yurmoq

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="uz">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikilugʻat</sitename>
    <dbname>uzwiktionary</dbname>
    <base>https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.4</generator>
    <case>case-sensitive</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="case-sensitive">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Maxsus</namespace>
      <namespace key="0" case="case-sensitive" />
      <namespace key="1" case="case-sensitive">Munozara</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Foydalanuvchi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Foydalanuvchi munozarasi</namespace>
      <namespace key="4" case="case-sensitive">Vikilugʻat</namespace>
      <namespace key="5" case="case-sensitive">Vikilugʻat munozarasi</namespace>
      <namespace key="6" case="case-sensitive">Fayl</namespace>
      <namespace key="7" case="case-sensitive">Fayl munozarasi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki munozarasi</namespace>
      <namespace key="10" case="case-sensitive">Andoza</namespace>
      <namespace key="11" case="case-sensitive">Andoza munozarasi</namespace>
      <namespace key="12" case="case-sensitive">Yordam</namespace>
      <namespace key="13" case="case-sensitive">Yordam munozarasi</namespace>
      <namespace key="14" case="case-sensitive">Turkum</namespace>
      <namespace key="15" case="case-sensitive">Turkum munozarasi</namespace>
      <namespace key="710" case="case-sensitive">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="case-sensitive">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="case-sensitive">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="case-sensitive">Modul munozarasi</namespace>
      <namespace key="1728" case="case-sensitive">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="case-sensitive">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>yurmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1542</id>
    <revision>
      <id>639002</id>
      <parentid>638871</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T16:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>639002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11880" sha1="1w0gyp5essh2b44wfaqueiyuwtdj9vw" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''yurmoq'''

== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|YUR- ’bir joydan boshqa bir joyga harakatlan-’. {{misol|Men ana u soʻqmoqdan yursam ham boʻladi.|Abdulla Qahhor}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli yorï— tarzida tala&amp;lt;ffuz qilingan (ПДП, 389; DS, 274), keyinroq yurï- shaklida (Devon, III, 96), shuningdek yüri-, yürü- shakllarida ham (ДС, 286) talaffuz qilingan, soʻngra soʻz oxiridagi unli talaffuz qilinmay qoʻygan: yorï— &amp;gt;&amp;nbsp;yurï— &amp;gt;&amp;nbsp;yur-.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Qadam tashlab olgʻa bosmoq, qadamlab jilmoq. {{misol|Tez {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Sekin {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Oqsab {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Ot {{ajrat|yur}}may turaverdi.}} {{misol|Yurgan - daryo, oʻtirgan - boʻyra.|Maqol}} {{misol|Kampir {{ajrat|yur}}ganda, hech qanaqa ovoz chiqmasdi.. Oyogʻi xuddi pardek yerga beozor tegardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ota}} {{misol|Men ana u soʻqmoqdan {{ajrat|yur}}sam ham boʻladi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} {{misol|Chol ot jilovini siltadi. Otlar {{ajrat|yur}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Maʼlum yoʻnalishda harakat qilmoq, bir joydan boshqa joyga jilmoq, bormoq yoki ketmoq (asosan transport vositasi haqida). {{misol|Mashina chap tomonga {{ajrat|yur}}di.}} {{misol|Traktor bedazorga qarab {{ajrat|yur}}di.}} {{misol|Katta arava qay yoʻldan {{ajrat|yur}}sa, kichik arava ham shu yoʻldan {{ajrat|yur}}adi.|Maqol}} {{misol|Shaharda koʻnkani ilgari ot surgar edi. Mana endi koʻnka otsiz {{ajrat|yur}}ibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Poyezd bir necha soat yoʻl {{ajrat|yur}}gandan keyin ana shunday bekatchalardan biriga kelib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Umuman, bir joydan jilmoq, siljimoq (suzmoq, sudralmoq, oʻrmalamoq va sh.k.). {{misol|Hovuzchada oʻntacha baliq {{ajrat|yur}}ipti.}} {{misol|Dasturxon ustida chumoli {{ajrat|yur}}ipti.}} {{misol|Qurt novdadan {{ajrat|yur}}ib, gulga yetdi.}}
#Kezish, aylanish, sayohat va shu kabilarda boʻlmoq. {{misol|Shaharma-shahar {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Eshikma-eshik {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Yoʻl bilmasang, yoʻl soʻragin {{ajrat|yur}}gandan, Gap bilmasang, gap soʻragin bilgandan.|N. Nazarov|Zamon}} {{misol|Andijonning suvin ichganmon, Sharbat desam, qilmayman xato. Paxtazorin kezganman rosa, Qirlarida {{ajrat|yur}}ganman hatto!|Yo. Mirzo}}
#Hayot kechirmoq, yashamoq. {{misol|Jiyanim uch yil biznikida {{ajrat|yur}}di. Ruslar orasida {{ajrat|yur}}ib, til oʻrgandim.}} {{misol|Jamoa sizning bu yoqlarda {{ajrat|yur}}ganingizni hali bilmaydi [dedi Sharofat Sidiqjonga].|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|[Mirzakarimboy:] Yoshim yetmishda. Ellik yil mol qaygʻusida {{ajrat|yur}}dim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Men Toshkentda {{ajrat|yur}}arman, ammo koʻz oʻngimda sizning haykalingiz!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Ish-faoliyat va shu kabilarda birga boʻlmoq. {{misol|Yomon bilan {{ajrat|yur}}dim - qoldim uyatga, Yaxshi bilan {{ajrat|yur}}dim - yetdim murodga.|Maqol}} {{misol|Nodon bilan {{ajrat|yur}}ma, nomusingni bukma.|Maqol}} {{misol|Birga ishlaydi, birga {{ajrat|yur}}adi, birga turadi; bir-biriga juda munosib.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Men dalada har kuni qizlar, kelinchaklar orasida {{ajrat|yur}}ardim. Yosh boʻlsam ham, sevganim bor edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Qatnamoq. {{misol|Markazdan qishlogʻimizga avtobus {{ajrat|yur}}adi.}}
#Davom etmoq (oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holatda). {{misol|Eson-omon {{ajrat|yur}}ibsizlarmi?}} {{misol|Siz shu yoʻsinda {{ajrat|yur}}a bersangiz, erta-indin oʻgʻildan ajralasiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Maʼrifatxon voqeasini eshitganidan beri uning qabrini ziyorat qilish niyatida {{ajrat|yur}}gan edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} {{misol|Xomidning bunday ishlari bor ekanidan xabarsiz {{ajrat|yur}}ganimizga hayron qolaman.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Shaxmat, qarta, domino kabi oʻyinlarda oʻz navbatida, navbati kelganda harakat qilmoq, oʻynamoq; yurish qilmoq. {{misol|Piyodadan {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Tuzni {{ajrat|yur}}moq.}}
#Harakatga kelmoq, ishlab turmoq, ishlamoq (mexanizmlar haqida). {{misol|Soatim yaxshi {{ajrat|yur}}yapti. Mashina kechgacha {{ajrat|yur}}ib turdi. shsh Ha, aytganday, bu orada.. &quot;traktor choʻchqaning yogʻi bilan {{ajrat|yur}}ar emish&quot;, &quot;goʻristondan tovush chiqipti&quot;, degan gaplar chiqib qoldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#{{s. t.|uz}} Suygan yor bilan vaqt oʻtkazmoq, yaqin munosabatda boʻlmoq. {{misol|[Dilnavoz:] Oʻsha kuni Joʻraning {{ajrat|yur}}adigan qizi Bibigul mening atlas koʻylagim bilan havorang durrachamni olgan edi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Bir tomchi qon}} {{misol|Bilasiz-ku, ish koʻp. Har xil majlislar ham koʻp. Shular bilan {{ajrat|yur}}sam, u meni xotinlar bilan {{ajrat|yur}}gan, dvb gumon qiladi.}} Oydin, Koʻngli toʻldimi, yaxshi yigit. {{misol|Ayt, qachondan buyon {{ajrat|yur}}ding.. Tigʻi parronga uchragur! Yoʻlchi bilan qachon topishding?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Rozi boʻlmoq, koʻnmoq, unamoq. {{misol|U birovning aytganiga {{ajrat|yur}}adigan odammas.}} {{misol|Toʻgʻri, ixtiyor oʻzlarida, lekin sizga maslahat soladilar, maslahatingizga {{ajrat|yur}}adilar-da, yaxshi maslahat bersangiz, {{ajrat|yur}}maydilarmi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oz boʻlsa ham, peshona terim bilan topaman, suqtoylik, moʻltonilikka sira {{ajrat|yur}}mayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Yoʻliga yurmoq''' - birovning aytganini qilmoq, aytganini bajo keltirmoq. {{misol|Nurmatjon, &quot;Bu ochiq ayollardan chiqqan gap, qiz shularning yoʻliga {{ajrat|yur}}gan boʻlsa, jazosini tortsin&quot;, deb joʻrttaga ikkinchi ogʻiz ochmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qizlar}} {{misol|Yomen boiatgan yoʻlga {{ajrat|yur}}asan, yo joningdan umidingni uzasan.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}
#Yoyilib ketmoq, yoyilmoq; tarqalmoq (gap-soʻz, xabar haqida). {{misol|El ogʻzida {{ajrat|yur}}gan mish-mishlar. sht &quot;Kechadan beri bir yarim mingi qirilgan!&quot; degan xabar {{ajrat|yur}}ib ketdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#''koʻm. fl. vazifasida.'' '''-(i)b''' qoʻshimchali ravishdoshga birikib, harakatning davomiyligini bildiradi. {{misol|Tomosha qilib {{ajrat|yur}}moq. Nima qilib {{ajrat|yur}}ibsiz? Men oʻgʻlimni axtarib {{ajrat|yur}}ibman.}} {{misol|Nizomiddinovning qoʻlidagi papirosidan sizib chiqayotgan tutun uy ichida halqa-halqa boʻlib suzib {{ajrat|yur}}ibdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}
#(''3-sh. buyr. m. shaklida'' - '''yur''') Biror tomonga joʻnash, ketishga undashni bildiradi. {{misol|{{ajrat|Yur}}, kech qolamiz!}} {{misol|Ha, barakalla, jumboq oʻsha yerda yechiladi, {{ajrat|yur}}inglar!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Bosh koʻtarib yurmoq''' - {{q.}} [[bosh]].

=== Sinonimlari ===
[[oyoqlamoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЮРМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}

*{{en}}: [[walk]]
*{{tr}}: [[yürümek]]
*{{tyv}}: [[чоруур]]
*{{kjh}}: [[чӧрерге]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''yurmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[ходить]], [[идти]]; {{tarjmisoli|piyoda yurmoq }} идти пешком; {{tarjmisoli|tez yurmoq}}  быстро идти; {{tarjmisoli|oldinma-ketin yurmoq}}  ходить гуськом, идти друг за другом; '''soatim toʻgʻri yuradi '''мои часы идут верно; '''yurib-yurib, tangadek joyni oladi '''{{izoh|загадка }}походит-походит, а займёт место с монету ({{izoh|посох}});&lt;br /&gt;
'''2 '''[[ходить]], [[двигаться]]; [[ездить]]; [[курсировать]]; '''mashina chap tomonga yurdi '''автомашина поехала налево; '''katta arava qay yoʻldan yursa, kichik arava ham shu yoʻldan yuradi '''{{izoh|посл}}. по какой дороге едет большая арба, по той едет и маленькая;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[двигаться]], [[передвигаться]] ({{izoh|любым способом - плавая, прыгая, ползком и т. п}}.); '''hovuzchada oʻntacha baliq yuribdi '''в бассейне плавают около десяти рыбок; '''qurt novdadan yurib gulga yetdi '''гусеница по ветке доползла до цветка;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[ходить]], [[делать]] [[ход]] ({{izoh|в игре}}); {{tarjmisoli|tuzdan yurmoq}}  ходить с туза; {{tarjmisoli|piyoda bilan yursa yurmoq yutqizadi }} если он сделает ход пешкой - проиграет;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[ездить]], [[ехать]]; [[путешествовать]]; {{tarjmisoli|otda yurmoq }} ездить верхом; '''yomon otda yurguncha, yayov yurgan yaxshiroq '''{{izoh|посл}}. лучше ходить пешком, чем ездить на плохой лошади; {{tarjmisoli|poyezdda yurmoq}}  ехать поездом;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[бывать]] [[вместе]], [[общаться]] ({{izoh|с кем-л}}.); [[находиться]] [[вместе]]; '''birga yurib, birga turmoq '''везде быть вместе ({{izoh|с кем-л}}.); '''yomon bilan yurma! '''не общайся с негодяем!; '''yaxshi bilan yurdim - yetdim murodga, yomon bilan yurdim - qoldim uyatga '''{{izoh|см}}. '''[[yetmoq]] 2'''; '''biznikida yura tur '''поживи пока у нас, поживи-ка у нас;&lt;br /&gt;
'''7 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-i(b]]) '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и означает}}; а) {{izoh|длительность, постоянство действия, занятия чем-л}}.; {{tarjmisoli|leksiya oʻqib yurmoq}}  читать лекции ({{izoh|регулярно, постоянно}}); б) {{izoh|что действие происходит в настоящее время}}; '''siz nima ish qilib yuribsiz?''' чем вы занимаетесь ({{izoh|в настоящее время, теперь}})?; '''samolyot uchib yuribdi '''самолёт летит ({{izoh|сейчас}}); '''men uni axtarib yuribma '''я его ищу, разыскиваю;&lt;br /&gt;
'''8 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''yurib bormoq '''пройти; дойти; идти ({{izoh|пешком}}); сходить ({{izoh|пешком}}); '''yurib kelmoq '''прийти ({{izoh|пешком}}); '''yurib ketmoq '''идти ({{izoh|пешком}}); '''bola yurib ketdi '''ребёнок начал ходить; '''soat yurib ketdi '''часы пошли; '''motor yurib ketdi '''мотор заработал; '''yurib turmoq '''идти, ходить, курсировать, работать ({{izoh|регулярно, без перерыва}}); {{tarjmisoli|* soʻzga yurmoq }} 1)слушаться, подчиняться; 2) сговариваться;''' u mening soʻzimga yurmaydi '''1) он меня не слушается, он мне не подчиняется; 2) я с ним (никак) не сговорюсь; {{tarjmisoli|harom-harish ishlarga yurmoq}}  равратничать; {{tarjmisoli|toʻgʻri yurmoq}}  жить честно, по-честному; {{tarjmisoli|sayoq yurmoq}}  развратничать, сбиваться с пути истинного.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>1w0gyp5essh2b44wfaqueiyuwtdj9vw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639023</id>
      <parentid>639002</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T04:39:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>639023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11881" sha1="oktloukfqqgib12bj2f46bfdwha18zy" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''yurmoq'''

== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|YUR- ’bir joydan boshqa bir joyga harakatlan-’. {{misol|Men ana u soʻqmoqdan yursam ham boʻladi.|Abdulla Qahhor}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli yorï— tarzida tala&amp;lt;ffuz qilingan (ПДП, 389; DS, 274), keyinroq yurï- shaklida (Devon, III, 96), shuningdek yüri-, yürü- shakllarida ham (ДС, 286) talaffuz qilingan, soʻngra soʻz oxiridagi unli talaffuz qilinmay qoʻygan: yorï— &amp;gt;&amp;nbsp;yurï— &amp;gt;&amp;nbsp;yur-.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Qadam tashlab olgʻa bosmoq, qadamlab jilmoq. {{misol|Tez {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Sekin {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Oqsab {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Ot {{ajrat|yur}}may turaverdi.}} {{misol|Yurgan - daryo, oʻtirgan - boʻyra.|Maqol}} {{misol|Kampir {{ajrat|yur}}ganda, hech qanaqa ovoz chiqmasdi.. Oyogʻi xuddi pardek yerga beozor tegardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ota}} {{misol|Men ana u soʻqmoqdan {{ajrat|yur}}sam ham boʻladi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} {{misol|Chol ot jilovini siltadi. Otlar {{ajrat|yur}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Maʼlum yoʻnalishda harakat qilmoq, bir joydan boshqa joyga jilmoq, bormoq yoki ketmoq (asosan transport vositasi haqida). {{misol|Mashina chap tomonga {{ajrat|yur}}di.}} {{misol|Traktor bedazorga qarab {{ajrat|yur}}di.}} {{misol|Katta arava qay yoʻldan {{ajrat|yur}}sa, kichik arava ham shu yoʻldan {{ajrat|yur}}adi.|Maqol}} {{misol|Shaharda koʻnkani ilgari ot surgar edi. Mana endi koʻnka otsiz {{ajrat|yur}}ibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Poyezd bir necha soat yoʻl {{ajrat|yur}}gandan keyin ana shunday bekatchalardan biriga kelib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Umuman, bir joydan jilmoq, siljimoq (suzmoq, sudralmoq, oʻrmalamoq va sh.k.). {{misol|Hovuzchada oʻntacha baliq {{ajrat|yur}}ipti.}} {{misol|Dasturxon ustida chumoli {{ajrat|yur}}ipti.}} {{misol|Qurt novdadan {{ajrat|yur}}ib, gulga yetdi.}}
#Kezish, aylanish, sayohat va shu kabilarda boʻlmoq. {{misol|Shaharma-shahar {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Eshikma-eshik {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Yoʻl bilmasang, yoʻl soʻragin {{ajrat|yur}}gandan, Gap bilmasang, gap soʻragin bilgandan.|N. Nazarov|Zamon}} {{misol|Andijonning suvin ichganmon, Sharbat desam, qilmayman xato. Paxtazorin kezganman rosa, Qirlarida {{ajrat|yur}}ganman hatto!|Yo. Mirzo}}
#Hayot kechirmoq, yashamoq. {{misol|Jiyanim uch yil biznikida {{ajrat|yur}}di. Ruslar orasida {{ajrat|yur}}ib, til oʻrgandim.}} {{misol|Jamoa sizning bu yoqlarda {{ajrat|yur}}ganingizni hali bilmaydi [dedi Sharofat Sidiqjonga].|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|[Mirzakarimboy:] Yoshim yetmishda. Ellik yil mol qaygʻusida {{ajrat|yur}}dim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Men Toshkentda {{ajrat|yur}}arman, ammo koʻz oʻngimda sizning haykalingiz!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Ish-faoliyat va shu kabilarda birga boʻlmoq. {{misol|Yomon bilan {{ajrat|yur}}dim - qoldim uyatga, Yaxshi bilan {{ajrat|yur}}dim - yetdim murodga.|Maqol}} {{misol|Nodon bilan {{ajrat|yur}}ma, nomusingni bukma.|Maqol}} {{misol|Birga ishlaydi, birga {{ajrat|yur}}adi, birga turadi; bir-biriga juda munosib.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Men dalada har kuni qizlar, kelinchaklar orasida {{ajrat|yur}}ardim. Yosh boʻlsam ham, sevganim bor edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Qatnamoq. {{misol|Markazdan qishlogʻimizga avtobus {{ajrat|yur}}adi.}}
#Davom etmoq (oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holatda). {{misol|Eson-omon {{ajrat|yur}}ibsizlarmi?}} {{misol|Siz shu yoʻsinda {{ajrat|yur}}a bersangiz, erta-indin oʻgʻildan ajralasiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Maʼrifatxon voqeasini eshitganidan beri uning qabrini ziyorat qilish niyatida {{ajrat|yur}}gan edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} {{misol|Xomidning bunday ishlari bor ekanidan xabarsiz {{ajrat|yur}}ganimizga hayron qolaman.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Shaxmat, qarta, domino kabi oʻyinlarda oʻz navbatida, navbati kelganda harakat qilmoq, oʻynamoq; yurish qilmoq. {{misol|Piyodadan {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Tuzni {{ajrat|yur}}moq.}}
#Harakatga kelmoq, ishlab turmoq, ishlamoq (mexanizmlar haqida). {{misol|Soatim yaxshi {{ajrat|yur}}yapti. Mashina kechgacha {{ajrat|yur}}ib turdi. shsh Ha, aytganday, bu orada.. &quot;traktor choʻchqaning yogʻi bilan {{ajrat|yur}}ar emish&quot;, &quot;goʻristondan tovush chiqipti&quot;, degan gaplar chiqib qoldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#{{s. t.|uz}} Suygan yor bilan vaqt oʻtkazmoq, yaqin munosabatda boʻlmoq. {{misol|[Dilnavoz:] Oʻsha kuni Joʻraning {{ajrat|yur}}adigan qizi Bibigul mening atlas koʻylagim bilan havorang durrachamni olgan edi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Bir tomchi qon}} {{misol|Bilasiz-ku, ish koʻp. Har xil majlislar ham koʻp. Shular bilan {{ajrat|yur}}sam, u meni xotinlar bilan {{ajrat|yur}}gan, dvb gumon qiladi.}} Oydin, Koʻngli toʻldimi, yaxshi yigit. {{misol|Ayt, qachondan buyon {{ajrat|yur}}ding.. Tigʻi parronga uchragur! Yoʻlchi bilan qachon topishding?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Rozi boʻlmoq, koʻnmoq, unamoq. {{misol|U birovning aytganiga {{ajrat|yur}}adigan odammas.}} {{misol|Toʻgʻri, ixtiyor oʻzlarida, lekin sizga maslahat soladilar, maslahatingizga {{ajrat|yur}}adilar-da, yaxshi maslahat bersangiz, {{ajrat|yur}}maydilarmi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oz boʻlsa ham, peshona terim bilan topaman, suqtoylik, moʻltonilikka sira {{ajrat|yur}}mayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Yoʻliga yurmoq''' - birovning aytganini qilmoq, aytganini bajo keltirmoq. {{misol|Nurmatjon, &quot;Bu ochiq ayollardan chiqqan gap, qiz shularning yoʻliga {{ajrat|yur}}gan boʻlsa, jazosini tortsin&quot;, deb joʻrttaga ikkinchi ogʻiz ochmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qizlar}} {{misol|Yomen boiatgan yoʻlga {{ajrat|yur}}asan, yo joningdan umidingni uzasan.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}
#Yoyilib ketmoq, yoyilmoq; tarqalmoq (gap-soʻz, xabar haqida). {{misol|El ogʻzida {{ajrat|yur}}gan mish-mishlar. sht &quot;Kechadan beri bir yarim mingi qirilgan!&quot; degan xabar {{ajrat|yur}}ib ketdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#{{koʻm.}} {{fl.}} {{vzf.}} '''-(i)b''' qoʻshimchali ravishdoshga birikib, harakatning davomiyligini bildiradi. {{misol|Tomosha qilib {{ajrat|yur}}moq. Nima qilib {{ajrat|yur}}ibsiz? Men oʻgʻlimni axtarib {{ajrat|yur}}ibman.}} {{misol|Nizomiddinovning qoʻlidagi papirosidan sizib chiqayotgan tutun uy ichida halqa-halqa boʻlib suzib {{ajrat|yur}}ibdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}
#(''3-sh. buyr. m. shaklida'' - '''yur''') Biror tomonga joʻnash, ketishga undashni bildiradi. {{misol|{{ajrat|Yur}}, kech qolamiz!}} {{misol|Ha, barakalla, jumboq oʻsha yerda yechiladi, {{ajrat|yur}}inglar!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Bosh koʻtarib yurmoq''' - {{q.}} [[bosh]].

=== Sinonimlari ===
[[oyoqlamoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЮРМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}

*{{en}}: [[walk]]
*{{tr}}: [[yürümek]]
*{{tyv}}: [[чоруур]]
*{{kjh}}: [[чӧрерге]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''yurmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[ходить]], [[идти]]; {{tarjmisoli|piyoda yurmoq }} идти пешком; {{tarjmisoli|tez yurmoq}}  быстро идти; {{tarjmisoli|oldinma-ketin yurmoq}}  ходить гуськом, идти друг за другом; '''soatim toʻgʻri yuradi '''мои часы идут верно; '''yurib-yurib, tangadek joyni oladi '''{{izoh|загадка }}походит-походит, а займёт место с монету ({{izoh|посох}});&lt;br /&gt;
'''2 '''[[ходить]], [[двигаться]]; [[ездить]]; [[курсировать]]; '''mashina chap tomonga yurdi '''автомашина поехала налево; '''katta arava qay yoʻldan yursa, kichik arava ham shu yoʻldan yuradi '''{{izoh|посл}}. по какой дороге едет большая арба, по той едет и маленькая;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[двигаться]], [[передвигаться]] ({{izoh|любым способом - плавая, прыгая, ползком и т. п}}.); '''hovuzchada oʻntacha baliq yuribdi '''в бассейне плавают около десяти рыбок; '''qurt novdadan yurib gulga yetdi '''гусеница по ветке доползла до цветка;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[ходить]], [[делать]] [[ход]] ({{izoh|в игре}}); {{tarjmisoli|tuzdan yurmoq}}  ходить с туза; {{tarjmisoli|piyoda bilan yursa yurmoq yutqizadi }} если он сделает ход пешкой - проиграет;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[ездить]], [[ехать]]; [[путешествовать]]; {{tarjmisoli|otda yurmoq }} ездить верхом; '''yomon otda yurguncha, yayov yurgan yaxshiroq '''{{izoh|посл}}. лучше ходить пешком, чем ездить на плохой лошади; {{tarjmisoli|poyezdda yurmoq}}  ехать поездом;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[бывать]] [[вместе]], [[общаться]] ({{izoh|с кем-л}}.); [[находиться]] [[вместе]]; '''birga yurib, birga turmoq '''везде быть вместе ({{izoh|с кем-л}}.); '''yomon bilan yurma! '''не общайся с негодяем!; '''yaxshi bilan yurdim - yetdim murodga, yomon bilan yurdim - qoldim uyatga '''{{izoh|см}}. '''[[yetmoq]] 2'''; '''biznikida yura tur '''поживи пока у нас, поживи-ка у нас;&lt;br /&gt;
'''7 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-i(b]]) '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и означает}}; а) {{izoh|длительность, постоянство действия, занятия чем-л}}.; {{tarjmisoli|leksiya oʻqib yurmoq}}  читать лекции ({{izoh|регулярно, постоянно}}); б) {{izoh|что действие происходит в настоящее время}}; '''siz nima ish qilib yuribsiz?''' чем вы занимаетесь ({{izoh|в настоящее время, теперь}})?; '''samolyot uchib yuribdi '''самолёт летит ({{izoh|сейчас}}); '''men uni axtarib yuribma '''я его ищу, разыскиваю;&lt;br /&gt;
'''8 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''yurib bormoq '''пройти; дойти; идти ({{izoh|пешком}}); сходить ({{izoh|пешком}}); '''yurib kelmoq '''прийти ({{izoh|пешком}}); '''yurib ketmoq '''идти ({{izoh|пешком}}); '''bola yurib ketdi '''ребёнок начал ходить; '''soat yurib ketdi '''часы пошли; '''motor yurib ketdi '''мотор заработал; '''yurib turmoq '''идти, ходить, курсировать, работать ({{izoh|регулярно, без перерыва}}); {{tarjmisoli|* soʻzga yurmoq }} 1)слушаться, подчиняться; 2) сговариваться;''' u mening soʻzimga yurmaydi '''1) он меня не слушается, он мне не подчиняется; 2) я с ним (никак) не сговорюсь; {{tarjmisoli|harom-harish ishlarga yurmoq}}  равратничать; {{tarjmisoli|toʻgʻri yurmoq}}  жить честно, по-честному; {{tarjmisoli|sayoq yurmoq}}  развратничать, сбиваться с пути истинного.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>oktloukfqqgib12bj2f46bfdwha18zy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639024</id>
      <parentid>639023</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T04:40:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>639024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11888" sha1="rsdzea4j60bodduhnev4yyz668l5561" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''yurmoq'''

== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|YUR- ’bir joydan boshqa bir joyga harakatlan-’. {{misol|Men ana u soʻqmoqdan yursam ham boʻladi.|Abdulla Qahhor}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli yorï— tarzida tala&amp;lt;ffuz qilingan (ПДП, 389; DS, 274), keyinroq yurï- shaklida (Devon, III, 96), shuningdek yüri-, yürü- shakllarida ham (ДС, 286) talaffuz qilingan, soʻngra soʻz oxiridagi unli talaffuz qilinmay qoʻygan: yorï— &amp;gt;&amp;nbsp;yurï— &amp;gt;&amp;nbsp;yur-.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Qadam tashlab olgʻa bosmoq, qadamlab jilmoq. {{misol|Tez {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Sekin {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Oqsab {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Ot {{ajrat|yur}}may turaverdi.}} {{misol|Yurgan - daryo, oʻtirgan - boʻyra.|Maqol}} {{misol|Kampir {{ajrat|yur}}ganda, hech qanaqa ovoz chiqmasdi.. Oyogʻi xuddi pardek yerga beozor tegardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ota}} {{misol|Men ana u soʻqmoqdan {{ajrat|yur}}sam ham boʻladi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} {{misol|Chol ot jilovini siltadi. Otlar {{ajrat|yur}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Maʼlum yoʻnalishda harakat qilmoq, bir joydan boshqa joyga jilmoq, bormoq yoki ketmoq (asosan transport vositasi haqida). {{misol|Mashina chap tomonga {{ajrat|yur}}di.}} {{misol|Traktor bedazorga qarab {{ajrat|yur}}di.}} {{misol|Katta arava qay yoʻldan {{ajrat|yur}}sa, kichik arava ham shu yoʻldan {{ajrat|yur}}adi.|Maqol}} {{misol|Shaharda koʻnkani ilgari ot surgar edi. Mana endi koʻnka otsiz {{ajrat|yur}}ibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Poyezd bir necha soat yoʻl {{ajrat|yur}}gandan keyin ana shunday bekatchalardan biriga kelib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Umuman, bir joydan jilmoq, siljimoq (suzmoq, sudralmoq, oʻrmalamoq va sh.k.). {{misol|Hovuzchada oʻntacha baliq {{ajrat|yur}}ipti.}} {{misol|Dasturxon ustida chumoli {{ajrat|yur}}ipti.}} {{misol|Qurt novdadan {{ajrat|yur}}ib, gulga yetdi.}}
#Kezish, aylanish, sayohat va shu kabilarda boʻlmoq. {{misol|Shaharma-shahar {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Eshikma-eshik {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Yoʻl bilmasang, yoʻl soʻragin {{ajrat|yur}}gandan, Gap bilmasang, gap soʻragin bilgandan.|N. Nazarov|Zamon}} {{misol|Andijonning suvin ichganmon, Sharbat desam, qilmayman xato. Paxtazorin kezganman rosa, Qirlarida {{ajrat|yur}}ganman hatto!|Yo. Mirzo}}
#Hayot kechirmoq, yashamoq. {{misol|Jiyanim uch yil biznikida {{ajrat|yur}}di. Ruslar orasida {{ajrat|yur}}ib, til oʻrgandim.}} {{misol|Jamoa sizning bu yoqlarda {{ajrat|yur}}ganingizni hali bilmaydi [dedi Sharofat Sidiqjonga].|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|[Mirzakarimboy:] Yoshim yetmishda. Ellik yil mol qaygʻusida {{ajrat|yur}}dim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Men Toshkentda {{ajrat|yur}}arman, ammo koʻz oʻngimda sizning haykalingiz!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Ish-faoliyat va shu kabilarda birga boʻlmoq. {{misol|Yomon bilan {{ajrat|yur}}dim - qoldim uyatga, Yaxshi bilan {{ajrat|yur}}dim - yetdim murodga.|Maqol}} {{misol|Nodon bilan {{ajrat|yur}}ma, nomusingni bukma.|Maqol}} {{misol|Birga ishlaydi, birga {{ajrat|yur}}adi, birga turadi; bir-biriga juda munosib.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Men dalada har kuni qizlar, kelinchaklar orasida {{ajrat|yur}}ardim. Yosh boʻlsam ham, sevganim bor edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Qatnamoq. {{misol|Markazdan qishlogʻimizga avtobus {{ajrat|yur}}adi.}}
#Davom etmoq (oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holatda). {{misol|Eson-omon {{ajrat|yur}}ibsizlarmi?}} {{misol|Siz shu yoʻsinda {{ajrat|yur}}a bersangiz, erta-indin oʻgʻildan ajralasiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Maʼrifatxon voqeasini eshitganidan beri uning qabrini ziyorat qilish niyatida {{ajrat|yur}}gan edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} {{misol|Xomidning bunday ishlari bor ekanidan xabarsiz {{ajrat|yur}}ganimizga hayron qolaman.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Shaxmat, qarta, domino kabi oʻyinlarda oʻz navbatida, navbati kelganda harakat qilmoq, oʻynamoq; yurish qilmoq. {{misol|Piyodadan {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Tuzni {{ajrat|yur}}moq.}}
#Harakatga kelmoq, ishlab turmoq, ishlamoq (mexanizmlar haqida). {{misol|Soatim yaxshi {{ajrat|yur}}yapti. Mashina kechgacha {{ajrat|yur}}ib turdi. shsh Ha, aytganday, bu orada.. &quot;traktor choʻchqaning yogʻi bilan {{ajrat|yur}}ar emish&quot;, &quot;goʻristondan tovush chiqipti&quot;, degan gaplar chiqib qoldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#{{s. t.|uz}} Suygan yor bilan vaqt oʻtkazmoq, yaqin munosabatda boʻlmoq. {{misol|[Dilnavoz:] Oʻsha kuni Joʻraning {{ajrat|yur}}adigan qizi Bibigul mening atlas koʻylagim bilan havorang durrachamni olgan edi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Bir tomchi qon}} {{misol|Bilasiz-ku, ish koʻp. Har xil majlislar ham koʻp. Shular bilan {{ajrat|yur}}sam, u meni xotinlar bilan {{ajrat|yur}}gan, dvb gumon qiladi.}} Oydin, Koʻngli toʻldimi, yaxshi yigit. {{misol|Ayt, qachondan buyon {{ajrat|yur}}ding.. Tigʻi parronga uchragur! Yoʻlchi bilan qachon topishding?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Rozi boʻlmoq, koʻnmoq, unamoq. {{misol|U birovning aytganiga {{ajrat|yur}}adigan odammas.}} {{misol|Toʻgʻri, ixtiyor oʻzlarida, lekin sizga maslahat soladilar, maslahatingizga {{ajrat|yur}}adilar-da, yaxshi maslahat bersangiz, {{ajrat|yur}}maydilarmi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oz boʻlsa ham, peshona terim bilan topaman, suqtoylik, moʻltonilikka sira {{ajrat|yur}}mayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Yoʻliga yurmoq''' - birovning aytganini qilmoq, aytganini bajo keltirmoq. {{misol|Nurmatjon, &quot;Bu ochiq ayollardan chiqqan gap, qiz shularning yoʻliga {{ajrat|yur}}gan boʻlsa, jazosini tortsin&quot;, deb joʻrttaga ikkinchi ogʻiz ochmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qizlar}} {{misol|Yomen boiatgan yoʻlga {{ajrat|yur}}asan, yo joningdan umidingni uzasan.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}
#Yoyilib ketmoq, yoyilmoq; tarqalmoq (gap-soʻz, xabar haqida). {{misol|El ogʻzida {{ajrat|yur}}gan mish-mishlar. sht &quot;Kechadan beri bir yarim mingi qirilgan!&quot; degan xabar {{ajrat|yur}}ib ketdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#{{koʻm.}} {{fl.}} {{vzf.}} '''-(i)b''' qoʻshimchali ravishdoshga birikib, harakatning davomiyligini bildiradi. {{misol|Tomosha qilib {{ajrat|yur}}moq. Nima qilib {{ajrat|yur}}ibsiz? Men oʻgʻlimni axtarib {{ajrat|yur}}ibman.}} {{misol|Nizomiddinovning qoʻlidagi papirosidan sizib chiqayotgan tutun uy ichida halqa-halqa boʻlib suzib {{ajrat|yur}}ibdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}
#(''3-sh.'' {{buyr.m.}} ''shaklida'' - '''yur''') Biror tomonga joʻnash, ketishga undashni bildiradi. {{misol|{{ajrat|Yur}}, kech qolamiz!}} {{misol|Ha, barakalla, jumboq oʻsha yerda yechiladi, {{ajrat|yur}}inglar!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Bosh koʻtarib yurmoq''' - {{q.}} [[bosh]].

=== Sinonimlari ===
[[oyoqlamoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЮРМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}

*{{en}}: [[walk]]
*{{tr}}: [[yürümek]]
*{{tyv}}: [[чоруур]]
*{{kjh}}: [[чӧрерге]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''yurmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[ходить]], [[идти]]; {{tarjmisoli|piyoda yurmoq }} идти пешком; {{tarjmisoli|tez yurmoq}}  быстро идти; {{tarjmisoli|oldinma-ketin yurmoq}}  ходить гуськом, идти друг за другом; '''soatim toʻgʻri yuradi '''мои часы идут верно; '''yurib-yurib, tangadek joyni oladi '''{{izoh|загадка }}походит-походит, а займёт место с монету ({{izoh|посох}});&lt;br /&gt;
'''2 '''[[ходить]], [[двигаться]]; [[ездить]]; [[курсировать]]; '''mashina chap tomonga yurdi '''автомашина поехала налево; '''katta arava qay yoʻldan yursa, kichik arava ham shu yoʻldan yuradi '''{{izoh|посл}}. по какой дороге едет большая арба, по той едет и маленькая;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[двигаться]], [[передвигаться]] ({{izoh|любым способом - плавая, прыгая, ползком и т. п}}.); '''hovuzchada oʻntacha baliq yuribdi '''в бассейне плавают около десяти рыбок; '''qurt novdadan yurib gulga yetdi '''гусеница по ветке доползла до цветка;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[ходить]], [[делать]] [[ход]] ({{izoh|в игре}}); {{tarjmisoli|tuzdan yurmoq}}  ходить с туза; {{tarjmisoli|piyoda bilan yursa yurmoq yutqizadi }} если он сделает ход пешкой - проиграет;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[ездить]], [[ехать]]; [[путешествовать]]; {{tarjmisoli|otda yurmoq }} ездить верхом; '''yomon otda yurguncha, yayov yurgan yaxshiroq '''{{izoh|посл}}. лучше ходить пешком, чем ездить на плохой лошади; {{tarjmisoli|poyezdda yurmoq}}  ехать поездом;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[бывать]] [[вместе]], [[общаться]] ({{izoh|с кем-л}}.); [[находиться]] [[вместе]]; '''birga yurib, birga turmoq '''везде быть вместе ({{izoh|с кем-л}}.); '''yomon bilan yurma! '''не общайся с негодяем!; '''yaxshi bilan yurdim - yetdim murodga, yomon bilan yurdim - qoldim uyatga '''{{izoh|см}}. '''[[yetmoq]] 2'''; '''biznikida yura tur '''поживи пока у нас, поживи-ка у нас;&lt;br /&gt;
'''7 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-i(b]]) '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и означает}}; а) {{izoh|длительность, постоянство действия, занятия чем-л}}.; {{tarjmisoli|leksiya oʻqib yurmoq}}  читать лекции ({{izoh|регулярно, постоянно}}); б) {{izoh|что действие происходит в настоящее время}}; '''siz nima ish qilib yuribsiz?''' чем вы занимаетесь ({{izoh|в настоящее время, теперь}})?; '''samolyot uchib yuribdi '''самолёт летит ({{izoh|сейчас}}); '''men uni axtarib yuribma '''я его ищу, разыскиваю;&lt;br /&gt;
'''8 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''yurib bormoq '''пройти; дойти; идти ({{izoh|пешком}}); сходить ({{izoh|пешком}}); '''yurib kelmoq '''прийти ({{izoh|пешком}}); '''yurib ketmoq '''идти ({{izoh|пешком}}); '''bola yurib ketdi '''ребёнок начал ходить; '''soat yurib ketdi '''часы пошли; '''motor yurib ketdi '''мотор заработал; '''yurib turmoq '''идти, ходить, курсировать, работать ({{izoh|регулярно, без перерыва}}); {{tarjmisoli|* soʻzga yurmoq }} 1)слушаться, подчиняться; 2) сговариваться;''' u mening soʻzimga yurmaydi '''1) он меня не слушается, он мне не подчиняется; 2) я с ним (никак) не сговорюсь; {{tarjmisoli|harom-harish ishlarga yurmoq}}  равратничать; {{tarjmisoli|toʻgʻri yurmoq}}  жить честно, по-честному; {{tarjmisoli|sayoq yurmoq}}  развратничать, сбиваться с пути истинного.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>rsdzea4j60bodduhnev4yyz668l5561</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>pul</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9564</id>
    <revision>
      <id>639016</id>
      <parentid>638801</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T04:15:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>639016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7929" sha1="gefdngo1sv8qec1ivfw33az9914s907" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''pul'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''PUL''' Bu ot asli yunoncha boʻlib, 'tiyin' maʼnosini anglatadi ({{ССТТН}},1,322), shu maʼnosi bilan fors, tojik tillariga, ulardan oʻzbek tiliga olingan (G1RS, 98: {{ТжРС}}, 312; {{OʻTIL}}, I, 606). Keyinchadik bu ot 'maʼlum qiymat belgilanib, metadl va qogʻozdan maxsus shaklda
tayyorlanib, olish, sotishda ishlatiladigan muomala birligi' maʼnosini anglatish uchun ishlatilgan. Bu otdan oʻzbek tilida pulla- feʼli yasalgan.}}

Forschadan [[پول]] - pul, aqcha; baliq tangasi.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi I ===
#Oldi-sotdi yoki toʻlov muomalalarida narx, baho, qiymat oʻlchovi boʻlgan metall yoki qogʻoz belgi; aqcha. {{misol|Qogʻoz {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Tanga {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Naqd {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Pul maydalamoq.}} {{misol|Pul boʻlsa, changalda shoʻrva.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Pul}}i kuygan qalampir chaynar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Sidiqjon.. kechki payt koʻchaga chiqmoqchi boʻlgan edi, Anzirat xola, uning {{ajrat|pul}}i yoʻqligini bilganday, soch oldirgani {{ajrat|pul}} berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Yoʻlkiraga {{ajrat|pul}}imiz, piyoda qaytishga ilojimiz boʻlmaganidan qolib ketdik.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|[Sanavbar Xayrinisoga:] Sizga ham gapiraman, {{ajrat|pul}} uchun imoni va qizini sotadigan otamga ham gapiraveraman.|[[w:Hamza|Hamza]]|Tuhmatchilar jazosi}}&lt;br/&gt;'''Pul boʻlmoq''' - pulga almashinmoq, sotilmoq. {{misol|Narsa sotsang, {{ajrat|pul}} boʻladi, Erta-indin kul boʻladi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}&lt;br/&gt;'''Pul qilmoq''' - 1) pul hisobiga bermoq, sotmoq, pullamoq. {{misol|Uyni bezashdan boshqa narsaga yaramaydigan asboblarni yigʻishtirdim, barini sotib {{ajrat|pul}} qildim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) ishlab yoki boshqa yoʻl bilan pulni qoʻlga kiritmoq, pul toʻplamoq. &lt;br/&gt;'''Pul'''('''ning''') '''qadrsizlanishi''' - {{q.}} [[inflyatsiya]]. {{misol|{{ajrat|Pul}}ning qadrsizlanishi surʼatlari muntazam ravishda va izchillik bilan pasayib bormoqda.|Gazetadan}}
#Sarmoya, mablagʻ. {{misol|Qurilishga {{ajrat|pul}} ajratmoq.}} {{misol|Pulchi? Pul ham tugʻadi. Juda koʻp tugʻadi, tez tugʻadi, ayniqsa, bu zamonda {{ajrat|pul}} sertuxum boʻlib ketgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Nuqul {{ajrat|pul}} va foyda ketidan quvsak-da, ammo odamlarimiz ruhan qashshoq boʻlib qolishsa, bunday jamiyatning hech kimga keragi yoʻq.|Gazetadan}}
#{{s. t.|uz}} Ish haqi; maosh. {{misol|Qorovul {{ajrat|pul}}i.}} {{misol|Bugun {{ajrat|pul}} oladigan kunimiz.}}
#{{esk.|uz}} Baʼzi yerlarda yarim tiyinga, baʼzi yerlarda bir tiyinga teng boʻlgan pul oʻlchov birligi va shu qiymatdagi mayda pulning oʻzi. {{misol|Narx bilib kelgan bolaga yigirma {{ajrat|pul}} berib, orqasi kuymaganini olish sharti bilan nonga yubordi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Yiqitgan bolalarga ikki {{ajrat|pul}}dan sovrin berib tomosha qilib yotgan ikki boyning biri shu - Niyozmat hoji boʻlib, hajdan yangi kelgan yillari edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Bir''' (''yoki'' '''ikki''', '''uch''') '''pul''' - 1) bir yoki ikki, uch tiyin. {{misol|Bir {{ajrat|pul}} berib yigʻlatdim, ming {{ajrat|pul}} berib tindirdim.|Maqol}} 2) hech narsaga arzimaydigan, ahamiyatsiz, bir tiyinga ham qimmat. {{misol|Bu gaplar unga bir {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Hamma unga bir {{ajrat|pul}}.}} {{misol|Joʻraboyev Yusufiyning dalillarini bir {{ajrat|pul}} qiladigan maqola yozibdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} {{misol|Turdi gʻilay olti yillik toat-ibodatini bir {{ajrat|pul}} qildi.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}}
#Afgʻonistonning asosiy pul birligi - afgʻoniyning yuzdan bir ulushiga teng mayda pul, tanga.&lt;br/&gt;'''Pulga chaqmoq''' - {{q.}} [[chaqmoq]] I.&lt;br/&gt;'''Pulni pul bilan oʻynamoq''' - {{dagʻl.}} mehnat qilmay osonlik bilan pul topib, bebiliska sarf qilmoq, uncha-muncha pulni nazarga olmaslik.&lt;br/&gt;'''Pulining sassigʻiga yotolmaydi''' - {{s. t.|uz}} Juda boy, puldor odam haqida aytiladigan ibora.

=== Sinonimlari ===
[[yarmoq]], [[aqcha]].

=== Antonimlari ===

=== Etimologiyasi II ===
Forschadan - koʻprik

=== Maʼnosi II ===
{{esk.}} {{kt.}} {{ayn.}} [[koʻprik]].&lt;br/&gt;'''Puli sirot''' - {{q.}} [[sirot]].

{{OʻTIL|ПУЛ}}
== Tarjimalari ==

{{-trans-|pul|
*{{tyv}}: [[акша]]
*{{ug}}: [[پۇل]]
*{{kjh}}: [[ахча]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;pul I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[деньга]]; {{tarjmisoli|naqd pul }} наличные деньги; {{tarjmisoli|mol naqd pulga sotiladi }} товар продаётся за наличные деньги, за наличный расчёт; {{tarjmisoli|bu narsa pulga kelgan }} эта вещь стоит денег ({{izoh|т. е. не даром досталась}}); {{tarjmisoli|pul qilmoq }} 1) копить деньги; делать (наживать) деньги; 2) сбывать, продавать ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|pul ishlamoq }} зарабатывать деньги; {{tarjmisoli|pul yigʻmoq }} копить, накапливать деньги; {{tarjmisoli|pulni omonat kassada saqlamoq }} хранить деньги в сберегательной кассе; {{tarjmisoli|pul boʻldi - kul boʻldi }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. превратилось в деньги, значит превратилось в золу) что продано, то пропало; {{tarjmisoli|pulni pul bilan oʻynaydi }} ({{izoh|букв}}. он играет на деньги деньгами) у него всегда много денег; он человек денежный; у него денег куры не клюют; '''pulning sassigʻiga yotolmaydi '''({{izoh|букв}}. от денежного зловония он не может лежать) у него денег куры не клюют; {{tarjmisoli|puli bor }} имущий; богач; {{tarjmisoli|puli yoʻq }} неимущий; бедняк; {{tarjmisoli|pul boʻlsa, changalda shoʻrva }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. при деньгах и на вилах суп сваришь) с деньгами можно всё сделать; {{tarjmisoli|pul zamburning nishini qaytarar }} {{izoh|посл}}. деньги и жало шмеля отвратят (остановят); {{tarjmisoli|puli borning yuzi bor }} {{izoh|посл}}. у имущего и авторитет; {{tarjmisoli|puli borlar yoʻrgʻa-yoʻrgʻa, puli yoʻqlar zoʻrgʻa-zoʻrgʻa }} {{izoh|посл}}. имущие иноходью ({{izoh|скачут}}), а неимущие кое-как ({{izoh|плетутся}});&lt;br /&gt;
'''2 '''грош, самая мелкая монета; {{tarjmisoli|bir pul }} {{izoh|обл}}. полкопейки; {{tarjmisoli|uch pul }} копейка; {{tarjmisoli|toʻqqiz pul }} три копейки; {{tarjmisoli|bu narsa bir pulga qimmat }} ({{izoh|или '''}}[[arzimaydi]]''') [[эта]] [[вещь]] [[ни]] [[гроша]] [[нестоит]]; [[этой]] [[вещи]] [[грош]] [[цена]]; {{tarjmisoli|uning butun harakatlari bir pul boʻldi }} все его старания (хлопоты) пошли насмарку.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''pul II'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст. книжн}}. {{tarjmisoli|&lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[koʻprik]]; puli sirot }} {{izoh|см}}. '''[[sirot]]'''.&lt;br /&gt;
}}
{{-az-}}
{{az-ism}}
===Etimologiya===
Dan ozarbayjoncha ''[[پول]]'' (pūl).
{{-da-}}
{{da-verb}}
{{-en-}}
{{en-ism}}
===Anagram===
* [[PLU#Ingliz|PLU]]

{{-crh-}}
{{crh-ism}}
{{crh-lotin-ism|nıñ|ğa|nı|da|dan}}

{{-nl-}}
===Talaffuz===
* {{audio|Nl-pul.ogg|Audio|lang=nl}}
{{nl-ism}}

{{-vo-}}
{{vo-ism}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>gefdngo1sv8qec1ivfw33az9914s907</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>argʻuvon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13661</id>
    <revision>
      <id>639012</id>
      <parentid>603566</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T03:59:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>639012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1542" sha1="2hx4q32or61x08i8yy1qk69qj29rsw1" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
&lt;!--
ARGʻUVON [f. olj^jl] 1 Yogʻoch oʻymakorligida ishlatiladigan, bahorda ochiladigan qirmizi gulli bir daraxt (burchoqdoshlar oilasiga mansub daraxtlar turkumi). Ibodilla.. otni bino oldidagi qator argʻuvon daraxtlarining biriga bogʻlab qoʻydi. H. Gʻulom, Mashʼal.
2 Shu daraxtning guliga oʻxshash, qirmizi rang. Argʻuvon yuz. Argʻuvon shafaq. n Yuzlaring olmadek yonar, gʻunchai argʻuvonmusan. Mashrab.
--&gt;
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''ar-gʻu-von'''
== Aytilishi ==
[Ar-ghu-von]

== Etimologiyasi ==
:''[[w:Fors tili|f.]] ''olj^jl
[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]
== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yogʻoch oʻymakorligida ishlatiladigan, bahorda ochiladigan qirmizi gulli bir daraxt (burchoqdoshlar oilasiga mansub daraxtlar turkumi). {{misol|Ibodilla.. otni bino oldidagi qator {{ajrat|argʻuvon}} daraxtlarining biriga bogʻlab qoʻydi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}
#Shu daraxtning guliga oʻxshash, qirmizi rang. {{misol|{{ajrat|Argʻuvon }}yuz.}} {{misol|{{ajrat|Argʻuvon }}shafaq.}} {{misol|Yuzlaring olmadek yonar, gʻunchai {{ajrat|argʻuvon}}musan.|[[w:Mashrab|Mashrab]]}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL}}
== Tarjimalari ==

'''argʻuvon'''
*{{az}}: [[allıq]]
*{{en}}: [[crimson]]
*{{es}}: [[carmesí]]
*{{tr}}: [[kıpkırmızı]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[argʻuvon]]&lt;/br&gt;
1 &lt;/b&gt;[[иудино]] [[дерево]];&lt;/br&gt;
&lt;b&gt;2 &lt;/b&gt;[[пунцовый]], [[пурпурный]].&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>2hx4q32or61x08i8yy1qk69qj29rsw1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639013</id>
      <parentid>639012</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T04:00:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>639013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1553" sha1="p1l5wb0caomlksacipc6tpsfz31d33j" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
&lt;!--
ARGʻUVON [f. olj^jl] 1 Yogʻoch oʻymakorligida ishlatiladigan, bahorda ochiladigan qirmizi gulli bir daraxt (burchoqdoshlar oilasiga mansub daraxtlar turkumi). Ibodilla.. otni bino oldidagi qator argʻuvon daraxtlarining biriga bogʻlab qoʻydi. H. Gʻulom, Mashʼal.
2 Shu daraxtning guliga oʻxshash, qirmizi rang. Argʻuvon yuz. Argʻuvon shafaq. n Yuzlaring olmadek yonar, gʻunchai argʻuvonmusan. Mashrab.
--&gt;
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''ar-gʻu-von'''
== Aytilishi ==
[Ar-ghu-von]

== Etimologiyasi ==
:''[[w:Fors tili|f.]] ''olj^jl
[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]
== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yogʻoch oʻymakorligida ishlatiladigan, bahorda ochiladigan qirmizi gulli bir daraxt (burchoqdoshlar oilasiga mansub daraxtlar turkumi). {{misol|Ibodilla.. otni bino oldidagi qator {{ajrat|argʻuvon}} daraxtlarining biriga bogʻlab qoʻydi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}
#Shu daraxtning guliga oʻxshash, qirmizi rang. {{misol|{{ajrat|Argʻuvon }}yuz.}} {{misol|{{ajrat|Argʻuvon }}shafaq.}} {{misol|Yuzlaring olmadek yonar, gʻunchai {{ajrat|argʻuvon}}musan.|[[w:Mashrab|Mashrab]]}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL}}
== Tarjimalari ==

{{-trans-|arg‘uvon|
*{{az}}: [[allıq]]
*{{en}}: [[crimson]]
*{{es}}: [[carmesí]]
*{{tr}}: [[kıpkırmızı]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[argʻuvon]]&lt;/br&gt;
1 &lt;/b&gt;[[иудино]] [[дерево]];&lt;/br&gt;
&lt;b&gt;2 &lt;/b&gt;[[пунцовый]], [[пурпурный]].&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>p1l5wb0caomlksacipc6tpsfz31d33j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639014</id>
      <parentid>639013</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T04:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aytilishi */</comment>
      <origin>639014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1540" sha1="qi7rf66a1x8j7gj557xt4vzip90igmz" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
&lt;!--
ARGʻUVON [f. olj^jl] 1 Yogʻoch oʻymakorligida ishlatiladigan, bahorda ochiladigan qirmizi gulli bir daraxt (burchoqdoshlar oilasiga mansub daraxtlar turkumi). Ibodilla.. otni bino oldidagi qator argʻuvon daraxtlarining biriga bogʻlab qoʻydi. H. Gʻulom, Mashʼal.
2 Shu daraxtning guliga oʻxshash, qirmizi rang. Argʻuvon yuz. Argʻuvon shafaq. n Yuzlaring olmadek yonar, gʻunchai argʻuvonmusan. Mashrab.
--&gt;
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''ar-gʻu-von'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
:''[[w:Fors tili|f.]] ''olj^jl
[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]
== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yogʻoch oʻymakorligida ishlatiladigan, bahorda ochiladigan qirmizi gulli bir daraxt (burchoqdoshlar oilasiga mansub daraxtlar turkumi). {{misol|Ibodilla.. otni bino oldidagi qator {{ajrat|argʻuvon}} daraxtlarining biriga bogʻlab qoʻydi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}
#Shu daraxtning guliga oʻxshash, qirmizi rang. {{misol|{{ajrat|Argʻuvon }}yuz.}} {{misol|{{ajrat|Argʻuvon }}shafaq.}} {{misol|Yuzlaring olmadek yonar, gʻunchai {{ajrat|argʻuvon}}musan.|[[w:Mashrab|Mashrab]]}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL}}
== Tarjimalari ==

{{-trans-|arg‘uvon|
*{{az}}: [[allıq]]
*{{en}}: [[crimson]]
*{{es}}: [[carmesí]]
*{{tr}}: [[kıpkırmızı]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[argʻuvon]]&lt;/br&gt;
1 &lt;/b&gt;[[иудино]] [[дерево]];&lt;/br&gt;
&lt;b&gt;2 &lt;/b&gt;[[пунцовый]], [[пурпурный]].&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>qi7rf66a1x8j7gj557xt4vzip90igmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>qora</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13960</id>
    <revision>
      <id>638993</id>
      <parentid>638990</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T12:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14880" sha1="l7dugb8bi1zx83ti2d3lbyztmzffqys" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qo-ra'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|QORA 'koʻmir tusidagi'; ’eng toʻq rang'. Laganlar boʻshayozganda eishkdan sersavlat bir h o r a odam kirib keldi (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni va boshqa bir necha maʼnoni anglatgan bu sifat asli qara tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 240; DS, 422; ПДП, 411); oʻzbek tilida birinchi boʻgʻindagi a unlisi â unlisiga, ikkinchi boʻgʻindagi a unlisi ä unlisiga almashgan: qara &amp;gt;&amp;nbsp;qârä.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Rang-tusi mavjud ranglarning barchasidan toʻq; qozonkuya, koʻmir tusidagi; {{zid.}} [[oq]]. {{misol|{{ajrat|Qora}} qozon.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} soch.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} koʻz.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} siyoh.}} {{misol|Moʻttixon.. bugʻdoyrang, {{ajrat|qora}} qosh ayol edi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Chayla qamishlari allaqachon yonib bitib, yogʻochlarigina {{ajrat|qora}} koʻmir boʻlib, chars-chars qilib tutab yotardi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}
#Shu tusga moyil toʻq rangli; qoramtir. {{misol|Qora non.}} {{misol|Qora gilos.}} {{misol|Qora tuproq.}} {{misol|Qora bulut.}} {{misol|Nimqorongʻida ruxsoridagi noʻxatdek {{ajrat|qora}} xolini aniq koʻrdi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Qorani {{ajrat|qora}} demanglar, Qoraning ori keladi. Qora mayiz yeganda, Qandday shirin keladi.|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|Mulla Obid boʻlsa, aftiga {{ajrat|qora}} balchiq sachratib, oʻzining mashhur ketmoni bilan ish koʻradi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}
#Is, qurum bosgan, qoraygan yoki oqlanmagan, pardozlanmagan. {{misol|Qora uy.}} {{misol|Dolonning oʻng tarafidagi kichik {{ajrat|qora}} hujrada Polvonning ota-onasi va bobolari umr kechirgan.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Qorongʻi; nursiz, ziyosiz; {{zid.}} [[yorugʻ]]. {{misol|Bu kungi kech Otabek bilan Homidning hayot va mamot masalalarini oʻzining {{ajrat|qora}} quchogʻiga olgan qorongʻi bir tun edi..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Demak, yuzimning bir tomoni kundek yorugʻ-u, bir tomoni tundek {{ajrat|qora}} ekan.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Uch qadrdon, uch opa-singil Zulmat quchgan {{ajrat|qora}} oʻrmonda.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Qaqnus}}
#Shaxmat, shashka kabi oʻyinlarda oqqa zid donalar va shu donalar bilan oʻynovchi tomon. {{misol|{{ajrat|Qora}} bilan oʻynamoq.}} {{misol|{{ajrat|Qora}}lar yutdi.}}
#{{ot|uz}} Qora yoki qoraga moyil narsa (kiyim, mato {{va sh.k.}}). {{misol|Bayroqlarga {{ajrat|qora}} tutmoq (taqmoq), Qozonga yaqin yursang, {{ajrat|qora}}si yuqar..|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Keng qiiiyuqni partizanning Motami qoplab oldi: {{ajrat|Qora}} taqdi har bilak.|[[w:A. Umariy|A. Umariy]]}}
#{{ot|uz}} Biror narsaning uzoqdan yoki qorongʻidan koʻzga tashlanuvchi aksi, ifodasi; sharpa. {{misol|Oppoq qorda odamlarning {{ajrat|qora}}si yelib-yugurardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Mashina yorugʻidan ham talvasaga tushib, oldinda chopib borayotgan jayran {{ajrat|qora}}siga koʻzi tushib, yuragi hapriqibketdi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} {{misol|Koʻp oʻtmay havo burchida azamat havo laynerining {{ajrat|qora}}si koʻrindi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Jimjitlik}}
#{{ot|uz}} Moʻljalga olingan yoki olinadigan narsa, nishon; moʻljal. {{misol|{{ajrat|Qora}}ga olmoq.}} {{misol|Birinchi otgan yoy {{ajrat|qora}}dan bir quloch yuqori ketdi.|[[w:Latifalar|&quot;Latifalar&quot;]]}} {{misol|Mergan boʻlsang, oʻshal ogʻochni {{ajrat|qora}}ga olib otgʻil.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Oʻtror}}

'''9 '''{{koʻchma|uz}} Umuman, salbiy belgini, salbiy belgiga egalikni bildiradi; yomon. {{misol|Qora niyat.}} {{misol|Qora kuchlar.}} {{misol|Kechirasiz, men shiringina bazmingizni {{ajrat|qora}} xabar bilan muzlatib qoʻydim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Paranji qursin, meni shunday {{ajrat|qora}} kunlarga soldi.|[[w:Hamza|Hamza]]|Paranji sirlari}} {{misol|Kalladan {{ajrat|qora}} xayollarni quvish kerak, tushkunlik - eng yomon dushman.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}} {{misol|Shu gap bilan boshqalar Qoldi yer chizib. Dora, shum tilayutri Har yonni kezib.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}

'''10 '''''ot koʻchma'' Notoʻgʻri, yomon, yaramas narsa, ish. {{misol|Aroqning oʻzi oq, qilmishi - {{ajrat|qora}}.|[[w:Qanotli soʻzlar|&quot;Qanotli soʻzlar&quot;]]}}. {{misol|Gulnor endi man tortmadi. Sof nomusiga otilgan {{ajrat|qora}}ni butunlay yuvib tashlashga jazm qildi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Akangizga {{ajrat|qora}} yuqtirmaslik uchun Oʻktamni ham oqlayapsizmi endi? |[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Koʻzlar}}

11 Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, ular anglatgan narsaga xos belgi-xolatning kuchli darajasini bildiradi. ''Dora sovuq. Dora qon yigʻlatmoq. shsh Dora qishda toʻy qilmay, Battar boʻlgur nokas gov..'' A. Oripov, Yillar armoni. {{misol|Nima qiladi oʻzini {{ajrat|qora}} qiynoqqa solib?!|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Tugʻilish}}. {{misol|Shundan keyin.. terlab-pishib, {{ajrat|qora}} terga tushib ketdi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}.

'''12 '''''koʻchma esk.'' Maʼlum miqdordagi yaxlit summa. {{misol|Bir {{ajrat|qora}} choʻzsak, kifoya deboʻylayman, ozmi, ming soʻlkavoy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Ulugʻ yoʻl}}.

:Ichi ''(yoki'' dili, koʻngli, yuragi) qora Oʻz-ganing muvaffaqiyatini koʻrolmaydigan; yaxshilik, muvaffaqiyat tilamaydigan. {{misol|Dili {{ajrat|qora}}ning qilmishi}} — ''qiyiqlik.'' Maqol. n {{misol|E-e-e, bu ham boylar singari oʻz nafsini oʻy-laydigan, ichi {{ajrat|qora}} odam ekan-da!|[[w:H. Tur-sunqulov|H. Tur-sunqulov]]|Hayotim qissasi}}. Yuzi ''(yoki'' beti) qora ''q.'' yuz I. Qora yer boʻlmoq ''salb.'' Oʻlmoq, yerga kirmoq. {{misol|Kimsanoy u yoqda, kuyov boʻlmay {{ajrat|qora}} yer boʻlgur na oʻligini koʻrsatadi, na tirigini.|[[w:A. Qaxxor|A. Qaxxor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Qora kiymoq Aza, motam libosini kiymoq (qora, koʻk kabi qora va qoraga moyil kiyim haqida). {{misol|Yusufbek hoji xatmi qurʼon qilib, yurtga osh berdi. Oʻzbek oyim {{ajrat|qora}} kiyib, taʼziya ochdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Qora kursi ''(yoki'' stul) ''q.'' kursi. ''Dora kursiga oʻtirayotgan jinoyatchiga oʻxshab qol-ganidan, yuzlari lovumab ketdi.'' Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. {{misol|Unda [cypamdaj {{ajrat|qora}} stulda hukm qilingan gunohkorlar oʻti-rardi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. Qora mehnat ''(yoki'' ish) Mahorat, malaka talab etmaydigan, oddiy, Xatto maʼlum darajada iflosligi boʻlgan mehnat, ish. {{misol|Manglayimizga bitilgani shu {{ajrat|qora}} mehnat ekan, netamiz.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻ-lik}}. {{misol|..oʻquv haqi jamgʻarish uchun har qanday ogʻir, {{ajrat|qora}} mehnatdan hazar qilmadim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Hyp qidirib}}. {{misol|-Tortinma, Komiljon, — dedi u jiddiy, — {{ajrat|qora}} ishga ham tayyorman. |[[w:I. Raxim|I. Raxim]]|Ixlos}}. Qora torgmok, 1) yordam, Ximoya umidida boʻlmoq; oʻziniki (yaqin) bilmoq; orqa qilmoq. {{misol|Men sizni {{ajrat|qora}} tor-tib keldim, Oʻrmonjon aka. Sizdan boshqa hech kimga gapira olmayman.|[[w:A. Qaxxor|A. Qaxxor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Keyin bobomizni {{ajrat|qora}} tortib, bu yerga keldik, xotinliyam boʻldik. |[[w:&quot;Yoshlik&quot;; 2) bir obʼyektni moʻljal qilib olmoq|&quot;Yoshlik&quot;; 2) bir obʼyektni moʻljal qilib olmoq]]|ish-xarakatning boisi deb bilmoq}}. {{misol|Gʻayrati ichiga sigʻmagan jon borki, bari qishloq biqinidagi tepalikni {{ajrat|qora}} tort-gan.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Bekatdagi oquycha}}. Qora xalq ''(yoki'' odam) Madaniyat, maʼrifat, bilim kabilarga ega emas; omi, tushunmagan. ''Dora xalqda tobelik, ikrom, andisha qolurmi..''

:S. Siyoyev, Avaz. {{misol|{{ajrat|Qora}} xalq uni qarsaklar bilan olqishladi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. ''Ogʻayni, men k,ora odamman. Zargar Yodgorbek boshimni ay-lantirgan ekan.'' N. Safarov, Sharq tongi. Qora chaqam yoʻq ''ayn.'' sariq chaqam yoʻq ''k-'' chaqa

:I. ''Ammo yonida kora chaqasi yoʻq odamga bu [sakkiz yuz soʻm]'' — ''jahannamning kilkoʻp-rigiday mudhish narsa.'' Oybek, Tanlangan asarlar. Qora qilmoq 1) ''ayn.'' qora tortmoq. ''Qarindoshlarini kora qshtb, bu yerlarga kelib qolgan;'' 2) {{ayn.}} qoralamoq 4. ''Ular ot izini kora qsh&amp;gt;ib, boʻri uchragan tepalikka borishdi..'' S. Nurov, Narvoy. {{misol|Ular ertalab oʻtgan koʻy suruvlarining izini {{ajrat|qora}} kilib.. tepaliklar osha yurishdi.|[[w:A. Hasanov|A. Hasanov]]|Chiroqlar}} Qorasi oʻchmoq Koʻrinmay ketmoq, yoʻq boʻlmoq. ''Poyezdning korasi oʻchguncha moʻltirab qarab turdim, keyin yigʻlab-yigʻlab, izimga kaytdim.'' S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qorasini koʻr-satmoq Koʻrinish bermoq. {{misol|Polvon bolam-ku, {{ajrat|qora}}sini koʻrsatmay, suvga tushgandek gʻoyib boʻldi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. Qorasini olmoq Qorasini ilgʻamoq, koʻrmoq. {{misol|Kunning oʻzi peshin vaqti boʻlganda, Poygachilar {{ajrat|qora}}sini oladi.|[[w:Alpomish|&quot;Alpomish&quot;]]}}

13 Qora (erkaklar ismi).

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚОРА}}
== Tarjimalari ==

{{uz-adj}}

{{-trans-|qora|
*{{evn}}: [[коӈномо]]
*{{az}}: [[qara]], [[siyah]]
*{{tk}}: [[gara]]
*{{tr}}: [[kara]], [[siyah]]
*{{en}}: [[black]]
*{{ku}}: [[reş]]
*{{udm}}: [[сьӧд]]
*{{sah}}: [[хара]]
*{{cv}}: [[хура]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qora'''&lt;br /&gt;
'''1 '''{{izoh|прям. и перен}}. [[чёрный]]; {{tarjmisoli|qora boʻyoq }} чёрная краска; {{tarjmisoli|qora guruh }} {{izoh|ист}}. {{izoh|полит}}. чёрная сотня; {{tarjmisoli|qora yer }} 1) чернозём; 2) земля под огородами; 3) {{izoh|перен}}. могила; {{tarjmisoli|qora ish }} чёрная работа; {{tarjmisoli|qora ishchi }} чернорабочий; {{tarjmisoli|qora koʻylakchi }} {{izoh|ист}}. чернорубашечник; {{tarjmisoli|qora [[toʻrdan]] [[kelgan]] [[odam]] &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[qorachadan]] [[kelgan]] [[odam]] }} ({{izoh|см}}. '''[[qoracha]]'''); {{tarjmisoli|qoralar }} {{izoh|шахм}}. чёрные; {{tarjmisoli|yurish qoralardan }} ход чёрных; {{tarjmisoli|qora-qura bolalar }} черномазые дети;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[тёмный]] ({{izoh|о цвете}}), [[вороной]] ({{izoh|о масти}}); {{tarjmisoli|qora ot }} вороная лошадь; {{tarjmisoli|qora qizil }} темно-бордовый;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[мрачный]], [[безотрадный]]; {{tarjmisoli|baxti qora }} несчастный, злосчастный;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[преступный]], [[злой]], [[дурной]]; {{tarjmisoli|qora niyatlar }} преступные, злые намерения; '''[[ichi]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻngli]]''') {{tarjmisoli|qora }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qora yurak odam }} 1) завистливый человек; 2) таящий коварные замыслы человек; зложелатель;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[тьма]], [[темень]]; [[чернота]]; {{tarjmisoli|Kechaning tim qorasida yulduzlar yorqin yonadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») В непроглядной тьме ночи ярко горят звёзды;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[тёмное]] [[пятно]]; [[силуэт]], [[очертание]], [[тень]]; {{tarjmisoli|uzoqdan bir kishining qorasi koʻrindi }} вдали показался силуэт человека; {{tarjmisoli|qorasi oʻchdi }} он исчез, скрылся, его не видно; {{tarjmisoli|qorangni oʻchir }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qorangni koʻrsatma }} скройся; уходи, проваливай;&lt;br /&gt;
'''7 '''{{izoh|уст}}. [[мишень]]; {{tarjmisoli|Birinchi otgan yoy qoradan bir quloch yuqori ketdi }} («Афанди») Первая стрела пролетела на сажень выше мишени;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[траур]], [[траурная]] [[одежда]]; {{tarjmisoli|qora kiymoq }} надевать траур; носить траур;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[Кара]] ({{izoh|имя собств. мужское}});&lt;br /&gt;
'''10 '''{{izoh|входит в состав названий ряда животных и растений}}; {{tarjmisoli|qora bosh chumchuq }} снегирь; {{tarjmisoli|qora ilon }} гадюка; {{tarjmisoli|qora koʻza }} овёс Людовика; {{tarjmisoli|qora olaqanot }} шилоклювка; {{tarjmisoli|qora olu }} слива домашняя; {{tarjmisoli|qora saksovul }} чёрный саксаул; {{tarjmisoli|qora sulu }} овсюг пустой; {{tarjmisoli|qora terak }} 1) чёрный тополь; 2) осокорь; {{tarjmisoli|qora tuproq }} чернозём; {{tarjmisoli|qora tut }} шелковица, дающая чёрные плоды; {{tarjmisoli|qora chayir }} пальчатка; {{tarjmisoli|qora chigirtka }} сверчок; {{tarjmisoli|qora chugʻurchuq }} скворец чёрный; {{tarjmisoli|qora shuvoq }} полынь чёрная; {{tarjmisoli|qora ekin }} {{izoh|обл}}. огородные и бахчевые культуры; {{tarjmisoli|qora urganji }} {{izoh|с.-х}}. ургенчская дыня ({{izoh|название сорта дыни}}); '''*''' {{tarjmisoli|koʻz qorasi }} зрачок; {{tarjmisoli|koʻz qora siday saqlamoq }} хранить как зеницу ока; беречь пуще глаза; {{tarjmisoli|oq-qorani tanigan }} ({{izoh|букв}}. отличающий белое от чёрного) бывалый, видавший виды; {{tarjmisoli|yuzi qora }} опозоренный; пристыженный; {{tarjmisoli|soʻraganning bir yuzi qora, bermaganning ikni yuzi qora }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. у просящего одна щека черна, а у того, кто отказывает, обе) просящему позор, а отказавшему - дважды позор; {{tarjmisoli|yuziga qora surtmoq }} клеймить позором; предавать позору; '''[[yurakka]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻngilga]]''') {{tarjmisoli|qora olmoq }} подозревать, заподозрить; {{tarjmisoli|qora kursi }} скамья подсудимых; {{tarjmisoli|qora chaqa }} медная монета; гроши; {{tarjmisoli|yonida qora chaqasi yoʻq }} у него и гроша ломаного нет; {{tarjmisoli|qora chiroq }} коптилка; {{tarjmisoli|qora xalq }} {{izoh|уст}}. чернь, простонародье; {{tarjmisoli|qora xat }} извещение о смерти.&lt;br /&gt;
}}

====Shuningdek qarang====
{{table:colors/uz}}</text>
      <sha1>l7dugb8bi1zx83ti2d3lbyztmzffqys</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638994</id>
      <parentid>638993</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T12:50:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14860" sha1="lnwisjvs6jqpajloy6vkqkmhbzo6sfw" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qo-ra'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|QORA 'koʻmir tusidagi'; ’eng toʻq rang'. Laganlar boʻshayozganda eishkdan sersavlat bir h o r a odam kirib keldi (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni va boshqa bir necha maʼnoni anglatgan bu sifat asli qara tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 240; DS, 422; ПДП, 411); oʻzbek tilida birinchi boʻgʻindagi a unlisi â unlisiga, ikkinchi boʻgʻindagi a unlisi ä unlisiga almashgan: qara &amp;gt;&amp;nbsp;qârä.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Rang-tusi mavjud ranglarning barchasidan toʻq; qozonkuya, koʻmir tusidagi; {{zid.}} [[oq]]. {{misol|{{ajrat|Qora}} qozon.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} soch.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} koʻz.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} siyoh.}} {{misol|Moʻttixon.. bugʻdoyrang, {{ajrat|qora}} qosh ayol edi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Chayla qamishlari allaqachon yonib bitib, yogʻochlarigina {{ajrat|qora}} koʻmir boʻlib, chars-chars qilib tutab yotardi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}
#Shu tusga moyil toʻq rangli; qoramtir. {{misol|Qora non.}} {{misol|Qora gilos.}} {{misol|Qora tuproq.}} {{misol|Qora bulut.}} {{misol|Nimqorongʻida ruxsoridagi noʻxatdek {{ajrat|qora}} xolini aniq koʻrdi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Qorani {{ajrat|qora}} demanglar, Qoraning ori keladi. Qora mayiz yeganda, Qandday shirin keladi.|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|Mulla Obid boʻlsa, aftiga {{ajrat|qora}} balchiq sachratib, oʻzining mashhur ketmoni bilan ish koʻradi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}
#Is, qurum bosgan, qoraygan yoki oqlanmagan, pardozlanmagan. {{misol|Qora uy.}} {{misol|Dolonning oʻng tarafidagi kichik {{ajrat|qora}} hujrada Polvonning ota-onasi va bobolari umr kechirgan.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Qorongʻi; nursiz, ziyosiz; {{zid.}} [[yorugʻ]]. {{misol|Bu kungi kech Otabek bilan Homidning hayot va mamot masalalarini oʻzining {{ajrat|qora}} quchogʻiga olgan qorongʻi bir tun edi..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Demak, yuzimning bir tomoni kundek yorugʻ-u, bir tomoni tundek {{ajrat|qora}} ekan.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Uch qadrdon, uch opa-singil Zulmat quchgan {{ajrat|qora}} oʻrmonda.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Qaqnus}}
#Shaxmat, shashka kabi oʻyinlarda oqqa zid donalar va shu donalar bilan oʻynovchi tomon. {{misol|{{ajrat|Qora}} bilan oʻynamoq.}} {{misol|{{ajrat|Qora}}lar yutdi.}}
#{{ot|uz}} Qora yoki qoraga moyil narsa (kiyim, mato {{va sh.k.}}). {{misol|Bayroqlarga {{ajrat|qora}} tutmoq (taqmoq), Qozonga yaqin yursang, {{ajrat|qora}}si yuqar..|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Keng qiiiyuqni partizanning Motami qoplab oldi: {{ajrat|Qora}} taqdi har bilak.|[[w:A. Umariy|A. Umariy]]}}
#{{ot|uz}} Biror narsaning uzoqdan yoki qorongʻidan koʻzga tashlanuvchi aksi, ifodasi; sharpa. {{misol|Oppoq qorda odamlarning {{ajrat|qora}}si yelib-yugurardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Mashina yorugʻidan ham talvasaga tushib, oldinda chopib borayotgan jayran {{ajrat|qora}}siga koʻzi tushib, yuragi hapriqibketdi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} {{misol|Koʻp oʻtmay havo burchida azamat havo laynerining {{ajrat|qora}}si koʻrindi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Jimjitlik}}
#{{ot|uz}} Moʻljalga olingan yoki olinadigan narsa, nishon; moʻljal. {{misol|{{ajrat|Qora}}ga olmoq.}} {{misol|Birinchi otgan yoy {{ajrat|qora}}dan bir quloch yuqori ketdi.|[[w:Latifalar|&quot;Latifalar&quot;]]}} {{misol|Mergan boʻlsang, oʻshal ogʻochni {{ajrat|qora}}ga olib otgʻil.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Oʻtror}}

'''9 '''{{koʻchma|uz}} Umuman, salbiy belgini, salbiy belgiga egalikni bildiradi; yomon. {{misol|Qora niyat.}} {{misol|Qora kuchlar.}} {{misol|Kechirasiz, men shiringina bazmingizni {{ajrat|qora}} xabar bilan muzlatib qoʻydim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Paranji qursin, meni shunday {{ajrat|qora}} kunlarga soldi.|[[w:Hamza|Hamza]]|Paranji sirlari}} {{misol|Kalladan {{ajrat|qora}} xayollarni quvish kerak, tushkunlik - eng yomon dushman.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}} {{misol|Shu gap bilan boshqalar Qoldi yer chizib. Qora, shum tilaklari Har yonni kezib.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}
#{{ot}} {{koʻchma}} Notoʻgʻri, yomon, yaramas narsa, ish. {{misol|Aroqning oʻzi oq, qilmishi - {{ajrat|qora}}.|[[w:Qanotli soʻzlar|&quot;Qanotli soʻzlar&quot;]]}} {{misol|Gulnor endi tap tortmadi. Sof nomusiga otilgan {{ajrat|qora}}ni butunlay yuvib tashlashga jazm qildi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Akangizga {{ajrat|qora}} yuqtirmaslik uchun Oʻktamni ham oqlayapsizmi endi?|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Koʻzlar}}

11 Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, ular anglatgan narsaga xos belgi-xolatning kuchli darajasini bildiradi. ''Dora sovuq. Dora qon yigʻlatmoq. shsh Dora qishda toʻy qilmay, Battar boʻlgur nokas gov..'' A. Oripov, Yillar armoni. {{misol|Nima qiladi oʻzini {{ajrat|qora}} qiynoqqa solib?!|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Tugʻilish}}. {{misol|Shundan keyin.. terlab-pishib, {{ajrat|qora}} terga tushib ketdi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}

'''12 '''''koʻchma esk.'' Maʼlum miqdordagi yaxlit summa. {{misol|Bir {{ajrat|qora}} choʻzsak, kifoya deboʻylayman, ozmi, ming soʻlkavoy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Ulugʻ yoʻl}}

:Ichi ''(yoki'' dili, koʻngli, yuragi) qora Oʻz-ganing muvaffaqiyatini koʻrolmaydigan; yaxshilik, muvaffaqiyat tilamaydigan. {{misol|Dili {{ajrat|qora}}ning qilmishi}} - qiyiqlik.|Maqol}} {{misol|E-e-e, bu ham boylar singari oʻz nafsini oʻylaydigan, ichi {{ajrat|qora}} odam ekan-da!|[[w:H. Tursunqulov|H. Tursunqulov]]|Hayotim qissasi}}. Yuzi ''(yoki'' beti) qora ''q.'' yuz I. Qora yer boʻlmoq {{salb.}} Oʻlmoq, yerga kirmoq. {{misol|Kimsanoy u yoqda, kuyov boʻlmay {{ajrat|qora}} yer boʻlgur na oʻligini koʻrsatadi, na tirigini.|[[w:A. Qaxxor|A. Qaxxor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Qora kiymoq Aza, motam libosini kiymoq (qora, koʻk kabi qora va qoraga moyil kiyim haqida). {{misol|Yusufbek hoji xatmi qurʼon qilib, yurtga osh berdi. Oʻzbek oyim {{ajrat|qora}} kiyib, taʼziya ochdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Qora kursi ''(yoki'' stul) ''q.'' kursi. ''Dora kursiga oʻtirayotgan jinoyatchiga oʻxshab qol-ganidan, yuzlari lovumab ketdi.'' Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. {{misol|Unda [cypamdaj {{ajrat|qora}} stulda hukm qilingan gunohkorlar oʻti-rardi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. Qora mehnat ''(yoki'' ish) Mahorat, malaka talab etmaydigan, oddiy, Xatto maʼlum darajada iflosligi boʻlgan mehnat, ish. {{misol|Manglayimizga bitilgani shu {{ajrat|qora}} mehnat ekan, netamiz.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻ-lik}}. {{misol|..oʻquv haqi jamgʻarish uchun har qanday ogʻir, {{ajrat|qora}} mehnatdan hazar qilmadim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Hyp qidirib}}. {{misol|-Tortinma, Komiljon, — dedi u jiddiy, — {{ajrat|qora}} ishga ham tayyorman. |[[w:I. Raxim|I. Raxim]]|Ixlos}}. Qora torgmok, 1) yordam, Ximoya umidida boʻlmoq; oʻziniki (yaqin) bilmoq; orqa qilmoq. {{misol|Men sizni {{ajrat|qora}} tor-tib keldim, Oʻrmonjon aka. Sizdan boshqa hech kimga gapira olmayman.|[[w:A. Qaxxor|A. Qaxxor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Keyin bobomizni {{ajrat|qora}} tortib, bu yerga keldik, xotinliyam boʻldik. |[[w:&quot;Yoshlik&quot;; 2) bir obʼyektni moʻljal qilib olmoq|&quot;Yoshlik&quot;; 2) bir obʼyektni moʻljal qilib olmoq]]|ish-xarakatning boisi deb bilmoq}}. {{misol|Gʻayrati ichiga sigʻmagan jon borki, bari qishloq biqinidagi tepalikni {{ajrat|qora}} tort-gan.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Bekatdagi oquycha}}. Qora xalq ''(yoki'' odam) Madaniyat, maʼrifat, bilim kabilarga ega emas; omi, tushunmagan. ''Dora xalqda tobelik, ikrom, andisha qolurmi..''

:S. Siyoyev, Avaz. {{misol|{{ajrat|Qora}} xalq uni qarsaklar bilan olqishladi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. ''Ogʻayni, men k,ora odamman. Zargar Yodgorbek boshimni ay-lantirgan ekan.'' N. Safarov, Sharq tongi. Qora chaqam yoʻq ''ayn.'' sariq chaqam yoʻq ''k-'' chaqa

:I. ''Ammo yonida kora chaqasi yoʻq odamga bu [sakkiz yuz soʻm]'' — ''jahannamning kilkoʻp-rigiday mudhish narsa.'' Oybek, Tanlangan asarlar. Qora qilmoq 1) ''ayn.'' qora tortmoq. ''Qarindoshlarini kora qshtb, bu yerlarga kelib qolgan;'' 2) {{ayn.}} qoralamoq 4. ''Ular ot izini kora qsh&amp;gt;ib, boʻri uchragan tepalikka borishdi..'' S. Nurov, Narvoy. {{misol|Ular ertalab oʻtgan koʻy suruvlarining izini {{ajrat|qora}} kilib.. tepaliklar osha yurishdi.|[[w:A. Hasanov|A. Hasanov]]|Chiroqlar}} Qorasi oʻchmoq Koʻrinmay ketmoq, yoʻq boʻlmoq. ''Poyezdning korasi oʻchguncha moʻltirab qarab turdim, keyin yigʻlab-yigʻlab, izimga kaytdim.'' S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qorasini koʻr-satmoq Koʻrinish bermoq. {{misol|Polvon bolam-ku, {{ajrat|qora}}sini koʻrsatmay, suvga tushgandek gʻoyib boʻldi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. Qorasini olmoq Qorasini ilgʻamoq, koʻrmoq. {{misol|Kunning oʻzi peshin vaqti boʻlganda, Poygachilar {{ajrat|qora}}sini oladi.|[[w:Alpomish|&quot;Alpomish&quot;]]}}

13 Qora (erkaklar ismi).

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚОРА}}
== Tarjimalari ==

{{uz-adj}}

{{-trans-|qora|
*{{evn}}: [[коӈномо]]
*{{az}}: [[qara]], [[siyah]]
*{{tk}}: [[gara]]
*{{tr}}: [[kara]], [[siyah]]
*{{en}}: [[black]]
*{{ku}}: [[reş]]
*{{udm}}: [[сьӧд]]
*{{sah}}: [[хара]]
*{{cv}}: [[хура]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qora'''&lt;br /&gt;
'''1 '''{{izoh|прям. и перен}}. [[чёрный]]; {{tarjmisoli|qora boʻyoq }} чёрная краска; {{tarjmisoli|qora guruh }} {{izoh|ист}}. {{izoh|полит}}. чёрная сотня; {{tarjmisoli|qora yer }} 1) чернозём; 2) земля под огородами; 3) {{izoh|перен}}. могила; {{tarjmisoli|qora ish }} чёрная работа; {{tarjmisoli|qora ishchi }} чернорабочий; {{tarjmisoli|qora koʻylakchi }} {{izoh|ист}}. чернорубашечник; {{tarjmisoli|qora [[toʻrdan]] [[kelgan]] [[odam]] &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[qorachadan]] [[kelgan]] [[odam]] }} ({{izoh|см}}. '''[[qoracha]]'''); {{tarjmisoli|qoralar }} {{izoh|шахм}}. чёрные; {{tarjmisoli|yurish qoralardan }} ход чёрных; {{tarjmisoli|qora-qura bolalar }} черномазые дети;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[тёмный]] ({{izoh|о цвете}}), [[вороной]] ({{izoh|о масти}}); {{tarjmisoli|qora ot }} вороная лошадь; {{tarjmisoli|qora qizil }} темно-бордовый;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[мрачный]], [[безотрадный]]; {{tarjmisoli|baxti qora }} несчастный, злосчастный;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[преступный]], [[злой]], [[дурной]]; {{tarjmisoli|qora niyatlar }} преступные, злые намерения; '''[[ichi]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻngli]]''') {{tarjmisoli|qora }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qora yurak odam }} 1) завистливый человек; 2) таящий коварные замыслы человек; зложелатель;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[тьма]], [[темень]]; [[чернота]]; {{tarjmisoli|Kechaning tim qorasida yulduzlar yorqin yonadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») В непроглядной тьме ночи ярко горят звёзды;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[тёмное]] [[пятно]]; [[силуэт]], [[очертание]], [[тень]]; {{tarjmisoli|uzoqdan bir kishining qorasi koʻrindi }} вдали показался силуэт человека; {{tarjmisoli|qorasi oʻchdi }} он исчез, скрылся, его не видно; {{tarjmisoli|qorangni oʻchir }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qorangni koʻrsatma }} скройся; уходи, проваливай;&lt;br /&gt;
'''7 '''{{izoh|уст}}. [[мишень]]; {{tarjmisoli|Birinchi otgan yoy qoradan bir quloch yuqori ketdi }} («Афанди») Первая стрела пролетела на сажень выше мишени;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[траур]], [[траурная]] [[одежда]]; {{tarjmisoli|qora kiymoq }} надевать траур; носить траур;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[Кара]] ({{izoh|имя собств. мужское}});&lt;br /&gt;
'''10 '''{{izoh|входит в состав названий ряда животных и растений}}; {{tarjmisoli|qora bosh chumchuq }} снегирь; {{tarjmisoli|qora ilon }} гадюка; {{tarjmisoli|qora koʻza }} овёс Людовика; {{tarjmisoli|qora olaqanot }} шилоклювка; {{tarjmisoli|qora olu }} слива домашняя; {{tarjmisoli|qora saksovul }} чёрный саксаул; {{tarjmisoli|qora sulu }} овсюг пустой; {{tarjmisoli|qora terak }} 1) чёрный тополь; 2) осокорь; {{tarjmisoli|qora tuproq }} чернозём; {{tarjmisoli|qora tut }} шелковица, дающая чёрные плоды; {{tarjmisoli|qora chayir }} пальчатка; {{tarjmisoli|qora chigirtka }} сверчок; {{tarjmisoli|qora chugʻurchuq }} скворец чёрный; {{tarjmisoli|qora shuvoq }} полынь чёрная; {{tarjmisoli|qora ekin }} {{izoh|обл}}. огородные и бахчевые культуры; {{tarjmisoli|qora urganji }} {{izoh|с.-х}}. ургенчская дыня ({{izoh|название сорта дыни}}); '''*''' {{tarjmisoli|koʻz qorasi }} зрачок; {{tarjmisoli|koʻz qora siday saqlamoq }} хранить как зеницу ока; беречь пуще глаза; {{tarjmisoli|oq-qorani tanigan }} ({{izoh|букв}}. отличающий белое от чёрного) бывалый, видавший виды; {{tarjmisoli|yuzi qora }} опозоренный; пристыженный; {{tarjmisoli|soʻraganning bir yuzi qora, bermaganning ikni yuzi qora }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. у просящего одна щека черна, а у того, кто отказывает, обе) просящему позор, а отказавшему - дважды позор; {{tarjmisoli|yuziga qora surtmoq }} клеймить позором; предавать позору; '''[[yurakka]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻngilga]]''') {{tarjmisoli|qora olmoq }} подозревать, заподозрить; {{tarjmisoli|qora kursi }} скамья подсудимых; {{tarjmisoli|qora chaqa }} медная монета; гроши; {{tarjmisoli|yonida qora chaqasi yoʻq }} у него и гроша ломаного нет; {{tarjmisoli|qora chiroq }} коптилка; {{tarjmisoli|qora xalq }} {{izoh|уст}}. чернь, простонародье; {{tarjmisoli|qora xat }} извещение о смерти.&lt;br /&gt;
}}

====Shuningdek qarang====
{{table:colors/uz}}</text>
      <sha1>lnwisjvs6jqpajloy6vkqkmhbzo6sfw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638995</id>
      <parentid>638994</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T15:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14860" sha1="f0vuyhzul01140am7ckhqpr29mrk734" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qo-ra'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|QORA 'koʻmir tusidagi'; ’eng toʻq rang'. Laganlar boʻshayozganda eishkdan sersavlat bir h o r a odam kirib keldi (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni va boshqa bir necha maʼnoni anglatgan bu sifat asli qara tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 240; DS, 422; ПДП, 411); oʻzbek tilida birinchi boʻgʻindagi a unlisi â unlisiga, ikkinchi boʻgʻindagi a unlisi ä unlisiga almashgan: qara &amp;gt;&amp;nbsp;qârä.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Rang-tusi mavjud ranglarning barchasidan toʻq; qozonkuya, koʻmir tusidagi; {{zid.}} [[oq]]. {{misol|{{ajrat|Qora}} qozon.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} soch.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} koʻz.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} siyoh.}} {{misol|Moʻttixon.. bugʻdoyrang, {{ajrat|qora}} qosh ayol edi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Chayla qamishlari allaqachon yonib bitib, yogʻochlarigina {{ajrat|qora}} koʻmir boʻlib, chars-chars qilib tutab yotardi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}
#Shu tusga moyil toʻq rangli; qoramtir. {{misol|Qora non.}} {{misol|Qora gilos.}} {{misol|Qora tuproq.}} {{misol|Qora bulut.}} {{misol|Nimqorongʻida ruxsoridagi noʻxatdek {{ajrat|qora}} xolini aniq koʻrdi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Qorani {{ajrat|qora}} demanglar, Qoraning ori keladi. Qora mayiz yeganda, Qandday shirin keladi.|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|Mulla Obid boʻlsa, aftiga {{ajrat|qora}} balchiq sachratib, oʻzining mashhur ketmoni bilan ish koʻradi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}
#Is, qurum bosgan, qoraygan yoki oqlanmagan, pardozlanmagan. {{misol|Qora uy.}} {{misol|Dolonning oʻng tarafidagi kichik {{ajrat|qora}} hujrada Polvonning ota-onasi va bobolari umr kechirgan.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Qorongʻi; nursiz, ziyosiz; {{zid.}} [[yorugʻ]]. {{misol|Bu kungi kech Otabek bilan Homidning hayot va mamot masalalarini oʻzining {{ajrat|qora}} quchogʻiga olgan qorongʻi bir tun edi..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Demak, yuzimning bir tomoni kundek yorugʻ-u, bir tomoni tundek {{ajrat|qora}} ekan.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Uch qadrdon, uch opa-singil Zulmat quchgan {{ajrat|qora}} oʻrmonda.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Qaqnus}}
#Shaxmat, shashka kabi oʻyinlarda oqqa zid donalar va shu donalar bilan oʻynovchi tomon. {{misol|{{ajrat|Qora}} bilan oʻynamoq.}} {{misol|{{ajrat|Qora}}lar yutdi.}}
#{{ot|uz}} Qora yoki qoraga moyil narsa (kiyim, mato {{va sh.k.}}). {{misol|Bayroqlarga {{ajrat|qora}} tutmoq (taqmoq), Qozonga yaqin yursang, {{ajrat|qora}}si yuqar..|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Keng qishloqni partizanning Motami qoplab oldi: {{ajrat|Qora}} taqdi har bilak.|[[w:A. Umariy|A. Umariy]]}}
#{{ot|uz}} Biror narsaning uzoqdan yoki qorongʻidan koʻzga tashlanuvchi aksi, ifodasi; sharpa. {{misol|Oppoq qorda odamlarning {{ajrat|qora}}si yelib-yugurardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Mashina yorugʻidan ham talvasaga tushib, oldinda chopib borayotgan jayran {{ajrat|qora}}siga koʻzi tushib, yuragi hapriqibketdi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} {{misol|Koʻp oʻtmay havo burchida azamat havo laynerining {{ajrat|qora}}si koʻrindi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Jimjitlik}}
#{{ot|uz}} Moʻljalga olingan yoki olinadigan narsa, nishon; moʻljal. {{misol|{{ajrat|Qora}}ga olmoq.}} {{misol|Birinchi otgan yoy {{ajrat|qora}}dan bir quloch yuqori ketdi.|[[w:Latifalar|&quot;Latifalar&quot;]]}} {{misol|Mergan boʻlsang, oʻshal ogʻochni {{ajrat|qora}}ga olib otgʻil.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Oʻtror}}

'''9 '''{{koʻchma|uz}} Umuman, salbiy belgini, salbiy belgiga egalikni bildiradi; yomon. {{misol|Qora niyat.}} {{misol|Qora kuchlar.}} {{misol|Kechirasiz, men shiringina bazmingizni {{ajrat|qora}} xabar bilan muzlatib qoʻydim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Paranji qursin, meni shunday {{ajrat|qora}} kunlarga soldi.|[[w:Hamza|Hamza]]|Paranji sirlari}} {{misol|Kalladan {{ajrat|qora}} xayollarni quvish kerak, tushkunlik - eng yomon dushman.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}} {{misol|Shu gap bilan boshqalar Qoldi yer chizib. Qora, shum tilaklari Har yonni kezib.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}
#{{ot}} {{koʻchma}} Notoʻgʻri, yomon, yaramas narsa, ish. {{misol|Aroqning oʻzi oq, qilmishi - {{ajrat|qora}}.|[[w:Qanotli soʻzlar|&quot;Qanotli soʻzlar&quot;]]}} {{misol|Gulnor endi tap tortmadi. Sof nomusiga otilgan {{ajrat|qora}}ni butunlay yuvib tashlashga jazm qildi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Akangizga {{ajrat|qora}} yuqtirmaslik uchun Oʻktamni ham oqlayapsizmi endi?|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Koʻzlar}}

11 Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, ular anglatgan narsaga xos belgi-xolatning kuchli darajasini bildiradi. ''Dora sovuq. Dora qon yigʻlatmoq. shsh Dora qishda toʻy qilmay, Battar boʻlgur nokas gov..'' A. Oripov, Yillar armoni. {{misol|Nima qiladi oʻzini {{ajrat|qora}} qiynoqqa solib?!|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Tugʻilish}}. {{misol|Shundan keyin.. terlab-pishib, {{ajrat|qora}} terga tushib ketdi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}

'''12 '''''koʻchma esk.'' Maʼlum miqdordagi yaxlit summa. {{misol|Bir {{ajrat|qora}} choʻzsak, kifoya deboʻylayman, ozmi, ming soʻlkavoy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Ulugʻ yoʻl}}

:Ichi ''(yoki'' dili, koʻngli, yuragi) qora Oʻz-ganing muvaffaqiyatini koʻrolmaydigan; yaxshilik, muvaffaqiyat tilamaydigan. {{misol|Dili {{ajrat|qora}}ning qilmishi}} - qiyiqlik.|Maqol}} {{misol|E-e-e, bu ham boylar singari oʻz nafsini oʻylaydigan, ichi {{ajrat|qora}} odam ekan-da!|[[w:H. Tursunqulov|H. Tursunqulov]]|Hayotim qissasi}}. Yuzi ''(yoki'' beti) qora ''q.'' yuz I. Qora yer boʻlmoq {{salb.}} Oʻlmoq, yerga kirmoq. {{misol|Kimsanoy u yoqda, kuyov boʻlmay {{ajrat|qora}} yer boʻlgur na oʻligini koʻrsatadi, na tirigini.|[[w:A. Qaxxor|A. Qaxxor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Qora kiymoq Aza, motam libosini kiymoq (qora, koʻk kabi qora va qoraga moyil kiyim haqida). {{misol|Yusufbek hoji xatmi qurʼon qilib, yurtga osh berdi. Oʻzbek oyim {{ajrat|qora}} kiyib, taʼziya ochdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Qora kursi ''(yoki'' stul) ''q.'' kursi. ''Dora kursiga oʻtirayotgan jinoyatchiga oʻxshab qol-ganidan, yuzlari lovumab ketdi.'' Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. {{misol|Unda [cypamdaj {{ajrat|qora}} stulda hukm qilingan gunohkorlar oʻti-rardi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. Qora mehnat ''(yoki'' ish) Mahorat, malaka talab etmaydigan, oddiy, Xatto maʼlum darajada iflosligi boʻlgan mehnat, ish. {{misol|Manglayimizga bitilgani shu {{ajrat|qora}} mehnat ekan, netamiz.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻ-lik}}. {{misol|..oʻquv haqi jamgʻarish uchun har qanday ogʻir, {{ajrat|qora}} mehnatdan hazar qilmadim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Hyp qidirib}}. {{misol|-Tortinma, Komiljon, — dedi u jiddiy, — {{ajrat|qora}} ishga ham tayyorman. |[[w:I. Raxim|I. Raxim]]|Ixlos}}. Qora torgmok, 1) yordam, Ximoya umidida boʻlmoq; oʻziniki (yaqin) bilmoq; orqa qilmoq. {{misol|Men sizni {{ajrat|qora}} tor-tib keldim, Oʻrmonjon aka. Sizdan boshqa hech kimga gapira olmayman.|[[w:A. Qaxxor|A. Qaxxor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Keyin bobomizni {{ajrat|qora}} tortib, bu yerga keldik, xotinliyam boʻldik. |[[w:&quot;Yoshlik&quot;; 2) bir obʼyektni moʻljal qilib olmoq|&quot;Yoshlik&quot;; 2) bir obʼyektni moʻljal qilib olmoq]]|ish-xarakatning boisi deb bilmoq}}. {{misol|Gʻayrati ichiga sigʻmagan jon borki, bari qishloq biqinidagi tepalikni {{ajrat|qora}} tort-gan.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Bekatdagi oquycha}}. Qora xalq ''(yoki'' odam) Madaniyat, maʼrifat, bilim kabilarga ega emas; omi, tushunmagan. ''Dora xalqda tobelik, ikrom, andisha qolurmi..''

:S. Siyoyev, Avaz. {{misol|{{ajrat|Qora}} xalq uni qarsaklar bilan olqishladi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. ''Ogʻayni, men k,ora odamman. Zargar Yodgorbek boshimni ay-lantirgan ekan.'' N. Safarov, Sharq tongi. Qora chaqam yoʻq ''ayn.'' sariq chaqam yoʻq ''k-'' chaqa

:I. ''Ammo yonida kora chaqasi yoʻq odamga bu [sakkiz yuz soʻm]'' — ''jahannamning kilkoʻp-rigiday mudhish narsa.'' Oybek, Tanlangan asarlar. Qora qilmoq 1) ''ayn.'' qora tortmoq. ''Qarindoshlarini kora qshtb, bu yerlarga kelib qolgan;'' 2) {{ayn.}} qoralamoq 4. ''Ular ot izini kora qsh&amp;gt;ib, boʻri uchragan tepalikka borishdi..'' S. Nurov, Narvoy. {{misol|Ular ertalab oʻtgan koʻy suruvlarining izini {{ajrat|qora}} kilib.. tepaliklar osha yurishdi.|[[w:A. Hasanov|A. Hasanov]]|Chiroqlar}} Qorasi oʻchmoq Koʻrinmay ketmoq, yoʻq boʻlmoq. ''Poyezdning korasi oʻchguncha moʻltirab qarab turdim, keyin yigʻlab-yigʻlab, izimga kaytdim.'' S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qorasini koʻr-satmoq Koʻrinish bermoq. {{misol|Polvon bolam-ku, {{ajrat|qora}}sini koʻrsatmay, suvga tushgandek gʻoyib boʻldi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. Qorasini olmoq Qorasini ilgʻamoq, koʻrmoq. {{misol|Kunning oʻzi peshin vaqti boʻlganda, Poygachilar {{ajrat|qora}}sini oladi.|[[w:Alpomish|&quot;Alpomish&quot;]]}}

13 Qora (erkaklar ismi).

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚОРА}}
== Tarjimalari ==

{{uz-adj}}

{{-trans-|qora|
*{{evn}}: [[коӈномо]]
*{{az}}: [[qara]], [[siyah]]
*{{tk}}: [[gara]]
*{{tr}}: [[kara]], [[siyah]]
*{{en}}: [[black]]
*{{ku}}: [[reş]]
*{{udm}}: [[сьӧд]]
*{{sah}}: [[хара]]
*{{cv}}: [[хура]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qora'''&lt;br /&gt;
'''1 '''{{izoh|прям. и перен}}. [[чёрный]]; {{tarjmisoli|qora boʻyoq }} чёрная краска; {{tarjmisoli|qora guruh }} {{izoh|ист}}. {{izoh|полит}}. чёрная сотня; {{tarjmisoli|qora yer }} 1) чернозём; 2) земля под огородами; 3) {{izoh|перен}}. могила; {{tarjmisoli|qora ish }} чёрная работа; {{tarjmisoli|qora ishchi }} чернорабочий; {{tarjmisoli|qora koʻylakchi }} {{izoh|ист}}. чернорубашечник; {{tarjmisoli|qora [[toʻrdan]] [[kelgan]] [[odam]] &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[qorachadan]] [[kelgan]] [[odam]] }} ({{izoh|см}}. '''[[qoracha]]'''); {{tarjmisoli|qoralar }} {{izoh|шахм}}. чёрные; {{tarjmisoli|yurish qoralardan }} ход чёрных; {{tarjmisoli|qora-qura bolalar }} черномазые дети;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[тёмный]] ({{izoh|о цвете}}), [[вороной]] ({{izoh|о масти}}); {{tarjmisoli|qora ot }} вороная лошадь; {{tarjmisoli|qora qizil }} темно-бордовый;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[мрачный]], [[безотрадный]]; {{tarjmisoli|baxti qora }} несчастный, злосчастный;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[преступный]], [[злой]], [[дурной]]; {{tarjmisoli|qora niyatlar }} преступные, злые намерения; '''[[ichi]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻngli]]''') {{tarjmisoli|qora }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qora yurak odam }} 1) завистливый человек; 2) таящий коварные замыслы человек; зложелатель;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[тьма]], [[темень]]; [[чернота]]; {{tarjmisoli|Kechaning tim qorasida yulduzlar yorqin yonadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») В непроглядной тьме ночи ярко горят звёзды;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[тёмное]] [[пятно]]; [[силуэт]], [[очертание]], [[тень]]; {{tarjmisoli|uzoqdan bir kishining qorasi koʻrindi }} вдали показался силуэт человека; {{tarjmisoli|qorasi oʻchdi }} он исчез, скрылся, его не видно; {{tarjmisoli|qorangni oʻchir }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qorangni koʻrsatma }} скройся; уходи, проваливай;&lt;br /&gt;
'''7 '''{{izoh|уст}}. [[мишень]]; {{tarjmisoli|Birinchi otgan yoy qoradan bir quloch yuqori ketdi }} («Афанди») Первая стрела пролетела на сажень выше мишени;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[траур]], [[траурная]] [[одежда]]; {{tarjmisoli|qora kiymoq }} надевать траур; носить траур;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[Кара]] ({{izoh|имя собств. мужское}});&lt;br /&gt;
'''10 '''{{izoh|входит в состав названий ряда животных и растений}}; {{tarjmisoli|qora bosh chumchuq }} снегирь; {{tarjmisoli|qora ilon }} гадюка; {{tarjmisoli|qora koʻza }} овёс Людовика; {{tarjmisoli|qora olaqanot }} шилоклювка; {{tarjmisoli|qora olu }} слива домашняя; {{tarjmisoli|qora saksovul }} чёрный саксаул; {{tarjmisoli|qora sulu }} овсюг пустой; {{tarjmisoli|qora terak }} 1) чёрный тополь; 2) осокорь; {{tarjmisoli|qora tuproq }} чернозём; {{tarjmisoli|qora tut }} шелковица, дающая чёрные плоды; {{tarjmisoli|qora chayir }} пальчатка; {{tarjmisoli|qora chigirtka }} сверчок; {{tarjmisoli|qora chugʻurchuq }} скворец чёрный; {{tarjmisoli|qora shuvoq }} полынь чёрная; {{tarjmisoli|qora ekin }} {{izoh|обл}}. огородные и бахчевые культуры; {{tarjmisoli|qora urganji }} {{izoh|с.-х}}. ургенчская дыня ({{izoh|название сорта дыни}}); '''*''' {{tarjmisoli|koʻz qorasi }} зрачок; {{tarjmisoli|koʻz qora siday saqlamoq }} хранить как зеницу ока; беречь пуще глаза; {{tarjmisoli|oq-qorani tanigan }} ({{izoh|букв}}. отличающий белое от чёрного) бывалый, видавший виды; {{tarjmisoli|yuzi qora }} опозоренный; пристыженный; {{tarjmisoli|soʻraganning bir yuzi qora, bermaganning ikni yuzi qora }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. у просящего одна щека черна, а у того, кто отказывает, обе) просящему позор, а отказавшему - дважды позор; {{tarjmisoli|yuziga qora surtmoq }} клеймить позором; предавать позору; '''[[yurakka]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻngilga]]''') {{tarjmisoli|qora olmoq }} подозревать, заподозрить; {{tarjmisoli|qora kursi }} скамья подсудимых; {{tarjmisoli|qora chaqa }} медная монета; гроши; {{tarjmisoli|yonida qora chaqasi yoʻq }} у него и гроша ломаного нет; {{tarjmisoli|qora chiroq }} коптилка; {{tarjmisoli|qora xalq }} {{izoh|уст}}. чернь, простонародье; {{tarjmisoli|qora xat }} извещение о смерти.&lt;br /&gt;
}}

====Shuningdek qarang====
{{table:colors/uz}}</text>
      <sha1>f0vuyhzul01140am7ckhqpr29mrk734</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638996</id>
      <parentid>638995</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T15:21:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14852" sha1="060bfhokz8t1as1x5kdofdem3qs6x77" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qo-ra'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|QORA 'koʻmir tusidagi'; ’eng toʻq rang'. Laganlar boʻshayozganda eishkdan sersavlat bir h o r a odam kirib keldi (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni va boshqa bir necha maʼnoni anglatgan bu sifat asli qara tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 240; DS, 422; ПДП, 411); oʻzbek tilida birinchi boʻgʻindagi a unlisi â unlisiga, ikkinchi boʻgʻindagi a unlisi ä unlisiga almashgan: qara &amp;gt;&amp;nbsp;qârä.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Rang-tusi mavjud ranglarning barchasidan toʻq; qozonkuya, koʻmir tusidagi; {{zid.}} [[oq]]. {{misol|{{ajrat|Qora}} qozon.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} soch.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} koʻz.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} siyoh.}} {{misol|Moʻttixon.. bugʻdoyrang, {{ajrat|qora}} qosh ayol edi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Chayla qamishlari allaqachon yonib bitib, yogʻochlarigina {{ajrat|qora}} koʻmir boʻlib, chars-chars qilib tutab yotardi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}
#Shu tusga moyil toʻq rangli; qoramtir. {{misol|Qora non.}} {{misol|Qora gilos.}} {{misol|Qora tuproq.}} {{misol|Qora bulut.}} {{misol|Nimqorongʻida ruxsoridagi noʻxatdek {{ajrat|qora}} xolini aniq koʻrdi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Qorani {{ajrat|qora}} demanglar, Qoraning ori keladi. Qora mayiz yeganda, Qandday shirin keladi.|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|Mulla Obid boʻlsa, aftiga {{ajrat|qora}} balchiq sachratib, oʻzining mashhur ketmoni bilan ish koʻradi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}
#Is, qurum bosgan, qoraygan yoki oqlanmagan, pardozlanmagan. {{misol|Qora uy.}} {{misol|Dolonning oʻng tarafidagi kichik {{ajrat|qora}} hujrada Polvonning ota-onasi va bobolari umr kechirgan.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Qorongʻi; nursiz, ziyosiz; {{zid.}} [[yorugʻ]]. {{misol|Bu kungi kech Otabek bilan Homidning hayot va mamot masalalarini oʻzining {{ajrat|qora}} quchogʻiga olgan qorongʻi bir tun edi..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Demak, yuzimning bir tomoni kundek yorugʻ-u, bir tomoni tundek {{ajrat|qora}} ekan.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Uch qadrdon, uch opa-singil Zulmat quchgan {{ajrat|qora}} oʻrmonda.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Qaqnus}}
#Shaxmat, shashka kabi oʻyinlarda oqqa zid donalar va shu donalar bilan oʻynovchi tomon. {{misol|{{ajrat|Qora}} bilan oʻynamoq.}} {{misol|{{ajrat|Qora}}lar yutdi.}}
#{{ot|uz}} Qora yoki qoraga moyil narsa (kiyim, mato {{va sh.k.}}). {{misol|Bayroqlarga {{ajrat|qora}} tutmoq (taqmoq), Qozonga yaqin yursang, {{ajrat|qora}}si yuqar..|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Keng qishloqni partizanning Motami qoplab oldi: {{ajrat|Qora}} taqdi har bilak.|[[w:A. Umariy|A. Umariy]]}}
#{{ot|uz}} Biror narsaning uzoqdan yoki qorongʻidan koʻzga tashlanuvchi aksi, ifodasi; sharpa. {{misol|Oppoq qorda odamlarning {{ajrat|qora}}si yelib-yugurardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Mashina yorugʻidan ham talvasaga tushib, oldinda chopib borayotgan jayran {{ajrat|qora}}siga koʻzi tushib, yuragi hapriqibketdi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} {{misol|Koʻp oʻtmay havo burchida azamat havo laynerining {{ajrat|qora}}si koʻrindi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Jimjitlik}}
#{{ot|uz}} Moʻljalga olingan yoki olinadigan narsa, nishon; moʻljal. {{misol|{{ajrat|Qora}}ga olmoq.}} {{misol|Birinchi otgan yoy {{ajrat|qora}}dan bir quloch yuqori ketdi.|[[w:Latifalar|&quot;Latifalar&quot;]]}} {{misol|Mergan boʻlsang, oʻshal ogʻochni {{ajrat|qora}}ga olib otgʻil.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Oʻtror}}
#{{koʻchma|uz}} Umuman, salbiy belgini, salbiy belgiga egalikni bildiradi; yomon. {{misol|Qora niyat.}} {{misol|Qora kuchlar.}} {{misol|Kechirasiz, men shiringina bazmingizni {{ajrat|qora}} xabar bilan muzlatib qoʻydim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Paranji qursin, meni shunday {{ajrat|qora}} kunlarga soldi.|[[w:Hamza|Hamza]]|Paranji sirlari}} {{misol|Kalladan {{ajrat|qora}} xayollarni quvish kerak, tushkunlik - eng yomon dushman.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}} {{misol|Shu gap bilan boshqalar Qoldi yer chizib. Qora, shum tilaklari Har yonni kezib.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}
#{{ot}} {{koʻchma}} Notoʻgʻri, yomon, yaramas narsa, ish. {{misol|Aroqning oʻzi oq, qilmishi - {{ajrat|qora}}.|[[w:Qanotli soʻzlar|&quot;Qanotli soʻzlar&quot;]]}} {{misol|Gulnor endi tap tortmadi. Sof nomusiga otilgan {{ajrat|qora}}ni butunlay yuvib tashlashga jazm qildi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Akangizga {{ajrat|qora}} yuqtirmaslik uchun Oʻktamni ham oqlayapsizmi endi?|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Koʻzlar}}

11 Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, ular anglatgan narsaga xos belgi-xolatning kuchli darajasini bildiradi. ''Dora sovuq. Dora qon yigʻlatmoq. shsh Dora qishda toʻy qilmay, Battar boʻlgur nokas gov..'' A. Oripov, Yillar armoni. {{misol|Nima qiladi oʻzini {{ajrat|qora}} qiynoqqa solib?!|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Tugʻilish}}. {{misol|Shundan keyin.. terlab-pishib, {{ajrat|qora}} terga tushib ketdi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}

'''12 '''''koʻchma esk.'' Maʼlum miqdordagi yaxlit summa. {{misol|Bir {{ajrat|qora}} choʻzsak, kifoya deboʻylayman, ozmi, ming soʻlkavoy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Ulugʻ yoʻl}}

:Ichi ''(yoki'' dili, koʻngli, yuragi) qora Oʻz-ganing muvaffaqiyatini koʻrolmaydigan; yaxshilik, muvaffaqiyat tilamaydigan. {{misol|Dili {{ajrat|qora}}ning qilmishi}} - qiyiqlik.|Maqol}} {{misol|E-e-e, bu ham boylar singari oʻz nafsini oʻylaydigan, ichi {{ajrat|qora}} odam ekan-da!|[[w:H. Tursunqulov|H. Tursunqulov]]|Hayotim qissasi}}. Yuzi ''(yoki'' beti) qora ''q.'' yuz I. Qora yer boʻlmoq {{salb.}} Oʻlmoq, yerga kirmoq. {{misol|Kimsanoy u yoqda, kuyov boʻlmay {{ajrat|qora}} yer boʻlgur na oʻligini koʻrsatadi, na tirigini.|[[w:A. Qaxxor|A. Qaxxor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Qora kiymoq Aza, motam libosini kiymoq (qora, koʻk kabi qora va qoraga moyil kiyim haqida). {{misol|Yusufbek hoji xatmi qurʼon qilib, yurtga osh berdi. Oʻzbek oyim {{ajrat|qora}} kiyib, taʼziya ochdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Qora kursi ''(yoki'' stul) ''q.'' kursi. ''Dora kursiga oʻtirayotgan jinoyatchiga oʻxshab qol-ganidan, yuzlari lovumab ketdi.'' Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. {{misol|Unda [cypamdaj {{ajrat|qora}} stulda hukm qilingan gunohkorlar oʻti-rardi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. Qora mehnat ''(yoki'' ish) Mahorat, malaka talab etmaydigan, oddiy, Xatto maʼlum darajada iflosligi boʻlgan mehnat, ish. {{misol|Manglayimizga bitilgani shu {{ajrat|qora}} mehnat ekan, netamiz.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻ-lik}}. {{misol|..oʻquv haqi jamgʻarish uchun har qanday ogʻir, {{ajrat|qora}} mehnatdan hazar qilmadim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Hyp qidirib}}. {{misol|-Tortinma, Komiljon, — dedi u jiddiy, — {{ajrat|qora}} ishga ham tayyorman. |[[w:I. Raxim|I. Raxim]]|Ixlos}}. Qora torgmok, 1) yordam, Ximoya umidida boʻlmoq; oʻziniki (yaqin) bilmoq; orqa qilmoq. {{misol|Men sizni {{ajrat|qora}} tor-tib keldim, Oʻrmonjon aka. Sizdan boshqa hech kimga gapira olmayman.|[[w:A. Qaxxor|A. Qaxxor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Keyin bobomizni {{ajrat|qora}} tortib, bu yerga keldik, xotinliyam boʻldik. |[[w:&quot;Yoshlik&quot;; 2) bir obʼyektni moʻljal qilib olmoq|&quot;Yoshlik&quot;; 2) bir obʼyektni moʻljal qilib olmoq]]|ish-xarakatning boisi deb bilmoq}}. {{misol|Gʻayrati ichiga sigʻmagan jon borki, bari qishloq biqinidagi tepalikni {{ajrat|qora}} tort-gan.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Bekatdagi oquycha}}. Qora xalq ''(yoki'' odam) Madaniyat, maʼrifat, bilim kabilarga ega emas; omi, tushunmagan. ''Dora xalqda tobelik, ikrom, andisha qolurmi..''

:S. Siyoyev, Avaz. {{misol|{{ajrat|Qora}} xalq uni qarsaklar bilan olqishladi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. ''Ogʻayni, men k,ora odamman. Zargar Yodgorbek boshimni ay-lantirgan ekan.'' N. Safarov, Sharq tongi. Qora chaqam yoʻq ''ayn.'' sariq chaqam yoʻq ''k-'' chaqa

:I. ''Ammo yonida kora chaqasi yoʻq odamga bu [sakkiz yuz soʻm]'' — ''jahannamning kilkoʻp-rigiday mudhish narsa.'' Oybek, Tanlangan asarlar. Qora qilmoq 1) ''ayn.'' qora tortmoq. ''Qarindoshlarini kora qshtb, bu yerlarga kelib qolgan;'' 2) {{ayn.}} qoralamoq 4. ''Ular ot izini kora qsh&amp;gt;ib, boʻri uchragan tepalikka borishdi..'' S. Nurov, Narvoy. {{misol|Ular ertalab oʻtgan koʻy suruvlarining izini {{ajrat|qora}} kilib.. tepaliklar osha yurishdi.|[[w:A. Hasanov|A. Hasanov]]|Chiroqlar}} Qorasi oʻchmoq Koʻrinmay ketmoq, yoʻq boʻlmoq. ''Poyezdning korasi oʻchguncha moʻltirab qarab turdim, keyin yigʻlab-yigʻlab, izimga kaytdim.'' S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qorasini koʻr-satmoq Koʻrinish bermoq. {{misol|Polvon bolam-ku, {{ajrat|qora}}sini koʻrsatmay, suvga tushgandek gʻoyib boʻldi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. Qorasini olmoq Qorasini ilgʻamoq, koʻrmoq. {{misol|Kunning oʻzi peshin vaqti boʻlganda, Poygachilar {{ajrat|qora}}sini oladi.|[[w:Alpomish|&quot;Alpomish&quot;]]}}

13 Qora (erkaklar ismi).

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚОРА}}
== Tarjimalari ==

{{uz-adj}}

{{-trans-|qora|
*{{evn}}: [[коӈномо]]
*{{az}}: [[qara]], [[siyah]]
*{{tk}}: [[gara]]
*{{tr}}: [[kara]], [[siyah]]
*{{en}}: [[black]]
*{{ku}}: [[reş]]
*{{udm}}: [[сьӧд]]
*{{sah}}: [[хара]]
*{{cv}}: [[хура]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qora'''&lt;br /&gt;
'''1 '''{{izoh|прям. и перен}}. [[чёрный]]; {{tarjmisoli|qora boʻyoq }} чёрная краска; {{tarjmisoli|qora guruh }} {{izoh|ист}}. {{izoh|полит}}. чёрная сотня; {{tarjmisoli|qora yer }} 1) чернозём; 2) земля под огородами; 3) {{izoh|перен}}. могила; {{tarjmisoli|qora ish }} чёрная работа; {{tarjmisoli|qora ishchi }} чернорабочий; {{tarjmisoli|qora koʻylakchi }} {{izoh|ист}}. чернорубашечник; {{tarjmisoli|qora [[toʻrdan]] [[kelgan]] [[odam]] &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[qorachadan]] [[kelgan]] [[odam]] }} ({{izoh|см}}. '''[[qoracha]]'''); {{tarjmisoli|qoralar }} {{izoh|шахм}}. чёрные; {{tarjmisoli|yurish qoralardan }} ход чёрных; {{tarjmisoli|qora-qura bolalar }} черномазые дети;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[тёмный]] ({{izoh|о цвете}}), [[вороной]] ({{izoh|о масти}}); {{tarjmisoli|qora ot }} вороная лошадь; {{tarjmisoli|qora qizil }} темно-бордовый;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[мрачный]], [[безотрадный]]; {{tarjmisoli|baxti qora }} несчастный, злосчастный;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[преступный]], [[злой]], [[дурной]]; {{tarjmisoli|qora niyatlar }} преступные, злые намерения; '''[[ichi]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻngli]]''') {{tarjmisoli|qora }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qora yurak odam }} 1) завистливый человек; 2) таящий коварные замыслы человек; зложелатель;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[тьма]], [[темень]]; [[чернота]]; {{tarjmisoli|Kechaning tim qorasida yulduzlar yorqin yonadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») В непроглядной тьме ночи ярко горят звёзды;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[тёмное]] [[пятно]]; [[силуэт]], [[очертание]], [[тень]]; {{tarjmisoli|uzoqdan bir kishining qorasi koʻrindi }} вдали показался силуэт человека; {{tarjmisoli|qorasi oʻchdi }} он исчез, скрылся, его не видно; {{tarjmisoli|qorangni oʻchir }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qorangni koʻrsatma }} скройся; уходи, проваливай;&lt;br /&gt;
'''7 '''{{izoh|уст}}. [[мишень]]; {{tarjmisoli|Birinchi otgan yoy qoradan bir quloch yuqori ketdi }} («Афанди») Первая стрела пролетела на сажень выше мишени;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[траур]], [[траурная]] [[одежда]]; {{tarjmisoli|qora kiymoq }} надевать траур; носить траур;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[Кара]] ({{izoh|имя собств. мужское}});&lt;br /&gt;
'''10 '''{{izoh|входит в состав названий ряда животных и растений}}; {{tarjmisoli|qora bosh chumchuq }} снегирь; {{tarjmisoli|qora ilon }} гадюка; {{tarjmisoli|qora koʻza }} овёс Людовика; {{tarjmisoli|qora olaqanot }} шилоклювка; {{tarjmisoli|qora olu }} слива домашняя; {{tarjmisoli|qora saksovul }} чёрный саксаул; {{tarjmisoli|qora sulu }} овсюг пустой; {{tarjmisoli|qora terak }} 1) чёрный тополь; 2) осокорь; {{tarjmisoli|qora tuproq }} чернозём; {{tarjmisoli|qora tut }} шелковица, дающая чёрные плоды; {{tarjmisoli|qora chayir }} пальчатка; {{tarjmisoli|qora chigirtka }} сверчок; {{tarjmisoli|qora chugʻurchuq }} скворец чёрный; {{tarjmisoli|qora shuvoq }} полынь чёрная; {{tarjmisoli|qora ekin }} {{izoh|обл}}. огородные и бахчевые культуры; {{tarjmisoli|qora urganji }} {{izoh|с.-х}}. ургенчская дыня ({{izoh|название сорта дыни}}); '''*''' {{tarjmisoli|koʻz qorasi }} зрачок; {{tarjmisoli|koʻz qora siday saqlamoq }} хранить как зеницу ока; беречь пуще глаза; {{tarjmisoli|oq-qorani tanigan }} ({{izoh|букв}}. отличающий белое от чёрного) бывалый, видавший виды; {{tarjmisoli|yuzi qora }} опозоренный; пристыженный; {{tarjmisoli|soʻraganning bir yuzi qora, bermaganning ikni yuzi qora }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. у просящего одна щека черна, а у того, кто отказывает, обе) просящему позор, а отказавшему - дважды позор; {{tarjmisoli|yuziga qora surtmoq }} клеймить позором; предавать позору; '''[[yurakka]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻngilga]]''') {{tarjmisoli|qora olmoq }} подозревать, заподозрить; {{tarjmisoli|qora kursi }} скамья подсудимых; {{tarjmisoli|qora chaqa }} медная монета; гроши; {{tarjmisoli|yonida qora chaqasi yoʻq }} у него и гроша ломаного нет; {{tarjmisoli|qora chiroq }} коптилка; {{tarjmisoli|qora xalq }} {{izoh|уст}}. чернь, простонародье; {{tarjmisoli|qora xat }} извещение о смерти.&lt;br /&gt;
}}

====Shuningdek qarang====
{{table:colors/uz}}</text>
      <sha1>060bfhokz8t1as1x5kdofdem3qs6x77</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638997</id>
      <parentid>638996</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T15:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14910" sha1="8oxxv5bzodq9v3gy20cbbfixoi9wrjm" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qo-ra'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|QORA 'koʻmir tusidagi'; ’eng toʻq rang'. Laganlar boʻshayozganda eishkdan sersavlat bir h o r a odam kirib keldi (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni va boshqa bir necha maʼnoni anglatgan bu sifat asli qara tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 240; DS, 422; ПДП, 411); oʻzbek tilida birinchi boʻgʻindagi a unlisi â unlisiga, ikkinchi boʻgʻindagi a unlisi ä unlisiga almashgan: qara &amp;gt;&amp;nbsp;qârä.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Rang-tusi mavjud ranglarning barchasidan toʻq; qozonkuya, koʻmir tusidagi; {{zid.}} [[oq]]. {{misol|{{ajrat|Qora}} qozon.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} soch.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} koʻz.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} siyoh.}} {{misol|Moʻttixon.. bugʻdoyrang, {{ajrat|qora}} qosh ayol edi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Chayla qamishlari allaqachon yonib bitib, yogʻochlarigina {{ajrat|qora}} koʻmir boʻlib, chars-chars qilib tutab yotardi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}
#Shu tusga moyil toʻq rangli; qoramtir. {{misol|Qora non.}} {{misol|Qora gilos.}} {{misol|Qora tuproq.}} {{misol|Qora bulut.}} {{misol|Nimqorongʻida ruxsoridagi noʻxatdek {{ajrat|qora}} xolini aniq koʻrdi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Qorani {{ajrat|qora}} demanglar, Qoraning ori keladi. Qora mayiz yeganda, Qandday shirin keladi.|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|Mulla Obid boʻlsa, aftiga {{ajrat|qora}} balchiq sachratib, oʻzining mashhur ketmoni bilan ish koʻradi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}
#Is, qurum bosgan, qoraygan yoki oqlanmagan, pardozlanmagan. {{misol|Qora uy.}} {{misol|Dolonning oʻng tarafidagi kichik {{ajrat|qora}} hujrada Polvonning ota-onasi va bobolari umr kechirgan.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Qorongʻi; nursiz, ziyosiz; {{zid.}} [[yorugʻ]]. {{misol|Bu kungi kech Otabek bilan Homidning hayot va mamot masalalarini oʻzining {{ajrat|qora}} quchogʻiga olgan qorongʻi bir tun edi..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Demak, yuzimning bir tomoni kundek yorugʻ-u, bir tomoni tundek {{ajrat|qora}} ekan.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Uch qadrdon, uch opa-singil Zulmat quchgan {{ajrat|qora}} oʻrmonda.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Qaqnus}}
#Shaxmat, shashka kabi oʻyinlarda oqqa zid donalar va shu donalar bilan oʻynovchi tomon. {{misol|{{ajrat|Qora}} bilan oʻynamoq.}} {{misol|{{ajrat|Qora}}lar yutdi.}}
#{{ot|uz}} Qora yoki qoraga moyil narsa (kiyim, mato {{va sh.k.}}). {{misol|Bayroqlarga {{ajrat|qora}} tutmoq (taqmoq), Qozonga yaqin yursang, {{ajrat|qora}}si yuqar..|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Keng qishloqni partizanning Motami qoplab oldi: {{ajrat|Qora}} taqdi har bilak.|[[w:A. Umariy|A. Umariy]]}}
#{{ot|uz}} Biror narsaning uzoqdan yoki qorongʻidan koʻzga tashlanuvchi aksi, ifodasi; sharpa. {{misol|Oppoq qorda odamlarning {{ajrat|qora}}si yelib-yugurardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Mashina yorugʻidan ham talvasaga tushib, oldinda chopib borayotgan jayran {{ajrat|qora}}siga koʻzi tushib, yuragi hapriqibketdi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} {{misol|Koʻp oʻtmay havo burchida azamat havo laynerining {{ajrat|qora}}si koʻrindi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Jimjitlik}}
#{{ot|uz}} Moʻljalga olingan yoki olinadigan narsa, nishon; moʻljal. {{misol|{{ajrat|Qora}}ga olmoq.}} {{misol|Birinchi otgan yoy {{ajrat|qora}}dan bir quloch yuqori ketdi.|[[w:Latifalar|&quot;Latifalar&quot;]]}} {{misol|Mergan boʻlsang, oʻshal ogʻochni {{ajrat|qora}}ga olib otgʻil.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Oʻtror}}
#{{koʻchma|uz}} Umuman, salbiy belgini, salbiy belgiga egalikni bildiradi; yomon. {{misol|Qora niyat.}} {{misol|Qora kuchlar.}} {{misol|Kechirasiz, men shiringina bazmingizni {{ajrat|qora}} xabar bilan muzlatib qoʻydim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Paranji qursin, meni shunday {{ajrat|qora}} kunlarga soldi.|[[w:Hamza|Hamza]]|Paranji sirlari}} {{misol|Kalladan {{ajrat|qora}} xayollarni quvish kerak, tushkunlik - eng yomon dushman.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}} {{misol|Shu gap bilan boshqalar Qoldi yer chizib. Qora, shum tilaklari Har yonni kezib.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}
#{{ot}} {{koʻchma}} Notoʻgʻri, yomon, yaramas narsa, ish. {{misol|Aroqning oʻzi oq, qilmishi - {{ajrat|qora}}.|[[w:Qanotli soʻzlar|&quot;Qanotli soʻzlar&quot;]]}} {{misol|Gulnor endi tap tortmadi. Sof nomusiga otilgan {{ajrat|qora}}ni butunlay yuvib tashlashga jazm qildi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Akangizga {{ajrat|qora}} yuqtirmaslik uchun Oʻktamni ham oqlayapsizmi endi?|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Koʻzlar}}
#Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, ular anglatgan narsaga xos belgi-holatning kuchli darajasini bildiradi. {{misol|Qora sovuq.}} {{misol|Qora qon yigʻlatmoq.}} {{misol|Qora qishda toʻy qilmay, Battar boʻlgur nokas gov..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}} {{misol|Nima qiladi oʻzini {{ajrat|qora}} qiynoqqa solib?!|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Tugʻilish}} {{misol|Shundan keyin.. terlab-pishib, {{ajrat|qora}} terga tushib ketdi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}
#{{koʻchma}} {{esk.}} Maʼlum miqdordagi yaxlit summa. {{misol|Bir {{ajrat|qora}} choʻzsak, kifoya deb oʻylayman, ozmi, ming soʻlkavoy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Ulugʻ yoʻl}}&lt;br/&gt;'''Ichi''' (''yoki'' '''Dili''', koʻngli, yuragi) qora - oʻzganing muvaffaqiyatini koʻrolmaydigan; yaxshilik, muvaffaqiyat tilamaydigan. {{misol|Dili {{ajrat|qora}}ning qilmishi}} - qiyiqlik.|Maqol}} {{misol|E-e-e, bu ham boylar singari oʻz nafsini oʻylaydigan, ichi {{ajrat|qora}} odam ekan-da!|[[w:H. Tursunqulov|H. Tursunqulov]]|Hayotim qissasi}}. Yuzi ''(yoki'' beti) qora ''q.'' yuz I. Qora yer boʻlmoq {{salb.}} Oʻlmoq, yerga kirmoq. {{misol|Kimsanoy u yoqda, kuyov boʻlmay {{ajrat|qora}} yer boʻlgur na oʻligini koʻrsatadi, na tirigini.|[[w:A. Qaxxor|A. Qaxxor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Qora kiymoq Aza, motam libosini kiymoq (qora, koʻk kabi qora va qoraga moyil kiyim haqida). {{misol|Yusufbek hoji xatmi qurʼon qilib, yurtga osh berdi. Oʻzbek oyim {{ajrat|qora}} kiyib, taʼziya ochdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Qora kursi ''(yoki'' stul) ''q.'' kursi. ''Dora kursiga oʻtirayotgan jinoyatchiga oʻxshab qol-ganidan, yuzlari lovumab ketdi.'' Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. {{misol|Unda [cypamdaj {{ajrat|qora}} stulda hukm qilingan gunohkorlar oʻti-rardi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. Qora mehnat ''(yoki'' ish) Mahorat, malaka talab etmaydigan, oddiy, Xatto maʼlum darajada iflosligi boʻlgan mehnat, ish. {{misol|Manglayimizga bitilgani shu {{ajrat|qora}} mehnat ekan, netamiz.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻ-lik}}. {{misol|..oʻquv haqi jamgʻarish uchun har qanday ogʻir, {{ajrat|qora}} mehnatdan hazar qilmadim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Hyp qidirib}}. {{misol|-Tortinma, Komiljon, — dedi u jiddiy, — {{ajrat|qora}} ishga ham tayyorman. |[[w:I. Raxim|I. Raxim]]|Ixlos}}. Qora torgmok, 1) yordam, Ximoya umidida boʻlmoq; oʻziniki (yaqin) bilmoq; orqa qilmoq. {{misol|Men sizni {{ajrat|qora}} tor-tib keldim, Oʻrmonjon aka. Sizdan boshqa hech kimga gapira olmayman.|[[w:A. Qaxxor|A. Qaxxor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Keyin bobomizni {{ajrat|qora}} tortib, bu yerga keldik, xotinliyam boʻldik. |[[w:&quot;Yoshlik&quot;; 2) bir obʼyektni moʻljal qilib olmoq|&quot;Yoshlik&quot;; 2) bir obʼyektni moʻljal qilib olmoq]]|ish-xarakatning boisi deb bilmoq}}. {{misol|Gʻayrati ichiga sigʻmagan jon borki, bari qishloq biqinidagi tepalikni {{ajrat|qora}} tort-gan.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Bekatdagi oquycha}}. Qora xalq ''(yoki'' odam) Madaniyat, maʼrifat, bilim kabilarga ega emas; omi, tushunmagan. ''Dora xalqda tobelik, ikrom, andisha qolurmi..''

:S. Siyoyev, Avaz. {{misol|{{ajrat|Qora}} xalq uni qarsaklar bilan olqishladi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. ''Ogʻayni, men k,ora odamman. Zargar Yodgorbek boshimni ay-lantirgan ekan.'' N. Safarov, Sharq tongi. Qora chaqam yoʻq ''ayn.'' sariq chaqam yoʻq ''k-'' chaqa

:I. ''Ammo yonida kora chaqasi yoʻq odamga bu [sakkiz yuz soʻm]'' — ''jahannamning kilkoʻp-rigiday mudhish narsa.'' Oybek, Tanlangan asarlar. Qora qilmoq 1) ''ayn.'' qora tortmoq. ''Qarindoshlarini kora qshtb, bu yerlarga kelib qolgan;'' 2) {{ayn.}} qoralamoq 4. ''Ular ot izini kora qsh&amp;gt;ib, boʻri uchragan tepalikka borishdi..'' S. Nurov, Narvoy. {{misol|Ular ertalab oʻtgan koʻy suruvlarining izini {{ajrat|qora}} kilib.. tepaliklar osha yurishdi.|[[w:A. Hasanov|A. Hasanov]]|Chiroqlar}} Qorasi oʻchmoq Koʻrinmay ketmoq, yoʻq boʻlmoq. ''Poyezdning korasi oʻchguncha moʻltirab qarab turdim, keyin yigʻlab-yigʻlab, izimga kaytdim.'' S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qorasini koʻr-satmoq Koʻrinish bermoq. {{misol|Polvon bolam-ku, {{ajrat|qora}}sini koʻrsatmay, suvga tushgandek gʻoyib boʻldi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. Qorasini olmoq Qorasini ilgʻamoq, koʻrmoq. {{misol|Kunning oʻzi peshin vaqti boʻlganda, Poygachilar {{ajrat|qora}}sini oladi.|[[w:Alpomish|&quot;Alpomish&quot;]]}}

13 Qora (erkaklar ismi).

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚОРА}}
== Tarjimalari ==

{{uz-adj}}

{{-trans-|qora|
*{{evn}}: [[коӈномо]]
*{{az}}: [[qara]], [[siyah]]
*{{tk}}: [[gara]]
*{{tr}}: [[kara]], [[siyah]]
*{{en}}: [[black]]
*{{ku}}: [[reş]]
*{{udm}}: [[сьӧд]]
*{{sah}}: [[хара]]
*{{cv}}: [[хура]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qora'''&lt;br /&gt;
'''1 '''{{izoh|прям. и перен}}. [[чёрный]]; {{tarjmisoli|qora boʻyoq }} чёрная краска; {{tarjmisoli|qora guruh }} {{izoh|ист}}. {{izoh|полит}}. чёрная сотня; {{tarjmisoli|qora yer }} 1) чернозём; 2) земля под огородами; 3) {{izoh|перен}}. могила; {{tarjmisoli|qora ish }} чёрная работа; {{tarjmisoli|qora ishchi }} чернорабочий; {{tarjmisoli|qora koʻylakchi }} {{izoh|ист}}. чернорубашечник; {{tarjmisoli|qora [[toʻrdan]] [[kelgan]] [[odam]] &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[qorachadan]] [[kelgan]] [[odam]] }} ({{izoh|см}}. '''[[qoracha]]'''); {{tarjmisoli|qoralar }} {{izoh|шахм}}. чёрные; {{tarjmisoli|yurish qoralardan }} ход чёрных; {{tarjmisoli|qora-qura bolalar }} черномазые дети;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[тёмный]] ({{izoh|о цвете}}), [[вороной]] ({{izoh|о масти}}); {{tarjmisoli|qora ot }} вороная лошадь; {{tarjmisoli|qora qizil }} темно-бордовый;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[мрачный]], [[безотрадный]]; {{tarjmisoli|baxti qora }} несчастный, злосчастный;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[преступный]], [[злой]], [[дурной]]; {{tarjmisoli|qora niyatlar }} преступные, злые намерения; '''[[ichi]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻngli]]''') {{tarjmisoli|qora }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qora yurak odam }} 1) завистливый человек; 2) таящий коварные замыслы человек; зложелатель;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[тьма]], [[темень]]; [[чернота]]; {{tarjmisoli|Kechaning tim qorasida yulduzlar yorqin yonadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») В непроглядной тьме ночи ярко горят звёзды;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[тёмное]] [[пятно]]; [[силуэт]], [[очертание]], [[тень]]; {{tarjmisoli|uzoqdan bir kishining qorasi koʻrindi }} вдали показался силуэт человека; {{tarjmisoli|qorasi oʻchdi }} он исчез, скрылся, его не видно; {{tarjmisoli|qorangni oʻchir }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qorangni koʻrsatma }} скройся; уходи, проваливай;&lt;br /&gt;
'''7 '''{{izoh|уст}}. [[мишень]]; {{tarjmisoli|Birinchi otgan yoy qoradan bir quloch yuqori ketdi }} («Афанди») Первая стрела пролетела на сажень выше мишени;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[траур]], [[траурная]] [[одежда]]; {{tarjmisoli|qora kiymoq }} надевать траур; носить траур;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[Кара]] ({{izoh|имя собств. мужское}});&lt;br /&gt;
'''10 '''{{izoh|входит в состав названий ряда животных и растений}}; {{tarjmisoli|qora bosh chumchuq }} снегирь; {{tarjmisoli|qora ilon }} гадюка; {{tarjmisoli|qora koʻza }} овёс Людовика; {{tarjmisoli|qora olaqanot }} шилоклювка; {{tarjmisoli|qora olu }} слива домашняя; {{tarjmisoli|qora saksovul }} чёрный саксаул; {{tarjmisoli|qora sulu }} овсюг пустой; {{tarjmisoli|qora terak }} 1) чёрный тополь; 2) осокорь; {{tarjmisoli|qora tuproq }} чернозём; {{tarjmisoli|qora tut }} шелковица, дающая чёрные плоды; {{tarjmisoli|qora chayir }} пальчатка; {{tarjmisoli|qora chigirtka }} сверчок; {{tarjmisoli|qora chugʻurchuq }} скворец чёрный; {{tarjmisoli|qora shuvoq }} полынь чёрная; {{tarjmisoli|qora ekin }} {{izoh|обл}}. огородные и бахчевые культуры; {{tarjmisoli|qora urganji }} {{izoh|с.-х}}. ургенчская дыня ({{izoh|название сорта дыни}}); '''*''' {{tarjmisoli|koʻz qorasi }} зрачок; {{tarjmisoli|koʻz qora siday saqlamoq }} хранить как зеницу ока; беречь пуще глаза; {{tarjmisoli|oq-qorani tanigan }} ({{izoh|букв}}. отличающий белое от чёрного) бывалый, видавший виды; {{tarjmisoli|yuzi qora }} опозоренный; пристыженный; {{tarjmisoli|soʻraganning bir yuzi qora, bermaganning ikni yuzi qora }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. у просящего одна щека черна, а у того, кто отказывает, обе) просящему позор, а отказавшему - дважды позор; {{tarjmisoli|yuziga qora surtmoq }} клеймить позором; предавать позору; '''[[yurakka]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻngilga]]''') {{tarjmisoli|qora olmoq }} подозревать, заподозрить; {{tarjmisoli|qora kursi }} скамья подсудимых; {{tarjmisoli|qora chaqa }} медная монета; гроши; {{tarjmisoli|yonida qora chaqasi yoʻq }} у него и гроша ломаного нет; {{tarjmisoli|qora chiroq }} коптилка; {{tarjmisoli|qora xalq }} {{izoh|уст}}. чернь, простонародье; {{tarjmisoli|qora xat }} извещение о смерти.&lt;br /&gt;
}}

====Shuningdek qarang====
{{table:colors/uz}}</text>
      <sha1>8oxxv5bzodq9v3gy20cbbfixoi9wrjm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638998</id>
      <parentid>638997</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T15:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15090" sha1="0bm4v6zapuvbhg4pwsutfznksen5fp3" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qo-ra'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|QORA 'koʻmir tusidagi'; ’eng toʻq rang'. Laganlar boʻshayozganda eishkdan sersavlat bir h o r a odam kirib keldi (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni va boshqa bir necha maʼnoni anglatgan bu sifat asli qara tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 240; DS, 422; ПДП, 411); oʻzbek tilida birinchi boʻgʻindagi a unlisi â unlisiga, ikkinchi boʻgʻindagi a unlisi ä unlisiga almashgan: qara &amp;gt;&amp;nbsp;qârä.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Rang-tusi mavjud ranglarning barchasidan toʻq; qozonkuya, koʻmir tusidagi; {{zid.}} [[oq]]. {{misol|{{ajrat|Qora}} qozon.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} soch.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} koʻz.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} siyoh.}} {{misol|Moʻttixon.. bugʻdoyrang, {{ajrat|qora}} qosh ayol edi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Chayla qamishlari allaqachon yonib bitib, yogʻochlarigina {{ajrat|qora}} koʻmir boʻlib, chars-chars qilib tutab yotardi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}
#Shu tusga moyil toʻq rangli; qoramtir. {{misol|Qora non.}} {{misol|Qora gilos.}} {{misol|Qora tuproq.}} {{misol|Qora bulut.}} {{misol|Nimqorongʻida ruxsoridagi noʻxatdek {{ajrat|qora}} xolini aniq koʻrdi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Qorani {{ajrat|qora}} demanglar, Qoraning ori keladi. Qora mayiz yeganda, Qandday shirin keladi.|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|Mulla Obid boʻlsa, aftiga {{ajrat|qora}} balchiq sachratib, oʻzining mashhur ketmoni bilan ish koʻradi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}
#Is, qurum bosgan, qoraygan yoki oqlanmagan, pardozlanmagan. {{misol|Qora uy.}} {{misol|Dolonning oʻng tarafidagi kichik {{ajrat|qora}} hujrada Polvonning ota-onasi va bobolari umr kechirgan.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Qorongʻi; nursiz, ziyosiz; {{zid.}} [[yorugʻ]]. {{misol|Bu kungi kech Otabek bilan Homidning hayot va mamot masalalarini oʻzining {{ajrat|qora}} quchogʻiga olgan qorongʻi bir tun edi..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Demak, yuzimning bir tomoni kundek yorugʻ-u, bir tomoni tundek {{ajrat|qora}} ekan.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Uch qadrdon, uch opa-singil Zulmat quchgan {{ajrat|qora}} oʻrmonda.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Qaqnus}}
#Shaxmat, shashka kabi oʻyinlarda oqqa zid donalar va shu donalar bilan oʻynovchi tomon. {{misol|{{ajrat|Qora}} bilan oʻynamoq.}} {{misol|{{ajrat|Qora}}lar yutdi.}}
#{{ot|uz}} Qora yoki qoraga moyil narsa (kiyim, mato {{va sh.k.}}). {{misol|Bayroqlarga {{ajrat|qora}} tutmoq (taqmoq), Qozonga yaqin yursang, {{ajrat|qora}}si yuqar..|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Keng qishloqni partizanning Motami qoplab oldi: {{ajrat|Qora}} taqdi har bilak.|[[w:A. Umariy|A. Umariy]]}}
#{{ot|uz}} Biror narsaning uzoqdan yoki qorongʻidan koʻzga tashlanuvchi aksi, ifodasi; sharpa. {{misol|Oppoq qorda odamlarning {{ajrat|qora}}si yelib-yugurardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Mashina yorugʻidan ham talvasaga tushib, oldinda chopib borayotgan jayran {{ajrat|qora}}siga koʻzi tushib, yuragi hapriqibketdi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} {{misol|Koʻp oʻtmay havo burchida azamat havo laynerining {{ajrat|qora}}si koʻrindi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Jimjitlik}}
#{{ot|uz}} Moʻljalga olingan yoki olinadigan narsa, nishon; moʻljal. {{misol|{{ajrat|Qora}}ga olmoq.}} {{misol|Birinchi otgan yoy {{ajrat|qora}}dan bir quloch yuqori ketdi.|[[w:Latifalar|&quot;Latifalar&quot;]]}} {{misol|Mergan boʻlsang, oʻshal ogʻochni {{ajrat|qora}}ga olib otgʻil.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Oʻtror}}
#{{koʻchma|uz}} Umuman, salbiy belgini, salbiy belgiga egalikni bildiradi; yomon. {{misol|Qora niyat.}} {{misol|Qora kuchlar.}} {{misol|Kechirasiz, men shiringina bazmingizni {{ajrat|qora}} xabar bilan muzlatib qoʻydim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Paranji qursin, meni shunday {{ajrat|qora}} kunlarga soldi.|[[w:Hamza|Hamza]]|Paranji sirlari}} {{misol|Kalladan {{ajrat|qora}} xayollarni quvish kerak, tushkunlik - eng yomon dushman.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}} {{misol|Shu gap bilan boshqalar Qoldi yer chizib. Qora, shum tilaklari Har yonni kezib.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}
#{{ot}} {{koʻchma}} Notoʻgʻri, yomon, yaramas narsa, ish. {{misol|Aroqning oʻzi oq, qilmishi - {{ajrat|qora}}.|[[w:Qanotli soʻzlar|&quot;Qanotli soʻzlar&quot;]]}} {{misol|Gulnor endi tap tortmadi. Sof nomusiga otilgan {{ajrat|qora}}ni butunlay yuvib tashlashga jazm qildi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Akangizga {{ajrat|qora}} yuqtirmaslik uchun Oʻktamni ham oqlayapsizmi endi?|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Koʻzlar}}
#Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, ular anglatgan narsaga xos belgi-holatning kuchli darajasini bildiradi. {{misol|Qora sovuq.}} {{misol|Qora qon yigʻlatmoq.}} {{misol|Qora qishda toʻy qilmay, Battar boʻlgur nokas gov..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}} {{misol|Nima qiladi oʻzini {{ajrat|qora}} qiynoqqa solib?!|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Tugʻilish}} {{misol|Shundan keyin.. terlab-pishib, {{ajrat|qora}} terga tushib ketdi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}
#{{koʻchma}} {{esk.}} Maʼlum miqdordagi yaxlit summa. {{misol|Bir {{ajrat|qora}} choʻzsak, kifoya deb oʻylayman, ozmi, ming soʻlkavoy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Ulugʻ yoʻl}}&lt;br/&gt;'''Ichi''' (''yoki'' '''Dili''', '''koʻngli''', '''yuragi''') '''qora''' - oʻzganing muvaffaqiyatini koʻrolmaydigan; yaxshilik, muvaffaqiyat tilamaydigan. {{misol|Dili {{ajrat|qora}}ning qilmishi - qiyiqlik.|Maqol}} {{misol|E-e-e, bu ham boylar singari oʻz nafsini oʻylaydigan, ichi {{ajrat|qora}} odam ekan-da!|[[w:H. Tursunqulov|H. Tursunqulov]]|Hayotim qissasi}}&lt;br/&gt;'''Yuzi''' (''yoki'' '''Beti''') '''qora''' - {{q.}} [[yuz]] I.&lt;br/&gt;'''Qora yer boʻlmoq''' - {{salb.}} oʻlmoq, yerga kirmoq. {{misol|Kimsanoy u yoqda, kuyov boʻlmay {{ajrat|qora}} yer boʻlgur na oʻligini koʻrsatadi, na tirigini.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Qora kiymoq''' - aza, motam libosini kiymoq (qora, koʻk kabi qora va qoraga moyil kiyim haqida). {{misol|Yusufbek hoji xatmi qurʼon qilib, yurtga osh berdi. Oʻzbek oyim {{ajrat|qora}} kiyib, taʼziya ochdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Qora kursi''' (''yoki'' '''stul''') - {{q.}} [[kursi]]. {{misol|Qora kursiga oʻtirayotgan jinoyatchiga oʻxshab qolganidan, yuzlari lovullab ketdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Unda [suratda] {{ajrat|qora}} stulda hukm qilingan gunohkorlar oʻtirardi.|Gazetadan}}&lt;br/&gt;'''Qora mehnat''' (''yoki'' '''ish''') - mahorat, malaka talab etmaydigan, oddiy, hatto maʼlum darajada iflosligi boʻlgan mehnat, ish. {{misol|Manglayimizga bitilgani shu {{ajrat|qora}} mehnat ekan, netamiz.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..oʻquv haqi jamgʻarish uchun har qanday ogʻir, {{ajrat|qora}} mehnatdan hazar qilmadim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}} {{misol|-Tortinma, Komiljon, — dedi u jiddiy, - {{ajrat|qora}} ishga ham tayyorman.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Ixlos}}&lt;br/&gt;'''Qora tortmoq''' - 1) yordam, himoya umidida boʻlmoq; oʻziniki (yaqin) bilmoq; orqa qilmoq. {{misol|Men sizni {{ajrat|qora}} tortib keldim, Oʻrmonjon aka. Sizdan boshqa hech kimga gapira olmayman.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Keyin bobomizni {{ajrat|qora}} tortib, bu yerga keldik, xotinliyam boʻldik.|[[w:Yoshlik|&quot;Yoshlik&quot;]] 2) bir obʼyektni moʻljal qilib olmoq, ish-harakatning boisi deb bilmoq. {{misol|Gʻayrati ichiga sigʻmagan jon borki, bari qishloq biqinidagi tepalikni {{ajrat|qora}} tortgan.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Bekatdagi oq uycha}}&lt;br/&gt;'''Qora xalq''' (''yoki'' '''odam''') - madaniyat, maʼrifat, bilim kabilarga ega emas; omi, tushunmagan. {{misol|Qora xalqda tobelik, ikrom, andisha qolurmi..|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|{{ajrat|Qora}} xalq uni qarsaklar bilan olqishladi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. ''Ogʻayni, men qora odamman. Zargar Yodgorbek boshimni aylantirgan ekan.'' N. Safarov, Sharq tongi. Qora chaqam yoʻq {{ayn.}} sariq chaqam yoʻq {{q.}} [[chaqa]] I. ''Ammo yonida kora chaqasi yoʻq odamga bu [sakkiz yuz soʻm]'' — ''jahannamning qilkoʻprigiday mudhish narsa.'' Oybek, Tanlangan asarlar. Qora qilmoq 1) ''ayn.'' qora tortmoq. ''Qarindoshlarini kora qshtb, bu yerlarga kelib qolgan;'' 2) {{ayn.}} qoralamoq 4. ''Ular ot izini kora qsh&amp;gt;ib, boʻri uchragan tepalikka borishdi..'' S. Nurov, Narvoy. {{misol|Ular ertalab oʻtgan koʻy suruvlarining izini {{ajrat|qora}} kilib.. tepaliklar osha yurishdi.|[[w:A. Hasanov|A. Hasanov]]|Chiroqlar}} Qorasi oʻchmoq Koʻrinmay ketmoq, yoʻq boʻlmoq. ''Poyezdning korasi oʻchguncha moʻltirab qarab turdim, keyin yigʻlab-yigʻlab, izimga kaytdim.'' S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qorasini koʻrsatmoq Koʻrinish bermoq. {{misol|Polvon bolam-ku, {{ajrat|qora}}sini koʻrsatmay, suvga tushgandek gʻoyib boʻldi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. Qorasini olmoq Qorasini ilgʻamoq, koʻrmoq. {{misol|Kunning oʻzi peshin vaqti boʻlganda, Poygachilar {{ajrat|qora}}sini oladi.|[[w:Alpomish|&quot;Alpomish&quot;]]}}

13 Qora (erkaklar ismi).

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚОРА}}
== Tarjimalari ==

{{uz-adj}}

{{-trans-|qora|
*{{evn}}: [[коӈномо]]
*{{az}}: [[qara]], [[siyah]]
*{{tk}}: [[gara]]
*{{tr}}: [[kara]], [[siyah]]
*{{en}}: [[black]]
*{{ku}}: [[reş]]
*{{udm}}: [[сьӧд]]
*{{sah}}: [[хара]]
*{{cv}}: [[хура]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qora'''&lt;br /&gt;
'''1 '''{{izoh|прям. и перен}}. [[чёрный]]; {{tarjmisoli|qora boʻyoq }} чёрная краска; {{tarjmisoli|qora guruh }} {{izoh|ист}}. {{izoh|полит}}. чёрная сотня; {{tarjmisoli|qora yer }} 1) чернозём; 2) земля под огородами; 3) {{izoh|перен}}. могила; {{tarjmisoli|qora ish }} чёрная работа; {{tarjmisoli|qora ishchi }} чернорабочий; {{tarjmisoli|qora koʻylakchi }} {{izoh|ист}}. чернорубашечник; {{tarjmisoli|qora [[toʻrdan]] [[kelgan]] [[odam]] &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[qorachadan]] [[kelgan]] [[odam]] }} ({{izoh|см}}. '''[[qoracha]]'''); {{tarjmisoli|qoralar }} {{izoh|шахм}}. чёрные; {{tarjmisoli|yurish qoralardan }} ход чёрных; {{tarjmisoli|qora-qura bolalar }} черномазые дети;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[тёмный]] ({{izoh|о цвете}}), [[вороной]] ({{izoh|о масти}}); {{tarjmisoli|qora ot }} вороная лошадь; {{tarjmisoli|qora qizil }} темно-бордовый;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[мрачный]], [[безотрадный]]; {{tarjmisoli|baxti qora }} несчастный, злосчастный;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[преступный]], [[злой]], [[дурной]]; {{tarjmisoli|qora niyatlar }} преступные, злые намерения; '''[[ichi]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻngli]]''') {{tarjmisoli|qora }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qora yurak odam }} 1) завистливый человек; 2) таящий коварные замыслы человек; зложелатель;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[тьма]], [[темень]]; [[чернота]]; {{tarjmisoli|Kechaning tim qorasida yulduzlar yorqin yonadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») В непроглядной тьме ночи ярко горят звёзды;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[тёмное]] [[пятно]]; [[силуэт]], [[очертание]], [[тень]]; {{tarjmisoli|uzoqdan bir kishining qorasi koʻrindi }} вдали показался силуэт человека; {{tarjmisoli|qorasi oʻchdi }} он исчез, скрылся, его не видно; {{tarjmisoli|qorangni oʻchir }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qorangni koʻrsatma }} скройся; уходи, проваливай;&lt;br /&gt;
'''7 '''{{izoh|уст}}. [[мишень]]; {{tarjmisoli|Birinchi otgan yoy qoradan bir quloch yuqori ketdi }} («Афанди») Первая стрела пролетела на сажень выше мишени;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[траур]], [[траурная]] [[одежда]]; {{tarjmisoli|qora kiymoq }} надевать траур; носить траур;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[Кара]] ({{izoh|имя собств. мужское}});&lt;br /&gt;
'''10 '''{{izoh|входит в состав названий ряда животных и растений}}; {{tarjmisoli|qora bosh chumchuq }} снегирь; {{tarjmisoli|qora ilon }} гадюка; {{tarjmisoli|qora koʻza }} овёс Людовика; {{tarjmisoli|qora olaqanot }} шилоклювка; {{tarjmisoli|qora olu }} слива домашняя; {{tarjmisoli|qora saksovul }} чёрный саксаул; {{tarjmisoli|qora sulu }} овсюг пустой; {{tarjmisoli|qora terak }} 1) чёрный тополь; 2) осокорь; {{tarjmisoli|qora tuproq }} чернозём; {{tarjmisoli|qora tut }} шелковица, дающая чёрные плоды; {{tarjmisoli|qora chayir }} пальчатка; {{tarjmisoli|qora chigirtka }} сверчок; {{tarjmisoli|qora chugʻurchuq }} скворец чёрный; {{tarjmisoli|qora shuvoq }} полынь чёрная; {{tarjmisoli|qora ekin }} {{izoh|обл}}. огородные и бахчевые культуры; {{tarjmisoli|qora urganji }} {{izoh|с.-х}}. ургенчская дыня ({{izoh|название сорта дыни}}); '''*''' {{tarjmisoli|koʻz qorasi }} зрачок; {{tarjmisoli|koʻz qora siday saqlamoq }} хранить как зеницу ока; беречь пуще глаза; {{tarjmisoli|oq-qorani tanigan }} ({{izoh|букв}}. отличающий белое от чёрного) бывалый, видавший виды; {{tarjmisoli|yuzi qora }} опозоренный; пристыженный; {{tarjmisoli|soʻraganning bir yuzi qora, bermaganning ikni yuzi qora }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. у просящего одна щека черна, а у того, кто отказывает, обе) просящему позор, а отказавшему - дважды позор; {{tarjmisoli|yuziga qora surtmoq }} клеймить позором; предавать позору; '''[[yurakka]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻngilga]]''') {{tarjmisoli|qora olmoq }} подозревать, заподозрить; {{tarjmisoli|qora kursi }} скамья подсудимых; {{tarjmisoli|qora chaqa }} медная монета; гроши; {{tarjmisoli|yonida qora chaqasi yoʻq }} у него и гроша ломаного нет; {{tarjmisoli|qora chiroq }} коптилка; {{tarjmisoli|qora xalq }} {{izoh|уст}}. чернь, простонародье; {{tarjmisoli|qora xat }} извещение о смерти.&lt;br /&gt;
}}

====Shuningdek qarang====
{{table:colors/uz}}</text>
      <sha1>0bm4v6zapuvbhg4pwsutfznksen5fp3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>638999</id>
      <parentid>638998</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T15:57:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>638999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15266" sha1="323g3x3w02u39vzf5oeaci2nkl483ub" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qo-ra'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|QORA 'koʻmir tusidagi'; ’eng toʻq rang'. Laganlar boʻshayozganda eishkdan sersavlat bir h o r a odam kirib keldi (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni va boshqa bir necha maʼnoni anglatgan bu sifat asli qara tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 240; DS, 422; ПДП, 411); oʻzbek tilida birinchi boʻgʻindagi a unlisi â unlisiga, ikkinchi boʻgʻindagi a unlisi ä unlisiga almashgan: qara &amp;gt;&amp;nbsp;qârä.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Rang-tusi mavjud ranglarning barchasidan toʻq; qozonkuya, koʻmir tusidagi; {{zid.}} [[oq]]. {{misol|{{ajrat|Qora}} qozon.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} soch.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} koʻz.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} siyoh.}} {{misol|Moʻttixon.. bugʻdoyrang, {{ajrat|qora}} qosh ayol edi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Chayla qamishlari allaqachon yonib bitib, yogʻochlarigina {{ajrat|qora}} koʻmir boʻlib, chars-chars qilib tutab yotardi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}
#Shu tusga moyil toʻq rangli; qoramtir. {{misol|Qora non.}} {{misol|Qora gilos.}} {{misol|Qora tuproq.}} {{misol|Qora bulut.}} {{misol|Nimqorongʻida ruxsoridagi noʻxatdek {{ajrat|qora}} xolini aniq koʻrdi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Qorani {{ajrat|qora}} demanglar, Qoraning ori keladi. Qora mayiz yeganda, Qandday shirin keladi.|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|Mulla Obid boʻlsa, aftiga {{ajrat|qora}} balchiq sachratib, oʻzining mashhur ketmoni bilan ish koʻradi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}
#Is, qurum bosgan, qoraygan yoki oqlanmagan, pardozlanmagan. {{misol|Qora uy.}} {{misol|Dolonning oʻng tarafidagi kichik {{ajrat|qora}} hujrada Polvonning ota-onasi va bobolari umr kechirgan.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Qorongʻi; nursiz, ziyosiz; {{zid.}} [[yorugʻ]]. {{misol|Bu kungi kech Otabek bilan Homidning hayot va mamot masalalarini oʻzining {{ajrat|qora}} quchogʻiga olgan qorongʻi bir tun edi..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Demak, yuzimning bir tomoni kundek yorugʻ-u, bir tomoni tundek {{ajrat|qora}} ekan.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Uch qadrdon, uch opa-singil Zulmat quchgan {{ajrat|qora}} oʻrmonda.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Qaqnus}}
#Shaxmat, shashka kabi oʻyinlarda oqqa zid donalar va shu donalar bilan oʻynovchi tomon. {{misol|{{ajrat|Qora}} bilan oʻynamoq.}} {{misol|{{ajrat|Qora}}lar yutdi.}}
#{{ot|uz}} Qora yoki qoraga moyil narsa (kiyim, mato {{va sh.k.}}). {{misol|Bayroqlarga {{ajrat|qora}} tutmoq (taqmoq), Qozonga yaqin yursang, {{ajrat|qora}}si yuqar..|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Keng qishloqni partizanning Motami qoplab oldi: {{ajrat|Qora}} taqdi har bilak.|[[w:A. Umariy|A. Umariy]]}}
#{{ot|uz}} Biror narsaning uzoqdan yoki qorongʻidan koʻzga tashlanuvchi aksi, ifodasi; sharpa. {{misol|Oppoq qorda odamlarning {{ajrat|qora}}si yelib-yugurardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Mashina yorugʻidan ham talvasaga tushib, oldinda chopib borayotgan jayran {{ajrat|qora}}siga koʻzi tushib, yuragi hapriqibketdi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} {{misol|Koʻp oʻtmay havo burchida azamat havo laynerining {{ajrat|qora}}si koʻrindi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Jimjitlik}}
#{{ot|uz}} Moʻljalga olingan yoki olinadigan narsa, nishon; moʻljal. {{misol|{{ajrat|Qora}}ga olmoq.}} {{misol|Birinchi otgan yoy {{ajrat|qora}}dan bir quloch yuqori ketdi.|[[w:Latifalar|&quot;Latifalar&quot;]]}} {{misol|Mergan boʻlsang, oʻshal ogʻochni {{ajrat|qora}}ga olib otgʻil.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Oʻtror}}
#{{koʻchma|uz}} Umuman, salbiy belgini, salbiy belgiga egalikni bildiradi; yomon. {{misol|Qora niyat.}} {{misol|Qora kuchlar.}} {{misol|Kechirasiz, men shiringina bazmingizni {{ajrat|qora}} xabar bilan muzlatib qoʻydim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Paranji qursin, meni shunday {{ajrat|qora}} kunlarga soldi.|[[w:Hamza|Hamza]]|Paranji sirlari}} {{misol|Kalladan {{ajrat|qora}} xayollarni quvish kerak, tushkunlik - eng yomon dushman.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}} {{misol|Shu gap bilan boshqalar Qoldi yer chizib. Qora, shum tilaklari Har yonni kezib.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}
#{{ot}} {{koʻchma}} Notoʻgʻri, yomon, yaramas narsa, ish. {{misol|Aroqning oʻzi oq, qilmishi - {{ajrat|qora}}.|[[w:Qanotli soʻzlar|&quot;Qanotli soʻzlar&quot;]]}} {{misol|Gulnor endi tap tortmadi. Sof nomusiga otilgan {{ajrat|qora}}ni butunlay yuvib tashlashga jazm qildi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Akangizga {{ajrat|qora}} yuqtirmaslik uchun Oʻktamni ham oqlayapsizmi endi?|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Koʻzlar}}
#Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, ular anglatgan narsaga xos belgi-holatning kuchli darajasini bildiradi. {{misol|Qora sovuq.}} {{misol|Qora qon yigʻlatmoq.}} {{misol|Qora qishda toʻy qilmay, Battar boʻlgur nokas gov..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}} {{misol|Nima qiladi oʻzini {{ajrat|qora}} qiynoqqa solib?!|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Tugʻilish}} {{misol|Shundan keyin.. terlab-pishib, {{ajrat|qora}} terga tushib ketdi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}
#{{koʻchma}} {{esk.}} Maʼlum miqdordagi yaxlit summa. {{misol|Bir {{ajrat|qora}} choʻzsak, kifoya deb oʻylayman, ozmi, ming soʻlkavoy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Ulugʻ yoʻl}}&lt;br/&gt;'''Ichi''' (''yoki'' '''Dili''', '''koʻngli''', '''yuragi''') '''qora''' - oʻzganing muvaffaqiyatini koʻrolmaydigan; yaxshilik, muvaffaqiyat tilamaydigan. {{misol|Dili {{ajrat|qora}}ning qilmishi - qiyiqlik.|Maqol}} {{misol|E-e-e, bu ham boylar singari oʻz nafsini oʻylaydigan, ichi {{ajrat|qora}} odam ekan-da!|[[w:H. Tursunqulov|H. Tursunqulov]]|Hayotim qissasi}}&lt;br/&gt;'''Yuzi''' (''yoki'' '''Beti''') '''qora''' - {{q.}} [[yuz]] I.&lt;br/&gt;'''Qora yer boʻlmoq''' - {{salb.}} oʻlmoq, yerga kirmoq. {{misol|Kimsanoy u yoqda, kuyov boʻlmay {{ajrat|qora}} yer boʻlgur na oʻligini koʻrsatadi, na tirigini.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Qora kiymoq''' - aza, motam libosini kiymoq (qora, koʻk kabi qora va qoraga moyil kiyim haqida). {{misol|Yusufbek hoji xatmi qurʼon qilib, yurtga osh berdi. Oʻzbek oyim {{ajrat|qora}} kiyib, taʼziya ochdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Qora kursi''' (''yoki'' '''stul''') - {{q.}} [[kursi]]. {{misol|Qora kursiga oʻtirayotgan jinoyatchiga oʻxshab qolganidan, yuzlari lovullab ketdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Unda [suratda] {{ajrat|qora}} stulda hukm qilingan gunohkorlar oʻtirardi.|Gazetadan}}&lt;br/&gt;'''Qora mehnat''' (''yoki'' '''ish''') - mahorat, malaka talab etmaydigan, oddiy, hatto maʼlum darajada iflosligi boʻlgan mehnat, ish. {{misol|Manglayimizga bitilgani shu {{ajrat|qora}} mehnat ekan, netamiz.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..oʻquv haqi jamgʻarish uchun har qanday ogʻir, {{ajrat|qora}} mehnatdan hazar qilmadim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}} {{misol|-Tortinma, Komiljon, - dedi u jiddiy, - {{ajrat|qora}} ishga ham tayyorman.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Ixlos}}&lt;br/&gt;'''Qora tortmoq''' - 1) yordam, himoya umidida boʻlmoq; oʻziniki (yaqin) bilmoq; orqa qilmoq. {{misol|Men sizni {{ajrat|qora}} tortib keldim, Oʻrmonjon aka. Sizdan boshqa hech kimga gapira olmayman.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Keyin bobomizni {{ajrat|qora}} tortib, bu yerga keldik, xotinliyam boʻldik.|[[w:Yoshlik|&quot;Yoshlik&quot;]]}} 2) bir obʼyektni moʻljal qilib olmoq, ish-harakatning boisi deb bilmoq. {{misol|Gʻayrati ichiga sigʻmagan jon borki, bari qishloq biqinidagi tepalikni {{ajrat|qora}} tortgan.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Bekatdagi oq uycha}}&lt;br/&gt;'''Qora xalq''' (''yoki'' '''odam''') - madaniyat, maʼrifat, bilim kabilarga ega emas; omi, tushunmagan. {{misol|Qora xalqda tobelik, ikrom, andisha qolurmi..|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|{{ajrat|Qora xalq}} uni qarsaklar bilan olqishladi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Ogʻayni, men qora odamman. Zargar Yodgorbek boshimni aylantirgan ekan.|[[w:N. Sadarov|N. Safarov]]|Sharq tongi}}&lt;br/&gt;'''Qora chaqam yoʻq''' - {{ayn.}} '''sariq chaqam yoʻq''' {{q.}} [[chaqa]] I. {{misol|Ammo yonida qora chaqasi yoʻq odamga bu [sakkiz yuz soʻm] - jahannamning qilkoʻprigiday mudhish narsa.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Qora qilmoq''' - 1) {{ayn.}} '''qora tortmoq'''. {{misol|Qarindoshlarini qora qilib, bu yerlarga kelib qolgan.}} 2) {{ayn.}} [[qoralamoq]] 4. {{misol|Ular ot izini kora qilib, boʻri uchragan tepalikka borishdi..|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} {{misol|Ular ertalab oʻtgan qoʻy suruvlarining izini {{ajrat|qora}} kilib.. tepaliklar osha yurishdi.|[[w:A. Hasanov|A. Hasanov]]|Chiroqlar}}&lt;br/&gt;'''Qorasi oʻchmoq''' - koʻrinmay ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Poyezdning qorasi oʻchguncha moʻltirab qarab turdim, keyin yigʻlab-yigʻlab, izimga qaytdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}&lt;br/&gt;'''Qorasini koʻrsatmoq''' - koʻrinish bermoq. {{misol|Polvon bolam-ku, {{ajrat|qora}}sini koʻrsatmay, suvga tushgandek gʻoyib boʻldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}&lt;br/&gt;'''Qorasini olmoq''' - qorasini ilgʻamoq, koʻrmoq. {{misol|Kunning oʻzi peshin vaqti boʻlganda, Poygachilar {{ajrat|qora}}sini oladi.|[[w:Alpomish|&quot;Alpomish&quot;]]}}
#Qora (erkaklar ismi).

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚОРА}}
== Tarjimalari ==

{{uz-adj}}

{{-trans-|qora|
*{{evn}}: [[коӈномо]]
*{{az}}: [[qara]], [[siyah]]
*{{tk}}: [[gara]]
*{{tr}}: [[kara]], [[siyah]]
*{{en}}: [[black]]
*{{ku}}: [[reş]]
*{{udm}}: [[сьӧд]]
*{{sah}}: [[хара]]
*{{cv}}: [[хура]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qora'''&lt;br /&gt;
'''1 '''{{izoh|прям. и перен}}. [[чёрный]]; {{tarjmisoli|qora boʻyoq }} чёрная краска; {{tarjmisoli|qora guruh }} {{izoh|ист}}. {{izoh|полит}}. чёрная сотня; {{tarjmisoli|qora yer }} 1) чернозём; 2) земля под огородами; 3) {{izoh|перен}}. могила; {{tarjmisoli|qora ish }} чёрная работа; {{tarjmisoli|qora ishchi }} чернорабочий; {{tarjmisoli|qora koʻylakchi }} {{izoh|ист}}. чернорубашечник; {{tarjmisoli|qora [[toʻrdan]] [[kelgan]] [[odam]] &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[qorachadan]] [[kelgan]] [[odam]] }} ({{izoh|см}}. '''[[qoracha]]'''); {{tarjmisoli|qoralar }} {{izoh|шахм}}. чёрные; {{tarjmisoli|yurish qoralardan }} ход чёрных; {{tarjmisoli|qora-qura bolalar }} черномазые дети;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[тёмный]] ({{izoh|о цвете}}), [[вороной]] ({{izoh|о масти}}); {{tarjmisoli|qora ot }} вороная лошадь; {{tarjmisoli|qora qizil }} темно-бордовый;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[мрачный]], [[безотрадный]]; {{tarjmisoli|baxti qora }} несчастный, злосчастный;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[преступный]], [[злой]], [[дурной]]; {{tarjmisoli|qora niyatlar }} преступные, злые намерения; '''[[ichi]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻngli]]''') {{tarjmisoli|qora }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qora yurak odam }} 1) завистливый человек; 2) таящий коварные замыслы человек; зложелатель;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[тьма]], [[темень]]; [[чернота]]; {{tarjmisoli|Kechaning tim qorasida yulduzlar yorqin yonadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») В непроглядной тьме ночи ярко горят звёзды;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[тёмное]] [[пятно]]; [[силуэт]], [[очертание]], [[тень]]; {{tarjmisoli|uzoqdan bir kishining qorasi koʻrindi }} вдали показался силуэт человека; {{tarjmisoli|qorasi oʻchdi }} он исчез, скрылся, его не видно; {{tarjmisoli|qorangni oʻchir }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qorangni koʻrsatma }} скройся; уходи, проваливай;&lt;br /&gt;
'''7 '''{{izoh|уст}}. [[мишень]]; {{tarjmisoli|Birinchi otgan yoy qoradan bir quloch yuqori ketdi }} («Афанди») Первая стрела пролетела на сажень выше мишени;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[траур]], [[траурная]] [[одежда]]; {{tarjmisoli|qora kiymoq }} надевать траур; носить траур;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[Кара]] ({{izoh|имя собств. мужское}});&lt;br /&gt;
'''10 '''{{izoh|входит в состав названий ряда животных и растений}}; {{tarjmisoli|qora bosh chumchuq }} снегирь; {{tarjmisoli|qora ilon }} гадюка; {{tarjmisoli|qora koʻza }} овёс Людовика; {{tarjmisoli|qora olaqanot }} шилоклювка; {{tarjmisoli|qora olu }} слива домашняя; {{tarjmisoli|qora saksovul }} чёрный саксаул; {{tarjmisoli|qora sulu }} овсюг пустой; {{tarjmisoli|qora terak }} 1) чёрный тополь; 2) осокорь; {{tarjmisoli|qora tuproq }} чернозём; {{tarjmisoli|qora tut }} шелковица, дающая чёрные плоды; {{tarjmisoli|qora chayir }} пальчатка; {{tarjmisoli|qora chigirtka }} сверчок; {{tarjmisoli|qora chugʻurchuq }} скворец чёрный; {{tarjmisoli|qora shuvoq }} полынь чёрная; {{tarjmisoli|qora ekin }} {{izoh|обл}}. огородные и бахчевые культуры; {{tarjmisoli|qora urganji }} {{izoh|с.-х}}. ургенчская дыня ({{izoh|название сорта дыни}}); '''*''' {{tarjmisoli|koʻz qorasi }} зрачок; {{tarjmisoli|koʻz qora siday saqlamoq }} хранить как зеницу ока; беречь пуще глаза; {{tarjmisoli|oq-qorani tanigan }} ({{izoh|букв}}. отличающий белое от чёрного) бывалый, видавший виды; {{tarjmisoli|yuzi qora }} опозоренный; пристыженный; {{tarjmisoli|soʻraganning bir yuzi qora, bermaganning ikni yuzi qora }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. у просящего одна щека черна, а у того, кто отказывает, обе) просящему позор, а отказавшему - дважды позор; {{tarjmisoli|yuziga qora surtmoq }} клеймить позором; предавать позору; '''[[yurakka]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻngilga]]''') {{tarjmisoli|qora olmoq }} подозревать, заподозрить; {{tarjmisoli|qora kursi }} скамья подсудимых; {{tarjmisoli|qora chaqa }} медная монета; гроши; {{tarjmisoli|yonida qora chaqasi yoʻq }} у него и гроша ломаного нет; {{tarjmisoli|qora chiroq }} коптилка; {{tarjmisoli|qora xalq }} {{izoh|уст}}. чернь, простонародье; {{tarjmisoli|qora xat }} извещение о смерти.&lt;br /&gt;
}}

====Shuningdek qarang====
{{table:colors/uz}}</text>
      <sha1>323g3x3w02u39vzf5oeaci2nkl483ub</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639000</id>
      <parentid>638999</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T15:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>639000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15266" sha1="ib4njf7elf3lkqabs3152q7cmz40gt1" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qo-ra'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|QORA 'koʻmir tusidagi'; ’eng toʻq rang'. Laganlar boʻshayozganda eishkdan sersavlat bir h o r a odam kirib keldi (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni va boshqa bir necha maʼnoni anglatgan bu sifat asli qara tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 240; DS, 422; ПДП, 411); oʻzbek tilida birinchi boʻgʻindagi a unlisi â unlisiga, ikkinchi boʻgʻindagi a unlisi ä unlisiga almashgan: qara &amp;gt;&amp;nbsp;qârä.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Rang-tusi mavjud ranglarning barchasidan toʻq; qozonkuya, koʻmir tusidagi; {{zid.}} [[oq]]. {{misol|{{ajrat|Qora}} qozon.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} soch.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} koʻz.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} siyoh.}} {{misol|Moʻttixon.. bugʻdoyrang, {{ajrat|qora}} qosh ayol edi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Chayla qamishlari allaqachon yonib bitib, yogʻochlarigina {{ajrat|qora}} koʻmir boʻlib, chars-chars qilib tutab yotardi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}
#Shu tusga moyil toʻq rangli; qoramtir. {{misol|Qora non.}} {{misol|Qora gilos.}} {{misol|Qora tuproq.}} {{misol|Qora bulut.}} {{misol|Nimqorongʻida ruxsoridagi noʻxatdek {{ajrat|qora}} xolini aniq koʻrdi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Qorani {{ajrat|qora}} demanglar, Qoraning ori keladi. Qora mayiz yeganda, Qandday shirin keladi.|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|Mulla Obid boʻlsa, aftiga {{ajrat|qora}} balchiq sachratib, oʻzining mashhur ketmoni bilan ish koʻradi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}
#Is, qurum bosgan, qoraygan yoki oqlanmagan, pardozlanmagan. {{misol|Qora uy.}} {{misol|Dolonning oʻng tarafidagi kichik {{ajrat|qora}} hujrada Polvonning ota-onasi va bobolari umr kechirgan.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Qorongʻi; nursiz, ziyosiz; {{zid.}} [[yorugʻ]]. {{misol|Bu kungi kech Otabek bilan Homidning hayot va mamot masalalarini oʻzining {{ajrat|qora}} quchogʻiga olgan qorongʻi bir tun edi..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Demak, yuzimning bir tomoni kundek yorugʻ-u, bir tomoni tundek {{ajrat|qora}} ekan.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Uch qadrdon, uch opa-singil Zulmat quchgan {{ajrat|qora}} oʻrmonda.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Qaqnus}}
#Shaxmat, shashka kabi oʻyinlarda oqqa zid donalar va shu donalar bilan oʻynovchi tomon. {{misol|{{ajrat|Qora}} bilan oʻynamoq.}} {{misol|{{ajrat|Qora}}lar yutdi.}}
#{{ot|uz}} Qora yoki qoraga moyil narsa (kiyim, mato {{va sh.k.}}). {{misol|Bayroqlarga {{ajrat|qora}} tutmoq (taqmoq), Qozonga yaqin yursang, {{ajrat|qora}}si yuqar..|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Keng qishloqni partizanning Motami qoplab oldi: {{ajrat|Qora}} taqdi har bilak.|[[w:A. Umariy|A. Umariy]]}}
#{{ot|uz}} Biror narsaning uzoqdan yoki qorongʻidan koʻzga tashlanuvchi aksi, ifodasi; sharpa. {{misol|Oppoq qorda odamlarning {{ajrat|qora}}si yelib-yugurardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Mashina yorugʻidan ham talvasaga tushib, oldinda chopib borayotgan jayran {{ajrat|qora}}siga koʻzi tushib, yuragi hapriqibketdi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} {{misol|Koʻp oʻtmay havo burchida azamat havo laynerining {{ajrat|qora}}si koʻrindi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Jimjitlik}}
#{{ot|uz}} Moʻljalga olingan yoki olinadigan narsa, nishon; moʻljal. {{misol|{{ajrat|Qora}}ga olmoq.}} {{misol|Birinchi otgan yoy {{ajrat|qora}}dan bir quloch yuqori ketdi.|[[w:Latifalar|&quot;Latifalar&quot;]]}} {{misol|Mergan boʻlsang, oʻshal ogʻochni {{ajrat|qora}}ga olib otgʻil.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Oʻtror}}
#{{koʻchma|uz}} Umuman, salbiy belgini, salbiy belgiga egalikni bildiradi; yomon. {{misol|Qora niyat.}} {{misol|Qora kuchlar.}} {{misol|Kechirasiz, men shiringina bazmingizni {{ajrat|qora}} xabar bilan muzlatib qoʻydim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Paranji qursin, meni shunday {{ajrat|qora}} kunlarga soldi.|[[w:Hamza|Hamza]]|Paranji sirlari}} {{misol|Kalladan {{ajrat|qora}} xayollarni quvish kerak, tushkunlik - eng yomon dushman.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}} {{misol|Shu gap bilan boshqalar Qoldi yer chizib. Qora, shum tilaklari Har yonni kezib.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}
#{{ot}} {{koʻchma}} Notoʻgʻri, yomon, yaramas narsa, ish. {{misol|Aroqning oʻzi oq, qilmishi - {{ajrat|qora}}.|[[w:Qanotli soʻzlar|&quot;Qanotli soʻzlar&quot;]]}} {{misol|Gulnor endi tap tortmadi. Sof nomusiga otilgan {{ajrat|qora}}ni butunlay yuvib tashlashga jazm qildi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Akangizga {{ajrat|qora}} yuqtirmaslik uchun Oʻktamni ham oqlayapsizmi endi?|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Koʻzlar}}
#Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, ular anglatgan narsaga xos belgi-holatning kuchli darajasini bildiradi. {{misol|Qora sovuq.}} {{misol|Qora qon yigʻlatmoq.}} {{misol|Qora qishda toʻy qilmay, Battar boʻlgur nokas gov..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}} {{misol|Nima qiladi oʻzini {{ajrat|qora}} qiynoqqa solib?!|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Tugʻilish}} {{misol|Shundan keyin.. terlab-pishib, {{ajrat|qora}} terga tushib ketdi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}
#{{koʻchma}} {{esk.}} Maʼlum miqdordagi yaxlit summa. {{misol|Bir {{ajrat|qora}} choʻzsak, kifoya deb oʻylayman, ozmi, ming soʻlkavoy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Ulugʻ yoʻl}}&lt;br/&gt;'''Ichi''' (''yoki'' '''Dili''', '''koʻngli''', '''yuragi''') '''qora''' - oʻzganing muvaffaqiyatini koʻrolmaydigan; yaxshilik, muvaffaqiyat tilamaydigan. {{misol|Dili {{ajrat|qora}}ning qilmishi - qiyiqlik.|Maqol}} {{misol|E-e-e, bu ham boylar singari oʻz nafsini oʻylaydigan, ichi {{ajrat|qora}} odam ekan-da!|[[w:H. Tursunqulov|H. Tursunqulov]]|Hayotim qissasi}}&lt;br/&gt;'''Yuzi''' (''yoki'' '''Beti''') '''qora''' - {{q.}} [[yuz]] I.&lt;br/&gt;'''Qora yer boʻlmoq''' - {{salb.}} oʻlmoq, yerga kirmoq. {{misol|Kimsanoy u yoqda, kuyov boʻlmay {{ajrat|qora}} yer boʻlgur na oʻligini koʻrsatadi, na tirigini.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Qora kiymoq''' - aza, motam libosini kiymoq (qora, koʻk kabi qora va qoraga moyil kiyim haqida). {{misol|Yusufbek hoji xatmi qurʼon qilib, yurtga osh berdi. Oʻzbek oyim {{ajrat|qora}} kiyib, taʼziya ochdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Qora kursi''' (''yoki'' '''stul''') - {{q.}} [[kursi]]. {{misol|Qora kursiga oʻtirayotgan jinoyatchiga oʻxshab qolganidan, yuzlari lovullab ketdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Unda [suratda] {{ajrat|qora}} stulda hukm qilingan gunohkorlar oʻtirardi.|Gazetadan}}&lt;br/&gt;'''Qora mehnat''' (''yoki'' '''ish''') - mahorat, malaka talab etmaydigan, oddiy, hatto maʼlum darajada iflosligi boʻlgan mehnat, ish. {{misol|Manglayimizga bitilgani shu {{ajrat|qora}} mehnat ekan, netamiz.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..oʻquv haqi jamgʻarish uchun har qanday ogʻir, {{ajrat|qora}} mehnatdan hazar qilmadim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}} {{misol|-Tortinma, Komiljon, - dedi u jiddiy, - {{ajrat|qora}} ishga ham tayyorman.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Ixlos}}&lt;br/&gt;'''Qora tortmoq''' - 1) yordam, himoya umidida boʻlmoq; oʻziniki (yaqin) bilmoq; orqa qilmoq. {{misol|Men sizni {{ajrat|qora}} tortib keldim, Oʻrmonjon aka. Sizdan boshqa hech kimga gapira olmayman.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Keyin bobomizni {{ajrat|qora}} tortib, bu yerga keldik, xotinliyam boʻldik.|[[w:Yoshlik|&quot;Yoshlik&quot;]]}} 2) bir obʼyektni moʻljal qilib olmoq, ish-harakatning boisi deb bilmoq. {{misol|Gʻayrati ichiga sigʻmagan jon borki, bari qishloq biqinidagi tepalikni {{ajrat|qora}} tortgan.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Bekatdagi oq uycha}}&lt;br/&gt;'''Qora xalq''' (''yoki'' '''odam''') - madaniyat, maʼrifat, bilim kabilarga ega emas; omi, tushunmagan. {{misol|Qora xalqda tobelik, ikrom, andisha qolurmi..|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|{{ajrat|Qora xalq}} uni qarsaklar bilan olqishladi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Ogʻayni, men qora odamman. Zargar Yodgorbek boshimni aylantirgan ekan.|[[w:N. Sadarov|N. Safarov]]|Sharq tongi}}&lt;br/&gt;'''Qora chaqam yoʻq''' - {{ayn.}} '''sariq chaqam yoʻq''' {{q.}} [[chaqa]] I. {{misol|Ammo yonida qora chaqasi yoʻq odamga bu [sakkiz yuz soʻm] - jahannamning qilkoʻprigiday mudhish narsa.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Qora qilmoq''' - 1) {{ayn.}} '''qora tortmoq'''. {{misol|Qarindoshlarini qora qilib, bu yerlarga kelib qolgan.}} 2) {{ayn.}} [[qoralamoq]] 4. {{misol|Ular ot izini kora qilib, boʻri uchragan tepalikka borishdi..|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} {{misol|Ular ertalab oʻtgan qoʻy suruvlarining izini {{ajrat|qora}} qilib.. tepaliklar osha yurishdi.|[[w:A. Hasanov|A. Hasanov]]|Chiroqlar}}&lt;br/&gt;'''Qorasi oʻchmoq''' - koʻrinmay ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Poyezdning qorasi oʻchguncha moʻltirab qarab turdim, keyin yigʻlab-yigʻlab, izimga qaytdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}&lt;br/&gt;'''Qorasini koʻrsatmoq''' - koʻrinish bermoq. {{misol|Polvon bolam-ku, {{ajrat|qora}}sini koʻrsatmay, suvga tushgandek gʻoyib boʻldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}&lt;br/&gt;'''Qorasini olmoq''' - qorasini ilgʻamoq, koʻrmoq. {{misol|Kunning oʻzi peshin vaqti boʻlganda, Poygachilar {{ajrat|qora}}sini oladi.|[[w:Alpomish|&quot;Alpomish&quot;]]}}
#Qora (erkaklar ismi).

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚОРА}}
== Tarjimalari ==

{{uz-adj}}

{{-trans-|qora|
*{{evn}}: [[коӈномо]]
*{{az}}: [[qara]], [[siyah]]
*{{tk}}: [[gara]]
*{{tr}}: [[kara]], [[siyah]]
*{{en}}: [[black]]
*{{ku}}: [[reş]]
*{{udm}}: [[сьӧд]]
*{{sah}}: [[хара]]
*{{cv}}: [[хура]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qora'''&lt;br /&gt;
'''1 '''{{izoh|прям. и перен}}. [[чёрный]]; {{tarjmisoli|qora boʻyoq }} чёрная краска; {{tarjmisoli|qora guruh }} {{izoh|ист}}. {{izoh|полит}}. чёрная сотня; {{tarjmisoli|qora yer }} 1) чернозём; 2) земля под огородами; 3) {{izoh|перен}}. могила; {{tarjmisoli|qora ish }} чёрная работа; {{tarjmisoli|qora ishchi }} чернорабочий; {{tarjmisoli|qora koʻylakchi }} {{izoh|ист}}. чернорубашечник; {{tarjmisoli|qora [[toʻrdan]] [[kelgan]] [[odam]] &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[qorachadan]] [[kelgan]] [[odam]] }} ({{izoh|см}}. '''[[qoracha]]'''); {{tarjmisoli|qoralar }} {{izoh|шахм}}. чёрные; {{tarjmisoli|yurish qoralardan }} ход чёрных; {{tarjmisoli|qora-qura bolalar }} черномазые дети;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[тёмный]] ({{izoh|о цвете}}), [[вороной]] ({{izoh|о масти}}); {{tarjmisoli|qora ot }} вороная лошадь; {{tarjmisoli|qora qizil }} темно-бордовый;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[мрачный]], [[безотрадный]]; {{tarjmisoli|baxti qora }} несчастный, злосчастный;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[преступный]], [[злой]], [[дурной]]; {{tarjmisoli|qora niyatlar }} преступные, злые намерения; '''[[ichi]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻngli]]''') {{tarjmisoli|qora }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qora yurak odam }} 1) завистливый человек; 2) таящий коварные замыслы человек; зложелатель;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[тьма]], [[темень]]; [[чернота]]; {{tarjmisoli|Kechaning tim qorasida yulduzlar yorqin yonadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») В непроглядной тьме ночи ярко горят звёзды;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[тёмное]] [[пятно]]; [[силуэт]], [[очертание]], [[тень]]; {{tarjmisoli|uzoqdan bir kishining qorasi koʻrindi }} вдали показался силуэт человека; {{tarjmisoli|qorasi oʻchdi }} он исчез, скрылся, его не видно; {{tarjmisoli|qorangni oʻchir }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qorangni koʻrsatma }} скройся; уходи, проваливай;&lt;br /&gt;
'''7 '''{{izoh|уст}}. [[мишень]]; {{tarjmisoli|Birinchi otgan yoy qoradan bir quloch yuqori ketdi }} («Афанди») Первая стрела пролетела на сажень выше мишени;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[траур]], [[траурная]] [[одежда]]; {{tarjmisoli|qora kiymoq }} надевать траур; носить траур;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[Кара]] ({{izoh|имя собств. мужское}});&lt;br /&gt;
'''10 '''{{izoh|входит в состав названий ряда животных и растений}}; {{tarjmisoli|qora bosh chumchuq }} снегирь; {{tarjmisoli|qora ilon }} гадюка; {{tarjmisoli|qora koʻza }} овёс Людовика; {{tarjmisoli|qora olaqanot }} шилоклювка; {{tarjmisoli|qora olu }} слива домашняя; {{tarjmisoli|qora saksovul }} чёрный саксаул; {{tarjmisoli|qora sulu }} овсюг пустой; {{tarjmisoli|qora terak }} 1) чёрный тополь; 2) осокорь; {{tarjmisoli|qora tuproq }} чернозём; {{tarjmisoli|qora tut }} шелковица, дающая чёрные плоды; {{tarjmisoli|qora chayir }} пальчатка; {{tarjmisoli|qora chigirtka }} сверчок; {{tarjmisoli|qora chugʻurchuq }} скворец чёрный; {{tarjmisoli|qora shuvoq }} полынь чёрная; {{tarjmisoli|qora ekin }} {{izoh|обл}}. огородные и бахчевые культуры; {{tarjmisoli|qora urganji }} {{izoh|с.-х}}. ургенчская дыня ({{izoh|название сорта дыни}}); '''*''' {{tarjmisoli|koʻz qorasi }} зрачок; {{tarjmisoli|koʻz qora siday saqlamoq }} хранить как зеницу ока; беречь пуще глаза; {{tarjmisoli|oq-qorani tanigan }} ({{izoh|букв}}. отличающий белое от чёрного) бывалый, видавший виды; {{tarjmisoli|yuzi qora }} опозоренный; пристыженный; {{tarjmisoli|soʻraganning bir yuzi qora, bermaganning ikni yuzi qora }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. у просящего одна щека черна, а у того, кто отказывает, обе) просящему позор, а отказавшему - дважды позор; {{tarjmisoli|yuziga qora surtmoq }} клеймить позором; предавать позору; '''[[yurakka]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻngilga]]''') {{tarjmisoli|qora olmoq }} подозревать, заподозрить; {{tarjmisoli|qora kursi }} скамья подсудимых; {{tarjmisoli|qora chaqa }} медная монета; гроши; {{tarjmisoli|yonida qora chaqasi yoʻq }} у него и гроша ломаного нет; {{tarjmisoli|qora chiroq }} коптилка; {{tarjmisoli|qora xalq }} {{izoh|уст}}. чернь, простонародье; {{tarjmisoli|qora xat }} извещение о смерти.&lt;br /&gt;
}}

====Shuningdek qarang====
{{table:colors/uz}}</text>
      <sha1>ib4njf7elf3lkqabs3152q7cmz40gt1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639001</id>
      <parentid>639000</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T16:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>639001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15266" sha1="howjk2alomid7tsthfl24iybeativuc" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qo-ra'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|QORA 'koʻmir tusidagi'; ’eng toʻq rang'. Laganlar boʻshayozganda eishkdan sersavlat bir h o r a odam kirib keldi (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni va boshqa bir necha maʼnoni anglatgan bu sifat asli qara tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 240; DS, 422; ПДП, 411); oʻzbek tilida birinchi boʻgʻindagi a unlisi â unlisiga, ikkinchi boʻgʻindagi a unlisi ä unlisiga almashgan: qara &amp;gt;&amp;nbsp;qârä.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Rang-tusi mavjud ranglarning barchasidan toʻq; qozonkuya, koʻmir tusidagi; {{zid.}} [[oq]]. {{misol|{{ajrat|Qora}} qozon.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} soch.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} koʻz.}} {{misol|{{ajrat|Qora}} siyoh.}} {{misol|Moʻttixon.. bugʻdoyrang, {{ajrat|qora}} qosh ayol edi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Chayla qamishlari allaqachon yonib bitib, yogʻochlarigina {{ajrat|qora}} koʻmir boʻlib, chars-chars qilib tutab yotardi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}
#Shu tusga moyil toʻq rangli; qoramtir. {{misol|Qora non.}} {{misol|Qora gilos.}} {{misol|Qora tuproq.}} {{misol|Qora bulut.}} {{misol|Nimqorongʻida ruxsoridagi noʻxatdek {{ajrat|qora}} xolini aniq koʻrdi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Qorani {{ajrat|qora}} demanglar, Qoraning ori keladi. Qora mayiz yeganda, Qandday shirin keladi.|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}} {{misol|Mulla Obid boʻlsa, aftiga {{ajrat|qora}} balchiq sachratib, oʻzining mashhur ketmoni bilan ish koʻradi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}
#Is, qurum bosgan, qoraygan yoki oqlanmagan, pardozlanmagan. {{misol|Qora uy.}} {{misol|Dolonning oʻng tarafidagi kichik {{ajrat|qora}} hujrada Polvonning ota-onasi va bobolari umr kechirgan.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}
#Qorongʻi; nursiz, ziyosiz; {{zid.}} [[yorugʻ]]. {{misol|Bu kungi kech Otabek bilan Homidning hayot va mamot masalalarini oʻzining {{ajrat|qora}} quchogʻiga olgan qorongʻi bir tun edi..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Demak, yuzimning bir tomoni kundek yorugʻ-u, bir tomoni tundek {{ajrat|qora}} ekan.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|Uch qadrdon, uch opa-singil Zulmat quchgan {{ajrat|qora}} oʻrmonda.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Qaqnus}}
#Shaxmat, shashka kabi oʻyinlarda oqqa zid donalar va shu donalar bilan oʻynovchi tomon. {{misol|{{ajrat|Qora}} bilan oʻynamoq.}} {{misol|{{ajrat|Qora}}lar yutdi.}}
#{{ot|uz}} Qora yoki qoraga moyil narsa (kiyim, mato {{va sh.k.}}). {{misol|Bayroqlarga {{ajrat|qora}} tutmoq (taqmoq), Qozonga yaqin yursang, {{ajrat|qora}}si yuqar..|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Keng qishloqni partizanning Motami qoplab oldi: {{ajrat|Qora}} taqdi har bilak.|[[w:A. Umariy|A. Umariy]]}}
#{{ot|uz}} Biror narsaning uzoqdan yoki qorongʻidan koʻzga tashlanuvchi aksi, ifodasi; sharpa. {{misol|Oppoq qorda odamlarning {{ajrat|qora}}si yelib-yugurardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Mashina yorugʻidan ham talvasaga tushib, oldinda chopib borayotgan jayran {{ajrat|qora}}siga koʻzi tushib, yuragi hapriqibketdi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} {{misol|Koʻp oʻtmay havo burchida azamat havo laynerining {{ajrat|qora}}si koʻrindi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Jimjitlik}}
#{{ot|uz}} Moʻljalga olingan yoki olinadigan narsa, nishon; moʻljal. {{misol|{{ajrat|Qora}}ga olmoq.}} {{misol|Birinchi otgan yoy {{ajrat|qora}}dan bir quloch yuqori ketdi.|[[w:Latifalar|&quot;Latifalar&quot;]]}} {{misol|Mergan boʻlsang, oʻshal ogʻochni {{ajrat|qora}}ga olib otgʻil.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Oʻtror}}
#{{koʻchma|uz}} Umuman, salbiy belgini, salbiy belgiga egalikni bildiradi; yomon. {{misol|Qora niyat.}} {{misol|Qora kuchlar.}} {{misol|Kechirasiz, men shiringina bazmingizni {{ajrat|qora}} xabar bilan muzlatib qoʻydim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} {{misol|Paranji qursin, meni shunday {{ajrat|qora}} kunlarga soldi.|[[w:Hamza|Hamza]]|Paranji sirlari}} {{misol|Kalladan {{ajrat|qora}} xayollarni quvish kerak, tushkunlik - eng yomon dushman.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}} {{misol|Shu gap bilan boshqalar Qoldi yer chizib. Qora, shum tilaklari Har yonni kezib.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}
#{{ot}} {{koʻchma}} Notoʻgʻri, yomon, yaramas narsa, ish. {{misol|Aroqning oʻzi oq, qilmishi - {{ajrat|qora}}.|[[w:Qanotli soʻzlar|&quot;Qanotli soʻzlar&quot;]]}} {{misol|Gulnor endi tap tortmadi. Sof nomusiga otilgan {{ajrat|qora}}ni butunlay yuvib tashlashga jazm qildi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Akangizga {{ajrat|qora}} yuqtirmaslik uchun Oʻktamni ham oqlayapsizmi endi?|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Koʻzlar}}
#Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, ular anglatgan narsaga xos belgi-holatning kuchli darajasini bildiradi. {{misol|Qora sovuq.}} {{misol|Qora qon yigʻlatmoq.}} {{misol|Qora qishda toʻy qilmay, Battar boʻlgur nokas gov..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}} {{misol|Nima qiladi oʻzini {{ajrat|qora}} qiynoqqa solib?!|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Tugʻilish}} {{misol|Shundan keyin.. terlab-pishib, {{ajrat|qora}} terga tushib ketdi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}
#{{koʻchma}} {{esk.}} Maʼlum miqdordagi yaxlit summa. {{misol|Bir {{ajrat|qora}} choʻzsak, kifoya deb oʻylayman, ozmi, ming soʻlkavoy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Ulugʻ yoʻl}}&lt;br/&gt;'''Ichi''' (''yoki'' '''Dili''', '''Koʻngli''', '''Yuragi''') '''qora''' - oʻzganing muvaffaqiyatini koʻrolmaydigan; yaxshilik, muvaffaqiyat tilamaydigan. {{misol|Dili {{ajrat|qora}}ning qilmishi - qiyiqlik.|Maqol}} {{misol|E-e-e, bu ham boylar singari oʻz nafsini oʻylaydigan, ichi {{ajrat|qora}} odam ekan-da!|[[w:H. Tursunqulov|H. Tursunqulov]]|Hayotim qissasi}}&lt;br/&gt;'''Yuzi''' (''yoki'' '''Beti''') '''qora''' - {{q.}} [[yuz]] I.&lt;br/&gt;'''Qora yer boʻlmoq''' - {{salb.}} oʻlmoq, yerga kirmoq. {{misol|Kimsanoy u yoqda, kuyov boʻlmay {{ajrat|qora}} yer boʻlgur na oʻligini koʻrsatadi, na tirigini.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Qora kiymoq''' - aza, motam libosini kiymoq (qora, koʻk kabi qora va qoraga moyil kiyim haqida). {{misol|Yusufbek hoji xatmi qurʼon qilib, yurtga osh berdi. Oʻzbek oyim {{ajrat|qora}} kiyib, taʼziya ochdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Qora kursi''' (''yoki'' '''stul''') - {{q.}} [[kursi]]. {{misol|Qora kursiga oʻtirayotgan jinoyatchiga oʻxshab qolganidan, yuzlari lovullab ketdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Unda [suratda] {{ajrat|qora}} stulda hukm qilingan gunohkorlar oʻtirardi.|Gazetadan}}&lt;br/&gt;'''Qora mehnat''' (''yoki'' '''ish''') - mahorat, malaka talab etmaydigan, oddiy, hatto maʼlum darajada iflosligi boʻlgan mehnat, ish. {{misol|Manglayimizga bitilgani shu {{ajrat|qora}} mehnat ekan, netamiz.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|..oʻquv haqi jamgʻarish uchun har qanday ogʻir, {{ajrat|qora}} mehnatdan hazar qilmadim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}} {{misol|-Tortinma, Komiljon, - dedi u jiddiy, - {{ajrat|qora}} ishga ham tayyorman.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Ixlos}}&lt;br/&gt;'''Qora tortmoq''' - 1) yordam, himoya umidida boʻlmoq; oʻziniki (yaqin) bilmoq; orqa qilmoq. {{misol|Men sizni {{ajrat|qora}} tortib keldim, Oʻrmonjon aka. Sizdan boshqa hech kimga gapira olmayman.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Keyin bobomizni {{ajrat|qora}} tortib, bu yerga keldik, xotinliyam boʻldik.|[[w:Yoshlik|&quot;Yoshlik&quot;]]}} 2) bir obʼyektni moʻljal qilib olmoq, ish-harakatning boisi deb bilmoq. {{misol|Gʻayrati ichiga sigʻmagan jon borki, bari qishloq biqinidagi tepalikni {{ajrat|qora}} tortgan.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Bekatdagi oq uycha}}&lt;br/&gt;'''Qora xalq''' (''yoki'' '''odam''') - madaniyat, maʼrifat, bilim kabilarga ega emas; omi, tushunmagan. {{misol|Qora xalqda tobelik, ikrom, andisha qolurmi..|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|{{ajrat|Qora xalq}} uni qarsaklar bilan olqishladi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Ogʻayni, men qora odamman. Zargar Yodgorbek boshimni aylantirgan ekan.|[[w:N. Sadarov|N. Safarov]]|Sharq tongi}}&lt;br/&gt;'''Qora chaqam yoʻq''' - {{ayn.}} '''sariq chaqam yoʻq''' {{q.}} [[chaqa]] I. {{misol|Ammo yonida qora chaqasi yoʻq odamga bu [sakkiz yuz soʻm] - jahannamning qilkoʻprigiday mudhish narsa.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Qora qilmoq''' - 1) {{ayn.}} '''qora tortmoq'''. {{misol|Qarindoshlarini qora qilib, bu yerlarga kelib qolgan.}} 2) {{ayn.}} [[qoralamoq]] 4. {{misol|Ular ot izini kora qilib, boʻri uchragan tepalikka borishdi..|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} {{misol|Ular ertalab oʻtgan qoʻy suruvlarining izini {{ajrat|qora}} qilib.. tepaliklar osha yurishdi.|[[w:A. Hasanov|A. Hasanov]]|Chiroqlar}}&lt;br/&gt;'''Qorasi oʻchmoq''' - koʻrinmay ketmoq, yoʻq boʻlmoq. {{misol|Poyezdning qorasi oʻchguncha moʻltirab qarab turdim, keyin yigʻlab-yigʻlab, izimga qaytdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}&lt;br/&gt;'''Qorasini koʻrsatmoq''' - koʻrinish bermoq. {{misol|Polvon bolam-ku, {{ajrat|qora}}sini koʻrsatmay, suvga tushgandek gʻoyib boʻldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}&lt;br/&gt;'''Qorasini olmoq''' - qorasini ilgʻamoq, koʻrmoq. {{misol|Kunning oʻzi peshin vaqti boʻlganda, Poygachilar {{ajrat|qora}}sini oladi.|[[w:Alpomish|&quot;Alpomish&quot;]]}}
#Qora (erkaklar ismi).

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚОРА}}
== Tarjimalari ==

{{uz-adj}}

{{-trans-|qora|
*{{evn}}: [[коӈномо]]
*{{az}}: [[qara]], [[siyah]]
*{{tk}}: [[gara]]
*{{tr}}: [[kara]], [[siyah]]
*{{en}}: [[black]]
*{{ku}}: [[reş]]
*{{udm}}: [[сьӧд]]
*{{sah}}: [[хара]]
*{{cv}}: [[хура]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qora'''&lt;br /&gt;
'''1 '''{{izoh|прям. и перен}}. [[чёрный]]; {{tarjmisoli|qora boʻyoq }} чёрная краска; {{tarjmisoli|qora guruh }} {{izoh|ист}}. {{izoh|полит}}. чёрная сотня; {{tarjmisoli|qora yer }} 1) чернозём; 2) земля под огородами; 3) {{izoh|перен}}. могила; {{tarjmisoli|qora ish }} чёрная работа; {{tarjmisoli|qora ishchi }} чернорабочий; {{tarjmisoli|qora koʻylakchi }} {{izoh|ист}}. чернорубашечник; {{tarjmisoli|qora [[toʻrdan]] [[kelgan]] [[odam]] &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; [[qorachadan]] [[kelgan]] [[odam]] }} ({{izoh|см}}. '''[[qoracha]]'''); {{tarjmisoli|qoralar }} {{izoh|шахм}}. чёрные; {{tarjmisoli|yurish qoralardan }} ход чёрных; {{tarjmisoli|qora-qura bolalar }} черномазые дети;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[тёмный]] ({{izoh|о цвете}}), [[вороной]] ({{izoh|о масти}}); {{tarjmisoli|qora ot }} вороная лошадь; {{tarjmisoli|qora qizil }} темно-бордовый;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[мрачный]], [[безотрадный]]; {{tarjmisoli|baxti qora }} несчастный, злосчастный;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[преступный]], [[злой]], [[дурной]]; {{tarjmisoli|qora niyatlar }} преступные, злые намерения; '''[[ichi]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻngli]]''') {{tarjmisoli|qora }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qora yurak odam }} 1) завистливый человек; 2) таящий коварные замыслы человек; зложелатель;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[тьма]], [[темень]]; [[чернота]]; {{tarjmisoli|Kechaning tim qorasida yulduzlar yorqin yonadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») В непроглядной тьме ночи ярко горят звёзды;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[тёмное]] [[пятно]]; [[силуэт]], [[очертание]], [[тень]]; {{tarjmisoli|uzoqdan bir kishining qorasi koʻrindi }} вдали показался силуэт человека; {{tarjmisoli|qorasi oʻchdi }} он исчез, скрылся, его не видно; {{tarjmisoli|qorangni oʻchir }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qorangni koʻrsatma }} скройся; уходи, проваливай;&lt;br /&gt;
'''7 '''{{izoh|уст}}. [[мишень]]; {{tarjmisoli|Birinchi otgan yoy qoradan bir quloch yuqori ketdi }} («Афанди») Первая стрела пролетела на сажень выше мишени;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[траур]], [[траурная]] [[одежда]]; {{tarjmisoli|qora kiymoq }} надевать траур; носить траур;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[Кара]] ({{izoh|имя собств. мужское}});&lt;br /&gt;
'''10 '''{{izoh|входит в состав названий ряда животных и растений}}; {{tarjmisoli|qora bosh chumchuq }} снегирь; {{tarjmisoli|qora ilon }} гадюка; {{tarjmisoli|qora koʻza }} овёс Людовика; {{tarjmisoli|qora olaqanot }} шилоклювка; {{tarjmisoli|qora olu }} слива домашняя; {{tarjmisoli|qora saksovul }} чёрный саксаул; {{tarjmisoli|qora sulu }} овсюг пустой; {{tarjmisoli|qora terak }} 1) чёрный тополь; 2) осокорь; {{tarjmisoli|qora tuproq }} чернозём; {{tarjmisoli|qora tut }} шелковица, дающая чёрные плоды; {{tarjmisoli|qora chayir }} пальчатка; {{tarjmisoli|qora chigirtka }} сверчок; {{tarjmisoli|qora chugʻurchuq }} скворец чёрный; {{tarjmisoli|qora shuvoq }} полынь чёрная; {{tarjmisoli|qora ekin }} {{izoh|обл}}. огородные и бахчевые культуры; {{tarjmisoli|qora urganji }} {{izoh|с.-х}}. ургенчская дыня ({{izoh|название сорта дыни}}); '''*''' {{tarjmisoli|koʻz qorasi }} зрачок; {{tarjmisoli|koʻz qora siday saqlamoq }} хранить как зеницу ока; беречь пуще глаза; {{tarjmisoli|oq-qorani tanigan }} ({{izoh|букв}}. отличающий белое от чёрного) бывалый, видавший виды; {{tarjmisoli|yuzi qora }} опозоренный; пристыженный; {{tarjmisoli|soʻraganning bir yuzi qora, bermaganning ikni yuzi qora }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. у просящего одна щека черна, а у того, кто отказывает, обе) просящему позор, а отказавшему - дважды позор; {{tarjmisoli|yuziga qora surtmoq }} клеймить позором; предавать позору; '''[[yurakka]] '''({{izoh|или '''}}[[koʻngilga]]''') {{tarjmisoli|qora olmoq }} подозревать, заподозрить; {{tarjmisoli|qora kursi }} скамья подсудимых; {{tarjmisoli|qora chaqa }} медная монета; гроши; {{tarjmisoli|yonida qora chaqasi yoʻq }} у него и гроша ломаного нет; {{tarjmisoli|qora chiroq }} коптилка; {{tarjmisoli|qora xalq }} {{izoh|уст}}. чернь, простонародье; {{tarjmisoli|qora xat }} извещение о смерти.&lt;br /&gt;
}}

====Shuningdek qarang====
{{table:colors/uz}}</text>
      <sha1>howjk2alomid7tsthfl24iybeativuc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>vulqon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13990</id>
    <revision>
      <id>639032</id>
      <parentid>594990</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T09:46:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>639032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="557" sha1="9acjfmsctac85soojxk8cyso9xzitrn" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''vul-qon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{esk.|uz}}'' ayn.'' [[vulkan]].

=== Sinonimlari ===
yonar tog‘

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ВУЛҚОН}}
== Tarjimalari ==

'''vulqon'''

*{{az}}: [[vulkan]]
*{{tr}}: [[volkan]], [[yanardağ]]
*{{de}}: [[vulkan]]
*{{en}}: [[volcano]]
*{{fr}}: [[volcan]]
*{{it}}: [[vulcano]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''vulqon'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. '''= [[vulkan]]'''.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>9acjfmsctac85soojxk8cyso9xzitrn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639033</id>
      <parentid>639032</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T09:47:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>639033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="557" sha1="0qwetf9oxfidaa3jeydq9d113u653ia" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''vul-qon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{esk.|uz}} {{ayn.}} [[vulkan]].

=== Sinonimlari ===
yonar tog‘

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ВУЛҚОН}}
== Tarjimalari ==

'''vulqon'''

*{{az}}: [[vulkan]]
*{{tr}}: [[volkan]], [[yanardağ]]
*{{de}}: [[vulkan]]
*{{en}}: [[volcano]]
*{{fr}}: [[volcan]]
*{{it}}: [[vulcano]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''vulqon'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. '''= [[vulkan]]'''.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>0qwetf9oxfidaa3jeydq9d113u653ia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>vulkan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13991</id>
    <revision>
      <id>639034</id>
      <parentid>594985</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T09:47:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>639034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1251" sha1="slmi6fx79pte0i5pkmd26fphpg7517w" xml:space="preserve">{{-az-}}
'''vulkan'''

:[[vulqon]]

= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''vul-kan'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Lotin tili|lot.]]'' vulcanus — oʻt, olov &amp;lt; qadimgi Rim mifologiyasida: olov va temirchilik maʼbudi nomi

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
Yer poʻstidagi yoriqpar, kanallar orqali lava, issiq gaz, suv bugʻlari va jins boʻlaklarini chiqarib turadigan geologik tuzilma.{{misol| {{ajrat|Vulkan}}lar Yer poʻstida sodir boʻladigan tektonik hara-katlar natijasida paydo boʻlgan yoriq (kanal)lar orqali lava, issiq gaz, suv bugʻlari va boshqa jinslarni chiqarib turadigan konus shaklidagi balandliklardir.|[[w:U kim, bu nima|&quot;U kim, bu nima?&quot;]]}}

=== Sinonimlari ===
yonar tog‘

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ВУЛКАН}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''vulkan'''&lt;br /&gt;
[[вулкан]]; // [[вулканический]]; {{tarjmisoli|harakatdagi vulkan }} действующий вулкан; {{tarjmisoli|oʻchgan vulkan }} потухший вулкан; {{tarjmisoli|vulkan jinslari }} вулканические породы.&lt;br /&gt;
}}
{{-az-}}
'''vulkan'''

:[[vulqon]]

[[Turkum:Oʻzbekchada lotinchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>slmi6fx79pte0i5pkmd26fphpg7517w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>darvoza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34680</id>
    <revision>
      <id>639028</id>
      <parentid>637308</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T06:43:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>639028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4209" sha1="m9lcn5f43puvhgkcypthu6hi88qnqt1" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''dar-vo-za'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''DARVOZA''' Bu ot tojik tilida 'katta eshik' maʼnosini anglatadigan dar oti bilan ({{ПРС}},211) 'ochiq' maʼnosini anglatadigan boz sifatidan tuzilgan darboz birligiga -a qoʻshimchasini ({{ТжРС}},543) qoʻshib hosil qilingan; tojik tilining oʻzida bu ot tarkibidagi b tovushi v tov&amp;gt;tniga admashgan va shu shaklida oʻzbek tiliga olingan; 'hovliga, qoʻrgonga kiriladigan, ochilib-yopiladigan katta eshik' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}, I, 209).}}

''\[[w:Fors tili|f.]]'' ajljjj &lt;sup&gt;—&lt;/sup&gt; ikki tabaqali katta eshik

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Shahar, qoʻrgʻon, qalʼa, hovli va shu kabilarga kiriladigan ikki tabaqali katta eshik, qopqa. {{misol|Taxta {{ajrat|darvoza}}. Temir {{ajrat|darvoza}}. }}a {{misol|{{ajrat|Darvoza}}ning bir tabaqasi ochiq edi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Tongda, qalʼa {{ajrat|darvoza}}lari ochilgan hamon Avaz yoʻlga tushdi. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Kun choshgohga yaqin Otabek saroy {{ajrat|darvoza}}sidan chiqdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}.

:Shahar darvozasi 1) {{tar.|uz}} atrofi mus-tahkam qilib oʻralgan shahar qopqasi. {{misol|U Xivaga borib yetguncha, shahar {{ajrat|darvoza}}si ham berkilib qolgan.|[[w:Oydin|Oydin]]|Gulsanam}}. {{misol|Qip-choqlar bizning tomondan otilgan miltiq oʻqlariga chidolmay, Samarkand {{ajrat|darvoza}}sini tashlab, Kamolon {{ajrat|darvoza}}siga yuzlandilar. |[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar; 2) shaharning ana shunday qopqasiga yopishgan, yondosh maqalla yoki mahallalar}}.

,    2 Kanallarda suvni toʻsish yoki qoʻyib

yuborish uchun ishlangan maxsus qurilma; qopqa. {{misol|Qani, kanal {{ajrat|darvoza}}sini ochib yubor.}}

'''3 '''''sprt.'' Futbol, xokkey va sh.k. oʻyin-larda maydonning raqib yoʻllagan toʻpni (shaybani) kiritmaslik uchun himoya qi-linadigan chekli qismi. {{misol|Paxtakorchilar raqib {{ajrat|darvoza}}siga uchta toʻp kiritdilar. |[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. {{misol|“Dinamo” xokkeychilari raqib {{ajrat|darvoza}}siga beshta shayba urib, gʻalabaga erishdilar.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}.

'''4 '''{{koʻchma|uz}} Imkoniyat. {{misol|Bir {{ajrat|darvoza}} bekilsa, Ming {{ajrat|darvoza}} ochiladi.|[[w:&quot;Xalq durdonalari&quot;|&quot;Xalq durdonalari&quot;]]}}.

'''5 '''{{koʻchma|uz}} Sezgi, seza olish imkoni. {{misol|Hislar uchun yaralmish yetti {{ajrat|darvoza}}.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}}.

'''6 '''{{koʻchma|uz}} Boshlanish, erishish, yetishish yoʻli. {{misol|Goʻzallik {{ajrat|darvoza}}sining yoʻli — lato-fatda.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. {{misol|Bobomning bu soʻzlari menga ajoyibotlar olamining {{ajrat|darvoza}}sini koʻr-satib, kalitini yashirib koʻygandek tuyuldi. |[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}.

:Baxt darvozasi Baxt yoʻli, baxtga erishish imkoniyati. {{misol|U seni sevmaydi. Baxtine ochilishiga ovora boʻlma, bu uyda senga baxt {{ajrat|darvoza}}si berk.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Ixlos}}. Bilim darvozasi Bilim olish yoʻli, bilim oʻchogʻi. {{misol|Maktab — bilim {{ajrat|darvoza}}si, yaʼni faqat bilim olish yoʻlini koʻrsatib beradi, xolos. }}P. Tursun, Oʻqituvchi. Darvozasi keng ''{yoki ''ochiq) odam Mehmondoʻst odam. {{misol|Ey Habibiy, yoru doʻstlarga ochik {{ajrat|darvoza}}miz. Xalqpar-var, bagʻri keng, himmatda beandozamiz. |[[w:Habibiy|Habibiy]]}}. ''Himmatli boʻl, ochik boʻlsin darvo-zang, Ilmingni soch, chiksin baland ovozang. ''Habibiy.

=== Sinonimlari ===
[[qopqa]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ДАРВОЗА}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ug=[[دەرۋازا]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''darvoza'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[ворота]]; {{tarjmisoli|koʻcha ~si }} ворота на улицу; {{tarjmisoli|shahar ~si }} {{izoh|ист}}. городские ворота;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[спорт]], [[ворота]]; {{tarjmisoli|~si keng odam }} ({{izoh|букв}}. человек, у которого ворота всегда широко распахнуты) гостеприимный человек.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>m9lcn5f43puvhgkcypthu6hi88qnqt1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639030</id>
      <parentid>639028</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T08:17:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>639030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4196" sha1="11jtkf9br3wrf9ypxdhnqhqomnop36n" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''dar-vo-za'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''DARVOZA''' Bu ot tojik tilida 'katta eshik' maʼnosini anglatadigan dar oti bilan ({{ПРС}},211) 'ochiq' maʼnosini anglatadigan boz sifatidan tuzilgan darboz birligiga -a qoʻshimchasini ({{ТжРС}},543) qoʻshib hosil qilingan; tojik tilining oʻzida bu ot tarkibidagi b tovushi v tov&amp;gt;tniga admashgan va shu shaklida oʻzbek tiliga olingan; 'hovliga, qoʻrgonga kiriladigan, ochilib-yopiladigan katta eshik' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}, I, 209).}}

''\[[w:Fors tili|f.]]'' ajljjj &lt;sup&gt;—&lt;/sup&gt; ikki tabaqali katta eshik

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Shahar, qoʻrgʻon, qalʼa, hovli va shu kabilarga kiriladigan ikki tabaqali katta eshik, qopqa. {{misol|Taxta {{ajrat|darvoza}}. Temir {{ajrat|darvoza}}. }}a {{misol|{{ajrat|Darvoza}}ning bir tabaqasi ochiq edi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Tongda, qalʼa {{ajrat|darvoza}}lari ochilgan hamon Avaz yoʻlga tushdi. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Kun choshgohga yaqin Otabek saroy {{ajrat|darvoza}}sidan chiqdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Shahar darvozasi''' - 1) {{tar.|uz}} atrofi mustahkam qilib oʻralgan shahar qopqasi. {{misol|U Xivaga borib yetguncha, shahar {{ajrat|darvoza}}si ham berkilib qolgan.|[[w:Oydin|Oydin]]|Gulsanam}} {{misol|Qipchoqlar bizning tomondan otilgan miltiq oʻqlariga chidolmay, Samarqand {{ajrat|darvoza}}sini tashlab, Kamolon {{ajrat|darvoza}}siga yuzlandilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) shaharning ana shunday qopqasiga yopishgan, yondosh maqalla yoki mahallalar.
#Kanallarda suvni toʻsish yoki qoʻyib yuborish uchun ishlangan maxsus qurilma; qopqa. {{misol|Qani, kanal {{ajrat|darvoza}}sini ochib yubor.}}
#{{sprt.}} Futbol, xokkey {{va sh.k.}} oʻyinlarda maydonning raqib yoʻllagan toʻpni (shaybani) kiritmaslik uchun himoya qilinadigan chekli qismi. {{misol|Paxtakorchilar raqib {{ajrat|darvoza}}siga uchta toʻp kiritdilar. |[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. {{misol|“Dinamo” xokkeychilari raqib {{ajrat|darvoza}}siga beshta shayba urib, gʻalabaga erishdilar.|Gazetadan}}
#{{koʻchma|uz}} Imkoniyat. {{misol|Bir {{ajrat|darvoza}} bekilsa, Ming {{ajrat|darvoza}} ochiladi.|[[w:Xalq durdonalari|&quot;Xalq durdonalari&quot;]]}}
#{{koʻchma|uz}} Sezgi, seza olish imkoni. {{misol|Hislar uchun yaralmish yetti {{ajrat|darvoza}}.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}}
#{{koʻchma|uz}} Boshlanish, erishish, yetishish yoʻli. {{misol|Goʻzallik {{ajrat|darvoza}}sining yoʻli - latofatda.|Gazetadan}} {{misol|Bobomning bu soʻzlari menga ajoyibotlar olamining {{ajrat|darvoza}}sini koʻrsatib, kalitini yashirib koʻygandek tuyuldi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}&lt;br/&gt;'''Baxt darvozasi''' - baxt yoʻli, baxtga erishish imkoniyati. {{misol|U seni sevmaydi. Baxtine ochilishiga ovora boʻlma, bu uyda senga baxt {{ajrat|darvoza}}si berk.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Ixlos}}&lt;br/&gt;Bilim darvozasi Bilim olish yoʻli, bilim oʻchogʻi. {{misol|Maktab - bilim {{ajrat|darvoza}}si, yaʼni faqat bilim olish yoʻlini koʻrsatib beradi, xolos.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Darvozasi keng''' (''yoki'' '''ochiq''') '''odam''' - mehmondoʻst odam. {{misol|Ey Habibiy, yoru doʻstlarga ochiq {{ajrat|darvoza}}miz. Xalqparvar, bagʻri keng, himmatda beandozamiz.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}} {{misol|Himmatli boʻl, ochik boʻlsin darvozang, Ilmingni soch, chiqsin baland ovozang.|Habibiy}}

=== Sinonimlari ===
[[qopqa]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ДАРВОЗА}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ug=[[دەرۋازا]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''darvoza'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[ворота]]; {{tarjmisoli|koʻcha ~si }} ворота на улицу; {{tarjmisoli|shahar ~si }} {{izoh|ист}}. городские ворота;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[спорт]], [[ворота]]; {{tarjmisoli|~si keng odam }} ({{izoh|букв}}. человек, у которого ворота всегда широко распахнуты) гостеприимный человек.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>11jtkf9br3wrf9ypxdhnqhqomnop36n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>yonmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35802</id>
    <revision>
      <id>639003</id>
      <parentid>637955</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T16:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>639003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7960" sha1="lk6mj1jd6ltgcppn3i9be87z1ccg1m0" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== yonmoq I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|YON- ’oʻt ol—’. Quruh oʻtin bir zumda lovullab yo n i b k ye t d i (Mirzakalon Ismoiliy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl yan- tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 72); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: yan- &amp;gt;&amp;nbsp;yân-. Bu soʻzni yaq- soʻziga qiyoslab, ular oxiridagi -n , -q qismlari qoʻshimcha ekani taʼkidlanadi (ЭСТЯ, IV, 112); (—n qoʻshimchasi oʻzlik maʼnosini, -q qoʻshimchasi ort-tirma maʼnosini ifodalashga xizmat qiladi).}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
1 Oʻt olmoq; oʻtda kuymoq. {{misol|Toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar {{ajrat|yon}}a-di.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Quruq oʻtin bir zumda lovul-lab {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o. {{misol|Chayla qamishlari allaqachon {{ajrat|yon}}ib bitib, yogʻoch-larigina qora koʻmir boʻlib, chars-churs qilib tutab yotardi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}.

2 Yolqinlanib, nur berib turmoq. {{misol|Saroy-ning toʻrida boshqalarga qaraganda koʻrkam-roq bir hujra.. bu hujrada sham {{ajrat|yon}}adi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Haqiqatdan u ki-shining [Zokir Urinovichning] hovlisida chirok; {{ajrat|yon}}gan edi.|[[w:Sh. Xolmirzayev|Sh. Xolmirzayev]]|Yoʻllar, yoʻldoshlar}}.

3 Nur, shuʼla sochmoq, porlamoq. {{misol|Koʻkda, daraxtlar ustida gʻuj-gʻuj yulduzlar {{ajrat|yon}}adi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Archa turaroʻrta-da {{ajrat|yon}}ib, Oqmoqdadir har {{ajrat|yon}} shuʼla-nur.|[[w:Gʻay-ratiy|Gʻay-ratiy]]}}.

4 Tovlanmoq, jilvalanmoq. {{misol|Gilam choʻgʻdek {{ajrat|yon}}adi.}} n ''Koʻylak yengi tirsakka qadar shi-marilgan,'' [''qizning''] {{misol|tiqmachoqday bilaklarida ilon boshli oltin bilaguzuklar {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

5 Ortiq darajada issigʻi, harorati osh-moq, qizimoq. {{misol|-Uh, badanim {{ajrat|yon}}ib boradi.. — dedi Gulnor.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. U {{misol|{{ajrat|yon}}ogʻini onasining {{ajrat|yon}}ib turgan oʻtli {{ajrat|yon}}ogʻiga surtib, siniq tovush bilan pichirladi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

6 Ortiq darajada qizimoq. {{misol|Quyosh tik kelgan. Havolovullab {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Kishini holdan toydiradigan saratonning havo {{ajrat|yon}}gan kunlarida har qan-day tirik jon oʻzini panaga uradi.|[[w:&quot;Sharq yulduzi&quot;|&quot;Sharq yulduzi&quot;]]}}. U | {{misol|Rahim Saidov] pastga tushdi. Kun tikkaga kelgan, koʻcha {{ajrat|yon}}ardi.|[[w:Oʻ. Umarbe-kov|Oʻ. Umarbe-kov]]|Yoz yomgʻiri}}.

'''7 '''{{koʻchma|uz}} Butun vujudi bilan berilmoq, astoydil harakat qilmoq; qaygʻurmoq. {{misol|Ioʻlchi yozda {{ajrat|yon}}ib, chang-tuproq yalab, qishda qor-muz kechib, butun mahrumiyatlarga, butun ogʻir-liklarga qaramasdan, jonkashlik bilan ish-ladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bu ashula-ni ham {{ajrat|yon}}ib, joʻshib aytdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Onaman-u onaman, Bolam uchun {{ajrat|yon}}aman.|[[w:&quot;Qoʻshiqlar&quot;|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}}.

'''8 '''{{koʻchma|uz}} Tutaqmoq, jahli chiqmoq; asa-biylashib ketmoq. {{misol|Siz onamdan xafa boʻlmang, uning odatini bilasiz-ku, bir {{ajrat|yon}}ib, bir oʻcha-veradi \dedi Rayhon].|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Olimjon yotigʻi bilan soʻzlagan boʻlsa-da, rais {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Qanotlar}}.

'''9 '''{{koʻchma|uz}} Kuchaymoq, avj olmoq; alanga-lanmoq. ''Begʻubor tong kabi qa,''''1''{{misol|bingda Vatan ishqi, xalq mehri {{ajrat|yon}}ar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. {{misol|Hozir Xa-lilovning nafrati {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Ixlos}}.

10 Sabrsizlik bilan kutmoq, oshiqmoq. {{misol|Navoiy Hirotga kirishi bilan uning maxsus farmon olib kelganligi butun shaharga yashin-dek tarqaldi. Hamma uni tezroq eshitish orzusi bilan {{ajrat|yon}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}.

:Ichida chiroq yonganday boʻlmoq Bir oz xotirjam boʻlmoq, bir oz koʻngli tinchimoq. {{misol|- Kampirning taʼrifini eshitib, ichimda chi-roq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi-yu, lekin bu gal odob saq-lab indamadim, — dedi chol.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqi-tuvchi}}. {{misol|Mingboshi ichida chiroq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi, suyunchi koʻzlarida oʻt boʻlib {{ajrat|yon}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Koʻzi yonmoq 1) asabiylash-moq, jahli chiqmoq. {{misol|Qushbegining koʻzi {{ajrat|yon}}di.. Manglay etlari tiriilib, soʻl qoʻli bilan soqolini tutamlab, fikrga ketdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. |''Toʻgʻonbekning''] {{misol|Kichik, qiyiq koʻzlari yomon {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. {{misol|Badianing koʻzlari {{ajrat|yon}}ar, titrab turgan qoʻli-dagi oʻtkir xanjar yarqirar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 2) juda xursand boʻlmoq. {{misol|Qu-vonchdan Bektemirning koʻzlari {{ajrat|yon}}ib ketdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. Lov etib yonmok, Qizishmoq, tutaqmoq, asabiylashmoq. {{misol|Talʼ-atning nimaga shama qilayotganini tushun-di-yu, lov etib {{ajrat|yon}}ib ketdi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Munisxon lov etib {{ajrat|yon}}di-da, chamadonini koʻtarib, qora yubkasi-da Qoʻqonga qarab joʻnadi. Oʻ.|[[w:Umarbekov|Umarbekov]]|Yoz yomgʻiri}}. Yuragi yonmoq 1) orzu qilmoq. {{misol|-Bir koʻrsam, ikki ogʻiz gap aytsam, deb yuragim {{ajrat|yon}}adigan boʻldi.. — dedi Davlatyor.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ichi kuymoq, alanga ol-moq}}. {{misol|Nima qilay, Sherali akajon! Ayting! Yuragim oʻrtab {{ajrat|yon}}yapti!|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Bitta grafinni ushladi: -Sovugʻi-danmi, issigʻidanmi? - Sovugʻidan quya qoling. Yurak {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Otliq ayol}}.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

== yonmoq II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
: Qaytmoq. {{misol|Halimaxonim ham Ruzvondan ruxsat olib, uyiga {{ajrat|yon}}di.|[[w:Hamza|Hamza]]}}.

==== Sinonimlari ====
[[o‘rtanmoq]], [[qopinmoq]]

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ЁНМОҚ}}
=== Tarjimalari ===

{{Tarjimalar
|sah = [[умай]]
|ybe=[[tam]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;yonmoq I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[гореть]]; '''oʻtin yonyapti '''дрова горят; '''hamma lampochkalar yonib turibdi '''все лампочки горят; '''yonib ketmoq '''загореться; разгореться; сгореть; '''oʻt bilan oʻynagan - yonar '''{{izoh|посл}}. тот, кто играет с огнем - сгорит;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен}}. [[гореть]], [[загораться]]; [[сиять]], [[блестеть]], [[сверкать]]; {{tarjmisoli|chaqmoqday yonmoq }} сверкать как молния; '''Xolmurodning koʻzlari yondi '''(П. Турсун, «Ўќитувчи») у Халмурада засверкали глаза;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[быть]] [[в]] [[жару]], [[в]] [[лихорадке]], [[гореть]]; '''aʼzoyi badanim yonib ketayotir '''у меня всё тело горит;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[горевать]], [[страдать]]; {{tarjmisoli|birovning ishqida yonmoq }} страдать от любви к кому-либо;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[горячиться]], [[выходить]] [[из]] [[себя]], [[вспылить]]; '''lov etib yonma, ogʻir boʻl! '''не горячись, будь хладнокровен!&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;yonmoq II&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|уст. книжн.}} [[возвращаться]]; {{tarjmisoli|uyga yonmoq }} возвращаться домой.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>lk6mj1jd6ltgcppn3i9be87z1ccg1m0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639004</id>
      <parentid>639003</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T16:16:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>639004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7930" sha1="0q6vrykgv1ir55e89mqk14j4vyd4e9a" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== yonmoq I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|YON- ’oʻt ol—’. Quruh oʻtin bir zumda lovullab yo n i b k ye t d i (Mirzakalon Ismoiliy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl yan- tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 72); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: yan- &amp;gt;&amp;nbsp;yân-. Bu soʻzni yaq- soʻziga qiyoslab, ular oxiridagi -n , -q qismlari qoʻshimcha ekani taʼkidlanadi (ЭСТЯ, IV, 112); (—n qoʻshimchasi oʻzlik maʼnosini, -q qoʻshimchasi ort-tirma maʼnosini ifodalashga xizmat qiladi).}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
1 Oʻt olmoq; oʻtda kuymoq. {{misol|Toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar {{ajrat|yon}}a-di.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Quruq oʻtin bir zumda lovul-lab {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o. {{misol|Chayla qamishlari allaqachon {{ajrat|yon}}ib bitib, yogʻoch-larigina qora koʻmir boʻlib, chars-churs qilib tutab yotardi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}.

2 Yolqinlanib, nur berib turmoq. {{misol|Saroy-ning toʻrida boshqalarga qaraganda koʻrkam-roq bir hujra.. bu hujrada sham {{ajrat|yon}}adi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Haqiqatdan u ki-shining [Zokir Urinovichning] hovlisida chirok; {{ajrat|yon}}gan edi.|[[w:Sh. Xolmirzayev|Sh. Xolmirzayev]]|Yoʻllar, yoʻldoshlar}}.

3 Nur, shuʼla sochmoq, porlamoq. {{misol|Koʻkda, daraxtlar ustida gʻuj-gʻuj yulduzlar {{ajrat|yon}}adi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Archa turaroʻrta-da {{ajrat|yon}}ib, Oqmoqdadir har {{ajrat|yon}} shuʼla-nur.|[[w:Gʻay-ratiy|Gʻay-ratiy]]}}.

4 Tovlanmoq, jilvalanmoq. {{misol|Gilam choʻgʻdek {{ajrat|yon}}adi.}} n ''Koʻylak yengi tirsakka qadar shi-marilgan,'' [''qizning''] {{misol|tiqmachoqday bilaklarida ilon boshli oltin bilaguzuklar {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

5 Ortiq darajada issigʻi, harorati osh-moq, qizimoq. {{misol|-Uh, badanim {{ajrat|yon}}ib boradi.. — dedi Gulnor.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. U {{misol|{{ajrat|yon}}ogʻini onasining {{ajrat|yon}}ib turgan oʻtli {{ajrat|yon}}ogʻiga surtib, siniq tovush bilan pichirladi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

6 Ortiq darajada qizimoq. {{misol|Quyosh tik kelgan. Havolovullab {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Kishini holdan toydiradigan saratonning havo {{ajrat|yon}}gan kunlarida har qan-day tirik jon oʻzini panaga uradi.|[[w:&quot;Sharq yulduzi&quot;|&quot;Sharq yulduzi&quot;]]}}. U | {{misol|Rahim Saidov] pastga tushdi. Kun tikkaga kelgan, koʻcha {{ajrat|yon}}ardi.|[[w:Oʻ. Umarbe-kov|Oʻ. Umarbe-kov]]|Yoz yomgʻiri}}.

'''7 '''{{koʻchma|uz}} Butun vujudi bilan berilmoq, astoydil harakat qilmoq; qaygʻurmoq. {{misol|Ioʻlchi yozda {{ajrat|yon}}ib, chang-tuproq yalab, qishda qor-muz kechib, butun mahrumiyatlarga, butun ogʻir-liklarga qaramasdan, jonkashlik bilan ish-ladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bu ashula-ni ham {{ajrat|yon}}ib, joʻshib aytdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Onaman-u onaman, Bolam uchun {{ajrat|yon}}aman.|[[w:&quot;Qoʻshiqlar&quot;|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}}.

'''8 '''{{koʻchma|uz}} Tutaqmoq, jahli chiqmoq; asa-biylashib ketmoq. {{misol|Siz onamdan xafa boʻlmang, uning odatini bilasiz-ku, bir {{ajrat|yon}}ib, bir oʻcha-veradi \dedi Rayhon].|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Olimjon yotigʻi bilan soʻzlagan boʻlsa-da, rais {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Qanotlar}}.

'''9 '''{{koʻchma|uz}} Kuchaymoq, avj olmoq; alanga-lanmoq. ''Begʻubor tong kabi qa,''''1''{{misol|bingda Vatan ishqi, xalq mehri {{ajrat|yon}}ar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. {{misol|Hozir Xa-lilovning nafrati {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Ixlos}}.

10 Sabrsizlik bilan kutmoq, oshiqmoq. {{misol|Navoiy Hirotga kirishi bilan uning maxsus farmon olib kelganligi butun shaharga yashin-dek tarqaldi. Hamma uni tezroq eshitish orzusi bilan {{ajrat|yon}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}.

:Ichida chiroq yonganday boʻlmoq Bir oz xotirjam boʻlmoq, bir oz koʻngli tinchimoq. {{misol|- Kampirning taʼrifini eshitib, ichimda chi-roq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi-yu, lekin bu gal odob saq-lab indamadim, — dedi chol.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqi-tuvchi}}. {{misol|Mingboshi ichida chiroq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi, suyunchi koʻzlarida oʻt boʻlib {{ajrat|yon}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Koʻzi yonmoq 1) asabiylash-moq, jahli chiqmoq. {{misol|Qushbegining koʻzi {{ajrat|yon}}di.. Manglay etlari tiriilib, soʻl qoʻli bilan soqolini tutamlab, fikrga ketdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. |''Toʻgʻonbekning''] {{misol|Kichik, qiyiq koʻzlari yomon {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. {{misol|Badianing koʻzlari {{ajrat|yon}}ar, titrab turgan qoʻli-dagi oʻtkir xanjar yarqirar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 2) juda xursand boʻlmoq. {{misol|Qu-vonchdan Bektemirning koʻzlari {{ajrat|yon}}ib ketdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. Lov etib yonmok, Qizishmoq, tutaqmoq, asabiylashmoq. {{misol|Talʼ-atning nimaga shama qilayotganini tushun-di-yu, lov etib {{ajrat|yon}}ib ketdi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Munisxon lov etib {{ajrat|yon}}di-da, chamadonini koʻtarib, qora yubkasi-da Qoʻqonga qarab joʻnadi. Oʻ.|[[w:Umarbekov|Umarbekov]]|Yoz yomgʻiri}}. Yuragi yonmoq 1) orzu qilmoq. {{misol|-Bir koʻrsam, ikki ogʻiz gap aytsam, deb yuragim {{ajrat|yon}}adigan boʻldi.. — dedi Davlatyor.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ichi kuymoq, alanga ol-moq}}. {{misol|Nima qilay, Sherali akajon! Ayting! Yuragim oʻrtab {{ajrat|yon}}yapti!|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Bitta grafinni ushladi: -Sovugʻi-danmi, issigʻidanmi? - Sovugʻidan quya qoling. Yurak {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Otliq ayol}}.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

== yonmoq II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
: Qaytmoq. {{misol|Halimaxonim ham Ruzvondan ruxsat olib, uyiga {{ajrat|yon}}di.|[[w:Hamza|Hamza]]}}.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ЁНМОҚ}}
=== Tarjimalari ===

{{Tarjimalar
|sah = [[умай]]
|ybe=[[tam]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;yonmoq I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[гореть]]; '''oʻtin yonyapti '''дрова горят; '''hamma lampochkalar yonib turibdi '''все лампочки горят; '''yonib ketmoq '''загореться; разгореться; сгореть; '''oʻt bilan oʻynagan - yonar '''{{izoh|посл}}. тот, кто играет с огнем - сгорит;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен}}. [[гореть]], [[загораться]]; [[сиять]], [[блестеть]], [[сверкать]]; {{tarjmisoli|chaqmoqday yonmoq }} сверкать как молния; '''Xolmurodning koʻzlari yondi '''(П. Турсун, «Ўќитувчи») у Халмурада засверкали глаза;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[быть]] [[в]] [[жару]], [[в]] [[лихорадке]], [[гореть]]; '''aʼzoyi badanim yonib ketayotir '''у меня всё тело горит;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[горевать]], [[страдать]]; {{tarjmisoli|birovning ishqida yonmoq }} страдать от любви к кому-либо;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[горячиться]], [[выходить]] [[из]] [[себя]], [[вспылить]]; '''lov etib yonma, ogʻir boʻl! '''не горячись, будь хладнокровен!&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;yonmoq II&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|уст. книжн.}} [[возвращаться]]; {{tarjmisoli|uyga yonmoq }} возвращаться домой.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>0q6vrykgv1ir55e89mqk14j4vyd4e9a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639005</id>
      <parentid>639004</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T16:16:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>639005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7960" sha1="5sljw6h6qwkoxbausxyycw4tkc8k1rw" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== yonmoq I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|YON- ’oʻt ol—’. Quruh oʻtin bir zumda lovullab yo n i b k ye t d i (Mirzakalon Ismoiliy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl yan- tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 72); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: yan- &amp;gt;&amp;nbsp;yân-. Bu soʻzni yaq- soʻziga qiyoslab, ular oxiridagi -n , -q qismlari qoʻshimcha ekani taʼkidlanadi (ЭСТЯ, IV, 112); (—n qoʻshimchasi oʻzlik maʼnosini, -q qoʻshimchasi ort-tirma maʼnosini ifodalashga xizmat qiladi).}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
1 Oʻt olmoq; oʻtda kuymoq. {{misol|Toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar {{ajrat|yon}}a-di.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Quruq oʻtin bir zumda lovul-lab {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o. {{misol|Chayla qamishlari allaqachon {{ajrat|yon}}ib bitib, yogʻoch-larigina qora koʻmir boʻlib, chars-churs qilib tutab yotardi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}.

2 Yolqinlanib, nur berib turmoq. {{misol|Saroy-ning toʻrida boshqalarga qaraganda koʻrkam-roq bir hujra.. bu hujrada sham {{ajrat|yon}}adi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Haqiqatdan u ki-shining [Zokir Urinovichning] hovlisida chirok; {{ajrat|yon}}gan edi.|[[w:Sh. Xolmirzayev|Sh. Xolmirzayev]]|Yoʻllar, yoʻldoshlar}}.

3 Nur, shuʼla sochmoq, porlamoq. {{misol|Koʻkda, daraxtlar ustida gʻuj-gʻuj yulduzlar {{ajrat|yon}}adi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Archa turaroʻrta-da {{ajrat|yon}}ib, Oqmoqdadir har {{ajrat|yon}} shuʼla-nur.|[[w:Gʻay-ratiy|Gʻay-ratiy]]}}.

4 Tovlanmoq, jilvalanmoq. {{misol|Gilam choʻgʻdek {{ajrat|yon}}adi.}} n ''Koʻylak yengi tirsakka qadar shi-marilgan,'' [''qizning''] {{misol|tiqmachoqday bilaklarida ilon boshli oltin bilaguzuklar {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

5 Ortiq darajada issigʻi, harorati osh-moq, qizimoq. {{misol|-Uh, badanim {{ajrat|yon}}ib boradi.. — dedi Gulnor.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. U {{misol|{{ajrat|yon}}ogʻini onasining {{ajrat|yon}}ib turgan oʻtli {{ajrat|yon}}ogʻiga surtib, siniq tovush bilan pichirladi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

6 Ortiq darajada qizimoq. {{misol|Quyosh tik kelgan. Havolovullab {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Kishini holdan toydiradigan saratonning havo {{ajrat|yon}}gan kunlarida har qan-day tirik jon oʻzini panaga uradi.|[[w:&quot;Sharq yulduzi&quot;|&quot;Sharq yulduzi&quot;]]}}. U | {{misol|Rahim Saidov] pastga tushdi. Kun tikkaga kelgan, koʻcha {{ajrat|yon}}ardi.|[[w:Oʻ. Umarbe-kov|Oʻ. Umarbe-kov]]|Yoz yomgʻiri}}.

'''7 '''{{koʻchma|uz}} Butun vujudi bilan berilmoq, astoydil harakat qilmoq; qaygʻurmoq. {{misol|Ioʻlchi yozda {{ajrat|yon}}ib, chang-tuproq yalab, qishda qor-muz kechib, butun mahrumiyatlarga, butun ogʻir-liklarga qaramasdan, jonkashlik bilan ish-ladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bu ashula-ni ham {{ajrat|yon}}ib, joʻshib aytdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Onaman-u onaman, Bolam uchun {{ajrat|yon}}aman.|[[w:&quot;Qoʻshiqlar&quot;|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}}.

'''8 '''{{koʻchma|uz}} Tutaqmoq, jahli chiqmoq; asa-biylashib ketmoq. {{misol|Siz onamdan xafa boʻlmang, uning odatini bilasiz-ku, bir {{ajrat|yon}}ib, bir oʻcha-veradi \dedi Rayhon].|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Olimjon yotigʻi bilan soʻzlagan boʻlsa-da, rais {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Qanotlar}}.

'''9 '''{{koʻchma|uz}} Kuchaymoq, avj olmoq; alanga-lanmoq. ''Begʻubor tong kabi qa,''''1''{{misol|bingda Vatan ishqi, xalq mehri {{ajrat|yon}}ar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. {{misol|Hozir Xa-lilovning nafrati {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Ixlos}}.

10 Sabrsizlik bilan kutmoq, oshiqmoq. {{misol|Navoiy Hirotga kirishi bilan uning maxsus farmon olib kelganligi butun shaharga yashin-dek tarqaldi. Hamma uni tezroq eshitish orzusi bilan {{ajrat|yon}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}.

:Ichida chiroq yonganday boʻlmoq Bir oz xotirjam boʻlmoq, bir oz koʻngli tinchimoq. {{misol|- Kampirning taʼrifini eshitib, ichimda chi-roq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi-yu, lekin bu gal odob saq-lab indamadim, — dedi chol.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqi-tuvchi}}. {{misol|Mingboshi ichida chiroq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi, suyunchi koʻzlarida oʻt boʻlib {{ajrat|yon}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Koʻzi yonmoq 1) asabiylash-moq, jahli chiqmoq. {{misol|Qushbegining koʻzi {{ajrat|yon}}di.. Manglay etlari tiriilib, soʻl qoʻli bilan soqolini tutamlab, fikrga ketdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. |''Toʻgʻonbekning''] {{misol|Kichik, qiyiq koʻzlari yomon {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. {{misol|Badianing koʻzlari {{ajrat|yon}}ar, titrab turgan qoʻli-dagi oʻtkir xanjar yarqirar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 2) juda xursand boʻlmoq. {{misol|Qu-vonchdan Bektemirning koʻzlari {{ajrat|yon}}ib ketdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. Lov etib yonmok, Qizishmoq, tutaqmoq, asabiylashmoq. {{misol|Talʼ-atning nimaga shama qilayotganini tushun-di-yu, lov etib {{ajrat|yon}}ib ketdi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Munisxon lov etib {{ajrat|yon}}di-da, chamadonini koʻtarib, qora yubkasi-da Qoʻqonga qarab joʻnadi. Oʻ.|[[w:Umarbekov|Umarbekov]]|Yoz yomgʻiri}}. Yuragi yonmoq 1) orzu qilmoq. {{misol|-Bir koʻrsam, ikki ogʻiz gap aytsam, deb yuragim {{ajrat|yon}}adigan boʻldi.. — dedi Davlatyor.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ichi kuymoq, alanga ol-moq}}. {{misol|Nima qilay, Sherali akajon! Ayting! Yuragim oʻrtab {{ajrat|yon}}yapti!|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Bitta grafinni ushladi: -Sovugʻi-danmi, issigʻidanmi? - Sovugʻidan quya qoling. Yurak {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Otliq ayol}}.

==== Sinonimlari ====
[[o‘rtanmoq]], [[qopinmoq]]

==== Antonimlari ====

== yonmoq II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
: Qaytmoq. {{misol|Halimaxonim ham Ruzvondan ruxsat olib, uyiga {{ajrat|yon}}di.|[[w:Hamza|Hamza]]}}.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ЁНМОҚ}}
=== Tarjimalari ===

{{Tarjimalar
|sah = [[умай]]
|ybe=[[tam]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;yonmoq I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[гореть]]; '''oʻtin yonyapti '''дрова горят; '''hamma lampochkalar yonib turibdi '''все лампочки горят; '''yonib ketmoq '''загореться; разгореться; сгореть; '''oʻt bilan oʻynagan - yonar '''{{izoh|посл}}. тот, кто играет с огнем - сгорит;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен}}. [[гореть]], [[загораться]]; [[сиять]], [[блестеть]], [[сверкать]]; {{tarjmisoli|chaqmoqday yonmoq }} сверкать как молния; '''Xolmurodning koʻzlari yondi '''(П. Турсун, «Ўќитувчи») у Халмурада засверкали глаза;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[быть]] [[в]] [[жару]], [[в]] [[лихорадке]], [[гореть]]; '''aʼzoyi badanim yonib ketayotir '''у меня всё тело горит;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[горевать]], [[страдать]]; {{tarjmisoli|birovning ishqida yonmoq }} страдать от любви к кому-либо;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[горячиться]], [[выходить]] [[из]] [[себя]], [[вспылить]]; '''lov etib yonma, ogʻir boʻl! '''не горячись, будь хладнокровен!&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;yonmoq II&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|уст. книжн.}} [[возвращаться]]; {{tarjmisoli|uyga yonmoq }} возвращаться домой.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>5sljw6h6qwkoxbausxyycw4tkc8k1rw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639006</id>
      <parentid>639005</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T16:20:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>639006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7959" sha1="502b69rmnxddw1yjuchs6pdqs6b2w4p" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== yonmoq I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|YON- ’oʻt ol—’. Quruh oʻtin bir zumda lovullab yo n i b k ye t d i (Mirzakalon Ismoiliy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl yan- tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 72); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: yan- &amp;gt;&amp;nbsp;yân-. Bu soʻzni yaq- soʻziga qiyoslab, ular oxiridagi -n , -q qismlari qoʻshimcha ekani taʼkidlanadi (ЭСТЯ, IV, 112); (—n qoʻshimchasi oʻzlik maʼnosini, -q qoʻshimchasi ort-tirma maʼnosini ifodalashga xizmat qiladi).}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Oʻt olmoq; oʻtda kuymoq. {{misol|Toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar {{ajrat|yon}}adi.|Maqol}} {{misol|Quruq oʻtin bir zumda lovullab {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Chayla qamishlari allaqachon {{ajrat|yon}}ib bitib, yogʻochlarigina qora koʻmir boʻlib, chars-churs qilib tutab yotardi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}
#Yolqinlanib, nur berib turmoq. {{misol|Saroyning toʻrida boshqalarga qaraganda koʻrkamroq bir hujra.. bu hujrada sham {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Haqiqatdan u kishining [Zokir Urinovichning] hovlisida chiroq {{ajrat|yon}}gan edi.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Shukur Xolmirzayev]]|Yoʻllar, yoʻldoshlar}}
#Nur, shuʼla sochmoq, porlamoq. {{misol|Koʻkda, daraxtlar ustida gʻuj-gʻuj yulduzlar {{ajrat|yon}}adi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Archa turar oʻrtada {{ajrat|yon}}ib, Oqmoqdadir har {{ajrat|yon}} shuʼla-nur.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}
#Tovlanmoq, jilvalanmoq. {{misol|Gilam choʻgʻdek {{ajrat|yon}}adi.}} {{misol|Koʻylak yengi tirsakka qadar shimarilgan, [qizning] tiqmachoqday bilaklarida ilon boshli oltin bilaguzuklar {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Ortiq darajada issigʻi, harorati oshmoq, qizimoq. {{misol|-Uh, badanim {{ajrat|yon}}ib boradi.. - dedi Gulnor.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|U {{ajrat|yon}}ogʻini onasining {{ajrat|yon}}ib turgan oʻtli {{ajrat|yon}}ogʻiga surtib, siniq tovush bilan pichirladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}

6 Ortiq darajada qizimoq. {{misol|Quyosh tik kelgan. Havolovullab {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Kishini holdan toydiradigan saratonning havo {{ajrat|yon}}gan kunlarida har qan-day tirik jon oʻzini panaga uradi.|[[w:&quot;Sharq yulduzi&quot;|&quot;Sharq yulduzi&quot;]]}}. U | {{misol|Rahim Saidov] pastga tushdi. Kun tikkaga kelgan, koʻcha {{ajrat|yon}}ardi.|[[w:Oʻ. Umarbe-kov|Oʻ. Umarbe-kov]]|Yoz yomgʻiri}}.

'''7 '''{{koʻchma|uz}} Butun vujudi bilan berilmoq, astoydil harakat qilmoq; qaygʻurmoq. {{misol|Ioʻlchi yozda {{ajrat|yon}}ib, chang-tuproq yalab, qishda qor-muz kechib, butun mahrumiyatlarga, butun ogʻir-liklarga qaramasdan, jonkashlik bilan ish-ladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bu ashula-ni ham {{ajrat|yon}}ib, joʻshib aytdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Onaman-u onaman, Bolam uchun {{ajrat|yon}}aman.|[[w:&quot;Qoʻshiqlar&quot;|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}}.

'''8 '''{{koʻchma|uz}} Tutaqmoq, jahli chiqmoq; asa-biylashib ketmoq. {{misol|Siz onamdan xafa boʻlmang, uning odatini bilasiz-ku, bir {{ajrat|yon}}ib, bir oʻcha-veradi \dedi Rayhon].|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Olimjon yotigʻi bilan soʻzlagan boʻlsa-da, rais {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Qanotlar}}.

'''9 '''{{koʻchma|uz}} Kuchaymoq, avj olmoq; alanga-lanmoq. ''Begʻubor tong kabi qa,''''1''{{misol|bingda Vatan ishqi, xalq mehri {{ajrat|yon}}ar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. {{misol|Hozir Xa-lilovning nafrati {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Ixlos}}.

10 Sabrsizlik bilan kutmoq, oshiqmoq. {{misol|Navoiy Hirotga kirishi bilan uning maxsus farmon olib kelganligi butun shaharga yashindek tarqaldi. Hamma uni tezroq eshitish orzusi bilan {{ajrat|yon}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}

:Ichida chiroq yonganday boʻlmoq Bir oz xotirjam boʻlmoq, bir oz koʻngli tinchimoq. {{misol|- Kampirning taʼrifini eshitib, ichimda chiroq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi-yu, lekin bu gal odob saq-lab indamadim, — dedi chol.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqi-tuvchi}}. {{misol|Mingboshi ichida chiroq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi, suyunchi koʻzlarida oʻt boʻlib {{ajrat|yon}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Koʻzi yonmoq 1) asabiylash-moq, jahli chiqmoq. {{misol|Qushbegining koʻzi {{ajrat|yon}}di.. Manglay etlari tiriilib, soʻl qoʻli bilan soqolini tutamlab, fikrga ketdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. |''Toʻgʻonbekning''] {{misol|Kichik, qiyiq koʻzlari yomon {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. {{misol|Badianing koʻzlari {{ajrat|yon}}ar, titrab turgan qoʻli-dagi oʻtkir xanjar yarqirar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 2) juda xursand boʻlmoq. {{misol|Qu-vonchdan Bektemirning koʻzlari {{ajrat|yon}}ib ketdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. Lov etib yonmok, Qizishmoq, tutaqmoq, asabiylashmoq. {{misol|Talʼ-atning nimaga shama qilayotganini tushun-di-yu, lov etib {{ajrat|yon}}ib ketdi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Munisxon lov etib {{ajrat|yon}}di-da, chamadonini koʻtarib, qora yubkasi-da Qoʻqonga qarab joʻnadi. Oʻ.|[[w:Umarbekov|Umarbekov]]|Yoz yomgʻiri}}. Yuragi yonmoq 1) orzu qilmoq. {{misol|-Bir koʻrsam, ikki ogʻiz gap aytsam, deb yuragim {{ajrat|yon}}adigan boʻldi.. — dedi Davlatyor.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ichi kuymoq, alanga ol-moq}}. {{misol|Nima qilay, Sherali akajon! Ayting! Yuragim oʻrtab {{ajrat|yon}}yapti!|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Bitta grafinni ushladi: -Sovugʻi-danmi, issigʻidanmi? - Sovugʻidan quya qoling. Yurak {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Otliq ayol}}.

==== Sinonimlari ====
[[o‘rtanmoq]], [[qopinmoq]]

==== Antonimlari ====

== yonmoq II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
: Qaytmoq. {{misol|Halimaxonim ham Ruzvondan ruxsat olib, uyiga {{ajrat|yon}}di.|[[w:Hamza|Hamza]]}}.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ЁНМОҚ}}
=== Tarjimalari ===

{{Tarjimalar
|sah = [[умай]]
|ybe=[[tam]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;yonmoq I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[гореть]]; '''oʻtin yonyapti '''дрова горят; '''hamma lampochkalar yonib turibdi '''все лампочки горят; '''yonib ketmoq '''загореться; разгореться; сгореть; '''oʻt bilan oʻynagan - yonar '''{{izoh|посл}}. тот, кто играет с огнем - сгорит;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен}}. [[гореть]], [[загораться]]; [[сиять]], [[блестеть]], [[сверкать]]; {{tarjmisoli|chaqmoqday yonmoq }} сверкать как молния; '''Xolmurodning koʻzlari yondi '''(П. Турсун, «Ўќитувчи») у Халмурада засверкали глаза;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[быть]] [[в]] [[жару]], [[в]] [[лихорадке]], [[гореть]]; '''aʼzoyi badanim yonib ketayotir '''у меня всё тело горит;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[горевать]], [[страдать]]; {{tarjmisoli|birovning ishqida yonmoq }} страдать от любви к кому-либо;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[горячиться]], [[выходить]] [[из]] [[себя]], [[вспылить]]; '''lov etib yonma, ogʻir boʻl! '''не горячись, будь хладнокровен!&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;yonmoq II&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|уст. книжн.}} [[возвращаться]]; {{tarjmisoli|uyga yonmoq }} возвращаться домой.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>502b69rmnxddw1yjuchs6pdqs6b2w4p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639007</id>
      <parentid>639006</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T16:21:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>639007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7956" sha1="fdpgvlnhv966j28zrewxpzprgyxl3cw" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== yonmoq I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|YON- ’oʻt ol—’. Quruh oʻtin bir zumda lovullab yo n i b k ye t d i (Mirzakalon Ismoiliy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl yan- tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 72); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: yan- &amp;gt;&amp;nbsp;yân-. Bu soʻzni yaq- soʻziga qiyoslab, ular oxiridagi -n , -q qismlari qoʻshimcha ekani taʼkidlanadi (ЭСТЯ, IV, 112); (—n qoʻshimchasi oʻzlik maʼnosini, -q qoʻshimchasi ort-tirma maʼnosini ifodalashga xizmat qiladi).}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Oʻt olmoq; oʻtda kuymoq. {{misol|Toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar {{ajrat|yon}}adi.|Maqol}} {{misol|Quruq oʻtin bir zumda lovullab {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Chayla qamishlari allaqachon {{ajrat|yon}}ib bitib, yogʻochlarigina qora koʻmir boʻlib, chars-churs qilib tutab yotardi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}
#Yolqinlanib, nur berib turmoq. {{misol|Saroyning toʻrida boshqalarga qaraganda koʻrkamroq bir hujra.. bu hujrada sham {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Haqiqatdan u kishining [Zokir Urinovichning] hovlisida chiroq {{ajrat|yon}}gan edi.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Shukur Xolmirzayev]]|Yoʻllar, yoʻldoshlar}}
#Nur, shuʼla sochmoq, porlamoq. {{misol|Koʻkda, daraxtlar ustida gʻuj-gʻuj yulduzlar {{ajrat|yon}}adi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Archa turar oʻrtada {{ajrat|yon}}ib, Oqmoqdadir har {{ajrat|yon}} shuʼla-nur.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}
#Tovlanmoq, jilvalanmoq. {{misol|Gilam choʻgʻdek {{ajrat|yon}}adi.}} {{misol|Koʻylak yengi tirsakka qadar shimarilgan, [qizning] tiqmachoqday bilaklarida ilon boshli oltin bilaguzuklar {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Ortiq darajada issigʻi, harorati oshmoq, qizimoq. {{misol|-Uh, badanim {{ajrat|yon}}ib boradi.. - dedi Gulnor.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|U {{ajrat|yon}}ogʻini onasining {{ajrat|yon}}ib turgan oʻtli {{ajrat|yon}}ogʻiga surtib, siniq tovush bilan pichirladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}

6 Ortiq darajada qizimoq. {{misol|Quyosh tik kelgan. Havolovullab {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Kishini holdan toydiradigan saratonning havo {{ajrat|yon}}gan kunlarida har qan-day tirik jon oʻzini panaga uradi.|[[w:&quot;Sharq yulduzi&quot;|&quot;Sharq yulduzi&quot;]]}}. U | {{misol|Rahim Saidov] pastga tushdi. Kun tikkaga kelgan, koʻcha {{ajrat|yon}}ardi.|[[w:Oʻ. Umarbe-kov|Oʻ. Umarbe-kov]]|Yoz yomgʻiri}}.

'''7 '''{{koʻchma|uz}} Butun vujudi bilan berilmoq, astoydil harakat qilmoq; qaygʻurmoq. {{misol|Ioʻlchi yozda {{ajrat|yon}}ib, chang-tuproq yalab, qishda qor-muz kechib, butun mahrumiyatlarga, butun ogʻir-liklarga qaramasdan, jonkashlik bilan ish-ladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bu ashula-ni ham {{ajrat|yon}}ib, joʻshib aytdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Onaman-u onaman, Bolam uchun {{ajrat|yon}}aman.|[[w:&quot;Qoʻshiqlar&quot;|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}}.

'''8 '''{{koʻchma|uz}} Tutaqmoq, jahli chiqmoq; asa-biylashib ketmoq. {{misol|Siz onamdan xafa boʻlmang, uning odatini bilasiz-ku, bir {{ajrat|yon}}ib, bir oʻcha-veradi \dedi Rayhon].|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Olimjon yotigʻi bilan soʻzlagan boʻlsa-da, rais {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Qanotlar}}.

'''9 '''{{koʻchma|uz}} Kuchaymoq, avj olmoq; alanga-lanmoq. ''Begʻubor tong kabi qa,''''1''{{misol|bingda Vatan ishqi, xalq mehri {{ajrat|yon}}ar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. {{misol|Hozir Xa-lilovning nafrati {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Ixlos}}.

10 Sabrsizlik bilan kutmoq, oshiqmoq. {{misol|Navoiy Hirotga kirishi bilan uning maxsus farmon olib kelganligi butun shaharga yashindek tarqaldi. Hamma uni tezroq eshitish orzusi bilan {{ajrat|yon}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}

:Ichida chiroq yonganday boʻlmoq Bir oz xotirjam boʻlmoq, bir oz koʻngli tinchimoq. {{misol|- Kampirning taʼrifini eshitib, ichimda chiroq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi-yu, lekin bu gal odob saq-lab indamadim, — dedi chol.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqi-tuvchi}}. {{misol|Mingboshi ichida chiroq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi, suyunchi koʻzlarida oʻt boʻlib {{ajrat|yon}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Koʻzi yonmoq 1) asabiylash-moq, jahli chiqmoq. {{misol|Qushbegining koʻzi {{ajrat|yon}}di.. Manglay etlari tiriilib, soʻl qoʻli bilan soqolini tutamlab, fikrga ketdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. |''Toʻgʻonbekning''] {{misol|Kichik, qiyiq koʻzlari yomon {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. {{misol|Badianing koʻzlari {{ajrat|yon}}ar, titrab turgan qoʻli-dagi oʻtkir xanjar yarqirar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 2) juda xursand boʻlmoq. {{misol|Qu-vonchdan Bektemirning koʻzlari {{ajrat|yon}}ib ketdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. Lov etib yonmok, Qizishmoq, tutaqmoq, asabiylashmoq. {{misol|Talʼ-atning nimaga shama qilayotganini tushun-di-yu, lov etib {{ajrat|yon}}ib ketdi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Munisxon lov etib {{ajrat|yon}}di-da, chamadonini koʻtarib, qora yubkasi-da Qoʻqonga qarab joʻnadi. Oʻ.|[[w:Umarbekov|Umarbekov]]|Yoz yomgʻiri}}. Yuragi yonmoq 1) orzu qilmoq. {{misol|-Bir koʻrsam, ikki ogʻiz gap aytsam, deb yuragim {{ajrat|yon}}adigan boʻldi.. — dedi Davlatyor.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ichi kuymoq, alanga ol-moq}}. {{misol|Nima qilay, Sherali akajon! Ayting! Yuragim oʻrtab {{ajrat|yon}}yapti!|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Bitta grafinni ushladi: -Sovugʻi-danmi, issigʻidanmi? - Sovugʻidan quya qoling. Yurak {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Otliq ayol}}.

==== Sinonimlari ====
[[o‘rtanmoq]], [[qopinmoq]]

==== Antonimlari ====

== yonmoq II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Qaytmoq. {{misol|Halimaxonim ham Ruzvondan ruxsat olib, uyiga {{ajrat|yon}}di.|[[w:Hamza|Hamza]]}}

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ЁНМОҚ}}
=== Tarjimalari ===

{{Tarjimalar
|sah = [[умай]]
|ybe=[[tam]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;yonmoq I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[гореть]]; '''oʻtin yonyapti '''дрова горят; '''hamma lampochkalar yonib turibdi '''все лампочки горят; '''yonib ketmoq '''загореться; разгореться; сгореть; '''oʻt bilan oʻynagan - yonar '''{{izoh|посл}}. тот, кто играет с огнем - сгорит;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен}}. [[гореть]], [[загораться]]; [[сиять]], [[блестеть]], [[сверкать]]; {{tarjmisoli|chaqmoqday yonmoq }} сверкать как молния; '''Xolmurodning koʻzlari yondi '''(П. Турсун, «Ўќитувчи») у Халмурада засверкали глаза;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[быть]] [[в]] [[жару]], [[в]] [[лихорадке]], [[гореть]]; '''aʼzoyi badanim yonib ketayotir '''у меня всё тело горит;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[горевать]], [[страдать]]; {{tarjmisoli|birovning ishqida yonmoq }} страдать от любви к кому-либо;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[горячиться]], [[выходить]] [[из]] [[себя]], [[вспылить]]; '''lov etib yonma, ogʻir boʻl! '''не горячись, будь хладнокровен!&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;yonmoq II&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|уст. книжн.}} [[возвращаться]]; {{tarjmisoli|uyga yonmoq }} возвращаться домой.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>fdpgvlnhv966j28zrewxpzprgyxl3cw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639010</id>
      <parentid>639007</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T18:37:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>639010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7983" sha1="t9c5yyo3v57nv9nkfwavn9jucldz11w" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== yonmoq I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|YON- ’oʻt ol—’. Quruh oʻtin bir zumda lovullab yo n i b k ye t d i (Mirzakalon Ismoiliy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl yan- tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 72); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: yan- &amp;gt;&amp;nbsp;yân-. Bu soʻzni yaq- soʻziga qiyoslab, ular oxiridagi -n , -q qismlari qoʻshimcha ekani taʼkidlanadi (ЭСТЯ, IV, 112); (—n qoʻshimchasi oʻzlik maʼnosini, -q qoʻshimchasi ort-tirma maʼnosini ifodalashga xizmat qiladi).}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Oʻt olmoq; oʻtda kuymoq. {{misol|Toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar {{ajrat|yon}}adi.|Maqol}} {{misol|Quruq oʻtin bir zumda lovullab {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Chayla qamishlari allaqachon {{ajrat|yon}}ib bitib, yogʻochlarigina qora koʻmir boʻlib, chars-churs qilib tutab yotardi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}
#Yolqinlanib, nur berib turmoq. {{misol|Saroyning toʻrida boshqalarga qaraganda koʻrkamroq bir hujra.. bu hujrada sham {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Haqiqatdan u kishining [Zokir Urinovichning] hovlisida chiroq {{ajrat|yon}}gan edi.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Shukur Xolmirzayev]]|Yoʻllar, yoʻldoshlar}}
#Nur, shuʼla sochmoq, porlamoq. {{misol|Koʻkda, daraxtlar ustida gʻuj-gʻuj yulduzlar {{ajrat|yon}}adi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Archa turar oʻrtada {{ajrat|yon}}ib, Oqmoqdadir har {{ajrat|yon}} shuʼla-nur.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}
#Tovlanmoq, jilvalanmoq. {{misol|Gilam choʻgʻdek {{ajrat|yon}}adi.}} {{misol|Koʻylak yengi tirsakka qadar shimarilgan, [qizning] tiqmachoqday bilaklarida ilon boshli oltin bilaguzuklar {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Ortiq darajada issigʻi, harorati oshmoq, qizimoq. {{misol|-Uh, badanim {{ajrat|yon}}ib boradi.. - dedi Gulnor.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|U {{ajrat|yon}}ogʻini onasining {{ajrat|yon}}ib turgan oʻtli {{ajrat|yon}}ogʻiga surtib, siniq tovush bilan pichirladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}

6 Ortiq darajada qizimoq. {{misol|Quyosh tik kelgan. Havolovullab {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Kishini holdan toydiradigan saratonning havo {{ajrat|yon}}gan kunlarida har qan-day tirik jon oʻzini panaga uradi.|[[w:&quot;Sharq yulduzi&quot;|&quot;Sharq yulduzi&quot;]]}}. U | {{misol|Rahim Saidov] pastga tushdi. Kun tikkaga kelgan, koʻcha {{ajrat|yon}}ardi.|[[w:Oʻ. Umarbe-kov|Oʻ. Umarbe-kov]]|Yoz yomgʻiri}}.

'''7 '''{{koʻchma|uz}} Butun vujudi bilan berilmoq, astoydil harakat qilmoq; qaygʻurmoq. {{misol|Ioʻlchi yozda {{ajrat|yon}}ib, chang-tuproq yalab, qishda qor-muz kechib, butun mahrumiyatlarga, butun ogʻir-liklarga qaramasdan, jonkashlik bilan ish-ladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bu ashula-ni ham {{ajrat|yon}}ib, joʻshib aytdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Onaman-u onaman, Bolam uchun {{ajrat|yon}}aman.|[[w:&quot;Qoʻshiqlar&quot;|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}}.

'''8 '''{{koʻchma|uz}} Tutaqmoq, jahli chiqmoq; asa-biylashib ketmoq. {{misol|Siz onamdan xafa boʻlmang, uning odatini bilasiz-ku, bir {{ajrat|yon}}ib, bir oʻcha-veradi \dedi Rayhon].|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. {{misol|Olimjon yotigʻi bilan soʻzlagan boʻlsa-da, rais {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Qanotlar}}.

'''9 '''{{koʻchma|uz}} Kuchaymoq, avj olmoq; alanga-lanmoq. ''Begʻubor tong kabi qa,''''1''{{misol|bingda Vatan ishqi, xalq mehri {{ajrat|yon}}ar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. {{misol|Hozir Xa-lilovning nafrati {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Ixlos}}.

10 Sabrsizlik bilan kutmoq, oshiqmoq. {{misol|Navoiy Hirotga kirishi bilan uning maxsus farmon olib kelganligi butun shaharga yashindek tarqaldi. Hamma uni tezroq eshitish orzusi bilan {{ajrat|yon}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}

:Ichida chiroq yonganday boʻlmoq Bir oz xotirjam boʻlmoq, bir oz koʻngli tinchimoq. {{misol|- Kampirning taʼrifini eshitib, ichimda chiroq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi-yu, lekin bu gal odob saq-lab indamadim, — dedi chol.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqi-tuvchi}}. {{misol|Mingboshi ichida chiroq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi, suyunchi koʻzlarida oʻt boʻlib {{ajrat|yon}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Koʻzi yonmoq 1) asabiylash-moq, jahli chiqmoq. {{misol|Qushbegining koʻzi {{ajrat|yon}}di.. Manglay etlari tiriilib, soʻl qoʻli bilan soqolini tutamlab, fikrga ketdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. |''Toʻgʻonbekning''] {{misol|Kichik, qiyiq koʻzlari yomon {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. {{misol|Badianing koʻzlari {{ajrat|yon}}ar, titrab turgan qoʻli-dagi oʻtkir xanjar yarqirar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 2) juda xursand boʻlmoq. {{misol|Qu-vonchdan Bektemirning koʻzlari {{ajrat|yon}}ib ketdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. Lov etib yonmok, Qizishmoq, tutaqmoq, asabiylashmoq. {{misol|Talʼ-atning nimaga shama qilayotganini tushun-di-yu, lov etib {{ajrat|yon}}ib ketdi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Munisxon lov etib {{ajrat|yon}}di-da, chamadonini koʻtarib, qora yubkasi-da Qoʻqonga qarab joʻnadi. Oʻ.|[[w:Umarbekov|Umarbekov]]|Yoz yomgʻiri}}. Yuragi yonmoq 1) orzu qilmoq. {{misol|-Bir koʻrsam, ikki ogʻiz gap aytsam, deb yuragim {{ajrat|yon}}adigan boʻldi.. — dedi Davlatyor.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ichi kuymoq, alanga ol-moq}}. {{misol|Nima qilay, Sherali akajon! Ayting! Yuragim oʻrtab {{ajrat|yon}}yapti!|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Bitta grafinni ushladi: -Sovugʻi-danmi, issigʻidanmi? - Sovugʻidan quya qoling. Yurak {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Otliq ayol}}.

==== Sinonimlari ====
[[o‘rtanmoq]], [[qopinmoq]]

==== Antonimlari ====

== yonmoq II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Qaytmoq. {{misol|Halimaxonim ham Ruzvondan ruxsat olib, uyiga {{ajrat|yon}}di.|[[w:Hamza|Hamza]]}}

==== Sinonimlari ====
[[do‘nmoq]], [[qaytmoq]]

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ЁНМОҚ}}
=== Tarjimalari ===

{{Tarjimalar
|sah = [[умай]]
|ybe=[[tam]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;yonmoq I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[гореть]]; '''oʻtin yonyapti '''дрова горят; '''hamma lampochkalar yonib turibdi '''все лампочки горят; '''yonib ketmoq '''загореться; разгореться; сгореть; '''oʻt bilan oʻynagan - yonar '''{{izoh|посл}}. тот, кто играет с огнем - сгорит;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен}}. [[гореть]], [[загораться]]; [[сиять]], [[блестеть]], [[сверкать]]; {{tarjmisoli|chaqmoqday yonmoq }} сверкать как молния; '''Xolmurodning koʻzlari yondi '''(П. Турсун, «Ўќитувчи») у Халмурада засверкали глаза;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[быть]] [[в]] [[жару]], [[в]] [[лихорадке]], [[гореть]]; '''aʼzoyi badanim yonib ketayotir '''у меня всё тело горит;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[горевать]], [[страдать]]; {{tarjmisoli|birovning ishqida yonmoq }} страдать от любви к кому-либо;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[горячиться]], [[выходить]] [[из]] [[себя]], [[вспылить]]; '''lov etib yonma, ogʻir boʻl! '''не горячись, будь хладнокровен!&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;yonmoq II&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|уст. книжн.}} [[возвращаться]]; {{tarjmisoli|uyga yonmoq }} возвращаться домой.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>t9c5yyo3v57nv9nkfwavn9jucldz11w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639025</id>
      <parentid>639010</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T05:11:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>639025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7938" sha1="50pat2kq5885037bsewfq6zdun0u6dh" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== yonmoq I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|YON- ’oʻt ol—’. Quruh oʻtin bir zumda lovullab yo n i b k ye t d i (Mirzakalon Ismoiliy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl yan- tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 72); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: yan- &amp;gt;&amp;nbsp;yân-. Bu soʻzni yaq- soʻziga qiyoslab, ular oxiridagi -n , -q qismlari qoʻshimcha ekani taʼkidlanadi (ЭСТЯ, IV, 112); (—n qoʻshimchasi oʻzlik maʼnosini, -q qoʻshimchasi ort-tirma maʼnosini ifodalashga xizmat qiladi).}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Oʻt olmoq; oʻtda kuymoq. {{misol|Toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar {{ajrat|yon}}adi.|Maqol}} {{misol|Quruq oʻtin bir zumda lovullab {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Chayla qamishlari allaqachon {{ajrat|yon}}ib bitib, yogʻochlarigina qora koʻmir boʻlib, chars-churs qilib tutab yotardi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}
#Yolqinlanib, nur berib turmoq. {{misol|Saroyning toʻrida boshqalarga qaraganda koʻrkamroq bir hujra.. bu hujrada sham {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Haqiqatdan u kishining [Zokir Urinovichning] hovlisida chiroq {{ajrat|yon}}gan edi.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Shukur Xolmirzayev]]|Yoʻllar, yoʻldoshlar}}
#Nur, shuʼla sochmoq, porlamoq. {{misol|Koʻkda, daraxtlar ustida gʻuj-gʻuj yulduzlar {{ajrat|yon}}adi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Archa turar oʻrtada {{ajrat|yon}}ib, Oqmoqdadir har {{ajrat|yon}} shuʼla-nur.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}
#Tovlanmoq, jilvalanmoq. {{misol|Gilam choʻgʻdek {{ajrat|yon}}adi.}} {{misol|Koʻylak yengi tirsakka qadar shimarilgan, [qizning] tiqmachoqday bilaklarida ilon boshli oltin bilaguzuklar {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Ortiq darajada issigʻi, harorati oshmoq, qizimoq. {{misol|-Uh, badanim {{ajrat|yon}}ib boradi.. - dedi Gulnor.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|U {{ajrat|yon}}ogʻini onasining {{ajrat|yon}}ib turgan oʻtli {{ajrat|yon}}ogʻiga surtib, siniq tovush bilan pichirladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Ortiq darajada qizimoq. {{misol|Quyosh tik kelgan. Havo lovullab {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Kishini holdan toydiradigan saratonning havo {{ajrat|yon}}gan kunlarida har qanday tirik jon oʻzini panaga uradi.|[[w:Sharq yulduzi|&quot;Sharq yulduzi&quot;]]}} {{misol|U [Rahim Saidov] pastga tushdi. Kun tikkaga kelgan, koʻcha {{ajrat|yon}}ardi.|[[w:Oʻlmas Umarbekov|Oʻlmas Umarbekov]]|Yoz yomgʻiri}}
#{{koʻchma|uz}} Butun vujudi bilan berilmoq, astoydil harakat qilmoq; qaygʻurmoq. {{misol|Yoʻlchi yozda {{ajrat|yon}}ib, chang-tuproq yalab, qishda qor-muz kechib, butun mahrumiyatlarga, butun ogʻirliklarga qaramasdan, jonkashlik bilan ishladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Bu ashulani ham {{ajrat|yon}}ib, joʻshib aytdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Onaman-u onaman, Bolam uchun {{ajrat|yon}}aman.|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}}
#{{koʻchma|uz}} Tutaqmoq, jahli chiqmoq; asabiylashib ketmoq. {{misol|Siz onamdan xafa boʻlmang, uning odatini bilasiz-ku, bir {{ajrat|yon}}ib, bir oʻchaveradi \dedi Rayhon].|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Olimjon yotigʻi bilan soʻzlagan boʻlsa-da, rais {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Qanotlar}}
#{{koʻchma|uz}} Kuchaymoq, avj olmoq; alangalanmoq. Begʻubor tong kabi qalbingda Vatan ishqi, xalq mehri {{ajrat|yon}}ar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Hozir Xalilovning nafrati {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Ixlos}}

10 Sabrsizlik bilan kutmoq, oshiqmoq. {{misol|Navoiy Hirotga kirishi bilan uning maxsus farmon olib kelganligi butun shaharga yashindek tarqaldi. Hamma uni tezroq eshitish orzusi bilan {{ajrat|yon}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}

:Ichida chiroq yonganday boʻlmoq Bir oz xotirjam boʻlmoq, bir oz koʻngli tinchimoq. {{misol|- Kampirning taʼrifini eshitib, ichimda chiroq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi-yu, lekin bu gal odob saq-lab indamadim, — dedi chol.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqi-tuvchi}}. {{misol|Mingboshi ichida chiroq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi, suyunchi koʻzlarida oʻt boʻlib {{ajrat|yon}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Koʻzi yonmoq 1) asabiylash-moq, jahli chiqmoq. {{misol|Qushbegining koʻzi {{ajrat|yon}}di.. Manglay etlari tiriilib, soʻl qoʻli bilan soqolini tutamlab, fikrga ketdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. |''Toʻgʻonbekning''] {{misol|Kichik, qiyiq koʻzlari yomon {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. {{misol|Badianing koʻzlari {{ajrat|yon}}ar, titrab turgan qoʻli-dagi oʻtkir xanjar yarqirar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 2) juda xursand boʻlmoq. {{misol|Qu-vonchdan Bektemirning koʻzlari {{ajrat|yon}}ib ketdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. Lov etib yonmok, Qizishmoq, tutaqmoq, asabiylashmoq. {{misol|Talʼ-atning nimaga shama qilayotganini tushun-di-yu, lov etib {{ajrat|yon}}ib ketdi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Munisxon lov etib {{ajrat|yon}}di-da, chamadonini koʻtarib, qora yubkasi-da Qoʻqonga qarab joʻnadi. Oʻ.|[[w:Umarbekov|Umarbekov]]|Yoz yomgʻiri}}. Yuragi yonmoq 1) orzu qilmoq. {{misol|-Bir koʻrsam, ikki ogʻiz gap aytsam, deb yuragim {{ajrat|yon}}adigan boʻldi.. — dedi Davlatyor.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ichi kuymoq, alanga ol-moq}}. {{misol|Nima qilay, Sherali akajon! Ayting! Yuragim oʻrtab {{ajrat|yon}}yapti!|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Bitta grafinni ushladi: -Sovugʻi-danmi, issigʻidanmi? - Sovugʻidan quya qoling. Yurak {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Otliq ayol}}.

==== Sinonimlari ====
[[o‘rtanmoq]], [[qopinmoq]]

==== Antonimlari ====

== yonmoq II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Qaytmoq. {{misol|Halimaxonim ham Ruzvondan ruxsat olib, uyiga {{ajrat|yon}}di.|[[w:Hamza|Hamza]]}}

==== Sinonimlari ====
[[do‘nmoq]], [[qaytmoq]]

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ЁНМОҚ}}
=== Tarjimalari ===

{{Tarjimalar
|sah = [[умай]]
|ybe=[[tam]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;yonmoq I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[гореть]]; '''oʻtin yonyapti '''дрова горят; '''hamma lampochkalar yonib turibdi '''все лампочки горят; '''yonib ketmoq '''загореться; разгореться; сгореть; '''oʻt bilan oʻynagan - yonar '''{{izoh|посл}}. тот, кто играет с огнем - сгорит;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен}}. [[гореть]], [[загораться]]; [[сиять]], [[блестеть]], [[сверкать]]; {{tarjmisoli|chaqmoqday yonmoq }} сверкать как молния; '''Xolmurodning koʻzlari yondi '''(П. Турсун, «Ўќитувчи») у Халмурада засверкали глаза;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[быть]] [[в]] [[жару]], [[в]] [[лихорадке]], [[гореть]]; '''aʼzoyi badanim yonib ketayotir '''у меня всё тело горит;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[горевать]], [[страдать]]; {{tarjmisoli|birovning ishqida yonmoq }} страдать от любви к кому-либо;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[горячиться]], [[выходить]] [[из]] [[себя]], [[вспылить]]; '''lov etib yonma, ogʻir boʻl! '''не горячись, будь хладнокровен!&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;yonmoq II&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|уст. книжн.}} [[возвращаться]]; {{tarjmisoli|uyga yonmoq }} возвращаться домой.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>50pat2kq5885037bsewfq6zdun0u6dh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639031</id>
      <parentid>639025</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T08:19:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>639031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7946" sha1="tsxohopo9up72n3vdvbjeb3a6781ran" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== yonmoq I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|YON- ’oʻt ol—’. Quruh oʻtin bir zumda lovullab yo n i b k ye t d i (Mirzakalon Ismoiliy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl yan- tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 72); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: yan- &amp;gt;&amp;nbsp;yân-. Bu soʻzni yaq- soʻziga qiyoslab, ular oxiridagi -n , -q qismlari qoʻshimcha ekani taʼkidlanadi (ЭСТЯ, IV, 112); (—n qoʻshimchasi oʻzlik maʼnosini, -q qoʻshimchasi ort-tirma maʼnosini ifodalashga xizmat qiladi).}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Oʻt olmoq; oʻtda kuymoq. {{misol|Toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar {{ajrat|yon}}adi.|Maqol}} {{misol|Quruq oʻtin bir zumda lovullab {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Chayla qamishlari allaqachon {{ajrat|yon}}ib bitib, yogʻochlarigina qora koʻmir boʻlib, chars-churs qilib tutab yotardi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}
#Yolqinlanib, nur berib turmoq. {{misol|Saroyning toʻrida boshqalarga qaraganda koʻrkamroq bir hujra.. bu hujrada sham {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Haqiqatdan u kishining [Zokir Urinovichning] hovlisida chiroq {{ajrat|yon}}gan edi.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Shukur Xolmirzayev]]|Yoʻllar, yoʻldoshlar}}
#Nur, shuʼla sochmoq, porlamoq. {{misol|Koʻkda, daraxtlar ustida gʻuj-gʻuj yulduzlar {{ajrat|yon}}adi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Archa turar oʻrtada {{ajrat|yon}}ib, Oqmoqdadir har {{ajrat|yon}} shuʼla-nur.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}
#Tovlanmoq, jilvalanmoq. {{misol|Gilam choʻgʻdek {{ajrat|yon}}adi.}} {{misol|Koʻylak yengi tirsakka qadar shimarilgan, [qizning] tiqmachoqday bilaklarida ilon boshli oltin bilaguzuklar {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Ortiq darajada issigʻi, harorati oshmoq, qizimoq. {{misol|-Uh, badanim {{ajrat|yon}}ib boradi.. - dedi Gulnor.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|U {{ajrat|yon}}ogʻini onasining {{ajrat|yon}}ib turgan oʻtli {{ajrat|yon}}ogʻiga surtib, siniq tovush bilan pichirladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Ortiq darajada qizimoq. {{misol|Quyosh tik kelgan. Havo lovullab {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Kishini holdan toydiradigan saratonning havo {{ajrat|yon}}gan kunlarida har qanday tirik jon oʻzini panaga uradi.|[[w:Sharq yulduzi|&quot;Sharq yulduzi&quot;]]}} {{misol|U [Rahim Saidov] pastga tushdi. Kun tikkaga kelgan, koʻcha {{ajrat|yon}}ardi.|[[w:Oʻlmas Umarbekov|Oʻlmas Umarbekov]]|Yoz yomgʻiri}}
#{{koʻchma|uz}} Butun vujudi bilan berilmoq, astoydil harakat qilmoq; qaygʻurmoq. {{misol|Yoʻlchi yozda {{ajrat|yon}}ib, chang-tuproq yalab, qishda qor-muz kechib, butun mahrumiyatlarga, butun ogʻirliklarga qaramasdan, jonkashlik bilan ishladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Bu ashulani ham {{ajrat|yon}}ib, joʻshib aytdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Onaman-u onaman, Bolam uchun {{ajrat|yon}}aman.|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}}
#{{koʻchma|uz}} Tutaqmoq, jahli chiqmoq; asabiylashib ketmoq. {{misol|Siz onamdan xafa boʻlmang, uning odatini bilasiz-ku, bir {{ajrat|yon}}ib, bir oʻchaveradi \dedi Rayhon].|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Olimjon yotigʻi bilan soʻzlagan boʻlsa-da, rais {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Qanotlar}}
#{{koʻchma|uz}} Kuchaymoq, avj olmoq; alangalanmoq. {{misol|Begʻubor tong kabi qalbingda Vatan ishqi, xalq mehri {{ajrat|yon}}ar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Hozir Xalilovning nafrati {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Ixlos}}

10 Sabrsizlik bilan kutmoq, oshiqmoq. {{misol|Navoiy Hirotga kirishi bilan uning maxsus farmon olib kelganligi butun shaharga yashindek tarqaldi. Hamma uni tezroq eshitish orzusi bilan {{ajrat|yon}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}

:Ichida chiroq yonganday boʻlmoq Bir oz xotirjam boʻlmoq, bir oz koʻngli tinchimoq. {{misol|- Kampirning taʼrifini eshitib, ichimda chiroq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi-yu, lekin bu gal odob saq-lab indamadim, — dedi chol.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqi-tuvchi}}. {{misol|Mingboshi ichida chiroq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi, suyunchi koʻzlarida oʻt boʻlib {{ajrat|yon}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Koʻzi yonmoq 1) asabiylash-moq, jahli chiqmoq. {{misol|Qushbegining koʻzi {{ajrat|yon}}di.. Manglay etlari tiriilib, soʻl qoʻli bilan soqolini tutamlab, fikrga ketdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. |''Toʻgʻonbekning''] {{misol|Kichik, qiyiq koʻzlari yomon {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. {{misol|Badianing koʻzlari {{ajrat|yon}}ar, titrab turgan qoʻli-dagi oʻtkir xanjar yarqirar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 2) juda xursand boʻlmoq. {{misol|Qu-vonchdan Bektemirning koʻzlari {{ajrat|yon}}ib ketdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. Lov etib yonmok, Qizishmoq, tutaqmoq, asabiylashmoq. {{misol|Talʼ-atning nimaga shama qilayotganini tushun-di-yu, lov etib {{ajrat|yon}}ib ketdi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Munisxon lov etib {{ajrat|yon}}di-da, chamadonini koʻtarib, qora yubkasi-da Qoʻqonga qarab joʻnadi. Oʻ.|[[w:Umarbekov|Umarbekov]]|Yoz yomgʻiri}}. Yuragi yonmoq 1) orzu qilmoq. {{misol|-Bir koʻrsam, ikki ogʻiz gap aytsam, deb yuragim {{ajrat|yon}}adigan boʻldi.. — dedi Davlatyor.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ichi kuymoq, alanga ol-moq}}. {{misol|Nima qilay, Sherali akajon! Ayting! Yuragim oʻrtab {{ajrat|yon}}yapti!|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Bitta grafinni ushladi: -Sovugʻi-danmi, issigʻidanmi? - Sovugʻidan quya qoling. Yurak {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Otliq ayol}}.

==== Sinonimlari ====
[[o‘rtanmoq]], [[qopinmoq]]

==== Antonimlari ====

== yonmoq II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Qaytmoq. {{misol|Halimaxonim ham Ruzvondan ruxsat olib, uyiga {{ajrat|yon}}di.|[[w:Hamza|Hamza]]}}

==== Sinonimlari ====
[[do‘nmoq]], [[qaytmoq]]

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ЁНМОҚ}}
=== Tarjimalari ===

{{Tarjimalar
|sah = [[умай]]
|ybe=[[tam]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;yonmoq I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[гореть]]; '''oʻtin yonyapti '''дрова горят; '''hamma lampochkalar yonib turibdi '''все лампочки горят; '''yonib ketmoq '''загореться; разгореться; сгореть; '''oʻt bilan oʻynagan - yonar '''{{izoh|посл}}. тот, кто играет с огнем - сгорит;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен}}. [[гореть]], [[загораться]]; [[сиять]], [[блестеть]], [[сверкать]]; {{tarjmisoli|chaqmoqday yonmoq }} сверкать как молния; '''Xolmurodning koʻzlari yondi '''(П. Турсун, «Ўќитувчи») у Халмурада засверкали глаза;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[быть]] [[в]] [[жару]], [[в]] [[лихорадке]], [[гореть]]; '''aʼzoyi badanim yonib ketayotir '''у меня всё тело горит;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[горевать]], [[страдать]]; {{tarjmisoli|birovning ishqida yonmoq }} страдать от любви к кому-либо;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[горячиться]], [[выходить]] [[из]] [[себя]], [[вспылить]]; '''lov etib yonma, ogʻir boʻl! '''не горячись, будь хладнокровен!&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;yonmoq II&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|уст. книжн.}} [[возвращаться]]; {{tarjmisoli|uyga yonmoq }} возвращаться домой.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>tsxohopo9up72n3vdvbjeb3a6781ran</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639035</id>
      <parentid>639031</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T09:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>639035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7943" sha1="1u412kusbp3ndsk4utnj6o7sxggf46i" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== yonmoq I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|YON- ’oʻt ol—’. Quruh oʻtin bir zumda lovullab yo n i b k ye t d i (Mirzakalon Ismoiliy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl yan- tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 72); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: yan- &amp;gt;&amp;nbsp;yân-. Bu soʻzni yaq- soʻziga qiyoslab, ular oxiridagi -n , -q qismlari qoʻshimcha ekani taʼkidlanadi (ЭСТЯ, IV, 112); (—n qoʻshimchasi oʻzlik maʼnosini, -q qoʻshimchasi ort-tirma maʼnosini ifodalashga xizmat qiladi).}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Oʻt olmoq; oʻtda kuymoq. {{misol|Toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar {{ajrat|yon}}adi.|Maqol}} {{misol|Quruq oʻtin bir zumda lovullab {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Chayla qamishlari allaqachon {{ajrat|yon}}ib bitib, yogʻochlarigina qora koʻmir boʻlib, chars-churs qilib tutab yotardi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}
#Yolqinlanib, nur berib turmoq. {{misol|Saroyning toʻrida boshqalarga qaraganda koʻrkamroq bir hujra.. bu hujrada sham {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Haqiqatdan u kishining [Zokir Urinovichning] hovlisida chiroq {{ajrat|yon}}gan edi.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Shukur Xolmirzayev]]|Yoʻllar, yoʻldoshlar}}
#Nur, shuʼla sochmoq, porlamoq. {{misol|Koʻkda, daraxtlar ustida gʻuj-gʻuj yulduzlar {{ajrat|yon}}adi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Archa turar oʻrtada {{ajrat|yon}}ib, Oqmoqdadir har {{ajrat|yon}} shuʼla-nur.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}
#Tovlanmoq, jilvalanmoq. {{misol|Gilam choʻgʻdek {{ajrat|yon}}adi.}} {{misol|Koʻylak yengi tirsakka qadar shimarilgan, [qizning] tiqmachoqday bilaklarida ilon boshli oltin bilaguzuklar {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Ortiq darajada issigʻi, harorati oshmoq, qizimoq. {{misol|-Uh, badanim {{ajrat|yon}}ib boradi.. - dedi Gulnor.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|U {{ajrat|yon}}ogʻini onasining {{ajrat|yon}}ib turgan oʻtli {{ajrat|yon}}ogʻiga surtib, siniq tovush bilan pichirladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Ortiq darajada qizimoq. {{misol|Quyosh tik kelgan. Havo lovullab {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Kishini holdan toydiradigan saratonning havo {{ajrat|yon}}gan kunlarida har qanday tirik jon oʻzini panaga uradi.|[[w:Sharq yulduzi|&quot;Sharq yulduzi&quot;]]}} {{misol|U [Rahim Saidov] pastga tushdi. Kun tikkaga kelgan, koʻcha {{ajrat|yon}}ardi.|[[w:Oʻlmas Umarbekov|Oʻlmas Umarbekov]]|Yoz yomgʻiri}}
#{{koʻchma|uz}} Butun vujudi bilan berilmoq, astoydil harakat qilmoq; qaygʻurmoq. {{misol|Yoʻlchi yozda {{ajrat|yon}}ib, chang-tuproq yalab, qishda qor-muz kechib, butun mahrumiyatlarga, butun ogʻirliklarga qaramasdan, jonkashlik bilan ishladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Bu ashulani ham {{ajrat|yon}}ib, joʻshib aytdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Onaman-u onaman, Bolam uchun {{ajrat|yon}}aman.|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}}
#{{koʻchma|uz}} Tutaqmoq, jahli chiqmoq; asabiylashib ketmoq. {{misol|Siz onamdan xafa boʻlmang, uning odatini bilasiz-ku, bir {{ajrat|yon}}ib, bir oʻchaveradi [dedi Rayhon].|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Olimjon yotigʻi bilan soʻzlagan boʻlsa-da, rais {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Qanotlar}}
#{{koʻchma|uz}} Kuchaymoq, avj olmoq; alangalanmoq. {{misol|Begʻubor tong kabi qalbingda Vatan ishqi, xalq mehri {{ajrat|yon}}ar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Hozir Xalilovning nafrati {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Ixlos}}
#Sabrsizlik bilan kutmoq, oshiqmoq. {{misol|Navoiy Hirotga kirishi bilan uning maxsus farmon olib kelganligi butun shaharga yashindek tarqaldi. Hamma uni tezroq eshitish orzusi bilan {{ajrat|yon}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}

:Ichida chiroq yonganday boʻlmoq Bir oz xotirjam boʻlmoq, bir oz koʻngli tinchimoq. {{misol|- Kampirning taʼrifini eshitib, ichimda chiroq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi-yu, lekin bu gal odob saq-lab indamadim, — dedi chol.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqi-tuvchi}}. {{misol|Mingboshi ichida chiroq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi, suyunchi koʻzlarida oʻt boʻlib {{ajrat|yon}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Koʻzi yonmoq 1) asabiylash-moq, jahli chiqmoq. {{misol|Qushbegining koʻzi {{ajrat|yon}}di.. Manglay etlari tiriilib, soʻl qoʻli bilan soqolini tutamlab, fikrga ketdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. |''Toʻgʻonbekning''] {{misol|Kichik, qiyiq koʻzlari yomon {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. {{misol|Badianing koʻzlari {{ajrat|yon}}ar, titrab turgan qoʻli-dagi oʻtkir xanjar yarqirar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 2) juda xursand boʻlmoq. {{misol|Qu-vonchdan Bektemirning koʻzlari {{ajrat|yon}}ib ketdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. Lov etib yonmok, Qizishmoq, tutaqmoq, asabiylashmoq. {{misol|Talʼ-atning nimaga shama qilayotganini tushun-di-yu, lov etib {{ajrat|yon}}ib ketdi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Munisxon lov etib {{ajrat|yon}}di-da, chamadonini koʻtarib, qora yubkasi-da Qoʻqonga qarab joʻnadi. Oʻ.|[[w:Umarbekov|Umarbekov]]|Yoz yomgʻiri}}. Yuragi yonmoq 1) orzu qilmoq. {{misol|-Bir koʻrsam, ikki ogʻiz gap aytsam, deb yuragim {{ajrat|yon}}adigan boʻldi.. — dedi Davlatyor.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ichi kuymoq, alanga ol-moq}}. {{misol|Nima qilay, Sherali akajon! Ayting! Yuragim oʻrtab {{ajrat|yon}}yapti!|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Bitta grafinni ushladi: -Sovugʻi-danmi, issigʻidanmi? - Sovugʻidan quya qoling. Yurak {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Otliq ayol}}.

==== Sinonimlari ====
[[o‘rtanmoq]], [[qopinmoq]]

==== Antonimlari ====

== yonmoq II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Qaytmoq. {{misol|Halimaxonim ham Ruzvondan ruxsat olib, uyiga {{ajrat|yon}}di.|[[w:Hamza|Hamza]]}}

==== Sinonimlari ====
[[do‘nmoq]], [[qaytmoq]]

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ЁНМОҚ}}
=== Tarjimalari ===

{{Tarjimalar
|sah = [[умай]]
|ybe=[[tam]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;yonmoq I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[гореть]]; '''oʻtin yonyapti '''дрова горят; '''hamma lampochkalar yonib turibdi '''все лампочки горят; '''yonib ketmoq '''загореться; разгореться; сгореть; '''oʻt bilan oʻynagan - yonar '''{{izoh|посл}}. тот, кто играет с огнем - сгорит;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен}}. [[гореть]], [[загораться]]; [[сиять]], [[блестеть]], [[сверкать]]; {{tarjmisoli|chaqmoqday yonmoq }} сверкать как молния; '''Xolmurodning koʻzlari yondi '''(П. Турсун, «Ўќитувчи») у Халмурада засверкали глаза;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[быть]] [[в]] [[жару]], [[в]] [[лихорадке]], [[гореть]]; '''aʼzoyi badanim yonib ketayotir '''у меня всё тело горит;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[горевать]], [[страдать]]; {{tarjmisoli|birovning ishqida yonmoq }} страдать от любви к кому-либо;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[горячиться]], [[выходить]] [[из]] [[себя]], [[вспылить]]; '''lov etib yonma, ogʻir boʻl! '''не горячись, будь хладнокровен!&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;yonmoq II&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|уст. книжн.}} [[возвращаться]]; {{tarjmisoli|uyga yonmoq }} возвращаться домой.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>1u412kusbp3ndsk4utnj6o7sxggf46i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639036</id>
      <parentid>639035</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T09:51:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>639036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7950" sha1="05kf1v4lj7uhb0vj0az49szkm69r1ou" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== yonmoq I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|YON- ’oʻt ol—’. Quruh oʻtin bir zumda lovullab yo n i b k ye t d i (Mirzakalon Ismoiliy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl yan- tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 72); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: yan- &amp;gt;&amp;nbsp;yân-. Bu soʻzni yaq- soʻziga qiyoslab, ular oxiridagi -n , -q qismlari qoʻshimcha ekani taʼkidlanadi (ЭСТЯ, IV, 112); (—n qoʻshimchasi oʻzlik maʼnosini, -q qoʻshimchasi ort-tirma maʼnosini ifodalashga xizmat qiladi).}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Oʻt olmoq; oʻtda kuymoq. {{misol|Toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar {{ajrat|yon}}adi.|Maqol}} {{misol|Quruq oʻtin bir zumda lovullab {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Chayla qamishlari allaqachon {{ajrat|yon}}ib bitib, yogʻochlarigina qora koʻmir boʻlib, chars-churs qilib tutab yotardi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}
#Yolqinlanib, nur berib turmoq. {{misol|Saroyning toʻrida boshqalarga qaraganda koʻrkamroq bir hujra.. bu hujrada sham {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Haqiqatdan u kishining [Zokir Urinovichning] hovlisida chiroq {{ajrat|yon}}gan edi.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Shukur Xolmirzayev]]|Yoʻllar, yoʻldoshlar}}
#Nur, shuʼla sochmoq, porlamoq. {{misol|Koʻkda, daraxtlar ustida gʻuj-gʻuj yulduzlar {{ajrat|yon}}adi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Archa turar oʻrtada {{ajrat|yon}}ib, Oqmoqdadir har {{ajrat|yon}} shuʼla-nur.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}
#Tovlanmoq, jilvalanmoq. {{misol|Gilam choʻgʻdek {{ajrat|yon}}adi.}} {{misol|Koʻylak yengi tirsakka qadar shimarilgan, [qizning] tiqmachoqday bilaklarida ilon boshli oltin bilaguzuklar {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Ortiq darajada issigʻi, harorati oshmoq, qizimoq. {{misol|-Uh, badanim {{ajrat|yon}}ib boradi.. - dedi Gulnor.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|U {{ajrat|yon}}ogʻini onasining {{ajrat|yon}}ib turgan oʻtli {{ajrat|yon}}ogʻiga surtib, siniq tovush bilan pichirladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Ortiq darajada qizimoq. {{misol|Quyosh tik kelgan. Havo lovullab {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Kishini holdan toydiradigan saratonning havo {{ajrat|yon}}gan kunlarida har qanday tirik jon oʻzini panaga uradi.|[[w:Sharq yulduzi|&quot;Sharq yulduzi&quot;]]}} {{misol|U [Rahim Saidov] pastga tushdi. Kun tikkaga kelgan, koʻcha {{ajrat|yon}}ardi.|[[w:Oʻlmas Umarbekov|Oʻlmas Umarbekov]]|Yoz yomgʻiri}}
#{{koʻchma|uz}} Butun vujudi bilan berilmoq, astoydil harakat qilmoq; qaygʻurmoq. {{misol|Yoʻlchi yozda {{ajrat|yon}}ib, chang-tuproq yalab, qishda qor-muz kechib, butun mahrumiyatlarga, butun ogʻirliklarga qaramasdan, jonkashlik bilan ishladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Bu ashulani ham {{ajrat|yon}}ib, joʻshib aytdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Onaman-u onaman, Bolam uchun {{ajrat|yon}}aman.|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}}
#{{koʻchma|uz}} Tutaqmoq, jahli chiqmoq; asabiylashib ketmoq. {{misol|Siz onamdan xafa boʻlmang, uning odatini bilasiz-ku, bir {{ajrat|yon}}ib, bir oʻchaveradi [dedi Rayhon].|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Olimjon yotigʻi bilan soʻzlagan boʻlsa-da, rais {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Qanotlar}}
#{{koʻchma|uz}} Kuchaymoq, avj olmoq; alangalanmoq. {{misol|Begʻubor tong kabi qalbingda Vatan ishqi, xalq mehri {{ajrat|yon}}ar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Hozir Xalilovning nafrati {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Ixlos}}
#Sabrsizlik bilan kutmoq, oshiqmoq. {{misol|Navoiy Hirotga kirishi bilan uning maxsus farmon olib kelganligi butun shaharga yashindek tarqaldi. Hamma uni tezroq eshitish orzusi bilan {{ajrat|yon}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}
'''Ichida chiroq yonganday boʻlmoq''' - bir oz xotirjam boʻlmoq, bir oz koʻngli tinchimoq. {{misol|- Kampirning taʼrifini eshitib, ichimda chiroq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi-yu, lekin bu gal odob saqlab indamadim, - dedi chol.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Mingboshi ichida chiroq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi, suyunchi koʻzlarida oʻt boʻlib {{ajrat|yon}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Koʻzi yonmoq 1) asabiylash-moq, jahli chiqmoq. {{misol|Qushbegining koʻzi {{ajrat|yon}}di.. Manglay etlari tiriilib, soʻl qoʻli bilan soqolini tutamlab, fikrga ketdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. |''Toʻgʻonbekning''] {{misol|Kichik, qiyiq koʻzlari yomon {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. {{misol|Badianing koʻzlari {{ajrat|yon}}ar, titrab turgan qoʻli-dagi oʻtkir xanjar yarqirar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 2) juda xursand boʻlmoq. {{misol|Qu-vonchdan Bektemirning koʻzlari {{ajrat|yon}}ib ketdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. Lov etib yonmok, Qizishmoq, tutaqmoq, asabiylashmoq. {{misol|Talʼ-atning nimaga shama qilayotganini tushun-di-yu, lov etib {{ajrat|yon}}ib ketdi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Munisxon lov etib {{ajrat|yon}}di-da, chamadonini koʻtarib, qora yubkasi-da Qoʻqonga qarab joʻnadi. Oʻ.|[[w:Umarbekov|Umarbekov]]|Yoz yomgʻiri}}. Yuragi yonmoq 1) orzu qilmoq. {{misol|-Bir koʻrsam, ikki ogʻiz gap aytsam, deb yuragim {{ajrat|yon}}adigan boʻldi.. — dedi Davlatyor.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ichi kuymoq, alanga ol-moq}}. {{misol|Nima qilay, Sherali akajon! Ayting! Yuragim oʻrtab {{ajrat|yon}}yapti!|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Bitta grafinni ushladi: -Sovugʻi-danmi, issigʻidanmi? - Sovugʻidan quya qoling. Yurak {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Otliq ayol}}.

==== Sinonimlari ====
[[o‘rtanmoq]], [[qopinmoq]]

==== Antonimlari ====

== yonmoq II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Qaytmoq. {{misol|Halimaxonim ham Ruzvondan ruxsat olib, uyiga {{ajrat|yon}}di.|[[w:Hamza|Hamza]]}}

==== Sinonimlari ====
[[do‘nmoq]], [[qaytmoq]]

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ЁНМОҚ}}
=== Tarjimalari ===

{{Tarjimalar
|sah = [[умай]]
|ybe=[[tam]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;yonmoq I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[гореть]]; '''oʻtin yonyapti '''дрова горят; '''hamma lampochkalar yonib turibdi '''все лампочки горят; '''yonib ketmoq '''загореться; разгореться; сгореть; '''oʻt bilan oʻynagan - yonar '''{{izoh|посл}}. тот, кто играет с огнем - сгорит;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен}}. [[гореть]], [[загораться]]; [[сиять]], [[блестеть]], [[сверкать]]; {{tarjmisoli|chaqmoqday yonmoq }} сверкать как молния; '''Xolmurodning koʻzlari yondi '''(П. Турсун, «Ўќитувчи») у Халмурада засверкали глаза;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[быть]] [[в]] [[жару]], [[в]] [[лихорадке]], [[гореть]]; '''aʼzoyi badanim yonib ketayotir '''у меня всё тело горит;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[горевать]], [[страдать]]; {{tarjmisoli|birovning ishqida yonmoq }} страдать от любви к кому-либо;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[горячиться]], [[выходить]] [[из]] [[себя]], [[вспылить]]; '''lov etib yonma, ogʻir boʻl! '''не горячись, будь хладнокровен!&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;yonmoq II&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|уст. книжн.}} [[возвращаться]]; {{tarjmisoli|uyga yonmoq }} возвращаться домой.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>05kf1v4lj7uhb0vj0az49szkm69r1ou</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639037</id>
      <parentid>639036</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T10:00:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>639037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8031" sha1="1fx4aszw250nk27qkoeov87a4r93pfi" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== yonmoq I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|YON- ’oʻt ol—’. Quruh oʻtin bir zumda lovullab yo n i b k ye t d i (Mirzakalon Ismoiliy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl yan- tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 72); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: yan- &amp;gt;&amp;nbsp;yân-. Bu soʻzni yaq- soʻziga qiyoslab, ular oxiridagi -n , -q qismlari qoʻshimcha ekani taʼkidlanadi (ЭСТЯ, IV, 112); (—n qoʻshimchasi oʻzlik maʼnosini, -q qoʻshimchasi ort-tirma maʼnosini ifodalashga xizmat qiladi).}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
#Oʻt olmoq; oʻtda kuymoq. {{misol|Toʻqayga oʻt tushsa, hoʻlu quruq baravar {{ajrat|yon}}adi.|Maqol}} {{misol|Quruq oʻtin bir zumda lovullab {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Chayla qamishlari allaqachon {{ajrat|yon}}ib bitib, yogʻochlarigina qora koʻmir boʻlib, chars-churs qilib tutab yotardi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}
#Yolqinlanib, nur berib turmoq. {{misol|Saroyning toʻrida boshqalarga qaraganda koʻrkamroq bir hujra.. bu hujrada sham {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Haqiqatdan u kishining [Zokir O‘rinovichning] hovlisida chiroq {{ajrat|yon}}gan edi.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Shukur Xolmirzayev]]|Yoʻllar, yoʻldoshlar}}
#Nur, shuʼla sochmoq, porlamoq. {{misol|Koʻkda, daraxtlar ustida gʻuj-gʻuj yulduzlar {{ajrat|yon}}adi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Archa turar oʻrtada {{ajrat|yon}}ib, Oqmoqdadir har {{ajrat|yon}} shuʼla-nur.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}
#Tovlanmoq, jilvalanmoq. {{misol|Gilam choʻgʻdek {{ajrat|yon}}adi.}} {{misol|Koʻylak yengi tirsakka qadar shimarilgan, [qizning] tiqmachoqday bilaklarida ilon boshli oltin bilaguzuklar {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Ortiq darajada issigʻi, harorati oshmoq, qizimoq. {{misol|-Uh, badanim {{ajrat|yon}}ib boradi.. - dedi Gulnor.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|U {{ajrat|yon}}ogʻini onasining {{ajrat|yon}}ib turgan oʻtli {{ajrat|yon}}ogʻiga surtib, siniq tovush bilan pichirladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Ortiq darajada qizimoq. {{misol|Quyosh tik kelgan. Havo lovullab {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Kishini holdan toydiradigan saratonning havo {{ajrat|yon}}gan kunlarida har qanday tirik jon oʻzini panaga uradi.|[[w:Sharq yulduzi|&quot;Sharq yulduzi&quot;]]}} {{misol|U [Rahim Saidov] pastga tushdi. Kun tikkaga kelgan, koʻcha {{ajrat|yon}}ardi.|[[w:Oʻlmas Umarbekov|Oʻlmas Umarbekov]]|Yoz yomgʻiri}}
#{{koʻchma|uz}} Butun vujudi bilan berilmoq, astoydil harakat qilmoq; qaygʻurmoq. {{misol|Yoʻlchi yozda {{ajrat|yon}}ib, chang-tuproq yalab, qishda qor-muz kechib, butun mahrumiyatlarga, butun ogʻirliklarga qaramasdan, jonkashlik bilan ishladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Bu ashulani ham {{ajrat|yon}}ib, joʻshib aytdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Onaman-u onaman, Bolam uchun {{ajrat|yon}}aman.|[[w:Qoʻshiqlar|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}}
#{{koʻchma|uz}} Tutaqmoq, jahli chiqmoq; asabiylashib ketmoq. {{misol|Siz onamdan xafa boʻlmang, uning odatini bilasiz-ku, bir {{ajrat|yon}}ib, bir oʻchaveradi [dedi Rayhon].|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Olimjon yotigʻi bilan soʻzlagan boʻlsa-da, rais {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Qanotlar}}
#{{koʻchma|uz}} Kuchaymoq, avj olmoq; alangalanmoq. {{misol|Begʻubor tong kabi qalbingda Vatan ishqi, xalq mehri {{ajrat|yon}}ar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Hozir Xalilovning nafrati {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Ixlos}}
#Sabrsizlik bilan kutmoq, oshiqmoq. {{misol|Navoiy Hirotga kirishi bilan uning maxsus farmon olib kelganligi butun shaharga yashindek tarqaldi. Hamma uni tezroq eshitish orzusi bilan {{ajrat|yon}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}
'''Ichida chiroq yonganday boʻlmoq''' - bir oz xotirjam boʻlmoq, bir oz koʻngli tinchimoq. {{misol|- Kampirning taʼrifini eshitib, ichimda chiroq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi-yu, lekin bu gal odob saqlab indamadim, - dedi chol.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Mingboshi ichida chiroq {{ajrat|yon}}ganday boʻldi, suyunchi koʻzlarida oʻt boʻlib {{ajrat|yon}}di.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Koʻzi yonmoq''' - 1) asabiylashmoq, jahli chiqmoq. {{misol|Qushbegining koʻzi {{ajrat|yon}}di.. Manglay etlari tiriilib, soʻl qoʻli bilan soqolini tutamlab, fikrga ketdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|[Toʻgʻonbekning] Kichik, qiyiq koʻzlari yomon {{ajrat|yon}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}} {{misol|Badianing koʻzlari {{ajrat|yon}}ar, titrab turgan qoʻlidagi oʻtkir xanjar yarqirar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} 2) juda xursand boʻlmoq. {{misol|Quvonchdan Bektemirning koʻzlari {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}&lt;br/&gt;'''Lov etib yonmoq''' - qizishmoq, tutaqmoq, asabiylashmoq. {{misol|Talʼatning nimaga shama qilayotganini tushundi-yu, lov etib {{ajrat|yon}}ib ketdi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Munisxon lov etib {{ajrat|yon}}di-da, chamadonini koʻtarib, qora yubkasida Qoʻqonga qarab joʻnadi.|[[w:O‘lmas Umarbekov|O‘lmas Umarbekov]]|Yoz yomgʻiri}}&lt;br/&gt;'''Yuragi yonmoq''' - 1) orzu qilmoq. {{misol|-Bir koʻrsam, ikki ogʻiz gap aytsam, deb yuragim {{ajrat|yon}}adigan boʻldi.. - dedi Davlatyor.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) ichi kuymoq, alanga olmoq. {{misol|Nima qilay, Sherali akajon! Ayting! Yuragim oʻrtab {{ajrat|yon}}yapti!|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Bitta grafinni ushladi: -Sovugʻidanmi, issigʻidanmi? - Sovugʻidan quya qoling. Yurak {{ajrat|yon}}ib turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Otliq ayol}}

==== Sinonimlari ====
[[o‘rtanmoq]], [[qopinmoq]]

==== Antonimlari ====

== yonmoq II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''yon-moq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
Qaytmoq. {{misol|Halimaxonim ham Ruzvondan ruxsat olib, uyiga {{ajrat|yon}}di.|[[w:Hamza|Hamza]]}}

==== Sinonimlari ====
[[do‘nmoq]], [[qaytmoq]]

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ЁНМОҚ}}
=== Tarjimalari ===

{{Tarjimalar
|sah = [[умай]]
|ybe=[[tam]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;yonmoq I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[гореть]]; '''oʻtin yonyapti '''дрова горят; '''hamma lampochkalar yonib turibdi '''все лампочки горят; '''yonib ketmoq '''загореться; разгореться; сгореть; '''oʻt bilan oʻynagan - yonar '''{{izoh|посл}}. тот, кто играет с огнем - сгорит;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен}}. [[гореть]], [[загораться]]; [[сиять]], [[блестеть]], [[сверкать]]; {{tarjmisoli|chaqmoqday yonmoq }} сверкать как молния; '''Xolmurodning koʻzlari yondi '''(П. Турсун, «Ўќитувчи») у Халмурада засверкали глаза;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[быть]] [[в]] [[жару]], [[в]] [[лихорадке]], [[гореть]]; '''aʼzoyi badanim yonib ketayotir '''у меня всё тело горит;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[горевать]], [[страдать]]; {{tarjmisoli|birovning ishqida yonmoq }} страдать от любви к кому-либо;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[горячиться]], [[выходить]] [[из]] [[себя]], [[вспылить]]; '''lov etib yonma, ogʻir boʻl! '''не горячись, будь хладнокровен!&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;yonmoq II&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|уст. книжн.}} [[возвращаться]]; {{tarjmisoli|uyga yonmoq }} возвращаться домой.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>1fx4aszw250nk27qkoeov87a4r93pfi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>qaytmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38818</id>
    <revision>
      <id>639021</id>
      <parentid>633346</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T04:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/213.230.87.45|213.230.87.45]] ([[User talk:213.230.87.45|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/633346|633346]]-sonli tahrir qaytarildi</comment>
      <origin>639021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6960" sha1="cgo7ow534xq95wlr619kl8rsrcz9vnl" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qayt-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|QAYT— ' maʼlum nuqtaga borib, keyin oʻzi harakat boshlagan nuqtaga yoʻnal—'. U uyga xiyla taʼbi ochilib q a y t d i (Abdulla Qahhor). Bu soʻz eski oʻzbek tilida qadimgi turkiy tildagi ' orqa tomonga oʻgiril-' maʼno-sini anglatgan qay— feʼlidan (Devon, III, 263; DS, 406) kuchaytirish maʼnosini ifyudalovchi — (ï)t qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ДС, 407: qayït-); keyinchalik ï unlisi talaffuz qilinmay qoʻygan (ССТТН, II, 31; КРС, 323), a unlisi ä unlisiga almashgan: qay- + ït &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt;

qayït- &amp;gt;&amp;nbsp;qayt- &amp;gt;&amp;nbsp;qäyt-. &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Kelgan yoki kelayotgan to-moniga yoʻnalmoq, yurmoq; aylanib dast-labki yeriga kelmoq. {{misol|Orqasiga {{ajrat|qayt}}moq. Sayohatdan {{ajrat|qayt}}ib kelmoq. Iziga {{ajrat|qayt}}ib ketmoq. Avtobus shu yerdan {{ajrat|qayt}}adi. shsh U }}[ {{misol|Sidiqjon\ uyga xiyla taʼbi ochilib {{ajrat|qayt}}-di.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

'''2 '''{{koʻchma|uz}} Yana oldin boʻlgan ishga, aytil-gan ran, fikr va shu kabilarga kelmoq. {{misol|Lirik che-kinishdan keyin asosiy mavzuga {{ajrat|qayt}}moq. yash ..ajoyib zamondoshimizning dostoni uzun. Vaqti bilan unga yana {{ajrat|qayt}}armiz.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}.

3 Avvalgi holati, darajasi va shu kabilarga kelmoq, uni egallamoq. {{misol|Mana, yiqildim, deb it azobini koʻrgan mingboshi mana endigina asliga {{ajrat|qayt}}ib, erkin nafas oldi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

'''4 '''''maxs.'' Toʻsiqqa urilib, yoʻnalishini oʻzgartirmoq. {{misol|Oq sirtdan nur yaxshi {{ajrat|qayt}}adi.}}

'''5 '''{{koʻchma|uz}} Voz kechmoq, tark etmoq, che-kinmoq. {{misol|Fikridan {{ajrat|qayt}}moq. Soʻzidan {{ajrat|qayt}}-moq. Aytar soʻzni ayt, aytmas soʻzdan {{ajrat|qayt}}! |[[w:Maqol|Maqol]]}}. nsh {{misol|Uni, xudodan {{ajrat|qayt}}gan, deb tayoq bilan savaladilar.|[[w:M. Oʻrinxoʻjayev|M. Oʻrinxoʻjayev]]|Unutil-mas kunlar}}.

6 (''asosan boʻlishsiz shaklda)'' Oʻzini tiy-moq; tiyinmoq. U {{misol|hech narsadan {{ajrat|qayt}}maydi. Sen uchun oʻlimdan ham {{ajrat|qayt}}mayman. yat Ho-mid bu tuhmatdan ham {{ajrat|qayt}}mas va oʻz tuh-matini mahkama oldida mantiqiy ravishda isbot ham qila olur edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|..ulardan pul undirib olish, benzin-ni talon-toroj qilishdan ham {{ajrat|qayt}}maydi. |[[w:G azetadan|G azetadan]]}}.

7 Darajasi, kuchi pasayish, soʻnish tomonga yoʻnalmoq. {{misol|Bemorning isitmasi {{ajrat|qayt}}-di. Sovuq {{ajrat|qayt}}di. Bozor {{ajrat|qayt}}di. Undan ix-losim {{ajrat|qayt}}di.}} n {{misol|Kech kirib, quyoshning tap-ti {{ajrat|qayt}}ganda, vagon-remont zavodining yosh-lari.. &quot;sahna&quot; yasadilar.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Nizomiddinovning titrogʻi {{ajrat|qayt}}-gandek boʻldi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

:Yoshi qaytmoq Hayoti keksalik tomon yuz tutmoq {{misol|Yoshi {{ajrat|qayt}}ib, soqoliga oq oralagan boʻlsa-da, yigitlardek baquvvat edi.|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}.

8 Qabul qilinmay, oʻtmay yoki ortib qolib qaytarilmoq, qaytarib berilmoq yoki qaytarib yuborilmoq. {{misol|Mol bozordan {{ajrat|qayt}}di. Pul ortib, yuz soʻmi {{ajrat|qayt}}ib keldi. Un soʻmdan uch soʻm {{ajrat|qayt}}di.}} n {{misol|Boʻlmasa, bu yoqqa ola qoling, {{ajrat|qayt}}gan mol oʻzimizga tan! |[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}.

9 Evazi tegmoq, evazi egasiga kelmoq. {{misol|Bolang tufayli har qancha ogʻirchilik boʻlsa, ustingga ol. Bu qarz bolangdan {{ajrat|qayt}}adi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Bu yaxshi-liklaringiz bizdan boʻlmasa, xudodan {{ajrat|qayt}}-sin.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}.

10 Toʻmtoq, oʻtmas boʻlib qolmoq (narsalarning uchi yoki tigʻi haqida). {{misol|Pichoqning yuzi {{ajrat|qayt}}ibdi.}}

'''11 '''{{kam qoʻll.|uz}} Burilmoq, qayrilmoq. {{misol|Ana shu yoʻl bilan toʻgʻri borib, chapga {{ajrat|qayt}}asiz. |[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}.

'''12 '''{{s. t.|uz}} Keksalik holatida boʻlmoq, shu holatda (yoshda) oʻzini bardam tutmoq. {{misol|Baʼzi odamlar keksayganda yaxshi {{ajrat|qayt}}adi. yat Keksayganda Akbar akadek {{ajrat|qayt}}ish bosh-qalarga ham nasib boʻlsa edi.|[[w:Y. Shamsharov|Y. Shamsharov]]|oʻurumsaroyliklar}}.

'''13 '''{{shv.|uz}} Oʻlmoq, vafot qilmoq.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚАЙТМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qaytmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[возвращаться]]; [[поворачиваться]], [[повернуть]]; '''u qaytib keldi '''он вернулся; он возвратился ({{izoh|сюда}}); '''qaytib bormoq '''вернуться ({{izoh|туда}}); {{tarjmisoli|orqaga qaytmoq }} повернуть назад; '''qaytib bermoq '''вернуть, возвратить; '''qaytib gapirmadi '''он больше не говорил;''' qaytgan pul '''сдача;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[отражаться]]; '''nurning qaytishi '''отражение луча (лучей); '''koptok devorga urilib qaytdi '''мяч, ударившись о стену, отскочил назад;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[отступать]], [[отказываться]]; {{tarjmisoli|soʻzdan qaytmoq }} изменять слову, отказываться от обещания; {{tarjmisoli|fikrdan qaytmoq }} отказываться от мысли (от намерения); {{tarjmisoli|dindan qaytmoq }} изменять религии (вере); '''u hech narsadan qaytmaydi '''1) он ни от чего не отказывается; 2) он ни перед чем не останавливается, он ничем не брезгует;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[спадать]], [[убывать]], [[идти]] [[на]] [[убыль]]; '''sovuq qaytdi '''мороз смягчился; '''bemorning issigʻi qaytdi '''у больного жар спал; '''bozor qaytdi '''базарный день на исходе; '''yoshi qaytgan odam '''пожилой человек;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[затупиться]]; '''pichoqning yuzi qaytibdi '''нож затупился;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[повторяться]], [[возвращаться]], [[возобновляться]]; '''yoshlik qaytib kelmaydi '''молодость не возвращается;{{tarjmisoli| asliga qaytmoq }} принять прежний вид; '''* nafasim qaytib ketayotir '''я задыхаюсь, мне трудно дышать, мне не хватает воздуха; '''kun qaytdi '''день клонился к вечеру; '''ovqatdan qaytib qoldi '''он стал плохо есть; '''oling, qoʻl qaytmasin '''берите, не отказывайтесь; '''qarimta qaytdi '''{{izoh|см}}. '''[[qarimta]]'''.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>cgo7ow534xq95wlr619kl8rsrcz9vnl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639022</id>
      <parentid>639021</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T04:31:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>639022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6986" sha1="9p2ts92xrl549n9yo0xi65x9iw3hhtl" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qayt-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|QAYT— ' maʼlum nuqtaga borib, keyin oʻzi harakat boshlagan nuqtaga yoʻnal—'. U uyga xiyla taʼbi ochilib q a y t d i (Abdulla Qahhor). Bu soʻz eski oʻzbek tilida qadimgi turkiy tildagi ' orqa tomonga oʻgiril-' maʼno-sini anglatgan qay— feʼlidan (Devon, III, 263; DS, 406) kuchaytirish maʼnosini ifyudalovchi — (ï)t qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ДС, 407: qayït-); keyinchalik ï unlisi talaffuz qilinmay qoʻygan (ССТТН, II, 31; КРС, 323), a unlisi ä unlisiga almashgan: qay- + ït &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt;

qayït- &amp;gt;&amp;nbsp;qayt- &amp;gt;&amp;nbsp;qäyt-. &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Kelgan yoki kelayotgan to-moniga yoʻnalmoq, yurmoq; aylanib dast-labki yeriga kelmoq. {{misol|Orqasiga {{ajrat|qayt}}moq. Sayohatdan {{ajrat|qayt}}ib kelmoq. Iziga {{ajrat|qayt}}ib ketmoq. Avtobus shu yerdan {{ajrat|qayt}}adi. shsh U }}[ {{misol|Sidiqjon\ uyga xiyla taʼbi ochilib {{ajrat|qayt}}-di.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

'''2 '''{{koʻchma|uz}} Yana oldin boʻlgan ishga, aytil-gan ran, fikr va shu kabilarga kelmoq. {{misol|Lirik che-kinishdan keyin asosiy mavzuga {{ajrat|qayt}}moq. yash ..ajoyib zamondoshimizning dostoni uzun. Vaqti bilan unga yana {{ajrat|qayt}}armiz.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}.

3 Avvalgi holati, darajasi va shu kabilarga kelmoq, uni egallamoq. {{misol|Mana, yiqildim, deb it azobini koʻrgan mingboshi mana endigina asliga {{ajrat|qayt}}ib, erkin nafas oldi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

'''4 '''''maxs.'' Toʻsiqqa urilib, yoʻnalishini oʻzgartirmoq. {{misol|Oq sirtdan nur yaxshi {{ajrat|qayt}}adi.}}

'''5 '''{{koʻchma|uz}} Voz kechmoq, tark etmoq, che-kinmoq. {{misol|Fikridan {{ajrat|qayt}}moq. Soʻzidan {{ajrat|qayt}}-moq. Aytar soʻzni ayt, aytmas soʻzdan {{ajrat|qayt}}! |[[w:Maqol|Maqol]]}}. nsh {{misol|Uni, xudodan {{ajrat|qayt}}gan, deb tayoq bilan savaladilar.|[[w:M. Oʻrinxoʻjayev|M. Oʻrinxoʻjayev]]|Unutil-mas kunlar}}.

6 (''asosan boʻlishsiz shaklda)'' Oʻzini tiy-moq; tiyinmoq. U {{misol|hech narsadan {{ajrat|qayt}}maydi. Sen uchun oʻlimdan ham {{ajrat|qayt}}mayman. yat Ho-mid bu tuhmatdan ham {{ajrat|qayt}}mas va oʻz tuh-matini mahkama oldida mantiqiy ravishda isbot ham qila olur edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|..ulardan pul undirib olish, benzin-ni talon-toroj qilishdan ham {{ajrat|qayt}}maydi. |[[w:G azetadan|G azetadan]]}}.

7 Darajasi, kuchi pasayish, soʻnish tomonga yoʻnalmoq. {{misol|Bemorning isitmasi {{ajrat|qayt}}-di. Sovuq {{ajrat|qayt}}di. Bozor {{ajrat|qayt}}di. Undan ix-losim {{ajrat|qayt}}di.}} n {{misol|Kech kirib, quyoshning tap-ti {{ajrat|qayt}}ganda, vagon-remont zavodining yosh-lari.. &quot;sahna&quot; yasadilar.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Nizomiddinovning titrogʻi {{ajrat|qayt}}-gandek boʻldi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

:Yoshi qaytmoq Hayoti keksalik tomon yuz tutmoq {{misol|Yoshi {{ajrat|qayt}}ib, soqoliga oq oralagan boʻlsa-da, yigitlardek baquvvat edi.|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}.

8 Qabul qilinmay, oʻtmay yoki ortib qolib qaytarilmoq, qaytarib berilmoq yoki qaytarib yuborilmoq. {{misol|Mol bozordan {{ajrat|qayt}}di. Pul ortib, yuz soʻmi {{ajrat|qayt}}ib keldi. Un soʻmdan uch soʻm {{ajrat|qayt}}di.}} n {{misol|Boʻlmasa, bu yoqqa ola qoling, {{ajrat|qayt}}gan mol oʻzimizga tan! |[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}.

9 Evazi tegmoq, evazi egasiga kelmoq. {{misol|Bolang tufayli har qancha ogʻirchilik boʻlsa, ustingga ol. Bu qarz bolangdan {{ajrat|qayt}}adi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Bu yaxshi-liklaringiz bizdan boʻlmasa, xudodan {{ajrat|qayt}}-sin.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}.

10 Toʻmtoq, oʻtmas boʻlib qolmoq (narsalarning uchi yoki tigʻi haqida). {{misol|Pichoqning yuzi {{ajrat|qayt}}ibdi.}}

'''11 '''{{kam qoʻll.|uz}} Burilmoq, qayrilmoq. {{misol|Ana shu yoʻl bilan toʻgʻri borib, chapga {{ajrat|qayt}}asiz. |[[w:&quot;Guldasta&quot;|&quot;Guldasta&quot;]]}}.

'''12 '''{{s. t.|uz}} Keksalik holatida boʻlmoq, shu holatda (yoshda) oʻzini bardam tutmoq. {{misol|Baʼzi odamlar keksayganda yaxshi {{ajrat|qayt}}adi. yat Keksayganda Akbar akadek {{ajrat|qayt}}ish bosh-qalarga ham nasib boʻlsa edi.|[[w:Y. Shamsharov|Y. Shamsharov]]|oʻurumsaroyliklar}}.

'''13 '''{{shv.|uz}} Oʻlmoq, vafot qilmoq.

=== Sinonimlari ===
[[yonmoq]], [[do‘nmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚАЙТМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qaytmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[возвращаться]]; [[поворачиваться]], [[повернуть]]; '''u qaytib keldi '''он вернулся; он возвратился ({{izoh|сюда}}); '''qaytib bormoq '''вернуться ({{izoh|туда}}); {{tarjmisoli|orqaga qaytmoq }} повернуть назад; '''qaytib bermoq '''вернуть, возвратить; '''qaytib gapirmadi '''он больше не говорил;''' qaytgan pul '''сдача;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[отражаться]]; '''nurning qaytishi '''отражение луча (лучей); '''koptok devorga urilib qaytdi '''мяч, ударившись о стену, отскочил назад;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[отступать]], [[отказываться]]; {{tarjmisoli|soʻzdan qaytmoq }} изменять слову, отказываться от обещания; {{tarjmisoli|fikrdan qaytmoq }} отказываться от мысли (от намерения); {{tarjmisoli|dindan qaytmoq }} изменять религии (вере); '''u hech narsadan qaytmaydi '''1) он ни от чего не отказывается; 2) он ни перед чем не останавливается, он ничем не брезгует;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[спадать]], [[убывать]], [[идти]] [[на]] [[убыль]]; '''sovuq qaytdi '''мороз смягчился; '''bemorning issigʻi qaytdi '''у больного жар спал; '''bozor qaytdi '''базарный день на исходе; '''yoshi qaytgan odam '''пожилой человек;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[затупиться]]; '''pichoqning yuzi qaytibdi '''нож затупился;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[повторяться]], [[возвращаться]], [[возобновляться]]; '''yoshlik qaytib kelmaydi '''молодость не возвращается;{{tarjmisoli| asliga qaytmoq }} принять прежний вид; '''* nafasim qaytib ketayotir '''я задыхаюсь, мне трудно дышать, мне не хватает воздуха; '''kun qaytdi '''день клонился к вечеру; '''ovqatdan qaytib qoldi '''он стал плохо есть; '''oling, qoʻl qaytmasin '''берите, не отказывайтесь; '''qarimta qaytdi '''{{izoh|см}}. '''[[qarimta]]'''.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>9p2ts92xrl549n9yo0xi65x9iw3hhtl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>qopinmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40907</id>
    <revision>
      <id>639011</id>
      <parentid>583842</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T18:39:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>639011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="679" sha1="e8by2fxu80va63o6cy9mdqks94s0lx0" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qo-pin-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{shv.|uz}} Kuymoq, oʻrtanmoq, yonmoq. {{misol|Ich kuygan soʻng yurak oʻtday {{ajrat|qopin}}ar.|[[w:Ravshan|&quot;Ravshan&quot;]]}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚОПИНМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qopinmoq'''&lt;br /&gt;
{{izoh|обл}}. [[пылать]], [[бушевать]] ({{izoh|о пламени}}); '''Ich kuygan soʻng, yurak qopinar '''(«Равшан») Когда душа болит, сердце пылает, как огонь.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>e8by2fxu80va63o6cy9mdqks94s0lx0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>qopqa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40909</id>
    <revision>
      <id>639026</id>
      <parentid>612581</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T06:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>639026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1452" sha1="hcw1ox7ss0ajrzis6w6l5902hi91j8i" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qop-qa'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|QOPQA 'darvoza' (eskirgan). Toshkentning oʻn ikki qopqasiga borilsa, kimning yeri - Qur-bonqojining yeri-ku! (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglattan bu soʻz asli qap— feʼlining 'qopla—', 'yop—' maʼnosidan — (u)gʻ qoʻshim-chasi bilan yasalgan otga (Devon, I, 166) kuchaytirish maʼ-nosini ifodalovchi —a qoʻshimchasini qoʻshib hosil qi-lingan; keyinchalik ikkinchi boʻgʻindagi tor unli ta — laffuz qilinmay qoʻygan (Devon, I, 401); oʻzbek tilida gʻ undoshi q undoshiga, birinchi boʻgʻindagi a unlisi â un -lisiga, ikkinchi boʻgʻindagi a unlisi ä unlisiga al-mashgan: (qap- + ugʻ &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; qapugʻ) + a &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; qapugʻa &amp;gt;&amp;nbsp;qapgʻa &amp;gt;&amp;nbsp;qapqa &amp;gt;&amp;nbsp;qâpqä.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{esk.|uz}} Darvoza. {{misol|Shahar {{ajrat|qopqa}}si.}} {{misol|O‘zingni kamsitma, Toshkentning oʻn ikki {{ajrat|qopqa}}siga borilsa, kimning yeri - Qurbonhojining yeri-ku!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Koʻkning {{ajrat|qopqa}}si qoqqan soatda, Quyosh koʻz uqalab uygʻonar edi.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚОПҚА}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qopqa'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[ворота]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>hcw1ox7ss0ajrzis6w6l5902hi91j8i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639027</id>
      <parentid>639026</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T06:38:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>639027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1456" sha1="nrvg4rvk73dd48z0odpirvh0emuonjx" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qop-qa'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|QOPQA 'darvoza' (eskirgan). Toshkentning oʻn ikki qopqasiga borilsa, kimning yeri - Qur-bonqojining yeri-ku! (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglattan bu soʻz asli qap— feʼlining 'qopla—', 'yop—' maʼnosidan — (u)gʻ qoʻshim-chasi bilan yasalgan otga (Devon, I, 166) kuchaytirish maʼ-nosini ifodalovchi —a qoʻshimchasini qoʻshib hosil qi-lingan; keyinchalik ikkinchi boʻgʻindagi tor unli ta — laffuz qilinmay qoʻygan (Devon, I, 401); oʻzbek tilida gʻ undoshi q undoshiga, birinchi boʻgʻindagi a unlisi â un -lisiga, ikkinchi boʻgʻindagi a unlisi ä unlisiga al-mashgan: (qap- + ugʻ &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; qapugʻ) + a &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; qapugʻa &amp;gt;&amp;nbsp;qapgʻa &amp;gt;&amp;nbsp;qapqa &amp;gt;&amp;nbsp;qâpqä.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{esk.|uz}} [[darvoza]]. {{misol|Shahar {{ajrat|qopqa}}si.}} {{misol|O‘zingni kamsitma, Toshkentning oʻn ikki {{ajrat|qopqa}}siga borilsa, kimning yeri - Qurbonhojining yeri-ku!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Koʻkning {{ajrat|qopqa}}si qoqqan soatda, Quyosh koʻz uqalab uygʻonar edi.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚОПҚА}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qopqa'''&lt;br /&gt;
{{izoh|уст}}. [[ворота]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>nrvg4rvk73dd48z0odpirvh0emuonjx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>choriq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57290</id>
    <revision>
      <id>639008</id>
      <parentid>624278</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T16:24:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>639008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2401" sha1="kwq9uur34cpvglihxia2ws3f6lcp36x" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''cho-riq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|CHORIQ 'qalin xom teridan tayyorlangan, kalta qoʻnjli, tagi qalin, uchi yuqoriga biroz qayrilgan oyoq kiyimi'. Men choʻpon otaning oʻgli boʻlib qoldim. Novvos terisidan choriq, horakoʻldan telpak tikib berdi (Ibrohim Rahim). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli charuq tarzida talaffuz qilingan (Devon, I, 362). Qirgʻiz tilida bu ot charïk tarzida talaffuz qilinadi (КРС, 851). L.Z. Budagov lugʻatida bu soʻz charuq, charïq, charugʻ shakllarida keltirilgan (ССТТН, I, 456), charï- feʼli izohlangan yerda shu feʼldan yasalma sifatida charïq soʻzi yana bir marta keltirilgan(457— bet). Demak, charïq oti asli 'oʻrab bogʻla-' maʼnosini anglatgan charï- feʼlidan (bunday feʼl qirgʻiz tilida ham mavjud: КРС, 851) -q qoʻshimchasi bilan yasalgan; keyinchalik oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almeshgan, ï unlisining qatgiqlik belgisi yoʻqolgan: charï— + q &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; charïq &amp;gt;&amp;nbsp;châriq.

chot ' ikki sonning birlashgan joyi'. Gʻoz yurish hilaman deb oʻrdakning ch o t i yirilibdi (Maqol). Bu ot asli qadimgi turkiy tildagi 'birlashtir-' maʼnosini anglatuvchi chat- feʼlining (Devon, II, 340) ism eshi boʻlib (КРС, 851: chat 1), oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: chat &amp;gt;&amp;nbsp;chât.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
:Qattiq xom teridan tikilgan, asosan togʻlik hududlar xalqlari orasida rasm boʻlgan oyoq kiyimi. ''Nodonni siylasang, chorigʻi bilan toʻrga chiqar.'' Maqol. n {{misol|Omon mergan mahsi ustidan {{ajrat|choriq}} kiyib olgan, oyo-gʻi yengil, qorga botmasdi.|[[w:Sh. Xolmirzayev|Sh. Xolmirzayev]]|Bodom qishda gul l al i}}.

:Choriq sudramoq Biri ikki boʻlmay, hech narsaga yolchimay kun kechirmoq. ''Qiyinchi-likka qiyin, bolam. Lekin chorshimizni sud-rab yuribmiz.'' Oybek. Tanlangan asarlar. Yuzi chorik, Yuzi shumshuk; yuzi xunuk. {{misol|Borning yuzi yorug, ioʻqning yuzi {{ajrat|choriq}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}}.


=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЧОРИҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[choriq]]&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
[[чарыки]] ({{izoh|грубая обувь из сыромятной кожи, которую носили примущественно горцы}}).&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>kwq9uur34cpvglihxia2ws3f6lcp36x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>egilik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58609</id>
    <revision>
      <id>639017</id>
      <parentid>638630</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T04:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimologiyasi */</comment>
      <origin>639017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1376" sha1="etc6o5vlgoolqbsft0h66gsl9iul6vb" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''e-gi-lik'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
Ushbu so‘zning ''egi'' degan o‘zagi Tuvachadagi ''[[эки]]'' degan so‘z birlan o‘zakdosh erur.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yaxshilik, fazilat, xislat. ''Hay, oʻrtoq,shr!.. Kollektivlik egiligi bizga ayon.'' Gʻafur Gʻulom.
#Savobli ish; yaxshi, xayrli ish; ezgulik. {{misol|{{ajrat|Egilik}}ning kechi yoʻq.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ''Xudo koji akamizning umrini uzun qilib, bola-chaqasining egiligini koʻrsatsin..'' A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. {{misol|{{ajrat|Egilik}}dan umidini uzgan Buva otlarni toʻkayga boshladi.|[[w:E. Samandar|E. Samandar]]|Daryosini yoʻqotgan qirgʻoq}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЭГИЛИК}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[egilik]]&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
&lt;b&gt;1 &lt;/b&gt;[[достоинства]], [[хорошие]] [[качества]] {{izoh|или }}[[стороны]] ({{izoh|чего-л}}.); &lt;b&gt;Kollektivlik egiligi bizga ayon &lt;/b&gt;(Ѓ. Ѓулом, «Кўкан») Преимущества коллективности нам известны;&lt;/br&gt;
&lt;b&gt;2 &lt;/b&gt;[[доброе]] [[дело]], [[благодеяние]]; {{tarjmisoli|~ning kechi yoʻq }} {{izoh|посл}}. никогда не поздно сделать доброе дело.&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>etc6o5vlgoolqbsft0h66gsl9iul6vb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639018</id>
      <parentid>639017</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T04:20:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>639018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1430" sha1="6axp5rskmixtltpfixhf0p8lmrm9cpk" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''e-gi-lik'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
Ushbu so‘zning ''egi'' degan o‘zagi Tuvachadagi ''[[эки]]'' degan so‘z birlan o‘zakdosh erur.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yaxshilik, fazilat, xislat. {{misol|Hay, oʻrtoar!.. Kollektivlik egiligi bizga ayon.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]}}
#Savobli ish; yaxshi, xayrli ish; ezgulik. {{misol|{{ajrat|Egilik}}ning kechi yoʻq.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xudo hoji akamizning umrini uzun qilib, bola-chaqasining egiligini koʻrsatsin..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|{{ajrat|Egilik}}dan umidini uzgan Buva otlarni toʻqayga boshladi.|[[w:E. Samandar|E. Samandar]]|Daryosini yoʻqotgan qirgʻoq}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЭГИЛИК}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[egilik]]&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
&lt;b&gt;1 &lt;/b&gt;[[достоинства]], [[хорошие]] [[качества]] {{izoh|или }}[[стороны]] ({{izoh|чего-л}}.); &lt;b&gt;Kollektivlik egiligi bizga ayon &lt;/b&gt;(Ѓ. Ѓулом, «Кўкан») Преимущества коллективности нам известны;&lt;/br&gt;
&lt;b&gt;2 &lt;/b&gt;[[доброе]] [[дело]], [[благодеяние]]; {{tarjmisoli|~ning kechi yoʻq }} {{izoh|посл}}. никогда не поздно сделать доброе дело.&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>6axp5rskmixtltpfixhf0p8lmrm9cpk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639019</id>
      <parentid>639018</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T04:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>639019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1442" sha1="d6b1pxr0ez2mvvvlwhexlvf69hkxm6g" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''e-gi-lik'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
Ushbu so‘zning ''egi'' degan o‘zagi Tuvachadagi ''[[эки]]'' degan so‘z birlan o‘zakdosh erur.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yaxshilik, fazilat, xislat. {{misol|Hay, oʻrtoqlar!.. Kollektivlik {{ajrat|egilig}}i bizga ayon.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]}}
#Savobli ish; yaxshi, xayrli ish; ezgulik. {{misol|{{ajrat|Egilik}}ning kechi yoʻq.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xudo hoji akamizning umrini uzun qilib, bola-chaqasining egiligini koʻrsatsin..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|{{ajrat|Egilik}}dan umidini uzgan Buva otlarni toʻqayga boshladi.|[[w:E. Samandar|E. Samandar]]|Daryosini yoʻqotgan qirgʻoq}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЭГИЛИК}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[egilik]]&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
&lt;b&gt;1 &lt;/b&gt;[[достоинства]], [[хорошие]] [[качества]] {{izoh|или }}[[стороны]] ({{izoh|чего-л}}.); &lt;b&gt;Kollektivlik egiligi bizga ayon &lt;/b&gt;(Ѓ. Ѓулом, «Кўкан») Преимущества коллективности нам известны;&lt;/br&gt;
&lt;b&gt;2 &lt;/b&gt;[[доброе]] [[дело]], [[благодеяние]]; {{tarjmisoli|~ning kechi yoʻq }} {{izoh|посл}}. никогда не поздно сделать доброе дело.&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>d6b1pxr0ez2mvvvlwhexlvf69hkxm6g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639020</id>
      <parentid>639019</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T04:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>639020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1491" sha1="kltpjfs55srb6uuffknudh4w0s77cce" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''e-gi-lik'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
Ushbu so‘zning ''egi'' degan o‘zagi Tuvachadagi ''[[эки]]'' degan so‘z birlan o‘zakdosh erur.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yaxshilik, fazilat, xislat. {{misol|Hay, oʻrtoqlar!.. Kollektivlik {{ajrat|egilig}}i bizga ayon.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]}}
#Savobli ish; yaxshi, xayrli ish; ezgulik. {{misol|{{ajrat|Egilik}}ning kechi yoʻq.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Xudo hoji akamizning umrini uzun qilib, bola-chaqasining egiligini koʻrsatsin..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|{{ajrat|Egilik}}dan umidini uzgan Buva otlarni toʻqayga boshladi.|[[w:E. Samandar|E. Samandar]]|Daryosini yoʻqotgan qirgʻoq}}

=== Sinonimlari ===
[[ezgulik]], [[yaxshilik]], [[savob]], [[erdam]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЭГИЛИК}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[egilik]]&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
&lt;b&gt;1 &lt;/b&gt;[[достоинства]], [[хорошие]] [[качества]] {{izoh|или }}[[стороны]] ({{izoh|чего-л}}.); &lt;b&gt;Kollektivlik egiligi bizga ayon &lt;/b&gt;(Ѓ. Ѓулом, «Кўкан») Преимущества коллективности нам известны;&lt;/br&gt;
&lt;b&gt;2 &lt;/b&gt;[[доброе]] [[дело]], [[благодеяние]]; {{tarjmisoli|~ning kechi yoʻq }} {{izoh|посл}}. никогда не поздно сделать доброе дело.&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>kltpjfs55srb6uuffknudh4w0s77cce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>qirmizi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129661</id>
    <revision>
      <id>639015</id>
      <parentid>583318</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T04:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>639015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="892" sha1="se6jx8guacyzfoxbmexs3j467ww8010" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qir-mi-zi'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''QIRMIZI''' Bu sifat {{ПРС}}da [ġermezi] shaklida (381), {{ТжРС}}da sirmizū shaklida (489) keltirilgan; oʻzbek tiliga oxiridagi ū tovushiga xos choʻziqlikni tashlab tojikcha shakli olingan; 'qizil rangli' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}, II, 581).}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
''[f.'' &amp;gt;^4 /    ''-''    qizil;

qizil rang; qizillik] Qizil rangli; kizil, ol. {{misol|Qirmiz lablar. {{ajrat|Qirmizi}} olma.}} n ''Oq yuziga qirmiz qonlar quyshgʻdi, Har taraf-ga qora sochi yoyildi.'' &quot;Rustamxon&quot;. {{misol|Surma tortib koʻziga, {{ajrat|qirmizi}} koʻylakni kiyib, Oʻynatib xanjarini, qilgani qurbon keladir. |[[w:Hamza|Hamza]]}}.

=== Sinonimlari ===
[[arg‘uvon]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚИРМИЗИ}}
== Tarjimalari ==</text>
      <sha1>se6jx8guacyzfoxbmexs3j467ww8010</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>идик</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162673</id>
    <revision>
      <id>639009</id>
      <timestamp>2026-05-29T16:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tyv-}} ===Erimologiyasi=== Turkiy; ''[[etik]]'' so‘zila o‘zakdosh erur.  ===Ma’nosi=== Oyoq kiyim.“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>639009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107" sha1="6z7qfumlyhs6n1gfswsff0y9mt2zept" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
===Erimologiyasi===
Turkiy; ''[[etik]]'' so‘zila o‘zakdosh erur.

===Ma’nosi===
Oyoq kiyim.</text>
      <sha1>6z7qfumlyhs6n1gfswsff0y9mt2zept</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دەرۋازا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162674</id>
    <revision>
      <id>639029</id>
      <timestamp>2026-05-30T06:44:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-ug-}} [[darvoza]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>639029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="ibpiib2lbhwiqabpnknaw5ddisyc5tc" xml:space="preserve">{{-ug-}}
[[darvoza]].</text>
      <sha1>ibpiib2lbhwiqabpnknaw5ddisyc5tc</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>