arra

Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.4 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk arra 0 18828 639059 627460 2026-05-31T06:38:09Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 639059 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} =  == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ar-ra''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == :''\[[w:Fors tili|f.]] ''sjl — arra == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Yogʻoch, metall, tosh va sh. k. narsalarni qirqish, kesish uchun ishlatiladigan qirra tishli asbob. {{misol|Kamon {{ajrat|arra}}. Lentasimon {{ajrat|arra}}. Qil {{ajrat|arra}}. Qoʻl {{ajrat|arra}}. {{ajrat|Arra }}tishi. {{ajrat|Arra }}tortmoq. n Boshqa bir hovlida ikki bola erinchoqlik bilan {{ajrat|arra }}tortadi. |[[w:"Yoshlik|"Yoshlik]]}}". :Arra qilmoq Teng boʻlishib olmoq. {{misol|Ortiqcha.. sutdan kelgan daromad jinoyatchilar oʻrtasida {{ajrat|arra }}qilib kelingan. |[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Arrani baravar tortmoq Biror ish, mehnatda teng ishtirok etmoq. {{misol|Roʻzgʻor {{ajrat|arra}}sinibarobar tortishib keladi. |[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Umr pogʻonalari}}. === Sinonimlari === [[yorg‘i]] === Antonimlari === {{OʻTIL}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = arra [[пила]]; {{tarjmisoli|qoʻl ~}} ручная пила; {{tarjmisoli|mashina ~}} механическая пила; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} {{izoh|разг. }}делить пополам {{izoh|(между собой или с кем-л.)}}, поделиться {{izoh|(с кем-л.)}}. }} [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] tqb23irw13gmbabnqpwn1ymvus1zrj8 jarima 0 31803 639060 629014 2026-05-31T06:38:31Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 639060 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ja-ri-ma''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Arab tili|a.]]'' — jinoyat, gunoh [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Qonun-qoidani buzganlik, qonun-qoidaga xilof xatti-harakat yoki yetkazilgan moddiy zarar uchun undiriladigan, toʻlanadigan pul. {{misol|Jarima olmoq. Jarima solmoq. sht Befarzand-lik alamin fuqarodan olarkan, Kim farzand koʻrsa, unga xon {{ajrat|jarima}} solarkan.|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Tohir va Zuhra}}. {{misol|Boboqulni sudga chaqirishdi, {{ajrat|jarima}} toʻlab keldi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. :Jarima toʻpi Futbol oʻyinida: qoida buz-gan jamoa darvozasi tomon tepiladigan toʻp. {{misol|Oʻyinchilar {{ajrat|jarima}} toʻpi oldiga yigʻilishdi.}} === Sinonimlari === [[yorg‘i]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ЖАРИМА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} ===Tillar=== *{{tr}}: [[para cezası]] {{Tarjimalar |ru = [[штраф]]; [[взыскание]]; {{tarjmisoli|~ toʻlamoq }} платить штраф. }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = [[штраф]]; [[взыскание]]; {{tarjmisoli|~ toʻlamoq }} платить штраф. }} bk6s55unzlxy6ylwnzr5i2d4gvznlib yoqmoq 0 35667 639048 626984 2026-05-30T23:00:02Z Yokubjon Juraev 8265 639048 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yoq-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|YOQ- I ’alanga hosil qil—’. Hovliga olov yo q i b, childirmangni hizit (Abdulla Qodiriy). Qadimgi tur-kiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl ya-asosiga -q ortgirma qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilin-gan deyiladi (ЭСТЯ, IV, 82); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya- + q <nowiki>=</nowiki> yaq- > yâq-. YOQ- II ’didga, taʼbga maʼqul tush-’. Quruh gap hulohha yo h m a s (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl ya- asosiga ’oʻzlik’ maʼnosini ifodalovchi -q qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan deyiladi (ЭСТЯ, IV, 81); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya- + q <nowiki>=</nowiki> yaq- > yâq-. Bu feʼl asli ’yaqin boʻl-’ maʼnosini anglatgan, ’didga, taʼbga maʼqul tush-’ maʼnosi shu maʼnodan oʻsib chiqqan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi I === #Yondirib, oʻt, alanga hosil qilmoq, yondirmoq; kuydirmoq. {{misol|Qogʻoz {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Axlatni {{ajrat|yoq}}ib yubormoq.}} {{misol|Hovliga olov {{ajrat|yoq}}ib, childirmangni qizit.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|[Salimboyvachcha] Aravaga oʻtirmasdan burun gugurt {{ajrat|yoq}}ib, papiros tutatar ekan, Yormatga koʻzi tushdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Qozi, kallasi ezilgan ilonday toʻlgʻanib, ellikboshiga qichqirdi: -Sindir hammasini! Tashqariga chiqar! {{ajrat|Yoq}}, oʻt qoʻy!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Nur, yolqin hosil qilmoq, yoritmoq. {{misol|Elektrni {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Nikolin qoʻl fonarini {{ajrat|yoq}}ib, begona hamshira bilan birga yarador komandirga yordam koʻrsatishga kirishdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Zubayda sham {{ajrat|yoq}}di.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Oʻt, olov yordamida qizdirmoq, isitmoq. {{misol|Plita {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Pechka {{ajrat|yoq}}moq.}} 4 Qizdirib harakatga keltirmoq; oʻt oldirmoq. {{misol|Motorni {{ajrat|yoq}}moq. Traktorni {{ajrat|yoq}}moq.}} :Jonini yoqmoq ''folk.'' Hayajonga solmoq; ishq oʻtida kuydirmoq. {{misol|Shu elatda bir bola bor, Bay-bay, jonimni {{ajrat|yoq}}adi.|[[w:"Oq olma|"Oq olma]]|qizil olma"}}. Urush olovini yoqmoq ''q.'' olov. Chirogʻini yoqmoq Ishini davom ettirmoq. {{misol|Boshqa farzandim yoʻq, xudo umr bersin, ish-qilib, chirogʻimni oʻsha {{ajrat|yoq}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Yuragiga ''(yoki'' qalbiga) oʻt yoqmoq Hayajonga solmoq, toʻlqinlatmoq; ruhlan-tirmoq. {{misol|Vodiyning manman degan raislari yuragiga oʻt {{ajrat|yoq}}qan kishi Polvon aka Qozoqov boʻladi.|[[w:"Oʻzbekiston qoʻriqlari"|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}}. {{misol|Umid oʻsha qalbiga oʻt {{ajrat|yoq}}qan qizga tikilib qoldi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yoq-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == :II 1 Maʼqul boʻlmoq; did, xo-hish, koʻngilga toʻgʻri kelmoq. {{misol|Ashulaning kuyi menga {{ajrat|yoq}}di.}} n {{misol|Qosimbek yalt etib Avazga boqdi. Unga bu yigitning oʻzini erkin, hatto jinday magʻrur tutishi {{ajrat|yoq}}di.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Oʻtmish haqidagi ikkinchi roman esa juda {{ajrat|yoq}}di.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}}. [''Dilshodning'' == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|Bu qiligʻi Yodgorga {{ajrat|yoq}}madi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 2 Mijozga toʻgʻri kelmoq. {{misol|Menga xamir ovqat {{ajrat|yoq}}maydi.}} n [ {{misol|Kumush] {{ajrat|Yoq}}maydigan hech narsa yegani yoʻq.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :Jiniga yoqmaydi Yomon koʻradi, xushla-maydi. {{misol|Sattorqul akang uyni tuzattirib bermoqchi. Mayli, oʻshanda tokcha jiniga {{ajrat|yoq}}masa, shuvatib tashlay qolsin.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Koʻngliga yoqmoq Diliga, didiga mos kelmoq. {{misol|Yulduzxon uchun ku-tilmagan, ammo ayni muddao boʻlgan, koʻngli-ga {{ajrat|yoq}}ib tushgan tasodif dugonalari orasida shu zahoti{{ajrat|yoq}} shivir-shivir, mish-mishlarni boshlab yubordi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor kel-di}}. Ogʻziga yoqmadi Mazasini xush koʻrmadi, sezmadi. {{misol|Sidiqjon bir piyola choyni, xuddi ugra osh ichganday, uzun-uzun xoʻplab ichdi-da, choy ogʻziga {{ajrat|yoq}}masa ham, bir oz taʼbi ochilgan-day boʻldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Xush yoqmoq ''q.'' xush 2. Qadami yoqmadi Kelishi sharofatli boʻlib chiqmadi, yaxshilik kel-tirmadi. {{misol|Ayrim odamlar oʻrtasida “Kolxozi-mizga Sherbekning qadami {{ajrat|yoq}}madi}} ” ''degan shi-vir-shivir gap yura boshladi.'' S. Anorboyev, Oqsoy. {{misol|Mening qadamim {{ajrat|yoq}}mabdi \ dedi Said\. |[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЁҚМОҚ}} == Tarjimalari == *{{cv}}: [[кӑмӑлне кайрӗ]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yoqmoq I''' '''1 '''[[зажигать]]; {{tarjmisoli|lampa yoqmoq }} зажигать лампу; '''2 '''[[сжигать]], [[уничтожать]] [[огнем]], [[предавать]] [[огню]]; '''axlatlarni yoqib yubormoq '''сжечь мусор; '''3 '''[[топить]]; {{tarjmisoli|pechkani yoqmoq }} топить печь; '''4 '''{{izoh|перен}}. [[зажигать]], [[воспламенять]], [[воодушевлять]]; '''Cholning soʻzlari jangchilarning yuragini yoqdi '''(Ойбек, «О. в. шабадалар») Слова старика зажгли огонь в сердцах бойцов. '''yoqmoq II''' '''1 '''[[нравиться]]; [[быть]] [[по]] [[душе]]; '''notiqning nutqi menga juda yoqdi '''речь оратора мне очень понравилась; '''men unga yoqmadim '''я не понравился ему; '''mening soʻzim unga yoqmaydi '''мои слова не нравятся ему, он не переносит моих слов; {{tarjmisoli|quloqqa yoqmoq }} ласкать слух; {{tarjmisoli|ogʻizga yoqmoq }} быть приятным на вкус, быть смачным, аппетитным; {{tarjmisoli|jiniga yoqmoq }} быть по нраву ({{izoh|кому-л}}.); '''2''' [[быть]] [[подходящим]] ({{izoh|для чьего-л. организма - о пище}}); '''bu ovqat unga yoqmaydi '''эта пища не годится для него; он не переносит эту пищу. }} 4uploctg9w7m7xdh9645qzz9356h6bl 639049 639048 2026-05-31T04:38:10Z Yokubjon Juraev 8265 639049 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yoq-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|YOQ- I ’alanga hosil qil—’. Hovliga olov yo q i b, childirmangni hizit (Abdulla Qodiriy). Qadimgi tur-kiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl ya-asosiga -q ortgirma qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilin-gan deyiladi (ЭСТЯ, IV, 82); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya- + q <nowiki>=</nowiki> yaq- > yâq-. YOQ- II ’didga, taʼbga maʼqul tush-’. Quruh gap hulohha yo h m a s (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl ya- asosiga ’oʻzlik’ maʼnosini ifodalovchi -q qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan deyiladi (ЭСТЯ, IV, 81); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya- + q <nowiki>=</nowiki> yaq- > yâq-. Bu feʼl asli ’yaqin boʻl-’ maʼnosini anglatgan, ’didga, taʼbga maʼqul tush-’ maʼnosi shu maʼnodan oʻsib chiqqan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi I === #Yondirib, oʻt, alanga hosil qilmoq, yondirmoq; kuydirmoq. {{misol|Qogʻoz {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Axlatni {{ajrat|yoq}}ib yubormoq.}} {{misol|Hovliga olov {{ajrat|yoq}}ib, childirmangni qizit.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|[Salimboyvachcha] Aravaga oʻtirmasdan burun gugurt {{ajrat|yoq}}ib, papiros tutatar ekan, Yormatga koʻzi tushdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Qozi, kallasi ezilgan ilonday toʻlgʻanib, ellikboshiga qichqirdi: -Sindir hammasini! Tashqariga chiqar! {{ajrat|Yoq}}, oʻt qoʻy!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Nur, yolqin hosil qilmoq, yoritmoq. {{misol|Elektrni {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Nikolin qoʻl fonarini {{ajrat|yoq}}ib, begona hamshira bilan birga yarador komandirga yordam koʻrsatishga kirishdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Zubayda sham {{ajrat|yoq}}di.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Oʻt, olov yordamida qizdirmoq, isitmoq. {{misol|Plita {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Pechka {{ajrat|yoq}}moq.}} #Qizdirib harakatga keltirmoq; oʻt oldirmoq. {{misol|Motorni {{ajrat|yoq}}moq. Traktorni {{ajrat|yoq}}moq.}} '''Jonini yoqmoq''' - {{folk.}} hayajonga solmoq; ishq oʻtida kuydirmoq. {{misol|Shu elatda bir bola bor, Bay-bay, jonimni {{ajrat|yoq}}adi.|[[w:"Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} '''Urush olovini yoqmoq''' - {{q.}} [[olov]]. Chirogʻini yoqmoq Ishini davom ettirmoq. {{misol|Boshqa farzandim yoʻq, xudo umr bersin, ish-qilib, chirogʻimni oʻsha {{ajrat|yoq}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} '''Yuragiga''' (''yoki'' '''Qalbiga''') '''oʻt yoqmoq''' - hayajonga solmoq, toʻlqinlatmoq; ruhlantirmoq. {{misol|Vodiyning manman degan raislari yuragiga oʻt {{ajrat|yoq}}qan kishi Polvon aka Qozoqov boʻladi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} {{misol|Umid oʻsha qalbiga oʻt {{ajrat|yoq}}qan qizga tikilib qoldi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yoq-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == :II 1 Maʼqul boʻlmoq; did, xo-hish, koʻngilga toʻgʻri kelmoq. {{misol|Ashulaning kuyi menga {{ajrat|yoq}}di.}} n {{misol|Qosimbek yalt etib Avazga boqdi. Unga bu yigitning oʻzini erkin, hatto jinday magʻrur tutishi {{ajrat|yoq}}di.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Oʻtmish haqidagi ikkinchi roman esa juda {{ajrat|yoq}}di.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}}. [''Dilshodning'' == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|Bu qiligʻi Yodgorga {{ajrat|yoq}}madi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 2 Mijozga toʻgʻri kelmoq. {{misol|Menga xamir ovqat {{ajrat|yoq}}maydi.}} n [ {{misol|Kumush] {{ajrat|Yoq}}maydigan hech narsa yegani yoʻq.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :Jiniga yoqmaydi Yomon koʻradi, xushla-maydi. {{misol|Sattorqul akang uyni tuzattirib bermoqchi. Mayli, oʻshanda tokcha jiniga {{ajrat|yoq}}masa, shuvatib tashlay qolsin.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Koʻngliga yoqmoq Diliga, didiga mos kelmoq. {{misol|Yulduzxon uchun ku-tilmagan, ammo ayni muddao boʻlgan, koʻngli-ga {{ajrat|yoq}}ib tushgan tasodif dugonalari orasida shu zahoti{{ajrat|yoq}} shivir-shivir, mish-mishlarni boshlab yubordi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor kel-di}}. Ogʻziga yoqmadi Mazasini xush koʻrmadi, sezmadi. {{misol|Sidiqjon bir piyola choyni, xuddi ugra osh ichganday, uzun-uzun xoʻplab ichdi-da, choy ogʻziga {{ajrat|yoq}}masa ham, bir oz taʼbi ochilgan-day boʻldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Xush yoqmoq ''q.'' xush 2. Qadami yoqmadi Kelishi sharofatli boʻlib chiqmadi, yaxshilik kel-tirmadi. {{misol|Ayrim odamlar oʻrtasida “Kolxozi-mizga Sherbekning qadami {{ajrat|yoq}}madi}} ” ''degan shi-vir-shivir gap yura boshladi.'' S. Anorboyev, Oqsoy. {{misol|Mening qadamim {{ajrat|yoq}}mabdi \ dedi Said\. |[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЁҚМОҚ}} == Tarjimalari == *{{cv}}: [[кӑмӑлне кайрӗ]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yoqmoq I''' '''1 '''[[зажигать]]; {{tarjmisoli|lampa yoqmoq }} зажигать лампу; '''2 '''[[сжигать]], [[уничтожать]] [[огнем]], [[предавать]] [[огню]]; '''axlatlarni yoqib yubormoq '''сжечь мусор; '''3 '''[[топить]]; {{tarjmisoli|pechkani yoqmoq }} топить печь; '''4 '''{{izoh|перен}}. [[зажигать]], [[воспламенять]], [[воодушевлять]]; '''Cholning soʻzlari jangchilarning yuragini yoqdi '''(Ойбек, «О. в. шабадалар») Слова старика зажгли огонь в сердцах бойцов. '''yoqmoq II''' '''1 '''[[нравиться]]; [[быть]] [[по]] [[душе]]; '''notiqning nutqi menga juda yoqdi '''речь оратора мне очень понравилась; '''men unga yoqmadim '''я не понравился ему; '''mening soʻzim unga yoqmaydi '''мои слова не нравятся ему, он не переносит моих слов; {{tarjmisoli|quloqqa yoqmoq }} ласкать слух; {{tarjmisoli|ogʻizga yoqmoq }} быть приятным на вкус, быть смачным, аппетитным; {{tarjmisoli|jiniga yoqmoq }} быть по нраву ({{izoh|кому-л}}.); '''2''' [[быть]] [[подходящим]] ({{izoh|для чьего-л. организма - о пище}}); '''bu ovqat unga yoqmaydi '''эта пища не годится для него; он не переносит эту пищу. }} ft8lv8w2y15u41sfontil538ybyvjvk 639050 639049 2026-05-31T04:40:10Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 639050 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yoq-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|YOQ- I ’alanga hosil qil—’. Hovliga olov yo q i b, childirmangni hizit (Abdulla Qodiriy). Qadimgi tur-kiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl ya-asosiga -q ortgirma qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilin-gan deyiladi (ЭСТЯ, IV, 82); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya- + q <nowiki>=</nowiki> yaq- > yâq-. YOQ- II ’didga, taʼbga maʼqul tush-’. Quruh gap hulohha yo h m a s (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl ya- asosiga ’oʻzlik’ maʼnosini ifodalovchi -q qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan deyiladi (ЭСТЯ, IV, 81); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya- + q <nowiki>=</nowiki> yaq- > yâq-. Bu feʼl asli ’yaqin boʻl-’ maʼnosini anglatgan, ’didga, taʼbga maʼqul tush-’ maʼnosi shu maʼnodan oʻsib chiqqan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi I === #Yondirib, oʻt, alanga hosil qilmoq, yondirmoq; kuydirmoq. {{misol|Qogʻoz {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Axlatni {{ajrat|yoq}}ib yubormoq.}} {{misol|Hovliga olov {{ajrat|yoq}}ib, childirmangni qizit.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|[Salimboyvachcha] Aravaga oʻtirmasdan burun gugurt {{ajrat|yoq}}ib, papiros tutatar ekan, Yormatga koʻzi tushdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Qozi, kallasi ezilgan ilonday toʻlgʻanib, ellikboshiga qichqirdi: -Sindir hammasini! Tashqariga chiqar! {{ajrat|Yoq}}, oʻt qoʻy!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Nur, yolqin hosil qilmoq, yoritmoq. {{misol|Elektrni {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Nikolin qoʻl fonarini {{ajrat|yoq}}ib, begona hamshira bilan birga yarador komandirga yordam koʻrsatishga kirishdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Zubayda sham {{ajrat|yoq}}di.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Oʻt, olov yordamida qizdirmoq, isitmoq. {{misol|Plita {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Pechka {{ajrat|yoq}}moq.}} #Qizdirib harakatga keltirmoq; oʻt oldirmoq. {{misol|Motorni {{ajrat|yoq}}moq. Traktorni {{ajrat|yoq}}moq.}} '''Jonini yoqmoq''' - {{folk.}} hayajonga solmoq; ishq oʻtida kuydirmoq. {{misol|Shu elatda bir bola bor, Bay-bay, jonimni {{ajrat|yoq}}adi.|[[w:"Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} '''Urush olovini yoqmoq''' - {{q.}} [[olov]]. Chirogʻini yoqmoq Ishini davom ettirmoq. {{misol|Boshqa farzandim yoʻq, xudo umr bersin, ish-qilib, chirogʻimni oʻsha {{ajrat|yoq}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} '''Yuragiga''' (''yoki'' '''Qalbiga''') '''oʻt yoqmoq''' - hayajonga solmoq, toʻlqinlatmoq; ruhlantirmoq. {{misol|Vodiyning manman degan raislari yuragiga oʻt {{ajrat|yoq}}qan kishi Polvon aka Qozoqov boʻladi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} {{misol|Umid oʻsha qalbiga oʻt {{ajrat|yoq}}qan qizga tikilib qoldi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yoq-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|Bu qiligʻi Yodgorga {{ajrat|yoq}}madi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 2 Mijozga toʻgʻri kelmoq. {{misol|Menga xamir ovqat {{ajrat|yoq}}maydi.}} n [ {{misol|Kumush] {{ajrat|Yoq}}maydigan hech narsa yegani yoʻq.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. :Jiniga yoqmaydi Yomon koʻradi, xushla-maydi. {{misol|Sattorqul akang uyni tuzattirib bermoqchi. Mayli, oʻshanda tokcha jiniga {{ajrat|yoq}}masa, shuvatib tashlay qolsin.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Koʻngliga yoqmoq Diliga, didiga mos kelmoq. {{misol|Yulduzxon uchun ku-tilmagan, ammo ayni muddao boʻlgan, koʻngli-ga {{ajrat|yoq}}ib tushgan tasodif dugonalari orasida shu zahoti{{ajrat|yoq}} shivir-shivir, mish-mishlarni boshlab yubordi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor kel-di}}. Ogʻziga yoqmadi Mazasini xush koʻrmadi, sezmadi. {{misol|Sidiqjon bir piyola choyni, xuddi ugra osh ichganday, uzun-uzun xoʻplab ichdi-da, choy ogʻziga {{ajrat|yoq}}masa ham, bir oz taʼbi ochilgan-day boʻldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Xush yoqmoq ''q.'' xush 2. Qadami yoqmadi Kelishi sharofatli boʻlib chiqmadi, yaxshilik kel-tirmadi. {{misol|Ayrim odamlar oʻrtasida “Kolxozi-mizga Sherbekning qadami {{ajrat|yoq}}madi}} ” ''degan shi-vir-shivir gap yura boshladi.'' S. Anorboyev, Oqsoy. {{misol|Mening qadamim {{ajrat|yoq}}mabdi \ dedi Said\. |[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЁҚМОҚ}} == Tarjimalari == *{{cv}}: [[кӑмӑлне кайрӗ]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yoqmoq I''' '''1 '''[[зажигать]]; {{tarjmisoli|lampa yoqmoq }} зажигать лампу; '''2 '''[[сжигать]], [[уничтожать]] [[огнем]], [[предавать]] [[огню]]; '''axlatlarni yoqib yubormoq '''сжечь мусор; '''3 '''[[топить]]; {{tarjmisoli|pechkani yoqmoq }} топить печь; '''4 '''{{izoh|перен}}. [[зажигать]], [[воспламенять]], [[воодушевлять]]; '''Cholning soʻzlari jangchilarning yuragini yoqdi '''(Ойбек, «О. в. шабадалар») Слова старика зажгли огонь в сердцах бойцов. '''yoqmoq II''' '''1 '''[[нравиться]]; [[быть]] [[по]] [[душе]]; '''notiqning nutqi menga juda yoqdi '''речь оратора мне очень понравилась; '''men unga yoqmadim '''я не понравился ему; '''mening soʻzim unga yoqmaydi '''мои слова не нравятся ему, он не переносит моих слов; {{tarjmisoli|quloqqa yoqmoq }} ласкать слух; {{tarjmisoli|ogʻizga yoqmoq }} быть приятным на вкус, быть смачным, аппетитным; {{tarjmisoli|jiniga yoqmoq }} быть по нраву ({{izoh|кому-л}}.); '''2''' [[быть]] [[подходящим]] ({{izoh|для чьего-л. организма - о пище}}); '''bu ovqat unga yoqmaydi '''эта пища не годится для него; он не переносит эту пищу. }} 41g0jhbxilhv9hbvu1snmunhp1cfk2v 639051 639050 2026-05-31T04:42:13Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi II */ 639051 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yoq-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|YOQ- I ’alanga hosil qil—’. Hovliga olov yo q i b, childirmangni hizit (Abdulla Qodiriy). Qadimgi tur-kiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl ya-asosiga -q ortgirma qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilin-gan deyiladi (ЭСТЯ, IV, 82); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya- + q <nowiki>=</nowiki> yaq- > yâq-. YOQ- II ’didga, taʼbga maʼqul tush-’. Quruh gap hulohha yo h m a s (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl ya- asosiga ’oʻzlik’ maʼnosini ifodalovchi -q qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan deyiladi (ЭСТЯ, IV, 81); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya- + q <nowiki>=</nowiki> yaq- > yâq-. Bu feʼl asli ’yaqin boʻl-’ maʼnosini anglatgan, ’didga, taʼbga maʼqul tush-’ maʼnosi shu maʼnodan oʻsib chiqqan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi I === #Yondirib, oʻt, alanga hosil qilmoq, yondirmoq; kuydirmoq. {{misol|Qogʻoz {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Axlatni {{ajrat|yoq}}ib yubormoq.}} {{misol|Hovliga olov {{ajrat|yoq}}ib, childirmangni qizit.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|[Salimboyvachcha] Aravaga oʻtirmasdan burun gugurt {{ajrat|yoq}}ib, papiros tutatar ekan, Yormatga koʻzi tushdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Qozi, kallasi ezilgan ilonday toʻlgʻanib, ellikboshiga qichqirdi: -Sindir hammasini! Tashqariga chiqar! {{ajrat|Yoq}}, oʻt qoʻy!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Nur, yolqin hosil qilmoq, yoritmoq. {{misol|Elektrni {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Nikolin qoʻl fonarini {{ajrat|yoq}}ib, begona hamshira bilan birga yarador komandirga yordam koʻrsatishga kirishdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Zubayda sham {{ajrat|yoq}}di.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Oʻt, olov yordamida qizdirmoq, isitmoq. {{misol|Plita {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Pechka {{ajrat|yoq}}moq.}} #Qizdirib harakatga keltirmoq; oʻt oldirmoq. {{misol|Motorni {{ajrat|yoq}}moq. Traktorni {{ajrat|yoq}}moq.}} '''Jonini yoqmoq''' - {{folk.}} hayajonga solmoq; ishq oʻtida kuydirmoq. {{misol|Shu elatda bir bola bor, Bay-bay, jonimni {{ajrat|yoq}}adi.|[[w:"Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} '''Urush olovini yoqmoq''' - {{q.}} [[olov]]. Chirogʻini yoqmoq Ishini davom ettirmoq. {{misol|Boshqa farzandim yoʻq, xudo umr bersin, ish-qilib, chirogʻimni oʻsha {{ajrat|yoq}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} '''Yuragiga''' (''yoki'' '''Qalbiga''') '''oʻt yoqmoq''' - hayajonga solmoq, toʻlqinlatmoq; ruhlantirmoq. {{misol|Vodiyning manman degan raislari yuragiga oʻt {{ajrat|yoq}}qan kishi Polvon aka Qozoqov boʻladi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} {{misol|Umid oʻsha qalbiga oʻt {{ajrat|yoq}}qan qizga tikilib qoldi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yoq-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi II === #Maʼqul boʻlmoq; did, xohish, koʻngilga toʻgʻri kelmoq. {{misol|Ashulaning kuyi menga {{ajrat|yoq}}di.}} {{misol|Qosimbek yalt etib Avazga boqdi. Unga bu yigitning oʻzini erkin, hatto jinday magʻrur tutishi {{ajrat|yoq}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oʻtmish haqidagi ikkinchi roman esa juda {{ajrat|yoq}}di.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|[Dilshodning] Bu qiligʻi Yodgorga {{ajrat|yoq}}madi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 2 Mijozga toʻgʻri kelmoq. {{misol|Menga xamir ovqat {{ajrat|yoq}}maydi.}} {{misol|[Kumush] {{ajrat|Yoq}}maydigan hech narsa yegani yoʻq.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} :Jiniga yoqmaydi Yomon koʻradi, xushlamaydi. {{misol|Sattorqul akang uyni tuzattirib bermoqchi. Mayli, oʻshanda tokcha jiniga {{ajrat|yoq}}masa, shuvatib tashlay qolsin.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Koʻngliga yoqmoq Diliga, didiga mos kelmoq. {{misol|Yulduzxon uchun kutilmagan, ammo ayni muddao boʻlgan, koʻngli-ga {{ajrat|yoq}}ib tushgan tasodif dugonalari orasida shu zahoti{{ajrat|yoq}} shivir-shivir, mishmishlarni boshlab yubordi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}. Ogʻziga yoqmadi Mazasini xush koʻrmadi, sezmadi. {{misol|Sidiqjon bir piyola choyni, xuddi ugra osh ichganday, uzun-uzun xoʻplab ichdi-da, choy ogʻziga {{ajrat|yoq}}masa ham, bir oz taʼbi ochilgan-day boʻldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Xush yoqmoq ''q.'' xush 2. Qadami yoqmadi Kelishi sharofatli boʻlib chiqmadi, yaxshilik kel-tirmadi. {{misol|Ayrim odamlar oʻrtasida “Kolxozi-mizga Sherbekning qadami {{ajrat|yoq}}madi}} ” ''degan shivir-shivir gap yura boshladi.'' S. Anorboyev, Oqsoy. {{misol|Mening qadamim {{ajrat|yoq}}mabdi \ dedi Said\. |[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЁҚМОҚ}} == Tarjimalari == *{{cv}}: [[кӑмӑлне кайрӗ]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yoqmoq I''' '''1 '''[[зажигать]]; {{tarjmisoli|lampa yoqmoq }} зажигать лампу; '''2 '''[[сжигать]], [[уничтожать]] [[огнем]], [[предавать]] [[огню]]; '''axlatlarni yoqib yubormoq '''сжечь мусор; '''3 '''[[топить]]; {{tarjmisoli|pechkani yoqmoq }} топить печь; '''4 '''{{izoh|перен}}. [[зажигать]], [[воспламенять]], [[воодушевлять]]; '''Cholning soʻzlari jangchilarning yuragini yoqdi '''(Ойбек, «О. в. шабадалар») Слова старика зажгли огонь в сердцах бойцов. '''yoqmoq II''' '''1 '''[[нравиться]]; [[быть]] [[по]] [[душе]]; '''notiqning nutqi menga juda yoqdi '''речь оратора мне очень понравилась; '''men unga yoqmadim '''я не понравился ему; '''mening soʻzim unga yoqmaydi '''мои слова не нравятся ему, он не переносит моих слов; {{tarjmisoli|quloqqa yoqmoq }} ласкать слух; {{tarjmisoli|ogʻizga yoqmoq }} быть приятным на вкус, быть смачным, аппетитным; {{tarjmisoli|jiniga yoqmoq }} быть по нраву ({{izoh|кому-л}}.); '''2''' [[быть]] [[подходящим]] ({{izoh|для чьего-л. организма - о пище}}); '''bu ovqat unga yoqmaydi '''эта пища не годится для него; он не переносит эту пищу. }} hxi3h538k24b0qdaybl5mmdra9ztakh 639052 639051 2026-05-31T04:42:53Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi I */ 639052 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yoq-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|YOQ- I ’alanga hosil qil—’. Hovliga olov yo q i b, childirmangni hizit (Abdulla Qodiriy). Qadimgi tur-kiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl ya-asosiga -q ortgirma qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilin-gan deyiladi (ЭСТЯ, IV, 82); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya- + q <nowiki>=</nowiki> yaq- > yâq-. YOQ- II ’didga, taʼbga maʼqul tush-’. Quruh gap hulohha yo h m a s (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl ya- asosiga ’oʻzlik’ maʼnosini ifodalovchi -q qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan deyiladi (ЭСТЯ, IV, 81); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya- + q <nowiki>=</nowiki> yaq- > yâq-. Bu feʼl asli ’yaqin boʻl-’ maʼnosini anglatgan, ’didga, taʼbga maʼqul tush-’ maʼnosi shu maʼnodan oʻsib chiqqan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi I === #Yondirib, oʻt, alanga hosil qilmoq, yondirmoq; kuydirmoq. {{misol|Qogʻoz {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Axlatni {{ajrat|yoq}}ib yubormoq.}} {{misol|Hovliga olov {{ajrat|yoq}}ib, childirmangni qizit.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|[Salimboyvachcha] Aravaga oʻtirmasdan burun gugurt {{ajrat|yoq}}ib, papiros tutatar ekan, Yormatga koʻzi tushdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Qozi, kallasi ezilgan ilonday toʻlgʻanib, ellikboshiga qichqirdi: -Sindir hammasini! Tashqariga chiqar! {{ajrat|Yoq}}, oʻt qoʻy!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Nur, yolqin hosil qilmoq, yoritmoq. {{misol|Elektrni {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Nikolin qoʻl fonarini {{ajrat|yoq}}ib, begona hamshira bilan birga yarador komandirga yordam koʻrsatishga kirishdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Zubayda sham {{ajrat|yoq}}di.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Oʻt, olov yordamida qizdirmoq, isitmoq. {{misol|Plita {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Pechka {{ajrat|yoq}}moq.}} #Qizdirib harakatga keltirmoq; oʻt oldirmoq. {{misol|Motorni {{ajrat|yoq}}moq. Traktorni {{ajrat|yoq}}moq.}} '''Jonini yoqmoq''' - {{folk.}} hayajonga solmoq; ishq oʻtida kuydirmoq. {{misol|Shu elatda bir bola bor, Bay-bay, jonimni {{ajrat|yoq}}adi.|[[w:"Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} '''Urush olovini yoqmoq''' - {{q.}} [[olov]]. '''Chirogʻini yoqmoq''' - ishini davom ettirmoq. {{misol|Boshqa farzandim yoʻq, xudo umr bersin, ish-qilib, chirogʻimni oʻsha {{ajrat|yoq}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} '''Yuragiga''' (''yoki'' '''Qalbiga''') '''oʻt yoqmoq''' - hayajonga solmoq, toʻlqinlatmoq; ruhlantirmoq. {{misol|Vodiyning manman degan raislari yuragiga oʻt {{ajrat|yoq}}qan kishi Polvon aka Qozoqov boʻladi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} {{misol|Umid oʻsha qalbiga oʻt {{ajrat|yoq}}qan qizga tikilib qoldi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yoq-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi II === #Maʼqul boʻlmoq; did, xohish, koʻngilga toʻgʻri kelmoq. {{misol|Ashulaning kuyi menga {{ajrat|yoq}}di.}} {{misol|Qosimbek yalt etib Avazga boqdi. Unga bu yigitning oʻzini erkin, hatto jinday magʻrur tutishi {{ajrat|yoq}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oʻtmish haqidagi ikkinchi roman esa juda {{ajrat|yoq}}di.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|[Dilshodning] Bu qiligʻi Yodgorga {{ajrat|yoq}}madi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 2 Mijozga toʻgʻri kelmoq. {{misol|Menga xamir ovqat {{ajrat|yoq}}maydi.}} {{misol|[Kumush] {{ajrat|Yoq}}maydigan hech narsa yegani yoʻq.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} :Jiniga yoqmaydi Yomon koʻradi, xushlamaydi. {{misol|Sattorqul akang uyni tuzattirib bermoqchi. Mayli, oʻshanda tokcha jiniga {{ajrat|yoq}}masa, shuvatib tashlay qolsin.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Koʻngliga yoqmoq Diliga, didiga mos kelmoq. {{misol|Yulduzxon uchun kutilmagan, ammo ayni muddao boʻlgan, koʻngli-ga {{ajrat|yoq}}ib tushgan tasodif dugonalari orasida shu zahoti{{ajrat|yoq}} shivir-shivir, mishmishlarni boshlab yubordi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}. Ogʻziga yoqmadi Mazasini xush koʻrmadi, sezmadi. {{misol|Sidiqjon bir piyola choyni, xuddi ugra osh ichganday, uzun-uzun xoʻplab ichdi-da, choy ogʻziga {{ajrat|yoq}}masa ham, bir oz taʼbi ochilgan-day boʻldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Xush yoqmoq ''q.'' xush 2. Qadami yoqmadi Kelishi sharofatli boʻlib chiqmadi, yaxshilik kel-tirmadi. {{misol|Ayrim odamlar oʻrtasida “Kolxozi-mizga Sherbekning qadami {{ajrat|yoq}}madi}} ” ''degan shivir-shivir gap yura boshladi.'' S. Anorboyev, Oqsoy. {{misol|Mening qadamim {{ajrat|yoq}}mabdi \ dedi Said\. |[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЁҚМОҚ}} == Tarjimalari == *{{cv}}: [[кӑмӑлне кайрӗ]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yoqmoq I''' '''1 '''[[зажигать]]; {{tarjmisoli|lampa yoqmoq }} зажигать лампу; '''2 '''[[сжигать]], [[уничтожать]] [[огнем]], [[предавать]] [[огню]]; '''axlatlarni yoqib yubormoq '''сжечь мусор; '''3 '''[[топить]]; {{tarjmisoli|pechkani yoqmoq }} топить печь; '''4 '''{{izoh|перен}}. [[зажигать]], [[воспламенять]], [[воодушевлять]]; '''Cholning soʻzlari jangchilarning yuragini yoqdi '''(Ойбек, «О. в. шабадалар») Слова старика зажгли огонь в сердцах бойцов. '''yoqmoq II''' '''1 '''[[нравиться]]; [[быть]] [[по]] [[душе]]; '''notiqning nutqi menga juda yoqdi '''речь оратора мне очень понравилась; '''men unga yoqmadim '''я не понравился ему; '''mening soʻzim unga yoqmaydi '''мои слова не нравятся ему, он не переносит моих слов; {{tarjmisoli|quloqqa yoqmoq }} ласкать слух; {{tarjmisoli|ogʻizga yoqmoq }} быть приятным на вкус, быть смачным, аппетитным; {{tarjmisoli|jiniga yoqmoq }} быть по нраву ({{izoh|кому-л}}.); '''2''' [[быть]] [[подходящим]] ({{izoh|для чьего-л. организма - о пище}}); '''bu ovqat unga yoqmaydi '''эта пища не годится для него; он не переносит эту пищу. }} mjwlgr38v4psg3xtf42t6lap5cjfne5 639053 639052 2026-05-31T04:44:24Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi II */ 639053 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yoq-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|YOQ- I ’alanga hosil qil—’. Hovliga olov yo q i b, childirmangni hizit (Abdulla Qodiriy). Qadimgi tur-kiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl ya-asosiga -q ortgirma qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilin-gan deyiladi (ЭСТЯ, IV, 82); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya- + q <nowiki>=</nowiki> yaq- > yâq-. YOQ- II ’didga, taʼbga maʼqul tush-’. Quruh gap hulohha yo h m a s (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl ya- asosiga ’oʻzlik’ maʼnosini ifodalovchi -q qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan deyiladi (ЭСТЯ, IV, 81); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya- + q <nowiki>=</nowiki> yaq- > yâq-. Bu feʼl asli ’yaqin boʻl-’ maʼnosini anglatgan, ’didga, taʼbga maʼqul tush-’ maʼnosi shu maʼnodan oʻsib chiqqan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi I === #Yondirib, oʻt, alanga hosil qilmoq, yondirmoq; kuydirmoq. {{misol|Qogʻoz {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Axlatni {{ajrat|yoq}}ib yubormoq.}} {{misol|Hovliga olov {{ajrat|yoq}}ib, childirmangni qizit.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|[Salimboyvachcha] Aravaga oʻtirmasdan burun gugurt {{ajrat|yoq}}ib, papiros tutatar ekan, Yormatga koʻzi tushdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Qozi, kallasi ezilgan ilonday toʻlgʻanib, ellikboshiga qichqirdi: -Sindir hammasini! Tashqariga chiqar! {{ajrat|Yoq}}, oʻt qoʻy!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Nur, yolqin hosil qilmoq, yoritmoq. {{misol|Elektrni {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Nikolin qoʻl fonarini {{ajrat|yoq}}ib, begona hamshira bilan birga yarador komandirga yordam koʻrsatishga kirishdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Zubayda sham {{ajrat|yoq}}di.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Oʻt, olov yordamida qizdirmoq, isitmoq. {{misol|Plita {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Pechka {{ajrat|yoq}}moq.}} #Qizdirib harakatga keltirmoq; oʻt oldirmoq. {{misol|Motorni {{ajrat|yoq}}moq. Traktorni {{ajrat|yoq}}moq.}} '''Jonini yoqmoq''' - {{folk.}} hayajonga solmoq; ishq oʻtida kuydirmoq. {{misol|Shu elatda bir bola bor, Bay-bay, jonimni {{ajrat|yoq}}adi.|[[w:"Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} '''Urush olovini yoqmoq''' - {{q.}} [[olov]]. '''Chirogʻini yoqmoq''' - ishini davom ettirmoq. {{misol|Boshqa farzandim yoʻq, xudo umr bersin, ish-qilib, chirogʻimni oʻsha {{ajrat|yoq}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} '''Yuragiga''' (''yoki'' '''Qalbiga''') '''oʻt yoqmoq''' - hayajonga solmoq, toʻlqinlatmoq; ruhlantirmoq. {{misol|Vodiyning manman degan raislari yuragiga oʻt {{ajrat|yoq}}qan kishi Polvon aka Qozoqov boʻladi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} {{misol|Umid oʻsha qalbiga oʻt {{ajrat|yoq}}qan qizga tikilib qoldi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yoq-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi II === #Maʼqul boʻlmoq; did, xohish, koʻngilga toʻgʻri kelmoq. {{misol|Ashulaning kuyi menga {{ajrat|yoq}}di.}} {{misol|Qosimbek yalt etib Avazga boqdi. Unga bu yigitning oʻzini erkin, hatto jinday magʻrur tutishi {{ajrat|yoq}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oʻtmish haqidagi ikkinchi roman esa juda {{ajrat|yoq}}di.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|[Dilshodning] Bu qiligʻi Yodgorga {{ajrat|yoq}}madi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Mijozga toʻgʻri kelmoq. {{misol|Menga xamir ovqat {{ajrat|yoq}}maydi.}} {{misol|[Kumush] {{ajrat|Yoq}}maydigan hech narsa yegani yoʻq.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} :Jiniga yoqmaydi Yomon koʻradi, xushlamaydi. {{misol|Sattorqul akang uyni tuzattirib bermoqchi. Mayli, oʻshanda tokcha jiniga {{ajrat|yoq}}masa, shuvatib tashlay qolsin.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Koʻngliga yoqmoq Diliga, didiga mos kelmoq. {{misol|Yulduzxon uchun kutilmagan, ammo ayni muddao boʻlgan, koʻngli-ga {{ajrat|yoq}}ib tushgan tasodif dugonalari orasida shu zahoti{{ajrat|yoq}} shivir-shivir, mishmishlarni boshlab yubordi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}. Ogʻziga yoqmadi Mazasini xush koʻrmadi, sezmadi. {{misol|Sidiqjon bir piyola choyni, xuddi ugra osh ichganday, uzun-uzun xoʻplab ichdi-da, choy ogʻziga {{ajrat|yoq}}masa ham, bir oz taʼbi ochilgan-day boʻldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Xush yoqmoq ''q.'' xush 2. Qadami yoqmadi Kelishi sharofatli boʻlib chiqmadi, yaxshilik kel-tirmadi. {{misol|Ayrim odamlar oʻrtasida “Kolxozi-mizga Sherbekning qadami {{ajrat|yoq}}madi}} ” ''degan shivir-shivir gap yura boshladi.'' S. Anorboyev, Oqsoy. {{misol|Mening qadamim {{ajrat|yoq}}mabdi \ dedi Said\. |[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЁҚМОҚ}} == Tarjimalari == *{{cv}}: [[кӑмӑлне кайрӗ]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yoqmoq I''' '''1 '''[[зажигать]]; {{tarjmisoli|lampa yoqmoq }} зажигать лампу; '''2 '''[[сжигать]], [[уничтожать]] [[огнем]], [[предавать]] [[огню]]; '''axlatlarni yoqib yubormoq '''сжечь мусор; '''3 '''[[топить]]; {{tarjmisoli|pechkani yoqmoq }} топить печь; '''4 '''{{izoh|перен}}. [[зажигать]], [[воспламенять]], [[воодушевлять]]; '''Cholning soʻzlari jangchilarning yuragini yoqdi '''(Ойбек, «О. в. шабадалар») Слова старика зажгли огонь в сердцах бойцов. '''yoqmoq II''' '''1 '''[[нравиться]]; [[быть]] [[по]] [[душе]]; '''notiqning nutqi menga juda yoqdi '''речь оратора мне очень понравилась; '''men unga yoqmadim '''я не понравился ему; '''mening soʻzim unga yoqmaydi '''мои слова не нравятся ему, он не переносит моих слов; {{tarjmisoli|quloqqa yoqmoq }} ласкать слух; {{tarjmisoli|ogʻizga yoqmoq }} быть приятным на вкус, быть смачным, аппетитным; {{tarjmisoli|jiniga yoqmoq }} быть по нраву ({{izoh|кому-л}}.); '''2''' [[быть]] [[подходящим]] ({{izoh|для чьего-л. организма - о пище}}); '''bu ovqat unga yoqmaydi '''эта пища не годится для него; он не переносит эту пищу. }} g271b7chw29g2zv1j7oy7jcyx6eqhqw 639054 639053 2026-05-31T04:53:56Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi II */ 639054 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yoq-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|YOQ- I ’alanga hosil qil—’. Hovliga olov yo q i b, childirmangni hizit (Abdulla Qodiriy). Qadimgi tur-kiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl ya-asosiga -q ortgirma qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilin-gan deyiladi (ЭСТЯ, IV, 82); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya- + q <nowiki>=</nowiki> yaq- > yâq-. YOQ- II ’didga, taʼbga maʼqul tush-’. Quruh gap hulohha yo h m a s (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl ya- asosiga ’oʻzlik’ maʼnosini ifodalovchi -q qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan deyiladi (ЭСТЯ, IV, 81); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya- + q <nowiki>=</nowiki> yaq- > yâq-. Bu feʼl asli ’yaqin boʻl-’ maʼnosini anglatgan, ’didga, taʼbga maʼqul tush-’ maʼnosi shu maʼnodan oʻsib chiqqan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi I === #Yondirib, oʻt, alanga hosil qilmoq, yondirmoq; kuydirmoq. {{misol|Qogʻoz {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Axlatni {{ajrat|yoq}}ib yubormoq.}} {{misol|Hovliga olov {{ajrat|yoq}}ib, childirmangni qizit.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|[Salimboyvachcha] Aravaga oʻtirmasdan burun gugurt {{ajrat|yoq}}ib, papiros tutatar ekan, Yormatga koʻzi tushdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Qozi, kallasi ezilgan ilonday toʻlgʻanib, ellikboshiga qichqirdi: -Sindir hammasini! Tashqariga chiqar! {{ajrat|Yoq}}, oʻt qoʻy!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Nur, yolqin hosil qilmoq, yoritmoq. {{misol|Elektrni {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Nikolin qoʻl fonarini {{ajrat|yoq}}ib, begona hamshira bilan birga yarador komandirga yordam koʻrsatishga kirishdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Zubayda sham {{ajrat|yoq}}di.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Oʻt, olov yordamida qizdirmoq, isitmoq. {{misol|Plita {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Pechka {{ajrat|yoq}}moq.}} #Qizdirib harakatga keltirmoq; oʻt oldirmoq. {{misol|Motorni {{ajrat|yoq}}moq. Traktorni {{ajrat|yoq}}moq.}} '''Jonini yoqmoq''' - {{folk.}} hayajonga solmoq; ishq oʻtida kuydirmoq. {{misol|Shu elatda bir bola bor, Bay-bay, jonimni {{ajrat|yoq}}adi.|[[w:"Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} '''Urush olovini yoqmoq''' - {{q.}} [[olov]]. '''Chirogʻini yoqmoq''' - ishini davom ettirmoq. {{misol|Boshqa farzandim yoʻq, xudo umr bersin, ish-qilib, chirogʻimni oʻsha {{ajrat|yoq}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} '''Yuragiga''' (''yoki'' '''Qalbiga''') '''oʻt yoqmoq''' - hayajonga solmoq, toʻlqinlatmoq; ruhlantirmoq. {{misol|Vodiyning manman degan raislari yuragiga oʻt {{ajrat|yoq}}qan kishi Polvon aka Qozoqov boʻladi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} {{misol|Umid oʻsha qalbiga oʻt {{ajrat|yoq}}qan qizga tikilib qoldi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yoq-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi II === #Maʼqul boʻlmoq; did, xohish, koʻngilga toʻgʻri kelmoq. {{misol|Ashulaning kuyi menga {{ajrat|yoq}}di.}} {{misol|Qosimbek yalt etib Avazga boqdi. Unga bu yigitning oʻzini erkin, hatto jinday magʻrur tutishi {{ajrat|yoq}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oʻtmish haqidagi ikkinchi roman esa juda {{ajrat|yoq}}di.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|[Dilshodning] Bu qiligʻi Yodgorga {{ajrat|yoq}}madi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Mijozga toʻgʻri kelmoq. {{misol|Menga xamir ovqat {{ajrat|yoq}}maydi.}} {{misol|[Kumush] {{ajrat|Yoq}}maydigan hech narsa yegani yoʻq.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} '''Jiniga yoqmaydi''' - yomon koʻradi, xushlamaydi. {{misol|Sattorqul akang uyni tuzattirib bermoqchi. Mayli, oʻshanda tokcha jiniga {{ajrat|yoq}}masa, shuvatib tashlay qolsin.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} '''Koʻngliga yoqmoq''' - diliga, didiga mos kelmoq. {{misol|Yulduzxon uchun kutilmagan, ammo ayni muddao boʻlgan, koʻngliga {{ajrat|yoq}}ib tushgan tasodif dugonalari orasida shu zahoti{{ajrat|yoq}} shivir-shivir, mishmishlarni boshlab yubordi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} '''Ogʻziga yoqmadi''' - mazasini xush koʻrmadi, sezmadi. {{misol|Sidiqjon bir piyola choyni, xuddi ugra osh ichganday, uzun-uzun xoʻplab ichdi-da, choy ogʻziga {{ajrat|yoq}}masa ham, bir oz taʼbi ochilganday boʻldi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} '''Xush yoqmoq''' - {{q.}} [[xush]] 2. '''Qadami yoqmadi''' - kelishi sharofatli boʻlib chiqmadi, yaxshilik keltirmadi. {{misol|Ayrim odamlar oʻrtasida “Kolxozimizga Sherbekning qadami {{ajrat|yoq}}madi}}” degan shivir-shivir gap yura boshladi.|S. Anorboyev|Oqsoy}} {{misol|Mening qadamim {{ajrat|yoq}}mabdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЁҚМОҚ}} == Tarjimalari == *{{cv}}: [[кӑмӑлне кайрӗ]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yoqmoq I''' '''1 '''[[зажигать]]; {{tarjmisoli|lampa yoqmoq }} зажигать лампу; '''2 '''[[сжигать]], [[уничтожать]] [[огнем]], [[предавать]] [[огню]]; '''axlatlarni yoqib yubormoq '''сжечь мусор; '''3 '''[[топить]]; {{tarjmisoli|pechkani yoqmoq }} топить печь; '''4 '''{{izoh|перен}}. [[зажигать]], [[воспламенять]], [[воодушевлять]]; '''Cholning soʻzlari jangchilarning yuragini yoqdi '''(Ойбек, «О. в. шабадалар») Слова старика зажгли огонь в сердцах бойцов. '''yoqmoq II''' '''1 '''[[нравиться]]; [[быть]] [[по]] [[душе]]; '''notiqning nutqi menga juda yoqdi '''речь оратора мне очень понравилась; '''men unga yoqmadim '''я не понравился ему; '''mening soʻzim unga yoqmaydi '''мои слова не нравятся ему, он не переносит моих слов; {{tarjmisoli|quloqqa yoqmoq }} ласкать слух; {{tarjmisoli|ogʻizga yoqmoq }} быть приятным на вкус, быть смачным, аппетитным; {{tarjmisoli|jiniga yoqmoq }} быть по нраву ({{izoh|кому-л}}.); '''2''' [[быть]] [[подходящим]] ({{izoh|для чьего-л. организма - о пище}}); '''bu ovqat unga yoqmaydi '''эта пища не годится для него; он не переносит эту пищу. }} od6d635h5320ggzvtxjbo3ajeduyn4f 639055 639054 2026-05-31T04:54:30Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi II */ 639055 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yoq-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|YOQ- I ’alanga hosil qil—’. Hovliga olov yo q i b, childirmangni hizit (Abdulla Qodiriy). Qadimgi tur-kiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl ya-asosiga -q ortgirma qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilin-gan deyiladi (ЭСТЯ, IV, 82); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya- + q <nowiki>=</nowiki> yaq- > yâq-. YOQ- II ’didga, taʼbga maʼqul tush-’. Quruh gap hulohha yo h m a s (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl ya- asosiga ’oʻzlik’ maʼnosini ifodalovchi -q qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan deyiladi (ЭСТЯ, IV, 81); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya- + q <nowiki>=</nowiki> yaq- > yâq-. Bu feʼl asli ’yaqin boʻl-’ maʼnosini anglatgan, ’didga, taʼbga maʼqul tush-’ maʼnosi shu maʼnodan oʻsib chiqqan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi I === #Yondirib, oʻt, alanga hosil qilmoq, yondirmoq; kuydirmoq. {{misol|Qogʻoz {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Axlatni {{ajrat|yoq}}ib yubormoq.}} {{misol|Hovliga olov {{ajrat|yoq}}ib, childirmangni qizit.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|[Salimboyvachcha] Aravaga oʻtirmasdan burun gugurt {{ajrat|yoq}}ib, papiros tutatar ekan, Yormatga koʻzi tushdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Qozi, kallasi ezilgan ilonday toʻlgʻanib, ellikboshiga qichqirdi: -Sindir hammasini! Tashqariga chiqar! {{ajrat|Yoq}}, oʻt qoʻy!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Nur, yolqin hosil qilmoq, yoritmoq. {{misol|Elektrni {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Nikolin qoʻl fonarini {{ajrat|yoq}}ib, begona hamshira bilan birga yarador komandirga yordam koʻrsatishga kirishdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Zubayda sham {{ajrat|yoq}}di.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Oʻt, olov yordamida qizdirmoq, isitmoq. {{misol|Plita {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Pechka {{ajrat|yoq}}moq.}} #Qizdirib harakatga keltirmoq; oʻt oldirmoq. {{misol|Motorni {{ajrat|yoq}}moq. Traktorni {{ajrat|yoq}}moq.}} '''Jonini yoqmoq''' - {{folk.}} hayajonga solmoq; ishq oʻtida kuydirmoq. {{misol|Shu elatda bir bola bor, Bay-bay, jonimni {{ajrat|yoq}}adi.|[[w:"Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} '''Urush olovini yoqmoq''' - {{q.}} [[olov]]. '''Chirogʻini yoqmoq''' - ishini davom ettirmoq. {{misol|Boshqa farzandim yoʻq, xudo umr bersin, ish-qilib, chirogʻimni oʻsha {{ajrat|yoq}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} '''Yuragiga''' (''yoki'' '''Qalbiga''') '''oʻt yoqmoq''' - hayajonga solmoq, toʻlqinlatmoq; ruhlantirmoq. {{misol|Vodiyning manman degan raislari yuragiga oʻt {{ajrat|yoq}}qan kishi Polvon aka Qozoqov boʻladi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} {{misol|Umid oʻsha qalbiga oʻt {{ajrat|yoq}}qan qizga tikilib qoldi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yoq-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi II === #Maʼqul boʻlmoq; did, xohish, koʻngilga toʻgʻri kelmoq. {{misol|Ashulaning kuyi menga {{ajrat|yoq}}di.}} {{misol|Qosimbek yalt etib Avazga boqdi. Unga bu yigitning oʻzini erkin, hatto jinday magʻrur tutishi {{ajrat|yoq}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oʻtmish haqidagi ikkinchi roman esa juda {{ajrat|yoq}}di.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|[Dilshodning] Bu qiligʻi Yodgorga {{ajrat|yoq}}madi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Mijozga toʻgʻri kelmoq. {{misol|Menga xamir ovqat {{ajrat|yoq}}maydi.}} {{misol|[Kumush] {{ajrat|Yoq}}maydigan hech narsa yegani yoʻq.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} '''Jiniga yoqmaydi''' - yomon koʻradi, xushlamaydi. {{misol|Sattorqul akang uyni tuzattirib bermoqchi. Mayli, oʻshanda tokcha jiniga {{ajrat|yoq}}masa, shuvatib tashlay qolsin.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} '''Koʻngliga yoqmoq''' - diliga, didiga mos kelmoq. {{misol|Yulduzxon uchun kutilmagan, ammo ayni muddao boʻlgan, koʻngliga {{ajrat|yoq}}ib tushgan tasodif dugonalari orasida shu zahoti{{ajrat|yoq}} shivir-shivir, mishmishlarni boshlab yubordi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} '''Ogʻziga yoqmadi''' - mazasini xush koʻrmadi, sezmadi. {{misol|Sidiqjon bir piyola choyni, xuddi ugra osh ichganday, uzun-uzun xoʻplab ichdi-da, choy ogʻziga {{ajrat|yoq}}masa ham, bir oz taʼbi ochilganday boʻldi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} '''Xush yoqmoq''' - {{q.}} [[xush]] 2. '''Qadami yoqmadi''' - kelishi sharofatli boʻlib chiqmadi, yaxshilik keltirmadi. {{misol|Ayrim odamlar oʻrtasida “Kolxozimizga Sherbekning qadami {{ajrat|yoq}}madi” degan shivir-shivir gap yura boshladi.|S. Anorboyev|Oqsoy}} {{misol|Mening qadamim {{ajrat|yoq}}mabdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЁҚМОҚ}} == Tarjimalari == *{{cv}}: [[кӑмӑлне кайрӗ]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yoqmoq I''' '''1 '''[[зажигать]]; {{tarjmisoli|lampa yoqmoq }} зажигать лампу; '''2 '''[[сжигать]], [[уничтожать]] [[огнем]], [[предавать]] [[огню]]; '''axlatlarni yoqib yubormoq '''сжечь мусор; '''3 '''[[топить]]; {{tarjmisoli|pechkani yoqmoq }} топить печь; '''4 '''{{izoh|перен}}. [[зажигать]], [[воспламенять]], [[воодушевлять]]; '''Cholning soʻzlari jangchilarning yuragini yoqdi '''(Ойбек, «О. в. шабадалар») Слова старика зажгли огонь в сердцах бойцов. '''yoqmoq II''' '''1 '''[[нравиться]]; [[быть]] [[по]] [[душе]]; '''notiqning nutqi menga juda yoqdi '''речь оратора мне очень понравилась; '''men unga yoqmadim '''я не понравился ему; '''mening soʻzim unga yoqmaydi '''мои слова не нравятся ему, он не переносит моих слов; {{tarjmisoli|quloqqa yoqmoq }} ласкать слух; {{tarjmisoli|ogʻizga yoqmoq }} быть приятным на вкус, быть смачным, аппетитным; {{tarjmisoli|jiniga yoqmoq }} быть по нраву ({{izoh|кому-л}}.); '''2''' [[быть]] [[подходящим]] ({{izoh|для чьего-л. организма - о пище}}); '''bu ovqat unga yoqmaydi '''эта пища не годится для него; он не переносит эту пищу. }} 93tii13ge5zuihcsg4lor9229v926c5 639056 639055 2026-05-31T04:55:54Z Yokubjon Juraev 8265 639056 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yoq-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|YOQ- I ’alanga hosil qil—’. Hovliga olov yo q i b, childirmangni hizit (Abdulla Qodiriy). Qadimgi tur-kiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl ya-asosiga -q ortgirma qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilin-gan deyiladi (ЭСТЯ, IV, 82); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya- + q <nowiki>=</nowiki> yaq- > yâq-. YOQ- II ’didga, taʼbga maʼqul tush-’. Quruh gap hulohha yo h m a s (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl ya- asosiga ’oʻzlik’ maʼnosini ifodalovchi -q qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan deyiladi (ЭСТЯ, IV, 81); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya- + q <nowiki>=</nowiki> yaq- > yâq-. Bu feʼl asli ’yaqin boʻl-’ maʼnosini anglatgan, ’didga, taʼbga maʼqul tush-’ maʼnosi shu maʼnodan oʻsib chiqqan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi I === #Yondirib, oʻt, alanga hosil qilmoq, yondirmoq; kuydirmoq. {{misol|Qogʻoz {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Axlatni {{ajrat|yoq}}ib yubormoq.}} {{misol|Hovliga olov {{ajrat|yoq}}ib, childirmangni qizit.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|[Salimboyvachcha] Aravaga oʻtirmasdan burun gugurt {{ajrat|yoq}}ib, papiros tutatar ekan, Yormatga koʻzi tushdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Qozi, kallasi ezilgan ilonday toʻlgʻanib, ellikboshiga qichqirdi: -Sindir hammasini! Tashqariga chiqar! {{ajrat|Yoq}}, oʻt qoʻy!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Nur, yolqin hosil qilmoq, yoritmoq. {{misol|Elektrni {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Nikolin qoʻl fonarini {{ajrat|yoq}}ib, begona hamshira bilan birga yarador komandirga yordam koʻrsatishga kirishdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Zubayda sham {{ajrat|yoq}}di.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Oʻt, olov yordamida qizdirmoq, isitmoq. {{misol|Plita {{ajrat|yoq}}moq.}} {{misol|Pechka {{ajrat|yoq}}moq.}} #Qizdirib harakatga keltirmoq; oʻt oldirmoq. {{misol|Motorni {{ajrat|yoq}}moq. Traktorni {{ajrat|yoq}}moq.}} '''Jonini yoqmoq''' - {{folk.}} hayajonga solmoq; ishq oʻtida kuydirmoq. {{misol|Shu elatda bir bola bor, Bay-bay, jonimni {{ajrat|yoq}}adi.|[[w:"Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} '''Urush olovini yoqmoq''' - {{q.}} [[olov]]. '''Chirogʻini yoqmoq''' - ishini davom ettirmoq. {{misol|Boshqa farzandim yoʻq, xudo umr bersin, ish-qilib, chirogʻimni oʻsha {{ajrat|yoq}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} '''Yuragiga''' (''yoki'' '''Qalbiga''') '''oʻt yoqmoq''' - hayajonga solmoq, toʻlqinlatmoq; ruhlantirmoq. {{misol|Vodiyning manman degan raislari yuragiga oʻt {{ajrat|yoq}}qan kishi Polvon aka Qozoqov boʻladi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} {{misol|Umid oʻsha qalbiga oʻt {{ajrat|yoq}}qan qizga tikilib qoldi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yoq-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi II === #Maʼqul boʻlmoq; did, xohish, koʻngilga toʻgʻri kelmoq. {{misol|Ashulaning kuyi menga {{ajrat|yoq}}di.}} {{misol|Qosimbek yalt etib Avazga boqdi. Unga bu yigitning oʻzini erkin, hatto jinday magʻrur tutishi {{ajrat|yoq}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Oʻtmish haqidagi ikkinchi roman esa juda {{ajrat|yoq}}di.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}} {{misol|[Dilshodning] Bu qiligʻi Yodgorga {{ajrat|yoq}}madi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Mijozga toʻgʻri kelmoq. {{misol|Menga xamir ovqat {{ajrat|yoq}}maydi.}} {{misol|[Kumush] {{ajrat|Yoq}}maydigan hech narsa yegani yoʻq.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} '''Jiniga yoqmaydi''' - yomon koʻradi, xushlamaydi. {{misol|Sattorqul akang uyni tuzattirib bermoqchi. Mayli, oʻshanda tokcha jiniga {{ajrat|yoq}}masa, shuvatib tashlay qolsin.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} '''Koʻngliga yoqmoq''' - diliga, didiga mos kelmoq. {{misol|Yulduzxon uchun kutilmagan, ammo ayni muddao boʻlgan, koʻngliga {{ajrat|yoq}}ib tushgan tasodif dugonalari orasida shu zahoti{{ajrat|yoq}} shivir-shivir, mishmishlarni boshlab yubordi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} '''Ogʻziga yoqmadi''' - mazasini xush koʻrmadi, sezmadi. {{misol|Sidiqjon bir piyola choyni, xuddi ugra osh ichganday, uzun-uzun xoʻplab ichdi-da, choy ogʻziga {{ajrat|yoq}}masa ham, bir oz taʼbi ochilganday boʻldi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} '''Xush yoqmoq''' - {{q.}} [[xush]] 2. '''Qadami yoqmadi''' - kelishi sharofatli boʻlib chiqmadi, yaxshilik keltirmadi. {{misol|Ayrim odamlar oʻrtasida “Kolxozimizga Sherbekning qadami {{ajrat|yoq}}madi” degan shivir-shivir gap yura boshladi.|S. Anorboyev|Oqsoy}} {{misol|Mening qadamim {{ajrat|yoq}}mabdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЁҚМОҚ}} == Tarjimalari == *{{cv}}: [[кӑмӑлне кайрӗ]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yoqmoq I''' '''1 '''[[зажигать]]; {{tarjmisoli|lampa yoqmoq }} зажигать лампу; '''2 '''[[сжигать]], [[уничтожать]] [[огнем]], [[предавать]] [[огню]]; '''axlatlarni yoqib yubormoq '''сжечь мусор; '''3 '''[[топить]]; {{tarjmisoli|pechkani yoqmoq }} топить печь; '''4 '''{{izoh|перен}}. [[зажигать]], [[воспламенять]], [[воодушевлять]]; '''Cholning soʻzlari jangchilarning yuragini yoqdi '''(Ойбек, «О. в. шабадалар») Слова старика зажгли огонь в сердцах бойцов. '''yoqmoq II''' '''1 '''[[нравиться]]; [[быть]] [[по]] [[душе]]; '''notiqning nutqi menga juda yoqdi '''речь оратора мне очень понравилась; '''men unga yoqmadim '''я не понравился ему; '''mening soʻzim unga yoqmaydi '''мои слова не нравятся ему, он не переносит моих слов; {{tarjmisoli|quloqqa yoqmoq }} ласкать слух; {{tarjmisoli|ogʻizga yoqmoq }} быть приятным на вкус, быть смачным, аппетитным; {{tarjmisoli|jiniga yoqmoq }} быть по нраву ({{izoh|кому-л}}.); '''2''' [[быть]] [[подходящим]] ({{izoh|для чьего-л. организма - о пище}}); '''bu ovqat unga yoqmaydi '''эта пища не годится для него; он не переносит эту пищу. }} 6airpqgp7y9d2nr06w8yoz7xgkvl2ly yorgʻi 0 35836 639061 597031 2026-05-31T06:39:23Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639061 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == yorgʻi I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''yor-gʻi''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== {{shv.}} {{folk.}} [[jarima]]. {{misol|Olibboribxon Dallining otasi, Besh yuz tilla meni {{ajrat|yorgʻi}} ayladi.|[[w:Ravshan|"Ravshan"]]}} {{misol|Shu kecha yorga borib tutilganim, Ming tanga {{ajrat|yorgʻi}} berib qutulganim.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == yorgʻi II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''yor-gʻi''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== {{shv.|uz}} Arra. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ЁРҒИ}} === Tarjimalari === {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yorgʻi I''' {{izoh|обл}}. [[штраф]]. '''yorgʻi II''' {{izoh|обл}}. [[пила]]. }} okq923lyq8t530v2ts6kzm91t72x5ur 639062 639061 2026-05-31T06:39:34Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639062 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == yorgʻi I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''yor-gʻi''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== {{shv.}} {{folk.}} [[jarima]]. {{misol|Olibboribxon Dallining otasi, Besh yuz tilla meni {{ajrat|yorgʻi}} ayladi.|[[w:Ravshan|"Ravshan"]]}} {{misol|Shu kecha yorga borib tutilganim, Ming tanga {{ajrat|yorgʻi}} berib qutulganim.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == yorgʻi II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''yor-gʻi''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== {{shv.|uz}} [[arra]]. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ЁРҒИ}} === Tarjimalari === {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yorgʻi I''' {{izoh|обл}}. [[штраф]]. '''yorgʻi II''' {{izoh|обл}}. [[пила]]. }} mkcfmy9u08x4jaxjx1ghotd7vafsige 639063 639062 2026-05-31T06:42:25Z Yokubjon Juraev 8265 639063 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == yorgʻi I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''yor-gʻi''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== {{shv.}} {{folk.}} [[jarima]]. {{misol|Olib borib xon Dallining otasi, Besh yuz tilla meni {{ajrat|yorgʻi}} ayladi.|[[w:Ravshan|"Ravshan"]]}} {{misol|Shu kecha yorga borib tutilganim, Ming tanga {{ajrat|yorgʻi}} berib qutulganim.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == yorgʻi II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''yor-gʻi''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== {{shv.|uz}} [[arra]]. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ЁРҒИ}} === Tarjimalari === {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yorgʻi I''' {{izoh|обл}}. [[штраф]]. '''yorgʻi II''' {{izoh|обл}}. [[пила]]. }} 14451k1o6auq304uc7hpyfujzm9qeiq kuzamoq 0 41311 639057 574155 2026-05-31T06:36:21Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 639057 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == kuzamoq I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''ku-za-moq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== {{misol|uning [Mustaqimning] gapla-rini goh panjalari bilan chiroyli {{ajrat|kuza}}l-gan soqolini tarab, goh kelishgan moʻylo-vining uchini himarib, yuzi-koʻzi kulib eshitdi.|[[w:Y. Shamsharov|Y. Shamsharov]]|Ulgʻayish}}. ''Endigi-na qirqni hatlagan bu banda, chiroyli ku-zalgan qop-qora soqolini demasa, yoshiga nisbatan yosh koʻrinar edi.'' N. Norqobilov, Bekatdagi oq uycha. 2 Daraxt va butalarga manzarali tus berish uchun ortiqcha shox-shabbalarini ke-sib tekislamoq. {{misol|Talashuv.. xiyobondagi xorazmcha choʻgirmaga oʻxshatib {{ajrat|kuza}}lgan paka-na daraxtlar tagida ham davom etdi.|[[w:E. Aʼzam|E. Aʼzam]]|Kechikayotgan odam}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == kuzamoq II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''ku-za-moq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== {{shv.|uz}} Ketmoq, joʻnamoq (biror marosim, mehmondorchilikdan soʻng). {{misol|Mehmonlar ancha kech {{ajrat|kuza}}di.}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|КУЗАМОҚ}} === Tarjimalari === {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = [[kuzamoq]] [[подстригать]]; [[поправлять]], [[подравнивать]] ({{izoh|бороду, усы}}); u soqolini kuzadi он подстриг себе бороду; {{tarjmisoli|toyning yolini ~ }} подровнять гриву жеребёнка. }} 1nf5tkrxlma8nmdkhyrljinhkieyz8i 639058 639057 2026-05-31T06:37:28Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639058 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == kuzamoq I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''ku-za-moq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Tekis qilib kesmoq, qirqib tekislamoq (yolni, soqolni, moʻylovni). ''Toyning yolini kuzamoq. {{misol|Ota [Oxunboboyev] uning [Mustaqimning] gapla-rini goh panjalari bilan chiroyli {{ajrat|kuza}}l-gan soqolini tarab, goh kelishgan moʻylo-vining uchini himarib, yuzi-koʻzi kulib eshitdi.|[[w:Y. Shamsharov|Y. Shamsharov]]|Ulgʻayish}}. {{misol|Endigina qirqni hatlagan bu banda, chiroyli kuzalgan qop-qora soqolini demasa, yoshiga nisbatan yosh koʻrinar edi.|N. Norqobilov|Bekatdagi oq uycha}} 2 Daraxt va butalarga manzarali tus berish uchun ortiqcha shox-shabbalarini kesib tekislamoq. {{misol|Talashuv.. xiyobondagi xorazmcha choʻgirmaga oʻxshatib {{ajrat|kuza}}lgan pakana daraxtlar tagida ham davom etdi.|[[w:E. Aʼzam|E. Aʼzam]]|Kechikayotgan odam}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == kuzamoq II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''ku-za-moq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== {{shv.|uz}} Ketmoq, joʻnamoq (biror marosim, mehmondorchilikdan soʻng). {{misol|Mehmonlar ancha kech {{ajrat|kuza}}di.}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|КУЗАМОҚ}} === Tarjimalari === {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = [[kuzamoq]] [[подстригать]]; [[поправлять]], [[подравнивать]] ({{izoh|бороду, усы}}); u soqolini kuzadi он подстриг себе бороду; {{tarjmisoli|toyning yolini ~ }} подровнять гриву жеребёнка. }} 4uedzyto0ddqgsxz32af3seo70zar06 surgun 0 50117 639066 589840 2026-05-31T06:59:40Z Yokubjon Juraev 8265 639066 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sur-gun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SURGUN ' jazo tariqasida oʻzga yurtga u yerdan boshqa yerga erkin koʻchmaydigan qilib yuborish', 'badar-gʻa'. Bu odam .. varaha tarhatgani uchun Sibirga surgun hilingan ekan (Sayid Aqmad). Bu ot eski oʻzbek tilida sür- feʼlining 'qayda-' maʼnosidan -gün qoʻshimchasi bilan yasalgan (КРС, 673; ТРС, 555); keyin-chalik ü unlilarining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: sür— + gün <nowiki>=</nowiki> sürgün > surgun.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{esk.|uz}} 1 Davlat organlarining qarori yoki sud hukmi bilan jazo tariqasida boshqa bir yerda yashash uchun majburiy ravishda koʻchirish; badargʻa. {{misol|{{ajrat|Surgun}} qilmoq. {{ajrat|Surgun}}ga yubormoq.}} {{misol|Sal norozilik qshlib, ishdan boʻyin burganlarning boshi baloga qolar, bundaylarga {{ajrat|surgun}}, badargʻa doimo tahdid solib turardi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bosh vazir Isfandiyorni taxtdan tushirish yoʻlini oʻylab, uyi tomon borar, xon esa Islomxoʻjani {{ajrat|surgun}} qilish yo qatl etish rejasini tuza boshlagan edi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}} 2 Shunday jazoga mahkum etilgan kishilar badargʻa qilinadigan joy va u yerdagi hayot. {{misol|Bir oʻqituvchi rus ayol ham {{ajrat|surgun}} qilingan ekan. U {{ajrat|surgun}}dagi savodsizlarni oʻqita boshladi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|{{ajrat|Surgun}}da qon yutgan yillarni aytib, Der ekan: -Esimda: bir vaqtlar yiroq Yurtda boshimizga tushgandi firoq.|[[w:M. Shayxzoda|M. Shayxzoda]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СУРГУН}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''surgun''' [[ссылка]], [[высылка]]; [[изгнание]]; // [[ссыльный]], [[высланный]]; {{tarjmisoli|surgun qilmoq }} ссылать, высылать, изгонять; {{tarjmisoli|surgun qilinmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}surgunga yuborilmoq }} высылаться, быть высылаемым, изгоняемым; {{tarjmisoli|surgunda boʻlmoq }} быть в ссылке. }} mgtg93ib7u8prrev9kcpo44pt1t6dbe enchi 0 58907 639064 565350 2026-05-31T06:44:27Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639064 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''en-chi''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|ENCHI ’ota hayotligida farzandiga oʻz mulkidan ajratib bergan ulush’, Mening oʻzimning e n ch i otim ham Boychibordan kam emas ("Yodgor"). Bu soʻz qadimgi turkiy tildagi 'taqsimlashda tekkan ulush’ maʼnoyeini anglatgzn I:n otining en shaklidan (ЭСТЯ, I,Z2) kichraytirish maʼnosini ifodalovchi -chi (< -chik) qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (КРС, 954): (i:n > en) + chi - enchi. Bu soʻz asli ’dastlabgi kichik ulush’ maʼnosini bildirgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Ota tomonidan farzandga ajratib berilgan jonivor, bosh mol. {{misol|Uning Alpomishga {{ajrat|enchi}} bir tarlon biyasi bor edi.|[[w:Alpomish|"Alpomish"]]}} {{misol|Mening uzimning {{ajrat|enchi}} otimham Boychibordan kam emas.|[[w:Yodgor|"Yodgor"]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЭНЧИ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = [[enchi]] [[доля]], [[часть]] [[имущества]], [[добровольно]] [[выделенная]] [[сыну]] [[отцом]] [[при]] [[жизни]] ({{izoh|чаще всего это был конь}}). }} fyfynz2pjqv3ekho9418fnxtux8lqvj 639065 639064 2026-05-31T06:45:08Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 639065 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''en-chi''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|ENCHI ’ota hayotligida farzandiga oʻz mulkidan ajratib bergan ulush’, Mening oʻzimning enchi otim ham Boychibordan kam emas ("Yodgor"). Bu soʻz qadimgi turkiy tildagi 'taqsimlashda tekkan ulush’ maʼnoysini anglatgan I:n otining en shaklidan (ЭСТЯ, I,Z2) kichraytirish maʼnosini ifodalovchi -chi (< -chik) qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (КРС, 954): (i:n > en) + chi - enchi. Bu soʻz asli ’dastlabgi kichik ulush’ maʼnosini bildirgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Ota tomonidan farzandga ajratib berilgan jonivor, bosh mol. {{misol|Uning Alpomishga {{ajrat|enchi}} bir tarlon biyasi bor edi.|[[w:Alpomish|"Alpomish"]]}} {{misol|Mening uzimning {{ajrat|enchi}} otimham Boychibordan kam emas.|[[w:Yodgor|"Yodgor"]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЭНЧИ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = [[enchi]] [[доля]], [[часть]] [[имущества]], [[добровольно]] [[выделенная]] [[сыну]] [[отцом]] [[при]] [[жизни]] ({{izoh|чаще всего это был конь}}). }} f22x40wp4xxjyt8zs8jtrrhssoajbdk Sharqiy Turkiston 0 159182 639038 629823 2026-05-30T12:39:55Z Yokubjon Juraev 8265 639038 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = ==Atoqli ot== {{PAGENAME}} [[turkum:Oʻzbekchada atoqli ot soʻzlar]] [[File:Kokbayraq flag.svg|250px|thumb|Sharqiy Turkistonning bayrog‘i]] #Hozirda [[Xitoy]]ning bosqinining ostida bo‘lgan, jug‘rofiy jihatdan shimolda [[Sibir]] va janubda [[Tibet]]ning yerlarining orasida joylashgan Uyg‘urlarning o‘lkasining oti. #Erkinlik-mustaqillik tarafdorlarining tomonidan [[Shinjon]] degan atamaning o‘rniga ishlatilinadigan ot. ===Tarjimalari=== *{{ja}}: [[東トルキスタン]] e0adranwsnxxz4o7elsx4irww9cifqk 639040 639038 2026-05-30T12:43:53Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639040 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = ==Atoqli ot== {{PAGENAME}} [[turkum:Oʻzbekchada atoqli ot soʻzlar]] [[File:Kokbayraq flag.svg|250px|thumb|Sharqiy Turkistonning bayrog‘i]] #Hozirda [[Xitoy]]ning bosqinining ostida bo‘lgan, jug‘rofiy jihatdan shimolda [[Sibir]] va janubda [[Tibet]]ning yerlarining orasida joylashgan Uyg‘urlarning o‘lkasining oti. #Erkinlik-mustaqillik tarafdorlarining tomonidan [[Shinjon]] degan atamaning o‘rniga ishlatilinadigan ot. ===Tarjimalari=== {{-trans-|Sharqiy Turkiston| *{{ug}}: [[شەرقىي تۈركىستان]] *{{ja}}: [[東トルキスタン]] |}} q3c6be6x1ndmwyfexzxscnm9u47bous 639041 639040 2026-05-30T12:46:43Z Yokubjon Juraev 8265 639041 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = ==Atoqli ot== {{PAGENAME}} [[turkum:Oʻzbekchada atoqli ot soʻzlar]] [[File:Kokbayraq flag.svg|250px|thumb|Sharqiy Turkistonning bayrog‘i]] #Hozirda [[Xitoy]]ning bosqinining ostida bo‘lgan, jug‘rofiy jihatdan shimolda [[Sibir]] va janubda [[Tibet]]ning yerlarining orasida joylashgan Uyg‘urlar va boshqa Turkiy xalqlarning o‘lkasining oti. #Erkinlik-mustaqillik tarafdorlarining tomonidan [[Shinjon]] degan atamaning o‘rniga ishlatilinadigan ot. ===Tarjimalari=== {{-trans-|Sharqiy Turkiston| *{{ug}}: [[شەرقىي تۈركىستان]] *{{ja}}: [[東トルキスタン]] |}} pfepwzn2skzcvub0a576y6qhfevo5ga 639067 639041 2026-05-31T07:01:35Z Yokubjon Juraev 8265 639067 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = ==Atoqli ot== {{PAGENAME}} [[turkum:Oʻzbekchada atoqli ot soʻzlar]] [[File:Kokbayraq flag.svg|250px|thumb|Sharqiy Turkistonning bayrog‘i]] #Hozirda [[Xitoy]]ning bosqinining ostida bo‘lgan, jug‘rofiy jihatdan shimolda [[Sibir]] va janubda [[Tibet]]ning yerlarining orasida joylashgan Uyg‘urlar va boshqa Turkiy xalqlarning o‘lkasining oti. {{misol|شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندى ھۆكۈمىتى}} - Sharqiy Turkistonning Surgundi Hukumati. #Erkinlik-mustaqillik tarafdorlarining tomonidan [[Shinjon]] degan atamaning o‘rniga ishlatilinadigan ot. ===Tarjimalari=== {{-trans-|Sharqiy Turkiston| *{{ug}}: [[شەرقىي تۈركىستان]] *{{ja}}: [[東トルキスタン]] |}} calunayteuyhjp6c1ad6e84taxh9a0a لوپنۇر 0 161375 639042 635058 2026-05-30T16:19:07Z Yokubjon Juraev 8265 639042 wikitext text/x-wiki {{-ug-}} ===Aytilishi=== lopnur ===Ma’nosi=== [[Lobnor]] ko‘li. {{misol|خىتاينىڭ يادرو سىناق بازىسى لوپنۇر ناھىيەسى ئىچىگە جايلاشقان بولۇپ، خىتاي 1964-يىلى مەزكۇر سىناق بازىسىدا 1996-يىلغىچە ئاز دېگەن 46 قېتىم يادرو سىنىقى ئېلىپ بارغان.}} - Xitoyning yadroviy sinov uchun bazasi Lobnor nohiyasining ichkarisida joylashgan bo‘lib, Xitoy 1964-yildan 1996-yilgacha mazkur sinovgi bazada oz deganda 46 marta yadroviy sinovni olib borgan. g6yjl45zy6mdwa8orlb1hkmnsp56dty 639043 639042 2026-05-30T16:21:28Z Yokubjon Juraev 8265 639043 wikitext text/x-wiki {{-ug-}} ===Aytilishi=== lopnur ===Ma’nosi=== [[Lobnor]] ko‘li. {{misol|خىتاينىڭ يادرو سىناق بازىسى {{ajrat|لوپنۇر}} ناھىيەسى ئىچىگە جايلاشقان بولۇپ، خىتاي 1964-يىلى مەزكۇر سىناق بازىسىدا 1996-يىلغىچە ئاز دېگەن 46 قېتىم يادرو سىنىقى ئېلىپ بارغان.}} - Xitoyning yadroviy sinov uchun bazasi Lobnor nohiyasining ichkarisida joylashgan bo‘lib, Xitoy 1964-yildan 1996-yilgacha mazkur sinovgi bazada oz deganda 46 marta yadroviy sinovni olib borgan. agivmxq23xxln50gxerc5e4ibf97925 639044 639043 2026-05-30T16:21:42Z Yokubjon Juraev 8265 639044 wikitext text/x-wiki {{-ug-}} ===Aytilishi=== lopnur ===Ma’nosi=== [[Lobnor]] ko‘li. {{misol|خىتاينىڭ يادرو سىناق بازىسى {{ajrat|لوپنۇر}} ناھىيەسى ئىچىگە جايلاشقان بولۇپ، خىتاي 1964-يىلى مەزكۇر سىناق بازىسىدا 1996-يىلغىچە ئاز دېگەن 46 قېتىم يادرو سىنىقى ئېلىپ بارغان.|RFA Uyghur}} - Xitoyning yadroviy sinov uchun bazasi Lobnor nohiyasining ichkarisida joylashgan bo‘lib, Xitoy 1964-yildan 1996-yilgacha mazkur sinovgi bazada oz deganda 46 marta yadroviy sinovni olib borgan. 52k4aqyldnmhiqtvdycrabg6sfa7y3z 639045 639044 2026-05-30T16:22:43Z Yokubjon Juraev 8265 639045 wikitext text/x-wiki {{-ug-}} ===Aytilishi=== lopnur ===Ma’nosi=== [[Lobnor]] ko‘li. {{misol|خىتاينىڭ يادرو سىناق بازىسى {{ajrat|لوپنۇر}} ناھىيەسى ئىچىگە جايلاشقان بولۇپ، خىتاي 1964-يىلى مەزكۇر سىناق بازىسىدا 1996-يىلغىچە ئاز دېگەن 46 قېتىم يادرو سىنىقى ئېلىپ بارغان|RFA Uyghur}} - Xitoyning yadroviy sinov uchun bazasi Lobnor nohiyasining ichkarisida joylashgan bo‘lib, Xitoy 1964-yildan 1996-yilgacha mazkur sinovgi bazada oz deganda 46 marta yadroviy sinovni olib borgan. pvapgqdop4v1chlsrw7kf30wjrtjqgg 639046 639045 2026-05-30T16:29:54Z Yokubjon Juraev 8265 639046 wikitext text/x-wiki {{-ug-}} ===Etimologiyasi=== ''Lob'' degan qismining kelib chiqishi noma’lum erur; ''nor'' degan qismi ersa Mo‘g‘ulchadan olingan bo‘lib, ''[[ko‘l]]'' degan ma’noni anglatadi. ===Aytilishi=== lopnur ===Ma’nosi=== [[Lobnor]] ko‘li. {{misol|خىتاينىڭ يادرو سىناق بازىسى {{ajrat|لوپنۇر}} ناھىيەسى ئىچىگە جايلاشقان بولۇپ، خىتاي 1964-يىلى مەزكۇر سىناق بازىسىدا 1996-يىلغىچە ئاز دېگەن 46 قېتىم يادرو سىنىقى ئېلىپ بارغان|RFA Uyghur}} - Xitoyning yadroviy sinov uchun bazasi Lobnor nohiyasining ichkarisida joylashgan bo‘lib, Xitoy 1964-yildan 1996-yilgacha mazkur sinovgi bazada oz deganda 46 marta yadroviy sinovni olib borgan. n7aeodie3emdx2ycr9g8hvlpt95e7ez 639047 639046 2026-05-30T16:30:22Z Yokubjon Juraev 8265 639047 wikitext text/x-wiki {{-ug-}} ===Aytilishi=== lopnur ===Etimologiyasi=== ''Lob'' degan qismining kelib chiqishi noma’lum erur; ''nor'' degan qismi ersa Mo‘g‘ulchadan olingan bo‘lib, ''[[ko‘l]]'' degan ma’noni anglatadi. ===Ma’nosi=== [[Lobnor]] ko‘li. {{misol|خىتاينىڭ يادرو سىناق بازىسى {{ajrat|لوپنۇر}} ناھىيەسى ئىچىگە جايلاشقان بولۇپ، خىتاي 1964-يىلى مەزكۇر سىناق بازىسىدا 1996-يىلغىچە ئاز دېگەن 46 قېتىم يادرو سىنىقى ئېلىپ بارغان|RFA Uyghur}} - Xitoyning yadroviy sinov uchun bazasi Lobnor nohiyasining ichkarisida joylashgan bo‘lib, Xitoy 1964-yildan 1996-yilgacha mazkur sinovgi bazada oz deganda 46 marta yadroviy sinovni olib borgan. 9mmratwl15oz15vr6k86dpl7r8o6arw 東トルキスタン 0 162675 639039 2026-05-30T12:41:47Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-ja-}} ===Aytilishi=== tou-torukisutan ===Ma’nosi=== [[Sharqiy Turkiston]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639039 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} ===Aytilishi=== tou-torukisutan ===Ma’nosi=== [[Sharqiy Turkiston]]. epy584he3kdd4yh0h1ssxi834hje7rg