Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.8 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 1732 639537 638356 2026-06-25T03:19:56Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tillar */ 639537 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''uy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|UY ’yashashga, ishlashga xizmat qiladigan qurilma’, ’bino’, ’xona'. Bu voqea oʻrtogʻimning u y i d a sodir boʻlgan edi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot öy tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 513), oʻsha davrlardayoq üy tarzida ham talaffuz qilin-gan (ДС, 513), oʻzbek tilida ü unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: öy &gt;&nbsp;üy &gt;&nbsp;uy.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Yashash uchun yoki turli tashkilot, muassasa va shu kabilar joylashishi uchun moʻljallangan bino. {{misol|Uch xonali {{ajrat|uy}}.}} {{misol|Besh qavatli {{ajrat|uy}}.}} {{misol|Baʼzan koʻrinar koʻzga Shohona {{ajrat|uy}}lar koʻrkam.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} {{misol|Faqat kanal emas, balki toʻgʻonlar, shlyuzlar, temir-beton {{ajrat|uy}}lar ham bir yoʻla va birdaniga qurilayotganga oʻxshaydi.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} #Yashash uchun moʻljallangan bino ichidagi har bir xona. {{misol|Bu bino uch {{ajrat|uy}} va bir ayvondan iborat.}} {{misol|Yorugʻ {{ajrat|uy}}.}} {{misol|Keng {{ajrat|uy}}.}} {{misol|Uylarda, ayvonlarda xotinlar koʻp edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ochiq eshikdan esgan shamol {{ajrat|uy}} ichida Sabogulning sochlarini toʻzgʻitdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} #Biror ijtimoiy talabni qondirishga qaratilgan muassasa. {{misol|Mehribonlik {{ajrat|uy}}i.}} {{misol|Dam olish {{ajrat|uy}}i.}} {{misol|Madaniyat {{ajrat|uy}}i.}} {{misol|Quyoshning aksida koʻrinar yaqqol Maʼrifat {{ajrat|uy}}iga tashlangan qadam.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} #Biror oila yoki xonadon oʻrnashgan bino va shu binoga taalluqli yer; hovli. {{misol|Qizlik {{ajrat|uy}}ga qirq ot boylanar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Uy}}lar, koʻchalar qulf urib gullagan daraxtlar orasiga shoʻngʻigan.|[[w:Guldasta|Guldasta]]}} {{misol|Bogʻkoʻcha tamom boʻlganidan keyin brigadirning {{ajrat|uy}}idan oʻtishga toʻgʻri keladi.|[[w:Oʻ. Usmonov|Oʻ. Usmonov]]|Sirli sohil}} #Oila; xonadon. {{misol|Qirq{{ajrat|uy}} quda boʻlsa, qirq yil qirgʻin boʻlmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Yomon arava yoʻl buzar, Yomon kishi {{ajrat|uy}} buzar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Farzand - {{ajrat|uy}} obodligi, Kelajak niholidir!|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}} {{misol|{{ajrat|Uy}}dagilar mening havoyiroq boʻlib qolganimni bilishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Uy ichi''' - oila aʼzolari. {{misol|[Xolisxon:] {{ajrat|Uy}} ichlarimiz qalay, barisi tirikmi?|[[w:Hamza|Hamza]]|Paranji sirlari}}<br/>'''Uyi buzilmoq''' - er-xotinning ajralganligi, oilasi barbod boʻlganligini bildiradi.<br/>'''Uyi kuymoq''' - xonavayron boʻlmoq. {{misol|..unda mening {{ajrat|uy}}im kuyadi-ku, axir.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} === Sinonimlari === kulba, chayla, qasr, koshona, boshpana, panohgoʻy === Antonimlari === {{OʻTIL|УЙ}} == Tarjimalari == === Maʼnosi === # Turar joy — yashash maskani, boshpana joy, uy-joy binolari. Oila istiqomat qiladigan uy, oilaning maishiy hayoti oʻtadigan muhit. T.j. ibtidoiy davrlardayoq taom tayyorlash, libos kiyish qatorida paydo boʻlgan. T.j.lar meʼmorliqsa eng koʻp tarqalgan inshoot turi boʻlib, boshqa turdagi inshootlarning shakllanishi va rivojlanishini koʻp jihatdan belgilab bergan. {{uz-ism}} === Tillar === * {{cs}}: [[dům]] * {{de}}: [[Haus]] * {{en}}: [[house]] * {{it}}: [[casa]] * {{is}}: [[hús]] *{{krc}}: [[юй]] * {{hu}}: [[ház]] * {{nl}}: [[huis]] * {{pl}}: [[dom]] * {{pt}}: [[casa]] * {{tr}}: [[ev]] * {{kjh}}: [[иб]] * {{klj}}: [[häv]] * {{sah}}: [[сурт]], [[дьиэ]] * {{cv}}: [[ҫурт]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''uy'''<br /> '''1 '''[[дом]], [[жилище]], [[жильё]]; [[квартира]]; // [[домашний]], [[жилищный]]; [[квартирный]]; {{tarjmisoli|muyilishdagi uy }} угловой дом; {{tarjmisoli|gʻishtin uy }} кирпичный дом; {{tarjmisoli|uy ishi }} домашняя работа; {{tarjmisoli|uy vazifasi }} ({{izoh|или '''}}[[topshirigʻi]]''') [[домашнее]] [[задание]]; {{tarjmisoli|uydagi gap koʻchaga }} ({{izoh|или '''}}[[bozorga]]''') '''toʻgʻri kelmas '''{{izoh|посл}}. домашняя прикидка для улицы ({{izoh|или }}для базара) не годится; {{tarjmisoli|uy quyoni }} кролик; {{tarjmisoli|uy hayvonlari }} домашние животные; {{tarjmisoli|hozir uy-uylaringga marsh! }} сейчас все марш по домам!; {{tarjmisoli|uyda ishlamoq }} работать дома, работать на дому; {{tarjmisoli|uy-joy }} 1) жилище, жильё; квартира; дом; 2) жилищный; {{tarjmisoli|uy-joy fondi }} жилищный фонд; {{tarjmisoli|uy-joy qilmoq }} 1) устраивать (себе) жилище, жильё; 2) {{izoh|перен}}. обзаводиться семьей; {{tarjmisoli|uy-roʻzgʻor ishlari }} домашняя работа, работа по хозяйству; {{tarjmisoli|uy-ruzgʻor egasi }} хозяин дома, домохозяин; {{tarjmisoli|uy-roʻzgʻorli boʻlmoq }} обзаводиться семьей, домом, хозяйством; {{tarjmisoli|uyma-uy yurmoq }} ходить по домам;<br /> '''2 '''[[комната]]; [[помещение]]; {{tarjmisoli|yorugʻ uy}} светлая комната; светлое помещение; {{tarjmisoli|polli uy }} комната с деревянным полом; {{tarjmisoli|uy ichi }} 1) внутренность комнаты; помещения: 2) {{izoh|перен}}. семья, семейство;<br /> '''3 '''{{izoh|перен}}. [[дом]] ({{izoh|культурно-бытовое учреждение}}); {{tarjmisoli|bolalar uyi }} детский дом, детдом; {{tarjmisoli|bolalarni badiiy tarbiyalash uyi }} дом художественного воспитания детей; {{tarjmisoli|dam olish uyi }} дом отдыха; {{tarjmisoli|madaniyat uyi }} дом культуры; {{tarjmisoli|pionerlar uyi }} дом пионеров;<br /> '''4 '''[[семья]], [[семейство]]; [[хозяйство]]; [[дом]] [[с]] [[надворными]] [[постройками]]; {{tarjmisoli|uy ichi }} члены семейства; '''yomon arava yoʻl buzar, yomon kishi uy buzar '''{{izoh|посл}}. плохая телега портит дорогу, плохой человек рушит семью; '''qizlik uyiga qirq ot boylogʻliq '''{{izoh|посл}}. у дома девушки ({{izoh|невесты}}) привязано сорок коней ({{izoh|принадлежащих сватам}}).<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada koʻchma maʼnodagi soʻzlar]] [[Turkum:Oʻzbekchada soʻzlashuv tilidagi soʻzlar]] a7n37uvghzcim7bcqpjmnltg814hw1u 0 9698 639514 624945 2026-06-24T15:38:19Z Yokubjon Juraev 8265 639514 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ruh''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Arab tili|arab.]]'' – jon, hayot, koʻngil; arvoh; == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1. {{din.|uz}} Kishi hayotligida u bilan birga, vafotidan keyin esa tanadan chiqib, abadiy qoladigan koʻzga koʻrinmas narsa, kuch; arvoh. {{misol|{{ajrat|Ruh}} tanadan chiqqach, tana oʻladi.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush".]]}} {{misol|Xozir uning {{ajrat|ruh}}i, Sidqiyning arvohi Madina orqasidan ergashib ketayotganday koʻrinardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Chodrali ayol.}} {{misol|Xayolan uning {{ajrat|ruh}}iga sigʻinadi, undan madad istaydi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik.}} :'''Ruhi pok''' Toza, pokiza nom, xotira. {{misol|Shu kuni doshqozonda osh damlanib, oʻtgan ulugʻ ajdodlarimiz {{ajrat|ruh}}i pokiga duoyi fotihalar qilindi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan.]]}} :'''Ruhi ravon''' Harakatdagi, yurib turgan qon, jon. {{misol|Tuygʻularim tugʻyonidan bexabarsan, Tegma bir dam, goʻzal, {{ajrat|ruh}}i ravonimga. |[[w:T. Toʻla|T. Toʻla]]|Asarlar.}} 2. Kishining ichki holatini, psixik kechinmalarini, his-tuygʻularini aks ettiruvchi kayfiyati. {{misol|Koʻtarinki {{ajrat|ruh}}. Uning {{ajrat|ruh}}i koʻtarildi.}} {{misol|Ertalabki sof havo uning {{ajrat|ruh}}ini yengillatib yubordi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Yonar daryo.}} {{misol|Umidning ularnikida mehmon boʻlganini eshitgan Hafiza birdan {{ajrat|ruh}}i koʻtarilib, xursand boʻlib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid.}} {{misol|Qutidor hali ham Otabekning {{ajrat|ruh}}iga tushuna olmagan edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar.}} {{misol|[Yoʻlchining] Koʻksi goh yupantiruvchi kechinmalar bilan, goh butun {{ajrat|ruh}}iga singgan totli hasrat bilan toʻla edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar.}} 3. Kishining ichki dunyosini, maʼnaviy qiyofasini, oʻy-fikrlarini, maslak va maqsadlarini aks ettiruvchi kayfiyati. {{misol|Milliy ruh}} {{misol|Saida Zunnunovaning ijodi ham boshdan-oyoq mana shunday iftixor {{ajrat|ruh}}i bilan sugʻorilgandir.|[[w:Gazetadan|Gazetadan.]]}}{{misol|Bolalarni Vatanga muhabbat {{ajrat|ruh}}ida tarbiyalaydigan oʻyingohlar kerak.|[[w:"Saodat"|"Saodat".]]}} {{misol|[Hoji] Majlisning Niyoz qushbegi {{ajrat|ruh}}ida borganligini yaxshi sezdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar.}} {{misol|Basila Nazarovna bu qizning {{ajrat|ruh}}ida boʻysunuvchanlik emas, isyonkorlik borligini koʻrib, tutaqib ketdi. . |[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol.}} 4. Kibr-havo, dimogʻ. {{misol|Manmanlik {{ajrat|ruh}}i. Kattalik {{ajrat|ruh}}i.}} 5. Kishining umumiy kayfiyati, kayf-ahvoli. {{misol|{{ajrat|Ruh}}i soʻlgʻinning ishi soʻlgʻin, {{ajrat|Ruh}}i tetikning ishi tetik.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. vn {{misol|Shu kuni Gavhar lanj boʻlib uygʻondi. Uning {{ajrat|ruh}}i tu-shib ketgan, nimadan xafaligini oʻzi ham bilmas, lekin hech ishga qoʻli bormasdi. Oʻ. |[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Rustam qorongʻi tushib qolgan qishloq koʻchasidan {{ajrat|ruh}}i choʻkkan ahvolda yurib borarkan, hadeb shu sa-volni takrorlardi: -Nega oladi? Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Oʻjar {{ajrat|ruh}}im, jangari {{ajrat|ruh}}im, Bir zumgina oʻyga tolsang-chi.|[[w:A. Sher|A. Sher]]|Qadimgi kuy}}. :Ruhi yengil tortmoq ''(yoki'' yengillashmoq) '''1''') sogʻayib, tuzalib yoki hordiq olib, oʻzi-ni yengil, durust his qilmoq. {{misol|Bugungi oso-yishta uyqu Poʻlatjonga ancha quvvat kir-gizdi, oʻzini tetik, {{ajrat|ruh}}ini enewi seza bosh-ladi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Sadagʻang boʻlay, komandir}}. {{misol|At-rofga suqlanib qararkan, koʻngli nimadandir shodlanib, {{ajrat|ruh}}i yengillashdi.}} "Yoshlik"; '''2''') ishi yengillashib, oʻnglanib, xotiri jam, kayfi chogʻ boʻlmoq. {{misol|Samandarning {{ajrat|ruh}}i ancha yengil tortdi, yana chorboqqa oʻtdi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}. {{misol|Sergey Petrovich uning koʻng-lini koʻtarib hazillashar, u yerdan Adolat-ning{{ajrat|ruh}}i yengil chiqardi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}. Ruhi tetik Kayfiyati yaxshi, dimogʻi chogʻ, xursand. {{misol|Uch kundan beri Alimardon shod, {{ajrat|ruh}}i tetik edi. Butunlay sogʻayib qoldi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Bunaqa obroʻ kimning tushiga kiribdi deysiz. {{ajrat|Ruh}}im tetik, bir gapirib, oʻn kulaman.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Say-lanma}}. '''6''' Aʼlo kayfiyat; bardamlik, tetiklik; huzur, zavq. {{misol|Otabek sunbul isli sochlardan {{ajrat|ruh}} olar, Kumush goʻyo uning bagʻriga singib ketgan edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. '''7 '''{{koʻchma|uz}} Jonlilik, fayz. {{misol|Navoiy uy ichiga kirishi bilan majlisga {{ajrat|ruh}} kirdi.|[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ajdodlarimiz qissasi}}. {{misol|Oʻyin qizib borar edi, uyning daricha, eshiklari beklanib, tokchalarga sham yoqilgandan soʻng, bazmning {{ajrat|ruh}}i yana oshdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. '''8''' Ortiqzavq; pafos. {{misol|[Sultonmurod] Doʻs-tining sheʼrlarida boʻlgan nuqsonlarini yedi-rib ketish uchun koʻproq zavq va {{ajrat|ruh}} bilan oʻqishga tirishdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. 9 Ish-harakat, voqea-hodisa va shu kabilarning borishidagi, yoʻnalishidagi xarakterli xususiyat. {{misol|Zamon {{ajrat|ruh}}i.}} n {{misol|-Inshoollo, uty yi-git mirzaboshi boʻlar! — dedi Safar boʻzchi suhbatning {{ajrat|ruh}}ini bilmagan holda.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|Yaxshi asar yaratish uchun avvalo zamon {{ajrat|ruh}}ini tushunmoq kerak. |[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Javohirlar sandigʻi}}. {{misol|Izlanish va ijodkorlik {{ajrat|ruh}}i laboratoriya muhitini belgilaydi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. {{misol|Adabiyot hamisha nav-qiron kuchlardan quvvat oladi, ular hisobiga boyib, yangicha {{ajrat|ruh}} va yoʻnalishlar kasb etadi. |[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 10 Maslak, taʼlimot, hujjat va shu kabilarning asosiy mohiyati, ular negizidagi bel-gilovchi gʻoya. {{misol|Qonunning {{ajrat|ruh}}i. Konstitutsiya-ning {{ajrat|ruh}}i.}} :Ruhi tushmoq ''yoki'' ruhini tushirmoq Ru- hiy tushkunlikka berilmoq; hafsalasi pir boʻlmoq, kayfiyati yomonlashmoq. {{misol|Birovga ay-tib, tushuntirib boʻlmaydigan hasrat uyqu-ni, darmonni qochirib, {{ajrat|ruh}}ini tushirib, bir holatga keltiradi odamni.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Tugʻi-lish}}. 26—Oʻzbek tilining izoxdi lugʻati{{clear}} '''11 '''''fls.'' Maʼnaviy-ruhiy, nomoddiy ib-tidoni ifodalovchi falsafiy tushuncha; ong-lilik va ongsizlik birligini ifodalovchi falsafiy kategoriya. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|РУҲ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[тин]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>ruh I<br /> 1 </b>[[дух]], [[настроение]], [[психика]]; {{tarjmisoli|ruh koʻtarinkiligi }} душевный подъём, подъём духа, настроения; {{tarjmisoli|jangovar ruh }} боевой дух; {{tarjmisoli|baland ruh }} воодушевление, приподнятое настроение; {{tarjmisoli|baland ruh bilan }} вдохновенно, одухотворенно; с воодушевлением; с подъёмом; {{tarjmisoli|uning ruhi baland }} он воодушевлён; у него приподнятое настроение; {{tarjmisoli|ruhi koʻtarildi }} воодушевился; ободрился; воспрянул духом; {{tarjmisoli|ruhini koʻtarmoq }} воодушевлять; поднимать дух, настроение; ободрять; {{tarjmisoli|ruhi tushib ketdi }} он пал духом; {{tarjmisoli|ruhida }} в духе ({{izoh|кого-чего-л}}.); {{tarjmisoli|yoshlarni sovet vatanparvarligi ruhida tarbiyalamoq }} воспитывать молодёжь в духе советского патриотизма; {{tarjmisoli|ruhi bilan sugʻorilgan }} 1) проникнутый духом ({{izoh|чего-л}}.); 2) воспитанный в духе ({{izoh|чего-л}}.); {{tarjmisoli|ruhi soʻlgʻinning ishi soʻlgʻin, ruhi tetikning ishi tetik }} {{izoh|посл}}. у кого дух низок, у того и дела плохи, у кого дух высок, у того и дела хороши; {{tarjmisoli|zamon ruhi }} дух эпохи; {{tarjmisoli|majlisga ruh kirdi }} собрание оживилось; {{tarjmisoli|manmanlik ruhi }} дух зазнайства;<br /> '''2 '''[[физическое]] {{izoh|или }}[[душевное]] [[состояние]]; [[состояние]] [[здоровья]]; {{tarjmisoli|ruhim yengil tortdi }} мне стало легче, я чувствую себя лучше;<br /> '''3 '''{{izoh|филос., рел}}. [[дух]]; [[душа]].<br /> <br /> <b>ruh II<br /> </b>[[цинк]]; // [[цинковый]]; {{tarjmisoli|ruh poroshogi }} цинковый порошок; {{tarjmisoli|ruh yugurtirmoq}} цинковать, оцинковывать; {{tarjmisoli|* ruh samovar }} {{izoh|разг}}. никелированный самовар.<br /> }} {{-tr-}} '''ruh''' :[[jon]], ruh djgi8ltp8rbqz7ydtxqfddi27mker85 0 12483 639529 634425 2026-06-24T15:58:00Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639529 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''so-at''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''a.'' سَاعَة — aniq bir vaqt, lahza; 60 daqiqali vaqt == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Sutkaning yigirma toʻrtdan bir ulushiga teng vaqt va shu muddatni koʻrsatuvchi vaqt oʻlchovi. {{misol|Bir {{ajrat|soat}} — oltmish minut. Oradan uch {{ajrat|soat}} oʻtdi.}} {{misol|Otabek Margʻilonga har nimadir bir {{ajrat|soat}} ilgariroq yetish uchun oshiqar edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Ellik qadamcha yoʻlni, nazarimda, bir {{ajrat|soat}}da bosganday boʻldim.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #Tush paytidan yoki yarim kechadan boshlab shu oʻlchovda hisoblanadigan vaqt oraligʻi; payt. {{misol|Qutidor, odatiga qarshi, bozordan kunduz {{ajrat|soat}} uchlarda qaytib keldi-da, Otabekni soʻradi..|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Majlis ponna-poca {{ajrat|soat}} birda boshlandi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|[Hasanali] Uxlamay kutib oʻtirdi. Ammo [Otabek] tungi {{ajrat|soat}} oʻn bir boʻlsa ham kelmas, oʻn ikkida ham daraksiz edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Solih ish vaqti tugashiga ikki {{ajrat|soat}} qolganda narsalarini yigʻishtirdi.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobondagi uch uchrashuv}}. #Vaqtni sutka davomida shu oʻlchovda oʻlchaydigan asbob. {{misol|Oltin {{ajrat|soat}}. Choʻntak {{ajrat|soat}}. Devor(iy) {{ajrat|soat}}. yaya Charm kamzulli yigit yon choʻntagidan zanjirli {{ajrat|soat}}ini oldi, qopqogʻini qirs etkizib ochdi. S.|[[w:Siyoyev|Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Vrach Mamlakatning tomir urishini {{ajrat|soat}}iga qarab oʻlchadi. Oʻ.|[[w:Usmonov|Usmonov]]|Sirli sohil}} #Oʻquv mashgʻuloti uchun belgilangan 40 minutli yoki 45 minutli vaqt, dars. {{misol|Oʻzbek tili uchun haftada toʻrt {{ajrat|soat}} ajratilgan.}} {{misol|Bir oʻquvchining bir {{ajrat|soat}} dars qoldirishi hamuning bilimiga taʼsir qiladi.|Gazetadan||}} #Umuman, vaqt, fursat, payt, on. {{misol|Tole {{ajrat|soat}}ini kutmoqdan oʻzga ilojimiz yoʻq [dedi podshoh Navoiyga].|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. {{misol|Bu kungi kech Otabek bilan Homidning qaysi birlarining soʻng {{ajrat|soat}}lari yetganligi shu qorongʻi tun kabi qorongʻi edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Meʼmor boʻlsa ikki shogirdning sap quyushqondan chiqib, taltayishayotganidan ensasi qotib kelardi: koni shundok yaxshi {{ajrat|soat}}larda uning yonida oʻgʻli Nizomiddin ham boʻlsa!|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} #Maʼlum maqsad uchun belgilangan, xos vaqt. {{misol|Qabul {{ajrat|soat}}lari. Ish {{ajrat|soat}}i. yaya Urdaga aloqasi boʻlmagan kishilar boqqa kirolmaslar, fakat haftada bir kun koʻngil ochish {{ajrat|soat}}larida, baʼzi mustasno zotlar uchun bogʻning yoʻli ochiq boʻlar edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} #Soat (erkaklar ismi). === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОАТ}} == Tarjimalari == '''soat''' {{Tarjimalar |bs = [[sat]] |krc=[[сагъат]] |kjh= [[сағат]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''soat'''<br /> '''1 '''[[час]], [[время]]; // [[часовой]]; {{tarjmisoli|soat necha? }} сколько времени?; который час?; {{tarjmisoli|soat besh }} времени пять часов; {{tarjmisoli|ertalab soat beshlarda }} утром часов в пять, приблизительно в пять часов утра; {{tarjmisoli|bugun besh soat ishladim }} сегодня я работал пять часов; {{tarjmisoli|belgilangan soatda }} в назначенный час, в назначенное время; {{tarjmisoli|ertalab soat yettida }} в семь часов утра; {{tarjmisoli|kech soat yettida }} в семь часов вечера; {{tarjmisoli|soat strelkasi }} часовая стрелка; {{tarjmisoli|soat poyaslari }} {{izoh|геогр}}. часовые пояса; {{tarjmisoli|soatma-soat }} час от часу; час за часом; {{tarjmisoli|vaqt-soat }} {{izoh|см}}. <b>[[vaqt]];<br /> 2 </b>[[часы]]; {{tarjmisoli|qoʻl soat }} ручные часы; {{tarjmisoli|choʻntak soat }} карманные часы;<br /> '''3 '''[[урок]], [[час]] ({{izoh|учебный}}); {{tarjmisoli|yettinchi sinfda haftada olti soat oʻzbek tilidan mashgʻulot boʻladi }} в седьмом классе узбекский язык бывает шесть часов в неделю;<br /> '''4''' [[Саат]] ({{izoh|имя собств. мужское, реже женское}}).<br /> }} 7nu8xrb6fgpj5ihwswsb9wcsaa035u0 0 15151 639539 636825 2026-06-25T03:41:42Z Yokubjon Juraev 8265 /* Oʻzbekcha (uz) */ 639539 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = *{{az}}: [[haqqında]] *{{it}}: [[circa]] *{{es}}: [[acerca]] *{{krc}}: [[юсюнден]] *{{sah}}: [[туһунан]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''haqida'''<br /> {{izoh|см}}. '''[[haq]] 7'''.<br /> }} 5lhiiayfbh505japp4cz59msqzlrwbp 0 18809 639534 557756 2026-06-24T21:09:35Z Yokubjon Juraev 8265 639534 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = <!-- ARIQ 1 Sunʼiy ravishda hosil qilingan suv yoʻli, oʻzani va undagi suv. Bir odam ariq qaziydi, koʻp odam suv ichadi. Maqol. Otang mirob boʻlsa ham, ariqni tozalab suv ich. Maqol. Ariqoqsoqol tar. Turkistonda 19-asrda qishloq mirobi. Bukishi [Madamin] qishloqning mirobi boʻlib, koʻpchshshk bu odamni "Ariq oqsoqol" der edi. P. Tursun, Oʻqituvchi. 2 Ekin ekish va sugʻorish uchun ekin maydonida tortilgan maxsus suv yoʻli, joʻyak. Oʻq ariq Ekin maydonida joʻyaklarga suv tarqatish uchun olingan markaziy ariq. --> == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''a-riq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|ARIQ ’kichik oqin suv yoʻli’. Bahorda bu a r i q-l a r g a suv sigʻmay ketadi. Bu ot asli qadimgi tur — kiy tildagi ’oq-’ maʼnosini anglatgan a:r- feʼlidan -(ï)q qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, I, 188); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (Devon, I, 96); oʻzbek tilida a unlisi ä unlisiga almashgan, ï unlisi — ning qattiqlik belgisi yoʻqolgan: a:r- + ïq <nowiki>=</nowiki> a:rïq &gt;&nbsp;arïq &gt;&nbsp;äriq.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === # Sunʼiy ravishda hosil qilingan suv yoʻli, oʻzani va undagi suv. {{misol|Bir odam {{ajrat|ariq }}qaziydi, koʻp odam suv ichadi. |[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Otang mirob boʻlsa ham, {{ajrat|ariq}}nitozalab suv ich. |[[w:Maqol|Maqol]]}}. :Ariqoqsoqol ''tar. ''Turkistonda 19-asrda qishloq mirobi. {{misol|Bukishi [Madamin] qishloqning mirobi boʻlib, koʻpchshshk bu odamni "{{ajrat|Ariq }}oqsoqol" der edi. |[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. # Ekin ekish va sugʻorish uchun ekin maydonida tortilgan maxsus suv yoʻli, joʻyak. :Oʻq ariq Ekin maydonida joʻyaklarga suv tarqatish uchun olingan markaziy ariq. [[Turkum:Oʻzbekchada tarixiy soʻzlar]] {{uz-ism}} === Sinonimlari === [[solma]] === Antonimlari === {{OʻTIL}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[ariq]]</br> 1 </b>[[арык]], [[оросительный]] [[канал]]; [[канава]]; // [[арычный]]; {{tarjmisoli|~ suvi }} арычная вода;</br> <b>2 </b>{{izoh|с.-х. }}[[борозда]]; {{tarjmisoli|~ olmoq }} нарезать борозды.</br> }} g8s4h99ukefx6vyhp3nywp2c1lidwnf 0 18810 639535 626221 2026-06-24T21:09:53Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 639535 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = <!-- ARIQCHA 1 Kichkina ariq, jilgʻa(cha). Sahnga did bilan rang-barang gullar ekilibdi, ariqchada oʻrta barmoqday suv erinchoqlik bilan.. oqib turibdi. M. Ismoiliy, Fargʻona t. o. 2 tex. Turli detallarning ariqsimon oʻyilgan yeri. Porshen halqasining ariqchasi. --> == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''a-riq-cha''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === : # Kichkina ariq, jilgʻa(cha). {{misol|Sahnga did bilan rang-barang gullar ekilibdi, {{ajrat|ariqcha}}daoʻrta barmoqday suv erinchoqlik bilan.. oqib turibdi. |[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. # ''tex. ''Turli detallarning ariqsimon oʻyilgan yeri. {{misol|Porshen halqasining {{ajrat|ariqcha}}si.}} === Sinonimlari === [[solma]] === Antonimlari === {{OʻTIL}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[ariqcha]]</br> </b>[[небольшой]] [[арык]]; [[канавка]].</br> }} mbhd5obzveo6fi4futy4r729c8bcsb6 0 22947 639561 634534 2026-06-25T06:11:55Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639561 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''fa-qir''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Arab tili|arab.]]'' – qambagʻal, muhtoj; [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1. Moddiy jihatdan nochor, kambagʻal, muhtoj. {{misol|Faqir odam.}} {{misol|Amirning oshidan faqirning mushti yaxshi. |[[w:Maqol|Maqol]]|}} {{misol|Birovning mol-dunyosi oshib-toshib yotsa-yu, faqirga koʻz olaytirsa, haqiqat bormi axir, ey falak! |[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm.}} {{misol|Javob ololmadi hech kim ham zotan: Na sulton, na gado, na shoh, na faqir. |[[w:A. Oripov|A. Oripov]]|Yillar armoni.}} 2. {{esk.|uz}} Birinchi shaxs oʻrnida yoki "men", "biz" olmoshlari bilan birlikda ishlatilib, soʻzlovchining kamtarlik qilayotganini ifodalaydi. {{misol|Tabibiy entikdi: Faqiringiz vijdonim buyurgan gapni aytdim. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik.}} {{misol|Faqir u zotning suhbatlaridan bahramand boʻlgan paytlarimni eslasam, yuragim ezilur! |[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar.}} {{misol|Sizdek muhtaram zot taklif etadi-yu, bizdek faqir bosh tortadimi? |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz.}} 3. {{koʻchma|uz}} Nochor, bechora, chorasiz. {{misol|Kichik, xarob, faqir bir uy.}} {{misol|Kampir va yosh bir xotin joʻxori tozalar edi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib.}} {{misol|Faqir yuragim orqamga tortib, peshonamni sovuq ter bosdi. |[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush".]]|}} :'''Bola faqir''' Achinarli, qiyin ahvolga tushgan yosh bola; bechora bola. {{misol|Bola faqirga qiyin boʻldi, — dedi Jonuzoq oqsoqol. — Issiq-sovugʻiga qaraydigani yoʻq. Yolgʻiz. |[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy.}} {{misol|Bola faqirning qilgan mehnatiga hali bu hosilalar ham oz, taqsir! |[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Obid ketmon.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ФАҚИР}} == Tarjimalari == *{{az}}: [[fəqir]] *{{mi}}: [[rawakore]] *{{krc}}: [[пакъыр]] *{{tr}}: [[fakir]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[faqir]]</b></br> <b>1 </b>[[бедный]], [[неимущий]]; // [[нищий]]; [[бедняк]]; {{tarjmisoli|~ odam }} бедный (нуждающийся) человек; {{tarjmisoli|bola ~ }} {{izoh|разг}}. бедный мальчик, бедняга, бедняжка;</br> <b>2 </b>{{izoh|уст. самоуничижительное выражение, употреблявшееся при обращении к старшимили при упоминании о старших в смысле}}: [[я]] [[убогий]]; [[я]] [[презренный]] [[бедняк]]; {{tarjmisoli|~ning kulbasiga tashrif etsalar }} вы бы посетили хижину бедняка ({{izoh|т. е. мою хижину}}); {{tarjmisoli|~u fano }} ({{izoh|прав}}. <b>faqru fano</b>) {{izoh|см}}. <b>[[faqr]]</b>.</br> }} akzizd0aymtmb5ml7jfl575zjxekunq 0 24288 639567 626363 2026-06-25T09:06:36Z Caalipher 9583 /* Maʼnosi */ 639567 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''san-don''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Fors tili|f.]]'' - -temir kunda == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Temirchi, miskar va zargarlarning qizdirilgan metallga ishlov berish (bolgʻalash)da uning ostiga qoʻyadigan asbobi; temir kunda. {{misol|Qudrat yarim vayrona doʻkonda beligacha chuqurga tushib olib, uzun temir qisqichda qisilgan bir yumaloq temir choʻgʻni {{ajrat|sandon}}da bolgʻalamoqda edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|САНДОН}} == Tarjimalari == '''sandon''' === Tillar === *{{en}}: [[anvil]] *{{pt}}: [[bigorna]] *{{tr}}: [[örs]] *{{cs}}: [[kovadlina]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''sandon'''<br /> [[наковальня]].<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] nis32dpdodtx7hqsbd88dug4pz0dm7z 0 24994 639524 635902 2026-06-24T15:51:36Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639524 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bul-dur-gʻun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Oddiy malina, {{q.}} [[xoʻjagʻat]]. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БУЛДУРҒУН}} == Tarjimalari == *{{krc}}: [[наныкъ]] {{OʻTIL}} h46jc12vu402k0v2zrbk52qy7rcc9y6 0 26358 639545 560777 2026-06-25T04:17:51Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639545 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bol-qor''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Rossiya Federatsiyasidagi Kabarda-Bolqoriya Respublikasida yashovchi, turkiy tilda soʻzlashuvchi tub xalqning nomi. 2 Shu xalqqa mansub, tegishli.{{misol| {{ajrat|Bolqor}} yigit. {{ajrat|Bolqor}} tili.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОЛҚОР}} == Tarjimalari == *{{krc}}: [[малкъар]] emknjj7w02x574jxdndz09vv4am0ncx 0 28235 639549 610169 2026-06-25T04:43:07Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639549 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''choʻ-pon''' [[File:Вівці, пастух та пес Ботар.webm|thumb|300x400px]] == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :Yaylovda mayda mol boquvchi kishi. {{misol|Raimboy tayoq olib, {{ajrat|choʻpon}} boʻlmoqchi emish.|[[w:N. Normatov|N. Normatov]]|Ismoil togʻa tarozisi.}} {{misol|[Oshno] hech kimga aytmasdan, tog'dagi cho'pon tanishining o'tobida yashadi. |[[w:M. Do'st|M. Do'st]]|Lolazor.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЧЎПОН}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{krc}}: [[малчы]] *{{tr}}: [[çoban]] {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[choʻpon]]</b></br> [[чабан]], [[пастух]] ({{izoh|пасущий овец}}); {{tarjmisoli|~ koʻp boʻlsa, qoʻylar harom oʻladi }} {{izoh|посл}}. если пастухов много, овцы дохнут; {{izoh|соотв}}. у семи нянек дитя без глаза; {{tarjmisoli|it ~ning qoʻldoshi, yolgʻizlikda yoʻldoshi }} {{izoh|посл}}. собака и помощник, и друг пастуха ({{izoh|букв}}. спутник в одиночестве).</br> }} o9bxomhfqzju7yukrdzdb93ufpglqi8 0 28379 639510 636172 2026-06-24T15:35:04Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639510 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''to-pin-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TOPIN- ¹ sigʻin—¹, 'sajda qil-'. U /Zumrad] .. maʼshuhining ahliga, halb goʻzalligiga, insoniy gʻuru— riga topinadi (Oybek). Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli 'xizmatni bajo keltir-' maʼnosini anglatgan tap- feʼlidan oʻzlik maʼnosini ifodalovchi —(ï)n qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ПДП, 426; Devon, II, 161; DS, 534); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: tap— + ïn <nowiki>=</nowiki> tapïn— &gt;&nbsp;tâpin—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #{{din.|uz}} Sigʻinmoq, choʻqinmoq. {{misol|Olovga {{ajrat|topin}}moq.}} {{misol|Hindistonda hayvon va oʻsimliklarga {{ajrat|topin}}ish haddan tashqari kuchli.|[[w:Z. Akramov|Z. Akramov]]|Hindiston lavhalari}} {{misol|..ular ayol zotini ilohiylashtirar ekan, bir zamonlar uning loydan va yogʻochdan yasalgan shaklini uylari toʻriga qoʻyib, unga {{ajrat|topin}}isharkan.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Shukur Xolmirzayev]]|Qil koʻprik}} #{{koʻchma|uz}} Sajda qilmoq, bosh egmoq. {{misol|Pulga {{ajrat|topin}}moq.}} {{misol|U [Zumrad] oʻzining nafis zavqiga bovar ishqini gapiradi, maʼshuqining aqliga, qalb goʻzalligiga, insoniy gʻururiga {{ajrat|topin}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Ulugʻ yoʻl}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТОПИНМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} ===Tillar=== *{{krc}}: [[табыныргъа]] *{{tr}}: [[tapmak]] {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''topinmoq'''<br /> '''1 '''{{izoh|рел}}. [[поклоняться]];<br /> '''2 '''{{izoh|перен}}. [[преклоняться]], [[пресмыкаться]], [[раболепствовать]] ({{izoh|перед кем-чем-л}}.); [[молиться]] ({{izoh|на кого-что-л}}.);{{tarjmisoli| pulga topinmoq }} молиться на деньги.<br /> }} 7kly7e9rvrvmsk0902mnsoapjmkense 0 29732 639522 578948 2026-06-24T15:48:56Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tillar */ 639522 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ol-mos''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == '''1 '''''t.'' &quot; ''[[w:Arab tili|a.]]'' ^uL&amp;Jf qimmatbaho tosh &lt; ''[[w:Yunon tili|yun.]]'' adamas — buzilmas, mustahkam == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Shaffof, yaltiroq sof ugleroddan iborat oʻta qattiq, qimmatbaho tosh (tarashlab maʼ-lum shaklga keltirilgani "brilliant" deb ataladi). {{misol|{{ajrat|Olmos}} yerda qolmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Ta-biatda mavjud boʻlgan nodir toshlar ichida eng mashhuri {{ajrat|olmos}} hisoblanadi.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. 2 Shunday tosh oʻrnatilgan keskich; ol-mosli keskich. {{misol|{{ajrat|Olmos}} bilan oyna kesmoq.}} 3 Olmosdan yasalgan, olmos bilan beza-tilgan, ziynatlangan. {{misol|{{ajrat|Olmos}} qilich. {{ajrat|Olmos}} zirak.}} '''4 '''{{koʻchma|uz}} Shunday tosh singari oʻtkir, keskir; qimmatli, bebaho. {{misol|Inson aqli — {{ajrat|olmos}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Bu {{ajrat|olmos}} satrlar muallifi buyuk shoir va mutafakkir Pahlavon Mah-mudga qoʻyilgan yodgorlik qadimiy Xorazm ustalari qanday moʻʼjizavor sanʼat obi-dalarini yaratishga qodir boʻlganliklaridan guvohlik berib turibdi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Kusha, sozim, yuragim, sheʼrim, Baxt kitobin qilgil tarona. Zamirida huquk, erk, nomus. Har bir satri {{ajrat|olmos}}, durdona.|[[w:Bay-rati y|Bay-rati y]]}}. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ol-mos''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :II Zaharli, sariq gulli yovvoyi oʻt; olmosoʻt. olmosh ''tlsh.'' Ot, sifat, son oʻrnida qoʻllanadigan soʻz turkumi. {{misol|Kishilik {{ajrat|olmos}}hi. Koʻrsatish {{ajrat|olmos}}hi. Soʻroq {{ajrat|olmos}}hi.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОЛМОС}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} ===Tillar=== *{{krc}}: [[налмаз]] *{{tr}}: [[elmas]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''olmos I'''<br /> '''1 '''[[алмаз]]; // [[алмазный]];<br /> '''2 '''[[инструмент]] [[для]] [[резки]] [[стекла]].<br /> <br /> '''olmos II'''<br /> {{izoh|бот}}. [[лютик]] [[Северцова]].<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] [[Turkum:Oʻzbekchada yunonchadan oʻzlashgan soʻzlar]] 1qqkat0vciyt58axyh8x93ktm4siywf 0 29794 639531 614697 2026-06-24T19:59:35Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tillar */ 639531 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ta-ho-rat''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == [[w:Arab tili|a.]] cjjlj-L — tozalik, poklik, yuvinib toza boʻlganlik; hojatdan soʻng suv bilan tozalanish == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{din.|uz}} Ibodat qilish, namoz oʻqish, qurʼon tilovat qilish oldidan bet, qoʻl, oyoq va b. aʼzolarni yuvish, poklanish, shunday poklangan holat. {{misol|{{ajrat|Tahorat}} qilmoq (olmoq).}} n ''Soʻfi azonni aytdi, garchand ta-horatim boʻlmasa ham, kirib jamoat bilan namoz oʻqidim.'' Gʻ. Gʻulom, Shum bola. {{misol|Eshon aya ichkariga oʻrin solib, obrez oldiga obdastada {{ajrat|tahorat}} suvi qoʻyib, mehmonxonaga chiqdi. S. |[[w:Ahmad|Ahmad]]|Hukm}}. {{misol|Hozir {{ajrat|tahorat}} oldim. Namozi jumanioʻqib olay.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. :Tahorat ushatmoq ''(yoki'' sindirmoq) Yozil-moq, boʻshalmoq; hojatga bormoq. {{misol|Mehmonlar oʻrinlaridan turib, uvushgan oyoqlarini uqa-lab, kerishib, kim qoʻl yuvishga, kim {{ajrat|tahorat}} ushatishga tarqaldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТАҲОРАТ}} == Tarjimalari == ===Ism=== '''tahorat''' ===Tillar=== *{{ar}}: [[التطهير]] *{{az}}: [[təharət]] *{{nl}}: [[reiniging]] *{{os}}: [[авдез]], [[цубур авдез]] *{{krc}}:[[тазаланыу]] *{{tr}}: [[taharet]] *{{ja}}: [[清めること]] (kiyomeru koto) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tahorat'''<br /> {{izoh|рел}}. [[очищение]]; [[ритуальное]] [[омовение]] ({{izoh|перед молитвой и чтением корана}}); {{tarjmisoli|tahorat qilmoq, tahorat olmoq }} совершать омовение, очищаться; {{tarjmisoli|tahorat sindirmoq, tahorat ushatmoq }} ({{izoh|букв}}. нарушить омовение) 1) сделать омовение недействительным; 2) отправлять естественные надобности.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] cvak0djt312q2ivniy9j4yu9g8kfuyo 0 30080 639543 637768 2026-06-25T04:15:40Z Yokubjon Juraev 8265 639543 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''maʼ-no''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{arab.|uz}} — [[mazmun]], [[tushuncha]], [[gʻoya]] == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === # Soʻzning mazmun tomoni, soʻz bilan ifodalangan tushuncha. {{misol|Soʻzning toʻgʻri {{ajrat|maʼno}}si. Soʻzning koʻchma {{ajrat|maʼno}}si.}} {{misol|Men, odatim boʻyicha, soʻzlarning {{ajrat|maʼno}}larini va nomlarning nomlangan narsa bilan munosabatini bilishga qiziqqanimdan: -U qishloqni nega Tezguzar deb ataganlar? — deb soʻradim.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Esdaliklar}}. # {{ayn.|uz}} mazmun. {{misol|Gavhar bu gapdan „qoʻlimdan kelsa, yordamimni ayamayman“ degan {{ajrat|maʼno}}ni uqdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Unsin qoshini chimirib, yalt etib Gulnorga qaradi, lekin soʻnggi jumlaning {{ajrat|maʼno}}sini, nechundir, soʻramadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar.}} # Baʼzi xatti-harakat {{va sh.k.|uz}}dan anglashiladigan narsa; ifoda. {{misol|Xotin uning harakatidan „oʻpich ber“ degan {{ajrat|maʼno}}ni angladi-da: – Shuni toʻgʻri ayta qolsangiz, nima boʻlar ekan! — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Mayiz yemagan xotin}}. {{misol|Uning vajohatidan „nega kelding“, degan {{ajrat|maʼno}} borligini Aziza tushundi. |[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. # Biror narsaning mohiyati, nima ekanligi; mohiyat. {{misol|Samandarov zaharxanda qildi: -Bu qanaqa musobaqa boʻldi? Musobaqaning {{ajrat|maʼno}}sini tushunasanmi oʻzing?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Demak, irsiyatning {{ajrat|maʼno}}si — oqsil sintez qilish qobiliyatining nasldan naslga oʻtishidir.|[[w:Fan va turmush|Fan va turmush]]}}. *'''Bundan maʼno chiqmaydi.''' Bundan foyda, natija chiqmaydi. *'''Maʼno bermoq.''' Tushunmoq, talqin qilmoq. {{misol|Zamiraning dami chiqmay qolganiga Ochil oʻzicha {{ajrat|maʼno}} berdi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}. *'''Maʼnosi yoʻq.''' Foydasi yoʻq. {{misol|...„vodorod“ bilan „kislorod“ni arabchaga tarjima qilib oʻtirishdan {{ajrat|maʼno}} yoʻq.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}. === Sinonimlari === [[anglam]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|МАЪНО}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc = [[магъана]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[maʼno]]</b></br> [[смысл]]; [[значение]]; [[содержание]]; {{tarjmisoli|soʻzning toʻgʻri ~si}} прямое значение слова; {{tarjmisoli|soʻzning koʻchma ~si }} переносное значение слова; {{tarjmisoli|~si yoʻq gap }} бессмысленный разговор; {{tarjmisoli|undan ~ chiqmaydi }} 1) от него ничего путного ожидать не следует; 2) из этого ничего не получится; {{tarjmisoli|~ urgʻusi }} {{izoh|грам}}. логическое ударение; {{tarjmisoli|xatning ~si }} содержание письма; {{tarjmisoli|~ bermoq }} понимать ({{izoh|в каком-л. смысле}}) истолковывать; {{tarjmisoli|~ chiqarmoq }} делать вывод, приходить к выводу.</br> }} cxdi1dqz7fygf2e56f9t4q51clao01f 0 30114 639551 639495 2026-06-25T04:51:00Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639551 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}} :Yuziga solmoq Taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshi-bovvning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzim-ga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib soʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuv-di, endi nega rassomlik qilib yu£ibdi, deb aytadi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. Ut solmoq Qiynamoq, azob bermoq. Qoʻyniga qoʻl solmoq ''q.'' qoʻl. 2 Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}mots. Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq. Tish {{ajrat|sol}}moq.}} 3 Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kel-sangiz-chi!|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}}. 4 Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ov-qatga tuz {{ajrat|sol}}moq. Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq. Samo-varga suv {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Ertalabki nonushta-ga beriladigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi. |[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. 5 Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Feruza}}. 6 Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safarali-ning koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Mu-habbat,}} — ''dedi.'' N. Fozilov, Diydor. {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlar-ningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:"Saodat"|"Saodat"]]}}. {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 7 Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vazi-yat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ish-ni izga {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:"OʻTA"|"OʻTA"]]}}. 8 Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq. Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} '''9''' Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq. Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq. Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi nap toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 10 Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} 11 Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tut-moq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}iboʻqimoq. yat Qizoʻzi-ni oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Sharq yulduzi"|"Sharq yulduzi"]]}}. {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning dar-vozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻti-ribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 12 Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq. Qotsi {{ajrat|sol}}moq. Vino {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymots {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻ-qayga qarab ketdi. S.|[[w:Ahmad|Ahmad]]|Ufq}}. 13 Toʻlov majburiyatini yuklamoq, bel-gilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq. Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 14 Biror kimsa yoki koʻpchilik muhoka-masiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :Bir-biriga solmoq Bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq. :Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokama-siga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Azbat-ta! Umumiy majlis qshyumiz,- oʻrtaga {{ajrat|sol}}a-miz.}} A. Qahhor, Bek; 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.}} H. Gʻulom, Mashʼal; 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kap-sanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chora-kordan tashkil topgan bir kolxoz borligi-ni, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilish-larini eshitgan.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 15 Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltir-moq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Dobil cha-lib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 16 Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} 17 Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xapxauta qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}}. {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}-ganmisiz?|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 18 Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirt-moq {{ajrat|sol}}moq. Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq. sht Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 19 Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq. Koʻy-lakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq. yat Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. 20 Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq. Uy {{ajrat|sol}}moq. sht Hozir birov imorati-ni oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan kol-may deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqna-shuv}}. {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning kuyi kismi baliklarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. 21 Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq. Argʻimchok {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Darvozadan oʻn beil odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 22 Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsa-ki {{ajrat|sol}}moq■ Musht {{ajrat|sol}}moq. Aylantirib {{ajrat|sol}}moq■ Qilich {{ajrat|sol}}moq■ Qulok-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} n {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayamurasanmi, nodon!"|[[w:Yoshlik"|Yoshlik"]]}}. {{misol|Kuching yetmas ekan, nima kilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 23 Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rayem {{ajrat|sol}}moq■}} ™ {{misol|Hozirgi oʻsmir-lar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻprok yaxshi koʻrishadi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 24 Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigit-ning bosh {{ajrat|sol}}gani — oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Ali-mardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini kuyi {{ajrat|sol}}iboʻtirardi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 25 Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, — dedi Kumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. — Ish-ton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. '''26 '''''bot.'' Tugmoq, guldan meva holiga oʻt-moq. {{misol|Qovok beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} m {{misol|Uch tup tar-vuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:"Chal-pak yoqqan kun"|"Chal-pak yoqqan kun"]]}}. 27 Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, maye., {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq, vahima {{ajrat|sol}}moq, gapga {{ajrat|sol}}moq, dam {{ajrat|sol}}moq, dahshat {{ajrat|sol}}moq, dod {{ajrat|sol}}moq, esga {{ajrat|sol}}moq, qorin {{ajrat|sol}}moq, quloq {{ajrat|sol}}moq.}} " {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odam-ning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Normat qoʻshiqka quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 28 =a/=y yoki =(i)b affiksli ravish-dosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Kuziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi — tasalli kor qilmaydi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Nizom-jon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, kiz-ni izlab, yana dalaga karab ketdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 29 =a/=y affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-hara-katning darhol bajarilganligini bildi-radi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Boshiga solmoq Ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. =ga solmoq ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. ''-Oʻzingizni ovsarlikka so-laversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, — dedi nihoyat tergovchi..'' "Yoshlik". {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. =dan olib, =ga solmoq Hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq(koyish, haqorat soʻzlari ha-qida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Opa-singillar}}. Yoʻlga solmoq 1) tartibga chaqir-moq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahallada-gi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq|"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan;|[[w:3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq|3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq]]}}. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmay-san yoʻlingga..|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. Nazar ''(yoki ''razm) solmoq Qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}. Ogʻiz solmoq Kelin-likka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Oʻzini ''u'' yoq-bu yoqqa solmoq 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qil-maslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} iv541tz7tiip42u5qk2nce1ih2j8drk 639552 639551 2026-06-25T04:52:41Z Yokubjon Juraev 8265 639552 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshibovvning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib soʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuv-di, endi nega rassomlik qilib yu£ibdi, deb aytadi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. Ut solmoq Qiynamoq, azob bermoq. Qoʻyniga qoʻl solmoq ''q.'' qoʻl. 2 Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}mots. Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq. Tish {{ajrat|sol}}moq.}} 3 Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kel-sangiz-chi!|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}}. 4 Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ov-qatga tuz {{ajrat|sol}}moq. Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq. Samo-varga suv {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Ertalabki nonushta-ga beriladigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi. |[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. 5 Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Feruza}}. 6 Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safarali-ning koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Mu-habbat,}} — ''dedi.'' N. Fozilov, Diydor. {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlar-ningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:"Saodat"|"Saodat"]]}}. {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 7 Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vazi-yat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ish-ni izga {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:"OʻTA"|"OʻTA"]]}}. 8 Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq. Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} '''9''' Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq. Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq. Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi nap toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 10 Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} 11 Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tut-moq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}iboʻqimoq. yat Qizoʻzi-ni oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Sharq yulduzi"|"Sharq yulduzi"]]}}. {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning dar-vozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻti-ribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 12 Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq. Qotsi {{ajrat|sol}}moq. Vino {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymots {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻ-qayga qarab ketdi. S.|[[w:Ahmad|Ahmad]]|Ufq}}. 13 Toʻlov majburiyatini yuklamoq, bel-gilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq. Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 14 Biror kimsa yoki koʻpchilik muhoka-masiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :Bir-biriga solmoq Bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq. :Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokama-siga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Azbat-ta! Umumiy majlis qshyumiz,- oʻrtaga {{ajrat|sol}}a-miz.}} A. Qahhor, Bek; 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.}} H. Gʻulom, Mashʼal; 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kap-sanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chora-kordan tashkil topgan bir kolxoz borligi-ni, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilish-larini eshitgan.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 15 Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltir-moq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Dobil cha-lib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 16 Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} 17 Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xapxauta qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}}. {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}-ganmisiz?|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 18 Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirt-moq {{ajrat|sol}}moq. Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq. sht Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 19 Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq. Koʻy-lakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq. yat Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. 20 Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq. Uy {{ajrat|sol}}moq. sht Hozir birov imorati-ni oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan kol-may deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqna-shuv}}. {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning kuyi kismi baliklarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. 21 Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq. Argʻimchok {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Darvozadan oʻn beil odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 22 Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsa-ki {{ajrat|sol}}moq■ Musht {{ajrat|sol}}moq. Aylantirib {{ajrat|sol}}moq■ Qilich {{ajrat|sol}}moq■ Qulok-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} n {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayamurasanmi, nodon!"|[[w:Yoshlik"|Yoshlik"]]}}. {{misol|Kuching yetmas ekan, nima kilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 23 Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rayem {{ajrat|sol}}moq■}} ™ {{misol|Hozirgi oʻsmir-lar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻprok yaxshi koʻrishadi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 24 Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigit-ning bosh {{ajrat|sol}}gani — oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Ali-mardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini kuyi {{ajrat|sol}}iboʻtirardi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 25 Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, — dedi Kumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. — Ish-ton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. '''26 '''''bot.'' Tugmoq, guldan meva holiga oʻt-moq. {{misol|Qovok beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} m {{misol|Uch tup tar-vuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:"Chal-pak yoqqan kun"|"Chal-pak yoqqan kun"]]}}. 27 Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, maye., {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq, vahima {{ajrat|sol}}moq, gapga {{ajrat|sol}}moq, dam {{ajrat|sol}}moq, dahshat {{ajrat|sol}}moq, dod {{ajrat|sol}}moq, esga {{ajrat|sol}}moq, qorin {{ajrat|sol}}moq, quloq {{ajrat|sol}}moq.}} " {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odam-ning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Normat qoʻshiqka quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 28 =a/=y yoki =(i)b affiksli ravish-dosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Kuziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi — tasalli kor qilmaydi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Nizom-jon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, kiz-ni izlab, yana dalaga karab ketdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 29 =a/=y affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-hara-katning darhol bajarilganligini bildi-radi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Boshiga solmoq Ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. =ga solmoq ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. ''-Oʻzingizni ovsarlikka so-laversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, — dedi nihoyat tergovchi..'' "Yoshlik". {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. =dan olib, =ga solmoq Hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq(koyish, haqorat soʻzlari ha-qida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Opa-singillar}}. Yoʻlga solmoq 1) tartibga chaqir-moq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahallada-gi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq|"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan;|[[w:3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq|3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq]]}}. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmay-san yoʻlingga..|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. Nazar ''(yoki ''razm) solmoq Qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}. Ogʻiz solmoq Kelin-likka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Oʻzini ''u'' yoq-bu yoqqa solmoq 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qil-maslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} ngxkh073siw5vpzk71sv47ng15ny7e5 639553 639552 2026-06-25T04:57:53Z Yokubjon Juraev 8265 639553 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib soʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuv-di, endi nega rassomlik qilib yu£ibdi, deb aytadi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. Ut solmoq Qiynamoq, azob bermoq. Qoʻyniga qoʻl solmoq ''q.'' qoʻl. 2 Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}mots. Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq. Tish {{ajrat|sol}}moq.}} 3 Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kel-sangiz-chi!|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}}. 4 Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ov-qatga tuz {{ajrat|sol}}moq. Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq. Samo-varga suv {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Ertalabki nonushta-ga beriladigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi. |[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. 5 Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Feruza}}. 6 Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safarali-ning koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Mu-habbat,}} — ''dedi.'' N. Fozilov, Diydor. {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlar-ningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:"Saodat"|"Saodat"]]}}. {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 7 Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vazi-yat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ish-ni izga {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:"OʻTA"|"OʻTA"]]}}. 8 Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq. Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} '''9''' Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq. Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq. Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi nap toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 10 Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} 11 Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tut-moq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}iboʻqimoq. yat Qizoʻzi-ni oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Sharq yulduzi"|"Sharq yulduzi"]]}}. {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning dar-vozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻti-ribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 12 Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq. Qotsi {{ajrat|sol}}moq. Vino {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymots {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻ-qayga qarab ketdi. S.|[[w:Ahmad|Ahmad]]|Ufq}}. 13 Toʻlov majburiyatini yuklamoq, bel-gilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq. Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 14 Biror kimsa yoki koʻpchilik muhoka-masiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :Bir-biriga solmoq Bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq. :Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokama-siga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Azbat-ta! Umumiy majlis qshyumiz,- oʻrtaga {{ajrat|sol}}a-miz.}} A. Qahhor, Bek; 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.}} H. Gʻulom, Mashʼal; 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kap-sanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chora-kordan tashkil topgan bir kolxoz borligi-ni, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilish-larini eshitgan.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 15 Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltir-moq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Dobil cha-lib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 16 Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} 17 Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xapxauta qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}}. {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}-ganmisiz?|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 18 Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirt-moq {{ajrat|sol}}moq. Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq. sht Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 19 Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq. Koʻy-lakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq. yat Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. 20 Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq. Uy {{ajrat|sol}}moq. sht Hozir birov imorati-ni oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan kol-may deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqna-shuv}}. {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning kuyi kismi baliklarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. 21 Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq. Argʻimchok {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Darvozadan oʻn beil odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 22 Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsa-ki {{ajrat|sol}}moq■ Musht {{ajrat|sol}}moq. Aylantirib {{ajrat|sol}}moq■ Qilich {{ajrat|sol}}moq■ Qulok-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} n {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayamurasanmi, nodon!"|[[w:Yoshlik"|Yoshlik"]]}}. {{misol|Kuching yetmas ekan, nima kilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 23 Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rayem {{ajrat|sol}}moq■}} ™ {{misol|Hozirgi oʻsmir-lar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻprok yaxshi koʻrishadi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 24 Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigit-ning bosh {{ajrat|sol}}gani — oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Ali-mardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini kuyi {{ajrat|sol}}iboʻtirardi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 25 Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, — dedi Kumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. — Ish-ton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. '''26 '''''bot.'' Tugmoq, guldan meva holiga oʻt-moq. {{misol|Qovok beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} m {{misol|Uch tup tar-vuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:"Chal-pak yoqqan kun"|"Chal-pak yoqqan kun"]]}}. 27 Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, maye., {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq, vahima {{ajrat|sol}}moq, gapga {{ajrat|sol}}moq, dam {{ajrat|sol}}moq, dahshat {{ajrat|sol}}moq, dod {{ajrat|sol}}moq, esga {{ajrat|sol}}moq, qorin {{ajrat|sol}}moq, quloq {{ajrat|sol}}moq.}} " {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odam-ning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Normat qoʻshiqka quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 28 =a/=y yoki =(i)b affiksli ravish-dosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Kuziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi — tasalli kor qilmaydi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Nizom-jon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, kiz-ni izlab, yana dalaga karab ketdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 29 =a/=y affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-hara-katning darhol bajarilganligini bildi-radi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Boshiga solmoq Ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. =ga solmoq ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. ''-Oʻzingizni ovsarlikka so-laversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, — dedi nihoyat tergovchi..'' "Yoshlik". {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. =dan olib, =ga solmoq Hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq(koyish, haqorat soʻzlari ha-qida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Opa-singillar}}. Yoʻlga solmoq 1) tartibga chaqir-moq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahallada-gi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq|"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan;|[[w:3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq|3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq]]}}. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmay-san yoʻlingga..|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. Nazar ''(yoki ''razm) solmoq Qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}. Ogʻiz solmoq Kelin-likka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Oʻzini ''u'' yoq-bu yoqqa solmoq 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qil-maslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} 1oynraistqej9y05smske0fy6uhpduo 639554 639553 2026-06-25T05:00:07Z Yokubjon Juraev 8265 639554 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''O‘t solmoq''' - qiynamoq, azob bermoq. Qoʻyniga qoʻl solmoq - {{q.}} [[qoʻl]]. 2 Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}mots. Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq. Tish {{ajrat|sol}}moq.}} 3 Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kel-sangiz-chi!|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}}. 4 Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ov-qatga tuz {{ajrat|sol}}moq. Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq. Samo-varga suv {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Ertalabki nonushta-ga beriladigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi. |[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. 5 Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Feruza}}. 6 Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safarali-ning koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Mu-habbat,}} — ''dedi.'' N. Fozilov, Diydor. {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlar-ningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:"Saodat"|"Saodat"]]}}. {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 7 Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vazi-yat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ish-ni izga {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:"OʻTA"|"OʻTA"]]}}. 8 Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq. Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} '''9''' Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq. Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq. Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi nap toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 10 Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} 11 Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tut-moq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}iboʻqimoq. yat Qizoʻzi-ni oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Sharq yulduzi"|"Sharq yulduzi"]]}}. {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning dar-vozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻti-ribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 12 Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq. Qotsi {{ajrat|sol}}moq. Vino {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymots {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻ-qayga qarab ketdi. S.|[[w:Ahmad|Ahmad]]|Ufq}}. 13 Toʻlov majburiyatini yuklamoq, bel-gilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq. Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 14 Biror kimsa yoki koʻpchilik muhoka-masiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :Bir-biriga solmoq Bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq. :Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokama-siga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Azbat-ta! Umumiy majlis qshyumiz,- oʻrtaga {{ajrat|sol}}a-miz.}} A. Qahhor, Bek; 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.}} H. Gʻulom, Mashʼal; 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kap-sanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chora-kordan tashkil topgan bir kolxoz borligi-ni, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilish-larini eshitgan.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 15 Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltir-moq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Dobil cha-lib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 16 Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} 17 Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xapxauta qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}}. {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}-ganmisiz?|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 18 Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirt-moq {{ajrat|sol}}moq. Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq. sht Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 19 Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq. Koʻy-lakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq. yat Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. 20 Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq. Uy {{ajrat|sol}}moq. sht Hozir birov imorati-ni oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan kol-may deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqna-shuv}}. {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning kuyi kismi baliklarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. 21 Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq. Argʻimchok {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Darvozadan oʻn beil odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 22 Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsa-ki {{ajrat|sol}}moq■ Musht {{ajrat|sol}}moq. Aylantirib {{ajrat|sol}}moq■ Qilich {{ajrat|sol}}moq■ Qulok-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} n {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayamurasanmi, nodon!"|[[w:Yoshlik"|Yoshlik"]]}}. {{misol|Kuching yetmas ekan, nima kilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 23 Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rayem {{ajrat|sol}}moq■}} ™ {{misol|Hozirgi oʻsmir-lar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻprok yaxshi koʻrishadi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 24 Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigit-ning bosh {{ajrat|sol}}gani — oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Ali-mardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini kuyi {{ajrat|sol}}iboʻtirardi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 25 Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, — dedi Kumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. — Ish-ton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. '''26 '''''bot.'' Tugmoq, guldan meva holiga oʻt-moq. {{misol|Qovok beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} m {{misol|Uch tup tar-vuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:"Chal-pak yoqqan kun"|"Chal-pak yoqqan kun"]]}}. 27 Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, maye., {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq, vahima {{ajrat|sol}}moq, gapga {{ajrat|sol}}moq, dam {{ajrat|sol}}moq, dahshat {{ajrat|sol}}moq, dod {{ajrat|sol}}moq, esga {{ajrat|sol}}moq, qorin {{ajrat|sol}}moq, quloq {{ajrat|sol}}moq.}} " {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odam-ning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Normat qoʻshiqka quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 28 =a/=y yoki =(i)b affiksli ravish-dosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Kuziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi — tasalli kor qilmaydi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Nizom-jon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, kiz-ni izlab, yana dalaga karab ketdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 29 =a/=y affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-hara-katning darhol bajarilganligini bildi-radi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Boshiga solmoq Ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. =ga solmoq ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. ''-Oʻzingizni ovsarlikka so-laversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, — dedi nihoyat tergovchi..'' "Yoshlik". {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. =dan olib, =ga solmoq Hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq(koyish, haqorat soʻzlari ha-qida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Opa-singillar}}. Yoʻlga solmoq 1) tartibga chaqir-moq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahallada-gi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq|"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan;|[[w:3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq|3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq]]}}. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmay-san yoʻlingga..|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. Nazar ''(yoki ''razm) solmoq Qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}. Ogʻiz solmoq Kelin-likka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Oʻzini ''u'' yoq-bu yoqqa solmoq 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qil-maslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} 4i788ulkt0zfg1rmvlwgzfz0uihzacm 639555 639554 2026-06-25T05:02:50Z Yokubjon Juraev 8265 639555 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''O‘t solmoq''' - qiynamoq, azob bermoq.<br/>'''Qoʻyniga qoʻl solmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. #Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Tish {{ajrat|sol}}moq.}} #Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kelsangiz-chi!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}} 4 Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ov-qatga tuz {{ajrat|sol}}moq. Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq. Samo-varga suv {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Ertalabki nonushta-ga beriladigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi. |[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. 5 Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Feruza}}. 6 Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safarali-ning koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Mu-habbat,}} — ''dedi.'' N. Fozilov, Diydor. {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlar-ningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:"Saodat"|"Saodat"]]}}. {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 7 Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vazi-yat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ish-ni izga {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:"OʻTA"|"OʻTA"]]}}. 8 Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq. Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} '''9''' Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq. Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq. Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi nap toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 10 Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} 11 Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tut-moq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}iboʻqimoq. yat Qizoʻzi-ni oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Sharq yulduzi"|"Sharq yulduzi"]]}}. {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning dar-vozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻti-ribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 12 Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq. Qotsi {{ajrat|sol}}moq. Vino {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymots {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻ-qayga qarab ketdi. S.|[[w:Ahmad|Ahmad]]|Ufq}}. 13 Toʻlov majburiyatini yuklamoq, bel-gilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq. Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 14 Biror kimsa yoki koʻpchilik muhoka-masiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :Bir-biriga solmoq Bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq. :Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokama-siga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Azbat-ta! Umumiy majlis qshyumiz,- oʻrtaga {{ajrat|sol}}a-miz.}} A. Qahhor, Bek; 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.}} H. Gʻulom, Mashʼal; 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kap-sanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chora-kordan tashkil topgan bir kolxoz borligi-ni, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilish-larini eshitgan.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 15 Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltir-moq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Dobil cha-lib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 16 Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} 17 Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xapxauta qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}}. {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}-ganmisiz?|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 18 Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirt-moq {{ajrat|sol}}moq. Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq. sht Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 19 Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq. Koʻy-lakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq. yat Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. 20 Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq. Uy {{ajrat|sol}}moq. sht Hozir birov imorati-ni oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan kol-may deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqna-shuv}}. {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning kuyi kismi baliklarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. 21 Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq. Argʻimchok {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Darvozadan oʻn beil odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 22 Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsa-ki {{ajrat|sol}}moq■ Musht {{ajrat|sol}}moq. Aylantirib {{ajrat|sol}}moq■ Qilich {{ajrat|sol}}moq■ Qulok-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} n {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayamurasanmi, nodon!"|[[w:Yoshlik"|Yoshlik"]]}}. {{misol|Kuching yetmas ekan, nima kilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 23 Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rayem {{ajrat|sol}}moq■}} ™ {{misol|Hozirgi oʻsmir-lar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻprok yaxshi koʻrishadi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 24 Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigit-ning bosh {{ajrat|sol}}gani — oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Ali-mardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini kuyi {{ajrat|sol}}iboʻtirardi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 25 Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, — dedi Kumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. — Ish-ton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. '''26 '''''bot.'' Tugmoq, guldan meva holiga oʻt-moq. {{misol|Qovok beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} m {{misol|Uch tup tar-vuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:"Chal-pak yoqqan kun"|"Chal-pak yoqqan kun"]]}}. 27 Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, maye., {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq, vahima {{ajrat|sol}}moq, gapga {{ajrat|sol}}moq, dam {{ajrat|sol}}moq, dahshat {{ajrat|sol}}moq, dod {{ajrat|sol}}moq, esga {{ajrat|sol}}moq, qorin {{ajrat|sol}}moq, quloq {{ajrat|sol}}moq.}} " {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odam-ning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Normat qoʻshiqka quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 28 =a/=y yoki =(i)b affiksli ravish-dosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Kuziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi — tasalli kor qilmaydi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Nizom-jon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, kiz-ni izlab, yana dalaga karab ketdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 29 =a/=y affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-hara-katning darhol bajarilganligini bildi-radi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Boshiga solmoq Ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. =ga solmoq ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. ''-Oʻzingizni ovsarlikka so-laversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, — dedi nihoyat tergovchi..'' "Yoshlik". {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. =dan olib, =ga solmoq Hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq(koyish, haqorat soʻzlari ha-qida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Opa-singillar}}. Yoʻlga solmoq 1) tartibga chaqir-moq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahallada-gi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq|"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan;|[[w:3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq|3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq]]}}. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmay-san yoʻlingga..|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. Nazar ''(yoki ''razm) solmoq Qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}. Ogʻiz solmoq Kelin-likka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Oʻzini ''u'' yoq-bu yoqqa solmoq 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qil-maslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} gxd8rkz1pt0ihhkc37k6geftm656xh9 639556 639555 2026-06-25T05:34:25Z Yokubjon Juraev 8265 639556 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''O‘t solmoq''' - qiynamoq, azob bermoq.<br/>'''Qoʻyniga qoʻl solmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. #Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Tish {{ajrat|sol}}moq.}} #Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kelsangiz-chi!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}} #Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ovqatga tuz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga suv {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ertalabki nonushtaga beradigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} 6 Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safarali-ning koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Mu-habbat,}} — ''dedi.'' N. Fozilov, Diydor. {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlar-ningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:"Saodat"|"Saodat"]]}}. {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 7 Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vazi-yat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ish-ni izga {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:"OʻTA"|"OʻTA"]]}}. 8 Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq. Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} '''9''' Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq. Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq. Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi nap toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 10 Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} 11 Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tut-moq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}iboʻqimoq. yat Qizoʻzi-ni oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Sharq yulduzi"|"Sharq yulduzi"]]}}. {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning dar-vozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻti-ribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 12 Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq. Qotsi {{ajrat|sol}}moq. Vino {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymots {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻ-qayga qarab ketdi. S.|[[w:Ahmad|Ahmad]]|Ufq}}. 13 Toʻlov majburiyatini yuklamoq, bel-gilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq. Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 14 Biror kimsa yoki koʻpchilik muhoka-masiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :Bir-biriga solmoq Bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq. :Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokama-siga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Azbat-ta! Umumiy majlis qshyumiz,- oʻrtaga {{ajrat|sol}}a-miz.}} A. Qahhor, Bek; 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.}} H. Gʻulom, Mashʼal; 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kap-sanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chora-kordan tashkil topgan bir kolxoz borligi-ni, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilish-larini eshitgan.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 15 Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltir-moq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Dobil cha-lib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 16 Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} 17 Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xapxauta qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}}. {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}-ganmisiz?|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 18 Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirt-moq {{ajrat|sol}}moq. Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq. sht Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 19 Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq. Koʻy-lakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq. yat Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. 20 Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq. Uy {{ajrat|sol}}moq. sht Hozir birov imorati-ni oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan kol-may deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqna-shuv}}. {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning kuyi kismi baliklarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. 21 Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq. Argʻimchok {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Darvozadan oʻn beil odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 22 Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsa-ki {{ajrat|sol}}moq■ Musht {{ajrat|sol}}moq. Aylantirib {{ajrat|sol}}moq■ Qilich {{ajrat|sol}}moq■ Qulok-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} n {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayamurasanmi, nodon!"|[[w:Yoshlik"|Yoshlik"]]}}. {{misol|Kuching yetmas ekan, nima kilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 23 Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rayem {{ajrat|sol}}moq■}} ™ {{misol|Hozirgi oʻsmir-lar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻprok yaxshi koʻrishadi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 24 Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigit-ning bosh {{ajrat|sol}}gani — oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Ali-mardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini kuyi {{ajrat|sol}}iboʻtirardi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 25 Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, — dedi Kumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. — Ish-ton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. '''26 '''''bot.'' Tugmoq, guldan meva holiga oʻt-moq. {{misol|Qovok beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} m {{misol|Uch tup tar-vuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:"Chal-pak yoqqan kun"|"Chal-pak yoqqan kun"]]}}. 27 Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, maye., {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq, vahima {{ajrat|sol}}moq, gapga {{ajrat|sol}}moq, dam {{ajrat|sol}}moq, dahshat {{ajrat|sol}}moq, dod {{ajrat|sol}}moq, esga {{ajrat|sol}}moq, qorin {{ajrat|sol}}moq, quloq {{ajrat|sol}}moq.}} " {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odam-ning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Normat qoʻshiqka quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 28 =a/=y yoki =(i)b affiksli ravish-dosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Kuziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi — tasalli kor qilmaydi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Nizom-jon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, kiz-ni izlab, yana dalaga karab ketdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 29 =a/=y affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-hara-katning darhol bajarilganligini bildi-radi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Boshiga solmoq Ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. =ga solmoq ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. ''-Oʻzingizni ovsarlikka so-laversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, — dedi nihoyat tergovchi..'' "Yoshlik". {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. =dan olib, =ga solmoq Hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq(koyish, haqorat soʻzlari ha-qida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Opa-singillar}}. Yoʻlga solmoq 1) tartibga chaqir-moq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahallada-gi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq|"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan;|[[w:3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq|3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq]]}}. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmay-san yoʻlingga..|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. Nazar ''(yoki ''razm) solmoq Qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}. Ogʻiz solmoq Kelin-likka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Oʻzini ''u'' yoq-bu yoqqa solmoq 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qil-maslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} tvq45ueudvui44bje6eaqt2as3uz1bh 639557 639556 2026-06-25T05:41:08Z Yokubjon Juraev 8265 639557 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''O‘t solmoq''' - qiynamoq, azob bermoq.<br/>'''Qoʻyniga qoʻl solmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. #Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Tish {{ajrat|sol}}moq.}} #Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kelsangiz-chi!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}} #Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ovqatga tuz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga suv {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ertalabki nonushtaga beradigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safaralining koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Muhabbat, - dedi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlarningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vaziyat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ishni izga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:OʻTA|"OʻTA"]]}} 8 Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq. Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} '''9''' Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq. Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq. Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi nap toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 10 Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} 11 Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tut-moq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}iboʻqimoq. yat Qizoʻzi-ni oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Sharq yulduzi"|"Sharq yulduzi"]]}}. {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning dar-vozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻti-ribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 12 Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq. Qotsi {{ajrat|sol}}moq. Vino {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymots {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻ-qayga qarab ketdi. S.|[[w:Ahmad|Ahmad]]|Ufq}}. 13 Toʻlov majburiyatini yuklamoq, bel-gilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq. Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 14 Biror kimsa yoki koʻpchilik muhoka-masiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :Bir-biriga solmoq Bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq. :Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokama-siga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Azbat-ta! Umumiy majlis qshyumiz,- oʻrtaga {{ajrat|sol}}a-miz.}} A. Qahhor, Bek; 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.}} H. Gʻulom, Mashʼal; 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kap-sanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chora-kordan tashkil topgan bir kolxoz borligi-ni, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilish-larini eshitgan.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 15 Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltir-moq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Dobil cha-lib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 16 Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} 17 Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xapxauta qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}}. {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}-ganmisiz?|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 18 Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirt-moq {{ajrat|sol}}moq. Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq. sht Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 19 Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq. Koʻy-lakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq. yat Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. 20 Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq. Uy {{ajrat|sol}}moq. sht Hozir birov imorati-ni oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan kol-may deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqna-shuv}}. {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning kuyi kismi baliklarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. 21 Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq. Argʻimchok {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Darvozadan oʻn beil odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 22 Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsa-ki {{ajrat|sol}}moq■ Musht {{ajrat|sol}}moq. Aylantirib {{ajrat|sol}}moq■ Qilich {{ajrat|sol}}moq■ Qulok-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} n {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayamurasanmi, nodon!"|[[w:Yoshlik"|Yoshlik"]]}}. {{misol|Kuching yetmas ekan, nima kilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 23 Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rayem {{ajrat|sol}}moq■}} ™ {{misol|Hozirgi oʻsmir-lar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻprok yaxshi koʻrishadi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 24 Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigit-ning bosh {{ajrat|sol}}gani — oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Ali-mardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini kuyi {{ajrat|sol}}iboʻtirardi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 25 Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, — dedi Kumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. — Ish-ton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. '''26 '''''bot.'' Tugmoq, guldan meva holiga oʻt-moq. {{misol|Qovok beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} m {{misol|Uch tup tar-vuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:"Chal-pak yoqqan kun"|"Chal-pak yoqqan kun"]]}}. 27 Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, maye., {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq, vahima {{ajrat|sol}}moq, gapga {{ajrat|sol}}moq, dam {{ajrat|sol}}moq, dahshat {{ajrat|sol}}moq, dod {{ajrat|sol}}moq, esga {{ajrat|sol}}moq, qorin {{ajrat|sol}}moq, quloq {{ajrat|sol}}moq.}} " {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odam-ning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Normat qoʻshiqka quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 28 =a/=y yoki =(i)b affiksli ravish-dosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Kuziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi — tasalli kor qilmaydi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Nizom-jon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, kiz-ni izlab, yana dalaga karab ketdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 29 =a/=y affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-hara-katning darhol bajarilganligini bildi-radi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Boshiga solmoq Ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. =ga solmoq ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. ''-Oʻzingizni ovsarlikka so-laversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, — dedi nihoyat tergovchi..'' "Yoshlik". {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. =dan olib, =ga solmoq Hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq(koyish, haqorat soʻzlari ha-qida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Opa-singillar}}. Yoʻlga solmoq 1) tartibga chaqir-moq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahallada-gi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq|"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan;|[[w:3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq|3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq]]}}. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmay-san yoʻlingga..|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. Nazar ''(yoki ''razm) solmoq Qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}. Ogʻiz solmoq Kelin-likka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Oʻzini ''u'' yoq-bu yoqqa solmoq 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qil-maslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} bycrtglyrvjq7911w0kn6z34svt7vag 639558 639557 2026-06-25T05:52:11Z Yokubjon Juraev 8265 639558 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''O‘t solmoq''' - qiynamoq, azob bermoq.<br/>'''Qoʻyniga qoʻl solmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. #Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Tish {{ajrat|sol}}moq.}} #Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kelsangiz-chi!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}} #Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ovqatga tuz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga suv {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ertalabki nonushtaga beradigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safaralining koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Muhabbat, - dedi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlarningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vaziyat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ishni izga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:OʻTA|"OʻTA"]]}} #Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} #Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi par toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 10 Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} 11 Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tut-moq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}iboʻqimoq. yat Qizoʻzi-ni oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Sharq yulduzi"|"Sharq yulduzi"]]}}. {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning dar-vozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻti-ribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 12 Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq. Qotsi {{ajrat|sol}}moq. Vino {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymots {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻ-qayga qarab ketdi. S.|[[w:Ahmad|Ahmad]]|Ufq}}. 13 Toʻlov majburiyatini yuklamoq, bel-gilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq. Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 14 Biror kimsa yoki koʻpchilik muhoka-masiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :Bir-biriga solmoq Bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq. :Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokama-siga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Azbat-ta! Umumiy majlis qshyumiz,- oʻrtaga {{ajrat|sol}}a-miz.}} A. Qahhor, Bek; 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.}} H. Gʻulom, Mashʼal; 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kap-sanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chora-kordan tashkil topgan bir kolxoz borligi-ni, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilish-larini eshitgan.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 15 Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltir-moq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Dobil cha-lib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 16 Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} 17 Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xapxauta qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}}. {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}-ganmisiz?|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 18 Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirt-moq {{ajrat|sol}}moq. Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq. sht Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 19 Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq. Koʻy-lakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq. yat Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. 20 Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq. Uy {{ajrat|sol}}moq. sht Hozir birov imorati-ni oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan kol-may deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqna-shuv}}. {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning kuyi kismi baliklarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. 21 Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq. Argʻimchok {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Darvozadan oʻn beil odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 22 Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsa-ki {{ajrat|sol}}moq■ Musht {{ajrat|sol}}moq. Aylantirib {{ajrat|sol}}moq■ Qilich {{ajrat|sol}}moq■ Qulok-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} n {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayamurasanmi, nodon!"|[[w:Yoshlik"|Yoshlik"]]}}. {{misol|Kuching yetmas ekan, nima kilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 23 Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rayem {{ajrat|sol}}moq■}} ™ {{misol|Hozirgi oʻsmir-lar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻprok yaxshi koʻrishadi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 24 Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigit-ning bosh {{ajrat|sol}}gani — oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Ali-mardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini kuyi {{ajrat|sol}}iboʻtirardi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 25 Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, — dedi Kumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. — Ish-ton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. '''26 '''''bot.'' Tugmoq, guldan meva holiga oʻt-moq. {{misol|Qovok beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} m {{misol|Uch tup tar-vuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:"Chal-pak yoqqan kun"|"Chal-pak yoqqan kun"]]}}. 27 Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, maye., {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq, vahima {{ajrat|sol}}moq, gapga {{ajrat|sol}}moq, dam {{ajrat|sol}}moq, dahshat {{ajrat|sol}}moq, dod {{ajrat|sol}}moq, esga {{ajrat|sol}}moq, qorin {{ajrat|sol}}moq, quloq {{ajrat|sol}}moq.}} " {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odam-ning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Normat qoʻshiqka quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 28 =a/=y yoki =(i)b affiksli ravish-dosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Kuziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi — tasalli kor qilmaydi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Nizom-jon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, kiz-ni izlab, yana dalaga karab ketdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 29 =a/=y affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-hara-katning darhol bajarilganligini bildi-radi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Boshiga solmoq Ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. =ga solmoq ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. ''-Oʻzingizni ovsarlikka so-laversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, — dedi nihoyat tergovchi..'' "Yoshlik". {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. =dan olib, =ga solmoq Hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq(koyish, haqorat soʻzlari ha-qida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Opa-singillar}}. Yoʻlga solmoq 1) tartibga chaqir-moq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahallada-gi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq|"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan;|[[w:3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq|3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq]]}}. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmay-san yoʻlingga..|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. Nazar ''(yoki ''razm) solmoq Qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}. Ogʻiz solmoq Kelin-likka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Oʻzini ''u'' yoq-bu yoqqa solmoq 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qil-maslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} hcpmzmi0e6m622at32fjjeo3iq1ee45 0 31750 639520 626752 2026-06-24T15:47:05Z Yokubjon Juraev 8265 639520 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''laʼ-nat''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Arab tili|a.]] —'' laʼnat; qargʻish == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''1''' :Kechirib boʻlmaydigan aybi, xatti-haraka-ti, ogʻir jinoyati uchun bildirilgan qat-tiq qargʻish, shunday mazmunda aytilgan gap-soʻzlar. {{misol|Rahmat olgan omondir, {{ajrat|Laʼnat}} olgan yomondir.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|-Boʻlar ish boʻldi, meni qimorboz nikohlab olgan edi. Otam el {{ajrat|laʼnat}}idan, yurt nadomatidan koʻchaga chi-qolmay qoldi, — dedi Hoji xola.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. 2 Qattiq gʻazab va nafratli qargʻashni ifodalaydi. {{misol|Senga ham ming {{ajrat|laʼnat}}, gʻarxo-tin!|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Otliq ayol}}. {{misol|Xarob oʻl, ey zolim, baxtingga {{ajrat|laʼnat}}! Zulm shohi, razil taxtingga {{ajrat|laʼnat}}!|[[w:Uygʻun va I|Uygʻun va I]]}}. Sulton, Alisher Navoiy. :Laʼnat aytmoq ''(yoki'' oʻqimoq) ''ayn.'' laʼnat-lamoq. {{misol|Ammo men oʻtmishga {{ajrat|laʼnat}}lar oʻqidim. |[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЛАЪНАТ}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{krc}}: [[налат]] *{{tr}}: [[lânet]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''laʼnat'''<br /> [[проклятие]]; [[анафема]]; {{tarjmisoli|~ oʻqimoq, ~ aytmoq, ~ yogʻdirmoq }} проклинать ({{izoh|кого-л}}.), посылать проклятия ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|~ eshitmoq }} быть проклятым; {{tarjmisoli|padar ~ }} {{izoh|бран}}. будь проклят твой (его, ваш {{izoh|и т. д}}.) отец.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] qcsc1bngcoxa50pquv8ai3px8bahou8 0 36295 639536 571264 2026-06-24T21:11:01Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 639536 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''jil-gʻa''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|JILGʻA ’kichik oqin suv’. Tepadan tushayotgan jilgʻalar birlashib, katta suv hosil hiladi. Bu soʻz qadimgi turkiy tildagi ’suv’ maʼnosini anglatgan yïl soʻzidan (ЭСТЯ, IV, 37) ’kichik’ maʼnosini ifodalovchi -gʻa qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (КРС, 279), oʻzbek tilida soʻz boshlanishidagi y undoshi j undoshiga, a unlisi ä unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: yïl + gʻa <nowiki>=</nowiki> yïlgʻa &gt;&nbsp;jïlgʻa &gt;&nbsp;jilgʻä.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :Togʻ va togʻ yonbagʻirlaridan oqib tushadigan kichik soy; yilgʻa. {{misol|Men {{ajrat|jilgʻa}}man, Daryo boʻlib toʻlgim keladi. Ona yurtim, Sen-ga oʻgʻlon boʻlgim keladi.|[[w:E. Vohidov|E. Vohidov]]|Muhab-batnoma}}. {{misol|Qirgʻogʻida goʻzal yulduzlar Oʻynayot-gan {{ajrat|jilgʻa}}ga bordim.|[[w:Sh. Rahmon|Sh. Rahmon]]|Yurak qir-ralari}}. {{misol|Qashqatovning kungay tomonida chap qoʻlga qarab ketgan {{ajrat|jilgʻa}} bor.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЖИЛҒА}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[jilgʻa]]</br> </b>[[небольшой]] [[горный]] [[поток]], [[ручей]], [[приток]] ({{izoh|сая}}).</br> }} sk6bhuxpns8pkl7xzza1sfhxhyankdx 0 43403 639527 630142 2026-06-24T15:53:48Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639527 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''maʼ-shu-qa''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :Maʼshuq ayol. {{misol|Otabek: Oy yuzli rafiqam, qunduz qoshli {{ajrat|maʼshuqa}}m Kumush xonimga! |[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|МАЪШУҚА}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[нох]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[maʼshuqa]]</b></br> [[любимая]], [[возлюбленная]].</br> }} i00lh26pd69zvuf2e5h6pi8m0qhfr2b 0 50611 639512 590327 2026-06-24T15:36:26Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639512 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == taka I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''ta-ka''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== 1 Echkining erkagi; sogʻlom nasl olish uchun tanlab olinadigan zotli erkak echki. {{misol|Togʻ {{ajrat|taka}}si tek tursa, och qoladi. |[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|shsh Kenja asta qoʻylar orasidan bo-rib, qora {{ajrat|taka}}ning oyogʻidan mahkam ushladi. |[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}. :Taka boʻlsin, suti boʻlsin Nima boʻlsa ham, foydasi, nafi boʻlsin. {{misol|Muntazirman har qanday buyrugʻiga yer oʻpib, "{{ajrat|Taka}} boʻlsa, suti boʻlsin", iydirib yumshataman.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. Taka soqol(li) Soqoli takaning so-qoliga oʻshash. | ''Boʻri polvon''] {{misol|Keng ham doʻng peshonasini.. choʻziq jagʻi, {{ajrat|taka}} soqolini si-ladi.|[[w:T. Murod|T. Murod]]|Yulduzlar mangu yonadi}}. {{misol|-Yax-shi uxladingmi? — deb soʻradi {{ajrat|taka}} soqolli nonushtadan soʻng.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qo-vunlar mamlakati}}. 2 Turkman qabilalaridan birining nomi. {{misol|{{ajrat|Taka}} turkman.}} m {{misol|..koʻchada yurgan kimsa borki, oʻqqa uchdi, {{ajrat|taka}} yovmit qilichiga yoʻ-liqdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == taka II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''ta-ka''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== : Bangladesh Xalq Respublikasi-ning pul birligi. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ТАКА}} === Tarjimalari === *{{krc}}: [[теке]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''taka'''<br /> [[козёл]]; {{tarjmisoli|taka boʻlsin-u, sut bersin }} {{izoh|погов}}. пусть будет козёл, лишь бы давал молоко; {{izoh|соотв}}. с паршивой овцы хоть шерсти клок; '''*''' {{tarjmisoli|shum taka }} проказник, озорник;{{tarjmisoli| oʻzini aka, echkisini taka demoq }} ({{izoh|букв}}. называть его самого старшим братом, а его козу - козлом) пресмыкаться, подобострастничать.<br /> }} 6l564xg0mdri7cby0aaudzgacxre0ka 0 50888 639565 590591 2026-06-25T08:14:08Z Caalipher 9583 /* Etimologiyasi */ 639565 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tan-narx''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''TANNARX''' Bu ot tojikcha 'gavda' maʼnosini anglatadigan tan oti bilan ({{ТжРС}}, 379) 'qiymat' maʼnosini anglatadigan narx otidan ({{ТжРС}}, 258) tuzilgan boʻlib, 'mahsulotning ishhaqi va ishlabchiqarish xarajatlaridan iborat oʻz bahosi' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}, II, 119).}} |tan 6 + narx == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === ''iqt.'' Korxo-naning mahsulot ishlab chiqarish va uni sotish hamda ishlar bajarish yoki xizmat koʻrsatish uchun qilingan jami joriy xara-jatlarining pul shaklidagi ifodasi; mah-sulotning ish haqi va ishlab chiqarish xarajatlaridan iborat oʻz narxi. {{misol|Mahsulot sifatining yomonligi, {{ajrat|tannarx}}ining qim-matlashgani haqida nega lom-mim demaysiz. |[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. {{misol|Tuproqqa qoʻshiladigan polimer-larning {{ajrat|tannarx}}i uncha qimmat emas.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Fan — bizning kompasimiz}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТАННАРХ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tannarx'''<br /> [[себестоимость]]; {{tarjmisoli|mahsulotning tannarxini kamaytirish }} снижение себестоимости продукции.<br /> }} buyahbg78rbf49q5msg1nr2pmdod87n 639566 639565 2026-06-25T08:15:09Z Caalipher 9583 /* Maʼnoviy xususiyatlari */ 639566 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tan-narx''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''TANNARX''' Bu ot tojikcha 'gavda' maʼnosini anglatadigan tan oti bilan ({{ТжРС}}, 379) 'qiymat' maʼnosini anglatadigan narx otidan ({{ТжРС}}, 258) tuzilgan boʻlib, 'mahsulotning ishhaqi va ishlabchiqarish xarajatlaridan iborat oʻz bahosi' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}, II, 119).}} |tan 6 + narx == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === ''iqt.'' Korxonaning mahsulot ishlab chiqarish va uni sotish hamda ishlar bajarish yoki xizmat koʻrsatish uchun qilingan jami joriy xarajatlarining pul shaklidagi ifodasi; mahsulotning ish haqi va ishlab chiqarish xarajatlaridan iborat oʻz narxi. {{misol|Mahsulot sifatining yomonligi, {{ajrat|tannarx}}ining qimmatlashgani haqida nega lom-mim demaysiz. |[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. {{misol|Tuproqqa qoʻshiladigan polimerlarning {{ajrat|tannarx}}i uncha qimmat emas.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Fan — bizning kompasimiz}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТАННАРХ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tannarx'''<br /> [[себестоимость]]; {{tarjmisoli|mahsulotning tannarxini kamaytirish }} снижение себестоимости продукции.<br /> }} jhh5y5wpaa6l8te4zer316a3xpw2rkq 0 52173 639507 639480 2026-06-24T15:31:23Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639507 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''to-mon''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TOMON 'taraf'. Koʻchaning oʻng tomonida yuk mashinasi toʻrar edi. Bu soʻz qadimgi turkiy til— dagi 'yoʻnalish' maʼnosini anglatgan taba <nowiki>|</nowiki><nowiki>|</nowiki> tapa oti — dan (ПДП, 425, 426; DS, 525, 533) joʻnalish kelishigi — ning qadimgi -n qoʻshimchasi bilan hosil qilingan; keyinchalik b undoshi oʻzbek tilida m undoshiga, a un — lilari â unlilariga almashgan: taba <nowiki>|</nowiki><nowiki>|</nowiki> tapa + n <nowiki>=</nowiki> tapan &gt; taban &gt;&nbsp;taman &gt;&nbsp;tâmân.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''1 '''Biror narsa yoki joy (ma-kon)ga nisbatan yoʻnalishdagi joy, makon; taraf. U {{misol|{{ajrat|tomon}}. Bu {{ajrat|tomon}}. Koʻchaning ikki {{ajrat|tomon}}i. Bogʻning bir {{ajrat|tomon}}i. Paykalning toʻrt {{ajrat|tomon}}i.}} m {{misol|Bir {{ajrat|tomon}}i bosib qolgan kulbaga Yoʻlchini yotqizishdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Xonaning ikki {{ajrat|tomon}}iga karavot qoʻyilgan. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Toʻrt {{ajrat|tomon}} qum, xayriyat, bunda hech kim eshitmaydi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 2 Oʻzaro nisbatda, munosabatda boʻlgan shaxs yoki shaxslar guruhining har biri. {{misol|Dushman {{ajrat|tomon}}. Kuda {{ajrat|tomon}}.}} a {{misol|Ammo oʻz otasidek boʻlib qolgan noib janoblarining {{ajrat|tomon}}ini olishni ham, yovuzona bir qudrat egasi boʻlgan Zokir kalla {{ajrat|tomon}}iga oʻtishni ham bilmay, ikkilanib turardi.|[[w:X. Toʻxtabo-yev|X. Toʻxtabo-yev]]|Yillar va yoʻllar}}. {{misol|Har ikki {{ajrat|tomon}}ning ishini koʻrgan odam muqarrar: "Bular kim tez qazirga oʻynashganov!" deb oʻylaydi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Abdurahmon yosh bola ekan, otasi oʻlib, onasi va ota {{ajrat|tomon}}lari tarbiyasida qoldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. :Tomonini olmoq Tomonida turib himoya qilmoq, qoʻllab-quvvatlamoq; yonini olmoq. {{misol|Darvish gov koʻpincha fuqaroning {{ajrat|tomon}}ini olar, beklarga, navbati kelmaguncha, suv ber-masedi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. {{misol|Sizni qarang-u, yana oʻshalarning {{ajrat|tomon}}ini olasiz-a. |[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. '''3''' (''koʻpl. shaklida'' — tomonlar). Oʻzaro muxolif, zid munosabatdagi shaxs yoki subʼyektlar. {{misol|{{ajrat|Tomon}}larni kelishtirmoq. To-monlarning roziligini olmoq.}} 4 Ish, narsa-hodisa, masala va shu kabilarning qirralari, qismlaridan biri; jihat. {{misol|Masalaning eng muhim {{ajrat|tomon}}i. Asarlardagi mushtarak {{ajrat|tomon}}lar. yash Ha, bizning kasb-ning oʻziga xos nozik, jiloye tutqizmas, baʼzan asov, baʼzan injiq {{ajrat|tomon}}lari bor. |[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Men koʻlda choʻk-kanim, bolaning qutqargani qolib, boshqa {{ajrat|tomon}}ini aytdim.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Yonar daryo}}. ''Ammo ayni chogʻda uning ham oʻziga xos zaif to-monlari bor edi.'' S. Karomatov, Oltin qum. '''5 '''''mat.'' Tekislikdagi geometrik shakl-larni hosil qiluvchi kesmalarning har biri. {{misol|Toʻgʻri toʻrtburchak {{ajrat|tomon}}lari. Tomonlari teng uchburchak.}} '''6 '''''koʻm. vazifasida.'' Makon, payt, obʼyekt, sabab kabi munosabatlarni, shunday maʼnolarni bildiradi. {{misol|Biz {{ajrat|tomon}}ga kelyapti. Ovoz koʻcha {{ajrat|tomon}}dan kelyapti. Kechga {{ajrat|tomon}} xabar ol-moq.}} m {{misol|Yelkasiga tashlangan kitelining yengiga qoʻl sola turib, indamay eshik {{ajrat|tomon}} yurdi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin kum}}. {{misol|Kechga {{ajrat|tomon}} Sobirning xonasiga Odil buva kirib keldi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}. {{misol|Ammo olamshu-mul bu kashfiyot ilmiy kengash {{ajrat|tomon}}idan yetarli baholanmaganga oʻxshaydi.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. {{misol|Bir {{ajrat|tomon}}dan ferma mudiri.. uning oʻrnida siz boʻlsangiz-u, koʻz oldingizda boshi oniq bir juvon qilpil-lab yursa.. E, sodda ekansiz, u ka!|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. === Sinonimlari === [[sari]] ({{ko'm.}}) === Antonimlari === {{OʻTIL|ТОМОН}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[таба]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tomon'''<br /> '''1 '''[[сторона]], [[направление]]; {{tarjmisoli|koʻchaning oʻng tomoni }} правая сторона улицы; {{tarjmisoli|chap tomonda }} на левой стороне, по левой стороне; {{tarjmisoli|togʻ tomonga }} в сторону гор, по направлению к горам; '''har tomonga '''во все стороны, по всем направлениям; {{tarjmisoli|har tomonda }} везде, повсюду, повсеместно; {{tarjmisoli|har ikki tomondan }} с обеих сторон; {{tarjmisoli|bir tomondan }} с одной стороны; {{tarjmisoli|ikkinchi tomondan }} с другой стороны; {{tarjmisoli|maishiy tomondan }} с бытовой стороны, в бытовом отношении;<br /> '''2 '''[[конец]], [[край]];{{tarjmisoli| koridorning u tomonida }} на том конце коридора;<br /> '''3 '''[[край]], [[страна]], [[сторона]]; {{tarjmisoli|issiq tomonlar }} жаркие страны; тёплые края; {{tarjmisoli|sizlar tomonda anor bitadimi? }} в ваших краях растет гранат? {{tarjmisoli|shu tomondan }} 1) с этой стороны; в этом отношении; 2) с этого конца; 3) отсюда, из этих краев, из этих мест;<br /> '''4 '''[[сторона]] ({{izoh|напр. в споре или каком-л. деле}}); {{tarjmisoli|sudlashuvchi tomonlar }} тяжущиеся стороны; {{tarjmisoli|gʻalaba biz tomonda }} победа на нашей стороне;<br /> '''5 '''{{izoh|мат}}. [[сторона]]; {{tarjmisoli|uchburchak tomonlari }} стороны треугольника;<br /> '''6 '''{{izoh|в роли послелога, управляющего дательным п}}.: {{tarjmisoli|kechga tomon }} к вечеру, под вечер; {{tarjmisoli|yaxshilikka tomon}} в лучшую сторону, в сторону улучшения;<br /> '''7 '''{{izoh|в роли служебного имени}}: {{tarjmisoli|tomonidan }} 1) от кого-чего-либо, откуда-нибудь; 2) кем-либо ({{izoh|при страд. залоге глагола}}); {{tarjmisoli|studentlar tomonidan uyushtirilgan kecha }} вечер, организованный студентами; 3) в отношении кого-чего-либо; {{tarjmisoli|sifat tomonidan }} в качественном отношении, в отношении качества; {{tarjmisoli|* toʻrt tomoning qibla! }} {{izoh|см}}. '''[[toʻrt]]'''.<br /> }} 2wsd06i3gzbj2r7h0vfuga34h8zcxvj 0 52222 639508 627557 2026-06-24T15:32:43Z Yokubjon Juraev 8265 639508 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''top-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TOP- ' qidirgan narsa yoki kishini aniqla-'. Ma-holaning kerakli joyini darrov t o p d i m. Qa-dimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli tap- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 426; Devon, II, 9; DS, 533); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: tap— &gt;&nbsp;tâp—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Yoʻqotgan, umuman, qidi-rilayotgan (qidiruvda boʻlgan) narsa yoki shaxsni duch keltirmoq, koʻzga ilintirmoq, uchratmoq. {{misol|Soʻray-soʻray {{ajrat|top}}dim, tezroq qaytay, uka.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Choʻntaklarini algʻoq-dalgʻoq qilib qidirar, {{ajrat|top}}a olmay xijolat boʻlardi.|[[w:A. Ubaydulla-yev|A. Ubaydulla-yev]]|Qonli izdan}}. {{misol|Oʻn botirning hujjat-larini olganda, Ahmetgalining onasiga yubor-moqchi boʻlgan surati bilan xatni {{ajrat|top}}dilar. |[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}}. {{misol|Oʻzimga oʻxshash oʻqimish/iu, bopini oʻzim {{ajrat|top}}aman.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. 2 Nogahon koʻzi tushib qoʻlga kiritmoq; topib olmoq. {{misol|Bu qamchinni kelayotib koʻchadan {{ajrat|top}}dim. }}yash {{misol|Rustamning birinchi xatini adabiyot kitobi orasidan {{ajrat|top}}ib olgan kuni allaqanday tuygʻudan boshim aylanib ketgan edi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 3 Qidirish, kuzatish, izlanish nati-jasida kashf etmoq, ochmoq. {{misol|Geologlar yangi-yangi yer boyliklarini {{ajrat|top}}moqda.}} n {{misol|Foyda-li qazilmsʼshr konlarini {{ajrat|top}}ish.. iqtisodiy rivojlanish surʼatini jadallashtirishga koʻmaklashadi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Meli polvon xijolat chekdi, lekin kulgiga parvo qilmaganday, dutorga achchiq qilib soʻzladi: -Seni oʻylab {{ajrat|top}}gan Aflotunni koʻp aqlli odam oʻtgan deydshshr-u..|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. 4 Nomaʼlum boʻlgan narsani aniqlamoq, nima ekanini belgilamoq, tayin etmoq. {{misol|Topishmoqqa toʻgʻri javob {{ajrat|top}}moq.}} m {{misol|Bu-rungi zamonlarda Ibn Sino, Luqmon Hakim oʻtgan. Ular har bir kasalga davo {{ajrat|top}}gan. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Dili yaqin odamlar bir-birining koʻnglidagini darrov {{ajrat|top}}a-di.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Himmat}}. {{misol|Aqlli toʻngakka nozik yerini, yoriladigan yerini {{ajrat|top}}ib turib bolta uradi — aqli bilan yoradi..|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. 5 Umuman, ish-me\nat, biror sabab va sh.k. bilan ega boʻlmoq, erishmoq. {{misol|Botir {{ajrat|top}}-sa, barcha yer, Baxil {{ajrat|top}}sa, bosib yer.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Mehnat qilib {{ajrat|top}}ganing, Qandu asal totga-ning.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Mayli, ishlayver, biroq {{ajrat|top}}-ganingni ochkoʻz cholning qoʻyniga solaverma. |[[w:Oybek|Oybek]]|Ulugʻ yoʻl}}. ''Bizlar misqollab obroʻ to-pamiz, oʻgʻillarimiz botmonlab bu obroʻyni toʻkadilar!'' Mirmuhsin, Meʼmor. {{misol|Buvam farzand koʻrmay-koʻrmay, qariganlarida {{ajrat|top}}-gan yolgʻizoʻgʻillari dadam ekan}} ''[dedi Said].'' E. Raimov, Ajab qishloq. 6 Baʼzi soʻzlar bilan birikib (baʼzi birikmalar tarkibida), shu soʻzdan angla-shilgan narsaning yuz berishi, yuzaga ke-lishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Tashkil {{ajrat|top}}-moq. Qaror {{ajrat|top}}moq. Rivoj {{ajrat|top}}moq. Kamol {{ajrat|top}}moq. Baraka {{ajrat|top}}moq. Lazzat {{ajrat|top}}moq. Ozor {{ajrat|top}}moq. Najot {{ajrat|top}}moq. Dardiga davo {{ajrat|top}}moq. }}shsh {{misol|Tabib qoʻy jigarini xom kabob qilib, bujgʻun sepib yeng degan ekan, bir-ik-ki qipti, lekin ishfo {{ajrat|top}}mabdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Anzirat xolaning bu gapi-dan keyin u mojaroning eng xunuk oqibati barham {{ajrat|top}}ganday yengshg tortdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. '''7 '''''Bogʻlama vazifasida.'' „Hisoblamoq“, „deb bil-moq“ maʼnosini bildiradi. {{misol|Maʼqul {{ajrat|top}}-moq. Muvofiq {{ajrat|top}}moq.}} m {{misol|Uning.. soʻzlarida-gi qishloqcha soddalik va toʻgʻrilik (bu xu-susiyatni kambagʻal odamlarda katta fa-zilat deb {{ajrat|top}}ar edi boy) unga juda yoqdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|..keksalik, yana yodimdan koʻtarilib ketmasin, deb daftarga chiziqlar tortib, belgilar qoʻyishni lozim {{ajrat|top}}dim.}} : Topgani ''yoki'' topgan gapi, topgan odami, topgan narsasi Faqat aytilgan ish-harakat, gap-soʻz, kimsa.. yoki narsanigina bilish, boshqasi bilan ishi yoʻkdik, boshqasini tan olmaslikni qayd etadi. {{misol|Ularda [Kumush va onasida] epaqali bir miya, Hasanaliga yoʻl koʻrsatadigan ixtiyor qolmagan, {{ajrat|top}}ganlari faqat yigʻi edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Ikki dunyoda ham oʻgʻlingiz yorilib: "Xotin olib ber", demaydi. {{ajrat|Top}}ib olgani kitob, ayb oʻzingizda.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o. Ifo-dasini ''(yoki'' aksini) topmoq Aks etmoq, bor boʻlmoq, ifodalanmoq. {{misol|Shoirning bu vaqt-lardagi hayoti, musofirlik, gʻaribu bekas-lik iztiroblari uning asarlarida oʻz ifo-dasini {{ajrat|top}}di.|[[w:"OʻTA"|"OʻTA"]]}}. {{misol|Barqaror juft soʻz-lar orfografik, qiyosiy, izohli.. lugʻatlar-da oʻz ifodasini {{ajrat|top}}ishi shart.|[[w:"OʻTA"|"OʻTA"]]}}. {{misol|Hu-rufiylarning aqidasicha, koinot abadul-abad, ilohiy ibtido odamda oʻz aksini {{ajrat|top}}gan..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Koʻnglinitop-moq ''q.'' koʻngil. {{misol|Kishi koʻnglini {{ajrat|top}}ish oson hunar emas.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Javohirlar sandigʻi}}. Fano topmoq ''q.'' fano. {{misol|Bu kun poytaxt maʼyus turadi: Fano {{ajrat|top}}mish Muhammad Sulton. |[[w:M. Ali|M. Ali]]|Gumbazdagi nur}}. Esini topmoq ''q. ''es. {{misol|Yusufbek hoji xotinining soʻzini bu gal ham elamaydir, faqat: -Qoʻya ber, xotin, oʻzi sogʻ boʻlsa, bir kun esini {{ajrat|top}}ar,}} — ''deb qoʻyadir.'' A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Oʻzini qoʻyishga ''(yoki'' qoʻyarga, qoʻygani) joy topol-maslik Nima qilishini bilmay, nihoyatda noqulay va bezovta holatga tushmoq. {{misol|Obidov oʻzini qoʻyarga joy {{ajrat|top}}olmay qoldi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТОПМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[табаргъа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''topmoq'''<br /> '''1 '''[[находить]], [[найти]]; [[отыскивать]]; {{tarjmisoli|yoʻqolgan narsani topmoq }} найти потерянную вещь; {{tarjmisoli|masalani toʻgʻri hal qilish yoʻlini topmoq}} найти правильное решение задачи; '''kitobimni topib ber '''найди мне мою книгу; '''men unga yaxshi ish topib berdim '''я нашёл ему хорошую работу; '''tuya choʻksa, joy topar '''{{izoh|см}}. '''[[choʻkmoq]] 1;<br /> 2 '''[[добывать]], [[зарабатывать]]; '''…dadam boylikni biz uchun topgan '''(Ойбек, „Ќутлуѓ ќон“) …отец мой богатство добывал для нас;<br /> '''3 '''[[приобретать]], [[находить]], [[получать]]; {{tarjmisoli|lazzat topmoq }} найти удовольствие; {{tarjmisoli|shuhrat topmoq }} приобретите ({{izoh|какую-л}}.) репутацию, стать известным, популярным; прославиться;<br /> '''4 '''[[открывать]], [[изобретать]]; {{tarjmisoli|yangi yulduz topmoq }} открыть новую звезду;<br /> '''5''' [[разгадать]]; '''ugadat bu topishmoqni kim topadi? '''кто отгадает эту загадку?; '''qoʻlimdagini topgin-u, olaqol '''угадай, что у меня в руке, и бери себе (и будет твоё); '''u mening fikrimni topdi '''он угадал мою мысль;<br /> '''6 '''[[считать]] [[признавать]], [[находить]]; {{tarjmisoli|muvofiq topmoq }} находить целесообразным; {{tarjmisoli|lozim topmoq }} считать необходимым; '''toʻgʻri (deb) '''признавать правильным;<br /> '''7 '''[[получать]], [[переносить]], [[испытывать]]; {{tarjmisoli|ozor topmoq }} 1) испытывать боль; 2) переносить обиду, притеснение; испытывать душевную боль; {{tarjmisoli|taskin topmoq }} успокоиться; {{tarjmisoli|shikast topmoq }} получать повреждение, увечье; {{tarjmisoli|* birovning koʻnglini topmoq }} угождать ({{izoh|кому-л}}.), делать ({{izoh|что-л}}.) по душе ({{izoh|кому-л}}.); '''hammaning koʻnglini topish qiyin '''на всех трудно угодить; '''[[oshnangdan]] '''({{izoh|или '''}}[[doʻstingdan]]''') '''[[top]]! '''{{izoh|ирон}}. [[вот]] [[так]] [[друг]]!; '''ichimdagini top '''угадай, чего мне хочется ({{izoh|так подшучивают над человеком, который не говорит, что ему хочется}}); '''haq joyiga qaror topadi '''справедливость восторжествует; правда победит.<br /> }} 1f9m2ciimqbrhplc1q46w76dyirtjd4 0 52994 639516 639223 2026-06-24T15:41:35Z Yokubjon Juraev 8265 639516 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''toʻ-niq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Turkiy, Qarachay-Balqarchadagi ''[[тунукъ]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Qora bulut bosgan, bulutli. {{misol|U qorni shiddatli elagan {{ajrat|toʻniq}} koʻkka qaraydi, xoʻrsinadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} === Sinonimlari === [[bulutli]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ТЎНИҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''toʻniq'''<br /> [[хмурый]], [[пасмурный]]; {{tarjmisoli|... u, qorni shiddat bilan elagan toʻniq koʻkka qaraydi, xoʻrsinadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») ... он смотрит в хмурое небо, свирепо сеющее снег, и вздыхает.<br /> }} g1s8gtnkc9njolbhlpr2d1brg264jvf 0 54084 639541 626793 2026-06-25T03:45:20Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639541 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''uy-gʻon-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Uyqusini tark etmoq, uyqudan turmoq. {{misol|Gʻulomjon choʻchib {{ajrat|uygʻon}}di-yu, tevaragiga alanglab qaradi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Koʻz ilindi deguncha kallaga dah-shatli tushlar oʻralashib kelib, bosinqirab-bosinqirab {{ajrat|uygʻon}}ib ketishar edi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}. ''Bobosi uning sharpasiga uy-gʻonib, tikilib qoldi.'' S. Anorboyev, Ham-qishlokdar. '''2 '''{{koʻchma|uz}} Hayot, faoliyatga qoʻzgʻalmoq, harakatga kelmoq; amalga kirmoq. {{misol|Tuproq isishi bilan, dov-daraxtlar {{ajrat|uygʻon}}masdan boshlash kerak bu ishni..|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvoy}}. {{misol|Egilib turgan qator olchalar ham {{ajrat|uygʻon}}di; guldan hali darak yoʻgʻ-u, koʻm-koʻk, ushoq-ushoq yaproqchalar chiqardi.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Sh. Xolmirzayev]]|Toʻlqinlar}}. '''3 '''{{koʻchma|uz}} Paydo boʻlmoq, hosil boʻlmoq, qoʻzgʻalmoq (his, tuygʻu va shu kabilar haqida). {{misol|Unda adabiyotga qiziqish {{ajrat|uygʻon}}di.}} n {{misol|Buni koʻrib Sidiqjonning qalbida juvonga nisbatan har qanday gʻarazdan xoli bir mehr {{ajrat|uygʻon}}di. |[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Oʻsmir-likda {{ajrat|uygʻon}}gan havas, Borib-borib boʻldi muddao.|[[w:Yo. Mirzo|Yo. Mirzo]]}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|УЙҒОНМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[сагъайыргъа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''uygʻonmoq'''<br /> '''1 '''[[пробуждаться]], [[просыпаться]], [[очнуться]] ({{izoh|ото сна, от спячки}}); '''Gʻulomjon choʻchib uygʻondi-yu, tevaragiga alanglab qaradi '''(М. Исмоилий, «Фарѓона т. о.») Гулямджан, вздрогнув, проснулся и огляделся по сторонам; '''bahorda ayiqlar uygʻonadi '''весной медведи пробуждаются от спячки;''' daraxtlar uygʻondi '''проснулись деревья ({{izoh|началось набухание почек}}); '''shahar uygʻondi '''проснулся город;<br /> '''2 '''{{izoh|перен}}. [[воспрять]], [[очнуться]], [[проснуться]]; '''uygʻondi zulmatda yotgan ellar '''пробудились жившие под гнётом народы; '''Ishchilar, uygʻon, uygʻon, uygʻon, yetishdi senga oʻqurgʻa zamon '''(Ћамза) Проснись, проснись, проснись, рабочий, пришла пора тебе учиться;<br /> '''3''' {{izoh|перен}}. [[появиться]], [[пробудиться]] ({{izoh|о чувстве}}); '''unda shaxmatga qiziqish uygʻondi '''у него пробудился интерес к шахматам.<br /> }} kd57sb1mpfb272avxyo2b07bmhca7j2 0 55944 639518 636824 2026-06-24T15:42:13Z Yokubjon Juraev 8265 639518 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''xi-ra''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''XIRA''' Bu koʻp maʼnoli tojikcha sifat 'tiniq boʻlmagan', 'gʻashga tegadigan', 'sur' kabi maʼnolarni anglatadi ({{ПРС}}.205; {{ТжРС}}, 423; {{OʻTIL}}, II, 325). Bu sifatdan oʻzbek tilida xiralash-, xiralik ssh1- feʼplari hosil qilingan.}} ''[[w:Fors tili|f.]]'' g&gt;^d. — qorongʻi, qora; ojiz, qoʻrqoq; hayron, sargashta; botir, jasur; behayo, surbet, shilqim; xumor, gʻamgin (koʻz) == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Yorugʻ, ravshan emas; nursiz. {{misol|{{ajrat|Xira}} yorugʻuning yuzini bir damgina yoritadi.}} S. Zunnunova, :Koʻk chiroqlar. {{misol|Shiftga ilingan toshchiroq chayla ichini {{ajrat|xira}} yoritib turardi.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 2 Tiniq, shaffof emas. {{misol|Xira suv. tya Tramvayning {{ajrat|xira}} oynasidan boʻsh vagonda oʻtirib ketayotgan konduktor lip etib bir koʻrinishdayoq Zaynabning butun xayolini oʻgʻir-lab ketganini bilarmikan?|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Koʻk chiroqlar}}. 3 Noaniq ravishda; yaqqol koʻzga tash-lanmaydigan. {{misol|Shundan soʻng ular huv olisda koʻzga {{ajrat|xira}} tashlanib turuvchi sarbaland togʻlar tomon yurib ketishdi.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 4 Yaxshi koʻrolmaydigan, koʻrish qobi-liyati past. {{misol|Mana shunday maʼnoli Buvim aytgan soʻzlari. Elektrdan nur olar Endi {{ajrat|xira}} koʻzlari.|[[w:3. Diyor|3. Diyor]]}}. {{misol|Oqsoqolning {{ajrat|xira}} koʻzlari chaqnadi, achchigʻi keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. '''5 '''{{koʻchma|uz}} Jaranglab chiqmaydigan, xiril-lagan (ovoz haqida). {{misol|{{ajrat|Xira}} ovoz.}} n {{misol|-Bolam, qorning toʻq ekan, ovozing {{ajrat|xira}} chiqdi, — dedi dadasi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. '''6 '''{{koʻchma|uz}} Gʻashga tegadigan; shilqim, sur. {{misol|-Boʻldi! Muncha {{ajrat|xira}} pashshaga oʻxshab gʻin-gʻshshysan! — dedi u zardasi qaynab.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|{{ajrat|Xira}} mehmon shunda ham nari ketmadi: -Lekin men bugun shu yerda tunashim kerak.|[[w:X. Sultonov|X. Sultonov]]|Onamning yurti}}. '''7 '''{{koʻchma|uz}} Noaniq; chigil. {{misol|{{ajrat|Xira}}oʻylar yura-gini gʻash qilar edi.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. '''8 '''{{koʻchma|uz}} Kishini xursand qilmaydigan, koʻngil toʻlmaydigan; kamchiligi bor. {{misol|Yutuq-larimiz koʻp. Biroq ishimizning ayrim {{ajrat|xira}} tomonlari ham bor.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. :Koʻz(i) xira tortmoq Koʻrish qobiliyati pasaymoq. {{misol|Koʻzim {{ajrat|xira}} tortganmi, bilmay-man, uni zoʻrgʻa tanidim.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Koʻngli ''(yoki ''taʼbi) xira Yuragi gʻash, notinch. {{misol|Biroq Sa-lomat opa choyga uringanda, yana birdan koʻng-li {{ajrat|xira}} boʻla boshladi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Hayotga cha-qiriq}}. {{misol|Koʻngli gʻash, taʼbi {{ajrat|xira}} boʻlib yotgan Gulxayri ichkari xonaga oʻtib ketdi.|[[w:S. Nu-rov|S. Nu-rov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}}. Xira tort-moq Yorugʻligi, nuri kamaymoq. {{misol|Oy ham bu-tunlay {{ajrat|xira}} tortib, ufqqa yonboshladi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Kumush tola}}. Xira qilib yotmoq Biror joyning koʻrkini buzib, band qilib yotmoq. [ {{misol|Toʻnka] Yotardi {{ajrat|xira}} qilib Hovlimiz bir burchini.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}}. === Sinonimlari === [[elas]], [[ko‘roydin]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ХИРА}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |kec=[[тунукъ]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''xira'''<br /> '''1 '''[[тусклый]]; [[непрозрачный]]; [[матовый]]; // [[тускло]]; {{tarjmisoli|xira yorugʻlik }} тусклый свет; {{tarjmisoli|xira oyna }} непрозрачное стекло; матовое стекло; {{tarjmisoli|oy xira nur sochmoqda }} луна светит тускло; {{tarjmisoli|xira yonmoq }} тускло (неярко) гореть;<br /> '''2 '''[[слабый]] ({{izoh|о зрении}}); {{tarjmisoli|koʻzim xira }} у меня слабое зрение; {{tarjmisoli|xira tortmoq }} слабеть ({{izoh|о зрении}});<br /> '''3 '''{{izoh|перен}}. [[мрачный]]; [[тёмный]]; {{tarjmisoli|xira qilmoq }} омрачать; {{tarjmisoli|taʼbini xira qilmoq }} омрачать ({{izoh|кому-л}}.) настроение; {{tarjmisoli|xira tomonlar }} тёмные (отрицательные) стороны ({{izoh|чего-л}}.);<br /> '''4 '''{{izoh|перен}}. [[назойливый]], [[надоедливый]], [[навязчивый]]; {{tarjmisoli|xira pashsha }} назойливая муха; {{tarjmisoli|xira boʻlmoq }} 1) темнеть; тускнеть; меркнуть; {{tarjmisoli|koʻzgu xira boʻlib qoldi }} зеркало потускнело; 2) {{izoh|перен}}. мрачнеть; '''uning koʻngla '''({{izoh|или '''}}taʼbi, tabiati''') {{tarjmisoli|xira boʻldi }} душа его омрачилась; 3) {{izoh|перен}}. надоедать, приставать;<br /> '''5 '''{{izoh|перен}}. [[неясный]], [[запутанный]]; [[тёмный]]; {{tarjmisoli|xira fikr }} тёмная мысль;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. [[неприятный]], [[неприглядный]]; {{tarjmisoli|xira qilib yotmoq }} ({{izoh|или '''}}[[turmoq]]''') [[портить]] [[вид]] ({{izoh|своим присутствием}}).<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] 0jc530zft4a3rpg63bhkvmi8fqyyppi 639519 639518 2026-06-24T15:42:27Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639519 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''xi-ra''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''XIRA''' Bu koʻp maʼnoli tojikcha sifat 'tiniq boʻlmagan', 'gʻashga tegadigan', 'sur' kabi maʼnolarni anglatadi ({{ПРС}}.205; {{ТжРС}}, 423; {{OʻTIL}}, II, 325). Bu sifatdan oʻzbek tilida xiralash-, xiralik ssh1- feʼplari hosil qilingan.}} ''[[w:Fors tili|f.]]'' g&gt;^d. — qorongʻi, qora; ojiz, qoʻrqoq; hayron, sargashta; botir, jasur; behayo, surbet, shilqim; xumor, gʻamgin (koʻz) == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Yorugʻ, ravshan emas; nursiz. {{misol|{{ajrat|Xira}} yorugʻuning yuzini bir damgina yoritadi.}} S. Zunnunova, :Koʻk chiroqlar. {{misol|Shiftga ilingan toshchiroq chayla ichini {{ajrat|xira}} yoritib turardi.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 2 Tiniq, shaffof emas. {{misol|Xira suv. tya Tramvayning {{ajrat|xira}} oynasidan boʻsh vagonda oʻtirib ketayotgan konduktor lip etib bir koʻrinishdayoq Zaynabning butun xayolini oʻgʻir-lab ketganini bilarmikan?|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Koʻk chiroqlar}}. 3 Noaniq ravishda; yaqqol koʻzga tash-lanmaydigan. {{misol|Shundan soʻng ular huv olisda koʻzga {{ajrat|xira}} tashlanib turuvchi sarbaland togʻlar tomon yurib ketishdi.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 4 Yaxshi koʻrolmaydigan, koʻrish qobi-liyati past. {{misol|Mana shunday maʼnoli Buvim aytgan soʻzlari. Elektrdan nur olar Endi {{ajrat|xira}} koʻzlari.|[[w:3. Diyor|3. Diyor]]}}. {{misol|Oqsoqolning {{ajrat|xira}} koʻzlari chaqnadi, achchigʻi keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. '''5 '''{{koʻchma|uz}} Jaranglab chiqmaydigan, xiril-lagan (ovoz haqida). {{misol|{{ajrat|Xira}} ovoz.}} n {{misol|-Bolam, qorning toʻq ekan, ovozing {{ajrat|xira}} chiqdi, — dedi dadasi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. '''6 '''{{koʻchma|uz}} Gʻashga tegadigan; shilqim, sur. {{misol|-Boʻldi! Muncha {{ajrat|xira}} pashshaga oʻxshab gʻin-gʻshshysan! — dedi u zardasi qaynab.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|{{ajrat|Xira}} mehmon shunda ham nari ketmadi: -Lekin men bugun shu yerda tunashim kerak.|[[w:X. Sultonov|X. Sultonov]]|Onamning yurti}}. '''7 '''{{koʻchma|uz}} Noaniq; chigil. {{misol|{{ajrat|Xira}}oʻylar yura-gini gʻash qilar edi.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. '''8 '''{{koʻchma|uz}} Kishini xursand qilmaydigan, koʻngil toʻlmaydigan; kamchiligi bor. {{misol|Yutuq-larimiz koʻp. Biroq ishimizning ayrim {{ajrat|xira}} tomonlari ham bor.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. :Koʻz(i) xira tortmoq Koʻrish qobiliyati pasaymoq. {{misol|Koʻzim {{ajrat|xira}} tortganmi, bilmay-man, uni zoʻrgʻa tanidim.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Koʻngli ''(yoki ''taʼbi) xira Yuragi gʻash, notinch. {{misol|Biroq Sa-lomat opa choyga uringanda, yana birdan koʻng-li {{ajrat|xira}} boʻla boshladi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Hayotga cha-qiriq}}. {{misol|Koʻngli gʻash, taʼbi {{ajrat|xira}} boʻlib yotgan Gulxayri ichkari xonaga oʻtib ketdi.|[[w:S. Nu-rov|S. Nu-rov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}}. Xira tort-moq Yorugʻligi, nuri kamaymoq. {{misol|Oy ham bu-tunlay {{ajrat|xira}} tortib, ufqqa yonboshladi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Kumush tola}}. Xira qilib yotmoq Biror joyning koʻrkini buzib, band qilib yotmoq. [ {{misol|Toʻnka] Yotardi {{ajrat|xira}} qilib Hovlimiz bir burchini.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}}. === Sinonimlari === [[elas]], [[ko‘roydin]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ХИРА}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[тунукъ]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''xira'''<br /> '''1 '''[[тусклый]]; [[непрозрачный]]; [[матовый]]; // [[тускло]]; {{tarjmisoli|xira yorugʻlik }} тусклый свет; {{tarjmisoli|xira oyna }} непрозрачное стекло; матовое стекло; {{tarjmisoli|oy xira nur sochmoqda }} луна светит тускло; {{tarjmisoli|xira yonmoq }} тускло (неярко) гореть;<br /> '''2 '''[[слабый]] ({{izoh|о зрении}}); {{tarjmisoli|koʻzim xira }} у меня слабое зрение; {{tarjmisoli|xira tortmoq }} слабеть ({{izoh|о зрении}});<br /> '''3 '''{{izoh|перен}}. [[мрачный]]; [[тёмный]]; {{tarjmisoli|xira qilmoq }} омрачать; {{tarjmisoli|taʼbini xira qilmoq }} омрачать ({{izoh|кому-л}}.) настроение; {{tarjmisoli|xira tomonlar }} тёмные (отрицательные) стороны ({{izoh|чего-л}}.);<br /> '''4 '''{{izoh|перен}}. [[назойливый]], [[надоедливый]], [[навязчивый]]; {{tarjmisoli|xira pashsha }} назойливая муха; {{tarjmisoli|xira boʻlmoq }} 1) темнеть; тускнеть; меркнуть; {{tarjmisoli|koʻzgu xira boʻlib qoldi }} зеркало потускнело; 2) {{izoh|перен}}. мрачнеть; '''uning koʻngla '''({{izoh|или '''}}taʼbi, tabiati''') {{tarjmisoli|xira boʻldi }} душа его омрачилась; 3) {{izoh|перен}}. надоедать, приставать;<br /> '''5 '''{{izoh|перен}}. [[неясный]], [[запутанный]]; [[тёмный]]; {{tarjmisoli|xira fikr }} тёмная мысль;<br /> '''6 '''{{izoh|перен}}. [[неприятный]], [[неприглядный]]; {{tarjmisoli|xira qilib yotmoq }} ({{izoh|или '''}}[[turmoq]]''') [[портить]] [[вид]] ({{izoh|своим присутствием}}).<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] ihdpqfpfsel8c6lz171hzb6rk9dq6st 0 59291 639563 627165 2026-06-25T06:14:03Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639563 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yu-qo-ri''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|YUQORI ’tepa tomonda joylashgan’, ’ustki’. Qori .. bitta—bitta hadam bosib, yu h o r i g a chihib ketdi (Abdulla Qahhor). Bu soʻz qadimgi turkiy tildagi balandda joylashgan’ maʼnosini anglatuvchi yuq si — fatiga (Devon, III, 10) joʻnalish kelishigining qadimgi -qâru qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan; keyinchalik yonma-yon kelgan q undoshlaridan biri talaffuz qilin-may qoʻygan, q undoshi ketidagi a unlisi â unlisiga, soʻz oxiridagi u unlisi i unlisiga almashgan: yuq + qaru <nowiki>=</nowiki> yuqqaru &gt;&nbsp;yuqaru &gt;&nbsp;yuqâri.}} 1 Biror narsaning eng ustki qismida joylashgan; tepadagi, balanddagi, ustki. {{misol|Binoning {{ajrat|yuqori}} qavati. Bulutning eng {{ajrat|yuqori}} qatlamlari.}} n [''Mulladoʻst'': == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|Pastki jagʻi {{ajrat|yuqori}} jagʻi bilan ertadan kechgacha mushtlashgani-mushtlashgan.}} Hamza, Maysaraning ishi. {{misol|[Diz\ Belini qizil kamer bilan shunday siqib bogʻlabdiki, ikki boʻlak odamga oʻxshaydi. Agar jindek egilsa, {{ajrat|yuqori}}si tushib ketadigandek.}} S. Ahmad, Moʻtti. {{misol|Zavrak bilan Zulfiqor {{ajrat|yuqori}}da gʻisht terishardi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. 2 Binoning yoki biror inshootning ustki qavati; boloxona. ''Qori oʻrnidan tur-di, boshqa hech narsa demay, boshini quyi solganicha, bitta-bitta qadam bosib, yuqo-riga chiqib ketdi. A.'' Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. 3 Biror yerga nisbatan baland oʻrnashgan joylar; baland tomon; balandlik. {{misol|Ahmad-jon.. hech narsaga qaramay, polizma-poliz {{ajrat|yuqori}}ga qarab ketdi. A.}} Qahhor, Oltin yul-duz. - {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim {{ajrat|yuqori}}dan ikki yogʻiga chim bosib, koʻtarib kelish lozim boʻladi, — dedi [Amin buva].|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Katta yer {{ajrat|yuqori}}da, shu yerdan bir soat moʻlroq yurasiz, u yerda nuqul paxta unadi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. '''4 '''Yer, shaxe yoki narsa ustidagi boʻshliq; tepa. {{misol|Kuyuq tutun {{ajrat|yuqori}}ga oʻrlayapti.}} n {{misol|Qaytishi hamon {{ajrat|yuqori}}dan uchib oʻtgan bir-ikki moshak qushning "chev-chev" degan tovu-shini eshitib, koʻkka qaradi. A.}} Qodiriy, Oʻt-gan kunlar. {{misol|Shar daqiqa sayin kattala-shar, {{ajrat|yuqori}}ga koʻtarilar edi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} {{misol|Ola-tasir boshlandi, {{ajrat|yuqori}}dan doʻldek yogʻila-yotgan oʻqdan dushman oʻziga keldi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} 5 Xonaning eshikka nisbatan qarama-qarshi tomoni; odatda hurmatli kishilar oʻtiradigan tomoni; toʻr. ''Sidiqjon poygak-ka bir oz siljib, uni'' [{{misol|Zunnunxoʻjani] toʻr-ga taklif qildi: -Dani., {{ajrat|yuqori}}ga. A.}} Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. ''Mehmonni yuqo-riga oʻtqazib, darhol oʻgʻliga dasturxon yozish-ni buyurdi.'' Mirmuhsin, Meʼmor. 7-Oʻzbek tilining izohli lugʻati{{clear}} 6 Miqdor, sifat va sh.k. jihatdan meʼyordan, mavjud holatdan ortiq, ortiq darajali. {{misol|Yuqori baho. Yuqori bosim (tib., fiz.) Yuqori madaniyat. Yuqori malaka. Yuqo-ri sifatli mollar. Yuqori nav paxta. Yuqo-ri harorat. Yuqori hosil. yat Dish boʻlishiga qaramay, havoning tafti {{ajrat|yuqori}}, osmon mu-saffo.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} {{misol|Maktab islohoti oʻqituv-chilik kasbining obroʻ-eʼtiborini {{ajrat|yuqori}} koʻ-tardi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} 7 Nisbatan ustun. [ {{misol|Otabek] Uning husn-dagina emas, aqlda va boshqada Zaynabdan necha baravar {{ajrat|yuqori}}da ekanini oʻyladi. A. |[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. ''Yirik zamindor-lar, sarmoyadorlar uchun oʻz manfaati'', {{misol|oʻz foydasidan {{ajrat|yuqori}} narsa yoʻq.}} Oybek, Nur qidirib. {{misol|Bizning jamiyatimizda inson nurdek pokiza, nondek aziz, u har qanday boylikdan {{ajrat|yuqori}} turadi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} '''8''' {{s. t.|uz}} Vazifa, mavqe va sh.k. jihatdan yuqori, yetakchi boʻlgan (tashkilot, organ va b.). {{misol|{{ajrat|Yuqori}}dan olingan buyruqqa binoan ish koʻrmoq. {{ajrat|Yuqori}}dan berilgan topshiriq. {{ajrat|Yuqori}}dan kelgan vakillar.}} n {{misol|-Dani., ha, undan keyin oʻrtoqlar, — deb yana izoh berdi Alimqul, — qoʻl qoʻyish masalasida menga {{ajrat|yuqori}}dan ham, pastdan ham bir oz gap tegib qolayotibdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. ''Sizga kichik ofitser unvonini berish haqida yuqo-riga yozma xabar berganmiz..'' Nazarmat, Joʻr-lar baland sayraydi. 9 Oʻquvchilari oʻqish muddatini biti-rishga yaqinlashib qolgan, oʻqish mudda-tining soʻnggi yillaridagi (sinf, kurs va shu kabilar haqida). {{misol|Yuqori kurs talabalari. vsh Faqat {{ajrat|yuqori}} sinf shogirdlaridan bir nechasi adil, yuksak palma daraxtlari ostida nimalardir toʻgʻrisida jimgina, le-kin jiddiy suhbatlashmoqda edilar.}} Oybek, Nur qidirib. '''10 '''''(oʻ.-p. k. shaklida —'' yuqorsda). Voqealar bayonining old (yuqori) qismida. {{misol|{{ajrat|Yuqori}}da biz yosh Xushroʻy bilan oʻquvchini bir dara-ja tanishtirgan edik. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЮҚОРИ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |krc=[[огъары]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yuqori'''<br /> '''1 '''[[верх]]; // [[верхний]]; {{tarjmisoli|binoning yuqori qavati }} верхний этаж здания; {{tarjmisoli|yuqori jagʻ }} {{izoh|анат}}. верхняя челюсть; {{tarjmisoli|yuqori chegara }} {{izoh|мат}}. верхняя грань; {{tarjmisoli|yuqori yarus bulutlari }} {{izoh|геогр}}. облака верхнего яруса; {{tarjmisoli|pastdan yuqori koʻtarilmoq }} а) подниматься снизу вверх; б) {{izoh|перен.}} выдвигаться, быть выдвинутым;<br /> '''2 '''[[высший]]; [[высокий]]; // [[высоко]]; {{tarjmisoli|yuqori hosil }} высокий урожай; {{tarjmisoli|yuqori hosilli paxta navi }} высокоурожайный сорт хлопчатника; {{tarjmisoli|yuqori malaka }} высокая квалификация; {{tarjmisoli|yuqori malakali mutaxassis }} высококвалифицированный специалист, специалист высокой квалификации; {{tarjmisoli|yuqori bosim }} {{izoh|физ}}. высокое давление; {{tarjmisoli|yuqori xona }} {{izoh|мат}}. высший разряд; {{tarjmisoli|yuqori had }} {{izoh|мат}}. высший член; {{tarjmisoli|yuqori hosila }} {{izoh|мат}}. высшая производная; {{tarjmisoli|yuqori sifatli }} высококачественный; {{tarjmisoli|yuqori tabaqa }} высший слой, высшая каста; {{tarjmisoli|yuqori idoralar }} вышестоящие органы; {{tarjmisoli|yuqori tashkilotlar }} вышестоящие организации; {{tarjmisoli|yuqori kenglik oʻlkalari }} {{izoh|геогр}}. страны высоких широт; {{tarjmisoli|yuqori koʻtarmoq }} поднимать ({{izoh|кого-что-л}}.), вздымать ({{izoh|что-л}}.), возносить ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|ular boshlarini yuqori koʻtarib, samolyotlarga qarardilar }} подняв головы, они смотрели на самолёты;<br /> '''3 '''[[старший]]; {{tarjmisoli|yuqori sinf oʻquvchilari }} учащиеся старших классов, старшеклассники;<br /> '''4 '''[[почётное]] [[место]] [[в]] [[комнате]], [[передний]] [[угол]]; {{tarjmisoli|uyning yuqorisida oʻtirgan odam }} человек, сидящий на почётном месте в комнате;<br /> '''5 '''{{izoh|перен. разг}}. [[центр]]; [[власти]]; {{tarjmisoli|yuqoridan pastgacha }} сверху донизу;{{tarjmisoli| yuqoridan olingan buyruqqa binoan }} по предписанию свыше; {{tarjmisoli|yuqorining topshirigʻi }} распоряжение сверху.<br /> }} 8wug5u3vnk49lrj1efeek81hr1fepc6 0 74200 639526 499535 2026-06-24T15:53:29Z Yokubjon Juraev 8265 639526 wikitext text/x-wiki {{-ru-}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''заз-но-ба''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === <b>[[зазноба]] </b>{{izoh|ж }}</br> <b>1</b> [[ehtiros]], [[muhabbat]]; </br> <b>2</b> [[ma’shuqa]], [[yor]], [[jonona]], [[mahbuba]].</br> === Sinonimlari === === Antonimlari === == Tarjimalari == qjzlae1ntj5zy5si2ow9qo2w4tioe3n 0 84174 639548 509243 2026-06-25T04:41:55Z Yokubjon Juraev 8265 639548 wikitext text/x-wiki {{-ru-}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''мег-рел''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === <b>[[мегрел]] </b>{{izoh|м }}[[megrel]]; {{izoh|см.}} <b>[[мегрелы]].</b> === Sinonimlari === === Antonimlari === == Tarjimalari == *{{krc}}: [[малгар]] apvre9dv0chx0obpg5begfohv49bhar 0 127958 639533 589096 2026-06-24T21:08:19Z Yokubjon Juraev 8265 639533 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-ma''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{shv.|uz}} Kichkina ariq, ariqcha. {{misol|Eshigingning oldi {{ajrat|solma}}, Solmadan, ogʻa, suv olma. |[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМА}} == Tarjimalari == cbgdu7891hnb8289tb9jbadjdblq0i7 0 128779 639559 566100 2026-06-25T06:10:26Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639559 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''fe-ru-za''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === [f. - yashil rang- li qimmatbaho tosh] Zargarlikda bezak buyumlar uchun ishlatiladigan, koʻk-yashil, havorang-yashil rangli qimmatbaho tosh. Feruza va zabarjad toshlar koʻz qamashti-rib yotadi. Oybek, Navoiy. Meʼmorning xayo-lidan.. mirzo hadya etgan feruza koʻzli tilla uzugi oʻtdi. Mirmuhsin, Meʼmor. Magʻrib mamlakatlarida feruza "sharq toshi" deb atalgan. "Fan va turmush". '''2 '''koʻchma Moviy, havorang. Feruza suv taglarida suzar oltin baliqlar. Mirtemir, Asarlar. Uning.. yarim ochiq koʻzlari musaf-fo, feruza osmonga qadalgan. N. Aminov, Yolgʻonchi farishtalar. 3 Feruza (xotin-qizlar ismi). === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ФЕРУЗА}} == Tarjimalari == *{{krc}}: [[пайруз]] smp373p5k291xb7q9sceihmq1ziru45 0 159235 639506 615933 2026-06-24T15:30:52Z Yokubjon Juraev 8265 639506 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[tomon]] ({{ko'm.}}) {{-sah-}} ==Etimologiyasi== [[tuya|Tuya]] so‘zila o‘zakdosh biroq vaqt o‘tishila Saxachada anglami o‘zgarib “bug‘u” anglamini anglata boshlagan. ==Ma’nosi== [[bug‘u]]. aljdnm7s8g6d1vav0xz8w1cy0j28nle 0 162747 639509 2026-06-24T15:32:59Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[topmoq]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639509 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[topmoq]]. irvjo89pjrywjsdvevycpd4wwbnv6dt 0 162748 639511 2026-06-24T15:35:23Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[topinmoq]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639511 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[topinmoq]]. i3doi95otalvvky2mkleb8d4rbsu6tq 0 162749 639513 2026-06-24T15:36:47Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[taka]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639513 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[taka]]. h7ysq6gljfgvhodanlkzosgvzew4ne0 0 162750 639515 2026-06-24T15:39:09Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[ruh]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639515 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[ruh]]. fyl9hfs3gqhujnpyt7sovdeif4rb71h 0 162751 639517 2026-06-24T15:41:53Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[xira]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639517 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[xira]]. cvai7svjm9fnzy8nwh8baiarh0zadl1 0 162752 639521 2026-06-24T15:47:42Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[la’nat]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639521 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[la’nat]]. sm00c4ldmg76mb39iybpcpvoez4rbsu 0 162753 639523 2026-06-24T15:49:25Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[olmos]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639523 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[olmos]]. mmnvukxds139a6e9zgnx7s4byeyuo18 0 162754 639525 2026-06-24T15:52:04Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[buldurg‘un]], [[xo‘jag‘at]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639525 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[buldurg‘un]], [[xo‘jag‘at]]. 7mo3joxo7oklucf7w9my4c904ot0gr4 0 162755 639528 2026-06-24T15:54:09Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[ma’shuqa]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639528 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[ma’shuqa]]. avgvyv5riym5z9hyyashylr6w610bg3 0 162756 639530 2026-06-24T15:58:15Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[soat]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639530 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[soat]]. 30s295lwgyzaxonujjf8booy6vtwm7l 0 162757 639532 2026-06-24T19:59:57Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[tahorat]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639532 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[tahorat]]. cym4wp24fo7cfbegoxn7vv70df5eg0a 0 162758 639538 2026-06-25T03:20:23Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[uy]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639538 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[uy]]. hlstrq19n5eqtkkrxwpvs5rvok33gq6 0 162759 639540 2026-06-25T03:42:21Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[haqida]], [[to‘g‘risida]], [[yuzasida]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639540 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[haqida]], [[to‘g‘risida]], [[yuzasida]] j4uo7f3x2f9k0jgdmo8gnds9rg4yv2g 0 162760 639542 2026-06-25T03:45:41Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[uyg‘onmoq]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639542 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[uyg‘onmoq]]. 4ucqzm72lrja85bge6yj2fpjcfht3j4 0 162761 639544 2026-06-25T04:15:54Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[ma’no]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639544 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[ma’no]]. n76i086mnu430w5knh0i0uxlvfskv4j 0 162762 639546 2026-06-25T04:18:10Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[bolqor]] (xalqning nomi).“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639546 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[bolqor]] (xalqning nomi). jt3cc69f59sd226173hj2hvbhferv0f 0 162763 639547 2026-06-25T04:41:03Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[megrel]], megrelning xalqiga tegishli.“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639547 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[megrel]], megrelning xalqiga tegishli. 9ntnfl8ajbkzpo4e86asbr3gje8lu1j 0 162764 639550 2026-06-25T04:43:22Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[cho‘pon]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639550 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[cho‘pon]]. inhy3o1mpshr84lb8zhomnh4aj7wqpa 0 162765 639560 2026-06-25T06:10:56Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[feruza]] (qimmatbaho tosh).“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639560 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[feruza]] (qimmatbaho tosh). o31uhu3d6vq9y04e35avgrtk31hnrr9 0 162766 639562 2026-06-25T06:12:09Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[faqir]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639562 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[faqir]]. 3a1q0srzuff41jfp698nrtgtr4l9qrw 0 162767 639564 2026-06-25T06:14:20Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-krc-}} [[yuqori]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639564 wikitext text/x-wiki {{-krc-}} [[yuqori]]. dp4p4j1633v8x5ssg0cewmgjqagkv2k