qoʻymoq

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="uz">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikilugʻat</sitename>
    <dbname>uzwiktionary</dbname>
    <base>https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>case-sensitive</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="case-sensitive">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Maxsus</namespace>
      <namespace key="0" case="case-sensitive" />
      <namespace key="1" case="case-sensitive">Munozara</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Foydalanuvchi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Foydalanuvchi munozarasi</namespace>
      <namespace key="4" case="case-sensitive">Vikilugʻat</namespace>
      <namespace key="5" case="case-sensitive">Vikilugʻat munozarasi</namespace>
      <namespace key="6" case="case-sensitive">Fayl</namespace>
      <namespace key="7" case="case-sensitive">Fayl munozarasi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki munozarasi</namespace>
      <namespace key="10" case="case-sensitive">Andoza</namespace>
      <namespace key="11" case="case-sensitive">Andoza munozarasi</namespace>
      <namespace key="12" case="case-sensitive">Yordam</namespace>
      <namespace key="13" case="case-sensitive">Yordam munozarasi</namespace>
      <namespace key="14" case="case-sensitive">Turkum</namespace>
      <namespace key="15" case="case-sensitive">Turkum munozarasi</namespace>
      <namespace key="710" case="case-sensitive">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="case-sensitive">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="case-sensitive">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="case-sensitive">Modul munozarasi</namespace>
      <namespace key="1728" case="case-sensitive">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="case-sensitive">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>qoʻymoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17482</id>
    <revision>
      <id>639471</id>
      <parentid>639470</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:59:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>639471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22750" sha1="h8a3294ihaqplhhm7oysopv49gjj219" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qoʻy-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|QOʻY- 'biror makonga joylanggir—’. Chelakni shu yerga Qoʻying, Gulnor, suvni men oʻzim eltaman (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼlning asosiy shakli qod— boʻlgani misollarning moʻlligidan ochiq koʻrinib turibdi (ДС, 451), qoy— shakliga esa uch manbadangina misol keltirilgan (ДС, 453). Bu ikki shakldan tashqari, DSda qo- shakli ham keltirilib, undan qod— shakliga havola berilgan (451- bet). Ushbu lugʻatdagi qoz- (ДС, 452: 'ostavlyat', 'brosat'), qot- (ДС, 461: &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'ostavlyat&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, 'pokidat') soʻzlarini ham qamrab olib fikr yuritsak, qadimgi turkiy tilda 'oʻrin' maʼnosini anglatgan qo oti mavjud boʻlganiga, qod-, qoy-, qot- soʻzlari oxiridagi undoshlar asli feʼl yasovchi qoʻshimcha ekaniga ishonch hosil qilish mumkin: -d va -y bir qoʻshimchaning, -z va -t esa boshqa bir qoʻshimchaning ikki fonetik shakliga teng boʻlib, —d va —y 'maʼlum makonga yoʻnaltir—' maʼnosini, —z va —t esa 'maʼlum makonda qoldir-' maʼnosini ifodalagan boʻlib chiqadi.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Qoʻldagi yoki umuman koʻtarib olingan narsani biror joyga oʻrnashtirmoq, joylashtirmoq. {{misol|Kitobingni partaga {{ajrat|qoʻy}}.}} {{misol|Yelkangdagi qopni yerga qoʻy.}} {{misol|Chelakni shu yerga qoʻying, Gulnor, suvni men oʻzim eltaman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Hasanali iljaygan koʻyi qoʻltigʻidagi zarrin choponni olib, sandal ustiga qoʻydi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Belgili holatda, tartibda joylamoq, joylashtirmoq. {{misol|Dasturxonga non qoʻymoq.}}
#Biror joy yoki narsaga tirab, taqab, qoʻndirib oʻrnashtirmoq, oʻrnatmoq. {{misol|Boshga savat qoʻyib yurmoq.}} {{misol|Qarol aravaning orqasiga kichkina shoti qoʻyib, oʻzi otni ushlab turdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Maston, yuki ogʻir aravani tortib borayotgan otday, oyoqlarini tirab, yuqoriga intilar, Turgʻunoy esa engashib, ikki kaftini tizzasiga qoʻyib, zoʻrgʻa-zoʻrgʻa qadam tashlar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Maston}} {{misol|Yoʻlchi nayni labiga qoʻyib, butun zavqi bilan chala ketdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Foydalanish uchun biror narsa bermoq. {{misol|Mehmonga stul qoʻymoq.}} {{misol|Kampir bolalar oldiga issiq non va qaymoq {{ajrat|qoʻy}}di.}}
#[[qurmoq]], [[solmoq]]. {{misol|Qaldirgʻoch ayvonga in qoʻyibdi.}}
#Quriladigan, oʻrnatiladigan narsa oʻrnini belgilamoq, unga oʻrin qoldirmoq. {{misol|Uyning eshigini shu tomondan {{ajrat|qoʻy}}amiz.}} {{misol|Moʻrini qayerdan {{ajrat|qoʻy}}asiz?}}
#Belgili joyga, oʻringa oʻrnatmoq, mahkamlamoq; solmoq. {{misol|Derazaga oyna {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|qoʻy}}moq.}}
#Birga, yonida olib ketmay, biror joyda qoldirmoq, tashlab ketmoq. {{misol|U bolasini bogʻchaga {{ajrat|qoʻy}}ib, ishga boradi.}} {{misol|[Yormat] Yoʻlchining hozirgina qishloqdan qaytib, singlisini xoʻjayinnikiga {{ajrat|qoʻy}}ib, bu yerga hangomalashish uchun kelganini bilgach, yigitning koʻnglini parishon qilishga botinmay, ancha vaqtgacha qiynaldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Saqlash uchun bermoq, topshirmoq. {{misol|Pulni omonat kassaga {{ajrat|qoʻy}}moq.}}
#Qoʻlidan, quchogʻidan, ixtiyori, tasarrufi va shu kabilardan chiqarmoq, boʻshatmoq. {{misol|Koʻr tutganini {{ajrat|qoʻy}}mas, kar - eshitganini.|Maqol}} {{misol|Toʻtiqiz shoxni {{ajrat|qoʻy}}ib yuborib, boʻgʻotdan koʻchaga qaradi.|[[w:Morzakalon Ismoiliy|Morzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Otabek Kumushni {{ajrat|qoʻy}}ib, yerdagi atalani oldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Nazardan, eʼtibordan, navbat va shu kabilardan chetda qoldirmoq. {{misol|[Qudrat:] Amaldorning oʻzi kim? U boyni {{ajrat|qoʻy}}ib, kambagʻalni yoqlarmidi?|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Uygʻonish}}
#Nikohni bekor qilib, xotindan ajralmoq, xotinini taloq qilmoq. {{misol|Shundoq xotinni {{ajrat|qoʻy}}ib yuborgansiz-a, afandixon. Siz ham bir kunmas-bir kun shu xotinning uvoliga qolasiz.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Oʻgʻlingni oldingga olsang-da, undan soʻrasang: &quot;Qaysi xotining bilan boʻlishni xohlaysan? Xohlamaganingni {{ajrat|qoʻy}}!&quot; - deb.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Biror ish-harakatni bajarish uchun imkon, yoʻl, erk bermoq, ruxsat qilmoq. {{misol|-Oʻz qilmishingizdan gapiring! -Axir, shoshmang, aytguncha {{ajrat|qoʻy}}asizmi, yoʻqmi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Munofiq}} {{misol|Doʻsti.. afandini ovqat yegani {{ajrat|qoʻy}}masdan, ustma-ust savol bera boshladi.|[[w:Latifalar|&quot;Latifalar&quot;]]}} {{misol|-Zaynabnisa, - dedi [Kumush], Zaynab qaradi, - bu kishini tashqariga chiqib yotishga {{ajrat|qoʻy}}mang, tuzukmi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Kim qoʻyibdi''' - joʻnalish kelishigidagi kishilik olmoshlari yoki shaxs ifodalovchi soʻzlar bilan qoʻllanganda, shu soʻz bildirgan shaxsning tushum kelishidagi soʻz bildirgan narsaga haqqi yoʻqligi, unga munosib emasligi ifodalanadi. {{misol|[Nuri:] Men uning koʻzini oʻyib olay, oshiq-maʼshuqlikni unga kim {{ajrat|qoʻy}}ibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Ogʻiz ochgani qoʻymaydi''' - gapirishga imkon bermaydi, gapirtirmaydi.&lt;br/&gt;'''Oʻz ixtiyoriga''' (''yoki'' '''erkiga''', '''mayliga''') '''qoʻymoq''' - ixtiyorini oʻziga bermoq, oʻziga tashlamoq. {{misol|Oʻz erkiga {{ajrat|qoʻy}}ing, ortiq zoʻrlamang, Erka koʻngli erk bogʻida yayrasin.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|[Otabek] Otning boshini oʻz ixtiyoriga {{ajrat|qoʻy}}gan, ilgarigidek yurak oshiqishlari ichida otni tez yurishga qistamay.. keta beradir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Oʻziga qoʻyib bermoq''' - hech aralashmay, butunlay oʻziga tashlab qoʻymoq.&lt;br/&gt;'''Qoʻymay''' ''yoki'' '''qoʻyarda-qoʻymay''' - tinchlik bermasdan, qistab, majbur qilib. {{misol|Qoʻymay kinoga olib bormoq.}} {{misol|Bir necha oy mobaynida qiz oʻzi xohlabmi yo Sidiqjon &quot;asti {{ajrat|qoʻy}}magani&quot; uchunmi, boqqa yana bir necha marta tushib chiqdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Oʻstirmoq (soch, soqol, tirnoq {{va sh.k.}} haqida). {{misol|Soch {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Soqol {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Tirnoq {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Eshikning bir tabaqasi gʻiyqillab ochildi. Qoʻngʻiznusxa moʻylov {{ajrat|qoʻy}}gan qora qosh bir kishining boshi koʻrindi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Har yili bayramda yasan-tusan qilib, gajak {{ajrat|qoʻy}}ib.. Beshariqqa tushadigan Shovardi qizlari bayram kunlarini ham erkaklar bshtn bab-baravar ketmon urib, dalada oʻtkazishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Yoʻlini ochib, biror tomonga, narsaga yoʻnaltirmoq, yubormoq(suv, gaz, bugʻ {{va sh.k.}} haqida). {{misol|Ekinlarga suv {{ajrat|qoʻy}}moq.}}
#''(faqat {{buyr.m.}}da)'' Tark etmoq, tashlamoq, toʻxtatmoq, barham bermoq, yigʻishtirmoq. {{misol|Qoʻying shunday gaplarni!}} {{misol|Toʻyga borsang, toʻyib bor, yomonligingni {{ajrat|qoʻy}}ib bor!|Maqol}} {{misol|Yoz yopinchigʻingni {{ajrat|qoʻy}}ma, qish - oʻzing bilasan.|Maqol}} {{misol|Jinniligingni {{ajrat|qoʻy}}, Mutal aka!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Belgilamoq, aniqlamoq (baho, narx va shu kabilar haqida). {{misol|Baho {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Diagnoz {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Arzon narx {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Aʼlo oʻqisam ham, oʻqituvchimiz &quot;yaxshi&quot; {{ajrat|qoʻy}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ayb kimda?}}
#Nom, laqab qoʻymoq, nomlamoq. {{misol|Ot {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Sarlavha qo‘ymoq.}} {{misol|Nega bunga Chittak, deb laqab {{ajrat|qoʻy}}dilaring ?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qanotsiz chittak}}
#...deb bilmoq, hisoblamoq, fahmlamoq. {{misol|Oʻzini yuqori {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|[Otabek Usta] Olimni juda yuqori darajaga qoʻygandek, uning majlisi bilan ham ancha yengillashar.. edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Gʻafforjonning fe’li maʼlum boʻlgani uchun koʻp kishi aybni Umriga {{ajrat|qoʻy}}ib yurar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}
#Biror ish, vazifaga tayinlamoq, belgilamoq. {{misol|Navbatchi {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Yomondan qorovul {{ajrat|qoʻy}}sang, yov yetti boʻlar.|Maqol}} {{misol|Shu yigit meni olib kelib, MTSga qarashli choyxonaga qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Vositachi, vakil sifatida yoʻllamoq, foydalanmoq. {{misol|Qizga sovchi qoʻymoq.}} {{misol|Bir kun haligi sudxoʻr meni bir savdogar oʻrtog‘iga soʻratib odam qoʻyibdi.|[[w:Gʻ. Rasul|Gʻ. Rasul]]|Adolat}} {{misol|[Podsho:] -Qizimni oʻshanga beraman, xaloyiqqa jarchi qoʻyinglar, - dedi.|[[w:Ertaklar|&quot;Ertaklar&quot;]]}} {{misol|Shu qishdan qoldirma, oʻrtaga, albatta, boy togʻangni qoʻy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Biror narsani ishga solmoq, harakatga keltirmoq. {{misol|Patefon qoʻymoq.}} {{misol|Radio qoʻymoq.}} {{misol|Televizor qoʻymoq.}} {{misol|[Yoʻlchi] Katta hovliga ters boʻlgan kamgak-panaroq joyda samovar qoʻyish, oʻtin yorish bilan mashgʻul boʻldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|U ashulani &quot;Koʻcha bogʻi&quot;dan boshladi, ovozini baralla {{ajrat|qoʻy}}ib.. zoʻr ilhom bilan aytdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ali bor tovushini koʻyib ashula qildi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Namoyish qilmoq, koʻrsatmoq. {{misol|Kino qoʻymoq.}} {{misol|Konsert {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Tomosha {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Hordiq kunlari shahardan chiqadigan avtomobil shu yerda [maktab sahnida] kartina qoʻyib berar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}}
#[[qoldirmoq]]; keyinga surmoq. {{misol|U sutning yarmini ukasiga qoʻydi.}} {{misol|Sigir yemdan nishxoʻrt ham {{ajrat|qoʻy}}mabdi.}} {{misol|Oʻzimizning Mallavoy aka bir oʻtirganda bitta qoʻyni kalla-pochasi bilan yeb, terisini nonushtaga qoʻyadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|[Sidiqjon] Toʻgʻon boshiga borishni ertaga qoʻyib, kunni shu yerda oʻtkazdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Muhokama, munozara {{va sh.k.}} uchun taqdim, taklif qilmoq. {{misol|Shior qoʻymoq.}} {{misol|Masalani kun tartibiga qoʻymoq.}} {{misol|U yana Oyqiz oldiga qator-qator soʻroqlar qoʻyib, oʻqishga borishini quvvatlagani uchun chin dildan tashakkur bayon qilardi.|[[w:Sharof Rashidov, Boʻrondan kuchli}}
#Surtmoq, surkamoq. {{misol|Qoshga oʻsma qoʻymoq.}} {{misol|Yaraga dori qoʻymoq.}} {{misol|Yod qoʻymoq.}} {{misol|Xina {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Surma {{ajrat|qoʻy}}may muncha ham, jonon, qorodir koʻzlaring.|[[w:Muqimiy|Muqimiy]]}} {{misol|Peshonangga baxt bitgan ekan, bolam. Boʻyi boʻyingga teng, qoshi-koʻzi surma {{ajrat|qoʻy}}gandek qop-qora.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Biror usulda, biror vosita bilan urmoq, tushirmoq, solmoq. {{misol|Shapalok (tarsaki) bilan qoʻyib yubormoq.}} {{misol|Musht qoʻymoq.}}
#Biror belgi, ishora tushirmoq. {{misol|Soʻroq alomati {{ajrat|qoʻymoq}}.}} {{misol|Ikki nuqta qoʻymoq.}} {{misol|Qoʻl qoʻymoq.}}

'''29''' Biror holatda tutmoq, qoldirmoq. ''Birovni yolgʻiz koʻimok. Tinch koʻymokBoʻsh koʻymokErkin koʻymoq. Xoli koʻymok. ''yat {{misol|Mana Yoʻlchiboy. Togʻni ursa, tolkon kiladigan yigit. Qizimizni och-yalangʻoch {{ajrat|qoʻy}}masdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

'''30 '''''(j.k. bshshn)'' Duchor qilmoq, yoʻliq-tirmoq; qoldirmoq. ''Tashvishga koʻymokUyat-ga koʻymokXijolatga koʻymoq.'' * ''Oʻzim bir balodan zoʻrgʻa kutuldim-u, domla meni yana baloga koʻymokchi. A.'' Qahhor, Sarob.

'''31 '''''(ch.k. bilan)'' Biror maqsad, ish-hara-kat va shu kabilardan qoldirmoq. ''Yoʻldan koʻymoq. Mashkdan koʻymokChoʻmshshshdan koʻymoq. Oʻyin-dan koʻimokShokosimni ishdan koʻymas-lik uchun, u ikki-uch minutda vokeani soʻz-lab berdi.'' Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Yosh Kizni olganing bir sari, endi buni oʻqishdan {{ajrat|qoʻy}}ib, kurortga olib ketayotganing nimasi ? A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}.

32 Baʼzi otlarga birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi, maye., {{misol|bino koʻymoq, ixlos koʻy-mok, yoʻl koʻimok, koʻngil koʻymoq, mehr {{ajrat|qoʻy}}-mok, tanda koʻymoq, shart {{ajrat|qoʻy}}mok, oʻt koʻy-mok, kodam koʻymoq.}}

'''33 '''''koʻm. fl. vazifasida.'' Yetakchi feʼl bildir-gan harakatning bajarilishi bilan bog-lik turli grammatik maʼnolarni ifo-dalaydi. {{misol|Aytib koʻy. Bildirib koʻy. Yoʻko-tib koʻoma. Qarab koʻodi. Kulib koʻodi. Ayt-koʻy. Kelmayman-{{ajrat|qoʻy}}aman|[[w:va sh|va sh]]}}.k. n ''Usta Bahrom tomogʻini qirib, sekin yoʻta-lib koʻydi.'' M. Ismoiliy, Fargʻona t. o. ''Yoʻlakda turgan Oʻzbek oyim darvozadan moʻralab koʻydi. A.'' Qodiriy, Oʻtgan kunlar. ''Ergash ishni chatok kilib koʻydi-da. A.'' Muxtor, Opa-singillar.

34 Boʻlishsiz feʼldan keyin boʻlishsiz shaklda kelib, birinchi feʼldan anglashil-gan harakatning bajarilmay qolmasligi-ni bildiradi. {{misol|Majlislarda, xususiy suh-batlarda qoridan soʻz ochgan har bir kishi &quot;Kanizak bilan Sidiqjon mojarosi&quot;ni aytmasdan {{ajrat|qoʻy}}mas edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Bu chechak qirlari oʻz bagʻrida suzib borgan bizning Otabekni ham oʻziga qaratmay {{ajrat|qoʻy}}maydir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}.

:Bir yostiqqa bosh qoʻymoq ''q.'' yostiq. Boʻyniga qoʻymoq ''q.'' boʻyin I. Gapni ''(yoki'' maslahatni) bir joyga qoʻymoq ''q.'' ran I. Otimni boshqa qoʻyaman ''q.'' ot II. Tishini tishiga qoʻymoq ''q.'' tish I. Yuziga oyoq qoʻymoq ''q.'' oyoq I. Oʻzini qayerga qoʻyishni bilmay Nima qi-larini bilmay qattiq iztirob chekib, to-qatsizlanib. {{misol|Qoʻying, yigʻlamang, amakingizning feʼli oʻzingizga maʼlum. Sizni eslagan-da, oʻzini qayoqqa {{ajrat|qoʻy}}ishni bilmay, xunob boʻ-libyurguvchi edi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Oʻzini qoʻygani joy topolmay - {{ayn.}} oʻzini qayerga qoʻyishni bilmay. {{misol|Gʻulomjon hokimni kutgani bormadi. Uning kelishini eshitgandan beri nafrati qoʻzgʻab, oʻzini {{ajrat|qoʻy}}gani joy topolmay qoldi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Oʻzini qoʻymoq - erkinlik his etib, yayrab-yozilgan holatda boʻlmoq, shunday holatda rivojlanmoq, unib oʻsmoq. {{misol|Hali sovuqdan qisilib-bujmaygan gavdalar endi oʻzini {{ajrat|qoʻy}}di, yayradi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Hol-joniga qoʻymay (''yoki'' qoʻymasdan) - {{q.}} [[hol-jon.]]

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚЎЙМОҚ}}
== Tarjimalari ==
{{uz-verb}}

{{-trans-|qo‘ymoq|
*{{tr}}: [[koymak]]
*{{sah}}: [[туруор]]
|}}

{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qoʻymoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[ставить]]; [[класть]]; {{tarjmisoli|kitobni parta ustiga qoʻymoq }} положить книгу на парту; '''qalamlarni joyiga qoʻy '''положи карандаши на место; {{tarjmisoli|tomga narvoya qoʻymoq }} поставить лестницу на крышу; '''bola boshini onasining yelkasiga qoʻydi '''ребёнок положил голову на плечо матери;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[положить]], [[помещать]]; {{tarjmisoli|omonat kassaga pul qoʻymoq }} положить деньги в сберкассу;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[бросать]]; [[прекращать]], [[оставлять]]; {{tarjmisoli|chekishni qoʻymoq }} бросить курить; '''qoʻying shu gaplarni! '''оставьте эти разговоры!; '''[[qoʻysang-chi]]! '''[[брось]], [[оставь]]!; '''qoʻyasanmi, qoʻymaysanmi?! '''ты перестанешь или нет?!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[откладывать]], [[оставлять]]; '''bugungi ishni ertaga qoʻyma '''{{izoh|посл}}. не откладывай сегодняшнее дело на завтра;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[оставлять]], [[приберегать]], [[сохранять]];''' qatra qoʻymay '''не оставляя (не оставив) ни капли, ни крошки, ни крупинки;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[позволять]], [[допускать]], [[разрешать]]; '''yoʻq desam ham qoʻymadi '''хоть я и не соглашался, он настоял на своём; '''uylanishni unga kim qoʻyibdi '''кто разрешил ему жениться; куда ему жениться;&lt;br /&gt;
'''7 '''[[пускать]], [[отпускать]], [[освобождать]]; {{tarjmisoli|otni oʻtga qoʻymoq}}  пустить лошадь пастись; '''qoʻyib yubormoq '''отпустить; выпустить из рук; {{tarjmisoli|oʻz ixtiyoriga qoʻymoq }} предоставить самому себе; '''[[qoʻyvoring]]! '''{{izoh|или '''}}qoʻyib yuboring! '''пустите!, отпустите!; {{tarjmisoli|xotin qoʻymoq }} бросить жену; развестись с женой;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[пускать]]; [[напускать]]; {{tarjmisoli|ekinlarga suv qoʻymoq}}  пустить воду на посевы; {{tarjmisoli|ovga qush qoʻymoq }} пускать ловчую птицу на дичь;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish qoʻymoq }} вставлять зубы;&lt;br /&gt;
'''10 '''[[отпускать]]; [[носить]]; {{tarjmisoli|soqol qoʻymoq }} отпускать бороду, носить бороду;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[строить]], [[вить]]; {{tarjmisoli|in qoʻymoq }} строить (вить) гнездо;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[устраивать]], [[устанавливать]]; {{tarjmisoli|eshik qoʻymoq }} установить дверь;&lt;br /&gt;
'''13''' [[ставить]]; [[определять]], [[назначать]]; {{tarjmisoli|baho qoʻymoq }} поставить оценку; {{tarjmisoli|narx qoʻymoq }} назначить цену; {{tarjmisoli|diagnoz qoʻymoq }} определить (ставить) диагноз;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|перен}}. [[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solib qoʻymoq }} ввергнуть в тяжёлое положение;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|разг}}. [[дать]], [[стукнуть]], [[хлестать]]; {{tarjmisoli|tarsaki qoʻymoq }} дать пощёчину;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|перен}}. [[ставить]]; [[показывать]], [[демонстрировать]]; {{tarjmisoli|pyesani sahnaga qoʻymoq }} ставить пьесу на сцене; {{tarjmisoli|kino qoʻymoq }} демонстрировать кинофильм;&lt;br /&gt;
'''17 '''{{izoh|перен}}. [[ставить]], [[считать]]; {{tarjmisoli|yuqori qoʻymoq }} высоко ставить;&lt;br /&gt;
'''18 '''[[ставить]], [[выдвигать]]; {{tarjmisoli|masala qoʻymoq }} поставить вопрос;&lt;br /&gt;
'''19 '''[[красить]]; {{tarjmisoli|qoshiga oʻsma qoʻymoq }} красить брови усьмой ({{izoh|см}}. '''[[oʻsma]] I'''); {{tarjmisoli|upa qoʻymoq }} мазаться пудрой, пудриться;&lt;br /&gt;
'''20 '''{{izoh|в сочетании с именами существительными образует сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|ixlos qoʻymoq }} благоговеть; {{tarjmisoli|yoʻl qoʻymoq }} допускать позволить, попустительствовать; {{tarjmisoli|mehr qoʻymoq }} полюбить; '''[[ot]] '''({{izoh|или '''}}[[nom]]''') {{tarjmisoli|qoʻymoq }} дать имя, назвать; именовать; {{tarjmisoli|ot qoʻymoq }} пускать коня вскачь; {{tarjmisoli|sarlavha qoʻymoq }} озаглавить ({{izoh|статью, книгу}}); {{tarjmisoli|oʻt qoʻymoq }} разжигать; поджигать; {{tarjmisoli|qadam qoʻymoq }} шагать, ступить; вступать; '''oʻgʻlim sakkizga '''({{izoh|или '''}}sakkiz yoshga''') '''qadam qoʻydi '''моему сыну пошёл восьмой год; {{tarjmisoli|yoʻlda qoʻymoq }} опережать, оставлять позади ({{izoh|в каком-л. деле}}); обставлять; перещеголять; '''har nav taom tayyorlashda har qanday mohir oshpazni yoʻlda qoʻyadi '''в приготовлении любых блюд он любого искусного повара оставит позади; {{tarjmisoli|ishdan qoʻymoq }} отрывать от работы; помешать работе; {{tarjmisoli|yoʻldan qoʻymoq }} остановить ({{izoh|кого-л}}.) по дороге, помешать продолжать путь;&lt;br /&gt;
'''21 '''{{izoh|в сочетании с деепр на '''}}-(i)b '''{{izoh|или '''}}-a/-y '''({{izoh|в отриц. ф}}.) {{izoh|выступает в роли вспомогательного глагола и выражает законченность, завершённость действия}}; '''aytmasangiz aytmay qoʻya qoping '''не хотите сказать, ну и не говорите; '''aytib berib qoʻya qol '''расскажи же, ну расскажи; '''bormay qoʻymaydi '''он обязательно пойдёт; {{tarjmisoli|yozib qoʻymoq }} написать; '''u iljayib qoʻydi '''он улыбнулся; '''Bu uchrashuvni Saidiy shuncha kutmagan ediki; oʻzining koʻziga ham ishonmay qoʻydi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Саиди настолько не ожидал этой встречи, что не поверил собственным глазам; '''Mendan hech kim xabar olmay qoʻydi''' (Ѓ. Ѓулом, «Т. мурда») Все перестали обо мне справляться; Все перестали меня навещать; {{tarjmisoli|eshikka chiqarib qoʻymoq }} выставить за дверь; '''u ishga chiqmay qoʻydi '''он перестал выходить на работу; '''u, xuddi bir ayb ish qilib qoʻyganday, hech kimning yuziga qaramasdi '''он ни на кого не поднимал глаз, словно совершил что-то предосудительное; '''Yoqubjon miyigʻida kulib qoʻydi '''Якубджан усмехнулся в усы; '''* [[olasiz-qoʻyasiz]] '''[[возьмёте]], [[получите]] ([[и]] [[всё]]!); '''[[kuladi-qoʻyadi]] '''[[он]] [[смеется]] [[и]] [[только]]; [[он]] [[только]] [[и]] [[знает]] [[смеяться]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>h8a3294ihaqplhhm7oysopv49gjj219</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639472</id>
      <parentid>639471</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:59:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>639472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22767" sha1="j4w6k48zqb3xavaecrgco7dm8guc33l" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qoʻy-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|QOʻY- 'biror makonga joylanggir—’. Chelakni shu yerga Qoʻying, Gulnor, suvni men oʻzim eltaman (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼlning asosiy shakli qod— boʻlgani misollarning moʻlligidan ochiq koʻrinib turibdi (ДС, 451), qoy— shakliga esa uch manbadangina misol keltirilgan (ДС, 453). Bu ikki shakldan tashqari, DSda qo- shakli ham keltirilib, undan qod— shakliga havola berilgan (451- bet). Ushbu lugʻatdagi qoz- (ДС, 452: 'ostavlyat', 'brosat'), qot- (ДС, 461: &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'ostavlyat&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, 'pokidat') soʻzlarini ham qamrab olib fikr yuritsak, qadimgi turkiy tilda 'oʻrin' maʼnosini anglatgan qo oti mavjud boʻlganiga, qod-, qoy-, qot- soʻzlari oxiridagi undoshlar asli feʼl yasovchi qoʻshimcha ekaniga ishonch hosil qilish mumkin: -d va -y bir qoʻshimchaning, -z va -t esa boshqa bir qoʻshimchaning ikki fonetik shakliga teng boʻlib, —d va —y 'maʼlum makonga yoʻnaltir—' maʼnosini, —z va —t esa 'maʼlum makonda qoldir-' maʼnosini ifodalagan boʻlib chiqadi.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Qoʻldagi yoki umuman koʻtarib olingan narsani biror joyga oʻrnashtirmoq, joylashtirmoq. {{misol|Kitobingni partaga {{ajrat|qoʻy}}.}} {{misol|Yelkangdagi qopni yerga qoʻy.}} {{misol|Chelakni shu yerga qoʻying, Gulnor, suvni men oʻzim eltaman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Hasanali iljaygan koʻyi qoʻltigʻidagi zarrin choponni olib, sandal ustiga qoʻydi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Belgili holatda, tartibda joylamoq, joylashtirmoq. {{misol|Dasturxonga non qoʻymoq.}}
#Biror joy yoki narsaga tirab, taqab, qoʻndirib oʻrnashtirmoq, oʻrnatmoq. {{misol|Boshga savat qoʻyib yurmoq.}} {{misol|Qarol aravaning orqasiga kichkina shoti qoʻyib, oʻzi otni ushlab turdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Maston, yuki ogʻir aravani tortib borayotgan otday, oyoqlarini tirab, yuqoriga intilar, Turgʻunoy esa engashib, ikki kaftini tizzasiga qoʻyib, zoʻrgʻa-zoʻrgʻa qadam tashlar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Maston}} {{misol|Yoʻlchi nayni labiga qoʻyib, butun zavqi bilan chala ketdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Foydalanish uchun biror narsa bermoq. {{misol|Mehmonga stul qoʻymoq.}} {{misol|Kampir bolalar oldiga issiq non va qaymoq {{ajrat|qoʻy}}di.}}
#[[qurmoq]], [[solmoq]]. {{misol|Qaldirgʻoch ayvonga in qoʻyibdi.}}
#Quriladigan, oʻrnatiladigan narsa oʻrnini belgilamoq, unga oʻrin qoldirmoq. {{misol|Uyning eshigini shu tomondan {{ajrat|qoʻy}}amiz.}} {{misol|Moʻrini qayerdan {{ajrat|qoʻy}}asiz?}}
#Belgili joyga, oʻringa oʻrnatmoq, mahkamlamoq; solmoq. {{misol|Derazaga oyna {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|qoʻy}}moq.}}
#Birga, yonida olib ketmay, biror joyda qoldirmoq, tashlab ketmoq. {{misol|U bolasini bogʻchaga {{ajrat|qoʻy}}ib, ishga boradi.}} {{misol|[Yormat] Yoʻlchining hozirgina qishloqdan qaytib, singlisini xoʻjayinnikiga {{ajrat|qoʻy}}ib, bu yerga hangomalashish uchun kelganini bilgach, yigitning koʻnglini parishon qilishga botinmay, ancha vaqtgacha qiynaldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Saqlash uchun bermoq, topshirmoq. {{misol|Pulni omonat kassaga {{ajrat|qoʻy}}moq.}}
#Qoʻlidan, quchogʻidan, ixtiyori, tasarrufi va shu kabilardan chiqarmoq, boʻshatmoq. {{misol|Koʻr tutganini {{ajrat|qoʻy}}mas, kar - eshitganini.|Maqol}} {{misol|Toʻtiqiz shoxni {{ajrat|qoʻy}}ib yuborib, boʻgʻotdan koʻchaga qaradi.|[[w:Morzakalon Ismoiliy|Morzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Otabek Kumushni {{ajrat|qoʻy}}ib, yerdagi atalani oldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Nazardan, eʼtibordan, navbat va shu kabilardan chetda qoldirmoq. {{misol|[Qudrat:] Amaldorning oʻzi kim? U boyni {{ajrat|qoʻy}}ib, kambagʻalni yoqlarmidi?|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Uygʻonish}}
#Nikohni bekor qilib, xotindan ajralmoq, xotinini taloq qilmoq. {{misol|Shundoq xotinni {{ajrat|qoʻy}}ib yuborgansiz-a, afandixon. Siz ham bir kunmas-bir kun shu xotinning uvoliga qolasiz.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Oʻgʻlingni oldingga olsang-da, undan soʻrasang: &quot;Qaysi xotining bilan boʻlishni xohlaysan? Xohlamaganingni {{ajrat|qoʻy}}!&quot; - deb.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Biror ish-harakatni bajarish uchun imkon, yoʻl, erk bermoq, ruxsat qilmoq. {{misol|-Oʻz qilmishingizdan gapiring! -Axir, shoshmang, aytguncha {{ajrat|qoʻy}}asizmi, yoʻqmi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Munofiq}} {{misol|Doʻsti.. afandini ovqat yegani {{ajrat|qoʻy}}masdan, ustma-ust savol bera boshladi.|[[w:Latifalar|&quot;Latifalar&quot;]]}} {{misol|-Zaynabnisa, - dedi [Kumush], Zaynab qaradi, - bu kishini tashqariga chiqib yotishga {{ajrat|qoʻy}}mang, tuzukmi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Kim qoʻyibdi''' - joʻnalish kelishigidagi kishilik olmoshlari yoki shaxs ifodalovchi soʻzlar bilan qoʻllanganda, shu soʻz bildirgan shaxsning tushum kelishidagi soʻz bildirgan narsaga haqqi yoʻqligi, unga munosib emasligi ifodalanadi. {{misol|[Nuri:] Men uning koʻzini oʻyib olay, oshiq-maʼshuqlikni unga kim {{ajrat|qoʻy}}ibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Ogʻiz ochgani qoʻymaydi''' - gapirishga imkon bermaydi, gapirtirmaydi.&lt;br/&gt;'''Oʻz ixtiyoriga''' (''yoki'' '''erkiga''', '''mayliga''') '''qoʻymoq''' - ixtiyorini oʻziga bermoq, oʻziga tashlamoq. {{misol|Oʻz erkiga {{ajrat|qoʻy}}ing, ortiq zoʻrlamang, Erka koʻngli erk bogʻida yayrasin.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|[Otabek] Otning boshini oʻz ixtiyoriga {{ajrat|qoʻy}}gan, ilgarigidek yurak oshiqishlari ichida otni tez yurishga qistamay.. keta beradir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Oʻziga qoʻyib bermoq''' - hech aralashmay, butunlay oʻziga tashlab qoʻymoq.&lt;br/&gt;'''Qoʻymay''' ''yoki'' '''qoʻyarda-qoʻymay''' - tinchlik bermasdan, qistab, majbur qilib. {{misol|Qoʻymay kinoga olib bormoq.}} {{misol|Bir necha oy mobaynida qiz oʻzi xohlabmi yo Sidiqjon &quot;asti {{ajrat|qoʻy}}magani&quot; uchunmi, boqqa yana bir necha marta tushib chiqdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Oʻstirmoq (soch, soqol, tirnoq {{va sh.k.}} haqida). {{misol|Soch {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Soqol {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Tirnoq {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Eshikning bir tabaqasi gʻiyqillab ochildi. Qoʻngʻiznusxa moʻylov {{ajrat|qoʻy}}gan qora qosh bir kishining boshi koʻrindi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Har yili bayramda yasan-tusan qilib, gajak {{ajrat|qoʻy}}ib.. Beshariqqa tushadigan Shovardi qizlari bayram kunlarini ham erkaklar bshtn bab-baravar ketmon urib, dalada oʻtkazishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Yoʻlini ochib, biror tomonga, narsaga yoʻnaltirmoq, yubormoq(suv, gaz, bugʻ {{va sh.k.}} haqida). {{misol|Ekinlarga suv {{ajrat|qoʻy}}moq.}}
#''(faqat {{buyr.m.}}da)'' Tark etmoq, tashlamoq, toʻxtatmoq, barham bermoq, yigʻishtirmoq. {{misol|Qoʻying shunday gaplarni!}} {{misol|Toʻyga borsang, toʻyib bor, yomonligingni {{ajrat|qoʻy}}ib bor!|Maqol}} {{misol|Yoz yopinchigʻingni {{ajrat|qoʻy}}ma, qish - oʻzing bilasan.|Maqol}} {{misol|Jinniligingni {{ajrat|qoʻy}}, Mutal aka!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Belgilamoq, aniqlamoq (baho, narx va shu kabilar haqida). {{misol|Baho {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Diagnoz {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Arzon narx {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Aʼlo oʻqisam ham, oʻqituvchimiz &quot;yaxshi&quot; {{ajrat|qoʻy}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ayb kimda?}}
#Nom, laqab qoʻymoq, nomlamoq. {{misol|Ot {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Sarlavha qo‘ymoq.}} {{misol|Nega bunga Chittak, deb laqab {{ajrat|qoʻy}}dilaring ?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qanotsiz chittak}}
#...deb bilmoq, hisoblamoq, fahmlamoq. {{misol|Oʻzini yuqori {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|[Otabek Usta] Olimni juda yuqori darajaga qoʻygandek, uning majlisi bilan ham ancha yengillashar.. edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Gʻafforjonning fe’li maʼlum boʻlgani uchun koʻp kishi aybni Umriga {{ajrat|qoʻy}}ib yurar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}
#Biror ish, vazifaga tayinlamoq, belgilamoq. {{misol|Navbatchi {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Yomondan qorovul {{ajrat|qoʻy}}sang, yov yetti boʻlar.|Maqol}} {{misol|Shu yigit meni olib kelib, MTSga qarashli choyxonaga qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Vositachi, vakil sifatida yoʻllamoq, foydalanmoq. {{misol|Qizga sovchi qoʻymoq.}} {{misol|Bir kun haligi sudxoʻr meni bir savdogar oʻrtog‘iga soʻratib odam qoʻyibdi.|[[w:Gʻ. Rasul|Gʻ. Rasul]]|Adolat}} {{misol|[Podsho:] -Qizimni oʻshanga beraman, xaloyiqqa jarchi qoʻyinglar, - dedi.|[[w:Ertaklar|&quot;Ertaklar&quot;]]}} {{misol|Shu qishdan qoldirma, oʻrtaga, albatta, boy togʻangni qoʻy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Biror narsani ishga solmoq, harakatga keltirmoq. {{misol|Patefon qoʻymoq.}} {{misol|Radio qoʻymoq.}} {{misol|Televizor qoʻymoq.}} {{misol|[Yoʻlchi] Katta hovliga ters boʻlgan kamgak-panaroq joyda samovar qoʻyish, oʻtin yorish bilan mashgʻul boʻldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|U ashulani &quot;Koʻcha bogʻi&quot;dan boshladi, ovozini baralla {{ajrat|qoʻy}}ib.. zoʻr ilhom bilan aytdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ali bor tovushini koʻyib ashula qildi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Namoyish qilmoq, koʻrsatmoq. {{misol|Kino qoʻymoq.}} {{misol|Konsert {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Tomosha {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Hordiq kunlari shahardan chiqadigan avtomobil shu yerda [maktab sahnida] kartina qoʻyib berar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}}
#[[qoldirmoq]]; keyinga surmoq. {{misol|U sutning yarmini ukasiga qoʻydi.}} {{misol|Sigir yemdan nishxoʻrt ham {{ajrat|qoʻy}}mabdi.}} {{misol|Oʻzimizning Mallavoy aka bir oʻtirganda bitta qoʻyni kalla-pochasi bilan yeb, terisini nonushtaga qoʻyadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|[Sidiqjon] Toʻgʻon boshiga borishni ertaga qoʻyib, kunni shu yerda oʻtkazdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Muhokama, munozara {{va sh.k.}} uchun taqdim, taklif qilmoq. {{misol|Shior qoʻymoq.}} {{misol|Masalani kun tartibiga qoʻymoq.}} {{misol|U yana Oyqiz oldiga qator-qator soʻroqlar qoʻyib, oʻqishga borishini quvvatlagani uchun chin dildan tashakkur bayon qilardi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}
#Surtmoq, surkamoq. {{misol|Qoshga oʻsma qoʻymoq.}} {{misol|Yaraga dori qoʻymoq.}} {{misol|Yod qoʻymoq.}} {{misol|Xina {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Surma {{ajrat|qoʻy}}may muncha ham, jonon, qorodir koʻzlaring.|[[w:Muqimiy|Muqimiy]]}} {{misol|Peshonangga baxt bitgan ekan, bolam. Boʻyi boʻyingga teng, qoshi-koʻzi surma {{ajrat|qoʻy}}gandek qop-qora.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Biror usulda, biror vosita bilan urmoq, tushirmoq, solmoq. {{misol|Shapalok (tarsaki) bilan qoʻyib yubormoq.}} {{misol|Musht qoʻymoq.}}
#Biror belgi, ishora tushirmoq. {{misol|Soʻroq alomati {{ajrat|qoʻymoq}}.}} {{misol|Ikki nuqta qoʻymoq.}} {{misol|Qoʻl qoʻymoq.}}

'''29''' Biror holatda tutmoq, qoldirmoq. ''Birovni yolgʻiz koʻimok. Tinch koʻymokBoʻsh koʻymokErkin koʻymoq. Xoli koʻymok. ''yat {{misol|Mana Yoʻlchiboy. Togʻni ursa, tolkon kiladigan yigit. Qizimizni och-yalangʻoch {{ajrat|qoʻy}}masdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

'''30 '''''(j.k. bshshn)'' Duchor qilmoq, yoʻliq-tirmoq; qoldirmoq. ''Tashvishga koʻymokUyat-ga koʻymokXijolatga koʻymoq.'' * ''Oʻzim bir balodan zoʻrgʻa kutuldim-u, domla meni yana baloga koʻymokchi. A.'' Qahhor, Sarob.

'''31 '''''(ch.k. bilan)'' Biror maqsad, ish-hara-kat va shu kabilardan qoldirmoq. ''Yoʻldan koʻymoq. Mashkdan koʻymokChoʻmshshshdan koʻymoq. Oʻyin-dan koʻimokShokosimni ishdan koʻymas-lik uchun, u ikki-uch minutda vokeani soʻz-lab berdi.'' Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Yosh Kizni olganing bir sari, endi buni oʻqishdan {{ajrat|qoʻy}}ib, kurortga olib ketayotganing nimasi ? A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}.

32 Baʼzi otlarga birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi, maye., {{misol|bino koʻymoq, ixlos koʻy-mok, yoʻl koʻimok, koʻngil koʻymoq, mehr {{ajrat|qoʻy}}-mok, tanda koʻymoq, shart {{ajrat|qoʻy}}mok, oʻt koʻy-mok, kodam koʻymoq.}}

'''33 '''''koʻm. fl. vazifasida.'' Yetakchi feʼl bildir-gan harakatning bajarilishi bilan bog-lik turli grammatik maʼnolarni ifo-dalaydi. {{misol|Aytib koʻy. Bildirib koʻy. Yoʻko-tib koʻoma. Qarab koʻodi. Kulib koʻodi. Ayt-koʻy. Kelmayman-{{ajrat|qoʻy}}aman|[[w:va sh|va sh]]}}.k. n ''Usta Bahrom tomogʻini qirib, sekin yoʻta-lib koʻydi.'' M. Ismoiliy, Fargʻona t. o. ''Yoʻlakda turgan Oʻzbek oyim darvozadan moʻralab koʻydi. A.'' Qodiriy, Oʻtgan kunlar. ''Ergash ishni chatok kilib koʻydi-da. A.'' Muxtor, Opa-singillar.

34 Boʻlishsiz feʼldan keyin boʻlishsiz shaklda kelib, birinchi feʼldan anglashil-gan harakatning bajarilmay qolmasligi-ni bildiradi. {{misol|Majlislarda, xususiy suh-batlarda qoridan soʻz ochgan har bir kishi &quot;Kanizak bilan Sidiqjon mojarosi&quot;ni aytmasdan {{ajrat|qoʻy}}mas edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Bu chechak qirlari oʻz bagʻrida suzib borgan bizning Otabekni ham oʻziga qaratmay {{ajrat|qoʻy}}maydir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}.

:Bir yostiqqa bosh qoʻymoq ''q.'' yostiq. Boʻyniga qoʻymoq ''q.'' boʻyin I. Gapni ''(yoki'' maslahatni) bir joyga qoʻymoq ''q.'' ran I. Otimni boshqa qoʻyaman ''q.'' ot II. Tishini tishiga qoʻymoq ''q.'' tish I. Yuziga oyoq qoʻymoq ''q.'' oyoq I. Oʻzini qayerga qoʻyishni bilmay Nima qi-larini bilmay qattiq iztirob chekib, to-qatsizlanib. {{misol|Qoʻying, yigʻlamang, amakingizning feʼli oʻzingizga maʼlum. Sizni eslagan-da, oʻzini qayoqqa {{ajrat|qoʻy}}ishni bilmay, xunob boʻ-libyurguvchi edi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Oʻzini qoʻygani joy topolmay - {{ayn.}} oʻzini qayerga qoʻyishni bilmay. {{misol|Gʻulomjon hokimni kutgani bormadi. Uning kelishini eshitgandan beri nafrati qoʻzgʻab, oʻzini {{ajrat|qoʻy}}gani joy topolmay qoldi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Oʻzini qoʻymoq - erkinlik his etib, yayrab-yozilgan holatda boʻlmoq, shunday holatda rivojlanmoq, unib oʻsmoq. {{misol|Hali sovuqdan qisilib-bujmaygan gavdalar endi oʻzini {{ajrat|qoʻy}}di, yayradi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Hol-joniga qoʻymay (''yoki'' qoʻymasdan) - {{q.}} [[hol-jon.]]

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚЎЙМОҚ}}
== Tarjimalari ==
{{uz-verb}}

{{-trans-|qo‘ymoq|
*{{tr}}: [[koymak]]
*{{sah}}: [[туруор]]
|}}

{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qoʻymoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[ставить]]; [[класть]]; {{tarjmisoli|kitobni parta ustiga qoʻymoq }} положить книгу на парту; '''qalamlarni joyiga qoʻy '''положи карандаши на место; {{tarjmisoli|tomga narvoya qoʻymoq }} поставить лестницу на крышу; '''bola boshini onasining yelkasiga qoʻydi '''ребёнок положил голову на плечо матери;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[положить]], [[помещать]]; {{tarjmisoli|omonat kassaga pul qoʻymoq }} положить деньги в сберкассу;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[бросать]]; [[прекращать]], [[оставлять]]; {{tarjmisoli|chekishni qoʻymoq }} бросить курить; '''qoʻying shu gaplarni! '''оставьте эти разговоры!; '''[[qoʻysang-chi]]! '''[[брось]], [[оставь]]!; '''qoʻyasanmi, qoʻymaysanmi?! '''ты перестанешь или нет?!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[откладывать]], [[оставлять]]; '''bugungi ishni ertaga qoʻyma '''{{izoh|посл}}. не откладывай сегодняшнее дело на завтра;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[оставлять]], [[приберегать]], [[сохранять]];''' qatra qoʻymay '''не оставляя (не оставив) ни капли, ни крошки, ни крупинки;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[позволять]], [[допускать]], [[разрешать]]; '''yoʻq desam ham qoʻymadi '''хоть я и не соглашался, он настоял на своём; '''uylanishni unga kim qoʻyibdi '''кто разрешил ему жениться; куда ему жениться;&lt;br /&gt;
'''7 '''[[пускать]], [[отпускать]], [[освобождать]]; {{tarjmisoli|otni oʻtga qoʻymoq}}  пустить лошадь пастись; '''qoʻyib yubormoq '''отпустить; выпустить из рук; {{tarjmisoli|oʻz ixtiyoriga qoʻymoq }} предоставить самому себе; '''[[qoʻyvoring]]! '''{{izoh|или '''}}qoʻyib yuboring! '''пустите!, отпустите!; {{tarjmisoli|xotin qoʻymoq }} бросить жену; развестись с женой;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[пускать]]; [[напускать]]; {{tarjmisoli|ekinlarga suv qoʻymoq}}  пустить воду на посевы; {{tarjmisoli|ovga qush qoʻymoq }} пускать ловчую птицу на дичь;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish qoʻymoq }} вставлять зубы;&lt;br /&gt;
'''10 '''[[отпускать]]; [[носить]]; {{tarjmisoli|soqol qoʻymoq }} отпускать бороду, носить бороду;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[строить]], [[вить]]; {{tarjmisoli|in qoʻymoq }} строить (вить) гнездо;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[устраивать]], [[устанавливать]]; {{tarjmisoli|eshik qoʻymoq }} установить дверь;&lt;br /&gt;
'''13''' [[ставить]]; [[определять]], [[назначать]]; {{tarjmisoli|baho qoʻymoq }} поставить оценку; {{tarjmisoli|narx qoʻymoq }} назначить цену; {{tarjmisoli|diagnoz qoʻymoq }} определить (ставить) диагноз;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|перен}}. [[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solib qoʻymoq }} ввергнуть в тяжёлое положение;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|разг}}. [[дать]], [[стукнуть]], [[хлестать]]; {{tarjmisoli|tarsaki qoʻymoq }} дать пощёчину;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|перен}}. [[ставить]]; [[показывать]], [[демонстрировать]]; {{tarjmisoli|pyesani sahnaga qoʻymoq }} ставить пьесу на сцене; {{tarjmisoli|kino qoʻymoq }} демонстрировать кинофильм;&lt;br /&gt;
'''17 '''{{izoh|перен}}. [[ставить]], [[считать]]; {{tarjmisoli|yuqori qoʻymoq }} высоко ставить;&lt;br /&gt;
'''18 '''[[ставить]], [[выдвигать]]; {{tarjmisoli|masala qoʻymoq }} поставить вопрос;&lt;br /&gt;
'''19 '''[[красить]]; {{tarjmisoli|qoshiga oʻsma qoʻymoq }} красить брови усьмой ({{izoh|см}}. '''[[oʻsma]] I'''); {{tarjmisoli|upa qoʻymoq }} мазаться пудрой, пудриться;&lt;br /&gt;
'''20 '''{{izoh|в сочетании с именами существительными образует сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|ixlos qoʻymoq }} благоговеть; {{tarjmisoli|yoʻl qoʻymoq }} допускать позволить, попустительствовать; {{tarjmisoli|mehr qoʻymoq }} полюбить; '''[[ot]] '''({{izoh|или '''}}[[nom]]''') {{tarjmisoli|qoʻymoq }} дать имя, назвать; именовать; {{tarjmisoli|ot qoʻymoq }} пускать коня вскачь; {{tarjmisoli|sarlavha qoʻymoq }} озаглавить ({{izoh|статью, книгу}}); {{tarjmisoli|oʻt qoʻymoq }} разжигать; поджигать; {{tarjmisoli|qadam qoʻymoq }} шагать, ступить; вступать; '''oʻgʻlim sakkizga '''({{izoh|или '''}}sakkiz yoshga''') '''qadam qoʻydi '''моему сыну пошёл восьмой год; {{tarjmisoli|yoʻlda qoʻymoq }} опережать, оставлять позади ({{izoh|в каком-л. деле}}); обставлять; перещеголять; '''har nav taom tayyorlashda har qanday mohir oshpazni yoʻlda qoʻyadi '''в приготовлении любых блюд он любого искусного повара оставит позади; {{tarjmisoli|ishdan qoʻymoq }} отрывать от работы; помешать работе; {{tarjmisoli|yoʻldan qoʻymoq }} остановить ({{izoh|кого-л}}.) по дороге, помешать продолжать путь;&lt;br /&gt;
'''21 '''{{izoh|в сочетании с деепр на '''}}-(i)b '''{{izoh|или '''}}-a/-y '''({{izoh|в отриц. ф}}.) {{izoh|выступает в роли вспомогательного глагола и выражает законченность, завершённость действия}}; '''aytmasangiz aytmay qoʻya qoping '''не хотите сказать, ну и не говорите; '''aytib berib qoʻya qol '''расскажи же, ну расскажи; '''bormay qoʻymaydi '''он обязательно пойдёт; {{tarjmisoli|yozib qoʻymoq }} написать; '''u iljayib qoʻydi '''он улыбнулся; '''Bu uchrashuvni Saidiy shuncha kutmagan ediki; oʻzining koʻziga ham ishonmay qoʻydi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Саиди настолько не ожидал этой встречи, что не поверил собственным глазам; '''Mendan hech kim xabar olmay qoʻydi''' (Ѓ. Ѓулом, «Т. мурда») Все перестали обо мне справляться; Все перестали меня навещать; {{tarjmisoli|eshikka chiqarib qoʻymoq }} выставить за дверь; '''u ishga chiqmay qoʻydi '''он перестал выходить на работу; '''u, xuddi bir ayb ish qilib qoʻyganday, hech kimning yuziga qaramasdi '''он ни на кого не поднимал глаз, словно совершил что-то предосудительное; '''Yoqubjon miyigʻida kulib qoʻydi '''Якубджан усмехнулся в усы; '''* [[olasiz-qoʻyasiz]] '''[[возьмёте]], [[получите]] ([[и]] [[всё]]!); '''[[kuladi-qoʻyadi]] '''[[он]] [[смеется]] [[и]] [[только]]; [[он]] [[только]] [[и]] [[знает]] [[смеяться]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>j4w6k48zqb3xavaecrgco7dm8guc33l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>639473</id>
      <parentid>639472</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:04:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>639473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22799" sha1="bsdh3v3sc7vbtxcwh85v5bi5e9egj3a" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''qoʻy-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|QOʻY- 'biror makonga joylanggir—’. Chelakni shu yerga Qoʻying, Gulnor, suvni men oʻzim eltaman (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼlning asosiy shakli qod— boʻlgani misollarning moʻlligidan ochiq koʻrinib turibdi (ДС, 451), qoy— shakliga esa uch manbadangina misol keltirilgan (ДС, 453). Bu ikki shakldan tashqari, DSda qo- shakli ham keltirilib, undan qod— shakliga havola berilgan (451- bet). Ushbu lugʻatdagi qoz- (ДС, 452: 'ostavlyat', 'brosat'), qot- (ДС, 461: &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'ostavlyat&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, 'pokidat') soʻzlarini ham qamrab olib fikr yuritsak, qadimgi turkiy tilda 'oʻrin' maʼnosini anglatgan qo oti mavjud boʻlganiga, qod-, qoy-, qot- soʻzlari oxiridagi undoshlar asli feʼl yasovchi qoʻshimcha ekaniga ishonch hosil qilish mumkin: -d va -y bir qoʻshimchaning, -z va -t esa boshqa bir qoʻshimchaning ikki fonetik shakliga teng boʻlib, —d va —y 'maʼlum makonga yoʻnaltir—' maʼnosini, —z va —t esa 'maʼlum makonda qoldir-' maʼnosini ifodalagan boʻlib chiqadi.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Qoʻldagi yoki umuman koʻtarib olingan narsani biror joyga oʻrnashtirmoq, joylashtirmoq. {{misol|Kitobingni partaga {{ajrat|qoʻy}}.}} {{misol|Yelkangdagi qopni yerga qoʻy.}} {{misol|Chelakni shu yerga qoʻying, Gulnor, suvni men oʻzim eltaman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Hasanali iljaygan koʻyi qoʻltigʻidagi zarrin choponni olib, sandal ustiga qoʻydi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Belgili holatda, tartibda joylamoq, joylashtirmoq. {{misol|Dasturxonga non qoʻymoq.}}
#Biror joy yoki narsaga tirab, taqab, qoʻndirib oʻrnashtirmoq, oʻrnatmoq. {{misol|Boshga savat qoʻyib yurmoq.}} {{misol|Qarol aravaning orqasiga kichkina shoti qoʻyib, oʻzi otni ushlab turdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Maston, yuki ogʻir aravani tortib borayotgan otday, oyoqlarini tirab, yuqoriga intilar, Turgʻunoy esa engashib, ikki kaftini tizzasiga qoʻyib, zoʻrgʻa-zoʻrgʻa qadam tashlar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Maston}} {{misol|Yoʻlchi nayni labiga qoʻyib, butun zavqi bilan chala ketdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Foydalanish uchun biror narsa bermoq. {{misol|Mehmonga stul qoʻymoq.}} {{misol|Kampir bolalar oldiga issiq non va qaymoq {{ajrat|qoʻy}}di.}}
#[[qurmoq]], [[solmoq]]. {{misol|Qaldirgʻoch ayvonga in qoʻyibdi.}}
#Quriladigan, oʻrnatiladigan narsa oʻrnini belgilamoq, unga oʻrin qoldirmoq. {{misol|Uyning eshigini shu tomondan {{ajrat|qoʻy}}amiz.}} {{misol|Moʻrini qayerdan {{ajrat|qoʻy}}asiz?}}
#Belgili joyga, oʻringa oʻrnatmoq, mahkamlamoq; solmoq. {{misol|Derazaga oyna {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|qoʻy}}moq.}}
#Birga, yonida olib ketmay, biror joyda qoldirmoq, tashlab ketmoq. {{misol|U bolasini bogʻchaga {{ajrat|qoʻy}}ib, ishga boradi.}} {{misol|[Yormat] Yoʻlchining hozirgina qishloqdan qaytib, singlisini xoʻjayinnikiga {{ajrat|qoʻy}}ib, bu yerga hangomalashish uchun kelganini bilgach, yigitning koʻnglini parishon qilishga botinmay, ancha vaqtgacha qiynaldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Saqlash uchun bermoq, topshirmoq. {{misol|Pulni omonat kassaga {{ajrat|qoʻy}}moq.}}
#Qoʻlidan, quchogʻidan, ixtiyori, tasarrufi va shu kabilardan chiqarmoq, boʻshatmoq. {{misol|Koʻr tutganini {{ajrat|qoʻy}}mas, kar - eshitganini.|Maqol}} {{misol|Toʻtiqiz shoxni {{ajrat|qoʻy}}ib yuborib, boʻgʻotdan koʻchaga qaradi.|[[w:Morzakalon Ismoiliy|Morzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Otabek Kumushni {{ajrat|qoʻy}}ib, yerdagi atalani oldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Nazardan, eʼtibordan, navbat va shu kabilardan chetda qoldirmoq. {{misol|[Qudrat:] Amaldorning oʻzi kim? U boyni {{ajrat|qoʻy}}ib, kambagʻalni yoqlarmidi?|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Uygʻonish}}
#Nikohni bekor qilib, xotindan ajralmoq, xotinini taloq qilmoq. {{misol|Shundoq xotinni {{ajrat|qoʻy}}ib yuborgansiz-a, afandixon. Siz ham bir kunmas-bir kun shu xotinning uvoliga qolasiz.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Oʻgʻlingni oldingga olsang-da, undan soʻrasang: &quot;Qaysi xotining bilan boʻlishni xohlaysan? Xohlamaganingni {{ajrat|qoʻy}}!&quot; - deb.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Biror ish-harakatni bajarish uchun imkon, yoʻl, erk bermoq, ruxsat qilmoq. {{misol|-Oʻz qilmishingizdan gapiring! -Axir, shoshmang, aytguncha {{ajrat|qoʻy}}asizmi, yoʻqmi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Munofiq}} {{misol|Doʻsti.. afandini ovqat yegani {{ajrat|qoʻy}}masdan, ustma-ust savol bera boshladi.|[[w:Latifalar|&quot;Latifalar&quot;]]}} {{misol|-Zaynabnisa, - dedi [Kumush], Zaynab qaradi, - bu kishini tashqariga chiqib yotishga {{ajrat|qoʻy}}mang, tuzukmi?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Kim qoʻyibdi''' - joʻnalish kelishigidagi kishilik olmoshlari yoki shaxs ifodalovchi soʻzlar bilan qoʻllanganda, shu soʻz bildirgan shaxsning tushum kelishidagi soʻz bildirgan narsaga haqqi yoʻqligi, unga munosib emasligi ifodalanadi. {{misol|[Nuri:] Men uning koʻzini oʻyib olay, oshiq-maʼshuqlikni unga kim {{ajrat|qoʻy}}ibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Ogʻiz ochgani qoʻymaydi''' - gapirishga imkon bermaydi, gapirtirmaydi.&lt;br/&gt;'''Oʻz ixtiyoriga''' (''yoki'' '''erkiga''', '''mayliga''') '''qoʻymoq''' - ixtiyorini oʻziga bermoq, oʻziga tashlamoq. {{misol|Oʻz erkiga {{ajrat|qoʻy}}ing, ortiq zoʻrlamang, Erka koʻngli erk bogʻida yayrasin.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|[Otabek] Otning boshini oʻz ixtiyoriga {{ajrat|qoʻy}}gan, ilgarigidek yurak oshiqishlari ichida otni tez yurishga qistamay.. keta beradir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Oʻziga qoʻyib bermoq''' - hech aralashmay, butunlay oʻziga tashlab qoʻymoq.&lt;br/&gt;'''Qoʻymay''' ''yoki'' '''qoʻyarda-qoʻymay''' - tinchlik bermasdan, qistab, majbur qilib. {{misol|Qoʻymay kinoga olib bormoq.}} {{misol|Bir necha oy mobaynida qiz oʻzi xohlabmi yo Sidiqjon &quot;asti {{ajrat|qoʻy}}magani&quot; uchunmi, boqqa yana bir necha marta tushib chiqdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Oʻstirmoq (soch, soqol, tirnoq {{va sh.k.}} haqida). {{misol|Soch {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Soqol {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Tirnoq {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Eshikning bir tabaqasi gʻiyqillab ochildi. Qoʻngʻiznusxa moʻylov {{ajrat|qoʻy}}gan qora qosh bir kishining boshi koʻrindi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Har yili bayramda yasan-tusan qilib, gajak {{ajrat|qoʻy}}ib.. Beshariqqa tushadigan Shovardi qizlari bayram kunlarini ham erkaklar bshtn bab-baravar ketmon urib, dalada oʻtkazishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Yoʻlini ochib, biror tomonga, narsaga yoʻnaltirmoq, yubormoq(suv, gaz, bugʻ {{va sh.k.}} haqida). {{misol|Ekinlarga suv {{ajrat|qoʻy}}moq.}}
#''(faqat {{buyr.m.}}da)'' Tark etmoq, tashlamoq, toʻxtatmoq, barham bermoq, yigʻishtirmoq. {{misol|Qoʻying shunday gaplarni!}} {{misol|Toʻyga borsang, toʻyib bor, yomonligingni {{ajrat|qoʻy}}ib bor!|Maqol}} {{misol|Yoz yopinchigʻingni {{ajrat|qoʻy}}ma, qish - oʻzing bilasan.|Maqol}} {{misol|Jinniligingni {{ajrat|qoʻy}}, Mutal aka!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Belgilamoq, aniqlamoq (baho, narx va shu kabilar haqida). {{misol|Baho {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Diagnoz {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Arzon narx {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Aʼlo oʻqisam ham, oʻqituvchimiz &quot;yaxshi&quot; {{ajrat|qoʻy}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ayb kimda?}}
#Nom, laqab qoʻymoq, nomlamoq. {{misol|Ot {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Sarlavha qo‘ymoq.}} {{misol|Nega bunga Chittak, deb laqab {{ajrat|qoʻy}}dilaring ?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qanotsiz chittak}}
#...deb bilmoq, hisoblamoq, fahmlamoq. {{misol|Oʻzini yuqori {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|[Otabek Usta] Olimni juda yuqori darajaga qoʻygandek, uning majlisi bilan ham ancha yengillashar.. edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Gʻafforjonning fe’li maʼlum boʻlgani uchun koʻp kishi aybni Umriga {{ajrat|qoʻy}}ib yurar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}
#Biror ish, vazifaga tayinlamoq, belgilamoq. {{misol|Navbatchi {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Yomondan qorovul {{ajrat|qoʻy}}sang, yov yetti boʻlar.|Maqol}} {{misol|Shu yigit meni olib kelib, MTSga qarashli choyxonaga qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Vositachi, vakil sifatida yoʻllamoq, foydalanmoq. {{misol|Qizga sovchi qoʻymoq.}} {{misol|Bir kun haligi sudxoʻr meni bir savdogar oʻrtog‘iga soʻratib odam qoʻyibdi.|[[w:Gʻ. Rasul|Gʻ. Rasul]]|Adolat}} {{misol|[Podsho:] -Qizimni oʻshanga beraman, xaloyiqqa jarchi qoʻyinglar, - dedi.|[[w:Ertaklar|&quot;Ertaklar&quot;]]}} {{misol|Shu qishdan qoldirma, oʻrtaga, albatta, boy togʻangni qoʻy.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Biror narsani ishga solmoq, harakatga keltirmoq. {{misol|Patefon qoʻymoq.}} {{misol|Radio qoʻymoq.}} {{misol|Televizor qoʻymoq.}} {{misol|[Yoʻlchi] Katta hovliga ters boʻlgan kamgak-panaroq joyda samovar qoʻyish, oʻtin yorish bilan mashgʻul boʻldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|U ashulani &quot;Koʻcha bogʻi&quot;dan boshladi, ovozini baralla {{ajrat|qoʻy}}ib.. zoʻr ilhom bilan aytdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Ali bor tovushini koʻyib ashula qildi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Namoyish qilmoq, koʻrsatmoq. {{misol|Kino qoʻymoq.}} {{misol|Konsert {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Tomosha {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Hordiq kunlari shahardan chiqadigan avtomobil shu yerda [maktab sahnida] kartina qoʻyib berar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}}
#[[qoldirmoq]]; keyinga surmoq. {{misol|U sutning yarmini ukasiga qoʻydi.}} {{misol|Sigir yemdan nishxoʻrt ham {{ajrat|qoʻy}}mabdi.}} {{misol|Oʻzimizning Mallavoy aka bir oʻtirganda bitta qoʻyni kalla-pochasi bilan yeb, terisini nonushtaga qoʻyadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|[Sidiqjon] Toʻgʻon boshiga borishni ertaga qoʻyib, kunni shu yerda oʻtkazdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Muhokama, munozara {{va sh.k.}} uchun taqdim, taklif qilmoq. {{misol|Shior qoʻymoq.}} {{misol|Masalani kun tartibiga qoʻymoq.}} {{misol|U yana Oyqiz oldiga qator-qator soʻroqlar qoʻyib, oʻqishga borishini quvvatlagani uchun chin dildan tashakkur bayon qilardi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}
#Surtmoq, surkamoq. {{misol|Qoshga oʻsma qoʻymoq.}} {{misol|Yaraga dori qoʻymoq.}} {{misol|Yod qoʻymoq.}} {{misol|Xina {{ajrat|qoʻy}}moq.}} {{misol|Surma {{ajrat|qoʻy}}may muncha ham, jonon, qarodir koʻzlaring.|[[w:Muqimiy|Muqimiy]]}} {{misol|Peshonangga baxt bitgan ekan, bolam. Boʻyi boʻyingga teng, qoshi-koʻzi surma {{ajrat|qoʻy}}gandek qop-qora.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}
#Biror usulda, biror vosita bilan urmoq, tushirmoq, solmoq. {{misol|Shapalok (tarsaki) bilan qoʻyib yubormoq.}} {{misol|Musht qoʻymoq.}}
#Biror belgi, ishora tushirmoq. {{misol|Soʻroq alomati {{ajrat|qoʻymoq}}.}} {{misol|Ikki nuqta qoʻymoq.}} {{misol|Qoʻl qoʻymoq.}}
#Biror holatda tutmoq, qoldirmoq. {{misol|Birovni yolgʻiz qoʻymoq.}} {{misol|Tinch qoʻymoq.}} {{misol|Boʻsh qoʻymoq.}} {{misol|Erkin qoʻymoq.}} {{misol|Xoli qoʻymoq.}} {{misol|Mana Yoʻlchiboy. Togʻni ursa, tolqon qiladigan yigit. Qizimizni och-yalangʻoch {{ajrat|qoʻy}}masdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#''({{j. k.}} bilan)'' Duchor qilmoq, yoʻliqtirmoq; qoldirmoq.&lt;br/&gt;Tashvishga koʻymokUyat-ga koʻymokXijolatga koʻymoq.'' * ''Oʻzim bir balodan zoʻrgʻa kutuldim-u, domla meni yana baloga koʻymokchi. A.'' Qahhor, Sarob.

'''31 '''''(ch.k. bilan)'' Biror maqsad, ish-hara-kat va shu kabilardan qoldirmoq. ''Yoʻldan koʻymoq. Mashkdan koʻymokChoʻmshshshdan koʻymoq. Oʻyin-dan koʻimokShokosimni ishdan koʻymas-lik uchun, u ikki-uch minutda vokeani soʻz-lab berdi.'' Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Yosh Kizni olganing bir sari, endi buni oʻqishdan {{ajrat|qoʻy}}ib, kurortga olib ketayotganing nimasi ? A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}.

32 Baʼzi otlarga birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi, maye., {{misol|bino koʻymoq, ixlos koʻy-mok, yoʻl koʻimok, koʻngil koʻymoq, mehr {{ajrat|qoʻy}}-mok, tanda koʻymoq, shart {{ajrat|qoʻy}}mok, oʻt koʻy-mok, kodam koʻymoq.}}

'''33 '''''koʻm. fl. vazifasida.'' Yetakchi feʼl bildir-gan harakatning bajarilishi bilan bog-lik turli grammatik maʼnolarni ifo-dalaydi. {{misol|Aytib koʻy. Bildirib koʻy. Yoʻko-tib koʻoma. Qarab koʻodi. Kulib koʻodi. Ayt-koʻy. Kelmayman-{{ajrat|qoʻy}}aman|[[w:va sh|va sh]]}}.k. n ''Usta Bahrom tomogʻini qirib, sekin yoʻta-lib koʻydi.'' M. Ismoiliy, Fargʻona t. o. ''Yoʻlakda turgan Oʻzbek oyim darvozadan moʻralab koʻydi. A.'' Qodiriy, Oʻtgan kunlar. ''Ergash ishni chatok kilib koʻydi-da. A.'' Muxtor, Opa-singillar.

34 Boʻlishsiz feʼldan keyin boʻlishsiz shaklda kelib, birinchi feʼldan anglashil-gan harakatning bajarilmay qolmasligi-ni bildiradi. {{misol|Majlislarda, xususiy suh-batlarda qoridan soʻz ochgan har bir kishi &quot;Kanizak bilan Sidiqjon mojarosi&quot;ni aytmasdan {{ajrat|qoʻy}}mas edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Bu chechak qirlari oʻz bagʻrida suzib borgan bizning Otabekni ham oʻziga qaratmay {{ajrat|qoʻy}}maydir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}.

:Bir yostiqqa bosh qoʻymoq ''q.'' yostiq. Boʻyniga qoʻymoq ''q.'' boʻyin I. Gapni ''(yoki'' maslahatni) bir joyga qoʻymoq ''q.'' ran I. Otimni boshqa qoʻyaman ''q.'' ot II. Tishini tishiga qoʻymoq ''q.'' tish I. Yuziga oyoq qoʻymoq ''q.'' oyoq I. Oʻzini qayerga qoʻyishni bilmay Nima qi-larini bilmay qattiq iztirob chekib, to-qatsizlanib. {{misol|Qoʻying, yigʻlamang, amakingizning feʼli oʻzingizga maʼlum. Sizni eslagan-da, oʻzini qayoqqa {{ajrat|qoʻy}}ishni bilmay, xunob boʻ-libyurguvchi edi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Oʻzini qoʻygani joy topolmay - {{ayn.}} oʻzini qayerga qoʻyishni bilmay. {{misol|Gʻulomjon hokimni kutgani bormadi. Uning kelishini eshitgandan beri nafrati qoʻzgʻab, oʻzini {{ajrat|qoʻy}}gani joy topolmay qoldi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Oʻzini qoʻymoq - erkinlik his etib, yayrab-yozilgan holatda boʻlmoq, shunday holatda rivojlanmoq, unib oʻsmoq. {{misol|Hali sovuqdan qisilib-bujmaygan gavdalar endi oʻzini {{ajrat|qoʻy}}di, yayradi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Hol-joniga qoʻymay (''yoki'' qoʻymasdan) - {{q.}} [[hol-jon.]]

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҚЎЙМОҚ}}
== Tarjimalari ==
{{uz-verb}}

{{-trans-|qo‘ymoq|
*{{tr}}: [[koymak]]
*{{sah}}: [[туруор]]
|}}

{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qoʻymoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[ставить]]; [[класть]]; {{tarjmisoli|kitobni parta ustiga qoʻymoq }} положить книгу на парту; '''qalamlarni joyiga qoʻy '''положи карандаши на место; {{tarjmisoli|tomga narvoya qoʻymoq }} поставить лестницу на крышу; '''bola boshini onasining yelkasiga qoʻydi '''ребёнок положил голову на плечо матери;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[положить]], [[помещать]]; {{tarjmisoli|omonat kassaga pul qoʻymoq }} положить деньги в сберкассу;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[бросать]]; [[прекращать]], [[оставлять]]; {{tarjmisoli|chekishni qoʻymoq }} бросить курить; '''qoʻying shu gaplarni! '''оставьте эти разговоры!; '''[[qoʻysang-chi]]! '''[[брось]], [[оставь]]!; '''qoʻyasanmi, qoʻymaysanmi?! '''ты перестанешь или нет?!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[откладывать]], [[оставлять]]; '''bugungi ishni ertaga qoʻyma '''{{izoh|посл}}. не откладывай сегодняшнее дело на завтра;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[оставлять]], [[приберегать]], [[сохранять]];''' qatra qoʻymay '''не оставляя (не оставив) ни капли, ни крошки, ни крупинки;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[позволять]], [[допускать]], [[разрешать]]; '''yoʻq desam ham qoʻymadi '''хоть я и не соглашался, он настоял на своём; '''uylanishni unga kim qoʻyibdi '''кто разрешил ему жениться; куда ему жениться;&lt;br /&gt;
'''7 '''[[пускать]], [[отпускать]], [[освобождать]]; {{tarjmisoli|otni oʻtga qoʻymoq}}  пустить лошадь пастись; '''qoʻyib yubormoq '''отпустить; выпустить из рук; {{tarjmisoli|oʻz ixtiyoriga qoʻymoq }} предоставить самому себе; '''[[qoʻyvoring]]! '''{{izoh|или '''}}qoʻyib yuboring! '''пустите!, отпустите!; {{tarjmisoli|xotin qoʻymoq }} бросить жену; развестись с женой;&lt;br /&gt;
'''8 '''[[пускать]]; [[напускать]]; {{tarjmisoli|ekinlarga suv qoʻymoq}}  пустить воду на посевы; {{tarjmisoli|ovga qush qoʻymoq }} пускать ловчую птицу на дичь;&lt;br /&gt;
'''9 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish qoʻymoq }} вставлять зубы;&lt;br /&gt;
'''10 '''[[отпускать]]; [[носить]]; {{tarjmisoli|soqol qoʻymoq }} отпускать бороду, носить бороду;&lt;br /&gt;
'''11 '''[[строить]], [[вить]]; {{tarjmisoli|in qoʻymoq }} строить (вить) гнездо;&lt;br /&gt;
'''12 '''[[устраивать]], [[устанавливать]]; {{tarjmisoli|eshik qoʻymoq }} установить дверь;&lt;br /&gt;
'''13''' [[ставить]]; [[определять]], [[назначать]]; {{tarjmisoli|baho qoʻymoq }} поставить оценку; {{tarjmisoli|narx qoʻymoq }} назначить цену; {{tarjmisoli|diagnoz qoʻymoq }} определить (ставить) диагноз;&lt;br /&gt;
'''14 '''{{izoh|перен}}. [[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solib qoʻymoq }} ввергнуть в тяжёлое положение;&lt;br /&gt;
'''15 '''{{izoh|разг}}. [[дать]], [[стукнуть]], [[хлестать]]; {{tarjmisoli|tarsaki qoʻymoq }} дать пощёчину;&lt;br /&gt;
'''16 '''{{izoh|перен}}. [[ставить]]; [[показывать]], [[демонстрировать]]; {{tarjmisoli|pyesani sahnaga qoʻymoq }} ставить пьесу на сцене; {{tarjmisoli|kino qoʻymoq }} демонстрировать кинофильм;&lt;br /&gt;
'''17 '''{{izoh|перен}}. [[ставить]], [[считать]]; {{tarjmisoli|yuqori qoʻymoq }} высоко ставить;&lt;br /&gt;
'''18 '''[[ставить]], [[выдвигать]]; {{tarjmisoli|masala qoʻymoq }} поставить вопрос;&lt;br /&gt;
'''19 '''[[красить]]; {{tarjmisoli|qoshiga oʻsma qoʻymoq }} красить брови усьмой ({{izoh|см}}. '''[[oʻsma]] I'''); {{tarjmisoli|upa qoʻymoq }} мазаться пудрой, пудриться;&lt;br /&gt;
'''20 '''{{izoh|в сочетании с именами существительными образует сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|ixlos qoʻymoq }} благоговеть; {{tarjmisoli|yoʻl qoʻymoq }} допускать позволить, попустительствовать; {{tarjmisoli|mehr qoʻymoq }} полюбить; '''[[ot]] '''({{izoh|или '''}}[[nom]]''') {{tarjmisoli|qoʻymoq }} дать имя, назвать; именовать; {{tarjmisoli|ot qoʻymoq }} пускать коня вскачь; {{tarjmisoli|sarlavha qoʻymoq }} озаглавить ({{izoh|статью, книгу}}); {{tarjmisoli|oʻt qoʻymoq }} разжигать; поджигать; {{tarjmisoli|qadam qoʻymoq }} шагать, ступить; вступать; '''oʻgʻlim sakkizga '''({{izoh|или '''}}sakkiz yoshga''') '''qadam qoʻydi '''моему сыну пошёл восьмой год; {{tarjmisoli|yoʻlda qoʻymoq }} опережать, оставлять позади ({{izoh|в каком-л. деле}}); обставлять; перещеголять; '''har nav taom tayyorlashda har qanday mohir oshpazni yoʻlda qoʻyadi '''в приготовлении любых блюд он любого искусного повара оставит позади; {{tarjmisoli|ishdan qoʻymoq }} отрывать от работы; помешать работе; {{tarjmisoli|yoʻldan qoʻymoq }} остановить ({{izoh|кого-л}}.) по дороге, помешать продолжать путь;&lt;br /&gt;
'''21 '''{{izoh|в сочетании с деепр на '''}}-(i)b '''{{izoh|или '''}}-a/-y '''({{izoh|в отриц. ф}}.) {{izoh|выступает в роли вспомогательного глагола и выражает законченность, завершённость действия}}; '''aytmasangiz aytmay qoʻya qoping '''не хотите сказать, ну и не говорите; '''aytib berib qoʻya qol '''расскажи же, ну расскажи; '''bormay qoʻymaydi '''он обязательно пойдёт; {{tarjmisoli|yozib qoʻymoq }} написать; '''u iljayib qoʻydi '''он улыбнулся; '''Bu uchrashuvni Saidiy shuncha kutmagan ediki; oʻzining koʻziga ham ishonmay qoʻydi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Саиди настолько не ожидал этой встречи, что не поверил собственным глазам; '''Mendan hech kim xabar olmay qoʻydi''' (Ѓ. Ѓулом, «Т. мурда») Все перестали обо мне справляться; Все перестали меня навещать; {{tarjmisoli|eshikka chiqarib qoʻymoq }} выставить за дверь; '''u ishga chiqmay qoʻydi '''он перестал выходить на работу; '''u, xuddi bir ayb ish qilib qoʻyganday, hech kimning yuziga qaramasdi '''он ни на кого не поднимал глаз, словно совершил что-то предосудительное; '''Yoqubjon miyigʻida kulib qoʻydi '''Якубджан усмехнулся в усы; '''* [[olasiz-qoʻyasiz]] '''[[возьмёте]], [[получите]] ([[и]] [[всё]]!); '''[[kuladi-qoʻyadi]] '''[[он]] [[смеется]] [[и]] [[только]]; [[он]] [[только]] [[и]] [[знает]] [[смеяться]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>bsdh3v3sc7vbtxcwh85v5bi5e9egj3a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>tatar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51123</id>
    <revision>
      <id>639474</id>
      <parentid>591063</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T16:29:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>639474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="988" sha1="0d8bwm6h282ii8m85n32njahnnkq44z" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''ta-tar'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Tatariston Respublikasi asosiy aholisini tashkil etuvchi xalqning nomi. {{misol|{{ajrat|Tatar}} xalqi. {{ajrat|Tatar}} millati.}}

2 Shu xalq, millatga oid, tegishli, mansub. {{misol|{{ajrat|Tatar}} tili. {{ajrat|Tatar}} yigit.}} {{misol|-Bo‘ldi, bor indi palatangga, - dedi {{ajrat|tatar}} xotin. |[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|U {{ajrat|tatar}} artistkani tanib qolgan edi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|..Abdulla Oʻrazayev {{ajrat|tatar}} adabiy muhitiga yaqitshshadi.|[[w:X. Yodgorov|X. Yodgorov]]|Hayot toʻlqinlari}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТАТАР}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tatar'''&lt;br /&gt;
[[татарин]]; // [[татарский]]; {{tarjmisoli|tatar tili }} татарский язык.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>0d8bwm6h282ii8m85n32njahnnkq44z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>yalamoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59544</id>
    <revision>
      <id>639475</id>
      <parentid>632787</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T16:46:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>639475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5094" sha1="98ki8sl7ac14vhpqhufhprenuexofo0" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''ya-la-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|YALA- 'biror narsani til vositasida ogʻizga ol-’. Tabib kosadan barmotiga biroz ilashtirib ya l a d i va darrov tuflab tashladi (Abdulla Qodiriy). Bu soʻz qadimgi turkiy tildagi ’til vositasida ogʻizga ol-’ maʼnosini anglatgan yal- feʼlidan kuchaytirish maʼ-nosini ifodalovchi -a qoʻshimchasi bilan qosil qilingan (ЭСТЯ, IV, 88); oʻzbek tilida a unlilari ä unlilariga almashgan: yal- + a &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; yala- &amp;gt;&amp;nbsp;yälä-.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Yeyish yoki mazasini totish maqsadida biror narsaga tilini tegizmoq; til vositasida ogʻizga olmoq. {{misol|Asal {{ajrat|yala}}moq.}}

:Bol ushlagan barmogʻini yalaydi. Maqol. n {{misol|Tabib kosadan barmogʻiga bir oz ilashtirib {{ajrat|yala}}di va darrov tuflab tashladi: -Zahar ichibdi!|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Lagan boʻshagach, Ioʻlchi qoʻlini tortdi. Qambar la-ganga barmoqlarini ishqab {{ajrat|yala}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Kamolxonov.. qoshiqdagi yuqni {{ajrat|yala}}b, uzoq tamini oldi — haqiqatan qatiqqa oʻxshaydi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ikki yorti — bir butun}}.

2 Tozalash, hoʻllash va sh.k. maqsadda tilini surtmoq. {{misol|Yangi boʻshangan sovliq qoʻzisi-ni {{ajrat|yala}}rdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. {{misol|Nihoyat, gapira-gapira qaqragan lablarini tili bilan {{ajrat|yala}}b, Lutfiniso jim boʻldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

'''3 '''{{koʻchma|uz}} Tegib, urilib taʼsir qilmoq (shamol, sovuq, issiq va shu kabilar haqida). {{misol|Havo bulut. Izgʻirin bet {{ajrat|yala}}ydi.|[[w:Shuxrat|Shuxrat]]|Shi-nelli yillar}}. {{misol|Yuzni, koʻzni, badanni issiq shamol {{ajrat|yala}}ydi.|[[w:Y. Muqimov|Y. Muqimov]]|Sharofat}}. {{misol|Poda ketidan yuraverib, oftob {{ajrat|yala}}gan bugʻdoyrang yuzlari bir oz toʻlishganday..|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}.

4 Oʻz yoʻnalishida narsaning sirt qis-mini uzib, yulqib ketmoq (shamol, suv va shu kabilar haqida). {{misol|Poyariqning yoqasidagi kar-talarni sel sal qi{{ajrat|yala}}b {{ajrat|yala}}b ketibdi, xolos. |[[w:I. Mirzayev|I. Mirzayev]]|Toʻyboshilar}}. {{misol|Shamol qumlarni uchirib, tepaliklarni {{ajrat|yala}}b ketgan..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Chap tirsagi achishib ogʻri-di: oʻq {{ajrat|yala}}b ketgan boʻlishi mumkin.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Toshkentliklar}}.

:Yogʻ ''(yoki'' moy) tushsa ''(yoki'' tomsa) yalagun-day ''q.'' yogʻ. Ilonning yogʻini yalagan ''q.'' yogʻ. Oyogʻini ''(yoki'' tovonini) yalamoq Biror shaxsga la-ganbardorlik qilmoq. {{misol|Oʻzidan kuchli kimsa-ning tovonini {{ajrat|yala}}b, oʻzidan ojiz bechorani xoʻrlash, riyokorlik..|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЯЛАМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|dlg=[[һалаа]]
|sah = [[салаа]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''yalamoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[лизать]], [[облизывать]]; '''mushuk bolasini yaladi '''кошка облизала котёнка; {{tarjmisoli|asal yalamoq }} лизать мёд; '''bol ushlagan barmogʻini yalaydi '''{{izoh|посл}}. державший мёд облизывает пальцы;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен}}. [[лизать]], [[задевать]], [[затрагивать]]; {{tarjmisoli|daryo qirgʻoqni yalamoqda }} река лижет (облизывает) берега; '''Havo bulut. Izgʻirin bet yalaydi '''(Шућрат, «Шинелли йиллар») Небо в облаках. Морозный ветер лижет щёки; '''Poyarigʻining yoqasidagi kartalarni sel sal qiyalab yalab ketibdi, xolos '''(И. Мирзаев, «Тўйбошилар») Ливень только краем задел карты (поля) на окраине Пайарыка; '''* ilonning yogʻini yalagan '''(по)лизавший сало змеи ({{izoh|об очень хитром, коварном человеке}}); '''Mirzakarimboy ilonning yogʻini yalagan odam edi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Мирзакаримбай был очень хитрым, коварным человеком; {{tarjmisoli|tovonini yalamoq }} ({{izoh|букв}}. лизать кому-либо пятки) угодничать, подхалимничать; '''Uning oʻz gapiga koʻra u oʻttiz yil Madrasa tuprogʻini yalab yotgan peshqadam bir mulla '''(Айний, «Жаллодлар») По его словам, он передовой и образованный мулла, который тридцать лет находился в медресе; '''koʻchalar yogʻ tushsa yalagundek toza '''улицы чисты, улицы блестят как зеркало; '''xurmachaning tagini yalaganmiding? '''{{izoh|шутл}}. ты что, лизал(а) дно крынки? (говорится жениху {{izoh|или }}невесте, когда в день свадьбы идёт дождь {{izoh|или }}снег).&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>98ki8sl7ac14vhpqhufhprenuexofo0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>һалаа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162743</id>
    <revision>
      <id>639476</id>
      <timestamp>2026-06-20T16:46:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-dlg-}} [[yalamoq]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>639476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="650f9x7qfh5kofy4rmuj38ixvguhq4d" xml:space="preserve">{{-dlg-}}
[[yalamoq]].</text>
      <sha1>650f9x7qfh5kofy4rmuj38ixvguhq4d</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>