida). {{misol|Otaning tantiligi {{ajrat|tut}}ib ketdi. Uning jazavasi {{ajrat|tut}}di. Shoʻx-ligi {{ajrat|tut}}moq.}} m {{misol|Hindining ham himmati {{ajrat|tut}}ib ketdi, sarrof xaltadan bitta besh soʻmlik tilla olib berdi.|[[w:Gʻ. Gʻulom|Gʻ. Gʻulom]]|Shum bola}}. {{misol|Gaping rost boʻlsa, qani yur! Yoki dangasali-ging {{ajrat|tut}}ib, ishlaging kelmayotibdimi?|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 16 Amal olmoq, oʻsmoq, rivojlanmoq (yangi koʻchat yoki payvand haqida). {{misol|Bogʻbon oʻzi ekkan yo ulagan koʻchati {{ajrat|tut}}ib, boʻy tortib ketguncha, har kun tagiga necha marta kela-di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Bizning roman}}. {{misol|Onda-sonda koʻchatlar oʻtqazilgan ekan-u, koʻpi {{ajrat|tut}}map-ti.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. 17 Yordamchi feʼl sifatida bogʻlovchi vazifasida qoʻllanadi; hisoblamoq. {{misol|Parvozga shaylanib nochor pat urgan Yarador burgutga {{ajrat|tut}}magshi oson.|[[w:U. Qoʻchqorov|U. Qoʻchqorov]]|Hayajonga koʻ-milgan dunyo}}. 18 Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanganda, shu narsa evaziga biror narsaga duchor boʻlmoq, uning haqidan qutula olmaslik maʼnosini bildiradi. {{misol|-Uvoli {{ajrat|tut}}adi demadingizlar-a, uvolini oʻylamadingizlar-a , — dedi javrab turgan Zulxumor, yuragi boʻlmay nari keta bo}}'''1'''''shshdi.'' M. Mansurov, Yombi. {{misol|Sizni oʻsha norasidalarning koʻz yoshi {{ajrat|tut}}maydimi?|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Besh bolaning uvoli uradi sen beklarni! Mening begunoh qonim {{ajrat|tut}}adi hammangni!P.|[[w:Qodirov|Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. :Aza tutmoq ''q.'' aza. {{misol|Gʻalaba kuni toʻyga aylangan xonadonlar ham boʻldi, yarasi yangilanib, qayta aza {{ajrat|tut}}ganlar ham.|[[w:"Uzbekistan qoʻriqlari"|"Uzbekistan qoʻriqlari"]]}}. Boshini tutmoq Biror ish, hunar {{va sh.k.}} bilan mashgʻul boʻlmoq, uni egallamoq, kasb etmoq. {{misol|Biror ishning boshini {{ajrat|tut}}moq.}} m {{misol|Biron boshqa hunarning boshini {{ajrat|tut}}sa ham eplab ketardi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. Vatan ''(yoki'' makon) tutmoq Biron hudud yoki joyni yashash joyi (vatan) qi-lib olmoq. {{misol|Erboʻtayevlar oilasi ham yaydoq choʻlni vatan {{ajrat|tut}}ib, mehnatda dong tara-tib, oʻzlaridan koʻpayishib borishyapti.|[[w:"Uzbekistan qoʻriqlari"|"Uzbekistan qoʻriqlari"]]}}. Gapga tutmoq Gapga solib, savol-javoblar bilan band qilmoq. {{misol|Hamma gapi yolgʻon boʻlmasin, oʻrtaga olib, gapga {{ajrat|tut}}ing.|[[w:"Yusuf va Ahmad"|"Yusuf va Ahmad"]]}}. {{misol|Traktorchi yigit ishga shoshilganidan toqatsizlana boshladi. Chol buni sezib, ortiqcha gapga {{ajrat|tut}}madi. Oʻ. |[[w:Usmonov|Usmonov]]|Sirli sohil}}. Darigʻ tutmoq ''q.'' darigʻ. {{misol|Yakka va yagonaliging haqqi.. mendek bir ba-lokash gunohkor ojiza bandangdan marha-matingni darigʻ {{ajrat|tut}}magaysan..|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Ish tutmoq Maʼlum sabab, shart-sharoit va shu kabilarni hisobga olgan holda ish qilmoq, ish olib bormoq. {{misol|Nega bir-birimizga yoqishimiz kerak. Yoki boʻlmasa, sizga yaqin boʻlgan inson koʻngliga qarab ish {{ajrat|tut}}ish lozim-mi?|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Yoʻl ''(yoki'' yoʻlini) tutmoq Ish-faoliyatda muayyan bir yoʻlni tanlamoq, shu yoʻldan bormoq. {{misol|Shuning uchun u tilyogʻlama-lik ioʻlini {{ajrat|tut}}di.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Sendan soʻng qolib ham u qarimaydi, U mangu yoshlikning yoʻlin {{ajrat|tut}}gandir.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Yoshligimning davomi}}. Koʻz tutmoq Kelishi, uchrashuvi yuz berishini intizorlik, ishtiyoq bilan kut-moq. {{misol|Koʻz {{ajrat|tut}}dim, koʻzlarim nigoron boʻldi. |[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Temirjon, ayiqcha qaytib kela-diganday, uning yoʻliga intizor koʻz {{ajrat|tut}}di. |[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}}. Koʻzda tutmoq Nazar-eʼtiborida boʻlmoq, nazarda tutmoq. {{misol|Kelgusi vazifalarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq. Ishdagi kiyinchiliklarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq.}} Bu gaplari bilan qurilishdagi ishlarni koʻzda tutayotganligini Baroqov yaxshi tushundi.'' "O‘zbekiston qoʻriqlari". Soʻroqqa tutmoq Uzluksiz soʻroq berishda davom etmoq. {{misol|Lekin u yerda siz emas, ular sizni soʻroqqa {{ajrat|tut}}masalar, debqoʻrqaman.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Toʻpga ''(yoki'' oʻqqa) tutmoq Kimsa, narsa, joy tomonga (ustiga) toʻxtovsiz toʻp otmoq, oʻq otmoq, oʻq yogʻdirmoq. {{misol|Koʻpdan beri kutilgan jang tong mahalida dushman artilleriyasi bizning pozitsiyalarimizni nihoyatda qattiq toʻpga {{ajrat|tut}}ishi bilan boshlanib ketdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. {{misol|Dushman jangchilarimizni minomyotdan oʻqqa {{ajrat|tut}}a boshladi. |[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Etagini tutmoq Rahnamoligida ish tutmoq, rahnamoligiga suyanmoq. {{misol|Omon buva Yodgorov kabi ingichka tolali paxta ustalari bor. Ana shularning etagini {{ajrat|tut}}. |[[w:"Oʻzbekiston qoʻriqlari"|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}}. Yuz tutmoq ''q.'' yuz. Oʻrin tutmoq Mavqega eta boʻlmoq, ahamiyat kasb etmoq. {{misol|Ular ichida Shodmonov alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|[[w:"Oʻzbekiston qoʻrikdari"|"Oʻzbekiston qoʻrikdari"]]}}. {{misol|Mehnat jamoalarida tugʻilayotgan anʼanalar orasida musobaqaning takomillashib borayotgan yangi shakl va usullari alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Quloq tutmoq 1) eshitishga diqqatni qaratmoq. {{misol|Birpas devor tagida toʻxtab, atrofga quloq {{ajrat|tut}}ishdi: jimlik hukmron..|[[w:"Mushtum"]]}} 2) tinglamoq, eshitmoq. {{misol|Akam tomda qor kurar.. men sandal ichiga tiqilib olib, shiftdan kelayotgan kurak ovoziga quloq {{ajrat|tut}}ib yotar edim. |[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |sah = [[хап]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tutmoq'''<br /> '''1 '''[[держать]]; [[браться]], [[хватать]]; [[брать]];''' qizcha bir qoʻlida kitob, bir qoʻlida guldasta tutib turar edi '''девочка держала в одной руке книгу, в другой - букет цветов; {{tarjmisoli|biror kishining qoʻlidan tutmoq }} держать (хватать) кого-либо за руку; {{tarjmisoli|tishida tutmoq }} держать зубами (в зубах); '''koʻr tutganini qoʻymas, kar eshitganini '''{{izoh|посл. см}}. <b>[[koʻr]] 1;<br /> 2 </b>[[подавать]], [[подносить]]; [[протягивать]], [[предлагать]]; [[подставлять]]; {{tarjmisoli|mehmonlarga sochiq tutmoq }} подносить (подавать) гостям полотенце ({{izoh|для вытирания рук}}); {{tarjmisoli|papirosga gugurt tutmoq }} подносить спичку к папиросе; '''Gulnor doʻppini olib, qoqdi, yoruqqa tutdi '''Гюльнар подняла тюбетейку, отряхнула и поднесла её к свету...; '''Soraxon... mushtini Saidiyning qulogʻiga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Сарахан... поднесла свой кулак к уху Саидй; '''chiroqni bu yoqqa tuting '''посветите сюда; '''Choʻntagidan bir qogʻoz chiqarib, Saidiyga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Он вынул из кармана какую-то бумагу и протянул её Саиди; '''qush nima topsa, bolasining ogʻziga tutadi '''что ни найдёт птица, всё несёт птенцам;<br /> '''3 '''[[ловить]], [[поймать]]; [[хватать]]; {{tarjmisoli|toʻr bilan baliq tutmoq }} ловить рыбу сетью; '''ovchilar uchta tulki bolasini tutib oldilar '''охотники поймали трёх лисят; '''darbozabon uchib borayotgan koptokni tutib oldi '''вратарь поймал мяч на лету; {{tarjmisoli|oʻgʻrini jinoyat ustida tutmoq }} поймать вора на месте преступления; захватить вора с поличным;<br /> '''4 '''[[держать]]; [[проводить]]; [[придерживаться]]; {{tarjmisoli|hokimiyatni oʻz qoʻlida tutmoq }} держать власть в своих руках; {{tarjmisoli|qattiq siyosat tutmoq }} проводить жёсткую политику; {{tarjmisoli|toʻgʻri yoʻl tutmoq }} держать правильную линию, держать правильный курс;<br /> '''5 '''[[держать]], [[содержать]]; [[вести]], [[управлять]]; {{tarjmisoli|roʻzgʻor tutmoq }} вести хозяйство; управлять хозяйством; {{tarjmisoli|uy-joyni ozoda tutmoq }} содержать жилище в чистоте; {{tarjmisoli|doʻkon tutmoq }} {{izoh|уст}}. держать лавку;<br /> '''6 '''[[держать]], [[хранить]]; {{tarjmisoli|sir tutmoq }} держать в секрете;<br /> '''7 '''[[удерживать]], [[задерживать]], [[приостанавливать]]; '''Koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr tutib javob berdi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Она ответила, еле удерживая нахлынувшие слёзы; '''bu qoʻlni tutadi '''это задерживает работу, не даёт быстро работать;<br /> '''8 '''[[привязывать]], [[привешивать]] ({{izoh|к чему-л. что-л}}.); [[натягивать]], [[повесить]]; '''paxta terish uchun etak tutib oldim '''я привязал фартук, чтобы собирать хлопок; {{tarjmisoli|derazalarga parda tutmoq }} занавешивать окна; '''yuzga chachvon '''({{izoh|или '''}}[[chimmat]]''') {{tarjmisoli|tutmoq}} накинуть на лицо чачван ({{izoh|см}}. '''[[chachvon]]'''); {{tarjmisoli|pashshaxona tutmoq }} повесить полог для защиты от комаров и мух;<br /> '''9 '''[[пользоваться]]; [[применять]]; '''bu idishni tutmang '''не пользуйтесь этой посудой; {{tarjmisoli|asbob tutmoq }} пользоваться ({{izoh|каким-л}}.) инструментом; '''tutgan ketmoningni qara, hayf sendek azamatga! '''гляди, каким кетменём ты работаешь, стыдно такому богатырю, как ты!; {{tarjmisoli|koʻz oynak tutmoq }} носить очки;<br /> '''10 '''[[считать]], [[по-нимать]], [[ценить]]; {{tarjmisoli|oʻz qadri-qimmatini baland tutmoq }} высоко ценить своё достоинство; {{tarjmisoli|birovni oʻziga doʻst tutmoq }} считать кого-либо своим другом;''' oʻzingga ehtiyot boʻl, qoʻshningki oʻgʻri tutma '''{{izoh|посл}}. соблюдай осторожность, а соседа вором не считай; '''choʻpni xor tutsang '''({{izoh|или '''}}[[xoʻrlasang]]'''), '''koʻzga tushar '''{{izoh|см}}. <b>[[xor]] I 4;<br /> 11 </b>[[занимать]], [[наполнять]]; [[покрывать]]; [[овладевать]], [[охватывать]]; '''samovardan chiqqan bugʻ uyni tutib ketdi '''пар, идущий из самовара, наполнил комнату;''' Yana dahshatli "ura!" sadolari yer-koʻkni tutdi '''(«Шарќ юлдузи») Грозные возгласы «ура!» опять наполнили воздух;''' hamma yoqni odam tutib yotibdi '''всюду полным-полно людей;<br /> '''12 '''[[разводить]], [[выводить]], [[содержать]]; {{tarjmisoli|qurt tutmoq, pilla tutmoq }} {{izoh|разг}}. разводить шелковичных червей;<br /> '''13 '''[[выполнять]], [[держать]], [[соблюдать]]; '''Mening amrim baring tutib turinglar '''(«Муродхон») Все вы выполняйте моё повеление; {{tarjmisoli|roʻza tutmoq }} соблюдать пост; '''[[motam]] '''({{izoh|или '''}}[[aza]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} носить траур;<br /> '''14 '''[[усиленно]] [[проявляться]]; [[давать]] [[приступы]]; [[возобновляться]], [[рецидивировать]]; '''uning jini tutdi '''на него нашла дурь; '''uning kasali tutdi '''его болезнь дала приступы;<br /> '''15 '''[[привиться]]; '''koʻchat tutmadi '''саженец не привился;<br /> '''16 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}};{{tarjmisoli| aloqa tutmoq }} держать (иметь) связь ({{izoh|с кем-л}}.); '''[[nazarda]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻzda]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} иметь в виду, принимать в расчёт, {{tarjmisoli|oʻrin tutmoq }} {{izoh|прям. и перен}}. занимать место; {{tarjmisoli|oʻzini tutmoq }} 1) держаться, держать себя ({{izoh|как-л}}.); '''u oʻzini juda kamtar tutadi '''он держится очень скромно; 2) удерживаться, воздерживаться ({{izoh|от чего-л}}.), сдерживать себя; '''Yoʻlchi kulgidan oʻzini tutolmay, bir chetga burildi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Юльчи не мог удержаться от смеха и отвернулся; {{tarjmisoli|oʻqqa tutmoq }} подвергать обстрелу, обстреливать;{{tarjmisoli| esda tutmoq }} помнить, запоминать; {{tarjmisoli|* koʻz tutmoq }} ждать, ожидать; '''men sizni koʻz tutib oʻtirgan edim '''я сидел и ждал вас; {{tarjmisoli|oʻpka(si)ni tutmoq }} брать себя в руки, успокаиваться; '''bola oʻpkasini tutolmay, yigʻlab yubordi '''ребёнок не мог удержаться и заплакал; {{tarjmisoli|etak tutmoq }} держать подол ({{izoh|чтобы в него насыпали что-л}}.); '''etak tutib pul yigʻmoq '''собирать деньги в подол ({{izoh|собирать деньги в толпе на похороны бедняка}}); '''uniki tutib ketdi '''{{izoh|разг}}. он разозлился, он рассвирепел.<br /> }} 5gkrkedl13qflfd2do1mb8yyqy0pzx7 638942 638941 2026-05-28T06:14:09Z Yokubjon Juraev 8265 638942 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tut-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Qoʻl bilan ushlamoq, ushlab turmoq; tutinmoq. {{misol|Bir qoʻlda kitob, bir qoʻlda guldasta {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Bolaning qoʻlidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Otning jilovidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Koʻr {{ajrat|tut}}ganini qoʻymas, kar - eshitganini.|Maqol}} {{misol|Temirchi usta qahru gʻazab bilan ichkari kirdi va tikka borib, Xayrinisaning kuyovi boʻlmish yigitning yoqasidan {{ajrat|tut}}di.|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Mavlono Muqimiy}} {{misol|Gavhar toqati toq boʻlib, oʻrnidan tura boshlagan edi, Talʼat tirsagidan {{ajrat|tut}}ib oʻtqazdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Ketmon tutishga odatlangan dagʻal qoʻllar igna ushashga, qatim tortishga kelishmaganidan diqqati oshgan Oxun..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Ovlab, quvib, izidan borib {{va sh.k.}} yoʻllar bilan ushlamoq, ushlab olmoq, qoʻlga tushirmoq. {{misol|Baliq {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Quyon {{ajrat|tut}}ib olmoq.}} {{misol|Oʻgʻrini {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Sayil ham sayil, sargardon ham sayilda, domlajon. Hali kiyik {{ajrat|tut}}dikmi, yoʻqmi, hech boʻlmasa, shamollab kelamiz-da.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} {{misol|Agar Hamzani {{ajrat|tut}}ib bersang, oʻgʻling Umar polvonni roʻyxatdan oʻchiramiz.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Biror narsani iltifotan kimsaga taklif qilmoq, uzatmoq; foydalanish uchun toʻgʻrilamoq, bermoq. {{misol|Mehmonlarga sochiq {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Chol belbogʻidan nosqovogʻini olib, oʻtirganlarga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|[Suluv] Hech narsaga qaramay, sakrab turib, hansirab qolgan otasini yupatgisi, sovuq ayron {{ajrat|tut}}ib, yelkasini silagisi kelardi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} {{misol|Duodan soʻng Otabek toʻriq yoʻrgʻani chiqarib, qutidorga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Boʻston qutichali atir olib kelib, oyisiga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ali meshkobchi yana madrasa qurilishiga kirib, odamlarga suv {{ajrat|tut}}di.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} #Qoʻlidagi (oʻzidagi) biror narsani boshqa narsaga toʻgʻrilamoq, roʻbaroʻ holga olmoq. {{misol|Xatni chiroq yorugʻiga {{ajrat|tut}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Yelkasini oftobga {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Otboqar fonusni yana Boʻtaboyning yuziga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Senga havas bilan boqurman, rosti, Oʻlimga tik koʻksin {{ajrat|tut}}a olgan zot.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}} #{{koʻchma|uz}} Yoʻq boʻlish, ketish va shu kabilardan saqlab turmoq. {{misol|Hokimiyatni {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Oʻz pozitsiyalarini {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Jangchilarimiz tepalikni {{ajrat|tut}}ib turish uchun butun vositalarni ishga soldilar.}} {{misol|Azamat., kombatning.. madad kuchi yetib borguncha dushmanni {{ajrat|tut}}ib turish haqidagi farmonini Ergashevga aytdi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Qahramonning tugʻilishi}} #Biror holat, vaziyatda saqlamoq, asramoq. {{misol|Saidbobo negadir tili uchida turgan gapni yutib, sir {{ajrat|tut}}di.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Tugʻilgan kun ziyofatiga taklif qilish shart emas. Oʻsha kunni esida {{ajrat|tut}}gan yaqinlari oʻzlari borishaveradi..|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Itni zanjirga bogʻlab qoʻygach, och {{ajrat|tut}}adi deyishadi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} #{{koʻchma|uz}} Biror narsadan oʻzini tiymoq yoki biror narsani, voqeani yuz berishdan toʻxtatmoq, bosmoq, ushlamoq. {{misol|U koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr {{ajrat|tut}}ib javob berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Oʻzini tutmoq''' - 1) oʻzini bosmoq, tiymoq; oʻzini qoʻlga ola bilmoq. {{misol|Yigʻidan oʻzini {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|U kulgidan oʻzini {{ajrat|tut}}olmadi.}} {{misol|Oʻzimni kulgidan {{ajrat|tut}}olmay, hiringlab kulib yubordim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} 2) oʻzini biror tarzda ushlamoq. {{misol|Oʻzini baland {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Oʻzini kattalardek {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Oʻzini tetik {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Ibodovning oʻzini tutishi hayron qoldirgan edi uni.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U oʻzini imkoni boricha beparvo {{ajrat|tut}}ishga harakat qildi.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} 3) oʻzini eplab qolmoq, oyoqqa turmoq. {{misol|Ertalab yana qonli urushlar boshlandi. Ammo xalq endi oʻzini ancha {{ajrat|tut}}ib qolgan edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Boboqul ota oʻzini {{ajrat|tut}}ib olib: -Ilgari faqat seldan emas, qurgʻoqchilik ofatidan ham odamlar qirilardi.. - dedi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}} #{{koʻchma|uz}} Idora qilmoq, boshqarmoq. {{misol|Roʻzgʻor {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Yaxshi qilib yurtni {{ajrat|tut}}di, Kim kam boʻlsa, yoʻl koʻrsatdi.|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}} #{{koʻchma|uz}} Oʻz qoʻli ostidagi, izmidagi, qaramogʻidagi kimsalarga qandaydir munosabatda, muomalada boʻlmoq. {{misol|Bolani boʻsh {{ajrat|tut}}ish yaramaydi.}} {{misol|Singlingni kaftingda {{ajrat|tut}}sang, onangni boshingda {{ajrat|tut}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Shariat xotinni qattiq {{ajrat|tut}}ish kerak deydi-yu, ammo xotinni qancha qattiq {{ajrat|tut}}sangiz, shuncha gʻaflatda qolishingizni poylaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Mayiz yemagan xotin}} {{misol|Oʻzbek oyimning "Kelinni xor tutar ekan demasinlar, sen ham oʻzingni tuzat!" deb aytgani uchun, Zaynab ham tamom ipaklarga koʻmilib yasangan, kecha erga tekkan yangi kelinlar suratiga kirgan edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tarzda ishlatmoq, foydalanmoq, qoʻllamoq. {{misol|Idish-tovoqni, koʻrpa-yostiqni toza {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Yangi olib kelgan teshani {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|-Lekin, - dedi Samandarov qoshiqni salmoqlab, - hali ham mana bunaqa qoshiq tutish ayb.. Bunga yoʻqchilikni vaj qilib boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Parvarish qilmoq, boqmoq (pilla qurtini). {{misol|Men, beshovlaring qurt {{ajrat|tut}}inglar, beshta odam boʻshasin, demoqchi emasman.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Kampirlar sim qoqdi}} #Ishlatish, foydalanish uchun oʻz ixtiyorida, qaramogʻida olib turmoq, saqlamoq. {{misol|Qani iloji boʻlsa, bitta odam {{ajrat|tut}}masdan, butun ishni oʻzim eplay olsam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Pardalash, toʻsish, qoplash {{va sh.k.}} maqsadlar uchun oʻrnatmoq, bogʻlab, ilib yoki osib qoʻymoq. {{misol|Pashshaxona {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Derazalarga parda {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Etak {{ajrat|tut}}ib, paxta termoq.}} {{misol|Dastroʻmolni yuziga {{ajrat|tut}}ib yigʻlamoq.}} {{misol|El ogʻziga elak {{ajrat|tut}}ib boʻlmas.|Maqol}} {{misol|Baxmal paranjili xotin chimmat {{ajrat|tut}}gan yuzini Azim tajang tomonga xiyol oʻgirdi-yu, bir-ikki tomoq qirish bilan kifoyalandi, javob bermadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Koʻpayib, tarqalib, yoyilib {{va sh.k.}} yoʻllar bilan maʼlum joyni egallamoq, qoplab olmoq, bosmoq. {{misol|Samovarning bugʻi uyni {{ajrat|tut}}ib ketdi. Qoʻy-echkilarning marashi koʻchani {{ajrat|tut}}gan edi.}} {{misol|Yilqi, poda, suruvlar Dard koʻrmay oʻssa deyman, Togʻu toshga sigʻishmay, Yaylovni {{ajrat|tut}}sa deyman.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}} {{misol|Qoʻngʻiroqday tovushi bilan Gulsun ham qoʻshiqchiga joʻr boʻlgandagina hamma yoqni odam {{ajrat|tut}}ib ketganini koʻrdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Tong yorishgan sohilda}} {{misol|Doʻnan aka minbardan tushishlari bilan, zalni qarsak {{ajrat|tut}}ib ketdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} {{misol|Dashtni {{ajrat|tut}}ib yotgan lolalar uzoqda qolib, gullaridan asalarilar bol emayotgan mevazor bogʻlar boshlandi.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} {{misol|Dostonning ovozasi olamni tutdi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Hayot oʻrgatdi}} #Qoʻzimoq, qoʻzib qolmoq, huruj qilmoq (odatda, inson tabiatida boʻladigan turli xislatlar haqida). {{misol|Otaning tantiligi {{ajrat|tut}}ib ketdi.}} {{misol|Uning jazavasi {{ajrat|tut}}di.}} {{misol|Shoʻxligi {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Hindining ham himmati {{ajrat|tut}}ib ketdi, sarrof xaltadan bitta besh soʻmlik tilla olib berdi.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Shum bola}} {{misol|Gaping rost boʻlsa, qani yur! Yoki dangasaliging {{ajrat|tut}}ib, ishlaging kelmayotibdimi?|Gazetadan}} #Amal olmoq, oʻsmoq, rivojlanmoq (yangi koʻchat yoki payvand haqida). {{misol|Bogʻbon oʻzi ekkan yo ulagan koʻchati {{ajrat|tut}}ib, boʻy tortib ketguncha, har kun tagiga necha marta keladi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Bizning roman}} {{misol|Onda-sonda koʻchatlar oʻtqazilgan ekan-u, koʻpi {{ajrat|tut}}mapti.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}} 17 Yordamchi feʼl sifatida bogʻlovchi vazifasida qoʻllanadi; hisoblamoq. {{misol|Parvozga shaylanib nochor pat urgan Yarador burgutga {{ajrat|tut}}magshi oson.|[[w:U. Qoʻchqorov|U. Qoʻchqorov]]|Hayajonga koʻmilgan dunyo}} 18 Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanganda, shu narsa evaziga biror narsaga duchor boʻlmoq, uning haqidan qutula olmaslik maʼnosini bildiradi. {{misol|-Uvoli {{ajrat|tut}}adi demadingizlar-a, uvolini oʻylamadingizlar-a , - dedi javrab turgan Zulxumor, yuragi boʻlmay nari keta bo}}'''1'''''shshdi.'' M. Mansurov, Yombi. {{misol|Sizni oʻsha norasidalarning koʻz yoshi {{ajrat|tut}}maydimi?|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Besh bolaning uvoli uradi sen beklarni! Mening begunoh qonim {{ajrat|tut}}adi hammangni!P.|[[w:Qodirov|Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} :Aza tutmoq ''q.'' aza. {{misol|Gʻalaba kuni toʻyga aylangan xonadonlar ham boʻldi, yarasi yangilanib, qayta aza {{ajrat|tut}}ganlar ham.|[[w:"Uzbekistan qoʻriqlari"|"Uzbekistan qoʻriqlari"]]}} Boshini tutmoq Biror ish, hunar {{va sh.k.}} bilan mashgʻul boʻlmoq, uni egallamoq, kasb etmoq. {{misol|Biror ishning boshini {{ajrat|tut}}moq.}} m {{misol|Biron boshqa hunarning boshini {{ajrat|tut}}sa ham eplab ketardi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. Vatan ''(yoki'' makon) tutmoq Biron hudud yoki joyni yashash joyi (vatan) qi-lib olmoq. {{misol|Erboʻtayevlar oilasi ham yaydoq choʻlni vatan {{ajrat|tut}}ib, mehnatda dong tara-tib, oʻzlaridan koʻpayishib borishyapti.|[[w:"Uzbekistan qoʻriqlari"|"Uzbekistan qoʻriqlari"]]}}. Gapga tutmoq Gapga solib, savol-javoblar bilan band qilmoq. {{misol|Hamma gapi yolgʻon boʻlmasin, oʻrtaga olib, gapga {{ajrat|tut}}ing.|[[w:"Yusuf va Ahmad"|"Yusuf va Ahmad"]]}}. {{misol|Traktorchi yigit ishga shoshilganidan toqatsizlana boshladi. Chol buni sezib, ortiqcha gapga {{ajrat|tut}}madi. Oʻ. |[[w:Usmonov|Usmonov]]|Sirli sohil}}. Darigʻ tutmoq ''q.'' darigʻ. {{misol|Yakka va yagonaliging haqqi.. mendek bir ba-lokash gunohkor ojiza bandangdan marha-matingni darigʻ {{ajrat|tut}}magaysan..|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Ish tutmoq Maʼlum sabab, shart-sharoit va shu kabilarni hisobga olgan holda ish qilmoq, ish olib bormoq. {{misol|Nega bir-birimizga yoqishimiz kerak. Yoki boʻlmasa, sizga yaqin boʻlgan inson koʻngliga qarab ish {{ajrat|tut}}ish lozim-mi?|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Yoʻl ''(yoki'' yoʻlini) tutmoq Ish-faoliyatda muayyan bir yoʻlni tanlamoq, shu yoʻldan bormoq. {{misol|Shuning uchun u tilyogʻlama-lik ioʻlini {{ajrat|tut}}di.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Sendan soʻng qolib ham u qarimaydi, U mangu yoshlikning yoʻlin {{ajrat|tut}}gandir.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Yoshligimning davomi}}. Koʻz tutmoq Kelishi, uchrashuvi yuz berishini intizorlik, ishtiyoq bilan kut-moq. {{misol|Koʻz {{ajrat|tut}}dim, koʻzlarim nigoron boʻldi. |[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Temirjon, ayiqcha qaytib kela-diganday, uning yoʻliga intizor koʻz {{ajrat|tut}}di. |[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}}. Koʻzda tutmoq Nazar-eʼtiborida boʻlmoq, nazarda tutmoq. {{misol|Kelgusi vazifalarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq. Ishdagi kiyinchiliklarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq.}} Bu gaplari bilan qurilishdagi ishlarni koʻzda tutayotganligini Baroqov yaxshi tushundi.'' "O‘zbekiston qoʻriqlari". Soʻroqqa tutmoq Uzluksiz soʻroq berishda davom etmoq. {{misol|Lekin u yerda siz emas, ular sizni soʻroqqa {{ajrat|tut}}masalar, debqoʻrqaman.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Toʻpga ''(yoki'' oʻqqa) tutmoq Kimsa, narsa, joy tomonga (ustiga) toʻxtovsiz toʻp otmoq, oʻq otmoq, oʻq yogʻdirmoq. {{misol|Koʻpdan beri kutilgan jang tong mahalida dushman artilleriyasi bizning pozitsiyalarimizni nihoyatda qattiq toʻpga {{ajrat|tut}}ishi bilan boshlanib ketdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. {{misol|Dushman jangchilarimizni minomyotdan oʻqqa {{ajrat|tut}}a boshladi. |[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Etagini tutmoq Rahnamoligida ish tutmoq, rahnamoligiga suyanmoq. {{misol|Omon buva Yodgorov kabi ingichka tolali paxta ustalari bor. Ana shularning etagini {{ajrat|tut}}. |[[w:"Oʻzbekiston qoʻriqlari"|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}}. Yuz tutmoq ''q.'' yuz. Oʻrin tutmoq Mavqega eta boʻlmoq, ahamiyat kasb etmoq. {{misol|Ular ichida Shodmonov alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|[[w:"Oʻzbekiston qoʻrikdari"|"Oʻzbekiston qoʻrikdari"]]}}. {{misol|Mehnat jamoalarida tugʻilayotgan anʼanalar orasida musobaqaning takomillashib borayotgan yangi shakl va usullari alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Quloq tutmoq 1) eshitishga diqqatni qaratmoq. {{misol|Birpas devor tagida toʻxtab, atrofga quloq {{ajrat|tut}}ishdi: jimlik hukmron..|[[w:"Mushtum"]]}} 2) tinglamoq, eshitmoq. {{misol|Akam tomda qor kurar.. men sandal ichiga tiqilib olib, shiftdan kelayotgan kurak ovoziga quloq {{ajrat|tut}}ib yotar edim. |[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |sah = [[хап]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tutmoq'''<br /> '''1 '''[[держать]]; [[браться]], [[хватать]]; [[брать]];''' qizcha bir qoʻlida kitob, bir qoʻlida guldasta tutib turar edi '''девочка держала в одной руке книгу, в другой - букет цветов; {{tarjmisoli|biror kishining qoʻlidan tutmoq }} держать (хватать) кого-либо за руку; {{tarjmisoli|tishida tutmoq }} держать зубами (в зубах); '''koʻr tutganini qoʻymas, kar eshitganini '''{{izoh|посл. см}}. <b>[[koʻr]] 1;<br /> 2 </b>[[подавать]], [[подносить]]; [[протягивать]], [[предлагать]]; [[подставлять]]; {{tarjmisoli|mehmonlarga sochiq tutmoq }} подносить (подавать) гостям полотенце ({{izoh|для вытирания рук}}); {{tarjmisoli|papirosga gugurt tutmoq }} подносить спичку к папиросе; '''Gulnor doʻppini olib, qoqdi, yoruqqa tutdi '''Гюльнар подняла тюбетейку, отряхнула и поднесла её к свету...; '''Soraxon... mushtini Saidiyning qulogʻiga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Сарахан... поднесла свой кулак к уху Саидй; '''chiroqni bu yoqqa tuting '''посветите сюда; '''Choʻntagidan bir qogʻoz chiqarib, Saidiyga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Он вынул из кармана какую-то бумагу и протянул её Саиди; '''qush nima topsa, bolasining ogʻziga tutadi '''что ни найдёт птица, всё несёт птенцам;<br /> '''3 '''[[ловить]], [[поймать]]; [[хватать]]; {{tarjmisoli|toʻr bilan baliq tutmoq }} ловить рыбу сетью; '''ovchilar uchta tulki bolasini tutib oldilar '''охотники поймали трёх лисят; '''darbozabon uchib borayotgan koptokni tutib oldi '''вратарь поймал мяч на лету; {{tarjmisoli|oʻgʻrini jinoyat ustida tutmoq }} поймать вора на месте преступления; захватить вора с поличным;<br /> '''4 '''[[держать]]; [[проводить]]; [[придерживаться]]; {{tarjmisoli|hokimiyatni oʻz qoʻlida tutmoq }} держать власть в своих руках; {{tarjmisoli|qattiq siyosat tutmoq }} проводить жёсткую политику; {{tarjmisoli|toʻgʻri yoʻl tutmoq }} держать правильную линию, держать правильный курс;<br /> '''5 '''[[держать]], [[содержать]]; [[вести]], [[управлять]]; {{tarjmisoli|roʻzgʻor tutmoq }} вести хозяйство; управлять хозяйством; {{tarjmisoli|uy-joyni ozoda tutmoq }} содержать жилище в чистоте; {{tarjmisoli|doʻkon tutmoq }} {{izoh|уст}}. держать лавку;<br /> '''6 '''[[держать]], [[хранить]]; {{tarjmisoli|sir tutmoq }} держать в секрете;<br /> '''7 '''[[удерживать]], [[задерживать]], [[приостанавливать]]; '''Koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr tutib javob berdi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Она ответила, еле удерживая нахлынувшие слёзы; '''bu qoʻlni tutadi '''это задерживает работу, не даёт быстро работать;<br /> '''8 '''[[привязывать]], [[привешивать]] ({{izoh|к чему-л. что-л}}.); [[натягивать]], [[повесить]]; '''paxta terish uchun etak tutib oldim '''я привязал фартук, чтобы собирать хлопок; {{tarjmisoli|derazalarga parda tutmoq }} занавешивать окна; '''yuzga chachvon '''({{izoh|или '''}}[[chimmat]]''') {{tarjmisoli|tutmoq}} накинуть на лицо чачван ({{izoh|см}}. '''[[chachvon]]'''); {{tarjmisoli|pashshaxona tutmoq }} повесить полог для защиты от комаров и мух;<br /> '''9 '''[[пользоваться]]; [[применять]]; '''bu idishni tutmang '''не пользуйтесь этой посудой; {{tarjmisoli|asbob tutmoq }} пользоваться ({{izoh|каким-л}}.) инструментом; '''tutgan ketmoningni qara, hayf sendek azamatga! '''гляди, каким кетменём ты работаешь, стыдно такому богатырю, как ты!; {{tarjmisoli|koʻz oynak tutmoq }} носить очки;<br /> '''10 '''[[считать]], [[по-нимать]], [[ценить]]; {{tarjmisoli|oʻz qadri-qimmatini baland tutmoq }} высоко ценить своё достоинство; {{tarjmisoli|birovni oʻziga doʻst tutmoq }} считать кого-либо своим другом;''' oʻzingga ehtiyot boʻl, qoʻshningki oʻgʻri tutma '''{{izoh|посл}}. соблюдай осторожность, а соседа вором не считай; '''choʻpni xor tutsang '''({{izoh|или '''}}[[xoʻrlasang]]'''), '''koʻzga tushar '''{{izoh|см}}. <b>[[xor]] I 4;<br /> 11 </b>[[занимать]], [[наполнять]]; [[покрывать]]; [[овладевать]], [[охватывать]]; '''samovardan chiqqan bugʻ uyni tutib ketdi '''пар, идущий из самовара, наполнил комнату;''' Yana dahshatli "ura!" sadolari yer-koʻkni tutdi '''(«Шарќ юлдузи») Грозные возгласы «ура!» опять наполнили воздух;''' hamma yoqni odam tutib yotibdi '''всюду полным-полно людей;<br /> '''12 '''[[разводить]], [[выводить]], [[содержать]]; {{tarjmisoli|qurt tutmoq, pilla tutmoq }} {{izoh|разг}}. разводить шелковичных червей;<br /> '''13 '''[[выполнять]], [[держать]], [[соблюдать]]; '''Mening amrim baring tutib turinglar '''(«Муродхон») Все вы выполняйте моё повеление; {{tarjmisoli|roʻza tutmoq }} соблюдать пост; '''[[motam]] '''({{izoh|или '''}}[[aza]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} носить траур;<br /> '''14 '''[[усиленно]] [[проявляться]]; [[давать]] [[приступы]]; [[возобновляться]], [[рецидивировать]]; '''uning jini tutdi '''на него нашла дурь; '''uning kasali tutdi '''его болезнь дала приступы;<br /> '''15 '''[[привиться]]; '''koʻchat tutmadi '''саженец не привился;<br /> '''16 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}};{{tarjmisoli| aloqa tutmoq }} держать (иметь) связь ({{izoh|с кем-л}}.); '''[[nazarda]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻzda]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} иметь в виду, принимать в расчёт, {{tarjmisoli|oʻrin tutmoq }} {{izoh|прям. и перен}}. занимать место; {{tarjmisoli|oʻzini tutmoq }} 1) держаться, держать себя ({{izoh|как-л}}.); '''u oʻzini juda kamtar tutadi '''он держится очень скромно; 2) удерживаться, воздерживаться ({{izoh|от чего-л}}.), сдерживать себя; '''Yoʻlchi kulgidan oʻzini tutolmay, bir chetga burildi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Юльчи не мог удержаться от смеха и отвернулся; {{tarjmisoli|oʻqqa tutmoq }} подвергать обстрелу, обстреливать;{{tarjmisoli| esda tutmoq }} помнить, запоминать; {{tarjmisoli|* koʻz tutmoq }} ждать, ожидать; '''men sizni koʻz tutib oʻtirgan edim '''я сидел и ждал вас; {{tarjmisoli|oʻpka(si)ni tutmoq }} брать себя в руки, успокаиваться; '''bola oʻpkasini tutolmay, yigʻlab yubordi '''ребёнок не мог удержаться и заплакал; {{tarjmisoli|etak tutmoq }} держать подол ({{izoh|чтобы в него насыпали что-л}}.); '''etak tutib pul yigʻmoq '''собирать деньги в подол ({{izoh|собирать деньги в толпе на похороны бедняка}}); '''uniki tutib ketdi '''{{izoh|разг}}. он разозлился, он рассвирепел.<br /> }} i5zuc2dtrabmh51glb09zc8dlfr2pjr 638943 638942 2026-05-28T07:03:19Z Yokubjon Juraev 8265 638943 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tut-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Qoʻl bilan ushlamoq, ushlab turmoq; tutinmoq. {{misol|Bir qoʻlda kitob, bir qoʻlda guldasta {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Bolaning qoʻlidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Otning jilovidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Koʻr {{ajrat|tut}}ganini qoʻymas, kar - eshitganini.|Maqol}} {{misol|Temirchi usta qahru gʻazab bilan ichkari kirdi va tikka borib, Xayrinisaning kuyovi boʻlmish yigitning yoqasidan {{ajrat|tut}}di.|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Mavlono Muqimiy}} {{misol|Gavhar toqati toq boʻlib, oʻrnidan tura boshlagan edi, Talʼat tirsagidan {{ajrat|tut}}ib oʻtqazdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Ketmon tutishga odatlangan dagʻal qoʻllar igna ushashga, qatim tortishga kelishmaganidan diqqati oshgan Oxun..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Ovlab, quvib, izidan borib {{va sh.k.}} yoʻllar bilan ushlamoq, ushlab olmoq, qoʻlga tushirmoq. {{misol|Baliq {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Quyon {{ajrat|tut}}ib olmoq.}} {{misol|Oʻgʻrini {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Sayil ham sayil, sargardon ham sayilda, domlajon. Hali kiyik {{ajrat|tut}}dikmi, yoʻqmi, hech boʻlmasa, shamollab kelamiz-da.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} {{misol|Agar Hamzani {{ajrat|tut}}ib bersang, oʻgʻling Umar polvonni roʻyxatdan oʻchiramiz.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Biror narsani iltifotan kimsaga taklif qilmoq, uzatmoq; foydalanish uchun toʻgʻrilamoq, bermoq. {{misol|Mehmonlarga sochiq {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Chol belbogʻidan nosqovogʻini olib, oʻtirganlarga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|[Suluv] Hech narsaga qaramay, sakrab turib, hansirab qolgan otasini yupatgisi, sovuq ayron {{ajrat|tut}}ib, yelkasini silagisi kelardi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} {{misol|Duodan soʻng Otabek toʻriq yoʻrgʻani chiqarib, qutidorga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Boʻston qutichali atir olib kelib, oyisiga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ali meshkobchi yana madrasa qurilishiga kirib, odamlarga suv {{ajrat|tut}}di.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} #Qoʻlidagi (oʻzidagi) biror narsani boshqa narsaga toʻgʻrilamoq, roʻbaroʻ holga olmoq. {{misol|Xatni chiroq yorugʻiga {{ajrat|tut}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Yelkasini oftobga {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Otboqar fonusni yana Boʻtaboyning yuziga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Senga havas bilan boqurman, rosti, Oʻlimga tik koʻksin {{ajrat|tut}}a olgan zot.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}} #{{koʻchma|uz}} Yoʻq boʻlish, ketish va shu kabilardan saqlab turmoq. {{misol|Hokimiyatni {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Oʻz pozitsiyalarini {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Jangchilarimiz tepalikni {{ajrat|tut}}ib turish uchun butun vositalarni ishga soldilar.}} {{misol|Azamat., kombatning.. madad kuchi yetib borguncha dushmanni {{ajrat|tut}}ib turish haqidagi farmonini Ergashevga aytdi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Qahramonning tugʻilishi}} #Biror holat, vaziyatda saqlamoq, asramoq. {{misol|Saidbobo negadir tili uchida turgan gapni yutib, sir {{ajrat|tut}}di.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Tugʻilgan kun ziyofatiga taklif qilish shart emas. Oʻsha kunni esida {{ajrat|tut}}gan yaqinlari oʻzlari borishaveradi..|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Itni zanjirga bogʻlab qoʻygach, och {{ajrat|tut}}adi deyishadi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} #{{koʻchma|uz}} Biror narsadan oʻzini tiymoq yoki biror narsani, voqeani yuz berishdan toʻxtatmoq, bosmoq, ushlamoq. {{misol|U koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr {{ajrat|tut}}ib javob berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Oʻzini tutmoq''' - 1) oʻzini bosmoq, tiymoq; oʻzini qoʻlga ola bilmoq. {{misol|Yigʻidan oʻzini {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|U kulgidan oʻzini {{ajrat|tut}}olmadi.}} {{misol|Oʻzimni kulgidan {{ajrat|tut}}olmay, hiringlab kulib yubordim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} 2) oʻzini biror tarzda ushlamoq. {{misol|Oʻzini baland {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Oʻzini kattalardek {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Oʻzini tetik {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Ibodovning oʻzini tutishi hayron qoldirgan edi uni.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U oʻzini imkoni boricha beparvo {{ajrat|tut}}ishga harakat qildi.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} 3) oʻzini eplab qolmoq, oyoqqa turmoq. {{misol|Ertalab yana qonli urushlar boshlandi. Ammo xalq endi oʻzini ancha {{ajrat|tut}}ib qolgan edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Boboqul ota oʻzini {{ajrat|tut}}ib olib: -Ilgari faqat seldan emas, qurgʻoqchilik ofatidan ham odamlar qirilardi.. - dedi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}} #{{koʻchma|uz}} Idora qilmoq, boshqarmoq. {{misol|Roʻzgʻor {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Yaxshi qilib yurtni {{ajrat|tut}}di, Kim kam boʻlsa, yoʻl koʻrsatdi.|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}} #{{koʻchma|uz}} Oʻz qoʻli ostidagi, izmidagi, qaramogʻidagi kimsalarga qandaydir munosabatda, muomalada boʻlmoq. {{misol|Bolani boʻsh {{ajrat|tut}}ish yaramaydi.}} {{misol|Singlingni kaftingda {{ajrat|tut}}sang, onangni boshingda {{ajrat|tut}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Shariat xotinni qattiq {{ajrat|tut}}ish kerak deydi-yu, ammo xotinni qancha qattiq {{ajrat|tut}}sangiz, shuncha gʻaflatda qolishingizni poylaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Mayiz yemagan xotin}} {{misol|Oʻzbek oyimning "Kelinni xor tutar ekan demasinlar, sen ham oʻzingni tuzat!" deb aytgani uchun, Zaynab ham tamom ipaklarga koʻmilib yasangan, kecha erga tekkan yangi kelinlar suratiga kirgan edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tarzda ishlatmoq, foydalanmoq, qoʻllamoq. {{misol|Idish-tovoqni, koʻrpa-yostiqni toza {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Yangi olib kelgan teshani {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|-Lekin, - dedi Samandarov qoshiqni salmoqlab, - hali ham mana bunaqa qoshiq tutish ayb.. Bunga yoʻqchilikni vaj qilib boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Parvarish qilmoq, boqmoq (pilla qurtini). {{misol|Men, beshovlaring qurt {{ajrat|tut}}inglar, beshta odam boʻshasin, demoqchi emasman.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Kampirlar sim qoqdi}} #Ishlatish, foydalanish uchun oʻz ixtiyorida, qaramogʻida olib turmoq, saqlamoq. {{misol|Qani iloji boʻlsa, bitta odam {{ajrat|tut}}masdan, butun ishni oʻzim eplay olsam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Pardalash, toʻsish, qoplash {{va sh.k.}} maqsadlar uchun oʻrnatmoq, bogʻlab, ilib yoki osib qoʻymoq. {{misol|Pashshaxona {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Derazalarga parda {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Etak {{ajrat|tut}}ib, paxta termoq.}} {{misol|Dastroʻmolni yuziga {{ajrat|tut}}ib yigʻlamoq.}} {{misol|El ogʻziga elak {{ajrat|tut}}ib boʻlmas.|Maqol}} {{misol|Baxmal paranjili xotin chimmat {{ajrat|tut}}gan yuzini Azim tajang tomonga xiyol oʻgirdi-yu, bir-ikki tomoq qirish bilan kifoyalandi, javob bermadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Koʻpayib, tarqalib, yoyilib {{va sh.k.}} yoʻllar bilan maʼlum joyni egallamoq, qoplab olmoq, bosmoq. {{misol|Samovarning bugʻi uyni {{ajrat|tut}}ib ketdi. Qoʻy-echkilarning marashi koʻchani {{ajrat|tut}}gan edi.}} {{misol|Yilqi, poda, suruvlar Dard koʻrmay oʻssa deyman, Togʻu toshga sigʻishmay, Yaylovni {{ajrat|tut}}sa deyman.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}} {{misol|Qoʻngʻiroqday tovushi bilan Gulsun ham qoʻshiqchiga joʻr boʻlgandagina hamma yoqni odam {{ajrat|tut}}ib ketganini koʻrdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Tong yorishgan sohilda}} {{misol|Doʻnan aka minbardan tushishlari bilan, zalni qarsak {{ajrat|tut}}ib ketdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} {{misol|Dashtni {{ajrat|tut}}ib yotgan lolalar uzoqda qolib, gullaridan asalarilar bol emayotgan mevazor bogʻlar boshlandi.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} {{misol|Dostonning ovozasi olamni tutdi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Hayot oʻrgatdi}} #Qoʻzimoq, qoʻzib qolmoq, huruj qilmoq (odatda, inson tabiatida boʻladigan turli xislatlar haqida). {{misol|Otaning tantiligi {{ajrat|tut}}ib ketdi.}} {{misol|Uning jazavasi {{ajrat|tut}}di.}} {{misol|Shoʻxligi {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Hindining ham himmati {{ajrat|tut}}ib ketdi, sarrof xaltadan bitta besh soʻmlik tilla olib berdi.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Shum bola}} {{misol|Gaping rost boʻlsa, qani yur! Yoki dangasaliging {{ajrat|tut}}ib, ishlaging kelmayotibdimi?|Gazetadan}} #Amal olmoq, oʻsmoq, rivojlanmoq (yangi koʻchat yoki payvand haqida). {{misol|Bogʻbon oʻzi ekkan yo ulagan koʻchati {{ajrat|tut}}ib, boʻy tortib ketguncha, har kun tagiga necha marta keladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Bizning roman}} {{misol|Onda-sonda koʻchatlar oʻtqazilgan ekan-u, koʻpi {{ajrat|tut}}mapti.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} 17 Yordamchi feʼl sifatida bogʻlovchi vazifasida qoʻllanadi; hisoblamoq. {{misol|Parvozga shaylanib nochor pat urgan Yarador burgutga {{ajrat|tut}}magshi oson.|[[w:U. Qoʻchqorov|U. Qoʻchqorov]]|Hayajonga koʻmilgan dunyo}} 18 Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanganda, shu narsa evaziga biror narsaga duchor boʻlmoq, uning haqidan qutula olmaslik maʼnosini bildiradi. {{misol|-Uvoli {{ajrat|tut}}adi demadingizlar-a, uvolini oʻylamadingizlar-a , - dedi javrab turgan Zulxumor, yuragi boʻlmay nari keta bo}}'''1'''''shshdi.'' M. Mansurov, Yombi. {{misol|Sizni oʻsha norasidalarning koʻz yoshi {{ajrat|tut}}maydimi?|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Besh bolaning uvoli uradi sen beklarni! Mening begunoh qonim {{ajrat|tut}}adi hammangni!P.|[[w:Qodirov|Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} :Aza tutmoq ''q.'' aza. {{misol|Gʻalaba kuni toʻyga aylangan xonadonlar ham boʻldi, yarasi yangilanib, qayta aza {{ajrat|tut}}ganlar ham.|[[w:"Uzbekistan qoʻriqlari"|"Uzbekistan qoʻriqlari"]]}} Boshini tutmoq Biror ish, hunar {{va sh.k.}} bilan mashgʻul boʻlmoq, uni egallamoq, kasb etmoq. {{misol|Biror ishning boshini {{ajrat|tut}}moq.}} m {{misol|Biron boshqa hunarning boshini {{ajrat|tut}}sa ham eplab ketardi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. Vatan ''(yoki'' makon) tutmoq Biron hudud yoki joyni yashash joyi (vatan) qi-lib olmoq. {{misol|Erboʻtayevlar oilasi ham yaydoq choʻlni vatan {{ajrat|tut}}ib, mehnatda dong tara-tib, oʻzlaridan koʻpayishib borishyapti.|[[w:"Uzbekistan qoʻriqlari"|"Uzbekistan qoʻriqlari"]]}}. Gapga tutmoq Gapga solib, savol-javoblar bilan band qilmoq. {{misol|Hamma gapi yolgʻon boʻlmasin, oʻrtaga olib, gapga {{ajrat|tut}}ing.|[[w:"Yusuf va Ahmad"|"Yusuf va Ahmad"]]}}. {{misol|Traktorchi yigit ishga shoshilganidan toqatsizlana boshladi. Chol buni sezib, ortiqcha gapga {{ajrat|tut}}madi. Oʻ. |[[w:Usmonov|Usmonov]]|Sirli sohil}}. Darigʻ tutmoq ''q.'' darigʻ. {{misol|Yakka va yagonaliging haqqi.. mendek bir ba-lokash gunohkor ojiza bandangdan marha-matingni darigʻ {{ajrat|tut}}magaysan..|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Ish tutmoq Maʼlum sabab, shart-sharoit va shu kabilarni hisobga olgan holda ish qilmoq, ish olib bormoq. {{misol|Nega bir-birimizga yoqishimiz kerak. Yoki boʻlmasa, sizga yaqin boʻlgan inson koʻngliga qarab ish {{ajrat|tut}}ish lozim-mi?|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Yoʻl ''(yoki'' yoʻlini) tutmoq Ish-faoliyatda muayyan bir yoʻlni tanlamoq, shu yoʻldan bormoq. {{misol|Shuning uchun u tilyogʻlama-lik ioʻlini {{ajrat|tut}}di.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Sendan soʻng qolib ham u qarimaydi, U mangu yoshlikning yoʻlin {{ajrat|tut}}gandir.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Yoshligimning davomi}}. Koʻz tutmoq Kelishi, uchrashuvi yuz berishini intizorlik, ishtiyoq bilan kut-moq. {{misol|Koʻz {{ajrat|tut}}dim, koʻzlarim nigoron boʻldi. |[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Temirjon, ayiqcha qaytib kela-diganday, uning yoʻliga intizor koʻz {{ajrat|tut}}di. |[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}}. Koʻzda tutmoq Nazar-eʼtiborida boʻlmoq, nazarda tutmoq. {{misol|Kelgusi vazifalarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq. Ishdagi kiyinchiliklarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq.}} Bu gaplari bilan qurilishdagi ishlarni koʻzda tutayotganligini Baroqov yaxshi tushundi.'' "O‘zbekiston qoʻriqlari". Soʻroqqa tutmoq Uzluksiz soʻroq berishda davom etmoq. {{misol|Lekin u yerda siz emas, ular sizni soʻroqqa {{ajrat|tut}}masalar, debqoʻrqaman.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Toʻpga ''(yoki'' oʻqqa) tutmoq Kimsa, narsa, joy tomonga (ustiga) toʻxtovsiz toʻp otmoq, oʻq otmoq, oʻq yogʻdirmoq. {{misol|Koʻpdan beri kutilgan jang tong mahalida dushman artilleriyasi bizning pozitsiyalarimizni nihoyatda qattiq toʻpga {{ajrat|tut}}ishi bilan boshlanib ketdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. {{misol|Dushman jangchilarimizni minomyotdan oʻqqa {{ajrat|tut}}a boshladi. |[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Etagini tutmoq Rahnamoligida ish tutmoq, rahnamoligiga suyanmoq. {{misol|Omon buva Yodgorov kabi ingichka tolali paxta ustalari bor. Ana shularning etagini {{ajrat|tut}}. |[[w:"Oʻzbekiston qoʻriqlari"|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}}. Yuz tutmoq ''q.'' yuz. Oʻrin tutmoq Mavqega eta boʻlmoq, ahamiyat kasb etmoq. {{misol|Ular ichida Shodmonov alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|[[w:"Oʻzbekiston qoʻrikdari"|"Oʻzbekiston qoʻrikdari"]]}}. {{misol|Mehnat jamoalarida tugʻilayotgan anʼanalar orasida musobaqaning takomillashib borayotgan yangi shakl va usullari alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Quloq tutmoq 1) eshitishga diqqatni qaratmoq. {{misol|Birpas devor tagida toʻxtab, atrofga quloq {{ajrat|tut}}ishdi: jimlik hukmron..|[[w:"Mushtum"]]}} 2) tinglamoq, eshitmoq. {{misol|Akam tomda qor kurar.. men sandal ichiga tiqilib olib, shiftdan kelayotgan kurak ovoziga quloq {{ajrat|tut}}ib yotar edim. |[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |sah = [[хап]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tutmoq'''<br /> '''1 '''[[держать]]; [[браться]], [[хватать]]; [[брать]];''' qizcha bir qoʻlida kitob, bir qoʻlida guldasta tutib turar edi '''девочка держала в одной руке книгу, в другой - букет цветов; {{tarjmisoli|biror kishining qoʻlidan tutmoq }} держать (хватать) кого-либо за руку; {{tarjmisoli|tishida tutmoq }} держать зубами (в зубах); '''koʻr tutganini qoʻymas, kar eshitganini '''{{izoh|посл. см}}. <b>[[koʻr]] 1;<br /> 2 </b>[[подавать]], [[подносить]]; [[протягивать]], [[предлагать]]; [[подставлять]]; {{tarjmisoli|mehmonlarga sochiq tutmoq }} подносить (подавать) гостям полотенце ({{izoh|для вытирания рук}}); {{tarjmisoli|papirosga gugurt tutmoq }} подносить спичку к папиросе; '''Gulnor doʻppini olib, qoqdi, yoruqqa tutdi '''Гюльнар подняла тюбетейку, отряхнула и поднесла её к свету...; '''Soraxon... mushtini Saidiyning qulogʻiga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Сарахан... поднесла свой кулак к уху Саидй; '''chiroqni bu yoqqa tuting '''посветите сюда; '''Choʻntagidan bir qogʻoz chiqarib, Saidiyga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Он вынул из кармана какую-то бумагу и протянул её Саиди; '''qush nima topsa, bolasining ogʻziga tutadi '''что ни найдёт птица, всё несёт птенцам;<br /> '''3 '''[[ловить]], [[поймать]]; [[хватать]]; {{tarjmisoli|toʻr bilan baliq tutmoq }} ловить рыбу сетью; '''ovchilar uchta tulki bolasini tutib oldilar '''охотники поймали трёх лисят; '''darbozabon uchib borayotgan koptokni tutib oldi '''вратарь поймал мяч на лету; {{tarjmisoli|oʻgʻrini jinoyat ustida tutmoq }} поймать вора на месте преступления; захватить вора с поличным;<br /> '''4 '''[[держать]]; [[проводить]]; [[придерживаться]]; {{tarjmisoli|hokimiyatni oʻz qoʻlida tutmoq }} держать власть в своих руках; {{tarjmisoli|qattiq siyosat tutmoq }} проводить жёсткую политику; {{tarjmisoli|toʻgʻri yoʻl tutmoq }} держать правильную линию, держать правильный курс;<br /> '''5 '''[[держать]], [[содержать]]; [[вести]], [[управлять]]; {{tarjmisoli|roʻzgʻor tutmoq }} вести хозяйство; управлять хозяйством; {{tarjmisoli|uy-joyni ozoda tutmoq }} содержать жилище в чистоте; {{tarjmisoli|doʻkon tutmoq }} {{izoh|уст}}. держать лавку;<br /> '''6 '''[[держать]], [[хранить]]; {{tarjmisoli|sir tutmoq }} держать в секрете;<br /> '''7 '''[[удерживать]], [[задерживать]], [[приостанавливать]]; '''Koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr tutib javob berdi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Она ответила, еле удерживая нахлынувшие слёзы; '''bu qoʻlni tutadi '''это задерживает работу, не даёт быстро работать;<br /> '''8 '''[[привязывать]], [[привешивать]] ({{izoh|к чему-л. что-л}}.); [[натягивать]], [[повесить]]; '''paxta terish uchun etak tutib oldim '''я привязал фартук, чтобы собирать хлопок; {{tarjmisoli|derazalarga parda tutmoq }} занавешивать окна; '''yuzga chachvon '''({{izoh|или '''}}[[chimmat]]''') {{tarjmisoli|tutmoq}} накинуть на лицо чачван ({{izoh|см}}. '''[[chachvon]]'''); {{tarjmisoli|pashshaxona tutmoq }} повесить полог для защиты от комаров и мух;<br /> '''9 '''[[пользоваться]]; [[применять]]; '''bu idishni tutmang '''не пользуйтесь этой посудой; {{tarjmisoli|asbob tutmoq }} пользоваться ({{izoh|каким-л}}.) инструментом; '''tutgan ketmoningni qara, hayf sendek azamatga! '''гляди, каким кетменём ты работаешь, стыдно такому богатырю, как ты!; {{tarjmisoli|koʻz oynak tutmoq }} носить очки;<br /> '''10 '''[[считать]], [[по-нимать]], [[ценить]]; {{tarjmisoli|oʻz qadri-qimmatini baland tutmoq }} высоко ценить своё достоинство; {{tarjmisoli|birovni oʻziga doʻst tutmoq }} считать кого-либо своим другом;''' oʻzingga ehtiyot boʻl, qoʻshningki oʻgʻri tutma '''{{izoh|посл}}. соблюдай осторожность, а соседа вором не считай; '''choʻpni xor tutsang '''({{izoh|или '''}}[[xoʻrlasang]]'''), '''koʻzga tushar '''{{izoh|см}}. <b>[[xor]] I 4;<br /> 11 </b>[[занимать]], [[наполнять]]; [[покрывать]]; [[овладевать]], [[охватывать]]; '''samovardan chiqqan bugʻ uyni tutib ketdi '''пар, идущий из самовара, наполнил комнату;''' Yana dahshatli "ura!" sadolari yer-koʻkni tutdi '''(«Шарќ юлдузи») Грозные возгласы «ура!» опять наполнили воздух;''' hamma yoqni odam tutib yotibdi '''всюду полным-полно людей;<br /> '''12 '''[[разводить]], [[выводить]], [[содержать]]; {{tarjmisoli|qurt tutmoq, pilla tutmoq }} {{izoh|разг}}. разводить шелковичных червей;<br /> '''13 '''[[выполнять]], [[держать]], [[соблюдать]]; '''Mening amrim baring tutib turinglar '''(«Муродхон») Все вы выполняйте моё повеление; {{tarjmisoli|roʻza tutmoq }} соблюдать пост; '''[[motam]] '''({{izoh|или '''}}[[aza]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} носить траур;<br /> '''14 '''[[усиленно]] [[проявляться]]; [[давать]] [[приступы]]; [[возобновляться]], [[рецидивировать]]; '''uning jini tutdi '''на него нашла дурь; '''uning kasali tutdi '''его болезнь дала приступы;<br /> '''15 '''[[привиться]]; '''koʻchat tutmadi '''саженец не привился;<br /> '''16 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}};{{tarjmisoli| aloqa tutmoq }} держать (иметь) связь ({{izoh|с кем-л}}.); '''[[nazarda]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻzda]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} иметь в виду, принимать в расчёт, {{tarjmisoli|oʻrin tutmoq }} {{izoh|прям. и перен}}. занимать место; {{tarjmisoli|oʻzini tutmoq }} 1) держаться, держать себя ({{izoh|как-л}}.); '''u oʻzini juda kamtar tutadi '''он держится очень скромно; 2) удерживаться, воздерживаться ({{izoh|от чего-л}}.), сдерживать себя; '''Yoʻlchi kulgidan oʻzini tutolmay, bir chetga burildi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Юльчи не мог удержаться от смеха и отвернулся; {{tarjmisoli|oʻqqa tutmoq }} подвергать обстрелу, обстреливать;{{tarjmisoli| esda tutmoq }} помнить, запоминать; {{tarjmisoli|* koʻz tutmoq }} ждать, ожидать; '''men sizni koʻz tutib oʻtirgan edim '''я сидел и ждал вас; {{tarjmisoli|oʻpka(si)ni tutmoq }} брать себя в руки, успокаиваться; '''bola oʻpkasini tutolmay, yigʻlab yubordi '''ребёнок не мог удержаться и заплакал; {{tarjmisoli|etak tutmoq }} держать подол ({{izoh|чтобы в него насыпали что-л}}.); '''etak tutib pul yigʻmoq '''собирать деньги в подол ({{izoh|собирать деньги в толпе на похороны бедняка}}); '''uniki tutib ketdi '''{{izoh|разг}}. он разозлился, он рассвирепел.<br /> }} hy1m3n90uc9a6eeho4t5p3wv6q0mnox 638944 638943 2026-05-28T08:01:57Z Yokubjon Juraev 8265 638944 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tut-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Qoʻl bilan ushlamoq, ushlab turmoq; tutinmoq. {{misol|Bir qoʻlda kitob, bir qoʻlda guldasta {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Bolaning qoʻlidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Otning jilovidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Koʻr {{ajrat|tut}}ganini qoʻymas, kar - eshitganini.|Maqol}} {{misol|Temirchi usta qahru gʻazab bilan ichkari kirdi va tikka borib, Xayrinisaning kuyovi boʻlmish yigitning yoqasidan {{ajrat|tut}}di.|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Mavlono Muqimiy}} {{misol|Gavhar toqati toq boʻlib, oʻrnidan tura boshlagan edi, Talʼat tirsagidan {{ajrat|tut}}ib oʻtqazdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Ketmon tutishga odatlangan dagʻal qoʻllar igna ushashga, qatim tortishga kelishmaganidan diqqati oshgan Oxun..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Ovlab, quvib, izidan borib {{va sh.k.}} yoʻllar bilan ushlamoq, ushlab olmoq, qoʻlga tushirmoq. {{misol|Baliq {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Quyon {{ajrat|tut}}ib olmoq.}} {{misol|Oʻgʻrini {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Sayil ham sayil, sargardon ham sayilda, domlajon. Hali kiyik {{ajrat|tut}}dikmi, yoʻqmi, hech boʻlmasa, shamollab kelamiz-da.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} {{misol|Agar Hamzani {{ajrat|tut}}ib bersang, oʻgʻling Umar polvonni roʻyxatdan oʻchiramiz.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Biror narsani iltifotan kimsaga taklif qilmoq, uzatmoq; foydalanish uchun toʻgʻrilamoq, bermoq. {{misol|Mehmonlarga sochiq {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Chol belbogʻidan nosqovogʻini olib, oʻtirganlarga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|[Suluv] Hech narsaga qaramay, sakrab turib, hansirab qolgan otasini yupatgisi, sovuq ayron {{ajrat|tut}}ib, yelkasini silagisi kelardi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} {{misol|Duodan soʻng Otabek toʻriq yoʻrgʻani chiqarib, qutidorga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Boʻston qutichali atir olib kelib, oyisiga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ali meshkobchi yana madrasa qurilishiga kirib, odamlarga suv {{ajrat|tut}}di.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} #Qoʻlidagi (oʻzidagi) biror narsani boshqa narsaga toʻgʻrilamoq, roʻbaroʻ holga olmoq. {{misol|Xatni chiroq yorugʻiga {{ajrat|tut}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Yelkasini oftobga {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Otboqar fonusni yana Boʻtaboyning yuziga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Senga havas bilan boqurman, rosti, Oʻlimga tik koʻksin {{ajrat|tut}}a olgan zot.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}} #{{koʻchma|uz}} Yoʻq boʻlish, ketish va shu kabilardan saqlab turmoq. {{misol|Hokimiyatni {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Oʻz pozitsiyalarini {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Jangchilarimiz tepalikni {{ajrat|tut}}ib turish uchun butun vositalarni ishga soldilar.}} {{misol|Azamat., kombatning.. madad kuchi yetib borguncha dushmanni {{ajrat|tut}}ib turish haqidagi farmonini Ergashevga aytdi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Qahramonning tugʻilishi}} #Biror holat, vaziyatda saqlamoq, asramoq. {{misol|Saidbobo negadir tili uchida turgan gapni yutib, sir {{ajrat|tut}}di.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Tugʻilgan kun ziyofatiga taklif qilish shart emas. Oʻsha kunni esida {{ajrat|tut}}gan yaqinlari oʻzlari borishaveradi..|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Itni zanjirga bogʻlab qoʻygach, och {{ajrat|tut}}adi deyishadi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} #{{koʻchma|uz}} Biror narsadan oʻzini tiymoq yoki biror narsani, voqeani yuz berishdan toʻxtatmoq, bosmoq, ushlamoq. {{misol|U koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr {{ajrat|tut}}ib javob berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Oʻzini tutmoq''' - 1) oʻzini bosmoq, tiymoq; oʻzini qoʻlga ola bilmoq. {{misol|Yigʻidan oʻzini {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|U kulgidan oʻzini {{ajrat|tut}}olmadi.}} {{misol|Oʻzimni kulgidan {{ajrat|tut}}olmay, hiringlab kulib yubordim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} 2) oʻzini biror tarzda ushlamoq. {{misol|Oʻzini baland {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Oʻzini kattalardek {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Oʻzini tetik {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Ibodovning oʻzini tutishi hayron qoldirgan edi uni.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U oʻzini imkoni boricha beparvo {{ajrat|tut}}ishga harakat qildi.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} 3) oʻzini eplab qolmoq, oyoqqa turmoq. {{misol|Ertalab yana qonli urushlar boshlandi. Ammo xalq endi oʻzini ancha {{ajrat|tut}}ib qolgan edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Boboqul ota oʻzini {{ajrat|tut}}ib olib: -Ilgari faqat seldan emas, qurgʻoqchilik ofatidan ham odamlar qirilardi.. - dedi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}} #{{koʻchma|uz}} Idora qilmoq, boshqarmoq. {{misol|Roʻzgʻor {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Yaxshi qilib yurtni {{ajrat|tut}}di, Kim kam boʻlsa, yoʻl koʻrsatdi.|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}} #{{koʻchma|uz}} Oʻz qoʻli ostidagi, izmidagi, qaramogʻidagi kimsalarga qandaydir munosabatda, muomalada boʻlmoq. {{misol|Bolani boʻsh {{ajrat|tut}}ish yaramaydi.}} {{misol|Singlingni kaftingda {{ajrat|tut}}sang, onangni boshingda {{ajrat|tut}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Shariat xotinni qattiq {{ajrat|tut}}ish kerak deydi-yu, ammo xotinni qancha qattiq {{ajrat|tut}}sangiz, shuncha gʻaflatda qolishingizni poylaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Mayiz yemagan xotin}} {{misol|Oʻzbek oyimning "Kelinni xor tutar ekan demasinlar, sen ham oʻzingni tuzat!" deb aytgani uchun, Zaynab ham tamom ipaklarga koʻmilib yasangan, kecha erga tekkan yangi kelinlar suratiga kirgan edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tarzda ishlatmoq, foydalanmoq, qoʻllamoq. {{misol|Idish-tovoqni, koʻrpa-yostiqni toza {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Yangi olib kelgan teshani {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|-Lekin, - dedi Samandarov qoshiqni salmoqlab, - hali ham mana bunaqa qoshiq tutish ayb.. Bunga yoʻqchilikni vaj qilib boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Parvarish qilmoq, boqmoq (pilla qurtini). {{misol|Men, beshovlaring qurt {{ajrat|tut}}inglar, beshta odam boʻshasin, demoqchi emasman.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Kampirlar sim qoqdi}} #Ishlatish, foydalanish uchun oʻz ixtiyorida, qaramogʻida olib turmoq, saqlamoq. {{misol|Qani iloji boʻlsa, bitta odam {{ajrat|tut}}masdan, butun ishni oʻzim eplay olsam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Pardalash, toʻsish, qoplash {{va sh.k.}} maqsadlar uchun oʻrnatmoq, bogʻlab, ilib yoki osib qoʻymoq. {{misol|Pashshaxona {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Derazalarga parda {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Etak {{ajrat|tut}}ib, paxta termoq.}} {{misol|Dastroʻmolni yuziga {{ajrat|tut}}ib yigʻlamoq.}} {{misol|El ogʻziga elak {{ajrat|tut}}ib boʻlmas.|Maqol}} {{misol|Baxmal paranjili xotin chimmat {{ajrat|tut}}gan yuzini Azim tajang tomonga xiyol oʻgirdi-yu, bir-ikki tomoq qirish bilan kifoyalandi, javob bermadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Koʻpayib, tarqalib, yoyilib {{va sh.k.}} yoʻllar bilan maʼlum joyni egallamoq, qoplab olmoq, bosmoq. {{misol|Samovarning bugʻi uyni {{ajrat|tut}}ib ketdi. Qoʻy-echkilarning marashi koʻchani {{ajrat|tut}}gan edi.}} {{misol|Yilqi, poda, suruvlar Dard koʻrmay oʻssa deyman, Togʻu toshga sigʻishmay, Yaylovni {{ajrat|tut}}sa deyman.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}} {{misol|Qoʻngʻiroqday tovushi bilan Gulsun ham qoʻshiqchiga joʻr boʻlgandagina hamma yoqni odam {{ajrat|tut}}ib ketganini koʻrdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Tong yorishgan sohilda}} {{misol|Doʻnan aka minbardan tushishlari bilan, zalni qarsak {{ajrat|tut}}ib ketdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} {{misol|Dashtni {{ajrat|tut}}ib yotgan lolalar uzoqda qolib, gullaridan asalarilar bol emayotgan mevazor bogʻlar boshlandi.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} {{misol|Dostonning ovozasi olamni tutdi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Hayot oʻrgatdi}} #Qoʻzimoq, qoʻzib qolmoq, huruj qilmoq (odatda, inson tabiatida boʻladigan turli xislatlar haqida). {{misol|Otaning tantiligi {{ajrat|tut}}ib ketdi.}} {{misol|Uning jazavasi {{ajrat|tut}}di.}} {{misol|Shoʻxligi {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Hindining ham himmati {{ajrat|tut}}ib ketdi, sarrof xaltadan bitta besh soʻmlik tilla olib berdi.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Shum bola}} {{misol|Gaping rost boʻlsa, qani yur! Yoki dangasaliging {{ajrat|tut}}ib, ishlaging kelmayotibdimi?|Gazetadan}} #Amal olmoq, oʻsmoq, rivojlanmoq (yangi koʻchat yoki payvand haqida). {{misol|Bogʻbon oʻzi ekkan yo ulagan koʻchati {{ajrat|tut}}ib, boʻy tortib ketguncha, har kun tagiga necha marta keladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Bizning roman}} {{misol|Onda-sonda koʻchatlar oʻtqazilgan ekan-u, koʻpi {{ajrat|tut}}mapti.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} 17 Yordamchi feʼl sifatida bogʻlovchi vazifasida qoʻllanadi; hisoblamoq. {{misol|Parvozga shaylanib nochor pat urgan Yarador burgutga {{ajrat|tut}}magshi oson.|[[w:U. Qoʻchqorov|U. Qoʻchqorov]]|Hayajonga koʻmilgan dunyo}} 18 Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanganda, shu narsa evaziga biror narsaga duchor boʻlmoq, uning haqidan qutula olmaslik maʼnosini bildiradi. {{misol|-Uvoli {{ajrat|tut}}adi demadingizlar-a, uvolini oʻylamadingizlar-a , - dedi javrab turgan Zulxumor, yuragi boʻlmay nari keta bo}}'''1'''''shshdi.'' M. Mansurov, Yombi. {{misol|Sizni oʻsha norasidalarning koʻz yoshi {{ajrat|tut}}maydimi?|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Besh bolaning uvoli uradi sen beklarni! Mening begunoh qonim {{ajrat|tut}}adi hammangni!P.|[[w:Qodirov|Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Aza tutmoq''' - {{q.}} [[aza]]. {{misol|Gʻalaba kuni toʻyga aylangan xonadonlar ham boʻldi, yarasi yangilanib, qayta aza {{ajrat|tut}}ganlar ham.|[[w:O‘zbekiston qoʻriqlari|"O‘zbekiston qoʻriqlari"]]}}<br/>'''Boshini tutmoq''' - biror ish, hunar {{va sh.k.}} bilan mashgʻul boʻlmoq, uni egallamoq, kasb etmoq. {{misol|Biror ishning boshini {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Biron boshqa hunarning boshini {{ajrat|tut}}sa ham eplab ketardi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Vatan''' (''yoki'' '''makon''') '''tutmoq''' - biron hudud yoki joyni yashash joyi (vatan) qilib olmoq. {{misol|Erboʻtayevlar oilasi ham yaydoq choʻlni vatan {{ajrat|tut}}ib, mehnatda dong tara-tib, oʻzlaridan koʻpayishib borishyapti.|[[w:"Uzbekistan qoʻriqlari"|"Uzbekistan qoʻriqlari"]]}}. Gapga tutmoq Gapga solib, savol-javoblar bilan band qilmoq. {{misol|Hamma gapi yolgʻon boʻlmasin, oʻrtaga olib, gapga {{ajrat|tut}}ing.|[[w:"Yusuf va Ahmad"|"Yusuf va Ahmad"]]}}. {{misol|Traktorchi yigit ishga shoshilganidan toqatsizlana boshladi. Chol buni sezib, ortiqcha gapga {{ajrat|tut}}madi. Oʻ. |[[w:Usmonov|Usmonov]]|Sirli sohil}}. Darigʻ tutmoq ''q.'' darigʻ. {{misol|Yakka va yagonaliging haqqi.. mendek bir ba-lokash gunohkor ojiza bandangdan marha-matingni darigʻ {{ajrat|tut}}magaysan..|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Ish tutmoq Maʼlum sabab, shart-sharoit va shu kabilarni hisobga olgan holda ish qilmoq, ish olib bormoq. {{misol|Nega bir-birimizga yoqishimiz kerak. Yoki boʻlmasa, sizga yaqin boʻlgan inson koʻngliga qarab ish {{ajrat|tut}}ish lozim-mi?|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Yoʻl ''(yoki'' yoʻlini) tutmoq Ish-faoliyatda muayyan bir yoʻlni tanlamoq, shu yoʻldan bormoq. {{misol|Shuning uchun u tilyogʻlama-lik ioʻlini {{ajrat|tut}}di.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Sendan soʻng qolib ham u qarimaydi, U mangu yoshlikning yoʻlin {{ajrat|tut}}gandir.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Yoshligimning davomi}}. Koʻz tutmoq Kelishi, uchrashuvi yuz berishini intizorlik, ishtiyoq bilan kut-moq. {{misol|Koʻz {{ajrat|tut}}dim, koʻzlarim nigoron boʻldi. |[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Temirjon, ayiqcha qaytib kela-diganday, uning yoʻliga intizor koʻz {{ajrat|tut}}di. |[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}}. Koʻzda tutmoq Nazar-eʼtiborida boʻlmoq, nazarda tutmoq. {{misol|Kelgusi vazifalarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq. Ishdagi kiyinchiliklarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq.}} Bu gaplari bilan qurilishdagi ishlarni koʻzda tutayotganligini Baroqov yaxshi tushundi.'' "O‘zbekiston qoʻriqlari". Soʻroqqa tutmoq Uzluksiz soʻroq berishda davom etmoq. {{misol|Lekin u yerda siz emas, ular sizni soʻroqqa {{ajrat|tut}}masalar, debqoʻrqaman.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Toʻpga ''(yoki'' oʻqqa) tutmoq Kimsa, narsa, joy tomonga (ustiga) toʻxtovsiz toʻp otmoq, oʻq otmoq, oʻq yogʻdirmoq. {{misol|Koʻpdan beri kutilgan jang tong mahalida dushman artilleriyasi bizning pozitsiyalarimizni nihoyatda qattiq toʻpga {{ajrat|tut}}ishi bilan boshlanib ketdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. {{misol|Dushman jangchilarimizni minomyotdan oʻqqa {{ajrat|tut}}a boshladi. |[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Etagini tutmoq Rahnamoligida ish tutmoq, rahnamoligiga suyanmoq. {{misol|Omon buva Yodgorov kabi ingichka tolali paxta ustalari bor. Ana shularning etagini {{ajrat|tut}}. |[[w:"Oʻzbekiston qoʻriqlari"|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}}. Yuz tutmoq ''q.'' yuz. Oʻrin tutmoq Mavqega eta boʻlmoq, ahamiyat kasb etmoq. {{misol|Ular ichida Shodmonov alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|[[w:"Oʻzbekiston qoʻrikdari"|"Oʻzbekiston qoʻrikdari"]]}}. {{misol|Mehnat jamoalarida tugʻilayotgan anʼanalar orasida musobaqaning takomillashib borayotgan yangi shakl va usullari alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Quloq tutmoq 1) eshitishga diqqatni qaratmoq. {{misol|Birpas devor tagida toʻxtab, atrofga quloq {{ajrat|tut}}ishdi: jimlik hukmron..|[[w:"Mushtum"]]}} 2) tinglamoq, eshitmoq. {{misol|Akam tomda qor kurar.. men sandal ichiga tiqilib olib, shiftdan kelayotgan kurak ovoziga quloq {{ajrat|tut}}ib yotar edim. |[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |sah = [[хап]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tutmoq'''<br /> '''1 '''[[держать]]; [[браться]], [[хватать]]; [[брать]];''' qizcha bir qoʻlida kitob, bir qoʻlida guldasta tutib turar edi '''девочка держала в одной руке книгу, в другой - букет цветов; {{tarjmisoli|biror kishining qoʻlidan tutmoq }} держать (хватать) кого-либо за руку; {{tarjmisoli|tishida tutmoq }} держать зубами (в зубах); '''koʻr tutganini qoʻymas, kar eshitganini '''{{izoh|посл. см}}. <b>[[koʻr]] 1;<br /> 2 </b>[[подавать]], [[подносить]]; [[протягивать]], [[предлагать]]; [[подставлять]]; {{tarjmisoli|mehmonlarga sochiq tutmoq }} подносить (подавать) гостям полотенце ({{izoh|для вытирания рук}}); {{tarjmisoli|papirosga gugurt tutmoq }} подносить спичку к папиросе; '''Gulnor doʻppini olib, qoqdi, yoruqqa tutdi '''Гюльнар подняла тюбетейку, отряхнула и поднесла её к свету...; '''Soraxon... mushtini Saidiyning qulogʻiga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Сарахан... поднесла свой кулак к уху Саидй; '''chiroqni bu yoqqa tuting '''посветите сюда; '''Choʻntagidan bir qogʻoz chiqarib, Saidiyga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Он вынул из кармана какую-то бумагу и протянул её Саиди; '''qush nima topsa, bolasining ogʻziga tutadi '''что ни найдёт птица, всё несёт птенцам;<br /> '''3 '''[[ловить]], [[поймать]]; [[хватать]]; {{tarjmisoli|toʻr bilan baliq tutmoq }} ловить рыбу сетью; '''ovchilar uchta tulki bolasini tutib oldilar '''охотники поймали трёх лисят; '''darbozabon uchib borayotgan koptokni tutib oldi '''вратарь поймал мяч на лету; {{tarjmisoli|oʻgʻrini jinoyat ustida tutmoq }} поймать вора на месте преступления; захватить вора с поличным;<br /> '''4 '''[[держать]]; [[проводить]]; [[придерживаться]]; {{tarjmisoli|hokimiyatni oʻz qoʻlida tutmoq }} держать власть в своих руках; {{tarjmisoli|qattiq siyosat tutmoq }} проводить жёсткую политику; {{tarjmisoli|toʻgʻri yoʻl tutmoq }} держать правильную линию, держать правильный курс;<br /> '''5 '''[[держать]], [[содержать]]; [[вести]], [[управлять]]; {{tarjmisoli|roʻzgʻor tutmoq }} вести хозяйство; управлять хозяйством; {{tarjmisoli|uy-joyni ozoda tutmoq }} содержать жилище в чистоте; {{tarjmisoli|doʻkon tutmoq }} {{izoh|уст}}. держать лавку;<br /> '''6 '''[[держать]], [[хранить]]; {{tarjmisoli|sir tutmoq }} держать в секрете;<br /> '''7 '''[[удерживать]], [[задерживать]], [[приостанавливать]]; '''Koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr tutib javob berdi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Она ответила, еле удерживая нахлынувшие слёзы; '''bu qoʻlni tutadi '''это задерживает работу, не даёт быстро работать;<br /> '''8 '''[[привязывать]], [[привешивать]] ({{izoh|к чему-л. что-л}}.); [[натягивать]], [[повесить]]; '''paxta terish uchun etak tutib oldim '''я привязал фартук, чтобы собирать хлопок; {{tarjmisoli|derazalarga parda tutmoq }} занавешивать окна; '''yuzga chachvon '''({{izoh|или '''}}[[chimmat]]''') {{tarjmisoli|tutmoq}} накинуть на лицо чачван ({{izoh|см}}. '''[[chachvon]]'''); {{tarjmisoli|pashshaxona tutmoq }} повесить полог для защиты от комаров и мух;<br /> '''9 '''[[пользоваться]]; [[применять]]; '''bu idishni tutmang '''не пользуйтесь этой посудой; {{tarjmisoli|asbob tutmoq }} пользоваться ({{izoh|каким-л}}.) инструментом; '''tutgan ketmoningni qara, hayf sendek azamatga! '''гляди, каким кетменём ты работаешь, стыдно такому богатырю, как ты!; {{tarjmisoli|koʻz oynak tutmoq }} носить очки;<br /> '''10 '''[[считать]], [[по-нимать]], [[ценить]]; {{tarjmisoli|oʻz qadri-qimmatini baland tutmoq }} высоко ценить своё достоинство; {{tarjmisoli|birovni oʻziga doʻst tutmoq }} считать кого-либо своим другом;''' oʻzingga ehtiyot boʻl, qoʻshningki oʻgʻri tutma '''{{izoh|посл}}. соблюдай осторожность, а соседа вором не считай; '''choʻpni xor tutsang '''({{izoh|или '''}}[[xoʻrlasang]]'''), '''koʻzga tushar '''{{izoh|см}}. <b>[[xor]] I 4;<br /> 11 </b>[[занимать]], [[наполнять]]; [[покрывать]]; [[овладевать]], [[охватывать]]; '''samovardan chiqqan bugʻ uyni tutib ketdi '''пар, идущий из самовара, наполнил комнату;''' Yana dahshatli "ura!" sadolari yer-koʻkni tutdi '''(«Шарќ юлдузи») Грозные возгласы «ура!» опять наполнили воздух;''' hamma yoqni odam tutib yotibdi '''всюду полным-полно людей;<br /> '''12 '''[[разводить]], [[выводить]], [[содержать]]; {{tarjmisoli|qurt tutmoq, pilla tutmoq }} {{izoh|разг}}. разводить шелковичных червей;<br /> '''13 '''[[выполнять]], [[держать]], [[соблюдать]]; '''Mening amrim baring tutib turinglar '''(«Муродхон») Все вы выполняйте моё повеление; {{tarjmisoli|roʻza tutmoq }} соблюдать пост; '''[[motam]] '''({{izoh|или '''}}[[aza]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} носить траур;<br /> '''14 '''[[усиленно]] [[проявляться]]; [[давать]] [[приступы]]; [[возобновляться]], [[рецидивировать]]; '''uning jini tutdi '''на него нашла дурь; '''uning kasali tutdi '''его болезнь дала приступы;<br /> '''15 '''[[привиться]]; '''koʻchat tutmadi '''саженец не привился;<br /> '''16 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}};{{tarjmisoli| aloqa tutmoq }} держать (иметь) связь ({{izoh|с кем-л}}.); '''[[nazarda]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻzda]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} иметь в виду, принимать в расчёт, {{tarjmisoli|oʻrin tutmoq }} {{izoh|прям. и перен}}. занимать место; {{tarjmisoli|oʻzini tutmoq }} 1) держаться, держать себя ({{izoh|как-л}}.); '''u oʻzini juda kamtar tutadi '''он держится очень скромно; 2) удерживаться, воздерживаться ({{izoh|от чего-л}}.), сдерживать себя; '''Yoʻlchi kulgidan oʻzini tutolmay, bir chetga burildi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Юльчи не мог удержаться от смеха и отвернулся; {{tarjmisoli|oʻqqa tutmoq }} подвергать обстрелу, обстреливать;{{tarjmisoli| esda tutmoq }} помнить, запоминать; {{tarjmisoli|* koʻz tutmoq }} ждать, ожидать; '''men sizni koʻz tutib oʻtirgan edim '''я сидел и ждал вас; {{tarjmisoli|oʻpka(si)ni tutmoq }} брать себя в руки, успокаиваться; '''bola oʻpkasini tutolmay, yigʻlab yubordi '''ребёнок не мог удержаться и заплакал; {{tarjmisoli|etak tutmoq }} держать подол ({{izoh|чтобы в него насыпали что-л}}.); '''etak tutib pul yigʻmoq '''собирать деньги в подол ({{izoh|собирать деньги в толпе на похороны бедняка}}); '''uniki tutib ketdi '''{{izoh|разг}}. он разозлился, он рассвирепел.<br /> }} 9cgv6ueg5gj0jqlagqlqugrwk4yr84m 638945 638944 2026-05-28T08:10:12Z Yokubjon Juraev 8265 638945 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tut-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Qoʻl bilan ushlamoq, ushlab turmoq; tutinmoq. {{misol|Bir qoʻlda kitob, bir qoʻlda guldasta {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Bolaning qoʻlidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Otning jilovidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Koʻr {{ajrat|tut}}ganini qoʻymas, kar - eshitganini.|Maqol}} {{misol|Temirchi usta qahru gʻazab bilan ichkari kirdi va tikka borib, Xayrinisaning kuyovi boʻlmish yigitning yoqasidan {{ajrat|tut}}di.|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Mavlono Muqimiy}} {{misol|Gavhar toqati toq boʻlib, oʻrnidan tura boshlagan edi, Talʼat tirsagidan {{ajrat|tut}}ib oʻtqazdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Ketmon tutishga odatlangan dagʻal qoʻllar igna ushashga, qatim tortishga kelishmaganidan diqqati oshgan Oxun..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Ovlab, quvib, izidan borib {{va sh.k.}} yoʻllar bilan ushlamoq, ushlab olmoq, qoʻlga tushirmoq. {{misol|Baliq {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Quyon {{ajrat|tut}}ib olmoq.}} {{misol|Oʻgʻrini {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Sayil ham sayil, sargardon ham sayilda, domlajon. Hali kiyik {{ajrat|tut}}dikmi, yoʻqmi, hech boʻlmasa, shamollab kelamiz-da.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} {{misol|Agar Hamzani {{ajrat|tut}}ib bersang, oʻgʻling Umar polvonni roʻyxatdan oʻchiramiz.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Biror narsani iltifotan kimsaga taklif qilmoq, uzatmoq; foydalanish uchun toʻgʻrilamoq, bermoq. {{misol|Mehmonlarga sochiq {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Chol belbogʻidan nosqovogʻini olib, oʻtirganlarga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|[Suluv] Hech narsaga qaramay, sakrab turib, hansirab qolgan otasini yupatgisi, sovuq ayron {{ajrat|tut}}ib, yelkasini silagisi kelardi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} {{misol|Duodan soʻng Otabek toʻriq yoʻrgʻani chiqarib, qutidorga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Boʻston qutichali atir olib kelib, oyisiga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ali meshkobchi yana madrasa qurilishiga kirib, odamlarga suv {{ajrat|tut}}di.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} #Qoʻlidagi (oʻzidagi) biror narsani boshqa narsaga toʻgʻrilamoq, roʻbaroʻ holga olmoq. {{misol|Xatni chiroq yorugʻiga {{ajrat|tut}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Yelkasini oftobga {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Otboqar fonusni yana Boʻtaboyning yuziga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Senga havas bilan boqurman, rosti, Oʻlimga tik koʻksin {{ajrat|tut}}a olgan zot.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}} #{{koʻchma|uz}} Yoʻq boʻlish, ketish va shu kabilardan saqlab turmoq. {{misol|Hokimiyatni {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Oʻz pozitsiyalarini {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Jangchilarimiz tepalikni {{ajrat|tut}}ib turish uchun butun vositalarni ishga soldilar.}} {{misol|Azamat., kombatning.. madad kuchi yetib borguncha dushmanni {{ajrat|tut}}ib turish haqidagi farmonini Ergashevga aytdi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Qahramonning tugʻilishi}} #Biror holat, vaziyatda saqlamoq, asramoq. {{misol|Saidbobo negadir tili uchida turgan gapni yutib, sir {{ajrat|tut}}di.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Tugʻilgan kun ziyofatiga taklif qilish shart emas. Oʻsha kunni esida {{ajrat|tut}}gan yaqinlari oʻzlari borishaveradi..|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Itni zanjirga bogʻlab qoʻygach, och {{ajrat|tut}}adi deyishadi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} #{{koʻchma|uz}} Biror narsadan oʻzini tiymoq yoki biror narsani, voqeani yuz berishdan toʻxtatmoq, bosmoq, ushlamoq. {{misol|U koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr {{ajrat|tut}}ib javob berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Oʻzini tutmoq''' - 1) oʻzini bosmoq, tiymoq; oʻzini qoʻlga ola bilmoq. {{misol|Yigʻidan oʻzini {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|U kulgidan oʻzini {{ajrat|tut}}olmadi.}} {{misol|Oʻzimni kulgidan {{ajrat|tut}}olmay, hiringlab kulib yubordim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} 2) oʻzini biror tarzda ushlamoq. {{misol|Oʻzini baland {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Oʻzini kattalardek {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Oʻzini tetik {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Ibodovning oʻzini tutishi hayron qoldirgan edi uni.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U oʻzini imkoni boricha beparvo {{ajrat|tut}}ishga harakat qildi.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} 3) oʻzini eplab qolmoq, oyoqqa turmoq. {{misol|Ertalab yana qonli urushlar boshlandi. Ammo xalq endi oʻzini ancha {{ajrat|tut}}ib qolgan edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Boboqul ota oʻzini {{ajrat|tut}}ib olib: -Ilgari faqat seldan emas, qurgʻoqchilik ofatidan ham odamlar qirilardi.. - dedi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}} #{{koʻchma|uz}} Idora qilmoq, boshqarmoq. {{misol|Roʻzgʻor {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Yaxshi qilib yurtni {{ajrat|tut}}di, Kim kam boʻlsa, yoʻl koʻrsatdi.|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}} #{{koʻchma|uz}} Oʻz qoʻli ostidagi, izmidagi, qaramogʻidagi kimsalarga qandaydir munosabatda, muomalada boʻlmoq. {{misol|Bolani boʻsh {{ajrat|tut}}ish yaramaydi.}} {{misol|Singlingni kaftingda {{ajrat|tut}}sang, onangni boshingda {{ajrat|tut}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Shariat xotinni qattiq {{ajrat|tut}}ish kerak deydi-yu, ammo xotinni qancha qattiq {{ajrat|tut}}sangiz, shuncha gʻaflatda qolishingizni poylaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Mayiz yemagan xotin}} {{misol|Oʻzbek oyimning "Kelinni xor tutar ekan demasinlar, sen ham oʻzingni tuzat!" deb aytgani uchun, Zaynab ham tamom ipaklarga koʻmilib yasangan, kecha erga tekkan yangi kelinlar suratiga kirgan edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tarzda ishlatmoq, foydalanmoq, qoʻllamoq. {{misol|Idish-tovoqni, koʻrpa-yostiqni toza {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Yangi olib kelgan teshani {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|-Lekin, - dedi Samandarov qoshiqni salmoqlab, - hali ham mana bunaqa qoshiq tutish ayb.. Bunga yoʻqchilikni vaj qilib boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Parvarish qilmoq, boqmoq (pilla qurtini). {{misol|Men, beshovlaring qurt {{ajrat|tut}}inglar, beshta odam boʻshasin, demoqchi emasman.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Kampirlar sim qoqdi}} #Ishlatish, foydalanish uchun oʻz ixtiyorida, qaramogʻida olib turmoq, saqlamoq. {{misol|Qani iloji boʻlsa, bitta odam {{ajrat|tut}}masdan, butun ishni oʻzim eplay olsam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Pardalash, toʻsish, qoplash {{va sh.k.}} maqsadlar uchun oʻrnatmoq, bogʻlab, ilib yoki osib qoʻymoq. {{misol|Pashshaxona {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Derazalarga parda {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Etak {{ajrat|tut}}ib, paxta termoq.}} {{misol|Dastroʻmolni yuziga {{ajrat|tut}}ib yigʻlamoq.}} {{misol|El ogʻziga elak {{ajrat|tut}}ib boʻlmas.|Maqol}} {{misol|Baxmal paranjili xotin chimmat {{ajrat|tut}}gan yuzini Azim tajang tomonga xiyol oʻgirdi-yu, bir-ikki tomoq qirish bilan kifoyalandi, javob bermadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Koʻpayib, tarqalib, yoyilib {{va sh.k.}} yoʻllar bilan maʼlum joyni egallamoq, qoplab olmoq, bosmoq. {{misol|Samovarning bugʻi uyni {{ajrat|tut}}ib ketdi. Qoʻy-echkilarning marashi koʻchani {{ajrat|tut}}gan edi.}} {{misol|Yilqi, poda, suruvlar Dard koʻrmay oʻssa deyman, Togʻu toshga sigʻishmay, Yaylovni {{ajrat|tut}}sa deyman.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}} {{misol|Qoʻngʻiroqday tovushi bilan Gulsun ham qoʻshiqchiga joʻr boʻlgandagina hamma yoqni odam {{ajrat|tut}}ib ketganini koʻrdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Tong yorishgan sohilda}} {{misol|Doʻnan aka minbardan tushishlari bilan, zalni qarsak {{ajrat|tut}}ib ketdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} {{misol|Dashtni {{ajrat|tut}}ib yotgan lolalar uzoqda qolib, gullaridan asalarilar bol emayotgan mevazor bogʻlar boshlandi.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} {{misol|Dostonning ovozasi olamni tutdi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Hayot oʻrgatdi}} #Qoʻzimoq, qoʻzib qolmoq, huruj qilmoq (odatda, inson tabiatida boʻladigan turli xislatlar haqida). {{misol|Otaning tantiligi {{ajrat|tut}}ib ketdi.}} {{misol|Uning jazavasi {{ajrat|tut}}di.}} {{misol|Shoʻxligi {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Hindining ham himmati {{ajrat|tut}}ib ketdi, sarrof xaltadan bitta besh soʻmlik tilla olib berdi.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Shum bola}} {{misol|Gaping rost boʻlsa, qani yur! Yoki dangasaliging {{ajrat|tut}}ib, ishlaging kelmayotibdimi?|Gazetadan}} #Amal olmoq, oʻsmoq, rivojlanmoq (yangi koʻchat yoki payvand haqida). {{misol|Bogʻbon oʻzi ekkan yo ulagan koʻchati {{ajrat|tut}}ib, boʻy tortib ketguncha, har kun tagiga necha marta keladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Bizning roman}} {{misol|Onda-sonda koʻchatlar oʻtqazilgan ekan-u, koʻpi {{ajrat|tut}}mapti.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} #Yordamchi feʼl sifatida bogʻlovchi vazifasida qoʻllanadi; hisoblamoq. {{misol|Parvozga shaylanib nochor pat urgan Yarador burgutga {{ajrat|tut}}magil oson.|[[w:U. Qoʻchqorov|U. Qoʻchqorov]]|Hayajonga koʻmilgan dunyo}} #Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanganda, shu narsa evaziga biror narsaga duchor boʻlmoq, uning haqidan qutula olmaslik maʼnosini bildiradi. {{misol|-Uvoli {{ajrat|tut}}adi demadingizlar-a, uvolini oʻylamadingizlar-a , - dedi javrab turgan Zulxumor, yuragi boʻlmay nari keta boshladi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} {{misol|Sizni oʻsha norasidalarning koʻz yoshi {{ajrat|tut}}maydimi?|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Besh bolaning uvoli uradi sen beklarni! Mening begunoh qonim {{ajrat|tut}}adi hammangni!|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Aza tutmoq''' - {{q.}} [[aza]]. {{misol|Gʻalaba kuni toʻyga aylangan xonadonlar ham boʻldi, yarasi yangilanib, qayta aza {{ajrat|tut}}ganlar ham.|[[w:O‘zbekiston qoʻriqlari|"O‘zbekiston qoʻriqlari"]]}}<br/>'''Boshini tutmoq''' - biror ish, hunar {{va sh.k.}} bilan mashgʻul boʻlmoq, uni egallamoq, kasb etmoq. {{misol|Biror ishning boshini {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Biron boshqa hunarning boshini {{ajrat|tut}}sa ham eplab ketardi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Vatan''' (''yoki'' '''makon''') '''tutmoq''' - biron hudud yoki joyni yashash joyi (vatan) qilib olmoq. {{misol|Erboʻtayevlar oilasi ham yaydoq choʻlni vatan {{ajrat|tut}}ib, mehnatda dong taratib, oʻzlaridan koʻpayishib borishyapti.|[[w:O‘zbekiston qoʻriqlari|"O‘zbekiston qoʻriqlari"]]}}<br/>'''Gapga tutmoq''' - gapga solib, savol-javoblar bilan band qilmoq. {{misol|Hamma gapi yolgʻon boʻlmasin, oʻrtaga olib, gapga {{ajrat|tut}}ing.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Traktorchi yigit ishga shoshilganidan toqatsizlana boshladi. Chol buni sezib, ortiqcha gapga {{ajrat|tut}}madi.|[[w:O‘. Usmonov|O‘. Usmonov]]|Sirli sohil}}<br/>'''Darigʻ tutmoq''' - {{q.}} [[darigʻ]]. {{misol|Yakka va yagonaliging haqqi.. mendek bir balokash gunohkor ojiza bandangdan marhamatingni darigʻ {{ajrat|tut}}magaysan..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Ish tutmoq''' - maʼlum sabab, shart-sharoit va shu kabilarni hisobga olgan holda ish qilmoq, ish olib bormoq. {{misol|Nega bir-birimizga yoqishimiz kerak. Yoki boʻlmasa, sizga yaqin boʻlgan inson koʻngliga qarab ish {{ajrat|tut}}ish lozimmi?|Gazetadan}}<br/>'''Yoʻl''' (''yoki'' '''yoʻlini''') '''tutmoq''' - ish-faoliyatda muayyan bir yoʻlni tanlamoq, shu yoʻldan bormoq. {{misol|Shuning uchun u tilyogʻlamalik yoʻlini {{ajrat|tut}}di.|Gazetadan}} {{misol|Sendan soʻng qolib ham u qarimaydi, U mangu yoshlikning yoʻlin {{ajrat|tut}}gandir.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Yoshligimning davomi}}<br/>Koʻz tutmoq Kelishi, uchrashuvi yuz berishini intizorlik, ishtiyoq bilan kutmoq. {{misol|Koʻz {{ajrat|tut}}dim, koʻzlarim nigoron boʻldi. |[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}} {{misol|Temirjon, ayiqcha qaytib keladiganday, uning yoʻliga intizor koʻz {{ajrat|tut}}di. |[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}}. Koʻzda tutmoq Nazar-eʼtiborida boʻlmoq, nazarda tutmoq. {{misol|Kelgusi vazifalarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq. Ishdagi kiyinchiliklarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq.}} Bu gaplari bilan qurilishdagi ishlarni koʻzda tutayotganligini Baroqov yaxshi tushundi.'' "O‘zbekiston qoʻriqlari". Soʻroqqa tutmoq Uzluksiz soʻroq berishda davom etmoq. {{misol|Lekin u yerda siz emas, ular sizni soʻroqqa {{ajrat|tut}}masalar, debqoʻrqaman.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Toʻpga ''(yoki'' oʻqqa) tutmoq Kimsa, narsa, joy tomonga (ustiga) toʻxtovsiz toʻp otmoq, oʻq otmoq, oʻq yogʻdirmoq. {{misol|Koʻpdan beri kutilgan jang tong mahalida dushman artilleriyasi bizning pozitsiyalarimizni nihoyatda qattiq toʻpga {{ajrat|tut}}ishi bilan boshlanib ketdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. {{misol|Dushman jangchilarimizni minomyotdan oʻqqa {{ajrat|tut}}a boshladi. |[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Etagini tutmoq Rahnamoligida ish tutmoq, rahnamoligiga suyanmoq. {{misol|Omon buva Yodgorov kabi ingichka tolali paxta ustalari bor. Ana shularning etagini {{ajrat|tut}}. |[[w:"Oʻzbekiston qoʻriqlari"|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}}. Yuz tutmoq ''q.'' yuz. Oʻrin tutmoq Mavqega eta boʻlmoq, ahamiyat kasb etmoq. {{misol|Ular ichida Shodmonov alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|[[w:"Oʻzbekiston qoʻrikdari"|"Oʻzbekiston qoʻrikdari"]]}}. {{misol|Mehnat jamoalarida tugʻilayotgan anʼanalar orasida musobaqaning takomillashib borayotgan yangi shakl va usullari alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Quloq tutmoq 1) eshitishga diqqatni qaratmoq. {{misol|Birpas devor tagida toʻxtab, atrofga quloq {{ajrat|tut}}ishdi: jimlik hukmron..|[[w:"Mushtum"]]}} 2) tinglamoq, eshitmoq. {{misol|Akam tomda qor kurar.. men sandal ichiga tiqilib olib, shiftdan kelayotgan kurak ovoziga quloq {{ajrat|tut}}ib yotar edim. |[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |sah = [[хап]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tutmoq'''<br /> '''1 '''[[держать]]; [[браться]], [[хватать]]; [[брать]];''' qizcha bir qoʻlida kitob, bir qoʻlida guldasta tutib turar edi '''девочка держала в одной руке книгу, в другой - букет цветов; {{tarjmisoli|biror kishining qoʻlidan tutmoq }} держать (хватать) кого-либо за руку; {{tarjmisoli|tishida tutmoq }} держать зубами (в зубах); '''koʻr tutganini qoʻymas, kar eshitganini '''{{izoh|посл. см}}. <b>[[koʻr]] 1;<br /> 2 </b>[[подавать]], [[подносить]]; [[протягивать]], [[предлагать]]; [[подставлять]]; {{tarjmisoli|mehmonlarga sochiq tutmoq }} подносить (подавать) гостям полотенце ({{izoh|для вытирания рук}}); {{tarjmisoli|papirosga gugurt tutmoq }} подносить спичку к папиросе; '''Gulnor doʻppini olib, qoqdi, yoruqqa tutdi '''Гюльнар подняла тюбетейку, отряхнула и поднесла её к свету...; '''Soraxon... mushtini Saidiyning qulogʻiga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Сарахан... поднесла свой кулак к уху Саидй; '''chiroqni bu yoqqa tuting '''посветите сюда; '''Choʻntagidan bir qogʻoz chiqarib, Saidiyga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Он вынул из кармана какую-то бумагу и протянул её Саиди; '''qush nima topsa, bolasining ogʻziga tutadi '''что ни найдёт птица, всё несёт птенцам;<br /> '''3 '''[[ловить]], [[поймать]]; [[хватать]]; {{tarjmisoli|toʻr bilan baliq tutmoq }} ловить рыбу сетью; '''ovchilar uchta tulki bolasini tutib oldilar '''охотники поймали трёх лисят; '''darbozabon uchib borayotgan koptokni tutib oldi '''вратарь поймал мяч на лету; {{tarjmisoli|oʻgʻrini jinoyat ustida tutmoq }} поймать вора на месте преступления; захватить вора с поличным;<br /> '''4 '''[[держать]]; [[проводить]]; [[придерживаться]]; {{tarjmisoli|hokimiyatni oʻz qoʻlida tutmoq }} держать власть в своих руках; {{tarjmisoli|qattiq siyosat tutmoq }} проводить жёсткую политику; {{tarjmisoli|toʻgʻri yoʻl tutmoq }} держать правильную линию, держать правильный курс;<br /> '''5 '''[[держать]], [[содержать]]; [[вести]], [[управлять]]; {{tarjmisoli|roʻzgʻor tutmoq }} вести хозяйство; управлять хозяйством; {{tarjmisoli|uy-joyni ozoda tutmoq }} содержать жилище в чистоте; {{tarjmisoli|doʻkon tutmoq }} {{izoh|уст}}. держать лавку;<br /> '''6 '''[[держать]], [[хранить]]; {{tarjmisoli|sir tutmoq }} держать в секрете;<br /> '''7 '''[[удерживать]], [[задерживать]], [[приостанавливать]]; '''Koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr tutib javob berdi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Она ответила, еле удерживая нахлынувшие слёзы; '''bu qoʻlni tutadi '''это задерживает работу, не даёт быстро работать;<br /> '''8 '''[[привязывать]], [[привешивать]] ({{izoh|к чему-л. что-л}}.); [[натягивать]], [[повесить]]; '''paxta terish uchun etak tutib oldim '''я привязал фартук, чтобы собирать хлопок; {{tarjmisoli|derazalarga parda tutmoq }} занавешивать окна; '''yuzga chachvon '''({{izoh|или '''}}[[chimmat]]''') {{tarjmisoli|tutmoq}} накинуть на лицо чачван ({{izoh|см}}. '''[[chachvon]]'''); {{tarjmisoli|pashshaxona tutmoq }} повесить полог для защиты от комаров и мух;<br /> '''9 '''[[пользоваться]]; [[применять]]; '''bu idishni tutmang '''не пользуйтесь этой посудой; {{tarjmisoli|asbob tutmoq }} пользоваться ({{izoh|каким-л}}.) инструментом; '''tutgan ketmoningni qara, hayf sendek azamatga! '''гляди, каким кетменём ты работаешь, стыдно такому богатырю, как ты!; {{tarjmisoli|koʻz oynak tutmoq }} носить очки;<br /> '''10 '''[[считать]], [[по-нимать]], [[ценить]]; {{tarjmisoli|oʻz qadri-qimmatini baland tutmoq }} высоко ценить своё достоинство; {{tarjmisoli|birovni oʻziga doʻst tutmoq }} считать кого-либо своим другом;''' oʻzingga ehtiyot boʻl, qoʻshningki oʻgʻri tutma '''{{izoh|посл}}. соблюдай осторожность, а соседа вором не считай; '''choʻpni xor tutsang '''({{izoh|или '''}}[[xoʻrlasang]]'''), '''koʻzga tushar '''{{izoh|см}}. <b>[[xor]] I 4;<br /> 11 </b>[[занимать]], [[наполнять]]; [[покрывать]]; [[овладевать]], [[охватывать]]; '''samovardan chiqqan bugʻ uyni tutib ketdi '''пар, идущий из самовара, наполнил комнату;''' Yana dahshatli "ura!" sadolari yer-koʻkni tutdi '''(«Шарќ юлдузи») Грозные возгласы «ура!» опять наполнили воздух;''' hamma yoqni odam tutib yotibdi '''всюду полным-полно людей;<br /> '''12 '''[[разводить]], [[выводить]], [[содержать]]; {{tarjmisoli|qurt tutmoq, pilla tutmoq }} {{izoh|разг}}. разводить шелковичных червей;<br /> '''13 '''[[выполнять]], [[держать]], [[соблюдать]]; '''Mening amrim baring tutib turinglar '''(«Муродхон») Все вы выполняйте моё повеление; {{tarjmisoli|roʻza tutmoq }} соблюдать пост; '''[[motam]] '''({{izoh|или '''}}[[aza]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} носить траур;<br /> '''14 '''[[усиленно]] [[проявляться]]; [[давать]] [[приступы]]; [[возобновляться]], [[рецидивировать]]; '''uning jini tutdi '''на него нашла дурь; '''uning kasali tutdi '''его болезнь дала приступы;<br /> '''15 '''[[привиться]]; '''koʻchat tutmadi '''саженец не привился;<br /> '''16 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}};{{tarjmisoli| aloqa tutmoq }} держать (иметь) связь ({{izoh|с кем-л}}.); '''[[nazarda]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻzda]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} иметь в виду, принимать в расчёт, {{tarjmisoli|oʻrin tutmoq }} {{izoh|прям. и перен}}. занимать место; {{tarjmisoli|oʻzini tutmoq }} 1) держаться, держать себя ({{izoh|как-л}}.); '''u oʻzini juda kamtar tutadi '''он держится очень скромно; 2) удерживаться, воздерживаться ({{izoh|от чего-л}}.), сдерживать себя; '''Yoʻlchi kulgidan oʻzini tutolmay, bir chetga burildi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Юльчи не мог удержаться от смеха и отвернулся; {{tarjmisoli|oʻqqa tutmoq }} подвергать обстрелу, обстреливать;{{tarjmisoli| esda tutmoq }} помнить, запоминать; {{tarjmisoli|* koʻz tutmoq }} ждать, ожидать; '''men sizni koʻz tutib oʻtirgan edim '''я сидел и ждал вас; {{tarjmisoli|oʻpka(si)ni tutmoq }} брать себя в руки, успокаиваться; '''bola oʻpkasini tutolmay, yigʻlab yubordi '''ребёнок не мог удержаться и заплакал; {{tarjmisoli|etak tutmoq }} держать подол ({{izoh|чтобы в него насыпали что-л}}.); '''etak tutib pul yigʻmoq '''собирать деньги в подол ({{izoh|собирать деньги в толпе на похороны бедняка}}); '''uniki tutib ketdi '''{{izoh|разг}}. он разозлился, он рассвирепел.<br /> }} 4m4caihl4t4x8wzq6x7t7ljfjn1qm29 638946 638945 2026-05-28T10:46:46Z Yokubjon Juraev 8265 638946 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tut-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Qoʻl bilan ushlamoq, ushlab turmoq; tutinmoq. {{misol|Bir qoʻlda kitob, bir qoʻlda guldasta {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Bolaning qoʻlidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Otning jilovidan {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Koʻr {{ajrat|tut}}ganini qoʻymas, kar - eshitganini.|Maqol}} {{misol|Temirchi usta qahru gʻazab bilan ichkari kirdi va tikka borib, Xayrinisaning kuyovi boʻlmish yigitning yoqasidan {{ajrat|tut}}di.|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Mavlono Muqimiy}} {{misol|Gavhar toqati toq boʻlib, oʻrnidan tura boshlagan edi, Talʼat tirsagidan {{ajrat|tut}}ib oʻtqazdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Ketmon tutishga odatlangan dagʻal qoʻllar igna ushashga, qatim tortishga kelishmaganidan diqqati oshgan Oxun..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Ovlab, quvib, izidan borib {{va sh.k.}} yoʻllar bilan ushlamoq, ushlab olmoq, qoʻlga tushirmoq. {{misol|Baliq {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Quyon {{ajrat|tut}}ib olmoq.}} {{misol|Oʻgʻrini {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Sayil ham sayil, sargardon ham sayilda, domlajon. Hali kiyik {{ajrat|tut}}dikmi, yoʻqmi, hech boʻlmasa, shamollab kelamiz-da.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} {{misol|Agar Hamzani {{ajrat|tut}}ib bersang, oʻgʻling Umar polvonni roʻyxatdan oʻchiramiz.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Biror narsani iltifotan kimsaga taklif qilmoq, uzatmoq; foydalanish uchun toʻgʻrilamoq, bermoq. {{misol|Mehmonlarga sochiq {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Chol belbogʻidan nosqovogʻini olib, oʻtirganlarga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|[Suluv] Hech narsaga qaramay, sakrab turib, hansirab qolgan otasini yupatgisi, sovuq ayron {{ajrat|tut}}ib, yelkasini silagisi kelardi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} {{misol|Duodan soʻng Otabek toʻriq yoʻrgʻani chiqarib, qutidorga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Boʻston qutichali atir olib kelib, oyisiga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Ali meshkobchi yana madrasa qurilishiga kirib, odamlarga suv {{ajrat|tut}}di.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} #Qoʻlidagi (oʻzidagi) biror narsani boshqa narsaga toʻgʻrilamoq, roʻbaroʻ holga olmoq. {{misol|Xatni chiroq yorugʻiga {{ajrat|tut}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Yelkasini oftobga {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Otboqar fonusni yana Boʻtaboyning yuziga {{ajrat|tut}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Senga havas bilan boqurman, rosti, Oʻlimga tik koʻksin {{ajrat|tut}}a olgan zot.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}} #{{koʻchma|uz}} Yoʻq boʻlish, ketish va shu kabilardan saqlab turmoq. {{misol|Hokimiyatni {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Oʻz pozitsiyalarini {{ajrat|tut}}ib turmoq.}} {{misol|Jangchilarimiz tepalikni {{ajrat|tut}}ib turish uchun butun vositalarni ishga soldilar.}} {{misol|Azamat., kombatning.. madad kuchi yetib borguncha dushmanni {{ajrat|tut}}ib turish haqidagi farmonini Ergashevga aytdi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Qahramonning tugʻilishi}} #Biror holat, vaziyatda saqlamoq, asramoq. {{misol|Saidbobo negadir tili uchida turgan gapni yutib, sir {{ajrat|tut}}di.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Tugʻilgan kun ziyofatiga taklif qilish shart emas. Oʻsha kunni esida {{ajrat|tut}}gan yaqinlari oʻzlari borishaveradi..|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Itni zanjirga bogʻlab qoʻygach, och {{ajrat|tut}}adi deyishadi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} #{{koʻchma|uz}} Biror narsadan oʻzini tiymoq yoki biror narsani, voqeani yuz berishdan toʻxtatmoq, bosmoq, ushlamoq. {{misol|U koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr {{ajrat|tut}}ib javob berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Oʻzini tutmoq''' - 1) oʻzini bosmoq, tiymoq; oʻzini qoʻlga ola bilmoq. {{misol|Yigʻidan oʻzini {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|U kulgidan oʻzini {{ajrat|tut}}olmadi.}} {{misol|Oʻzimni kulgidan {{ajrat|tut}}olmay, hiringlab kulib yubordim.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} 2) oʻzini biror tarzda ushlamoq. {{misol|Oʻzini baland {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Oʻzini kattalardek {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Oʻzini tetik {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Ibodovning oʻzini tutishi hayron qoldirgan edi uni.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U oʻzini imkoni boricha beparvo {{ajrat|tut}}ishga harakat qildi.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} 3) oʻzini eplab qolmoq, oyoqqa turmoq. {{misol|Ertalab yana qonli urushlar boshlandi. Ammo xalq endi oʻzini ancha {{ajrat|tut}}ib qolgan edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Boboqul ota oʻzini {{ajrat|tut}}ib olib: -Ilgari faqat seldan emas, qurgʻoqchilik ofatidan ham odamlar qirilardi.. - dedi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}} #{{koʻchma|uz}} Idora qilmoq, boshqarmoq. {{misol|Roʻzgʻor {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Yaxshi qilib yurtni {{ajrat|tut}}di, Kim kam boʻlsa, yoʻl koʻrsatdi.|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}} #{{koʻchma|uz}} Oʻz qoʻli ostidagi, izmidagi, qaramogʻidagi kimsalarga qandaydir munosabatda, muomalada boʻlmoq. {{misol|Bolani boʻsh {{ajrat|tut}}ish yaramaydi.}} {{misol|Singlingni kaftingda {{ajrat|tut}}sang, onangni boshingda {{ajrat|tut}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Shariat xotinni qattiq {{ajrat|tut}}ish kerak deydi-yu, ammo xotinni qancha qattiq {{ajrat|tut}}sangiz, shuncha gʻaflatda qolishingizni poylaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Mayiz yemagan xotin}} {{misol|Oʻzbek oyimning "Kelinni xor tutar ekan demasinlar, sen ham oʻzingni tuzat!" deb aytgani uchun, Zaynab ham tamom ipaklarga koʻmilib yasangan, kecha erga tekkan yangi kelinlar suratiga kirgan edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tarzda ishlatmoq, foydalanmoq, qoʻllamoq. {{misol|Idish-tovoqni, koʻrpa-yostiqni toza {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Yangi olib kelgan teshani {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|-Lekin, - dedi Samandarov qoshiqni salmoqlab, - hali ham mana bunaqa qoshiq tutish ayb.. Bunga yoʻqchilikni vaj qilib boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Parvarish qilmoq, boqmoq (pilla qurtini). {{misol|Men, beshovlaring qurt {{ajrat|tut}}inglar, beshta odam boʻshasin, demoqchi emasman.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Kampirlar sim qoqdi}} #Ishlatish, foydalanish uchun oʻz ixtiyorida, qaramogʻida olib turmoq, saqlamoq. {{misol|Qani iloji boʻlsa, bitta odam {{ajrat|tut}}masdan, butun ishni oʻzim eplay olsam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Pardalash, toʻsish, qoplash {{va sh.k.}} maqsadlar uchun oʻrnatmoq, bogʻlab, ilib yoki osib qoʻymoq. {{misol|Pashshaxona {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Derazalarga parda {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Etak {{ajrat|tut}}ib, paxta termoq.}} {{misol|Dastroʻmolni yuziga {{ajrat|tut}}ib yigʻlamoq.}} {{misol|El ogʻziga elak {{ajrat|tut}}ib boʻlmas.|Maqol}} {{misol|Baxmal paranjili xotin chimmat {{ajrat|tut}}gan yuzini Azim tajang tomonga xiyol oʻgirdi-yu, bir-ikki tomoq qirish bilan kifoyalandi, javob bermadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Koʻpayib, tarqalib, yoyilib {{va sh.k.}} yoʻllar bilan maʼlum joyni egallamoq, qoplab olmoq, bosmoq. {{misol|Samovarning bugʻi uyni {{ajrat|tut}}ib ketdi. Qoʻy-echkilarning marashi koʻchani {{ajrat|tut}}gan edi.}} {{misol|Yilqi, poda, suruvlar Dard koʻrmay oʻssa deyman, Togʻu toshga sigʻishmay, Yaylovni {{ajrat|tut}}sa deyman.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}} {{misol|Qoʻngʻiroqday tovushi bilan Gulsun ham qoʻshiqchiga joʻr boʻlgandagina hamma yoqni odam {{ajrat|tut}}ib ketganini koʻrdi.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Tong yorishgan sohilda}} {{misol|Doʻnan aka minbardan tushishlari bilan, zalni qarsak {{ajrat|tut}}ib ketdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} {{misol|Dashtni {{ajrat|tut}}ib yotgan lolalar uzoqda qolib, gullaridan asalarilar bol emayotgan mevazor bogʻlar boshlandi.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} {{misol|Dostonning ovozasi olamni tutdi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Hayot oʻrgatdi}} #Qoʻzimoq, qoʻzib qolmoq, huruj qilmoq (odatda, inson tabiatida boʻladigan turli xislatlar haqida). {{misol|Otaning tantiligi {{ajrat|tut}}ib ketdi.}} {{misol|Uning jazavasi {{ajrat|tut}}di.}} {{misol|Shoʻxligi {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Hindining ham himmati {{ajrat|tut}}ib ketdi, sarrof xaltadan bitta besh soʻmlik tilla olib berdi.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Shum bola}} {{misol|Gaping rost boʻlsa, qani yur! Yoki dangasaliging {{ajrat|tut}}ib, ishlaging kelmayotibdimi?|Gazetadan}} #Amal olmoq, oʻsmoq, rivojlanmoq (yangi koʻchat yoki payvand haqida). {{misol|Bogʻbon oʻzi ekkan yo ulagan koʻchati {{ajrat|tut}}ib, boʻy tortib ketguncha, har kun tagiga necha marta keladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Bizning roman}} {{misol|Onda-sonda koʻchatlar oʻtqazilgan ekan-u, koʻpi {{ajrat|tut}}mapti.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} #Yordamchi feʼl sifatida bogʻlovchi vazifasida qoʻllanadi; hisoblamoq. {{misol|Parvozga shaylanib nochor pat urgan Yarador burgutga {{ajrat|tut}}magil oson.|[[w:U. Qoʻchqorov|U. Qoʻchqorov]]|Hayajonga koʻmilgan dunyo}} #Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanganda, shu narsa evaziga biror narsaga duchor boʻlmoq, uning haqidan qutula olmaslik maʼnosini bildiradi. {{misol|-Uvoli {{ajrat|tut}}adi demadingizlar-a, uvolini oʻylamadingizlar-a , - dedi javrab turgan Zulxumor, yuragi boʻlmay nari keta boshladi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} {{misol|Sizni oʻsha norasidalarning koʻz yoshi {{ajrat|tut}}maydimi?|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Besh bolaning uvoli uradi sen beklarni! Mening begunoh qonim {{ajrat|tut}}adi hammangni!|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Aza tutmoq''' - {{q.}} [[aza]]. {{misol|Gʻalaba kuni toʻyga aylangan xonadonlar ham boʻldi, yarasi yangilanib, qayta aza {{ajrat|tut}}ganlar ham.|[[w:O‘zbekiston qoʻriqlari|"O‘zbekiston qoʻriqlari"]]}}<br/>'''Boshini tutmoq''' - biror ish, hunar {{va sh.k.}} bilan mashgʻul boʻlmoq, uni egallamoq, kasb etmoq. {{misol|Biror ishning boshini {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Biron boshqa hunarning boshini {{ajrat|tut}}sa ham eplab ketardi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Vatan''' (''yoki'' '''makon''') '''tutmoq''' - biron hudud yoki joyni yashash joyi (vatan) qilib olmoq. {{misol|Erboʻtayevlar oilasi ham yaydoq choʻlni vatan {{ajrat|tut}}ib, mehnatda dong taratib, oʻzlaridan koʻpayishib borishyapti.|[[w:O‘zbekiston qoʻriqlari|"O‘zbekiston qoʻriqlari"]]}}<br/>'''Gapga tutmoq''' - gapga solib, savol-javoblar bilan band qilmoq. {{misol|Hamma gapi yolgʻon boʻlmasin, oʻrtaga olib, gapga {{ajrat|tut}}ing.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Traktorchi yigit ishga shoshilganidan toqatsizlana boshladi. Chol buni sezib, ortiqcha gapga {{ajrat|tut}}madi.|[[w:O‘. Usmonov|O‘. Usmonov]]|Sirli sohil}}<br/>'''Darigʻ tutmoq''' - {{q.}} [[darigʻ]]. {{misol|Yakka va yagonaliging haqqi.. mendek bir balokash gunohkor ojiza bandangdan marhamatingni darigʻ {{ajrat|tut}}magaysan..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Ish tutmoq''' - maʼlum sabab, shart-sharoit va shu kabilarni hisobga olgan holda ish qilmoq, ish olib bormoq. {{misol|Nega bir-birimizga yoqishimiz kerak. Yoki boʻlmasa, sizga yaqin boʻlgan inson koʻngliga qarab ish {{ajrat|tut}}ish lozimmi?|Gazetadan}}<br/>'''Yoʻl''' (''yoki'' '''yoʻlini''') '''tutmoq''' - ish-faoliyatda muayyan bir yoʻlni tanlamoq, shu yoʻldan bormoq. {{misol|Shuning uchun u tilyogʻlamalik yoʻlini {{ajrat|tut}}di.|Gazetadan}} {{misol|Sendan soʻng qolib ham u qarimaydi, U mangu yoshlikning yoʻlin {{ajrat|tut}}gandir.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Yoshligimning davomi}}<br/>'''Koʻz tutmoq''' - kelishi, uchrashuvi yuz berishini intizorlik, ishtiyoq bilan kutmoq. {{misol|Koʻz {{ajrat|tut}}dim, koʻzlarim nigoron boʻldi. |[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} {{misol|Temirjon, ayiqcha qaytib keladiganday, uning yoʻliga intizor koʻz {{ajrat|tut}}di.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}}<br/>'''Koʻzda tutmoq''' - nazar-eʼtiborida boʻlmoq, nazarda tutmoq. {{misol|Kelgusi vazifalarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Ishdagi qiyinchiliklarni koʻzda {{ajrat|tut}}moq.}} {{misol|Bu gaplari bilan qurilishdagi ishlarni koʻzda tutayotganligini Baroqov yaxshi tushundi.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"O‘zbekiston qoʻriqlari"]]}}<br/>'''Soʻroqqa tutmoq''' - uzluksiz soʻroq berishda davom etmoq. {{misol|Lekin u yerda siz emas, ular sizni soʻroqqa {{ajrat|tut}}masalar, deb qoʻrqaman.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Toʻpga''' (''yoki'' '''oʻqqa''') '''tutmoq''' - kimsa, narsa, joy tomonga (ustiga) toʻxtovsiz toʻp otmoq, oʻq otmoq, oʻq yogʻdirmoq. {{misol|Koʻpdan beri kutilgan jang tong mahalida dushman artilleriyasi bizning pozitsiyalarimizni nihoyatda qattiq toʻpga {{ajrat|tut}}ishi bilan boshlanib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} {{misol|Dushman jangchilarimizni minomyotdan {{ajrat|oʻqqa tut}}a boshladi.|Gazetadan}}<br/>'''Etagini tutmoq''' - rahnamoligida ish tutmoq, rahnamoligiga suyanmoq. {{misol|Omon buva Yodgorov kabi ingichka tolali paxta ustalari bor. Ana shularning etagini {{ajrat|tut}}.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}}<br/>'''Yuz tutmoq''' - {{q.}} [[yuz]].<br/>'''Oʻrin tutmoq''' - mavqega ega boʻlmoq, ahamiyat kasb etmoq. {{misol|Ular ichida Shodmonov alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} {{misol|Mehnat jamoalarida tugʻilayotgan anʼanalar orasida musobaqaning takomillashib borayotgan yangi shakl va usullari alohida oʻrin {{ajrat|tut}}adi.|Gazetadan}}<br/>'''Quloq tutmoq''' - 1) eshitishga diqqatni qaratmoq. {{misol|Birpas devor tagida toʻxtab, atrofga quloq {{ajrat|tut}}ishdi: jimlik hukmron..|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 2) tinglamoq, eshitmoq. {{misol|Akam tomda qor kurar.. men sandal ichiga tiqilib olib, shiftdan kelayotgan kurak ovoziga quloq {{ajrat|tut}}ib yotar edim. |[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |sah = [[хап]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tutmoq'''<br /> '''1 '''[[держать]]; [[браться]], [[хватать]]; [[брать]];''' qizcha bir qoʻlida kitob, bir qoʻlida guldasta tutib turar edi '''девочка держала в одной руке книгу, в другой - букет цветов; {{tarjmisoli|biror kishining qoʻlidan tutmoq }} держать (хватать) кого-либо за руку; {{tarjmisoli|tishida tutmoq }} держать зубами (в зубах); '''koʻr tutganini qoʻymas, kar eshitganini '''{{izoh|посл. см}}. <b>[[koʻr]] 1;<br /> 2 </b>[[подавать]], [[подносить]]; [[протягивать]], [[предлагать]]; [[подставлять]]; {{tarjmisoli|mehmonlarga sochiq tutmoq }} подносить (подавать) гостям полотенце ({{izoh|для вытирания рук}}); {{tarjmisoli|papirosga gugurt tutmoq }} подносить спичку к папиросе; '''Gulnor doʻppini olib, qoqdi, yoruqqa tutdi '''Гюльнар подняла тюбетейку, отряхнула и поднесла её к свету...; '''Soraxon... mushtini Saidiyning qulogʻiga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Сарахан... поднесла свой кулак к уху Саидй; '''chiroqni bu yoqqa tuting '''посветите сюда; '''Choʻntagidan bir qogʻoz chiqarib, Saidiyga tutdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Он вынул из кармана какую-то бумагу и протянул её Саиди; '''qush nima topsa, bolasining ogʻziga tutadi '''что ни найдёт птица, всё несёт птенцам;<br /> '''3 '''[[ловить]], [[поймать]]; [[хватать]]; {{tarjmisoli|toʻr bilan baliq tutmoq }} ловить рыбу сетью; '''ovchilar uchta tulki bolasini tutib oldilar '''охотники поймали трёх лисят; '''darbozabon uchib borayotgan koptokni tutib oldi '''вратарь поймал мяч на лету; {{tarjmisoli|oʻgʻrini jinoyat ustida tutmoq }} поймать вора на месте преступления; захватить вора с поличным;<br /> '''4 '''[[держать]]; [[проводить]]; [[придерживаться]]; {{tarjmisoli|hokimiyatni oʻz qoʻlida tutmoq }} держать власть в своих руках; {{tarjmisoli|qattiq siyosat tutmoq }} проводить жёсткую политику; {{tarjmisoli|toʻgʻri yoʻl tutmoq }} держать правильную линию, держать правильный курс;<br /> '''5 '''[[держать]], [[содержать]]; [[вести]], [[управлять]]; {{tarjmisoli|roʻzgʻor tutmoq }} вести хозяйство; управлять хозяйством; {{tarjmisoli|uy-joyni ozoda tutmoq }} содержать жилище в чистоте; {{tarjmisoli|doʻkon tutmoq }} {{izoh|уст}}. держать лавку;<br /> '''6 '''[[держать]], [[хранить]]; {{tarjmisoli|sir tutmoq }} держать в секрете;<br /> '''7 '''[[удерживать]], [[задерживать]], [[приостанавливать]]; '''Koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr tutib javob berdi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Она ответила, еле удерживая нахлынувшие слёзы; '''bu qoʻlni tutadi '''это задерживает работу, не даёт быстро работать;<br /> '''8 '''[[привязывать]], [[привешивать]] ({{izoh|к чему-л. что-л}}.); [[натягивать]], [[повесить]]; '''paxta terish uchun etak tutib oldim '''я привязал фартук, чтобы собирать хлопок; {{tarjmisoli|derazalarga parda tutmoq }} занавешивать окна; '''yuzga chachvon '''({{izoh|или '''}}[[chimmat]]''') {{tarjmisoli|tutmoq}} накинуть на лицо чачван ({{izoh|см}}. '''[[chachvon]]'''); {{tarjmisoli|pashshaxona tutmoq }} повесить полог для защиты от комаров и мух;<br /> '''9 '''[[пользоваться]]; [[применять]]; '''bu idishni tutmang '''не пользуйтесь этой посудой; {{tarjmisoli|asbob tutmoq }} пользоваться ({{izoh|каким-л}}.) инструментом; '''tutgan ketmoningni qara, hayf sendek azamatga! '''гляди, каким кетменём ты работаешь, стыдно такому богатырю, как ты!; {{tarjmisoli|koʻz oynak tutmoq }} носить очки;<br /> '''10 '''[[считать]], [[по-нимать]], [[ценить]]; {{tarjmisoli|oʻz qadri-qimmatini baland tutmoq }} высоко ценить своё достоинство; {{tarjmisoli|birovni oʻziga doʻst tutmoq }} считать кого-либо своим другом;''' oʻzingga ehtiyot boʻl, qoʻshningki oʻgʻri tutma '''{{izoh|посл}}. соблюдай осторожность, а соседа вором не считай; '''choʻpni xor tutsang '''({{izoh|или '''}}[[xoʻrlasang]]'''), '''koʻzga tushar '''{{izoh|см}}. <b>[[xor]] I 4;<br /> 11 </b>[[занимать]], [[наполнять]]; [[покрывать]]; [[овладевать]], [[охватывать]]; '''samovardan chiqqan bugʻ uyni tutib ketdi '''пар, идущий из самовара, наполнил комнату;''' Yana dahshatli "ura!" sadolari yer-koʻkni tutdi '''(«Шарќ юлдузи») Грозные возгласы «ура!» опять наполнили воздух;''' hamma yoqni odam tutib yotibdi '''всюду полным-полно людей;<br /> '''12 '''[[разводить]], [[выводить]], [[содержать]]; {{tarjmisoli|qurt tutmoq, pilla tutmoq }} {{izoh|разг}}. разводить шелковичных червей;<br /> '''13 '''[[выполнять]], [[держать]], [[соблюдать]]; '''Mening amrim baring tutib turinglar '''(«Муродхон») Все вы выполняйте моё повеление; {{tarjmisoli|roʻza tutmoq }} соблюдать пост; '''[[motam]] '''({{izoh|или '''}}[[aza]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} носить траур;<br /> '''14 '''[[усиленно]] [[проявляться]]; [[давать]] [[приступы]]; [[возобновляться]], [[рецидивировать]]; '''uning jini tutdi '''на него нашла дурь; '''uning kasali tutdi '''его болезнь дала приступы;<br /> '''15 '''[[привиться]]; '''koʻchat tutmadi '''саженец не привился;<br /> '''16 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}};{{tarjmisoli| aloqa tutmoq }} держать (иметь) связь ({{izoh|с кем-л}}.); '''[[nazarda]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻzda]]''') {{tarjmisoli|tutmoq }} иметь в виду, принимать в расчёт, {{tarjmisoli|oʻrin tutmoq }} {{izoh|прям. и перен}}. занимать место; {{tarjmisoli|oʻzini tutmoq }} 1) держаться, держать себя ({{izoh|как-л}}.); '''u oʻzini juda kamtar tutadi '''он держится очень скромно; 2) удерживаться, воздерживаться ({{izoh|от чего-л}}.), сдерживать себя; '''Yoʻlchi kulgidan oʻzini tutolmay, bir chetga burildi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Юльчи не мог удержаться от смеха и отвернулся; {{tarjmisoli|oʻqqa tutmoq }} подвергать обстрелу, обстреливать;{{tarjmisoli| esda tutmoq }} помнить, запоминать; {{tarjmisoli|* koʻz tutmoq }} ждать, ожидать; '''men sizni koʻz tutib oʻtirgan edim '''я сидел и ждал вас; {{tarjmisoli|oʻpka(si)ni tutmoq }} брать себя в руки, успокаиваться; '''bola oʻpkasini tutolmay, yigʻlab yubordi '''ребёнок не мог удержаться и заплакал; {{tarjmisoli|etak tutmoq }} держать подол ({{izoh|чтобы в него насыпали что-л}}.); '''etak tutib pul yigʻmoq '''собирать деньги в подол ({{izoh|собирать деньги в толпе на похороны бедняка}}); '''uniki tutib ketdi '''{{izoh|разг}}. он разозлился, он рассвирепел.<br /> }} qeb9dk2h563d6uc75v1c8r9iyg2wi83 0 53191 638909 626470 2026-05-27T12:25:35Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638909 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''haj''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Arab tili|arab.]]'' – muqaddas joylarni ziyorat qilish; (Makkani, Kaʼbatulloni tavof qilish); == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Makka shahriga borib, zulhijja oyida belgilangan tartib-qoida va odatlarga amal qilgan holda, Kaʼbani tavof va ziyorat etish. {{misol|Avliyolardan bittasi uch martaba {{ajrat|haj}}ga borib kelgan ekan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi.}} {{misol|Xudo nasib qilsa, {{ajrat|haj}}ga ketib, gunohlarimni oʻsha yoqda yuvib kelaman! — deb niyat qildi otam.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Har yili minglab Oʻzbekistonlik musulmonlar {{ajrat|haj}} amalini ado etib qaytishmoqda.|[[w:Gazetadan|Gazetadan.]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ҲАЖ}} == Tarjimalari == *{{os}}: [[хадзи]] *{{ug}}: [[ھەج]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''haj'''<br /> {{izoh|рел}}. [[хадж]] ({{izoh|паломничество в священные города Мекку и Медину}});{{tarjmisoli| ~ qilmoq }} совершать паломничество в Мекку и Медину.<br /> }} p1v41el9zjlegdn2dgsg64s6zkn2a00 0 54383 638912 636134 2026-05-27T12:28:58Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 638912 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''u-rush''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|URUSH ’jang’,’qurolli kurash’. Urush nogironlariga katta imtiyozlar berildi. Bu soʻz qadimgi turkiy tilda ’zarba ber-’ maʼnosini anglatgan ur-feʼlidan harakat nomi yasovchi -(u)sh qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ЭСТЯ, I, 600; Devon, I, 52, 93; DS, 616): ur- + ush <nowiki>=</nowiki> urush. Asli bu soʻz ’jang’ maʼnosini ham, ’janjal’ maʼnosini ham bildirgan; oʻzbek tilida urush soʻziga ’jang’ maʼnosi, urish soʻziga esa 'mushtlashish’, ’janjal’ maʼnosi birkitilgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Qabilalar, davlatlar yoki ijtimoiy guruhlar oʻrtasidagi uyushgan qurolli kurash. {{misol|Fuqarolar {{ajrat|urush}}i. Ikkinchi jahon {{ajrat|urush}}i.}} n {{misol|{{ajrat|Urush}}ning ikkinchi yili otasi armiyaga ketdi-yu, qoʻlida hunari yoʻq ona ikki bola bshshn qoldi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}. {{misol|Har eshikda bir qaygʻu sanqir, Qora {{ajrat|urush}} uzoq choʻzildi.|[[w:U. Qoʻchqorov|U. Qoʻchqorov]]|Hayajonga koʻmilgan dunyo}}. 2 Tomonlar oʻrtasida qurolli jang, toʻqnashuv. {{misol|Ahmadjon sheriklari bshshn {{ajrat|urush}}-dan xiyla uzoqda dam olib yotgan bir qism-ga kelib tushdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. {{misol|Kechki soat toʻrptr, asrdan bir oz ertaroq hukumat askari bilan xalq orasida {{ajrat|urush}} boshlandi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtkan kunlar}}. === Sinonimlari === [[jang]], [[muhoraba]], [[savash]], [[to‘qish]], [[soʻqish]], [[olishuv]], [[yurish]] === Antonimlari === {{OʻTIL|УРУШ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |bs=[[juriš]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''urush'''<br /> '''1 '''[[война]]; // [[военный]]; {{tarjmisoli|Ulugʻ Vatan urushi }} Великая Отечественная война; {{tarjmisoli|grajdanlar urushi }} гражданская война; {{tarjmisoli|jahon urushi }} мировая война; {{tarjmisoli|urush olovini yoquvchilar }} факельщики войны, поджигатели войны; {{tarjmisoli|urush harakatlari }} военные действия; {{tarjmisoli|urush qilmoq }} воевать; сражаться;<br /> '''2 '''[[сражение]], [[бой]], [[битва]]; {{tarjmisoli|* sovuq munosabatlar urushi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}sovuq urush }} {{izoh|полит.}} холодная война.<br /> }} kji2mbaxkef0f1xy1we61y6nh1y0y2v 638913 638912 2026-05-27T12:29:59Z Yokubjon Juraev 8265 638913 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''u-rush''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|URUSH ’jang’,’qurolli kurash’. Urush nogironlariga katta imtiyozlar berildi. Bu soʻz qadimgi turkiy tilda ’zarba ber-’ maʼnosini anglatgan ur-feʼlidan harakat nomi yasovchi -(u)sh qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ЭСТЯ, I, 600; Devon, I, 52, 93; DS, 616): ur- + ush <nowiki>=</nowiki> urush. Asli bu soʻz ’jang’ maʼnosini ham, ’janjal’ maʼnosini ham bildirgan; oʻzbek tilida urush soʻziga ’jang’ maʼnosi, urish soʻziga esa 'mushtlashish’, ’janjal’ maʼnosi birkitilgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Qabilalar, davlatlar yoki ijtimoiy guruhlar oʻrtasidagi uyushgan qurolli kurash. {{misol|Fuqarolar {{ajrat|urush}}i. Ikkinchi jahon {{ajrat|urush}}i.}} n {{misol|{{ajrat|Urush}}ning ikkinchi yili otasi armiyaga ketdi-yu, qoʻlida hunari yoʻq ona ikki bola bshshn qoldi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}. {{misol|Har eshikda bir qaygʻu sanqir, Qora {{ajrat|urush}} uzoq choʻzildi.|[[w:U. Qoʻchqorov|U. Qoʻchqorov]]|Hayajonga koʻmilgan dunyo}}. 2 Tomonlar oʻrtasida qurolli jang, toʻqnashuv. {{misol|Ahmadjon sheriklari bshshn {{ajrat|urush}}-dan xiyla uzoqda dam olib yotgan bir qism-ga kelib tushdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. {{misol|Kechki soat toʻrptr, asrdan bir oz ertaroq hukumat askari bilan xalq orasida {{ajrat|urush}} boshlandi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtkan kunlar}}. === Sinonimlari === [[jang]], [[muhoraba]], [[savash]], [[to‘qish]], [[soʻqish]], [[olishuv]], [[yurish]] === Antonimlari === {{OʻTIL|УРУШ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |bs=[[juriš]] |tyv=[[дайын]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''urush'''<br /> '''1 '''[[война]]; // [[военный]]; {{tarjmisoli|Ulugʻ Vatan urushi }} Великая Отечественная война; {{tarjmisoli|grajdanlar urushi }} гражданская война; {{tarjmisoli|jahon urushi }} мировая война; {{tarjmisoli|urush olovini yoquvchilar }} факельщики войны, поджигатели войны; {{tarjmisoli|urush harakatlari }} военные действия; {{tarjmisoli|urush qilmoq }} воевать; сражаться;<br /> '''2 '''[[сражение]], [[бой]], [[битва]]; {{tarjmisoli|* sovuq munosabatlar urushi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}sovuq urush }} {{izoh|полит.}} холодная война.<br /> }} gg5gd6jq54cpg44mxmhotwsoajtg72h 638915 638913 2026-05-27T12:30:59Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638915 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''u-rush''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|URUSH ’jang’,’qurolli kurash’. Urush nogironlariga katta imtiyozlar berildi. Bu soʻz qadimgi turkiy tilda ’zarba ber-’ maʼnosini anglatgan ur-feʼlidan harakat nomi yasovchi -(u)sh qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ЭСТЯ, I, 600; Devon, I, 52, 93; DS, 616): ur- + ush <nowiki>=</nowiki> urush. Asli bu soʻz ’jang’ maʼnosini ham, ’janjal’ maʼnosini ham bildirgan; oʻzbek tilida urush soʻziga ’jang’ maʼnosi, urish soʻziga esa 'mushtlashish’, ’janjal’ maʼnosi birkitilgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Qabilalar, davlatlar yoki ijtimoiy guruhlar oʻrtasidagi uyushgan qurolli kurash. {{misol|Fuqarolar {{ajrat|urush}}i. Ikkinchi jahon {{ajrat|urush}}i.}} n {{misol|{{ajrat|Urush}}ning ikkinchi yili otasi armiyaga ketdi-yu, qoʻlida hunari yoʻq ona ikki bola bshshn qoldi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}. {{misol|Har eshikda bir qaygʻu sanqir, Qora {{ajrat|urush}} uzoq choʻzildi.|[[w:U. Qoʻchqorov|U. Qoʻchqorov]]|Hayajonga koʻmilgan dunyo}}. 2 Tomonlar oʻrtasida qurolli jang, toʻqnashuv. {{misol|Ahmadjon sheriklari bshshn {{ajrat|urush}}-dan xiyla uzoqda dam olib yotgan bir qism-ga kelib tushdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. {{misol|Kechki soat toʻrptr, asrdan bir oz ertaroq hukumat askari bilan xalq orasida {{ajrat|urush}} boshlandi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtkan kunlar}}. === Sinonimlari === [[jang]], [[muhoraba]], [[savash]], [[to‘qish]], [[soʻqish]], [[olishuv]], [[yurish]] === Antonimlari === {{OʻTIL|УРУШ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |bs=[[juriš]] |mn=[[дайн]] |tyv=[[дайын]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''urush'''<br /> '''1 '''[[война]]; // [[военный]]; {{tarjmisoli|Ulugʻ Vatan urushi }} Великая Отечественная война; {{tarjmisoli|grajdanlar urushi }} гражданская война; {{tarjmisoli|jahon urushi }} мировая война; {{tarjmisoli|urush olovini yoquvchilar }} факельщики войны, поджигатели войны; {{tarjmisoli|urush harakatlari }} военные действия; {{tarjmisoli|urush qilmoq }} воевать; сражаться;<br /> '''2 '''[[сражение]], [[бой]], [[битва]]; {{tarjmisoli|* sovuq munosabatlar urushi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}sovuq urush }} {{izoh|полит.}} холодная война.<br /> }} my09ma1p6mjfwy1wdyyeuf52k4ycdmb 638917 638915 2026-05-27T15:10:38Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638917 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''u-rush''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|URUSH ’jang’,’qurolli kurash’. Urush nogironlariga katta imtiyozlar berildi. Bu soʻz qadimgi turkiy tilda ’zarba ber-’ maʼnosini anglatgan ur-feʼlidan harakat nomi yasovchi -(u)sh qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ЭСТЯ, I, 600; Devon, I, 52, 93; DS, 616): ur- + ush <nowiki>=</nowiki> urush. Asli bu soʻz ’jang’ maʼnosini ham, ’janjal’ maʼnosini ham bildirgan; oʻzbek tilida urush soʻziga ’jang’ maʼnosi, urish soʻziga esa 'mushtlashish’, ’janjal’ maʼnosi birkitilgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Qabilalar, davlatlar yoki ijtimoiy guruhlar oʻrtasidagi uyushgan qurolli kurash. {{misol|Fuqarolar {{ajrat|urush}}i.}} {{misol|Ikkinchi jahon {{ajrat|urush}}i.}} {{misol|{{ajrat|Urush}}ning ikkinchi yili otasi armiyaga ketdi-yu, qoʻlida hunari yoʻq ona ikki bola bshshn qoldi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}} {{misol|Har eshikda bir qaygʻu sanqir, Qora {{ajrat|urush}} uzoq choʻzildi.|[[w:U. Qoʻchqorov|U. Qoʻchqorov]]|Hayajonga koʻmilgan dunyo}} #Tomonlar oʻrtasida qurolli jang, toʻqnashuv. {{misol|Ahmadjon sheriklari bilan {{ajrat|urush}}dan xiyla uzoqda dam olib yotgan bir qismga kelib tushdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}} {{misol|Kechki soat toʻrptr, asrdan bir oz ertaroq hukumat askari bilan xalq orasida {{ajrat|urush}} boshlandi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtkan kunlar}} === Sinonimlari === [[jang]], [[muhoraba]], [[savash]], [[to‘qish]], [[soʻqish]], [[olishuv]], [[yurish]] === Antonimlari === {{OʻTIL|УРУШ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |bs=[[juriš]] |mn=[[дайн]] |tyv=[[дайын]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''urush'''<br /> '''1 '''[[война]]; // [[военный]]; {{tarjmisoli|Ulugʻ Vatan urushi }} Великая Отечественная война; {{tarjmisoli|grajdanlar urushi }} гражданская война; {{tarjmisoli|jahon urushi }} мировая война; {{tarjmisoli|urush olovini yoquvchilar }} факельщики войны, поджигатели войны; {{tarjmisoli|urush harakatlari }} военные действия; {{tarjmisoli|urush qilmoq }} воевать; сражаться;<br /> '''2 '''[[сражение]], [[бой]], [[битва]]; {{tarjmisoli|* sovuq munosabatlar urushi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}sovuq urush }} {{izoh|полит.}} холодная война.<br /> }} bukg6gzkzyivxhq37eusmwhnhxdlk75 638918 638917 2026-05-27T15:13:38Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638918 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''u-rush''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|URUSH ’jang’,’qurolli kurash’. Urush nogironlariga katta imtiyozlar berildi. Bu soʻz qadimgi turkiy tilda ’zarba ber-’ maʼnosini anglatgan ur-feʼlidan harakat nomi yasovchi -(u)sh qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ЭСТЯ, I, 600; Devon, I, 52, 93; DS, 616): ur- + ush <nowiki>=</nowiki> urush. Asli bu soʻz ’jang’ maʼnosini ham, ’janjal’ maʼnosini ham bildirgan; oʻzbek tilida urush soʻziga ’jang’ maʼnosi, urish soʻziga esa 'mushtlashish’, ’janjal’ maʼnosi birkitilgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Qabilalar, davlatlar yoki ijtimoiy guruhlar oʻrtasidagi uyushgan qurolli kurash. {{misol|Fuqarolar {{ajrat|urush}}i.}} {{misol|Ikkinchi jahon {{ajrat|urush}}i.}} {{misol|{{ajrat|Urush}}ning ikkinchi yili otasi armiyaga ketdi-yu, qoʻlida hunari yoʻq ona ikki bola bshshn qoldi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}} {{misol|Har eshikda bir qaygʻu sanqir, Qora {{ajrat|urush}} uzoq choʻzildi.|[[w:U. Qoʻchqorov|U. Qoʻchqorov]]|Hayajonga koʻmilgan dunyo}} #Tomonlar oʻrtasida qurolli jang, toʻqnashuv. {{misol|Ahmadjon sheriklari bilan {{ajrat|urush}}dan xiyla uzoqda dam olib yotgan bir qismga kelib tushdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}} {{misol|Kechki soat toʻrtlar, asrdan bir oz ertaroq hukumat askari bilan xalq orasida {{ajrat|urush}} boshlandi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtkan kunlar}} === Sinonimlari === [[jang]], [[muhoraba]], [[savash]], [[to‘qish]], [[soʻqish]], [[olishuv]], [[yurish]] === Antonimlari === {{OʻTIL|УРУШ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |bs=[[juriš]] |mn=[[дайн]] |tyv=[[дайын]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''urush'''<br /> '''1 '''[[война]]; // [[военный]]; {{tarjmisoli|Ulugʻ Vatan urushi }} Великая Отечественная война; {{tarjmisoli|grajdanlar urushi }} гражданская война; {{tarjmisoli|jahon urushi }} мировая война; {{tarjmisoli|urush olovini yoquvchilar }} факельщики войны, поджигатели войны; {{tarjmisoli|urush harakatlari }} военные действия; {{tarjmisoli|urush qilmoq }} воевать; сражаться;<br /> '''2 '''[[сражение]], [[бой]], [[битва]]; {{tarjmisoli|* sovuq munosabatlar urushi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}sovuq urush }} {{izoh|полит.}} холодная война.<br /> }} 2n9sszmhvtihkhru49x8dez5i43g814 0 126099 638923 637959 2026-05-27T19:04:50Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638923 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''koʻ-lik''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Turkiy, taxminan, Yoqutchaning ''[[көлүй]]'' (fe’l) degan so‘ziga o‘zakdosh erur. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{shv.|uz}} Yuk tortuvchi hayvon, ot-ulov, transport. {{misol|{{nowrap|-Parilarning}} makoni olis, bolam, koʻliging yoʻq, sheriging yoʻq, qanday yetasan, - dedi kampir.|[[w:Folklor|"Folklor"]]}} {{misol|Joy nihoyatda pinhona boʻlgani uchun atrofda biror {{ajrat|koʻlik}} koʻzga tashlanmaydi.|[[w:M. Qoʻshjonov|M. Qoʻshjonov]]|Diydor}} {{misol|Muzloqqa kelinganida, kecha koʻmilgan etlarni chiqarib {{ajrat|koʻlik}}larga ortishgan edi.|[[w:Isajon Sulton|Isajon Sulton]]|Bilga Xoqon}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЎЛИК}} == Tarjimalari == tqasx9kjeh0q1v38htz95al0bgz58mn 638924 638923 2026-05-27T19:05:10Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 638924 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''koʻ-lik''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Turkiy; Yoqutchaning ''[[көлүй]]'' (fe’l) degan so‘ziga o‘zakdosh erur. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{shv.|uz}} Yuk tortuvchi hayvon, ot-ulov, transport. {{misol|{{nowrap|-Parilarning}} makoni olis, bolam, koʻliging yoʻq, sheriging yoʻq, qanday yetasan, - dedi kampir.|[[w:Folklor|"Folklor"]]}} {{misol|Joy nihoyatda pinhona boʻlgani uchun atrofda biror {{ajrat|koʻlik}} koʻzga tashlanmaydi.|[[w:M. Qoʻshjonov|M. Qoʻshjonov]]|Diydor}} {{misol|Muzloqqa kelinganida, kecha koʻmilgan etlarni chiqarib {{ajrat|koʻlik}}larga ortishgan edi.|[[w:Isajon Sulton|Isajon Sulton]]|Bilga Xoqon}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЎЛИК}} == Tarjimalari == l7f3ad43mo85u3zue5m4a0jlu5f9p5f 0 126899 638905 633895 2026-05-27T12:15:17Z Yokubjon Juraev 8265 [[Special:Contributions/95.214.211.55|95.214.211.55]] ([[User talk:95.214.211.55|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/627994|627994]]-sonli tahrir qaytarildi 638905 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''o-lim''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{a.}} {{Arabiy|عالم}} — bilimli, ilmli, dono; maʼlumotli. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === # Fanning biror sohasi boʻyicha maxsus bilimga ega boʻlgan kishi. {{misol|Oʻzbekiston {{ajrat|olim}}lari. Yosh {{ajrat|olim}}. Tilshunos {{ajrat|olim}}.}} #Umuman, bilimli kishi. {{misol|{{ajrat|Olim}} boʻlsang, olam seniki.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Oz-ozdan oʻrganib, {{ajrat|olim}} boʻlur.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Aflotun ham, Arastu ham zamonasining koʻp dono, koʻp aqlli {{ajrat|olim}}lari boʻlgan, shubhasiz.|[[w:P.Tursun| P.Tursun]]|Oʻqituvchi}}. #Olim (erkaklar ismi). === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОЛИМ}} == Tarjimalari == [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] 8sox2du39820gzkvbeu4cgpil76179n 638906 638905 2026-05-27T12:15:35Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638906 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''o-lim''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{a.}} {{Arabiy|عالم}} — bilimli, ilmli, dono; maʼlumotli. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === # Fanning biror sohasi boʻyicha maxsus bilimga ega boʻlgan kishi. {{misol|Oʻzbekiston {{ajrat|olim}}lari. Yosh {{ajrat|olim}}. Tilshunos {{ajrat|olim}}.}} #Umuman, bilimli kishi. {{misol|{{ajrat|Olim}} boʻlsang, olam seniki.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Oz-ozdan oʻrganib, {{ajrat|olim}} boʻlur.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Aflotun ham, Arastu ham zamonasining koʻp dono, koʻp aqlli {{ajrat|olim}}lari boʻlgan, shubhasiz.|[[w:P.Tursun| P.Tursun]]|Oʻqituvchi}}. #Olim (erkaklar ismi). === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОЛИМ}} == Tarjimalari == *{{ug}}: [[ئالىم]] [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] nzgm7hdidjabldwn6ew17lllexqsbdf 0 162661 638904 2026-05-27T12:13:29Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-ug-}} ===Aytilishi=== käçürüm ===Ma’nosi=== #[[kechirim]]. #[[amnistiya]]. {{misol|خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى}} - Xalqaro Amnistiya Tashkiloti.“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638904 wikitext text/x-wiki {{-ug-}} ===Aytilishi=== käçürüm ===Ma’nosi=== #[[kechirim]]. #[[amnistiya]]. {{misol|خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى}} - Xalqaro Amnistiya Tashkiloti. 8c5658bajmli9cp7uq6t8wxwssvj8s2 0 162662 638907 2026-05-27T12:15:59Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-ug-}} [[olim]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638907 wikitext text/x-wiki {{-ug-}} [[olim]]. qso7r9hj5krwofiixuebb3ri4k6y14w 0 162663 638910 2026-05-27T12:26:14Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-ug-}} ===Aytilishi=== häj ===Ma’nosi=== [[haj]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638910 wikitext text/x-wiki {{-ug-}} ===Aytilishi=== häj ===Ma’nosi=== [[haj]]. f10nwmbw9p731qzuidu0okp6racv5ql 0 162664 638914 2026-05-27T12:30:35Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-tyv-}} ===Etimologiyasi=== Mo‘g‘ulchadan. ===Ma’nosi=== [[urush]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638914 wikitext text/x-wiki {{-tyv-}} ===Etimologiyasi=== Mo‘g‘ulchadan. ===Ma’nosi=== [[urush]]. sbwur4mg9b5kaqph2k3e79ix7apa6ab 0 162665 638916 2026-05-27T12:31:36Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-mn-}} [[urush]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638916 wikitext text/x-wiki {{-mn-}} [[urush]]. p1fce325hv2s5nyw6lncanny0swco6v 0 162666 638922 2026-05-27T18:40:18Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-ug-}} [[munosabat]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638922 wikitext text/x-wiki {{-ug-}} [[munosabat]] ss3rua8wwiknydbap0nsk97l84tudaw 0 162667 638931 2026-05-28T03:52:44Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-ja-}} ===Aytilishi=== urusu ===Ma’nosi=== [[ulus]]. {{misol|大元{{ajrat|ウルス}}。}} (dai gen urusu) - Ulug‘ Yuan Ulusi.“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638931 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} ===Aytilishi=== urusu ===Ma’nosi=== [[ulus]]. {{misol|大元{{ajrat|ウルス}}。}} (dai gen urusu) - Ulug‘ Yuan Ulusi. raw7pm3xujjhoa8v41a8hgvkv9azd36 0 162668 638935 2026-05-28T05:00:38Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-zh-}} ===Aytilishi=== yì lǐ bǎ lì ===Ma’nosi=== [[Ili Baliq]] (Xitoyning tarixiy Ming (明) solnomalarida uchraydigan, hozirgi Sharqiy Turkistonning hududiga to‘g‘ri kelguvchi qadimgi shaharning nomi). ===Sinonimlari=== [[亦力把里]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638935 wikitext text/x-wiki {{-zh-}} ===Aytilishi=== yì lǐ bǎ lì ===Ma’nosi=== [[Ili Baliq]] (Xitoyning tarixiy Ming (明) solnomalarida uchraydigan, hozirgi Sharqiy Turkistonning hududiga to‘g‘ri kelguvchi qadimgi shaharning nomi). ===Sinonimlari=== [[亦力把里]] dy34bjksaaczfb8qmim54i3skx3uysg 638937 638935 2026-05-28T05:02:06Z Yokubjon Juraev 8265 638937 wikitext text/x-wiki {{-zh-}} ===Aytilishi=== yì lǐ bǎ lì ===Ma’nosi=== {{q.}} [[Ili Baliq]] (Xitoyning tarixiy Ming (明) solnomalarida uchraydigan, hozirgi Sharqiy Turkistonning hududiga to‘g‘ri kelguvchi qadimgi shaharning nomi). ===Sinonimlari=== [[亦力把里]] 4oqr2pfcvfi24pceoou15mkfnfvb5h9 638938 638937 2026-05-28T05:06:45Z Yokubjon Juraev 8265 638938 wikitext text/x-wiki {{-zh-}} ===Aytilishi=== yì lǐ bǎ lì ===Ma’nosi=== {{q.}} [[Ili Baliq]] (Xitoyning tarixiy Ming (明) solnomalarida uchraydigan<ref>MANO Eiji 間野英二: 15 世紀初頭のモグーリスターン――ヴァイス汗の時代。</ref>, hozirgi Sharqiy Turkistonning hududiga to‘g‘ri kelguvchi qadimgi shaharning nomi). ===Sinonimlari=== [[亦力把里]] 0okge96rgq1y05or6j7n3sqixjpfxv3 638939 638938 2026-05-28T05:07:19Z Yokubjon Juraev 8265 638939 wikitext text/x-wiki {{-zh-}} ===Aytilishi=== yì lǐ bǎ lì ===Ma’nosi=== {{tar.}} [[Ili Baliq]] (Xitoyning tarixiy Ming (明) solnomalarida uchraydigan<ref>MANO Eiji 間野英二: 15 世紀初頭のモグーリスターン――ヴァイス汗の時代。</ref>, hozirgi Sharqiy Turkistonning hududiga to‘g‘ri kelguvchi qadimgi shaharning nomi). ===Sinonimlari=== [[亦力把里]] q2pkgl2bzzzhv18ehuvy1xohkra761u 0 162669 638936 2026-05-28T05:01:46Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-zh-}} ===Aytilishi=== yì lì bǎ lǐ ===Ma’nosi=== {{q.}} [[亦里把力]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638936 wikitext text/x-wiki {{-zh-}} ===Aytilishi=== yì lì bǎ lǐ ===Ma’nosi=== {{q.}} [[亦里把力]] 1alwoub9jd59onhisf9drsd72eesj66