Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.11 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 13056 639935 637254 2026-07-15T14:05:10Z Yokubjon Juraev 8265 639935 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OL- ’qoʻlga kirit-’. Yoʻlchi ketmonni o l i b ishiga joʻnadi (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shun-day maʼnoni anglatgan bu feʼl asli al- tarzida talaf-fuz qilingan (ПДП, 356; Devon, I, 180; DS, 32); hozirgi oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: al- &gt;&nbsp;âl-.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Narsani ushlab yoki biror asbob bilan tutib qoʻlga kiritmoq. {{misol|Ariqdan suv {{ajrat|ol}}moq.}} m {{misol|Saodatxon kapalak ushlagandek ehtiyotlik bilan qutichani qoʻliga {{ajrat|ol}}di.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Olov}}. {{misol|Oʻzbek oyim burchakda b{{ajrat|ol}}a koʻtarib oʻtirgan Zaynabdan chaqaloqni {{ajrat|ol}}ib, uni jomni toʻkib kelishga buyurdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Yoʻlchi ketmonni {{ajrat|ol}}ib, ishiga joʻnadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Bagʻriga olmoq 1) oʻz quchogʻiga olmoq, quchoqlamoq. {{misol|B{{ajrat|ol}}ani bagʻriga {{ajrat|ol}}ib, ancha vaqt yigʻladi.}} M. Mahmudov, Bulbuligoʻyo; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz qaramogʻiga, panohiga, himoyasiga olib ardoqlamoq. {{misol|K{{ajrat|ol}}xoz., bularni xursandlik bilan oʻz bagʻriga {{ajrat|ol}}ar edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Qoʻlini olmoq 1) qoʻlidan ushlamoq. {{misol|Usta Olim Otabekning qoʻlini {{ajrat|ol}}ib soʻrashdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar; 2) kelishmoq, roziligini olmoq}}. Qoʻltigʻiga olmoq 1) qoʻltigʻiga qistirmoq, qoʻltiqla-moq; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz yoniga tortmoq. {{misol|Yormat esa Yoʻlchini oʻz qoʻltigʻiga {{ajrat|ol}}ib, boshqalarga qar-shi qoʻyishni istar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Qoʻltigʻidan olmoq Qoʻltigʻidan tu-tib bormoq yoki koʻtarmoq. Hiqildogʻidan olmoq Hiqildogʻidan, tomogʻidan boʻgʻmoq. 2 Qabul qilmoq; yollamoq. {{misol|Ishga {{ajrat|ol}}moq. B{{ajrat|ol}}aga enaga {{ajrat|ol}}moq.}} 3 Boʻshatmoq, bekor qilmoq, tushirmoq. {{misol|Sizni bugundan boshlab ishdan {{ajrat|ol}}dik.}} n {{misol|U avvalgi direktorimizning boshiga tuhmat yogʻdirib, ishdan {{ajrat|ol}}dirdi.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. 4 Qirqib, kesib, tortib, sugʻurib chiqar-moq. {{misol|Tirnoq {{ajrat|ol}}moq. Qoʻyning junini {{ajrat|ol}}moq. Soch {{ajrat|ol}}moq. Oyoqqa kirgan tikanni {{ajrat|ol}}moq. yaya [Ali oxun] Doʻppisi ichiga toʻgʻnalgan ignani {{ajrat|ol}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 5 Yechmoq, solmoq. {{misol|Xotin boshidan jun roʻm{{ajrat|ol}}ini {{ajrat|ol}}di-da, bir-ikki qoqib, yana oʻradi. |[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. 6 Tushirmoq, boʻshatmoq; xoli qilmoq. {{misol|Yelkasidan yukini {{ajrat|ol}}moq. Mashinadagi yashik-larni {{ajrat|ol}}moq.}} sh {{misol|Usta Olim otning jilo-vidan qoʻlini {{ajrat|ol}}ib, soʻradi..|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻt-gan kunlar}}. 7 Qoʻlga kiritmoq; ega boʻlmoq. {{misol|Daromad {{ajrat|ol}}moq. Paxtadan moʻl hosil {{ajrat|ol}}dik. shi [Yoʻl-chi] Ikki yarim yil boyning boʻyinturugʻini sudradi. Nima {{ajrat|ol}}di?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Feruza Yigitaliyeva shu {{ajrat|ol}}impiada-da bir yil birinchi oʻrinni {{ajrat|ol}}di.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. 8 Yemoq, yemoq-ichmoq, tanovul qilmoq. {{misol|Hammasi sizning tegishingiz, hech kimga qa-ramang. Baliqni {{ajrat|ol}}ing!|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 9 Oʻziga singdirmoq, qabul etmoq. {{misol|Rangni yaxshi {{ajrat|ol}}adigan ipak.}} 10 Paydo qilmoq, hosil etmoq, yigʻmoq. {{misol|Yara yiring {{ajrat|ol}}ibdi. Gʻoʻzalar koʻsak {{ajrat|ol}}di.}} 11 Aytmoq, kuylamoq. {{misol|"Nasrulloyi", "Girya" {{ajrat|ol}}! Ibodxoʻja, "Figʻon"ni {{ajrat|ol}}!|[[w:Shuk-rullo|Shuk-rullo]]|Saylanma}}. {{misol|Zoʻr qoʻshiqlardan bitta-sini oʻrganib, katta toʻyda oʻrtaga chiqib, bir {{ajrat|ol}}ayki.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}}. 12 Uylanmoq, xotin olmoq. {{misol|[Zuhra:\ Yosh qizni {{ajrat|ol}}ganing bir sari, endi buni oʻqishdan qoʻyib, kurortga {{ajrat|ol}}ib ketayotganing nimasi? |[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}}. 13 Xarid qilmoq. {{misol|Bu paltoni necha pul-ga {{ajrat|ol}}dingiz? Hovli {{ajrat|ol}}ma — qoʻshni {{ajrat|ol}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Ancha narsa {{ajrat|ol}}dik.. Senga bir joʻra bekasam.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 14 Qoʻlga kiritmoq, qozonmoq. {{misol|Obroʻ {{ajrat|ol}}-moq. Erkinlik {{ajrat|ol}}moq. Darsdan "alo" baho {{ajrat|ol}}dim. Ilmiy daraja {{ajrat|ol}}moq. Olqish {{ajrat|ol}}gan omondir, qargʻish {{ajrat|ol}}gan yomondir.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Oʻn besh kunlik sinovdan keyin traktorchi nomi-ni {{ajrat|ol}}dik.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Xotinlar}}. 15 Ketkazmoq, yoʻqotmoq. {{misol|Chayonning zah-rini chayon {{ajrat|ol}}adi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Fotihadan keyin Oftob oyim.. kuyovga qatiq {{ajrat|ol}}ib chiqdi va Otabekning ichmaganiga ham qoʻymay, "ichingiz, yoʻl gʻuborini {{ajrat|ol}}adir", deb qistay boisyudi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 16 Qoplamoq, chulgʻamoq, oʻramoq, tut-moq. {{misol|Toʻqayni oʻt {{ajrat|ol}}gan. Kabobning hidi butun hovlini {{ajrat|ol}}di. Meni isitma {{ajrat|ol}}di. shsh Sen bundan ketmaysan omon, Ungu soʻlni {{ajrat|ol}}sa tuman.|[[w:"Yodgor"|"Yodgor"]]}}. 17 Egallamoq, ishgʻol qilmoq, band et-moq. {{misol|Royal koʻp joyni {{ajrat|ol}}di. "Goʻroʻgʻli kelib, falon shaharni {{ajrat|ol}}ibdi, desa semirib, eshik-dan ichkariga bazoʻr kiraman.|[[w:"Gulixiromon"|"Gulixiromon"]]}}. {{misol|Mojaro ustiga Fosih afandi kirib q{{ajrat|ol}}di. U toʻgʻri ayvonga chiqib, mingboshining pinji-dan joy {{ajrat|ol}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. 18 Qamashtirmoq. {{misol|Tong yorishib, qamish poyalari oftob tigʻida lov-lov yonayotganga oʻxshab koʻzni {{ajrat|ol}}adi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 19 Yetakchi feʼl sifatida ot turkumida-gi soʻzlar bilan birikib, qoʻshma feʼl yasaydi, maye., {{misol|amal {{ajrat|ol}}moq, avj {{ajrat|ol}}moq, alanga {{ajrat|ol}}moq, bahra {{ajrat|ol}}moq, bosh {{ajrat|ol}}moq, yonini {{ajrat|ol}}moq, yosh {{ajrat|ol}}moq.}} :Amal olmoq Oʻsmoq, rivojlanmoq, yuk-salmoq (oʻsimliklar haqida). {{misol|Daraxtlar de-yarli hammasi amal {{ajrat|ol}}ib, ancha yuksalib q{{ajrat|ol}}-gan edi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. Boʻyniga olmoq 1) iqror boʻlmoq. {{misol|Bu sheʼrni oʻqigan bazi tanish-bilishlarim, qarilikni boʻyniga {{ajrat|ol}}ib q{{ajrat|ol}}ibdi-da, deb oʻylashlari mumkin.|[[w:Shuk-rullo|Shuk-rullo]]|Saylanma; 2) zimmasiga, oʻz javob-garligiga olmoq}}. Yigʻim-terimni olmoq Ekinlarni oʻrib, terib hosilni yigʻish-tirmoq. {{misol|U.. yigʻim-terimni {{ajrat|ol}}gandan keyin Farhodga ketib, qishi bilan oʻsha yerda qo-lib ketdi.|[[w:A. Qaqhor|A. Qaqhor]]|Xotinlar}}. Teskarisiga olmoq ''ayn.'' aksiga olmoq ''q.'' aks I 2. {{misol|Men joʻrttaga baʼzi gaplarni teskarisiga {{ajrat|ol}}ib koʻrsam ham, u churq etmaydi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻt-gan kunlar}}. Yuz olmoq ''ayn.'' yuz tutmoq ''q.'' yuz I. {{misol|Kun baralla koʻtarilib, qiyomga yuz {{ajrat|ol}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Qalamga olmoq Yozmoq, xatga tushirmoq. {{misol|Bu kun men shu "Oʻtgan kunlar"ni qalamga {{ajrat|ol}}ganimda ham, oʻsha oʻzimni zeriktirgan faslni tashlab oʻtishga majbur boʻldim.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Utgan kunlar}}. Qarshi olmoq Kutmoq, peshvoz chiq-moq. {{misol|Mehmonlarni non-tuz bilan qarshi {{ajrat|ol}}ishdi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Qiyigʻiga olmoq Aksini tutmoq, aks ish qilmoq. Qoʻy ogʻzidan choʻp olmagan ''q.'' qoʻy. {{misol|Bizning qishloqda Gʻofurjon degan qoʻy ogʻzidan choʻp {{ajrat|ol}}magan, buning ustiga hech kimi yoʻq bir yigit bor edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Xotinlar}}. 20 Ravishdosh shaklida boshqa feʼllar bilan birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi, maye. {{misol|{{ajrat|ol}}ib bermoq, {{ajrat|ol}}ib bormoq, {{ajrat|ol}}ib kelmoq, {{ajrat|ol}}a bshshoq, {{ajrat|ol}}a boshlamoq, {{ajrat|ol}}a kelmoq. Uzum suv {{ajrat|ol}}ib q{{ajrat|ol}}di.}} 21 =i(b) affiksli ravishdoshlar bilan birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi va ish-harakatning oʻzi uchun bajarilganligini bildiradi, maye. {{misol|bilib {{ajrat|ol}}moq, tortib {{ajrat|ol}}moq, yetib {{ajrat|ol}}moq, yigʻib {{ajrat|ol}}moq, sugʻurib {{ajrat|ol}}moq, yoza {{ajrat|ol}}moq, qila {{ajrat|ol}}moq.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{-trans-|olmoq| *{{en}}: [[take]] *{{tr}}: [[almak]], [[etmek]] *{{sah}}: [[ыл]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''olmoq'''<br /> '''1 '''[[брать]], [[взять]]; [[взимать]], [[взыскивать]]; [[получать]]; [[принимать]]; {{tarjmisoli|vznos olmoq }} принимать взносы; {{tarjmisoli|ishga olmoq }} принимать на работу; {{tarjmisoli|shtraf olmoq }} взыскивать штраф; {{tarjmisoli|topshiriq olmoq }} получать задание; {{tarjmisoli|qoʻlga kitob olmoq }} 1) взять книгу в руки; 2) взяться за книгу ({{izoh|за чтение}}); {{tarjmisoli|amal olmoq }} набухать ({{izoh|о почках растений}}); {{tarjmisoli|ariq olmoq }} нарезать борозды ({{izoh|для поливного земледелия}}); {{tarjmisoli|askar olmoq }} мобилизовать в армию; вербовать в армию; {{tarjmisoli|devor olmoq }} строить дувал ({{izoh|глинобитную стену}}); {{tarjmisoli|yod olmoq }} заучивать (выучивать) наизусть; {{tarjmisoli|marza olmoq }} проводить межу, межевать; {{tarjmisoli|sir olmoq }} выведывать тайну; {{tarjmisoli|ommaviy tus olmoq }} принимать массовый характер; {{tarjmisoli|xabar olmoq }} справляться, осведомляться; {{tarjmisoli|xotin olmoq }} {{izoh|разг}}. брать в жёны, жениться; {{tarjmisoli|oʻt olmoq }} загораться; '''[[qasd]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻch]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} мстить; {{tarjmisoli|bagʻriga olmoq }} 1) прижимать к груди, обнимать; 2) приласкать, приголубить; окружить заботой; {{tarjmisoli|boʻyniga olmoq }} признаваться; {{tarjmisoli|yoniga olmoq }} взять к себе ({{izoh|кого-л., напр. в качестве помощника}}); {{tarjmisoli|oʻz zimmasigaolmoq}} брать на себя;''' bu vazifani men oʻz zimmamga '''({{izoh|или '''}}oʻz ustimga''') '''[[olaman]] '''[[эту]] [[задачу]] [[я]] [[беру]] [[на]] [[себя]]; {{tarjmisoli|ijaraga olmoq }} брать в аренду, арендовать; брать напрокат; {{tarjmisoli|oʻz ichiga olmoq }} заключать в себе; {{tarjmisoli|ishga olmoq }} принимать на работу; '''[[koʻngliga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻziga]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} принимать близко к сердцу; принимать на свой счёт; '''uning gapini koʻnglingizga olmang '''не относите его слова на свой счёт; не принимайте его слова близко к сердцу; {{tarjmisoli|koʻz tagiga olmoq }} примечать, замечать, подмечать; {{tarjmisoli|moʻljalga olmoq }} брать на прицел, прицеливаться; '''[[nazarga]] '''({{izoh|или}} '''[[nazar-eʼtiborga]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} принимать во внимание, учитывать; {{tarjmisoli|notaga olmoq }} перекладывать на ноты; {{tarjmisoli|oʻzini panaga olmoq }} укрываться ({{izoh|напр. от солнечных лучей, дождя и т. п}}.); {{tarjmisoli|roʻyxatga olmoq }} заносить в список, регистрировать; описывать, делать опись; {{tarjmisoli|oʻzini chetga olmoq}} 1) посторониться, отойти в сторону; 2) {{izoh|перен.}} устраниться ({{izoh|напр. от какого-л. дела}}); {{tarjmisoli|qoʻlga olmoq }} взять в свои руки; прибрать к рукам; {{tarjmisoli|hisobga olmoq }} брать на учёт; учитывать; принимать в расчёт; {{tarjmisoli|yonini olmoq }} заступаться ({{izoh|за кого-л}}.);<br /> '''2 '''[[снимать]]; [[отделять]]; [[удалять]]; {{tarjmisoli|otning egarini olmoq }} снимать седло с лошади, рассёдлывать лошадь; {{tarjmisoli|sutning qaymogʻini olmoq }} снимать сливки с молока; {{tarjmisoli|soch olmoq }} стричь волосы ({{izoh|кому-л}}.); брить голову ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|tirnoq olmoq }} стричь ногти; {{tarjmisoli|qoʻylarning junini olmoq }} стричь овец;<br /> '''3 '''[[отнимать]], [[занимать]] ({{izoh|время, место}}); '''u mening ikki soat vaqtimni oldi '''он отнял у меня два часа времени; '''borib-borib tangadek joyni oladi '''{{izoh|загадка }}ходит много, а места занимает с монету ({{izoh|палка, посох}}); {{tarjmisoli|ishdan olmoq }} снимать с работы, увольнять;<br /> '''4''' [[покупать]]; '''bu narsani qanchaga oldingiz?''' за сколько вы купили эту вещь?;<br /> '''5 '''[[удалять]], [[снимать]], [[уничтожать]]; '''chayonning zahrini chayon oladi '''{{izoh|посл}}. яд скорпиона уничтожает скорпион; {{izoh|соотв}}. клин клином вышибают; '''Oftob oyim kuyovga qatiq olib chiqdi va Otabekning ichmaganiga ham qoʻymay, "iching, yoʻl gʻuborini oladir" deb qistay boshladi '''(А. Ќодирий, «Ўтган кунлар») Афтоб-айим вынесла зятю кислого молока и заставляла Атабека напиться, приговаривая: «пейте, снимает дорожную усталость»;<br /> '''6 '''[[получать]], [[приобретать]]; {{tarjmisoli|daromad olmoq }} получать доход; '''moʻl hosil olmoq '''получить хороший (обильный) урожай; {{tarjmisoli|obroʻ olmoq}} приобретать авторитет;<br /> '''7 '''{{izoh|в сочетании с деепр. на '''}}-a/-y '''{{izoh|другого глагола образует форму возможности}}: '''biz kela olamiz '''мы можем прийти; '''men bugun ishlay olmayman '''я сегодня не могу работать;<br /> '''8 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола означает, что действие совершается действующим лицом для себя, в своих интересах}}: {{tarjmisoli|yozib olmoq }} записать; {{tarjmisoli|yetib olmoq }} догнать; {{tarjmisoli|qarab olmoq }} посмотреть, заглянуть; {{tarjmisoli|yigʻib olmoq }} собрать, убрать; {{tarjmisoli|topib olmoq }} найти; {{tarjmisoli|oʻylab olmoq }} подумать; обдумывать; {{tarjmisoli|oʻrab olmoq }} 1) окружать; 2) окутывать ({{izoh|кого-что-л. чем-л}}.);<br /> '''9 '''{{izoh|в форме деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|входит в состав сложных глаголов}}: '''olib bermoq '''взять; купить, ({{izoh|что-л. для кого-л}}.); '''olib bormoq '''нести, относить; везти, отвозить; вести, отводить; '''olib kelmoq '''приносить; привозить; приводить; '''olib ketmoq '''уносить; увозить; уводить; '''olib sotmoq '''перепродавать; спекулировать; '''olib tashlamoq '''отбрасывать; сбрасывать; '''olib turmoq '''1) брать на время, заимствовать; 2) брать систематически, время от времени; 3) задерживать, придерживать для себя ({{izoh|на некоторое время}}); '''olib yurmoq '''носить, возить {{izoh|или }}водить с собой; '''olib oʻtmoq '''проносить; провозить; '''olib qolmoq '''оставить при себе; удержать, задержать; '''olib qochmoq '''1) уносить; 2) понести ({{izoh|о лошади}}); 3) {{izoh|перен}}. говорить, допуская преувеличения; '''olib qoʻymoq '''откладывать, отбирать; {{tarjmisoli|* oʻrtaga olmoq }} брать в оборот ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|oʻzini katta olmoq}} кичиться, задирать нос; возомнить о себе; {{tarjmisoli|tagiga olmoq}} подгорать ({{izoh|напр. о плове, каше и т. п}}.); '''umuman olganda '''вообще говоря; {{tarjmisoli|olmoqdan solmoq }} попеременно.<br /> }} i4gfbwiigm5ouofqngg392pwuhl06o4 639942 639935 2026-07-16T06:42:59Z Yokubjon Juraev 8265 639942 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OL- ’qoʻlga kirit-’. Yoʻlchi ketmonni o l i b ishiga joʻnadi (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shun-day maʼnoni anglatgan bu feʼl asli al- tarzida talaf-fuz qilingan (ПДП, 356; Devon, I, 180; DS, 32); hozirgi oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: al- &gt;&nbsp;âl-.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Narsani ushlab yoki biror asbob bilan tutib qoʻlga kiritmoq. {{misol|Ariqdan suv {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Saodatxon kapalak ushlagandek ehtiyotlik bilan qutichani qoʻliga {{ajrat|ol}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Oʻzbek oyim burchakda bola koʻtarib oʻtirgan Zaynabdan chaqaloqni {{ajrat|ol}}ib, uni jomni toʻkib kelishga buyurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Yoʻlchi ketmonni {{ajrat|ol}}ib, ishiga joʻnadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bagʻriga olmoq''' - 1) oʻz quchogʻiga olmoq, quchoqlamoq. {{misol|Bolani bagʻriga {{ajrat|ol}}ib, ancha vaqt yigʻladi.|M. Mahmudov|Bulbuligoʻyo}} 2) {{koʻchma|uz}} oʻz qaramogʻiga, panohiga, himoyasiga olib ardoqlamoq. {{misol|Kolxoz.. bularni xursandlik bilan oʻz bagʻriga {{ajrat|ol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Qoʻlini olmoq''' - 1) qoʻlidan ushlamoq. {{misol|Usta Olim Otabekning qoʻlini {{ajrat|ol}}ib soʻrashdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) kelishmoq, roziligini olmoq.<br/>'''Qoʻltigʻiga olmoq''' - 1) qoʻltigʻiga qistirmoq, [[qoʻltiqlamoq]]; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz yoniga tortmoq. {{misol|Yormat esa Yoʻlchini oʻz qoʻltigʻiga {{ajrat|ol}}ib, boshqalarga qarshi qoʻyishni istar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Qoʻltigʻidan olmoq''' - qoʻltigʻidan tutib bormoq yoki koʻtarmoq.<br/>'''Hiqildogʻidan olmoq''' - hiqildogʻidan, tomogʻidan boʻgʻmoq. #Qabul qilmoq; yollamoq. {{misol|Ishga {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Bolaga enaga {{ajrat|ol}}moq.}} #Boʻshatmoq, bekor qilmoq, tushirmoq. {{misol|Sizni bugundan boshlab ishdan {{ajrat|ol}}dik.}} {{misol|U avvalgi direktorimizning boshiga tuhmat yogʻdirib, ishdan {{ajrat|ol}}dirdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} #Qirqib, kesib, tortib, sugʻurib chiqarmoq. {{misol|Tirnoq {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Qoʻyning junini {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Soch {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Oyoqqa kirgan tikanni {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|[Ali oxun] Doʻppisi ichiga toʻgʻnalgan ignani {{ajrat|ol}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Yechmoq, solmoq. {{misol|Xotin boshidan jun roʻmolini {{ajrat|ol}}di-da, bir-ikki qoqib, yana oʻradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Tushirmoq, boʻshatmoq; xoli qilmoq. {{misol|Yelkasidan yukini {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Mashinadagi yashiklarni {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Usta Olim otning jilovidan qoʻlini {{ajrat|ol}}ib, soʻradi..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 7 Qoʻlga kiritmoq; ega boʻlmoq. {{misol|Daromad {{ajrat|ol}}moq. Paxtadan moʻl hosil {{ajrat|ol}}dik. shi [Yoʻl-chi] Ikki yarim yil boyning boʻyinturugʻini sudradi. Nima {{ajrat|ol}}di?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Feruza Yigitaliyeva shu {{ajrat|ol}}impiada-da bir yil birinchi oʻrinni {{ajrat|ol}}di.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. 8 Yemoq, yemoq-ichmoq, tanovul qilmoq. {{misol|Hammasi sizning tegishingiz, hech kimga qa-ramang. Baliqni {{ajrat|ol}}ing!|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 9 Oʻziga singdirmoq, qabul etmoq. {{misol|Rangni yaxshi {{ajrat|ol}}adigan ipak.}} 10 Paydo qilmoq, hosil etmoq, yigʻmoq. {{misol|Yara yiring {{ajrat|ol}}ibdi. Gʻoʻzalar koʻsak {{ajrat|ol}}di.}} 11 Aytmoq, kuylamoq. {{misol|"Nasrulloyi", "Girya" {{ajrat|ol}}! Ibodxoʻja, "Figʻon"ni {{ajrat|ol}}!|[[w:Shuk-rullo|Shuk-rullo]]|Saylanma}}. {{misol|Zoʻr qoʻshiqlardan bitta-sini oʻrganib, katta toʻyda oʻrtaga chiqib, bir {{ajrat|ol}}ayki.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}}. 12 Uylanmoq, xotin olmoq. {{misol|[Zuhra:\ Yosh qizni {{ajrat|ol}}ganing bir sari, endi buni oʻqishdan qoʻyib, kurortga {{ajrat|ol}}ib ketayotganing nimasi? |[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}}. 13 Xarid qilmoq. {{misol|Bu paltoni necha pul-ga {{ajrat|ol}}dingiz? Hovli {{ajrat|ol}}ma — qoʻshni {{ajrat|ol}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Ancha narsa {{ajrat|ol}}dik.. Senga bir joʻra bekasam.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 14 Qoʻlga kiritmoq, qozonmoq. {{misol|Obroʻ {{ajrat|ol}}-moq. Erkinlik {{ajrat|ol}}moq. Darsdan "alo" baho {{ajrat|ol}}dim. Ilmiy daraja {{ajrat|ol}}moq. Olqish {{ajrat|ol}}gan omondir, qargʻish {{ajrat|ol}}gan yomondir.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Oʻn besh kunlik sinovdan keyin traktorchi nomi-ni {{ajrat|ol}}dik.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Xotinlar}}. 15 Ketkazmoq, yoʻqotmoq. {{misol|Chayonning zah-rini chayon {{ajrat|ol}}adi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Fotihadan keyin Oftob oyim.. kuyovga qatiq {{ajrat|ol}}ib chiqdi va Otabekning ichmaganiga ham qoʻymay, "ichingiz, yoʻl gʻuborini {{ajrat|ol}}adir", deb qistay boisyudi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 16 Qoplamoq, chulgʻamoq, oʻramoq, tut-moq. {{misol|Toʻqayni oʻt {{ajrat|ol}}gan. Kabobning hidi butun hovlini {{ajrat|ol}}di. Meni isitma {{ajrat|ol}}di. shsh Sen bundan ketmaysan omon, Ungu soʻlni {{ajrat|ol}}sa tuman.|[[w:"Yodgor"|"Yodgor"]]}}. 17 Egallamoq, ishgʻol qilmoq, band et-moq. {{misol|Royal koʻp joyni {{ajrat|ol}}di. "Goʻroʻgʻli kelib, falon shaharni {{ajrat|ol}}ibdi, desa semirib, eshik-dan ichkariga bazoʻr kiraman.|[[w:"Gulixiromon"|"Gulixiromon"]]}}. {{misol|Mojaro ustiga Fosih afandi kirib q{{ajrat|ol}}di. U toʻgʻri ayvonga chiqib, mingboshining pinji-dan joy {{ajrat|ol}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. 18 Qamashtirmoq. {{misol|Tong yorishib, qamish poyalari oftob tigʻida lov-lov yonayotganga oʻxshab koʻzni {{ajrat|ol}}adi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 19 Yetakchi feʼl sifatida ot turkumida-gi soʻzlar bilan birikib, qoʻshma feʼl yasaydi, maye., {{misol|amal {{ajrat|ol}}moq, avj {{ajrat|ol}}moq, alanga {{ajrat|ol}}moq, bahra {{ajrat|ol}}moq, bosh {{ajrat|ol}}moq, yonini {{ajrat|ol}}moq, yosh {{ajrat|ol}}moq.}} :Amal olmoq Oʻsmoq, rivojlanmoq, yuk-salmoq (oʻsimliklar haqida). {{misol|Daraxtlar de-yarli hammasi amal {{ajrat|ol}}ib, ancha yuksalib q{{ajrat|ol}}-gan edi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. Boʻyniga olmoq 1) iqror boʻlmoq. {{misol|Bu sheʼrni oʻqigan bazi tanish-bilishlarim, qarilikni boʻyniga {{ajrat|ol}}ib q{{ajrat|ol}}ibdi-da, deb oʻylashlari mumkin.|[[w:Shuk-rullo|Shuk-rullo]]|Saylanma; 2) zimmasiga, oʻz javob-garligiga olmoq}}. Yigʻim-terimni olmoq Ekinlarni oʻrib, terib hosilni yigʻish-tirmoq. {{misol|U.. yigʻim-terimni {{ajrat|ol}}gandan keyin Farhodga ketib, qishi bilan oʻsha yerda qo-lib ketdi.|[[w:A. Qaqhor|A. Qaqhor]]|Xotinlar}}. Teskarisiga olmoq ''ayn.'' aksiga olmoq ''q.'' aks I 2. {{misol|Men joʻrttaga baʼzi gaplarni teskarisiga {{ajrat|ol}}ib koʻrsam ham, u churq etmaydi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻt-gan kunlar}}. Yuz olmoq ''ayn.'' yuz tutmoq ''q.'' yuz I. {{misol|Kun baralla koʻtarilib, qiyomga yuz {{ajrat|ol}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Qalamga olmoq Yozmoq, xatga tushirmoq. {{misol|Bu kun men shu "Oʻtgan kunlar"ni qalamga {{ajrat|ol}}ganimda ham, oʻsha oʻzimni zeriktirgan faslni tashlab oʻtishga majbur boʻldim.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Utgan kunlar}}. Qarshi olmoq Kutmoq, peshvoz chiq-moq. {{misol|Mehmonlarni non-tuz bilan qarshi {{ajrat|ol}}ishdi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Qiyigʻiga olmoq Aksini tutmoq, aks ish qilmoq. Qoʻy ogʻzidan choʻp olmagan ''q.'' qoʻy. {{misol|Bizning qishloqda Gʻofurjon degan qoʻy ogʻzidan choʻp {{ajrat|ol}}magan, buning ustiga hech kimi yoʻq bir yigit bor edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Xotinlar}}. 20 Ravishdosh shaklida boshqa feʼllar bilan birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi, maye. {{misol|{{ajrat|ol}}ib bermoq, {{ajrat|ol}}ib bormoq, {{ajrat|ol}}ib kelmoq, {{ajrat|ol}}a bshshoq, {{ajrat|ol}}a boshlamoq, {{ajrat|ol}}a kelmoq. Uzum suv {{ajrat|ol}}ib q{{ajrat|ol}}di.}} 21 =i(b) affiksli ravishdoshlar bilan birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi va ish-harakatning oʻzi uchun bajarilganligini bildiradi, maye. {{misol|bilib {{ajrat|ol}}moq, tortib {{ajrat|ol}}moq, yetib {{ajrat|ol}}moq, yigʻib {{ajrat|ol}}moq, sugʻurib {{ajrat|ol}}moq, yoza {{ajrat|ol}}moq, qila {{ajrat|ol}}moq.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{-trans-|olmoq| *{{en}}: [[take]] *{{tr}}: [[almak]], [[etmek]] *{{sah}}: [[ыл]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''olmoq'''<br /> '''1 '''[[брать]], [[взять]]; [[взимать]], [[взыскивать]]; [[получать]]; [[принимать]]; {{tarjmisoli|vznos olmoq }} принимать взносы; {{tarjmisoli|ishga olmoq }} принимать на работу; {{tarjmisoli|shtraf olmoq }} взыскивать штраф; {{tarjmisoli|topshiriq olmoq }} получать задание; {{tarjmisoli|qoʻlga kitob olmoq }} 1) взять книгу в руки; 2) взяться за книгу ({{izoh|за чтение}}); {{tarjmisoli|amal olmoq }} набухать ({{izoh|о почках растений}}); {{tarjmisoli|ariq olmoq }} нарезать борозды ({{izoh|для поливного земледелия}}); {{tarjmisoli|askar olmoq }} мобилизовать в армию; вербовать в армию; {{tarjmisoli|devor olmoq }} строить дувал ({{izoh|глинобитную стену}}); {{tarjmisoli|yod olmoq }} заучивать (выучивать) наизусть; {{tarjmisoli|marza olmoq }} проводить межу, межевать; {{tarjmisoli|sir olmoq }} выведывать тайну; {{tarjmisoli|ommaviy tus olmoq }} принимать массовый характер; {{tarjmisoli|xabar olmoq }} справляться, осведомляться; {{tarjmisoli|xotin olmoq }} {{izoh|разг}}. брать в жёны, жениться; {{tarjmisoli|oʻt olmoq }} загораться; '''[[qasd]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻch]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} мстить; {{tarjmisoli|bagʻriga olmoq }} 1) прижимать к груди, обнимать; 2) приласкать, приголубить; окружить заботой; {{tarjmisoli|boʻyniga olmoq }} признаваться; {{tarjmisoli|yoniga olmoq }} взять к себе ({{izoh|кого-л., напр. в качестве помощника}}); {{tarjmisoli|oʻz zimmasigaolmoq}} брать на себя;''' bu vazifani men oʻz zimmamga '''({{izoh|или '''}}oʻz ustimga''') '''[[olaman]] '''[[эту]] [[задачу]] [[я]] [[беру]] [[на]] [[себя]]; {{tarjmisoli|ijaraga olmoq }} брать в аренду, арендовать; брать напрокат; {{tarjmisoli|oʻz ichiga olmoq }} заключать в себе; {{tarjmisoli|ishga olmoq }} принимать на работу; '''[[koʻngliga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻziga]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} принимать близко к сердцу; принимать на свой счёт; '''uning gapini koʻnglingizga olmang '''не относите его слова на свой счёт; не принимайте его слова близко к сердцу; {{tarjmisoli|koʻz tagiga olmoq }} примечать, замечать, подмечать; {{tarjmisoli|moʻljalga olmoq }} брать на прицел, прицеливаться; '''[[nazarga]] '''({{izoh|или}} '''[[nazar-eʼtiborga]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} принимать во внимание, учитывать; {{tarjmisoli|notaga olmoq }} перекладывать на ноты; {{tarjmisoli|oʻzini panaga olmoq }} укрываться ({{izoh|напр. от солнечных лучей, дождя и т. п}}.); {{tarjmisoli|roʻyxatga olmoq }} заносить в список, регистрировать; описывать, делать опись; {{tarjmisoli|oʻzini chetga olmoq}} 1) посторониться, отойти в сторону; 2) {{izoh|перен.}} устраниться ({{izoh|напр. от какого-л. дела}}); {{tarjmisoli|qoʻlga olmoq }} взять в свои руки; прибрать к рукам; {{tarjmisoli|hisobga olmoq }} брать на учёт; учитывать; принимать в расчёт; {{tarjmisoli|yonini olmoq }} заступаться ({{izoh|за кого-л}}.);<br /> '''2 '''[[снимать]]; [[отделять]]; [[удалять]]; {{tarjmisoli|otning egarini olmoq }} снимать седло с лошади, рассёдлывать лошадь; {{tarjmisoli|sutning qaymogʻini olmoq }} снимать сливки с молока; {{tarjmisoli|soch olmoq }} стричь волосы ({{izoh|кому-л}}.); брить голову ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|tirnoq olmoq }} стричь ногти; {{tarjmisoli|qoʻylarning junini olmoq }} стричь овец;<br /> '''3 '''[[отнимать]], [[занимать]] ({{izoh|время, место}}); '''u mening ikki soat vaqtimni oldi '''он отнял у меня два часа времени; '''borib-borib tangadek joyni oladi '''{{izoh|загадка }}ходит много, а места занимает с монету ({{izoh|палка, посох}}); {{tarjmisoli|ishdan olmoq }} снимать с работы, увольнять;<br /> '''4''' [[покупать]]; '''bu narsani qanchaga oldingiz?''' за сколько вы купили эту вещь?;<br /> '''5 '''[[удалять]], [[снимать]], [[уничтожать]]; '''chayonning zahrini chayon oladi '''{{izoh|посл}}. яд скорпиона уничтожает скорпион; {{izoh|соотв}}. клин клином вышибают; '''Oftob oyim kuyovga qatiq olib chiqdi va Otabekning ichmaganiga ham qoʻymay, "iching, yoʻl gʻuborini oladir" deb qistay boshladi '''(А. Ќодирий, «Ўтган кунлар») Афтоб-айим вынесла зятю кислого молока и заставляла Атабека напиться, приговаривая: «пейте, снимает дорожную усталость»;<br /> '''6 '''[[получать]], [[приобретать]]; {{tarjmisoli|daromad olmoq }} получать доход; '''moʻl hosil olmoq '''получить хороший (обильный) урожай; {{tarjmisoli|obroʻ olmoq}} приобретать авторитет;<br /> '''7 '''{{izoh|в сочетании с деепр. на '''}}-a/-y '''{{izoh|другого глагола образует форму возможности}}: '''biz kela olamiz '''мы можем прийти; '''men bugun ishlay olmayman '''я сегодня не могу работать;<br /> '''8 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола означает, что действие совершается действующим лицом для себя, в своих интересах}}: {{tarjmisoli|yozib olmoq }} записать; {{tarjmisoli|yetib olmoq }} догнать; {{tarjmisoli|qarab olmoq }} посмотреть, заглянуть; {{tarjmisoli|yigʻib olmoq }} собрать, убрать; {{tarjmisoli|topib olmoq }} найти; {{tarjmisoli|oʻylab olmoq }} подумать; обдумывать; {{tarjmisoli|oʻrab olmoq }} 1) окружать; 2) окутывать ({{izoh|кого-что-л. чем-л}}.);<br /> '''9 '''{{izoh|в форме деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|входит в состав сложных глаголов}}: '''olib bermoq '''взять; купить, ({{izoh|что-л. для кого-л}}.); '''olib bormoq '''нести, относить; везти, отвозить; вести, отводить; '''olib kelmoq '''приносить; привозить; приводить; '''olib ketmoq '''уносить; увозить; уводить; '''olib sotmoq '''перепродавать; спекулировать; '''olib tashlamoq '''отбрасывать; сбрасывать; '''olib turmoq '''1) брать на время, заимствовать; 2) брать систематически, время от времени; 3) задерживать, придерживать для себя ({{izoh|на некоторое время}}); '''olib yurmoq '''носить, возить {{izoh|или }}водить с собой; '''olib oʻtmoq '''проносить; провозить; '''olib qolmoq '''оставить при себе; удержать, задержать; '''olib qochmoq '''1) уносить; 2) понести ({{izoh|о лошади}}); 3) {{izoh|перен}}. говорить, допуская преувеличения; '''olib qoʻymoq '''откладывать, отбирать; {{tarjmisoli|* oʻrtaga olmoq }} брать в оборот ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|oʻzini katta olmoq}} кичиться, задирать нос; возомнить о себе; {{tarjmisoli|tagiga olmoq}} подгорать ({{izoh|напр. о плове, каше и т. п}}.); '''umuman olganda '''вообще говоря; {{tarjmisoli|olmoqdan solmoq }} попеременно.<br /> }} cu7617o80uk3ph08y9d5r83s374637e 639943 639942 2026-07-16T06:46:26Z Yokubjon Juraev 8265 639943 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OL- ’qoʻlga kirit-’. Yoʻlchi ketmonni o l i b ishiga joʻnadi (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shun-day maʼnoni anglatgan bu feʼl asli al- tarzida talaf-fuz qilingan (ПДП, 356; Devon, I, 180; DS, 32); hozirgi oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: al- &gt;&nbsp;âl-.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Narsani ushlab yoki biror asbob bilan tutib qoʻlga kiritmoq. {{misol|Ariqdan suv {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Saodatxon kapalak ushlagandek ehtiyotlik bilan qutichani qoʻliga {{ajrat|ol}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Oʻzbek oyim burchakda bola koʻtarib oʻtirgan Zaynabdan chaqaloqni {{ajrat|ol}}ib, uni jomni toʻkib kelishga buyurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Yoʻlchi ketmonni {{ajrat|ol}}ib, ishiga joʻnadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bagʻriga olmoq''' - 1) oʻz quchogʻiga olmoq, quchoqlamoq. {{misol|Bolani bagʻriga {{ajrat|ol}}ib, ancha vaqt yigʻladi.|M. Mahmudov|Bulbuligoʻyo}} 2) {{koʻchma|uz}} oʻz qaramogʻiga, panohiga, himoyasiga olib ardoqlamoq. {{misol|Kolxoz.. bularni xursandlik bilan oʻz bagʻriga {{ajrat|ol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Qoʻlini olmoq''' - 1) qoʻlidan ushlamoq. {{misol|Usta Olim Otabekning qoʻlini {{ajrat|ol}}ib soʻrashdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) kelishmoq, roziligini olmoq.<br/>'''Qoʻltigʻiga olmoq''' - 1) qoʻltigʻiga qistirmoq, [[qoʻltiqlamoq]]; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz yoniga tortmoq. {{misol|Yormat esa Yoʻlchini oʻz qoʻltigʻiga {{ajrat|ol}}ib, boshqalarga qarshi qoʻyishni istar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Qoʻltigʻidan olmoq''' - qoʻltigʻidan tutib bormoq yoki koʻtarmoq.<br/>'''Hiqildogʻidan olmoq''' - hiqildogʻidan, tomogʻidan boʻgʻmoq. #Qabul qilmoq; yollamoq. {{misol|Ishga {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Bolaga enaga {{ajrat|ol}}moq.}} #Boʻshatmoq, bekor qilmoq, tushirmoq. {{misol|Sizni bugundan boshlab ishdan {{ajrat|ol}}dik.}} {{misol|U avvalgi direktorimizning boshiga tuhmat yogʻdirib, ishdan {{ajrat|ol}}dirdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} #Qirqib, kesib, tortib, sugʻurib chiqarmoq. {{misol|Tirnoq {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Qoʻyning junini {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Soch {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Oyoqqa kirgan tikanni {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|[Ali oxun] Doʻppisi ichiga toʻgʻnalgan ignani {{ajrat|ol}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Yechmoq, solmoq. {{misol|Xotin boshidan jun roʻmolini {{ajrat|ol}}di-da, bir-ikki qoqib, yana oʻradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Tushirmoq, boʻshatmoq; xoli qilmoq. {{misol|Yelkasidan yukini {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Mashinadagi yashiklarni {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Usta Olim otning jilovidan qoʻlini {{ajrat|ol}}ib, soʻradi..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 7 Qoʻlga kiritmoq; ega boʻlmoq. {{misol|Daromad {{ajrat|ol}}moq. Paxtadan moʻl hosil {{ajrat|ol}}dik. shi [Yoʻl-chi] Ikki yarim yil boyning boʻyinturugʻini sudradi. Nima {{ajrat|ol}}di?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Feruza Yigitaliyeva shu {{ajrat|ol}}impiada-da bir yil birinchi oʻrinni {{ajrat|ol}}di.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. 8 Yemoq, yemoq-ichmoq, tanovul qilmoq. {{misol|Hammasi sizning tegishingiz, hech kimga qa-ramang. Baliqni {{ajrat|ol}}ing!|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 9 Oʻziga singdirmoq, qabul etmoq. {{misol|Rangni yaxshi {{ajrat|ol}}adigan ipak.}} 10 Paydo qilmoq, hosil etmoq, yigʻmoq. {{misol|Yara yiring {{ajrat|ol}}ibdi. Gʻoʻzalar koʻsak {{ajrat|ol}}di.}} 11 Aytmoq, kuylamoq. {{misol|"Nasrulloyi", "Girya" {{ajrat|ol}}! Ibodxoʻja, "Figʻon"ni {{ajrat|ol}}!|[[w:Shuk-rullo|Shuk-rullo]]|Saylanma}}. {{misol|Zoʻr qoʻshiqlardan bitta-sini oʻrganib, katta toʻyda oʻrtaga chiqib, bir {{ajrat|ol}}ayki.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}}. 12 Uylanmoq, xotin olmoq. {{misol|[Zuhra:\ Yosh qizni {{ajrat|ol}}ganing bir sari, endi buni oʻqishdan qoʻyib, kurortga {{ajrat|ol}}ib ketayotganing nimasi? |[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}}. 13 Xarid qilmoq. {{misol|Bu paltoni necha pul-ga {{ajrat|ol}}dingiz? Hovli {{ajrat|ol}}ma — qoʻshni {{ajrat|ol}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Ancha narsa {{ajrat|ol}}dik.. Senga bir joʻra bekasam.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 14 Qoʻlga kiritmoq, qozonmoq. {{misol|Obroʻ {{ajrat|ol}}-moq. Erkinlik {{ajrat|ol}}moq. Darsdan "alo" baho {{ajrat|ol}}dim. Ilmiy daraja {{ajrat|ol}}moq. Olqish {{ajrat|ol}}gan omondir, qargʻish {{ajrat|ol}}gan yomondir.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Oʻn besh kunlik sinovdan keyin traktorchi nomi-ni {{ajrat|ol}}dik.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Xotinlar}}. 15 Ketkazmoq, yoʻqotmoq. {{misol|Chayonning zah-rini chayon {{ajrat|ol}}adi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Fotihadan keyin Oftob oyim.. kuyovga qatiq {{ajrat|ol}}ib chiqdi va Otabekning ichmaganiga ham qoʻymay, "ichingiz, yoʻl gʻuborini {{ajrat|ol}}adir", deb qistay boisyudi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 16 Qoplamoq, chulgʻamoq, oʻramoq, tut-moq. {{misol|Toʻqayni oʻt {{ajrat|ol}}gan. Kabobning hidi butun hovlini {{ajrat|ol}}di. Meni isitma {{ajrat|ol}}di. shsh Sen bundan ketmaysan omon, Ungu soʻlni {{ajrat|ol}}sa tuman.|[[w:"Yodgor"|"Yodgor"]]}}. 17 Egallamoq, ishgʻol qilmoq, band et-moq. {{misol|Royal koʻp joyni {{ajrat|ol}}di. "Goʻroʻgʻli kelib, falon shaharni {{ajrat|ol}}ibdi, desa semirib, eshik-dan ichkariga bazoʻr kiraman.|[[w:"Gulixiromon"|"Gulixiromon"]]}}. {{misol|Mojaro ustiga Fosih afandi kirib q{{ajrat|ol}}di. U toʻgʻri ayvonga chiqib, mingboshining pinji-dan joy {{ajrat|ol}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. 18 Qamashtirmoq. {{misol|Tong yorishib, qamish poyalari oftob tigʻida lov-lov yonayotganga oʻxshab koʻzni {{ajrat|ol}}adi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 19 Yetakchi feʼl sifatida ot turkumida-gi soʻzlar bilan birikib, qoʻshma feʼl yasaydi, maye., {{misol|amal {{ajrat|ol}}moq, avj {{ajrat|ol}}moq, alanga {{ajrat|ol}}moq, bahra {{ajrat|ol}}moq, bosh {{ajrat|ol}}moq, yonini {{ajrat|ol}}moq, yosh {{ajrat|ol}}moq.}} :Amal olmoq Oʻsmoq, rivojlanmoq, yuk-salmoq (oʻsimliklar haqida). {{misol|Daraxtlar de-yarli hammasi amal {{ajrat|ol}}ib, ancha yuksalib q{{ajrat|ol}}-gan edi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. Boʻyniga olmoq 1) iqror boʻlmoq. {{misol|Bu sheʼrni oʻqigan bazi tanish-bilishlarim, qarilikni boʻyniga {{ajrat|ol}}ib q{{ajrat|ol}}ibdi-da, deb oʻylashlari mumkin.|[[w:Shuk-rullo|Shuk-rullo]]|Saylanma; 2) zimmasiga, oʻz javob-garligiga olmoq}}. Yigʻim-terimni olmoq Ekinlarni oʻrib, terib hosilni yigʻish-tirmoq. {{misol|U.. yigʻim-terimni {{ajrat|ol}}gandan keyin Farhodga ketib, qishi bilan oʻsha yerda qo-lib ketdi.|[[w:A. Qaqhor|A. Qaqhor]]|Xotinlar}}. Teskarisiga olmoq ''ayn.'' aksiga olmoq ''q.'' aks I 2. {{misol|Men joʻrttaga baʼzi gaplarni teskarisiga {{ajrat|ol}}ib koʻrsam ham, u churq etmaydi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻt-gan kunlar}}. Yuz olmoq ''ayn.'' yuz tutmoq ''q.'' yuz I. {{misol|Kun baralla koʻtarilib, qiyomga yuz {{ajrat|ol}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Qalamga olmoq Yozmoq, xatga tushirmoq. {{misol|Bu kun men shu "Oʻtgan kunlar"ni qalamga {{ajrat|ol}}ganimda ham, oʻsha oʻzimni zeriktirgan faslni tashlab oʻtishga majbur boʻldim.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Utgan kunlar}}. Qarshi olmoq Kutmoq, peshvoz chiq-moq. {{misol|Mehmonlarni non-tuz bilan qarshi {{ajrat|ol}}ishdi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Qiyigʻiga olmoq Aksini tutmoq, aks ish qilmoq. Qoʻy ogʻzidan choʻp olmagan ''q.'' qoʻy. {{misol|Bizning qishloqda Gʻofurjon degan qoʻy ogʻzidan choʻp {{ajrat|ol}}magan, buning ustiga hech kimi yoʻq bir yigit bor edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Xotinlar}}. 20 Ravishdosh shaklida boshqa feʼllar bilan birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi, maye. {{misol|{{ajrat|ol}}ib bermoq, {{ajrat|ol}}ib bormoq, {{ajrat|ol}}ib kelmoq, {{ajrat|ol}}a bshshoq, {{ajrat|ol}}a boshlamoq, {{ajrat|ol}}a kelmoq. Uzum suv {{ajrat|ol}}ib q{{ajrat|ol}}di.}} 21 =i(b) affiksli ravishdoshlar bilan birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi va ish-harakatning oʻzi uchun bajarilganligini bildiradi, maye. {{misol|bilib {{ajrat|ol}}moq, tortib {{ajrat|ol}}moq, yetib {{ajrat|ol}}moq, yigʻib {{ajrat|ol}}moq, sugʻurib {{ajrat|ol}}moq, yoza {{ajrat|ol}}moq, qila {{ajrat|ol}}moq.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{-trans-|olmoq| *{{en}}: [[take]] *{{tr}}: [[almak]] *{{sah}}: [[ыл]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''olmoq'''<br /> '''1 '''[[брать]], [[взять]]; [[взимать]], [[взыскивать]]; [[получать]]; [[принимать]]; {{tarjmisoli|vznos olmoq }} принимать взносы; {{tarjmisoli|ishga olmoq }} принимать на работу; {{tarjmisoli|shtraf olmoq }} взыскивать штраф; {{tarjmisoli|topshiriq olmoq }} получать задание; {{tarjmisoli|qoʻlga kitob olmoq }} 1) взять книгу в руки; 2) взяться за книгу ({{izoh|за чтение}}); {{tarjmisoli|amal olmoq }} набухать ({{izoh|о почках растений}}); {{tarjmisoli|ariq olmoq }} нарезать борозды ({{izoh|для поливного земледелия}}); {{tarjmisoli|askar olmoq }} мобилизовать в армию; вербовать в армию; {{tarjmisoli|devor olmoq }} строить дувал ({{izoh|глинобитную стену}}); {{tarjmisoli|yod olmoq }} заучивать (выучивать) наизусть; {{tarjmisoli|marza olmoq }} проводить межу, межевать; {{tarjmisoli|sir olmoq }} выведывать тайну; {{tarjmisoli|ommaviy tus olmoq }} принимать массовый характер; {{tarjmisoli|xabar olmoq }} справляться, осведомляться; {{tarjmisoli|xotin olmoq }} {{izoh|разг}}. брать в жёны, жениться; {{tarjmisoli|oʻt olmoq }} загораться; '''[[qasd]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻch]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} мстить; {{tarjmisoli|bagʻriga olmoq }} 1) прижимать к груди, обнимать; 2) приласкать, приголубить; окружить заботой; {{tarjmisoli|boʻyniga olmoq }} признаваться; {{tarjmisoli|yoniga olmoq }} взять к себе ({{izoh|кого-л., напр. в качестве помощника}}); {{tarjmisoli|oʻz zimmasigaolmoq}} брать на себя;''' bu vazifani men oʻz zimmamga '''({{izoh|или '''}}oʻz ustimga''') '''[[olaman]] '''[[эту]] [[задачу]] [[я]] [[беру]] [[на]] [[себя]]; {{tarjmisoli|ijaraga olmoq }} брать в аренду, арендовать; брать напрокат; {{tarjmisoli|oʻz ichiga olmoq }} заключать в себе; {{tarjmisoli|ishga olmoq }} принимать на работу; '''[[koʻngliga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻziga]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} принимать близко к сердцу; принимать на свой счёт; '''uning gapini koʻnglingizga olmang '''не относите его слова на свой счёт; не принимайте его слова близко к сердцу; {{tarjmisoli|koʻz tagiga olmoq }} примечать, замечать, подмечать; {{tarjmisoli|moʻljalga olmoq }} брать на прицел, прицеливаться; '''[[nazarga]] '''({{izoh|или}} '''[[nazar-eʼtiborga]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} принимать во внимание, учитывать; {{tarjmisoli|notaga olmoq }} перекладывать на ноты; {{tarjmisoli|oʻzini panaga olmoq }} укрываться ({{izoh|напр. от солнечных лучей, дождя и т. п}}.); {{tarjmisoli|roʻyxatga olmoq }} заносить в список, регистрировать; описывать, делать опись; {{tarjmisoli|oʻzini chetga olmoq}} 1) посторониться, отойти в сторону; 2) {{izoh|перен.}} устраниться ({{izoh|напр. от какого-л. дела}}); {{tarjmisoli|qoʻlga olmoq }} взять в свои руки; прибрать к рукам; {{tarjmisoli|hisobga olmoq }} брать на учёт; учитывать; принимать в расчёт; {{tarjmisoli|yonini olmoq }} заступаться ({{izoh|за кого-л}}.);<br /> '''2 '''[[снимать]]; [[отделять]]; [[удалять]]; {{tarjmisoli|otning egarini olmoq }} снимать седло с лошади, рассёдлывать лошадь; {{tarjmisoli|sutning qaymogʻini olmoq }} снимать сливки с молока; {{tarjmisoli|soch olmoq }} стричь волосы ({{izoh|кому-л}}.); брить голову ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|tirnoq olmoq }} стричь ногти; {{tarjmisoli|qoʻylarning junini olmoq }} стричь овец;<br /> '''3 '''[[отнимать]], [[занимать]] ({{izoh|время, место}}); '''u mening ikki soat vaqtimni oldi '''он отнял у меня два часа времени; '''borib-borib tangadek joyni oladi '''{{izoh|загадка }}ходит много, а места занимает с монету ({{izoh|палка, посох}}); {{tarjmisoli|ishdan olmoq }} снимать с работы, увольнять;<br /> '''4''' [[покупать]]; '''bu narsani qanchaga oldingiz?''' за сколько вы купили эту вещь?;<br /> '''5 '''[[удалять]], [[снимать]], [[уничтожать]]; '''chayonning zahrini chayon oladi '''{{izoh|посл}}. яд скорпиона уничтожает скорпион; {{izoh|соотв}}. клин клином вышибают; '''Oftob oyim kuyovga qatiq olib chiqdi va Otabekning ichmaganiga ham qoʻymay, "iching, yoʻl gʻuborini oladir" deb qistay boshladi '''(А. Ќодирий, «Ўтган кунлар») Афтоб-айим вынесла зятю кислого молока и заставляла Атабека напиться, приговаривая: «пейте, снимает дорожную усталость»;<br /> '''6 '''[[получать]], [[приобретать]]; {{tarjmisoli|daromad olmoq }} получать доход; '''moʻl hosil olmoq '''получить хороший (обильный) урожай; {{tarjmisoli|obroʻ olmoq}} приобретать авторитет;<br /> '''7 '''{{izoh|в сочетании с деепр. на '''}}-a/-y '''{{izoh|другого глагола образует форму возможности}}: '''biz kela olamiz '''мы можем прийти; '''men bugun ishlay olmayman '''я сегодня не могу работать;<br /> '''8 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола означает, что действие совершается действующим лицом для себя, в своих интересах}}: {{tarjmisoli|yozib olmoq }} записать; {{tarjmisoli|yetib olmoq }} догнать; {{tarjmisoli|qarab olmoq }} посмотреть, заглянуть; {{tarjmisoli|yigʻib olmoq }} собрать, убрать; {{tarjmisoli|topib olmoq }} найти; {{tarjmisoli|oʻylab olmoq }} подумать; обдумывать; {{tarjmisoli|oʻrab olmoq }} 1) окружать; 2) окутывать ({{izoh|кого-что-л. чем-л}}.);<br /> '''9 '''{{izoh|в форме деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|входит в состав сложных глаголов}}: '''olib bermoq '''взять; купить, ({{izoh|что-л. для кого-л}}.); '''olib bormoq '''нести, относить; везти, отвозить; вести, отводить; '''olib kelmoq '''приносить; привозить; приводить; '''olib ketmoq '''уносить; увозить; уводить; '''olib sotmoq '''перепродавать; спекулировать; '''olib tashlamoq '''отбрасывать; сбрасывать; '''olib turmoq '''1) брать на время, заимствовать; 2) брать систематически, время от времени; 3) задерживать, придерживать для себя ({{izoh|на некоторое время}}); '''olib yurmoq '''носить, возить {{izoh|или }}водить с собой; '''olib oʻtmoq '''проносить; провозить; '''olib qolmoq '''оставить при себе; удержать, задержать; '''olib qochmoq '''1) уносить; 2) понести ({{izoh|о лошади}}); 3) {{izoh|перен}}. говорить, допуская преувеличения; '''olib qoʻymoq '''откладывать, отбирать; {{tarjmisoli|* oʻrtaga olmoq }} брать в оборот ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|oʻzini katta olmoq}} кичиться, задирать нос; возомнить о себе; {{tarjmisoli|tagiga olmoq}} подгорать ({{izoh|напр. о плове, каше и т. п}}.); '''umuman olganda '''вообще говоря; {{tarjmisoli|olmoqdan solmoq }} попеременно.<br /> }} 2w0yhtb4ph0bmnlqr71t5hlnas5uy8e 639944 639943 2026-07-16T06:49:48Z Yokubjon Juraev 8265 639944 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OL- ’qoʻlga kirit-’. Yoʻlchi ketmonni o l i b ishiga joʻnadi (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shun-day maʼnoni anglatgan bu feʼl asli al- tarzida talaf-fuz qilingan (ПДП, 356; Devon, I, 180; DS, 32); hozirgi oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: al- &gt;&nbsp;âl-.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Narsani ushlab yoki biror asbob bilan tutib qoʻlga kiritmoq. {{misol|Ariqdan suv {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Saodatxon kapalak ushlagandek ehtiyotlik bilan qutichani qoʻliga {{ajrat|ol}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Oʻzbek oyim burchakda bola koʻtarib oʻtirgan Zaynabdan chaqaloqni {{ajrat|ol}}ib, uni jomni toʻkib kelishga buyurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Yoʻlchi ketmonni {{ajrat|ol}}ib, ishiga joʻnadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bagʻriga olmoq''' - 1) oʻz quchogʻiga olmoq, quchoqlamoq. {{misol|Bolani bagʻriga {{ajrat|ol}}ib, ancha vaqt yigʻladi.|M. Mahmudov|Bulbuligoʻyo}} 2) {{koʻchma|uz}} oʻz qaramogʻiga, panohiga, himoyasiga olib ardoqlamoq. {{misol|Kolxoz.. bularni xursandlik bilan oʻz bagʻriga {{ajrat|ol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Qoʻlini olmoq''' - 1) qoʻlidan ushlamoq. {{misol|Usta Olim Otabekning qoʻlini {{ajrat|ol}}ib soʻrashdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) kelishmoq, roziligini olmoq.<br/>'''Qoʻltigʻiga olmoq''' - 1) qoʻltigʻiga qistirmoq, [[qoʻltiqlamoq]]; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz yoniga tortmoq. {{misol|Yormat esa Yoʻlchini oʻz qoʻltigʻiga {{ajrat|ol}}ib, boshqalarga qarshi qoʻyishni istar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Qoʻltigʻidan olmoq''' - qoʻltigʻidan tutib bormoq yoki koʻtarmoq.<br/>'''Hiqildogʻidan olmoq''' - hiqildogʻidan, tomogʻidan boʻgʻmoq. #Qabul qilmoq; yollamoq. {{misol|Ishga {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Bolaga enaga {{ajrat|ol}}moq.}} #Boʻshatmoq, bekor qilmoq, tushirmoq. {{misol|Sizni bugundan boshlab ishdan {{ajrat|ol}}dik.}} {{misol|U avvalgi direktorimizning boshiga tuhmat yogʻdirib, ishdan {{ajrat|ol}}dirdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} #Qirqib, kesib, tortib, sugʻurib chiqarmoq. {{misol|Tirnoq {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Qoʻyning junini {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Soch {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Oyoqqa kirgan tikanni {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|[Ali oxun] Doʻppisi ichiga toʻgʻnalgan ignani {{ajrat|ol}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Yechmoq, solmoq. {{misol|Xotin boshidan jun roʻmolini {{ajrat|ol}}di-da, bir-ikki qoqib, yana oʻradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Tushirmoq, boʻshatmoq; xoli qilmoq. {{misol|Yelkasidan yukini {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Mashinadagi yashiklarni {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Usta Olim otning jilovidan qoʻlini {{ajrat|ol}}ib, soʻradi..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 7 Qoʻlga kiritmoq; ega boʻlmoq. {{misol|Daromad {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Paxtadan moʻl hosil {{ajrat|ol}}dik.}} {{misol|[Yoʻlchi] Ikki yarim yil boyning boʻyinturugʻini sudradi. Nima {{ajrat|ol}}di?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Feruza Yigitaliyeva shu {{ajrat|ol}}impiadada bir yil birinchi oʻrinni {{ajrat|ol}}di.|[[w:Saida Ahmad|Saida Ahmad]]|Yulduz}} #Yemoq, yemoq-ichmoq, tanovul qilmoq. {{misol|Hammasi sizning tegishingiz, hech kimga qaramang. Baliqni {{ajrat|ol}}ing!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Oʻziga singdirmoq, qabul etmoq. {{misol|Rangni yaxshi {{ajrat|ol}}adigan ipak.}} #Paydo qilmoq, hosil etmoq, yigʻmoq. {{misol|Yara yiring {{ajrat|ol}}ibdi.}} {{misol|Gʻoʻzalar koʻsak {{ajrat|ol}}di.}} #Aytmoq, kuylamoq. {{misol|"Nasrulloyi", "Girya" {{ajrat|ol}}! Ibodxoʻja, "Figʻon"ni {{ajrat|ol}}!|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} {{misol|Zoʻr qoʻshiqlardan bittasini oʻrganib, katta toʻyda oʻrtaga chiqib, bir {{ajrat|ol}}ayki.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}} 12 Uylanmoq, xotin olmoq. {{misol|[Zuhra:\ Yosh qizni {{ajrat|ol}}ganing bir sari, endi buni oʻqishdan qoʻyib, kurortga {{ajrat|ol}}ib ketayotganing nimasi? |[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}}. 13 Xarid qilmoq. {{misol|Bu paltoni necha pul-ga {{ajrat|ol}}dingiz? Hovli {{ajrat|ol}}ma — qoʻshni {{ajrat|ol}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Ancha narsa {{ajrat|ol}}dik.. Senga bir joʻra bekasam.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 14 Qoʻlga kiritmoq, qozonmoq. {{misol|Obroʻ {{ajrat|ol}}-moq. Erkinlik {{ajrat|ol}}moq. Darsdan "alo" baho {{ajrat|ol}}dim. Ilmiy daraja {{ajrat|ol}}moq. Olqish {{ajrat|ol}}gan omondir, qargʻish {{ajrat|ol}}gan yomondir.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Oʻn besh kunlik sinovdan keyin traktorchi nomi-ni {{ajrat|ol}}dik.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Xotinlar}}. 15 Ketkazmoq, yoʻqotmoq. {{misol|Chayonning zah-rini chayon {{ajrat|ol}}adi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Fotihadan keyin Oftob oyim.. kuyovga qatiq {{ajrat|ol}}ib chiqdi va Otabekning ichmaganiga ham qoʻymay, "ichingiz, yoʻl gʻuborini {{ajrat|ol}}adir", deb qistay boisyudi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 16 Qoplamoq, chulgʻamoq, oʻramoq, tut-moq. {{misol|Toʻqayni oʻt {{ajrat|ol}}gan. Kabobning hidi butun hovlini {{ajrat|ol}}di. Meni isitma {{ajrat|ol}}di. shsh Sen bundan ketmaysan omon, Ungu soʻlni {{ajrat|ol}}sa tuman.|[[w:"Yodgor"|"Yodgor"]]}}. 17 Egallamoq, ishgʻol qilmoq, band et-moq. {{misol|Royal koʻp joyni {{ajrat|ol}}di. "Goʻroʻgʻli kelib, falon shaharni {{ajrat|ol}}ibdi, desa semirib, eshik-dan ichkariga bazoʻr kiraman.|[[w:"Gulixiromon"|"Gulixiromon"]]}}. {{misol|Mojaro ustiga Fosih afandi kirib q{{ajrat|ol}}di. U toʻgʻri ayvonga chiqib, mingboshining pinji-dan joy {{ajrat|ol}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. 18 Qamashtirmoq. {{misol|Tong yorishib, qamish poyalari oftob tigʻida lov-lov yonayotganga oʻxshab koʻzni {{ajrat|ol}}adi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 19 Yetakchi feʼl sifatida ot turkumida-gi soʻzlar bilan birikib, qoʻshma feʼl yasaydi, maye., {{misol|amal {{ajrat|ol}}moq, avj {{ajrat|ol}}moq, alanga {{ajrat|ol}}moq, bahra {{ajrat|ol}}moq, bosh {{ajrat|ol}}moq, yonini {{ajrat|ol}}moq, yosh {{ajrat|ol}}moq.}} :Amal olmoq Oʻsmoq, rivojlanmoq, yuk-salmoq (oʻsimliklar haqida). {{misol|Daraxtlar de-yarli hammasi amal {{ajrat|ol}}ib, ancha yuksalib q{{ajrat|ol}}-gan edi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. Boʻyniga olmoq 1) iqror boʻlmoq. {{misol|Bu sheʼrni oʻqigan bazi tanish-bilishlarim, qarilikni boʻyniga {{ajrat|ol}}ib q{{ajrat|ol}}ibdi-da, deb oʻylashlari mumkin.|[[w:Shuk-rullo|Shuk-rullo]]|Saylanma; 2) zimmasiga, oʻz javob-garligiga olmoq}}. Yigʻim-terimni olmoq Ekinlarni oʻrib, terib hosilni yigʻish-tirmoq. {{misol|U.. yigʻim-terimni {{ajrat|ol}}gandan keyin Farhodga ketib, qishi bilan oʻsha yerda qo-lib ketdi.|[[w:A. Qaqhor|A. Qaqhor]]|Xotinlar}}. Teskarisiga olmoq ''ayn.'' aksiga olmoq ''q.'' aks I 2. {{misol|Men joʻrttaga baʼzi gaplarni teskarisiga {{ajrat|ol}}ib koʻrsam ham, u churq etmaydi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻt-gan kunlar}}. Yuz olmoq ''ayn.'' yuz tutmoq ''q.'' yuz I. {{misol|Kun baralla koʻtarilib, qiyomga yuz {{ajrat|ol}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Qalamga olmoq Yozmoq, xatga tushirmoq. {{misol|Bu kun men shu "Oʻtgan kunlar"ni qalamga {{ajrat|ol}}ganimda ham, oʻsha oʻzimni zeriktirgan faslni tashlab oʻtishga majbur boʻldim.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Utgan kunlar}}. Qarshi olmoq Kutmoq, peshvoz chiq-moq. {{misol|Mehmonlarni non-tuz bilan qarshi {{ajrat|ol}}ishdi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Qiyigʻiga olmoq Aksini tutmoq, aks ish qilmoq. Qoʻy ogʻzidan choʻp olmagan ''q.'' qoʻy. {{misol|Bizning qishloqda Gʻofurjon degan qoʻy ogʻzidan choʻp {{ajrat|ol}}magan, buning ustiga hech kimi yoʻq bir yigit bor edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Xotinlar}}. 20 Ravishdosh shaklida boshqa feʼllar bilan birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi, maye. {{misol|{{ajrat|ol}}ib bermoq, {{ajrat|ol}}ib bormoq, {{ajrat|ol}}ib kelmoq, {{ajrat|ol}}a bshshoq, {{ajrat|ol}}a boshlamoq, {{ajrat|ol}}a kelmoq. Uzum suv {{ajrat|ol}}ib q{{ajrat|ol}}di.}} 21 =i(b) affiksli ravishdoshlar bilan birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi va ish-harakatning oʻzi uchun bajarilganligini bildiradi, maye. {{misol|bilib {{ajrat|ol}}moq, tortib {{ajrat|ol}}moq, yetib {{ajrat|ol}}moq, yigʻib {{ajrat|ol}}moq, sugʻurib {{ajrat|ol}}moq, yoza {{ajrat|ol}}moq, qila {{ajrat|ol}}moq.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{-trans-|olmoq| *{{en}}: [[take]] *{{tr}}: [[almak]] *{{sah}}: [[ыл]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''olmoq'''<br /> '''1 '''[[брать]], [[взять]]; [[взимать]], [[взыскивать]]; [[получать]]; [[принимать]]; {{tarjmisoli|vznos olmoq }} принимать взносы; {{tarjmisoli|ishga olmoq }} принимать на работу; {{tarjmisoli|shtraf olmoq }} взыскивать штраф; {{tarjmisoli|topshiriq olmoq }} получать задание; {{tarjmisoli|qoʻlga kitob olmoq }} 1) взять книгу в руки; 2) взяться за книгу ({{izoh|за чтение}}); {{tarjmisoli|amal olmoq }} набухать ({{izoh|о почках растений}}); {{tarjmisoli|ariq olmoq }} нарезать борозды ({{izoh|для поливного земледелия}}); {{tarjmisoli|askar olmoq }} мобилизовать в армию; вербовать в армию; {{tarjmisoli|devor olmoq }} строить дувал ({{izoh|глинобитную стену}}); {{tarjmisoli|yod olmoq }} заучивать (выучивать) наизусть; {{tarjmisoli|marza olmoq }} проводить межу, межевать; {{tarjmisoli|sir olmoq }} выведывать тайну; {{tarjmisoli|ommaviy tus olmoq }} принимать массовый характер; {{tarjmisoli|xabar olmoq }} справляться, осведомляться; {{tarjmisoli|xotin olmoq }} {{izoh|разг}}. брать в жёны, жениться; {{tarjmisoli|oʻt olmoq }} загораться; '''[[qasd]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻch]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} мстить; {{tarjmisoli|bagʻriga olmoq }} 1) прижимать к груди, обнимать; 2) приласкать, приголубить; окружить заботой; {{tarjmisoli|boʻyniga olmoq }} признаваться; {{tarjmisoli|yoniga olmoq }} взять к себе ({{izoh|кого-л., напр. в качестве помощника}}); {{tarjmisoli|oʻz zimmasigaolmoq}} брать на себя;''' bu vazifani men oʻz zimmamga '''({{izoh|или '''}}oʻz ustimga''') '''[[olaman]] '''[[эту]] [[задачу]] [[я]] [[беру]] [[на]] [[себя]]; {{tarjmisoli|ijaraga olmoq }} брать в аренду, арендовать; брать напрокат; {{tarjmisoli|oʻz ichiga olmoq }} заключать в себе; {{tarjmisoli|ishga olmoq }} принимать на работу; '''[[koʻngliga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻziga]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} принимать близко к сердцу; принимать на свой счёт; '''uning gapini koʻnglingizga olmang '''не относите его слова на свой счёт; не принимайте его слова близко к сердцу; {{tarjmisoli|koʻz tagiga olmoq }} примечать, замечать, подмечать; {{tarjmisoli|moʻljalga olmoq }} брать на прицел, прицеливаться; '''[[nazarga]] '''({{izoh|или}} '''[[nazar-eʼtiborga]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} принимать во внимание, учитывать; {{tarjmisoli|notaga olmoq }} перекладывать на ноты; {{tarjmisoli|oʻzini panaga olmoq }} укрываться ({{izoh|напр. от солнечных лучей, дождя и т. п}}.); {{tarjmisoli|roʻyxatga olmoq }} заносить в список, регистрировать; описывать, делать опись; {{tarjmisoli|oʻzini chetga olmoq}} 1) посторониться, отойти в сторону; 2) {{izoh|перен.}} устраниться ({{izoh|напр. от какого-л. дела}}); {{tarjmisoli|qoʻlga olmoq }} взять в свои руки; прибрать к рукам; {{tarjmisoli|hisobga olmoq }} брать на учёт; учитывать; принимать в расчёт; {{tarjmisoli|yonini olmoq }} заступаться ({{izoh|за кого-л}}.);<br /> '''2 '''[[снимать]]; [[отделять]]; [[удалять]]; {{tarjmisoli|otning egarini olmoq }} снимать седло с лошади, рассёдлывать лошадь; {{tarjmisoli|sutning qaymogʻini olmoq }} снимать сливки с молока; {{tarjmisoli|soch olmoq }} стричь волосы ({{izoh|кому-л}}.); брить голову ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|tirnoq olmoq }} стричь ногти; {{tarjmisoli|qoʻylarning junini olmoq }} стричь овец;<br /> '''3 '''[[отнимать]], [[занимать]] ({{izoh|время, место}}); '''u mening ikki soat vaqtimni oldi '''он отнял у меня два часа времени; '''borib-borib tangadek joyni oladi '''{{izoh|загадка }}ходит много, а места занимает с монету ({{izoh|палка, посох}}); {{tarjmisoli|ishdan olmoq }} снимать с работы, увольнять;<br /> '''4''' [[покупать]]; '''bu narsani qanchaga oldingiz?''' за сколько вы купили эту вещь?;<br /> '''5 '''[[удалять]], [[снимать]], [[уничтожать]]; '''chayonning zahrini chayon oladi '''{{izoh|посл}}. яд скорпиона уничтожает скорпион; {{izoh|соотв}}. клин клином вышибают; '''Oftob oyim kuyovga qatiq olib chiqdi va Otabekning ichmaganiga ham qoʻymay, "iching, yoʻl gʻuborini oladir" deb qistay boshladi '''(А. Ќодирий, «Ўтган кунлар») Афтоб-айим вынесла зятю кислого молока и заставляла Атабека напиться, приговаривая: «пейте, снимает дорожную усталость»;<br /> '''6 '''[[получать]], [[приобретать]]; {{tarjmisoli|daromad olmoq }} получать доход; '''moʻl hosil olmoq '''получить хороший (обильный) урожай; {{tarjmisoli|obroʻ olmoq}} приобретать авторитет;<br /> '''7 '''{{izoh|в сочетании с деепр. на '''}}-a/-y '''{{izoh|другого глагола образует форму возможности}}: '''biz kela olamiz '''мы можем прийти; '''men bugun ishlay olmayman '''я сегодня не могу работать;<br /> '''8 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола означает, что действие совершается действующим лицом для себя, в своих интересах}}: {{tarjmisoli|yozib olmoq }} записать; {{tarjmisoli|yetib olmoq }} догнать; {{tarjmisoli|qarab olmoq }} посмотреть, заглянуть; {{tarjmisoli|yigʻib olmoq }} собрать, убрать; {{tarjmisoli|topib olmoq }} найти; {{tarjmisoli|oʻylab olmoq }} подумать; обдумывать; {{tarjmisoli|oʻrab olmoq }} 1) окружать; 2) окутывать ({{izoh|кого-что-л. чем-л}}.);<br /> '''9 '''{{izoh|в форме деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|входит в состав сложных глаголов}}: '''olib bermoq '''взять; купить, ({{izoh|что-л. для кого-л}}.); '''olib bormoq '''нести, относить; везти, отвозить; вести, отводить; '''olib kelmoq '''приносить; привозить; приводить; '''olib ketmoq '''уносить; увозить; уводить; '''olib sotmoq '''перепродавать; спекулировать; '''olib tashlamoq '''отбрасывать; сбрасывать; '''olib turmoq '''1) брать на время, заимствовать; 2) брать систематически, время от времени; 3) задерживать, придерживать для себя ({{izoh|на некоторое время}}); '''olib yurmoq '''носить, возить {{izoh|или }}водить с собой; '''olib oʻtmoq '''проносить; провозить; '''olib qolmoq '''оставить при себе; удержать, задержать; '''olib qochmoq '''1) уносить; 2) понести ({{izoh|о лошади}}); 3) {{izoh|перен}}. говорить, допуская преувеличения; '''olib qoʻymoq '''откладывать, отбирать; {{tarjmisoli|* oʻrtaga olmoq }} брать в оборот ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|oʻzini katta olmoq}} кичиться, задирать нос; возомнить о себе; {{tarjmisoli|tagiga olmoq}} подгорать ({{izoh|напр. о плове, каше и т. п}}.); '''umuman olganda '''вообще говоря; {{tarjmisoli|olmoqdan solmoq }} попеременно.<br /> }} dvqev0s336n36rk2e7i19hxjq5hibrd 639945 639944 2026-07-16T06:52:16Z Yokubjon Juraev 8265 639945 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OL- ’qoʻlga kirit-’. Yoʻlchi ketmonni o l i b ishiga joʻnadi (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shun-day maʼnoni anglatgan bu feʼl asli al- tarzida talaf-fuz qilingan (ПДП, 356; Devon, I, 180; DS, 32); hozirgi oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: al- &gt;&nbsp;âl-.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Narsani ushlab yoki biror asbob bilan tutib qoʻlga kiritmoq. {{misol|Ariqdan suv {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Saodatxon kapalak ushlagandek ehtiyotlik bilan qutichani qoʻliga {{ajrat|ol}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Oʻzbek oyim burchakda bola koʻtarib oʻtirgan Zaynabdan chaqaloqni {{ajrat|ol}}ib, uni jomni toʻkib kelishga buyurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Yoʻlchi ketmonni {{ajrat|ol}}ib, ishiga joʻnadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bagʻriga olmoq''' - 1) oʻz quchogʻiga olmoq, quchoqlamoq. {{misol|Bolani bagʻriga {{ajrat|ol}}ib, ancha vaqt yigʻladi.|M. Mahmudov|Bulbuligoʻyo}} 2) {{koʻchma|uz}} oʻz qaramogʻiga, panohiga, himoyasiga olib ardoqlamoq. {{misol|Kolxoz.. bularni xursandlik bilan oʻz bagʻriga {{ajrat|ol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Qoʻlini olmoq''' - 1) qoʻlidan ushlamoq. {{misol|Usta Olim Otabekning qoʻlini {{ajrat|ol}}ib soʻrashdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) kelishmoq, roziligini olmoq.<br/>'''Qoʻltigʻiga olmoq''' - 1) qoʻltigʻiga qistirmoq, [[qoʻltiqlamoq]]; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz yoniga tortmoq. {{misol|Yormat esa Yoʻlchini oʻz qoʻltigʻiga {{ajrat|ol}}ib, boshqalarga qarshi qoʻyishni istar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Qoʻltigʻidan olmoq''' - qoʻltigʻidan tutib bormoq yoki koʻtarmoq.<br/>'''Hiqildogʻidan olmoq''' - hiqildogʻidan, tomogʻidan boʻgʻmoq. #Qabul qilmoq; yollamoq. {{misol|Ishga {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Bolaga enaga {{ajrat|ol}}moq.}} #Boʻshatmoq, bekor qilmoq, tushirmoq. {{misol|Sizni bugundan boshlab ishdan {{ajrat|ol}}dik.}} {{misol|U avvalgi direktorimizning boshiga tuhmat yogʻdirib, ishdan {{ajrat|ol}}dirdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} #Qirqib, kesib, tortib, sugʻurib chiqarmoq. {{misol|Tirnoq {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Qoʻyning junini {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Soch {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Oyoqqa kirgan tikanni {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|[Ali oxun] Doʻppisi ichiga toʻgʻnalgan ignani {{ajrat|ol}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Yechmoq, solmoq. {{misol|Xotin boshidan jun roʻmolini {{ajrat|ol}}di-da, bir-ikki qoqib, yana oʻradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Tushirmoq, boʻshatmoq; xoli qilmoq. {{misol|Yelkasidan yukini {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Mashinadagi yashiklarni {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Usta Olim otning jilovidan qoʻlini {{ajrat|ol}}ib, soʻradi..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Qoʻlga kiritmoq; ega boʻlmoq. {{misol|Daromad {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Paxtadan moʻl hosil {{ajrat|ol}}dik.}} {{misol|[Yoʻlchi] Ikki yarim yil boyning boʻyinturugʻini sudradi. Nima {{ajrat|ol}}di?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Feruza Yigitaliyeva shu {{ajrat|ol}}impiadada bir yil birinchi oʻrinni {{ajrat|ol}}di.|[[w:Saida Ahmad|Saida Ahmad]]|Yulduz}} #Yemoq, yemoq-ichmoq, tanovul qilmoq. {{misol|Hammasi sizning tegishingiz, hech kimga qaramang. Baliqni {{ajrat|ol}}ing!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Oʻziga singdirmoq, qabul etmoq. {{misol|Rangni yaxshi {{ajrat|ol}}adigan ipak.}} #Paydo qilmoq, hosil etmoq, yigʻmoq. {{misol|Yara yiring {{ajrat|ol}}ibdi.}} {{misol|Gʻoʻzalar koʻsak {{ajrat|ol}}di.}} #Aytmoq, kuylamoq. {{misol|"Nasrulloyi", "Girya" {{ajrat|ol}}! Ibodxoʻja, "Figʻon"ni {{ajrat|ol}}!|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} {{misol|Zoʻr qoʻshiqlardan bittasini oʻrganib, katta toʻyda oʻrtaga chiqib, bir {{ajrat|ol}}ayki.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}} #Uylanmoq, xotin olmoq. {{misol|[Zuhra:] Yosh qizni {{ajrat|ol}}ganing bir sari, endi buni oʻqishdan qoʻyib, kurortga {{ajrat|ol}}ib ketayotganing nimasi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} #Xarid qilmoq. {{misol|Bu paltoni necha pulga {{ajrat|ol}}dingiz?}} {{misol|Hovli {{ajrat|ol}}ma - qoʻshni {{ajrat|ol}}.|Maqol}} {{misol|Ancha narsa {{ajrat|ol}}dik.. Senga bir joʻra beqasam.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} 14 Qoʻlga kiritmoq, qozonmoq. {{misol|Obroʻ {{ajrat|ol}}moq. Erkinlik {{ajrat|ol}}moq. Darsdan "alo" baho {{ajrat|ol}}dim. Ilmiy daraja {{ajrat|ol}}moq. Olqish {{ajrat|ol}}gan omondir, qargʻish {{ajrat|ol}}gan yomondir.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Oʻn besh kunlik sinovdan keyin traktorchi nomini {{ajrat|ol}}dik.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Xotinlar}} 15 Ketkazmoq, yoʻqotmoq. {{misol|Chayonning zah-rini chayon {{ajrat|ol}}adi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Fotihadan keyin Oftob oyim.. kuyovga qatiq {{ajrat|ol}}ib chiqdi va Otabekning ichmaganiga ham qoʻymay, "ichingiz, yoʻl gʻuborini {{ajrat|ol}}adir", deb qistay boisyudi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 16 Qoplamoq, chulgʻamoq, oʻramoq, tut-moq. {{misol|Toʻqayni oʻt {{ajrat|ol}}gan. Kabobning hidi butun hovlini {{ajrat|ol}}di. Meni isitma {{ajrat|ol}}di. shsh Sen bundan ketmaysan omon, Ungu soʻlni {{ajrat|ol}}sa tuman.|[[w:"Yodgor"|"Yodgor"]]}}. 17 Egallamoq, ishgʻol qilmoq, band et-moq. {{misol|Royal koʻp joyni {{ajrat|ol}}di. "Goʻroʻgʻli kelib, falon shaharni {{ajrat|ol}}ibdi, desa semirib, eshik-dan ichkariga bazoʻr kiraman.|[[w:"Gulixiromon"|"Gulixiromon"]]}}. {{misol|Mojaro ustiga Fosih afandi kirib q{{ajrat|ol}}di. U toʻgʻri ayvonga chiqib, mingboshining pinji-dan joy {{ajrat|ol}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. 18 Qamashtirmoq. {{misol|Tong yorishib, qamish poyalari oftob tigʻida lov-lov yonayotganga oʻxshab koʻzni {{ajrat|ol}}adi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 19 Yetakchi feʼl sifatida ot turkumida-gi soʻzlar bilan birikib, qoʻshma feʼl yasaydi, maye., {{misol|amal {{ajrat|ol}}moq, avj {{ajrat|ol}}moq, alanga {{ajrat|ol}}moq, bahra {{ajrat|ol}}moq, bosh {{ajrat|ol}}moq, yonini {{ajrat|ol}}moq, yosh {{ajrat|ol}}moq.}} :Amal olmoq Oʻsmoq, rivojlanmoq, yuk-salmoq (oʻsimliklar haqida). {{misol|Daraxtlar de-yarli hammasi amal {{ajrat|ol}}ib, ancha yuksalib q{{ajrat|ol}}-gan edi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. Boʻyniga olmoq 1) iqror boʻlmoq. {{misol|Bu sheʼrni oʻqigan bazi tanish-bilishlarim, qarilikni boʻyniga {{ajrat|ol}}ib q{{ajrat|ol}}ibdi-da, deb oʻylashlari mumkin.|[[w:Shuk-rullo|Shuk-rullo]]|Saylanma; 2) zimmasiga, oʻz javob-garligiga olmoq}}. Yigʻim-terimni olmoq Ekinlarni oʻrib, terib hosilni yigʻish-tirmoq. {{misol|U.. yigʻim-terimni {{ajrat|ol}}gandan keyin Farhodga ketib, qishi bilan oʻsha yerda qo-lib ketdi.|[[w:A. Qaqhor|A. Qaqhor]]|Xotinlar}}. Teskarisiga olmoq ''ayn.'' aksiga olmoq ''q.'' aks I 2. {{misol|Men joʻrttaga baʼzi gaplarni teskarisiga {{ajrat|ol}}ib koʻrsam ham, u churq etmaydi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻt-gan kunlar}}. Yuz olmoq ''ayn.'' yuz tutmoq ''q.'' yuz I. {{misol|Kun baralla koʻtarilib, qiyomga yuz {{ajrat|ol}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Qalamga olmoq Yozmoq, xatga tushirmoq. {{misol|Bu kun men shu "Oʻtgan kunlar"ni qalamga {{ajrat|ol}}ganimda ham, oʻsha oʻzimni zeriktirgan faslni tashlab oʻtishga majbur boʻldim.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Utgan kunlar}}. Qarshi olmoq Kutmoq, peshvoz chiq-moq. {{misol|Mehmonlarni non-tuz bilan qarshi {{ajrat|ol}}ishdi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Qiyigʻiga olmoq Aksini tutmoq, aks ish qilmoq. Qoʻy ogʻzidan choʻp olmagan ''q.'' qoʻy. {{misol|Bizning qishloqda Gʻofurjon degan qoʻy ogʻzidan choʻp {{ajrat|ol}}magan, buning ustiga hech kimi yoʻq bir yigit bor edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Xotinlar}}. 20 Ravishdosh shaklida boshqa feʼllar bilan birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi, maye. {{misol|{{ajrat|ol}}ib bermoq, {{ajrat|ol}}ib bormoq, {{ajrat|ol}}ib kelmoq, {{ajrat|ol}}a bshshoq, {{ajrat|ol}}a boshlamoq, {{ajrat|ol}}a kelmoq. Uzum suv {{ajrat|ol}}ib q{{ajrat|ol}}di.}} 21 =i(b) affiksli ravishdoshlar bilan birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi va ish-harakatning oʻzi uchun bajarilganligini bildiradi, maye. {{misol|bilib {{ajrat|ol}}moq, tortib {{ajrat|ol}}moq, yetib {{ajrat|ol}}moq, yigʻib {{ajrat|ol}}moq, sugʻurib {{ajrat|ol}}moq, yoza {{ajrat|ol}}moq, qila {{ajrat|ol}}moq.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{-trans-|olmoq| *{{en}}: [[take]] *{{tr}}: [[almak]] *{{sah}}: [[ыл]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''olmoq'''<br /> '''1 '''[[брать]], [[взять]]; [[взимать]], [[взыскивать]]; [[получать]]; [[принимать]]; {{tarjmisoli|vznos olmoq }} принимать взносы; {{tarjmisoli|ishga olmoq }} принимать на работу; {{tarjmisoli|shtraf olmoq }} взыскивать штраф; {{tarjmisoli|topshiriq olmoq }} получать задание; {{tarjmisoli|qoʻlga kitob olmoq }} 1) взять книгу в руки; 2) взяться за книгу ({{izoh|за чтение}}); {{tarjmisoli|amal olmoq }} набухать ({{izoh|о почках растений}}); {{tarjmisoli|ariq olmoq }} нарезать борозды ({{izoh|для поливного земледелия}}); {{tarjmisoli|askar olmoq }} мобилизовать в армию; вербовать в армию; {{tarjmisoli|devor olmoq }} строить дувал ({{izoh|глинобитную стену}}); {{tarjmisoli|yod olmoq }} заучивать (выучивать) наизусть; {{tarjmisoli|marza olmoq }} проводить межу, межевать; {{tarjmisoli|sir olmoq }} выведывать тайну; {{tarjmisoli|ommaviy tus olmoq }} принимать массовый характер; {{tarjmisoli|xabar olmoq }} справляться, осведомляться; {{tarjmisoli|xotin olmoq }} {{izoh|разг}}. брать в жёны, жениться; {{tarjmisoli|oʻt olmoq }} загораться; '''[[qasd]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻch]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} мстить; {{tarjmisoli|bagʻriga olmoq }} 1) прижимать к груди, обнимать; 2) приласкать, приголубить; окружить заботой; {{tarjmisoli|boʻyniga olmoq }} признаваться; {{tarjmisoli|yoniga olmoq }} взять к себе ({{izoh|кого-л., напр. в качестве помощника}}); {{tarjmisoli|oʻz zimmasigaolmoq}} брать на себя;''' bu vazifani men oʻz zimmamga '''({{izoh|или '''}}oʻz ustimga''') '''[[olaman]] '''[[эту]] [[задачу]] [[я]] [[беру]] [[на]] [[себя]]; {{tarjmisoli|ijaraga olmoq }} брать в аренду, арендовать; брать напрокат; {{tarjmisoli|oʻz ichiga olmoq }} заключать в себе; {{tarjmisoli|ishga olmoq }} принимать на работу; '''[[koʻngliga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻziga]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} принимать близко к сердцу; принимать на свой счёт; '''uning gapini koʻnglingizga olmang '''не относите его слова на свой счёт; не принимайте его слова близко к сердцу; {{tarjmisoli|koʻz tagiga olmoq }} примечать, замечать, подмечать; {{tarjmisoli|moʻljalga olmoq }} брать на прицел, прицеливаться; '''[[nazarga]] '''({{izoh|или}} '''[[nazar-eʼtiborga]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} принимать во внимание, учитывать; {{tarjmisoli|notaga olmoq }} перекладывать на ноты; {{tarjmisoli|oʻzini panaga olmoq }} укрываться ({{izoh|напр. от солнечных лучей, дождя и т. п}}.); {{tarjmisoli|roʻyxatga olmoq }} заносить в список, регистрировать; описывать, делать опись; {{tarjmisoli|oʻzini chetga olmoq}} 1) посторониться, отойти в сторону; 2) {{izoh|перен.}} устраниться ({{izoh|напр. от какого-л. дела}}); {{tarjmisoli|qoʻlga olmoq }} взять в свои руки; прибрать к рукам; {{tarjmisoli|hisobga olmoq }} брать на учёт; учитывать; принимать в расчёт; {{tarjmisoli|yonini olmoq }} заступаться ({{izoh|за кого-л}}.);<br /> '''2 '''[[снимать]]; [[отделять]]; [[удалять]]; {{tarjmisoli|otning egarini olmoq }} снимать седло с лошади, рассёдлывать лошадь; {{tarjmisoli|sutning qaymogʻini olmoq }} снимать сливки с молока; {{tarjmisoli|soch olmoq }} стричь волосы ({{izoh|кому-л}}.); брить голову ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|tirnoq olmoq }} стричь ногти; {{tarjmisoli|qoʻylarning junini olmoq }} стричь овец;<br /> '''3 '''[[отнимать]], [[занимать]] ({{izoh|время, место}}); '''u mening ikki soat vaqtimni oldi '''он отнял у меня два часа времени; '''borib-borib tangadek joyni oladi '''{{izoh|загадка }}ходит много, а места занимает с монету ({{izoh|палка, посох}}); {{tarjmisoli|ishdan olmoq }} снимать с работы, увольнять;<br /> '''4''' [[покупать]]; '''bu narsani qanchaga oldingiz?''' за сколько вы купили эту вещь?;<br /> '''5 '''[[удалять]], [[снимать]], [[уничтожать]]; '''chayonning zahrini chayon oladi '''{{izoh|посл}}. яд скорпиона уничтожает скорпион; {{izoh|соотв}}. клин клином вышибают; '''Oftob oyim kuyovga qatiq olib chiqdi va Otabekning ichmaganiga ham qoʻymay, "iching, yoʻl gʻuborini oladir" deb qistay boshladi '''(А. Ќодирий, «Ўтган кунлар») Афтоб-айим вынесла зятю кислого молока и заставляла Атабека напиться, приговаривая: «пейте, снимает дорожную усталость»;<br /> '''6 '''[[получать]], [[приобретать]]; {{tarjmisoli|daromad olmoq }} получать доход; '''moʻl hosil olmoq '''получить хороший (обильный) урожай; {{tarjmisoli|obroʻ olmoq}} приобретать авторитет;<br /> '''7 '''{{izoh|в сочетании с деепр. на '''}}-a/-y '''{{izoh|другого глагола образует форму возможности}}: '''biz kela olamiz '''мы можем прийти; '''men bugun ishlay olmayman '''я сегодня не могу работать;<br /> '''8 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола означает, что действие совершается действующим лицом для себя, в своих интересах}}: {{tarjmisoli|yozib olmoq }} записать; {{tarjmisoli|yetib olmoq }} догнать; {{tarjmisoli|qarab olmoq }} посмотреть, заглянуть; {{tarjmisoli|yigʻib olmoq }} собрать, убрать; {{tarjmisoli|topib olmoq }} найти; {{tarjmisoli|oʻylab olmoq }} подумать; обдумывать; {{tarjmisoli|oʻrab olmoq }} 1) окружать; 2) окутывать ({{izoh|кого-что-л. чем-л}}.);<br /> '''9 '''{{izoh|в форме деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|входит в состав сложных глаголов}}: '''olib bermoq '''взять; купить, ({{izoh|что-л. для кого-л}}.); '''olib bormoq '''нести, относить; везти, отвозить; вести, отводить; '''olib kelmoq '''приносить; привозить; приводить; '''olib ketmoq '''уносить; увозить; уводить; '''olib sotmoq '''перепродавать; спекулировать; '''olib tashlamoq '''отбрасывать; сбрасывать; '''olib turmoq '''1) брать на время, заимствовать; 2) брать систематически, время от времени; 3) задерживать, придерживать для себя ({{izoh|на некоторое время}}); '''olib yurmoq '''носить, возить {{izoh|или }}водить с собой; '''olib oʻtmoq '''проносить; провозить; '''olib qolmoq '''оставить при себе; удержать, задержать; '''olib qochmoq '''1) уносить; 2) понести ({{izoh|о лошади}}); 3) {{izoh|перен}}. говорить, допуская преувеличения; '''olib qoʻymoq '''откладывать, отбирать; {{tarjmisoli|* oʻrtaga olmoq }} брать в оборот ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|oʻzini katta olmoq}} кичиться, задирать нос; возомнить о себе; {{tarjmisoli|tagiga olmoq}} подгорать ({{izoh|напр. о плове, каше и т. п}}.); '''umuman olganda '''вообще говоря; {{tarjmisoli|olmoqdan solmoq }} попеременно.<br /> }} o73drdtcllzhlm68mjiqk69bghtaan8 0 13141 639936 637260 2026-07-15T14:05:56Z Yokubjon Juraev 8265 639936 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ber-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BER- 'ixtiyoriga topshir-’, 'qoʻliga tutqaz-’. Kitobingizni menga qachon berasiz? Qadimgi turkiy tilda ham yuqoridagi maʼnoni anglatgan bu koʻp maʼnoli feʼl be:r- tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 115), keyinroq ye: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (Devon, III, 195; DS, 95): be:r- &gt;&nbsp;ber-.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Qoʻliga tutqizmoq; qoʻliga yoki ixtiyoriga topshirmoq.{{misol| {{ajrat|Ber}}ganning betiga qarama.}} Maqol.{{misol| Olmoqning {{ajrat|ber}}mogʻi bor. }}Maqol. m{{misol| Haligi xatni u tanaffusga chiqqanda Rustamga {{ajrat|ber}}moqchi edi. Oʻ.}} Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Viktor ham koʻrishib, hol-ahvol soʻrashgach, qoʻliga tele-grammani {{ajrat|ber}}di.}} S. Karomatov, Oltin qum. 2 Ehtiyojini, talabini qondirmoq; yoʻq narsa bilan taʼminlamoq.{{misol| Ekinga suv {{ajrat|ber}}moq. Molga xashak {{ajrat|ber}}moq. Qurilishga mablagʻ {{ajrat|ber}}moq. Bola yigʻlamasa, ona sut {{ajrat|ber}}mas. }}Maqol. n{{misol| Kurshshsh trestiunga yotoqxonadan joy {{ajrat|ber}}di. Oʻ.}} Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bandaningrizqini ollo {{ajrat|ber}}adi.}} K. Yashin, Hamza.{{misol| Boyning qiziga rahmi kelib, unga non {{ajrat|ber}}ibdi.}} "Bulbuligoʻyo".{{misol| Qoʻsha qarindoshlar, yaxshi farzandlar {{ajrat|ber}}sin. Oʻ.}} Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Sherigim unga bir stakan suv {{ajrat|ber}}di.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Quryoz aka shuni kutib turganday: -Men qoʻylarga tomoq {{ajrat|ber}}ay, — deb qoʻzgʻaldi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. 3 Baxsh etmoq, bagʻishlamoq; ruhiy holat, kayfiyat, koʻrinish paydo qilmoq. {{misol|Musiqa dillarga orom {{ajrat|ber}}adi. n Sayohat gashti, togʻlar oʻrkachi, rango-rang tabiat koʻzlarni yashnatib, dillarga orom {{ajrat|ber}}adi. }}Gazetadan.{{misol| Mansur akalarcha mehribonlik bilan Gavharning yelkasidan tutib, dalda {{ajrat|ber}}di. Oʻ.}} Hoshimov, Qalbingga quloq sol. {{misol|IHypu] Gulnor toʻgʻrisida soʻzlaganda, to-vushiga sirli ohang {{ajrat|ber}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Uning [Kumushning/ nafis qora sochlari orqa-oʻngiga toʻzgʻib, ajib bir man-zara {{ajrat|ber}}dilar.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. 4 Biror muassasaga oʻrnashtirmoq, ki-ritmoq,{{misol| Bolani bogʻchaga {{ajrat|ber}}moq. Oʻgʻlini oʻqishga {{ajrat|ber}}moq. m Boshqa biror hunarga {{ajrat|ber}}sak boʻlmaydimi?}} E. Raimov, Ajab qish-loq.{{misol| Bir oʻgʻlimni Xadradagi oʻris maktabiga {{ajrat|ber}}dim.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Men Marusyaga tayinlab qoʻydim, ertadan boshlab botaga {{ajrat|ber}}.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. 5 Mahsulot yetishtirib, tayyorlab yetka-zib turmoq; oʻz mahsuli bilan taʼminlamoq. {{misol|Bu xalq xoʻjaligiga nima {{ajrat|ber}}adi? Qishloq xoʻjaligi aholiga oziq-ovqat, sanoatga xom ashyo {{ajrat|ber}}adi. n Etak-etak paxtani ikki qoʻllab terganman, Gektaridan yuz-yuzlab paxta {{ajrat|ber}}ay deganman.}} "Qoʻshiqlar". 6 Nashrga kiritmoq, bosmoq, eʼlon qilmoq; eshittirmoq; koʻrsatmoq.{{misol| Maqolan-gizni kelgusi sonda {{ajrat|ber}}amiz. Konsert {{ajrat|ber}}moq.}} 7 Ayrim otlar bilan qoʻshma feʼl yasaydi; maye.:{{misol| ahamiyat {{ajrat|ber}}moq, bardosh {{ajrat|ber}}moq, javob {{ajrat|ber}}moq, boy {{ajrat|ber}}moq, joy {{ajrat|ber}}moq, zarba {{ajrat|ber}}moq. n Oʻn bir kishi qarshi ovoz {{ajrat|ber}}di.}} "Sharq yulduzi". U{{misol| koʻprikdan oʻtib, katta yoʻlga chiqqanidan soʻng otga qamchi {{ajrat|ber}}di.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Mana, seni deb qanday balolarga bardosh {{ajrat|ber}}yapman. K. }}Yashin, Hamza.{{misol| Quruq odamlar kiyimga zoʻr {{ajrat|ber}}adi, deganlari bejiz emas ekan.}} F. Musajonov, Himmat.{{misol| Hayo qaysi narsada boʻlsa, unga ziynat {{ajrat|ber}}adi.}} "Fan va turmush". {{misol|Quloqlarida uch kalima soʻz oʻrin talashib, aks sado {{ajrat|ber}}di.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. 8 Koʻmakchi feʼl vazifasida'' -(i)b'' af-fiksli ravishdosh shaklidagi yetakchi feʼl bilan birikadi va: 1) harakatning birov, oʻzga uchun bajarilganligini ifodalaydi. {{misol|Yangangga ayt: ilikdan osh qilib {{ajrat|ber}}sin. }}"Guldasta".{{misol| Endi ishingga qara, bolam, ertaga kushak tikib {{ajrat|ber}}aman.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. :{{misol|Men boʻlgan voqeani aytib {{ajrat|ber}}dim.}} T. Ashurov, Oq ot.{{misol| Tutning ustiga chiqib qoqib {{ajrat|ber}}dim.}} S. Zunnunova, Olov.{{misol| Bu choldan har balo kutsa boʻladi. Uni hukumatga tutib {{ajrat|ber}}ish kerak. }}P. Tursun, Oʻqituvchi; 2) yetakchi feʼldan ang-lashilgan maʼnoni kuchaytirib ifodalaydi. U{{misol| qoʻlini siltab baqirib {{ajrat|ber}}di.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Qambaralidan eshitib ishonmadi va ikkalovini ham soʻkib {{ajrat|ber}}di.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Zulayho opamlar urishib {{ajrat|ber}}adilar. }}Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. 9 Koʻmakchi feʼl vazifasida'' -a, -y ''affiksli ravishdosh shakllaridagi yetakchi feʼllar bilan birikib kelganda, koʻpincha ''-ver'' shaklida talaffuz qilinadi va quyidagi maʼnolarni ifodalaydi: 1) yetakchi feʼl-dagi harakatning bajarilishi uchun qar-shilik, monelik yoʻqligini, u bemalol bajarilishi mumkinligini anglatadi. {{misol|Qatiqlamasdan kosalarga suza {{ajrat|ber}}.}} A. Qodiriy, Gʻirvonlik Mallavoy.{{misol| Bahuzuroʻtira {{ajrat|ber}}, charchagandirsan?}} U. Ismoilov, Saylan-ma; 2) yetakchi feʼldagi harakatning davom-liligi, takroriyligini bildiradi. U{{misol| suv tashib, xumlarga quya {{ajrat|ber}}di.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Oʻlimdan boshqa hamma yaxshilikning barvaqt kelgani maʼqul, deb ona-bola izgʻiy {{ajrat|ber}}di.}} Mirmuhsin, Qahramonnoma.{{misol| Sening mushtingni yeya {{ajrat|ber}}ib, jonimda jon qolgan emas.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Ha-deb katta shaharda yashay {{ajrat|ber}}ish ham odam-ni diqqinafas qshshb yuboradi.}} T. Ashurov, Oq ot. 10 Yetakchi feʼl sifatida qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, maye.:{{misol| {{ajrat|ber}}ib tur, {{ajrat|ber}}a qol, {{ajrat|ber}}ib yubordi.}} :Berdisini aytguncha urib oʻldirmoq Gapni oxirigacha eshitmasdan hukm (xulosa) qilmoq.{{misol| {{ajrat|Ber}}disini aytguncha urib oʻldiradigan koʻrinasan, sabr qilgin, bolam.}} S. Anorboyev, Oqsoy. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БЕРМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{-trans-|bermoq| *{{en}}: [[give]] *{{pt}}: [[dá]] *{{tr}}: [[vermek]] *{{sah}}: [[биэр]], [[биэрээһин]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bermoq<br /> 1 </b>[[давать]], [[отдавать]], [[выдавать]]; [[вручать]]; [[подавать]], [[передавать]]; [[предоставлять]]; {{tarjmisoli|oʻz qoʻliga bermoq }} вручать {{izoh|(что-л. кому-л.)}} в собственные руки; {{tarjmisoli|qoʻliga pul bermoq}} выдавать {{izoh|(кому-л.)}} деньги на руки; {{tarjmisoli|vazifa bermoq }} давать задание, поручать {{izoh|(что-л.)}};{{tarjmisoli| ijaraga bermoq }} сдавать внаём {{izoh|или }}в аренду; {{tarjmisoli|kiraga bermoq }} сдавать внаём {{izoh|или }}давать на прокат; {{tarjmisoli|qarz(ga) bermoq }} давать в долг; {{tarjmisoli|maʼlumot bermoq }} 1) давать сведения; 2) давать образование; {{tarjmisoli|maosh bermoq }} выдавать зарплату; '''sut bermaydigan sigir '''недойная корова; '''berganning betiga boqma '''({{izoh|или '''}}[[qarama]]''') {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв. }}[[не]] [[смотри]] [[в]] [[лицо]] [[тому]], [[кто]] [[даёт]] [[тебе]]) [[дают]], [[так]] [[бери]]; '''bermasning oshi pishmas '''{{izoh|посл. }}кто не хочет угостить, у того плов не сварится {{izoh|(употребляется, когда долго не подают кушанье или когда тянут с чем-л., отделываясь отговорками)}}; '''yo ol xudo, yo ber xudo '''{{izoh|разг. }}({{izoh|букв. }}или возьми, боже, или дай, боже) будь что будет; либо пан, либо пропал; '''olmoqning bermogʻi bor '''{{izoh|погов. }}({{izoh|букв. }}у взятия есть отдача) долг платежом красен;<br /> '''2 '''[[сдавать]] {{izoh|(экзамены, зачёты)}}; {{tarjmisoli|imtihon bermoq }} сдавать экзамен(ы);<br /> '''3 '''[[сдавать]], [[оставлять]]; {{tarjmisoli|shahar bermoq}} 1) сдавать город; 2) {{izoh|перен. }}сдаваться; признаваться, что не в состоянии отгадать загадку {{izoh|(в этом случае загадавший сообщает отгадку и считается победителем)}}; {{tarjmisoli|talafot bermoq }} нести потери {{izoh|(в боях)}};<br /> '''4 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; '''[[adabini]] '''({{izoh|или '''}}[[taʼzirini]]'''){{tarjmisoli| bermoq }} проучить {{izoh|(кого-л.),}} дать {{izoh|(кому-л.)}} взбучку; {{tarjmisoli|ahamiyat bermoq }} придавать значение; {{tarjmisoli|boy bermoq }} проигрывать, терять; {{tarjmisoli|boʻy bermoq }} слушаться, подчиняться; {{tarjmisoli|javob bermoq }} 1) отвечать; 2) отпускать; {{tarjmisoli|jilov bermoq }} {{izoh|прям. и перен. }}опустить поводья; {{tarjmisoli|jon bermoq }} испускать дух, отдать богу душу, умирать; '''kun bermaslik '''не давать житья, {{tarjmisoli|koʻrinish bermoq }} показаться; {{tarjmisoli|omon bermoq }} щадить, давать пощаду {{izoh|(кому-л.)}}; '''omon bermay '''беспощадно; {{tarjmisoli|pardoz bermoq }} отделывать; полировать; придавать лоск (блеск); {{tarjmisoli|savol bermoq }} задавать вопрос, спрашивать; {{tarjmisoli|sir bermoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}sir boy bermoq }} выдавать тайну; {{tarjmisoli|soʻz bermoq }} давать слово, давать обет; {{tarjmisoli|tan bermoq }} отдавать дань; отдавать должное; {{tarjmisoli|bardosh bermoq }} терпеть, выдерживать; {{tarjmisoli|turish bermoq }} устоять, вынести; {{tarjmisoli|firib bermoq }} обманывать, надувать; {{tarjmisoli|foyda bermoq }} приносить пользу; {{tarjmisoli|xabar bermoq }} сообщать; {{tarjmisoli|husn bermoq }} придавать красоту, украшать; {{tarjmisoli|chap bermoq }} обходить, лавировать; {{tarjmisoli|erga bermoq }} выдавать замуж; {{tarjmisoli|qoʻldan bermoq }} упускать; {{tarjmisoli|eʼtibor bermoq }} обращать внимание, придавать значение; {{tarjmisoli|ustiga bermoq }} давать {{izoh|(что-л.)}} сверх того, что уже имеется; давать в придачу; {{tarjmisoli|xotin ustiga qiz bermoq }} {{izoh|уст. этн. }}отдавать дочь замуж за женатого человека;<br /> '''5 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола означает, что действие совершается действующим лицом не для себя}}; {{tarjmisoli|oʻqib bermoq }} читать {{izoh|(кому-л.)}}; {{tarjmisoli|yigʻib bermoq }} собирать {{izoh|(для кого-л.)}}; {{tarjmisoli|olib bermoq }} доставать или покупать {{izoh|(кому-л.)}}; {{tarjmisoli|olib borib bermoq }} относить {{izoh|(кому-л.)}}; {{tarjmisoli|qoʻyib bermoq}} 1) подставлять {{izoh|(что-л. для кого-чего-л.)}}; 2) позволять, допускать;<br /> '''6 '''{{izoh|после деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола означает, что действие совершается наперекор кому-л.}}:{{izoh| '''}}u soʻkib berdi '''он обругал его {{izoh|(вместо того, чтобы удовлетворить его просьбу)}}; {{tarjmisoli|turib bermoq }} мужественно выносить;<br /> '''7 '''{{izoh|после деепр. на '''}}-a/-y '''{{izoh|другого глагола означает, что действие продолжается или совершается легко, без помех}}; '''u oʻqiy berdi '''он продолжал (себе) читать; {{tarjmisoli|soʻray bermoq }} то и дело спрашивать;<br /> '''8 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов: '''}}berib turmoq '''давать на время; одалживать; '''berib ketmoq '''оставлять {{izoh|(что-л кому-л.)}}.<br /> }} bjej0gv26lfdyd9jnh46atu49as9xx0 0 35228 639946 627355 2026-07-16T08:38:46Z ~2026-40022-23 13605 /* Etimologiyasi */ 639946 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''dol-zarb''' == Aytilishi == Afsuski, sizdan xabar olmadim. Agar savolingiz hali ham dolzarb bo’lsa, albatta bizga yozing - hammasiga aniqlik kiritamiz. Murojaatingiz uchun rahmat! Salomat bo’ling! == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''1 '''''ot vazifasida.'' Biror ish yoki jarayon eng qizgʻin yoki qistalang boʻlgan payt. {{misol|Saodatga shunday {{ajrat|dolzarb}}da yaxshilik qilmay, qachon yaxshilik qilasan?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Ixlos}}. {{misol|Suyak-suyagigacha paxtakor odam bunaqangi {{ajrat|dolzarb}}da daladan jilmaydi.|[[w:R. fayziy|R. fayziy]]|Asad libosi}}. :Dolzarb kunlar ''(yoki'' palla, payt, dam) Ishlar qizigan yoki tiqilinch kelib qolgan kunlar. {{misol|Ish qistalang kelib, {{ajrat|dolzarb}} kunlar ham boshlandi. A.|[[w:Shermuhammedov|Shermuhammedov]]|Toshkent-lik paxdavon}}. {{misol|Hozir chorvadoruchun eng {{ajrat|dolzarb}} kunlar hisoblangan qishlov davom etmoqda. |[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Paxta yigʻim-terimi {{ajrat|dolzarb}} pallaga kirdi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. '''2 '''''sft.'' Bajarilishi, qilinishi kechik-tirib boʻlmaydigan, birinchi galda hal etilishi lozim boʻlgan; oʻta muhim. {{misol|{{ajrat|Dolzarb}} muammo. {{ajrat|Dolzarb}} masala. {{ajrat|Dolzarb}} vazifa.}} n {{misol|Abdulla Qahhor adabiyotimizning {{ajrat|dolzarb}} masalalariga behad talabchanlik bilan yondashar edilar.|[[w:K. Qahhorova|K. Qahhorova]]|Chorak asr ham nafas}}. {{misol|{{ajrat|Dolzarb}} mavzudagi maruzalar oʻqib eshittirildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Sanoat robot-larini rivojlantirish masalasi bugungi kunning {{ajrat|dolzarb}} vazifalaridan boʻlib qol-moqda.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ДОЛЗАРБ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''dolzarb'''<br /> [[разгар]] ({{izoh|чего-л}}.), [[кульминация]], [[кульминационная]] [[точка]]; [[апогей]]; {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} быть в разгаре, достичь кульминации; {{tarjmisoli|~ kunlar }} жаркие (горячие) дни.<br /> }} it3295j5p6h3cny7xtgnnla2er2q71x 0 41975 639933 639932 2026-07-15T12:15:00Z Yokubjon Juraev 8265 639933 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''koʻ-ngil''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|KOʻNGIL 'insonning his-tuygʻu, kechinmalar olami’, ’dil’, 'qalb' Bu ot asli qadimgi turkiy tildagi 'his-tuygʻuga beril—' maʼnosini anglatgan köŋ- feʼlidan -(ü)l qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, III, 77); oʻzbek tilida ikkinchi boʻgʻindagi ü unlisi i unlisiga al— mashgan, ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: köŋ- + oʻl <nowiki>=</nowiki> köŋoʻl &gt;&nbsp;köŋil &gt;&nbsp;koŋil.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === (''asosan 3-{{sh.}} {{birl.}} - [[koʻngli]]) #Kishining his-tuygʻu va kechinmalari manbai; [[yurak]], [[qalb]], [[dil]]. {{misol|Koʻnglida yaxshi niyatlari koʻp.}} {{misol|Koʻnglim quvonchlarga toʻldi.}} {{misol|Baxt, iqbol, farovonlik orzulari {{ajrat|koʻngil}}da toʻla, ammo bu damda bir parcha chapatiga zorlik qanday musibat.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}} {{misol|Zaynab: {{nowrap|- Koʻnglimda}} tariqdek yomonlik boʻlsa, ertagacha yetmayin.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Nigoraning koʻnglini qandaydir gʻamgin his-tuygʻular egallab oldi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Aslida esa hozir uning koʻnglida bir-biriga zid, asov tuygʻular junbishga kelib, jismu jonini goh bezovta qilsa, goh halovatli kechinmalarga gʻarq etayotgan edi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #Feʼl-atvor, xarakter, xulq. {{misol|Jahldan tushgandan keyin yana yumshab qolasiz, rais, koʻnglingiz boʻsh.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Qadrdon dalalar}} :'''Bir koʻngli''' - bir qur taxmin qilib, ichida gumonsirab, bir xayol bilan. {{misol|Bir koʻngli, bu gapni qozi topib kelgandir, deb oʻyladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Borgan yerigacha kuydirib bordi. Bir koʻnglim, "Zahar berib qoʻydimi?" deb qoʻrqdim.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngil bermoq''' - 1) berilmoq, mehr qoʻymoq. {{misol|Yaxshilik koʻr, yomonlikni koʻrmagin, Bevafo dunyoga {{ajrat|koʻngil}} bermagin.|[[w:Oysuluv|"Oysuluv"]]}} 2) sevmoq; {{misol|Men tunukasoz ustamning qiziga {{ajrat|koʻngil}} bergan edim..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bir nechuk nomardga {{ajrat|koʻngil}} bermagin..|[[w:Alpomish|"Alpomish"]]}} :'''Koʻngil yozmoq''' (''yoki'' '''ochmoq''') - gʻam-gʻussani tarqatmoq, unutmoq, xursandchilik qilmoq, oʻyin-kulgi, sayr {{va sh.k.}} bilan dilgirlikni tarqatmoq. {{misol|Bamaʼni odam bilan gaplashib, {{ajrat|koʻngil}}ni yozmoq}}. {{misol|Malika {{ajrat|koʻngil}} yozish uchun tez-tez ovga chiqar ekan.|[[w:Bulbuligoʻyo|"Bulbuligoʻyo"]]}} {{misol|Qoʻshiq kishining koʻnglini ochadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Sharq tongi}} :'''Koʻngil yormoq''' - dilidagi gaplarni aytmoq. {{misol|Shuning uchunmi.. dardini kimga aytish-ni bilmay qolgan kezlarda Avaz Mutribni sogʻinadi, unga {{ajrat|koʻngil}} yoradi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} :'''Koʻngil ovlamoq''' - 1) oʻziga moyil, rom qilishga intilmoq. {{misol|Koʻzingni suzib, ovloqda Poʻlatjonning koʻnglini ovlab yurgan emishsan.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Qadrdon dalalar}} 2) birovni xursand qilishga, kayfini chogʻ qilishga harakat qilmoq. {{misol|Toʻraxoʻja oʻrtoqlarining koʻnglini ovlashni biladigan, oʻta madaniyatsh bola edi.|[[w:Dadaxon Nuriy|Dadaxon Nuriy]]|Osmon ustuni}} :'''Koʻngil soʻramoq''' - kishi boshiga biror musibat yoki tashvish tushganda, undan hol-ahvol, kayfiyat va shu kabilar haqida soʻramoq. {{misol|..Ali meshkobchi keyinchalik Nizomiddinning hibs etilib, Ixtiyoriddinga tashlanganini eshitib, erta bilan kelib, Meʼmorning koʻnglini soʻradi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Yodgorboyning.. nobud boʻlganidan bular bexabar ekan, toʻgʻri kelib, kampirdan {{ajrat|koʻngil}} soʻrabman.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} :'''Koʻngil uzmoq''' - bahridan oʻtmoq, kechmoq, ajralmoq, tashlab ketmoq. {{misol|Bir yogʻi bular, qolaversa, volidamizning qabrlaridan koʻngshg uzolmay, Kapsanchilarda qolib ketdim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} :'''Koʻngil uchun''' - hurmat yuzasidan; hech boʻlmasa, shunchaki, til uchida. {{misol|Shahidbek goʻyo {{ajrat|koʻngil}} uchun yana: -Koʻp yaxshi ekan! - deb qoʻydi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} :'''Koʻngil xushi''' - oʻzining xursandligi, vaqtichogʻligi uchun xizmat qiladigan ish-harakat yoki narsa; xursandlik, vaqtichogʻlik vositasi. {{misol|Qiz boʻlsa ham, {{ajrat|koʻngil}} xushi, farzand kerakdur yigitga.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} :'''Koʻngil qoʻymoq''' (''yoki'' '''bermoq''') - mehr-muhabbat bogʻlamoq, sevmoq. {{misol|Yigit shu qizga {{ajrat|koʻngil}} qoʻydi.}} {{misol|-{{ajrat|Koʻngil}} berganimni, yaxshi koʻrganimni oʻlganidan keyin yana ham aniq bildim. Hech kimdan uyalmay, bagʻrimga bosib yigʻladim, - dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngilga tugmoq''' - {{q.}} [[tugmoq]]. :'''Koʻngli aynimoq''' - toʻsh oldi sohasi va halqumda oʻziga xos noxushlik his etmoq; behuzur boʻlmoq. {{misol|Yoqimsiz hiddan koʻngli aynidi.}} :'''Koʻngli bor''' - 1) xohishi, mayli bor; moyil. {{misol|Shu yerda qolib ishlashga koʻngli borligini birdan aytishga boʻyni yor bermay oʻylandi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Odamning qadri}} 2) yaxshi koʻradi, sevadi. {{misol|Unday desa, Soliyaning pichingida ham jon bor. Axir ilgarilari "aka" demas ediku? Koʻngli bormikin-a?|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Sherali sevib qoldi}} :'''Koʻngli buzilmoq''' - kayfiyati buzilmoq; qattiq xafa boʻlmoq, qaygʻuga choʻmmoq; dili ogʻrimoq, dili gʻash tortmoq. {{misol|Dutor chalib oʻtirsam, Ipi uzilib ketdi, Yor seni oʻylab tursam, Koʻnglim buzilib ketdi.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} {{misol|Akasining bu harakatidan Raʼnoning koʻngli buzilib, qovogʻini soldi-yu, arazlagancha hovliga tushib ketdi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}} {{misol|Xondan boshqacha muomala kutgan Zuhra begim toʻsatdan koʻngli buzilib, koʻziga yosh oldi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} :'''Koʻngli buzuq''' - 1) fikri, niyati yomon, yomonlik qilishni oʻylovchi; 2) gʻamgin, ruhan ezilgan, koʻngli yarimta. {{misol|Koʻngli buzuq boʻlsa, bolam, shod ayla, Yiqilganni, bolam, sen bosiboʻtma.|[[w:Ravshan|"Ravshan"]]}} :'''Koʻngli boʻlmaslik''' - koʻngliga toʻgʻri kelmaslik, biror ishni bajarishga botina olmaslik; maʼqul koʻrmaslik. {{misol|Ibn Yamin.. ustozining vafotidan soʻng, uning oilasini tashlab ketishga koʻngli boʻlmadi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} :'''Koʻngli boʻshamoq''' - gʻam-tashvishdan yengillanmoq, koʻngli yorishmoq. {{misol|Yigʻlab-yigʻlab, {{ajrat|koʻngil}}lari ancha boʻshagandan keyin: -Hasanjon.. bularni qayerdan topdinglar [dedi].|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} :'''Koʻngli joyiga''' (''yoki'' '''oʻrniga''') '''tushmoq''' - xotirjam boʻlmoq, tinchlanmoq; taskin topmoq. {{misol|Gʻulomjon.. hali qoʻshnisi terim boshlamaganini koʻrib, koʻngli ancha joyiga tushdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngli yoʻq''' - 1) mayli, xohishi yoʻq; moyil emas, istamaydi. {{misol|Aslida Shodmon otaning beshikka koʻngli yoʻq edi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Koʻrmana}} 2) yaxshi koʻrmaydi, sevmaydi. :'''Koʻngli keng''' - 1) har narsaga siqilavermaydigan, tashvish tortavermaydigan. {{misol|U koʻngli keng, vazmin boʻlishni, ancha-muncha narsani ichiga bemalol sigʻdirib, hech narsa koʻrmagandek boʻlib yurishni havas qiladi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}} 2) olihimmat, saxovatli. :'''Koʻngli koʻtarilmoq''' (''yoki'' '''oʻsmoq''') - ruhlanmoq, ruhi, kayfiyati koʻtarilmoq, ruhi yengil tortmoq; xursand boʻlmoq. {{misol|Sidiqjon.. isitmasi tushganidanmi yoki kampirning mehribonchiligidanmi, koʻngli koʻtarilib, taʼbi ochilganidanmi, juda yengil tortdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} :'''Koʻngli koʻtarmaydi''' - 1) xohlamaydi, yoqtirmaydi, tabiatiga toʻgʻri kelmaydi. {{misol|Qarindoshlar, qoʻshnilar - hech kim yoqmas, hech narsani koʻngli koʻtarmas, hech narsani istamas edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}} 2) hazm qilolmaydi; yeb-icholmaydi. {{misol|Yogʻli ovqatni koʻnglim koʻtarmay qoldi.}} :'''Koʻngli ochiq''' ''yoki'' '''Ochiq koʻngil''' - 1) istagini, xafa yoki xursandligini yashirmaydigan; tortinmay gaplashaveradigan. {{misol|Yoʻlchining koʻngli ochiq, sodda yigit ekanini bilib, bolalar birin-sirin yaqinlasha boshlaydilar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) har narsaga xafa boʻlavermaydigan, gina saqlamaydigan; begʻaraz. {{misol|..odamlarga juda mehribon, koʻngli ochiq, qotmagina chol edi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} :'''Koʻngli oq''' ''yoki'' '''oq koʻngil''' - birovga yomonlikni istamaydigan; begʻaraz, yuragi toza, sofdil. {{misol|Oq {{ajrat|koʻngil}} odam.}} {{misol|-Salimboyvachchadan qilcha shubhalanmang, - qatʼiy dedi Tantiboyvachcha, - uning koʻngli oq.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} :'''Koʻngli ogʻrimoq''' - xafa boʻlmoq, ranjimoq. :'''Koʻngli sovimoq''' (''yoki'' '''qolmoq, qaytmoq''') - avvalgi yaxshi munosabati, mayli yoʻq boʻlmoq, ixlosi qaytmoq, sevmaydigan, yoqtirmaydigan boʻlib qolmoq. {{misol|Doʻstidan koʻngli sovidi.}} {{misol|[Abdishukurning] Keyin Madrasa ilmlaridan koʻngli soviy boshladi, chunki imom boʻlish uni sira qiziqtirmadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} :'''Koʻngli sof''' (''yoki'' '''toza'''), '''sof''' (''yoki'' '''toza''') '''koʻngil''' - {{ayn.}} '''koʻngli oq'''. {{misol|[Gulnor:] Oʻzimdan ortiq sizga ishonaman. Siz koʻngli toza yigit, bilaman.||[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} :'''Koʻngli sust ketdi''' - juda ham havasi keldi, totib koʻrgisi, yegisi yoki ichgisi keldi. {{misol|Anorga koʻnglim sust ketdi.}} :'''Koʻngli tinchidi''' - {{q.}} [[tinchimoq]] 1. :'''Koʻngli tor''' - 1) har narsaga siqilaveradigan, tashvishlanaveradigan; serjahl; 2) xasis, ziqna. :'''Koʻngli tosh''' ''yoki'' '''tosh koʻngil''' - rahm-shafqati yoʻq, berahm, shafqatsiz; bemuruvvat. {{misol|[Fotima:] Zolim, rahmsiz, tosh {{ajrat|koʻngil}}!|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} :'''Koʻngli toʻlmoq''' - mamnun boʻlmoq; qanoat hosil qilmoq, tinchlanmoq. {{misol|Muhiddin aka.. allanimadan xursand boʻlib, koʻngli toʻlib chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} :'''Koʻngli toʻq''' - gʻam-tashvishdan xoli, xotirjam. {{misol|Elga qoʻshilganning koʻngli toʻq, eldan ajralganning beti yoʻq.|Maqol}} {{misol|-Bektemirdan koʻnglim toʻq, - dedi Ali tajang, - kallasi ishlaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Ishonchlaringizni oqlayman, {{ajrat|koʻngil}}laringiz toʻq boʻlsin.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngli xira''' - {{ayn.}} '''taʼbi xira''' {{q.}} [[xira]]. {{misol|U smena oxirida.. bir oz yengil tortdi-yu, lekin koʻngli hamonxira edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Tugʻilish}} :'''Koʻngli chopmoq''' - 1) tabiatiga, didiga mos kelmoq, muvofiqdeb bilmoq, yoqtirmoq. {{misol|[Gulsumbibi:] Duradgor yigitning onasi qatnay-qatnay, tinka-madori quridi. Ayniqsa, oʻshanga koʻnglim chopgan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) biror narsaning roʻyobga chiqishiga, amalga oshishiga ishonmoq. {{misol|-Qaygʻurma, Oftob.. kuyoving bunchalik suluv boʻlsa.. chimildiqda pechakguldek boʻlib, eriga chirmashganini koʻrarmiz! -Oh, opajon, - dedi umidsizcha oyim, - mening bunga koʻnglim chopmaydi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} :'''Koʻngli choʻkmoq''' - ruhi tushib ketmoq, umidsizlikka berilmoq; oʻksimoq, afsuslanmoq. {{misol|Bolaning koʻngli choʻkdi.}} {{misol|Hayotning koʻngli choʻkib ketdi, lekin.. umid ipini uzgisi kelmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngli yumshamoq''' - achinib rahmi kelmoq; achchigʻidan, qahridan tushmoq. {{misol|Mehri yurak-yuragidan ezsilib, dadasi-ning koʻnglini yumshatish yoʻllarini qidirardi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondai kuchli}} :'''Koʻngli yumshoq''' ''yoki'' '''yumshoq koʻngil''' - {{q.}} [[yumshoq]] 4. :'''Koʻngli yarim'''('''ta''') - gʻam-tashvish bilan ruhan ezilgan, dilshikast. {{misol|-Qoʻy endi, ozor berma, koʻngli yarimta, - degan edi, Asrorqul qayta avj oldi: -Koʻngli yarimta boʻlsa, miyasi ham yarimtami?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} :'''Koʻngli oʻksimoq''' - xafa boʻlmoq, maʼyuslanmoq. {{misol|Qizning atrofga javdirab turgan koʻzlari xomush yerga boqdi. Qiz koʻngli oʻksidi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Mehribon}} :'''Koʻngli qattiq''' ''yoki'' '''qattiq koʻngil''' - {{ayn.}} '''Koʻngli tosh'''. {{misol|Shu yoshga kelib, otalik mehrini juda kam koʻrsatgan qattiq {{ajrat|koʻngil}} otaning yuragi birdan erib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngli qora''' - {{ayn.}} '''Ichi qora''' {{q.}} [[ich]] 3. {{misol|Qaysi koʻngli qoradan chiqdi bu gaplar?|[[w:A. Muhiddin|A. Muhiddin]]|Koʻngillar}} :'''Koʻngli gʻash''' - taʼbi xira, biror narsadan tashvishli, bezovta, notinch. {{misol|Koʻngli gʻash, boyagi quvonchli, shirin, ammo tagi yoʻq xayollardan asar ham qolmagan edi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Muqaddas}} :'''Koʻngliga kelmoq''' - 1) oʻzicha oʻylamoq, xayolidan oʻtmoq. {{misol|Zoʻrlikni {{ajrat|koʻngil}}ga keltirmang.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} {{misol|Oʻzing bilasan. Axir shunday boʻladi, deb koʻnglimga keltiribmanmi?!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) xafa boʻlmoq. {{misol|Bu gapingiz notoʻgʻri, qori, sizning ilmingiz eskicha ilm.. Koʻnglingizga kelmasin-u, izvoshga eshak qoʻshib boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} :'''Koʻngliga ogʻir olmoq''' - {{s. t.|uz}} arzimagan narsaga xafa boʻlmoq; oʻziga tahqir deb tushunmoq. {{misol|Qoʻying-chi.. oʻzingiz har bir narsani koʻnglingizga ogʻir ola berar ekansiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Qalmoqlarning koʻzicha, sen mendan zoʻr boʻlgin, qanday siyosat qilib gapirsang ham, men koʻnglimga ogʻir olmayman.|[[w:Alpomish|"Alpomish"]]}} :'''Koʻngliga tegmoq''' (''yoki'' '''urmoq''') - {{ayn.}} '''Chakkaga tegmoq''' {{q.}} [[chakka]] I. {{misol|Bular hammasi ham {{ajrat|koʻngil}}ga urdi, shekilli, gulzorlar boʻylab bogʻni aylana boshladi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Fonar tagida}} :'''Koʻngliga qaramoq''' - raʼyiga, xohish-istagiga muvofiq ish tutmoq. {{misol|Mana shunaqa-da, bolaning koʻngliga qarayversangiz, haddidan oshib ketadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Oʻzi monand}} :'''Koʻngliga qil (ham) sigʻmaydi''' - {{ayn.}} '''Yuragiga qil''' ('''ham''') '''sigʻmaydi''' {{q.}} [[yurak]]. :'''Koʻngliga qoʻl solib koʻrmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. :'''Koʻnglida kiri yoʻq''' - 1) {{ayn.}} '''Koʻngli oq'''; 2) {{ayn.}} '''Koʻngli ochiq'''. {{misol|Yuragida bori yuziga tepib turadigan bunday kishilarni, koʻnglida kiri yoʻq, deb maqtaydilar.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}} :'''Koʻnglidan kechirmoq''' (''yoki'' '''oʻtkazmoq''') - xayolidan oʻtkazmoq, oʻylamoq. {{misol|"Endi bu hayot nimaga kerak?" degan fikrni koʻnglidan kechirgandi.|[[w:Ofil Yoqubov|Ofil Yoqubov]]|Tilla uzuk}} {{misol|"Tegirmonga tushsa, tirik chiqadigan odam", deya {{ajrat|koʻngil}}dan oʻtkazardilar.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} :'''Koʻnglidan chiqarmoq''' - 1) butkul unutib yubormoq; oʻylamay, eslamay qoʻymoq. {{misol|Aslida esa Xolmurod sevgan qizidan hali-veri judo boʻlishni ham, u ni koʻnglidan chiqarib yuborishni ham istamasdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) ilgari xafa qilgan kishisini uzr tarzida xursand qilmoq, xafaligini, gina-kuduratni tarqatmoq. {{misol|Bola bechoraning dilini ogʻritgan edim.. Oʻlmasam. bir yaxshi ish qilib, koʻnglidan chiqarib yuboraman.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Qadrdon dalalar}} :'''Koʻnglini buzmoq''' Xafa, gʻamgin qilmoq, gʻamga botirmoq. {{misol|Bir yosh ayolning gʻam va hasrat bilan toʻla "yor-yor"i alohida eshitilar, odamning koʻnglini buzar edi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. :'''Koʻnglini koʻtarmoq''' (''yoki'' '''oʻstirmoq''') Dilini chogʻ qilmoq, xursand qilmoq, yaxshi kayfiyat bagʻishlamoq; ruhlantirmoq. {{misol|Bemorning koʻnglini koʻtarib, kechqurun uyiga qaytdi.|[[w:T. Ashurov|T. Ashurov]]|Oq ot}}. {{misol|Birovi yillab saqlagan yilqi moyi topib kelib, toʻpigʻini silaydi, birovi qiziq-qiziq gaplar aytib, koʻnglini koʻtaradi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|-Xafa boʻlmang, Toʻxta xola, koʻpga kelgan toʻy, — dedi Bozo-rov, uning koʻnglini koʻtarish. uchun.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|Bu gap Jumanning koʻnglini oʻstirib yubordi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Tugʻilish}}. :'''Koʻnglini olmoq''' - 1) xursand qilmoq. {{misol|Men birov bilan oshnachilik qilsam, undan jonimni ham ayamay, koʻnglini olmoqqa tirishaman.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) birovning sevgisini qozonmoq, oʻziga mehr-muhabbat uygʻotmoq, rom qilmoq. {{misol|[Sidiqjon:] Bunaqa qoʻshmachilik sizlardan keladi. Inʼomjonga "Qizimning koʻnglini ol, eridan chiqarib, senga beraman", degan kishidan keladi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :'''Koʻnglini ogʻritmoq''' - xafa qilmoq, ranjitmoq. {{misol|Uka, men uch-toʻrt kundan keyin Fargʻonaga joʻnayman. Lekin san cholning koʻnglini zarracha ogʻritma, durustmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} :'''Koʻnglini topmoq''' - istak-xohishiga mos tushadigan ish yoki harakat bilan oʻziga moyil qilmoq, oʻzidan xursand qilmoq. {{misol|Kattarogʻini aka de - qoʻltigʻiga kir, kichikrogʻini uka de - qoʻltiqqa ol, koʻnglini top.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} :'''Koʻnglini eritmoq''' - dilini, qalbini eritmoq, yumshatmoq. :'''Oʻrgangan koʻngil oʻrtansa qoʻymas''' - kishi biror narsaga oʻrganib, odatlanib qolsa, garchi u ziyon boʻlsa ham, uni tark etolmaydi, degan maʼnoda ishlatiladigan matal (asosan yaramas odatlar haqida). === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЎНГИЛ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''koʻngil'''<br /> '''[[[koʻngli]]] '''[[душа]], [[сердце]] ({{izoh|как вместилище чувств}}); // [[душевный]], [[сердечный]]; <{{tarjmisoli|uning koʻngli quvonchlarga toʻldi}} его сердце наполнилось радостью; {{tarjmisoli|Oʻzim har joydaman, koʻnglim sendadir (Muqimiy)}} Где бы я ни скитался, сердце моё всегда с тобой; {{tarjmisoli|sof ~}} чистое сердце, добрая душа; {{tarjmisoli|sof ~ odam }} человек с чистым сердцем, с доброй душой; {{tarjmisoli|chin ~dan }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}chin ~ bilan }} 1) от чистого сердца, чистосердечно, от всей души; искренне; 2) с открытой душой, с открытым сердцем; {{tarjmisoli|koʻngli ochiq}} душа нараспашку, с открытой душой; {{tarjmisoli|oq ~ odam }} {{izoh|или}} {{tarjmisoli|koʻnglida kiri yoʻq odam}} простосердечный человек; человек чистой души; {{misol|uning koʻngli oq}} он простодушен; он человек прямой; {{tarjmisoli|koʻngli toʻq }} 1) у него на душе спокойно; он уверен ({{izoh|в чем-л., напр. в будущем}}); 2) у него нет сомнений ({{izoh|в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ gʻashligi }} душевная тревога; {{tarjmisoli|~ joyida emas }} душа, сердце не наместе; {{tarjmisoli|~ ochish }} удовольствие; развлечение; увеселение; {{tarjmisoli|~ hushi }} развлечение; {{tarjmisoli|~da }} в душе, в глубине души, в тайниках сердца; {{tarjmisoli|~dagi }} задушевный; желанный; удовлетворяющий; {{tarjmisoli|~dagi orzu }} заветная мечта, желание; {{tarjmisoli|~dagidek, ~ dagiday }} по душе, по сердцу ({{izoh|кому-л}}.); так, как душе угодно; то, что надо; {{tarjmisoli|koʻngli boʻsh odam}} 1) мягкосердечный человек, человек с добрым сердцем; 2) {{izoh|неодобр.}} мягкотелый, слабохарактерный человек; {{tarjmisoli|koʻngli boʻshlik}} ({{izoh|или [[yumshoqlik]]}}) 1) [[мягкосердечие]]; [[мягкость]] [[характер]]а; 2) {{izoh|неодобр}}. [[мягкотелость]]; {{tarjmisoli|koʻngli boʻshlik qilmoq}} 1) проявлять мягкосердечие; 2) {{izoh|неодобр}}. проявлять мягкотелость; {{tarjmisoli|koʻngli qattiqlik}} неотзывчивость, жестокосердие; {{tarjmisoli|koʻnglim gʻash}} я встревожен, у меня на душе неспокойно, я расстроен; {{tarjmisoli|uning koʻngli gʻash tortdi}} он встревожился, расстроился; {{tarjmisoli|koʻnglini gʻash qilmoq}} 1) расстраивать ({{izoh|кого-л}}.); 2) расстраиваться; {{tarjmisoli|koʻngliga gʻash solmoq}} растревожить душу, расстроить ({{izoh|кого-л.}}); {{tarjmisoli|koʻngli xira}} он расстроен; он огорчён; {{tarjmisoli|koʻngli buzuq}} недоброжелательный; злоумышляющий; {{tarjmisoli|~ni buzadigan }} тяжёлый, огорчительный; {{tarjmisoli|~ni ranjitadigan }} тягостный, огорчительный; {{tarjmisoli|koʻnglim buzildi}} я расстроился; {{tarjmisoli|koʻngli keng}} 1) беззаботный, мирящийся со всеми условиями, не принимающий всё близко к сердцу; 2) щедрый; {{tarjmisoli|koʻngli tor}} 1) беспокойный, принимающий все близко к сердцу; злой; 2) скупой; {{tarjmisoli|koʻngli qora}} недоброжелательный; нечестный; коварный ({{izoh|о человеке}}); {{tarjmisoli|~ bermoq }} 1) отдать сердце, полюбить, влюбиться; {{tarjmisoli|~ berib sevmoq }} полюбить от всего сердца, любить всей душой; 2) отдаться, увлечься, предаться всей душой ({{izoh|напр. работе, учебе и т. п}}.); {{tarjmisoli|koʻngli yumshadi}} он умилился; он смягчился, он разжалобился; он растаял; {{tarjmisoli|koʻnglini yumshatmoq}} умилостивить; умилить, смягчить, разжалобить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|koʻnglini eritmoq}} смягчать ({{izoh|чье-л}}.) сердце, умасливать ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ qoʻymoq}} 1) увлекаться ({{izoh|кем-чем-л}}.); 2) влюбиться, полюбить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|mening undan koʻnglim qoldi}} 1) я разочаровался в нём; я на него обиделся; я охладел к нему; 2) мне опротивело, приелось ({{izoh|напр. какая-л. пища}}), {{tarjmisoli|koʻnglini tinchitmoq}} успокаивать, утешать ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ tinchlandi }} ({{izoh|или}} {{tarjmisoli|taskin topdi}}) сердце успокоилось, отлегло от сердца, на душе легче стало; {{tarjmisoli|koʻnglini topish uchun}} в угоду ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|~ tinchitish uchun }} для успокоения сердца, для успокоения совести; {{tarjmisoli|koʻnglini olmoq}} угождать ({{izoh|кому-л}}.); завоёвывать ({{izoh|чью-л}}.) симпатию; {{tarjmisoli|koʻngli bor}} 1) он хочет, он желает, он расположен, он склонен ({{izoh|что-л. сделать}}); 2) он влюблён; {{tarjmisoli|koʻngli yoʻq}} 1) ему не хочется, у него не лежит сердце; 2) он (она) не любит ({{izoh|жену или мужа}}); {{tarjmisoli|uning eriga koʻngli yoʻq}} она не любит своего мужа; {{tarjmisoli|koʻnglini topmoq}} угадать ({{izoh|чье-л}}.) желание; угождать ({{izoh|кому-л}}.); располагать ({{izoh|кого-л}}.) к себе; {{tarjmisoli|koʻngli tusaydi}} он желает, хочет ({{izoh|пить, есть что-л}}.); {{tarjmisoli|koʻnglim tortmaydi}} мне не хочется, меня не тянет; {{tarjmisoli|koʻnglini koʻtarmoq}} 1) поднимать настроение ({{izoh|чье-л}}.); ободрять, веселить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ni doʻst koʻtarar }} {{izoh|посл}}. друг (всегда) поддержит (ободрит); 2) утешать, успокаивать, обнадёживать ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|koʻngli koʻtarildi}} он воспрянул духом, ободрился, воодушевился; {{tarjmisoli|~ga yoqmoq }} быть по сердцу, по душе; нравиться ({{izoh|о ком-чём-л}}.); {{tarjmisoli|~ga yoqadi }} по сердцу, по душе, нравится ({{izoh|о ком-чём-л}}.); {{tarjmisoli|~ga yoqmaydi }} душа не лежит, не нравится; {{tarjmisoli|koʻngliga qoʻl solmoq}} влезть в ({{izoh|чью-л}}.) душу ({{izoh|с целью узнать, выведать сокровенные тайны, намерения}}); {{tarjmisoli|birovning koʻnglidagini aytib bermoq}} открыть, раскрыть свою душу; {{tarjmisoli|~ga ogʻir olmoq}} принимать близко к сердцу, обижаться, болезненно реагировать ({{izoh|на что-л}}.); тяжело воспринимать ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} 1) чуять сердцем ({{izoh|напр. неприятность}}); 2) приходить в голову; 3) обижаться, затаивать в душе обиду; {{tarjmisoli|koʻnglingizga kelmasa bir gap aytaman}} если вы не обидитесь, я вам кое-что скажу; {{tarjmisoli|~ga urmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ga tegmoq}} надоедать, опротиветь ({{izoh|кому-л}}.); приедаться; {{tarjmisoli|~dan kechirmoq }} {{izoh|или}} {{tarjmisoli|~dan oʻtkazmoq}} думать про себя, продумывать ({{izoh|что-л}}.); вспоминать ({{izoh|о ком-чём-л}}.); {{tarjmisoli|~dan chiqarmoq }} 1) предавать забвению, забывать; 2) прощать; {{tarjmisoli|~dan chiqarib }} ({{izoh|или}} {{tarjmisoli|tarashlab, sidirib}}) {{tarjmisoli|tashlamoq}}[[выкинуть]] [[из]] [[головы]], [[предать]] [[забвению]]; {{tarjmisoli|koʻngli yarim odam}} 1) человек, находящийся постоянно в подавленном, угнетённом состоянии; 2) человек, перенёсший тяжёлые душевные испытания, горе {{izoh|и т. п}}.; {{tarjmisoli|oʻrgangan ~ oʻrtansa qoʻymas }} {{izoh|посл}}. кто повадился, тот никогда не отступит (не бросит, не перестанет); {{izoh|соотв}}. горбатого могила исправит; {{tarjmisoli|boshim kal, koʻnglim nozik}} {{izoh|погов}}. голова моя плешива, но душа тонка ({{izoh|о разборчивом, капризном человеке}}); {{tarjmisoli|koʻngli sust ketdi}} ему хочется ({{izoh|что-л. съесть}}); {{tarjmisoli|shu topda anorga koʻnglim sust ketdi}} сейчас мне захотелось граната; {{tarjmisoli|koʻngli toʻldi}} он доволен, удовлетворён; {{tarjmisoli|koʻngli ogʻridi}} он обижен; он тяжело воспринял ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|~ ogʻritmoq }} обижать, вызывать неприятное чувство ({{izoh|в душе}}); {{tarjmisoli|koʻngli sovudi}} {{izoh|или}} {{tarjmisoli|koʻngli qaytdi}} 1) он охладел ({{izoh|к кому-чему-л}}.), разочаровался ({{izoh|в ком-чём-л}}.); 2) он разлюбил ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|koʻngli choʻkdi}} он пал духом, он в подавленном настроении; {{tarjmisoli|koʻngli aynidi}} его тошнит, он испытывает тошноту; {{tarjmisoli|koʻnglim ayniyapti}} {{izoh|или}} {{tarjmisoli|koʻnglim gum-gum ketyapti}} меня тошнит; мне нездоровится; {{tarjmisoli|~ aynitmoq }} вызывать тошноту; {{tarjmisoli|~ aynitadigan }} тошнотворный, тошнотный; тошный; {{tarjmisoli|koʻnglim koʻtarmaydi}} я не могу, я не в состоянии ({{izoh|есть пить, принимать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ uchun }} для (ради) приличия; {{tarjmisoli|bir koʻngli}} предположив, сделав предположение; {{tarjmisoli|Bir koʻngli bu gapni qozi topib kelgandir, deb oʻyladi (M.Ismoiliy, "Farg'ona t.o.")}} Он предположил, что это известие принёс казий.<br /> }} 8nvb3u852rpcwrczmrpkyg2emarksbw 639934 639933 2026-07-15T14:02:43Z Yokubjon Juraev 8265 639934 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''koʻ-ngil''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|KOʻNGIL 'insonning his-tuygʻu, kechinmalar olami’, ’dil’, 'qalb' Bu ot asli qadimgi turkiy tildagi 'his-tuygʻuga beril—' maʼnosini anglatgan köŋ- feʼlidan -(ü)l qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, III, 77); oʻzbek tilida ikkinchi boʻgʻindagi ü unlisi i unlisiga al— mashgan, ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: köŋ- + oʻl <nowiki>=</nowiki> köŋoʻl &gt;&nbsp;köŋil &gt;&nbsp;koŋil.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === (''asosan 3-{{sh.}} {{birl.}} - [[koʻngli]]) #Kishining his-tuygʻu va kechinmalari manbai; [[yurak]], [[qalb]], [[dil]]. {{misol|Koʻnglida yaxshi niyatlari koʻp.}} {{misol|Koʻnglim quvonchlarga toʻldi.}} {{misol|Baxt, iqbol, farovonlik orzulari {{ajrat|koʻngil}}da toʻla, ammo bu damda bir parcha chapatiga zorlik qanday musibat.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}} {{misol|Zaynab: {{nowrap|- Koʻnglimda}} tariqdek yomonlik boʻlsa, ertagacha yetmayin.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Nigoraning koʻnglini qandaydir gʻamgin his-tuygʻular egallab oldi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Aslida esa hozir uning koʻnglida bir-biriga zid, asov tuygʻular junbishga kelib, jismu jonini goh bezovta qilsa, goh halovatli kechinmalarga gʻarq etayotgan edi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #Feʼl-atvor, xarakter, xulq. {{misol|Jahldan tushgandan keyin yana yumshab qolasiz, rais, koʻnglingiz boʻsh.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Qadrdon dalalar}} :'''Bir koʻngli''' - bir qur taxmin qilib, ichida gumonsirab, bir xayol bilan. {{misol|Bir koʻngli, bu gapni qozi topib kelgandir, deb oʻyladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Borgan yerigacha kuydirib bordi. Bir koʻnglim, "Zahar berib qoʻydimi?" deb qoʻrqdim.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngil bermoq''' - 1) berilmoq, mehr qoʻymoq. {{misol|Yaxshilik koʻr, yomonlikni koʻrmagin, Bevafo dunyoga {{ajrat|koʻngil}} bermagin.|[[w:Oysuluv|"Oysuluv"]]}} 2) sevmoq; {{misol|Men tunukasoz ustamning qiziga {{ajrat|koʻngil}} bergan edim..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bir nechuk nomardga {{ajrat|koʻngil}} bermagin..|[[w:Alpomish|"Alpomish"]]}} :'''Koʻngil yozmoq''' (''yoki'' '''ochmoq''') - gʻam-gʻussani tarqatmoq, unutmoq, xursandchilik qilmoq, oʻyin-kulgi, sayr {{va sh.k.}} bilan dilgirlikni tarqatmoq. {{misol|Bamaʼni odam bilan gaplashib, {{ajrat|koʻngil}}ni yozmoq}}. {{misol|Malika {{ajrat|koʻngil}} yozish uchun tez-tez ovga chiqar ekan.|[[w:Bulbuligoʻyo|"Bulbuligoʻyo"]]}} {{misol|Qoʻshiq kishining koʻnglini ochadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Sharq tongi}} :'''Koʻngil yormoq''' - dilidagi gaplarni aytmoq. {{misol|Shuning uchunmi.. dardini kimga aytish-ni bilmay qolgan kezlarda Avaz Mutribni sogʻinadi, unga {{ajrat|koʻngil}} yoradi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} :'''Koʻngil ovlamoq''' - 1) oʻziga moyil, rom qilishga intilmoq. {{misol|Koʻzingni suzib, ovloqda Poʻlatjonning koʻnglini ovlab yurgan emishsan.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Qadrdon dalalar}} 2) birovni xursand qilishga, kayfini chogʻ qilishga harakat qilmoq. {{misol|Toʻraxoʻja oʻrtoqlarining koʻnglini ovlashni biladigan, oʻta madaniyatsh bola edi.|[[w:Dadaxon Nuriy|Dadaxon Nuriy]]|Osmon ustuni}} :'''Koʻngil soʻramoq''' - kishi boshiga biror musibat yoki tashvish tushganda, undan hol-ahvol, kayfiyat va shu kabilar haqida soʻramoq. {{misol|..Ali meshkobchi keyinchalik Nizomiddinning hibs etilib, Ixtiyoriddinga tashlanganini eshitib, erta bilan kelib, Meʼmorning koʻnglini soʻradi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Yodgorboyning.. nobud boʻlganidan bular bexabar ekan, toʻgʻri kelib, kampirdan {{ajrat|koʻngil}} soʻrabman.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} :'''Koʻngil uzmoq''' - bahridan oʻtmoq, kechmoq, ajralmoq, tashlab ketmoq. {{misol|Bir yogʻi bular, qolaversa, volidamizning qabrlaridan koʻngshg uzolmay, Kapsanchilarda qolib ketdim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} :'''Koʻngil uchun''' - hurmat yuzasidan; hech boʻlmasa, shunchaki, til uchida. {{misol|Shahidbek goʻyo {{ajrat|koʻngil}} uchun yana: -Koʻp yaxshi ekan! - deb qoʻydi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} :'''Koʻngil xushi''' - oʻzining xursandligi, vaqtichogʻligi uchun xizmat qiladigan ish-harakat yoki narsa; xursandlik, vaqtichogʻlik vositasi. {{misol|Qiz boʻlsa ham, {{ajrat|koʻngil}} xushi, farzand kerakdur yigitga.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} :'''Koʻngil qoʻymoq''' (''yoki'' '''bermoq''') - mehr-muhabbat bogʻlamoq, sevmoq. {{misol|Yigit shu qizga {{ajrat|koʻngil}} qoʻydi.}} {{misol|-{{ajrat|Koʻngil}} berganimni, yaxshi koʻrganimni oʻlganidan keyin yana ham aniq bildim. Hech kimdan uyalmay, bagʻrimga bosib yigʻladim, - dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngilga tugmoq''' - {{q.}} [[tugmoq]]. :'''Koʻngli aynimoq''' - toʻsh oldi sohasi va halqumda oʻziga xos noxushlik his etmoq; behuzur boʻlmoq. {{misol|Yoqimsiz hiddan koʻngli aynidi.}} :'''Koʻngli bor''' - 1) xohishi, mayli bor; moyil. {{misol|Shu yerda qolib ishlashga koʻngli borligini birdan aytishga boʻyni yor bermay oʻylandi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Odamning qadri}} 2) yaxshi koʻradi, sevadi. {{misol|Unday desa, Soliyaning pichingida ham jon bor. Axir ilgarilari "aka" demas ediku? Koʻngli bormikin-a?|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Sherali sevib qoldi}} :'''Koʻngli buzilmoq''' - kayfiyati buzilmoq; qattiq xafa boʻlmoq, qaygʻuga choʻmmoq; dili ogʻrimoq, dili gʻash tortmoq. {{misol|Dutor chalib oʻtirsam, Ipi uzilib ketdi, Yor seni oʻylab tursam, Koʻnglim buzilib ketdi.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} {{misol|Akasining bu harakatidan Raʼnoning koʻngli buzilib, qovogʻini soldi-yu, arazlagancha hovliga tushib ketdi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}} {{misol|Xondan boshqacha muomala kutgan Zuhra begim toʻsatdan koʻngli buzilib, koʻziga yosh oldi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} :'''Koʻngli buzuq''' - 1) fikri, niyati yomon, yomonlik qilishni oʻylovchi; 2) gʻamgin, ruhan ezilgan, koʻngli yarimta. {{misol|Koʻngli buzuq boʻlsa, bolam, shod ayla, Yiqilganni, bolam, sen bosiboʻtma.|[[w:Ravshan|"Ravshan"]]}} :'''Koʻngli boʻlmaslik''' - koʻngliga toʻgʻri kelmaslik, biror ishni bajarishga botina olmaslik; maʼqul koʻrmaslik. {{misol|Ibn Yamin.. ustozining vafotidan soʻng, uning oilasini tashlab ketishga koʻngli boʻlmadi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} :'''Koʻngli boʻshamoq''' - gʻam-tashvishdan yengillanmoq, koʻngli yorishmoq. {{misol|Yigʻlab-yigʻlab, {{ajrat|koʻngil}}lari ancha boʻshagandan keyin: -Hasanjon.. bularni qayerdan topdinglar [dedi].|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} :'''Koʻngli joyiga''' (''yoki'' '''oʻrniga''') '''tushmoq''' - xotirjam boʻlmoq, tinchlanmoq; taskin topmoq. {{misol|Gʻulomjon.. hali qoʻshnisi terim boshlamaganini koʻrib, koʻngli ancha joyiga tushdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngli yoʻq''' - 1) mayli, xohishi yoʻq; moyil emas, istamaydi. {{misol|Aslida Shodmon otaning beshikka koʻngli yoʻq edi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Koʻrmana}} 2) yaxshi koʻrmaydi, sevmaydi. :'''Koʻngli keng''' - 1) har narsaga siqilavermaydigan, tashvish tortavermaydigan. {{misol|U koʻngli keng, vazmin boʻlishni, ancha-muncha narsani ichiga bemalol sigʻdirib, hech narsa koʻrmagandek boʻlib yurishni havas qiladi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}} 2) olihimmat, saxovatli. :'''Koʻngli koʻtarilmoq''' (''yoki'' '''oʻsmoq''') - ruhlanmoq, ruhi, kayfiyati koʻtarilmoq, ruhi yengil tortmoq; xursand boʻlmoq. {{misol|Sidiqjon.. isitmasi tushganidanmi yoki kampirning mehribonchiligidanmi, koʻngli koʻtarilib, taʼbi ochilganidanmi, juda yengil tortdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} :'''Koʻngli koʻtarmaydi''' - 1) xohlamaydi, yoqtirmaydi, tabiatiga toʻgʻri kelmaydi. {{misol|Qarindoshlar, qoʻshnilar - hech kim yoqmas, hech narsani koʻngli koʻtarmas, hech narsani istamas edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}} 2) hazm qilolmaydi; yeb-icholmaydi. {{misol|Yogʻli ovqatni koʻnglim koʻtarmay qoldi.}} :'''Koʻngli ochiq''' ''yoki'' '''Ochiq koʻngil''' - 1) istagini, xafa yoki xursandligini yashirmaydigan; tortinmay gaplashaveradigan. {{misol|Yoʻlchining koʻngli ochiq, sodda yigit ekanini bilib, bolalar birin-sirin yaqinlasha boshlaydilar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) har narsaga xafa boʻlavermaydigan, gina saqlamaydigan; begʻaraz. {{misol|..odamlarga juda mehribon, koʻngli ochiq, qotmagina chol edi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} :'''Koʻngli oq''' ''yoki'' '''Oq koʻngil''' - birovga yomonlikni istamaydigan; begʻaraz, yuragi toza, sofdil. {{misol|Oq {{ajrat|koʻngil}} odam.}} {{misol|-Salimboyvachchadan qilcha shubhalanmang, - qatʼiy dedi Tantiboyvachcha, - uning koʻngli oq.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} :'''Koʻngli ogʻrimoq''' - xafa boʻlmoq, ranjimoq. :'''Koʻngli sovimoq''' (''yoki'' '''qolmoq, qaytmoq''') - avvalgi yaxshi munosabati, mayli yoʻq boʻlmoq, ixlosi qaytmoq, sevmaydigan, yoqtirmaydigan boʻlib qolmoq. {{misol|Doʻstidan koʻngli sovidi.}} {{misol|[Abdishukurning] Keyin Madrasa ilmlaridan koʻngli soviy boshladi, chunki imom boʻlish uni sira qiziqtirmadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} :'''Koʻngli sof''' (''yoki'' '''toza'''), '''sof''' (''yoki'' '''toza''') '''koʻngil''' - {{ayn.}} '''koʻngli oq'''. {{misol|[Gulnor:] Oʻzimdan ortiq sizga ishonaman. Siz koʻngli toza yigit, bilaman.||[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} :'''Koʻngli sust ketdi''' - juda ham havasi keldi, totib koʻrgisi, yegisi yoki ichgisi keldi. {{misol|Anorga koʻnglim sust ketdi.}} :'''Koʻngli tinchidi''' - {{q.}} [[tinchimoq]] 1. :'''Koʻngli tor''' - 1) har narsaga siqilaveradigan, tashvishlanaveradigan; serjahl; 2) xasis, ziqna. :'''Koʻngli tosh''' ''yoki'' '''tosh koʻngil''' - rahm-shafqati yoʻq, berahm, shafqatsiz; bemuruvvat. {{misol|[Fotima:] Zolim, rahmsiz, tosh {{ajrat|koʻngil}}!|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} :'''Koʻngli toʻlmoq''' - mamnun boʻlmoq; qanoat hosil qilmoq, tinchlanmoq. {{misol|Muhiddin aka.. allanimadan xursand boʻlib, koʻngli toʻlib chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} :'''Koʻngli toʻq''' - gʻam-tashvishdan xoli, xotirjam. {{misol|Elga qoʻshilganning koʻngli toʻq, eldan ajralganning beti yoʻq.|Maqol}} {{misol|-Bektemirdan koʻnglim toʻq, - dedi Ali tajang, - kallasi ishlaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Ishonchlaringizni oqlayman, {{ajrat|koʻngil}}laringiz toʻq boʻlsin.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngli xira''' - {{ayn.}} '''taʼbi xira''' {{q.}} [[xira]]. {{misol|U smena oxirida.. bir oz yengil tortdi-yu, lekin koʻngli hamonxira edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Tugʻilish}} :'''Koʻngli chopmoq''' - 1) tabiatiga, didiga mos kelmoq, muvofiqdeb bilmoq, yoqtirmoq. {{misol|[Gulsumbibi:] Duradgor yigitning onasi qatnay-qatnay, tinka-madori quridi. Ayniqsa, oʻshanga koʻnglim chopgan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) biror narsaning roʻyobga chiqishiga, amalga oshishiga ishonmoq. {{misol|-Qaygʻurma, Oftob.. kuyoving bunchalik suluv boʻlsa.. chimildiqda pechakguldek boʻlib, eriga chirmashganini koʻrarmiz! -Oh, opajon, - dedi umidsizcha oyim, - mening bunga koʻnglim chopmaydi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} :'''Koʻngli choʻkmoq''' - ruhi tushib ketmoq, umidsizlikka berilmoq; oʻksimoq, afsuslanmoq. {{misol|Bolaning koʻngli choʻkdi.}} {{misol|Hayotning koʻngli choʻkib ketdi, lekin.. umid ipini uzgisi kelmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngli yumshamoq''' - achinib rahmi kelmoq; achchigʻidan, qahridan tushmoq. {{misol|Mehri yurak-yuragidan ezsilib, dadasi-ning koʻnglini yumshatish yoʻllarini qidirardi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondai kuchli}} :'''Koʻngli yumshoq''' ''yoki'' '''yumshoq koʻngil''' - {{q.}} [[yumshoq]] 4. :'''Koʻngli yarim'''('''ta''') - gʻam-tashvish bilan ruhan ezilgan, dilshikast. {{misol|-Qoʻy endi, ozor berma, koʻngli yarimta, - degan edi, Asrorqul qayta avj oldi: -Koʻngli yarimta boʻlsa, miyasi ham yarimtami?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} :'''Koʻngli oʻksimoq''' - xafa boʻlmoq, maʼyuslanmoq. {{misol|Qizning atrofga javdirab turgan koʻzlari xomush yerga boqdi. Qiz koʻngli oʻksidi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Mehribon}} :'''Koʻngli qattiq''' ''yoki'' '''qattiq koʻngil''' - {{ayn.}} '''Koʻngli tosh'''. {{misol|Shu yoshga kelib, otalik mehrini juda kam koʻrsatgan qattiq {{ajrat|koʻngil}} otaning yuragi birdan erib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngli qora''' - {{ayn.}} '''Ichi qora''' {{q.}} [[ich]] 3. {{misol|Qaysi koʻngli qoradan chiqdi bu gaplar?|[[w:A. Muhiddin|A. Muhiddin]]|Koʻngillar}} :'''Koʻngli gʻash''' - taʼbi xira, biror narsadan tashvishli, bezovta, notinch. {{misol|Koʻngli gʻash, boyagi quvonchli, shirin, ammo tagi yoʻq xayollardan asar ham qolmagan edi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Muqaddas}} :'''Koʻngliga kelmoq''' - 1) oʻzicha oʻylamoq, xayolidan oʻtmoq. {{misol|Zoʻrlikni {{ajrat|koʻngil}}ga keltirmang.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} {{misol|Oʻzing bilasan. Axir shunday boʻladi, deb koʻnglimga keltiribmanmi?!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) xafa boʻlmoq. {{misol|Bu gapingiz notoʻgʻri, qori, sizning ilmingiz eskicha ilm.. Koʻnglingizga kelmasin-u, izvoshga eshak qoʻshib boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} :'''Koʻngliga ogʻir olmoq''' - {{s. t.|uz}} arzimagan narsaga xafa boʻlmoq; oʻziga tahqir deb tushunmoq. {{misol|Qoʻying-chi.. oʻzingiz har bir narsani koʻnglingizga ogʻir ola berar ekansiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Qalmoqlarning koʻzicha, sen mendan zoʻr boʻlgin, qanday siyosat qilib gapirsang ham, men koʻnglimga ogʻir olmayman.|[[w:Alpomish|"Alpomish"]]}} :'''Koʻngliga tegmoq''' (''yoki'' '''urmoq''') - {{ayn.}} '''Chakkaga tegmoq''' {{q.}} [[chakka]] I. {{misol|Bular hammasi ham {{ajrat|koʻngil}}ga urdi, shekilli, gulzorlar boʻylab bogʻni aylana boshladi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Fonar tagida}} :'''Koʻngliga qaramoq''' - raʼyiga, xohish-istagiga muvofiq ish tutmoq. {{misol|Mana shunaqa-da, bolaning koʻngliga qarayversangiz, haddidan oshib ketadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Oʻzi monand}} :'''Koʻngliga qil (ham) sigʻmaydi''' - {{ayn.}} '''Yuragiga qil''' ('''ham''') '''sigʻmaydi''' {{q.}} [[yurak]]. :'''Koʻngliga qoʻl solib koʻrmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. :'''Koʻnglida kiri yoʻq''' - 1) {{ayn.}} '''Koʻngli oq'''; 2) {{ayn.}} '''Koʻngli ochiq'''. {{misol|Yuragida bori yuziga tepib turadigan bunday kishilarni, koʻnglida kiri yoʻq, deb maqtaydilar.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}} :'''Koʻnglidan kechirmoq''' (''yoki'' '''oʻtkazmoq''') - xayolidan oʻtkazmoq, oʻylamoq. {{misol|"Endi bu hayot nimaga kerak?" degan fikrni koʻnglidan kechirgandi.|[[w:Ofil Yoqubov|Ofil Yoqubov]]|Tilla uzuk}} {{misol|"Tegirmonga tushsa, tirik chiqadigan odam", deya {{ajrat|koʻngil}}dan oʻtkazardilar.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} :'''Koʻnglidan chiqarmoq''' - 1) butkul unutib yubormoq; oʻylamay, eslamay qoʻymoq. {{misol|Aslida esa Xolmurod sevgan qizidan hali-veri judo boʻlishni ham, u ni koʻnglidan chiqarib yuborishni ham istamasdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) ilgari xafa qilgan kishisini uzr tarzida xursand qilmoq, xafaligini, gina-kuduratni tarqatmoq. {{misol|Bola bechoraning dilini ogʻritgan edim.. Oʻlmasam. bir yaxshi ish qilib, koʻnglidan chiqarib yuboraman.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Qadrdon dalalar}} :'''Koʻnglini buzmoq''' - xafa, gʻamgin qilmoq, gʻamga botirmoq. {{misol|Bir yosh ayolning gʻam va hasrat bilan toʻla "yor-yor"i alohida eshitilar, odamning koʻnglini buzar edi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} :'''Koʻnglini koʻtarmoq''' (''yoki'' '''oʻstirmoq''') - dilini chogʻ qilmoq, xursand qilmoq, yaxshi kayfiyat bagʻishlamoq; ruhlantirmoq. {{misol|Bemorning koʻnglini koʻtarib, kechqurun uyiga qaytdi.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} {{misol|Birovi yillab saqlagan yilqi moyi topib kelib, toʻpigʻini silaydi, birovi qiziq-qiziq gaplar aytib, koʻnglini koʻtaradi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|-Xafa boʻlmang, Toʻxta xola, koʻpga kelgan toʻy, - dedi Bozorov, uning koʻnglini koʻtarish uchun.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Bu gap Jumanning koʻnglini oʻstirib yubordi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Tugʻilish}} :'''Koʻnglini olmoq''' - 1) xursand qilmoq. {{misol|Men birov bilan oshnachilik qilsam, undan jonimni ham ayamay, koʻnglini olmoqqa tirishaman.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) birovning sevgisini qozonmoq, oʻziga mehr-muhabbat uygʻotmoq, rom qilmoq. {{misol|[Sidiqjon:] Bunaqa qoʻshmachilik sizlardan keladi. Inʼomjonga "Qizimning koʻnglini ol, eridan chiqarib, senga beraman", degan kishidan keladi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} :'''Koʻnglini ogʻritmoq''' - xafa qilmoq, ranjitmoq. {{misol|Uka, men uch-toʻrt kundan keyin Fargʻonaga joʻnayman. Lekin san cholning koʻnglini zarracha ogʻritma, durustmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} :'''Koʻnglini topmoq''' - istak-xohishiga mos tushadigan ish yoki harakat bilan oʻziga moyil qilmoq, oʻzidan xursand qilmoq. {{misol|Kattarogʻini aka de - qoʻltigʻiga kir, kichikrogʻini uka de - qoʻltiqqa ol, koʻnglini top.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} :'''Koʻnglini eritmoq''' - dilini, qalbini eritmoq, yumshatmoq. :'''Oʻrgangan koʻngil oʻrtansa qoʻymas''' - kishi biror narsaga oʻrganib, odatlanib qolsa, garchi u ziyon boʻlsa ham, uni tark etolmaydi, degan maʼnoda ishlatiladigan matal (asosan yaramas odatlar haqida). === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЎНГИЛ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''koʻngil'''<br /> '''[[[koʻngli]]] '''[[душа]], [[сердце]] ({{izoh|как вместилище чувств}}); // [[душевный]], [[сердечный]]; <{{tarjmisoli|uning koʻngli quvonchlarga toʻldi}} его сердце наполнилось радостью; {{tarjmisoli|Oʻzim har joydaman, koʻnglim sendadir (Muqimiy)}} Где бы я ни скитался, сердце моё всегда с тобой; {{tarjmisoli|sof ~}} чистое сердце, добрая душа; {{tarjmisoli|sof ~ odam }} человек с чистым сердцем, с доброй душой; {{tarjmisoli|chin ~dan }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}chin ~ bilan }} 1) от чистого сердца, чистосердечно, от всей души; искренне; 2) с открытой душой, с открытым сердцем; {{tarjmisoli|koʻngli ochiq}} душа нараспашку, с открытой душой; {{tarjmisoli|oq ~ odam }} {{izoh|или}} {{tarjmisoli|koʻnglida kiri yoʻq odam}} простосердечный человек; человек чистой души; {{misol|uning koʻngli oq}} он простодушен; он человек прямой; {{tarjmisoli|koʻngli toʻq }} 1) у него на душе спокойно; он уверен ({{izoh|в чем-л., напр. в будущем}}); 2) у него нет сомнений ({{izoh|в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ gʻashligi }} душевная тревога; {{tarjmisoli|~ joyida emas }} душа, сердце не наместе; {{tarjmisoli|~ ochish }} удовольствие; развлечение; увеселение; {{tarjmisoli|~ hushi }} развлечение; {{tarjmisoli|~da }} в душе, в глубине души, в тайниках сердца; {{tarjmisoli|~dagi }} задушевный; желанный; удовлетворяющий; {{tarjmisoli|~dagi orzu }} заветная мечта, желание; {{tarjmisoli|~dagidek, ~ dagiday }} по душе, по сердцу ({{izoh|кому-л}}.); так, как душе угодно; то, что надо; {{tarjmisoli|koʻngli boʻsh odam}} 1) мягкосердечный человек, человек с добрым сердцем; 2) {{izoh|неодобр.}} мягкотелый, слабохарактерный человек; {{tarjmisoli|koʻngli boʻshlik}} ({{izoh|или [[yumshoqlik]]}}) 1) [[мягкосердечие]]; [[мягкость]] [[характер]]а; 2) {{izoh|неодобр}}. [[мягкотелость]]; {{tarjmisoli|koʻngli boʻshlik qilmoq}} 1) проявлять мягкосердечие; 2) {{izoh|неодобр}}. проявлять мягкотелость; {{tarjmisoli|koʻngli qattiqlik}} неотзывчивость, жестокосердие; {{tarjmisoli|koʻnglim gʻash}} я встревожен, у меня на душе неспокойно, я расстроен; {{tarjmisoli|uning koʻngli gʻash tortdi}} он встревожился, расстроился; {{tarjmisoli|koʻnglini gʻash qilmoq}} 1) расстраивать ({{izoh|кого-л}}.); 2) расстраиваться; {{tarjmisoli|koʻngliga gʻash solmoq}} растревожить душу, расстроить ({{izoh|кого-л.}}); {{tarjmisoli|koʻngli xira}} он расстроен; он огорчён; {{tarjmisoli|koʻngli buzuq}} недоброжелательный; злоумышляющий; {{tarjmisoli|~ni buzadigan }} тяжёлый, огорчительный; {{tarjmisoli|~ni ranjitadigan }} тягостный, огорчительный; {{tarjmisoli|koʻnglim buzildi}} я расстроился; {{tarjmisoli|koʻngli keng}} 1) беззаботный, мирящийся со всеми условиями, не принимающий всё близко к сердцу; 2) щедрый; {{tarjmisoli|koʻngli tor}} 1) беспокойный, принимающий все близко к сердцу; злой; 2) скупой; {{tarjmisoli|koʻngli qora}} недоброжелательный; нечестный; коварный ({{izoh|о человеке}}); {{tarjmisoli|~ bermoq }} 1) отдать сердце, полюбить, влюбиться; {{tarjmisoli|~ berib sevmoq }} полюбить от всего сердца, любить всей душой; 2) отдаться, увлечься, предаться всей душой ({{izoh|напр. работе, учебе и т. п}}.); {{tarjmisoli|koʻngli yumshadi}} он умилился; он смягчился, он разжалобился; он растаял; {{tarjmisoli|koʻnglini yumshatmoq}} умилостивить; умилить, смягчить, разжалобить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|koʻnglini eritmoq}} смягчать ({{izoh|чье-л}}.) сердце, умасливать ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ qoʻymoq}} 1) увлекаться ({{izoh|кем-чем-л}}.); 2) влюбиться, полюбить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|mening undan koʻnglim qoldi}} 1) я разочаровался в нём; я на него обиделся; я охладел к нему; 2) мне опротивело, приелось ({{izoh|напр. какая-л. пища}}), {{tarjmisoli|koʻnglini tinchitmoq}} успокаивать, утешать ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ tinchlandi }} ({{izoh|или}} {{tarjmisoli|taskin topdi}}) сердце успокоилось, отлегло от сердца, на душе легче стало; {{tarjmisoli|koʻnglini topish uchun}} в угоду ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|~ tinchitish uchun }} для успокоения сердца, для успокоения совести; {{tarjmisoli|koʻnglini olmoq}} угождать ({{izoh|кому-л}}.); завоёвывать ({{izoh|чью-л}}.) симпатию; {{tarjmisoli|koʻngli bor}} 1) он хочет, он желает, он расположен, он склонен ({{izoh|что-л. сделать}}); 2) он влюблён; {{tarjmisoli|koʻngli yoʻq}} 1) ему не хочется, у него не лежит сердце; 2) он (она) не любит ({{izoh|жену или мужа}}); {{tarjmisoli|uning eriga koʻngli yoʻq}} она не любит своего мужа; {{tarjmisoli|koʻnglini topmoq}} угадать ({{izoh|чье-л}}.) желание; угождать ({{izoh|кому-л}}.); располагать ({{izoh|кого-л}}.) к себе; {{tarjmisoli|koʻngli tusaydi}} он желает, хочет ({{izoh|пить, есть что-л}}.); {{tarjmisoli|koʻnglim tortmaydi}} мне не хочется, меня не тянет; {{tarjmisoli|koʻnglini koʻtarmoq}} 1) поднимать настроение ({{izoh|чье-л}}.); ободрять, веселить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ni doʻst koʻtarar }} {{izoh|посл}}. друг (всегда) поддержит (ободрит); 2) утешать, успокаивать, обнадёживать ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|koʻngli koʻtarildi}} он воспрянул духом, ободрился, воодушевился; {{tarjmisoli|~ga yoqmoq }} быть по сердцу, по душе; нравиться ({{izoh|о ком-чём-л}}.); {{tarjmisoli|~ga yoqadi }} по сердцу, по душе, нравится ({{izoh|о ком-чём-л}}.); {{tarjmisoli|~ga yoqmaydi }} душа не лежит, не нравится; {{tarjmisoli|koʻngliga qoʻl solmoq}} влезть в ({{izoh|чью-л}}.) душу ({{izoh|с целью узнать, выведать сокровенные тайны, намерения}}); {{tarjmisoli|birovning koʻnglidagini aytib bermoq}} открыть, раскрыть свою душу; {{tarjmisoli|~ga ogʻir olmoq}} принимать близко к сердцу, обижаться, болезненно реагировать ({{izoh|на что-л}}.); тяжело воспринимать ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} 1) чуять сердцем ({{izoh|напр. неприятность}}); 2) приходить в голову; 3) обижаться, затаивать в душе обиду; {{tarjmisoli|koʻnglingizga kelmasa bir gap aytaman}} если вы не обидитесь, я вам кое-что скажу; {{tarjmisoli|~ga urmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ga tegmoq}} надоедать, опротиветь ({{izoh|кому-л}}.); приедаться; {{tarjmisoli|~dan kechirmoq }} {{izoh|или}} {{tarjmisoli|~dan oʻtkazmoq}} думать про себя, продумывать ({{izoh|что-л}}.); вспоминать ({{izoh|о ком-чём-л}}.); {{tarjmisoli|~dan chiqarmoq }} 1) предавать забвению, забывать; 2) прощать; {{tarjmisoli|~dan chiqarib }} ({{izoh|или}} {{tarjmisoli|tarashlab, sidirib}}) {{tarjmisoli|tashlamoq}}[[выкинуть]] [[из]] [[головы]], [[предать]] [[забвению]]; {{tarjmisoli|koʻngli yarim odam}} 1) человек, находящийся постоянно в подавленном, угнетённом состоянии; 2) человек, перенёсший тяжёлые душевные испытания, горе {{izoh|и т. п}}.; {{tarjmisoli|oʻrgangan ~ oʻrtansa qoʻymas }} {{izoh|посл}}. кто повадился, тот никогда не отступит (не бросит, не перестанет); {{izoh|соотв}}. горбатого могила исправит; {{tarjmisoli|boshim kal, koʻnglim nozik}} {{izoh|погов}}. голова моя плешива, но душа тонка ({{izoh|о разборчивом, капризном человеке}}); {{tarjmisoli|koʻngli sust ketdi}} ему хочется ({{izoh|что-л. съесть}}); {{tarjmisoli|shu topda anorga koʻnglim sust ketdi}} сейчас мне захотелось граната; {{tarjmisoli|koʻngli toʻldi}} он доволен, удовлетворён; {{tarjmisoli|koʻngli ogʻridi}} он обижен; он тяжело воспринял ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|~ ogʻritmoq }} обижать, вызывать неприятное чувство ({{izoh|в душе}}); {{tarjmisoli|koʻngli sovudi}} {{izoh|или}} {{tarjmisoli|koʻngli qaytdi}} 1) он охладел ({{izoh|к кому-чему-л}}.), разочаровался ({{izoh|в ком-чём-л}}.); 2) он разлюбил ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|koʻngli choʻkdi}} он пал духом, он в подавленном настроении; {{tarjmisoli|koʻngli aynidi}} его тошнит, он испытывает тошноту; {{tarjmisoli|koʻnglim ayniyapti}} {{izoh|или}} {{tarjmisoli|koʻnglim gum-gum ketyapti}} меня тошнит; мне нездоровится; {{tarjmisoli|~ aynitmoq }} вызывать тошноту; {{tarjmisoli|~ aynitadigan }} тошнотворный, тошнотный; тошный; {{tarjmisoli|koʻnglim koʻtarmaydi}} я не могу, я не в состоянии ({{izoh|есть пить, принимать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ uchun }} для (ради) приличия; {{tarjmisoli|bir koʻngli}} предположив, сделав предположение; {{tarjmisoli|Bir koʻngli bu gapni qozi topib kelgandir, deb oʻyladi (M.Ismoiliy, "Farg'ona t.o.")}} Он предположил, что это известие принёс казий.<br /> }} 3c5dtgj97mp714efdcykwz0lvagt3p2 639937 639934 2026-07-15T14:06:58Z Yokubjon Juraev 8265 639937 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''koʻ-ngil''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|KOʻNGIL 'insonning his-tuygʻu, kechinmalar olami’, ’dil’, 'qalb' Bu ot asli qadimgi turkiy tildagi 'his-tuygʻuga beril—' maʼnosini anglatgan köŋ- feʼlidan -(ü)l qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, III, 77); oʻzbek tilida ikkinchi boʻgʻindagi ü unlisi i unlisiga al— mashgan, ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: köŋ- + oʻl <nowiki>=</nowiki> köŋoʻl &gt;&nbsp;köŋil &gt;&nbsp;koŋil.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === (''asosan 3-{{sh.}} {{birl.}} - [[koʻngli]]) #Kishining his-tuygʻu va kechinmalari manbai; [[yurak]], [[qalb]], [[dil]]. {{misol|Koʻnglida yaxshi niyatlari koʻp.}} {{misol|Koʻnglim quvonchlarga toʻldi.}} {{misol|Baxt, iqbol, farovonlik orzulari {{ajrat|koʻngil}}da toʻla, ammo bu damda bir parcha chapatiga zorlik qanday musibat.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}} {{misol|Zaynab: {{nowrap|- Koʻnglimda}} tariqdek yomonlik boʻlsa, ertagacha yetmayin.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Nigoraning koʻnglini qandaydir gʻamgin his-tuygʻular egallab oldi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Aslida esa hozir uning koʻnglida bir-biriga zid, asov tuygʻular junbishga kelib, jismu jonini goh bezovta qilsa, goh halovatli kechinmalarga gʻarq etayotgan edi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #Feʼl-atvor, xarakter, xulq. {{misol|Jahldan tushgandan keyin yana yumshab qolasiz, rais, koʻnglingiz boʻsh.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Qadrdon dalalar}} :'''Bir koʻngli''' - bir qur taxmin qilib, ichida gumonsirab, bir xayol bilan. {{misol|Bir koʻngli, bu gapni qozi topib kelgandir, deb oʻyladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Borgan yerigacha kuydirib bordi. Bir koʻnglim, "Zahar berib qoʻydimi?" deb qoʻrqdim.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngil bermoq''' - 1) berilmoq, mehr qoʻymoq. {{misol|Yaxshilik koʻr, yomonlikni koʻrmagin, Bevafo dunyoga {{ajrat|koʻngil}} bermagin.|[[w:Oysuluv|"Oysuluv"]]}} 2) sevmoq; {{misol|Men tunukasoz ustamning qiziga {{ajrat|koʻngil}} bergan edim..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bir nechuk nomardga {{ajrat|koʻngil}} bermagin..|[[w:Alpomish|"Alpomish"]]}} :'''Koʻngil yozmoq''' (''yoki'' '''ochmoq''') - gʻam-gʻussani tarqatmoq, unutmoq, xursandchilik qilmoq, oʻyin-kulgi, sayr {{va sh.k.}} bilan dilgirlikni tarqatmoq. {{misol|Bamaʼni odam bilan gaplashib, {{ajrat|koʻngil}}ni yozmoq}}. {{misol|Malika {{ajrat|koʻngil}} yozish uchun tez-tez ovga chiqar ekan.|[[w:Bulbuligoʻyo|"Bulbuligoʻyo"]]}} {{misol|Qoʻshiq kishining koʻnglini ochadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Sharq tongi}} :'''Koʻngil yormoq''' - dilidagi gaplarni aytmoq. {{misol|Shuning uchunmi.. dardini kimga aytish-ni bilmay qolgan kezlarda Avaz Mutribni sogʻinadi, unga {{ajrat|koʻngil}} yoradi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} :'''Koʻngil ovlamoq''' - 1) oʻziga moyil, rom qilishga intilmoq. {{misol|Koʻzingni suzib, ovloqda Poʻlatjonning koʻnglini ovlab yurgan emishsan.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Qadrdon dalalar}} 2) birovni xursand qilishga, kayfini chogʻ qilishga harakat qilmoq. {{misol|Toʻraxoʻja oʻrtoqlarining koʻnglini ovlashni biladigan, oʻta madaniyatsh bola edi.|[[w:Dadaxon Nuriy|Dadaxon Nuriy]]|Osmon ustuni}} :'''Koʻngil soʻramoq''' - kishi boshiga biror musibat yoki tashvish tushganda, undan hol-ahvol, kayfiyat va shu kabilar haqida soʻramoq. {{misol|..Ali meshkobchi keyinchalik Nizomiddinning hibs etilib, Ixtiyoriddinga tashlanganini eshitib, erta bilan kelib, Meʼmorning koʻnglini soʻradi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Yodgorboyning.. nobud boʻlganidan bular bexabar ekan, toʻgʻri kelib, kampirdan {{ajrat|koʻngil}} soʻrabman.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} :'''Koʻngil uzmoq''' - bahridan oʻtmoq, kechmoq, ajralmoq, tashlab ketmoq. {{misol|Bir yogʻi bular, qolaversa, volidamizning qabrlaridan koʻngshg uzolmay, Kapsanchilarda qolib ketdim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} :'''Koʻngil uchun''' - hurmat yuzasidan; hech boʻlmasa, shunchaki, til uchida. {{misol|Shahidbek goʻyo {{ajrat|koʻngil}} uchun yana: -Koʻp yaxshi ekan! - deb qoʻydi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} :'''Koʻngil xushi''' - oʻzining xursandligi, vaqtichogʻligi uchun xizmat qiladigan ish-harakat yoki narsa; xursandlik, vaqtichogʻlik vositasi. {{misol|Qiz boʻlsa ham, {{ajrat|koʻngil}} xushi, farzand kerakdur yigitga.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} :'''Koʻngil qoʻymoq''' (''yoki'' '''bermoq''') - mehr-muhabbat bogʻlamoq, sevmoq. {{misol|Yigit shu qizga {{ajrat|koʻngil}} qoʻydi.}} {{misol|-{{ajrat|Koʻngil}} berganimni, yaxshi koʻrganimni oʻlganidan keyin yana ham aniq bildim. Hech kimdan uyalmay, bagʻrimga bosib yigʻladim, - dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngilga tugmoq''' - {{q.}} [[tugmoq]]. :'''Koʻngli aynimoq''' - toʻsh oldi sohasi va halqumda oʻziga xos noxushlik his etmoq; behuzur boʻlmoq. {{misol|Yoqimsiz hiddan koʻngli aynidi.}} :'''Koʻngli bor''' - 1) xohishi, mayli bor; moyil. {{misol|Shu yerda qolib ishlashga koʻngli borligini birdan aytishga boʻyni yor bermay oʻylandi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Odamning qadri}} 2) yaxshi koʻradi, sevadi. {{misol|Unday desa, Soliyaning pichingida ham jon bor. Axir ilgarilari "aka" demas ediku? Koʻngli bormikin-a?|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Sherali sevib qoldi}} :'''Koʻngli buzilmoq''' - kayfiyati buzilmoq; qattiq xafa boʻlmoq, qaygʻuga choʻmmoq; dili ogʻrimoq, dili gʻash tortmoq. {{misol|Dutor chalib oʻtirsam, Ipi uzilib ketdi, Yor seni oʻylab tursam, Koʻnglim buzilib ketdi.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} {{misol|Akasining bu harakatidan Raʼnoning koʻngli buzilib, qovogʻini soldi-yu, arazlagancha hovliga tushib ketdi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}} {{misol|Xondan boshqacha muomala kutgan Zuhra begim toʻsatdan koʻngli buzilib, koʻziga yosh oldi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} :'''Koʻngli buzuq''' - 1) fikri, niyati yomon, yomonlik qilishni oʻylovchi; 2) gʻamgin, ruhan ezilgan, koʻngli yarimta. {{misol|Koʻngli buzuq boʻlsa, bolam, shod ayla, Yiqilganni, bolam, sen bosiboʻtma.|[[w:Ravshan|"Ravshan"]]}} :'''Koʻngli boʻlmaslik''' - koʻngliga toʻgʻri kelmaslik, biror ishni bajarishga botina olmaslik; maʼqul koʻrmaslik. {{misol|Ibn Yamin.. ustozining vafotidan soʻng, uning oilasini tashlab ketishga koʻngli boʻlmadi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} :'''Koʻngli boʻshamoq''' - gʻam-tashvishdan yengillanmoq, koʻngli yorishmoq. {{misol|Yigʻlab-yigʻlab, {{ajrat|koʻngil}}lari ancha boʻshagandan keyin: -Hasanjon.. bularni qayerdan topdinglar [dedi].|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} :'''Koʻngli joyiga''' (''yoki'' '''oʻrniga''') '''tushmoq''' - xotirjam boʻlmoq, tinchlanmoq; taskin topmoq. {{misol|Gʻulomjon.. hali qoʻshnisi terim boshlamaganini koʻrib, koʻngli ancha joyiga tushdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngli yoʻq''' - 1) mayli, xohishi yoʻq; moyil emas, istamaydi. {{misol|Aslida Shodmon otaning beshikka koʻngli yoʻq edi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Koʻrmana}} 2) yaxshi koʻrmaydi, sevmaydi. :'''Koʻngli keng''' - 1) har narsaga siqilavermaydigan, tashvish tortavermaydigan. {{misol|U koʻngli keng, vazmin boʻlishni, ancha-muncha narsani ichiga bemalol sigʻdirib, hech narsa koʻrmagandek boʻlib yurishni havas qiladi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}} 2) olihimmat, saxovatli. :'''Koʻngli koʻtarilmoq''' (''yoki'' '''oʻsmoq''') - ruhlanmoq, ruhi, kayfiyati koʻtarilmoq, ruhi yengil tortmoq; xursand boʻlmoq. {{misol|Sidiqjon.. isitmasi tushganidanmi yoki kampirning mehribonchiligidanmi, koʻngli koʻtarilib, taʼbi ochilganidanmi, juda yengil tortdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} :'''Koʻngli koʻtarmaydi''' - 1) xohlamaydi, yoqtirmaydi, tabiatiga toʻgʻri kelmaydi. {{misol|Qarindoshlar, qoʻshnilar - hech kim yoqmas, hech narsani koʻngli koʻtarmas, hech narsani istamas edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}} 2) hazm qilolmaydi; yeb-icholmaydi. {{misol|Yogʻli ovqatni koʻnglim koʻtarmay qoldi.}} :'''Koʻngli ochiq''' ''yoki'' '''Ochiq koʻngil''' - 1) istagini, xafa yoki xursandligini yashirmaydigan; tortinmay gaplashaveradigan. {{misol|Yoʻlchining koʻngli ochiq, sodda yigit ekanini bilib, bolalar birin-sirin yaqinlasha boshlaydilar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) har narsaga xafa boʻlavermaydigan, gina saqlamaydigan; begʻaraz. {{misol|..odamlarga juda mehribon, koʻngli ochiq, qotmagina chol edi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} :'''Koʻngli oq''' ''yoki'' '''Oq koʻngil''' - birovga yomonlikni istamaydigan; begʻaraz, yuragi toza, sofdil. {{misol|Oq {{ajrat|koʻngil}} odam.}} {{misol|-Salimboyvachchadan qilcha shubhalanmang, - qatʼiy dedi Tantiboyvachcha, - uning koʻngli oq.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} :'''Koʻngli ogʻrimoq''' - xafa boʻlmoq, ranjimoq. :'''Koʻngli sovimoq''' (''yoki'' '''qolmoq, qaytmoq''') - avvalgi yaxshi munosabati, mayli yoʻq boʻlmoq, ixlosi qaytmoq, sevmaydigan, yoqtirmaydigan boʻlib qolmoq. {{misol|Doʻstidan koʻngli sovidi.}} {{misol|[Abdishukurning] Keyin Madrasa ilmlaridan koʻngli soviy boshladi, chunki imom boʻlish uni sira qiziqtirmadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} :'''Koʻngli sof''' (''yoki'' '''toza'''), '''Sof''' (''yoki'' '''Toza''') '''koʻngil''' - {{ayn.}} '''koʻngli oq'''. {{misol|[Gulnor:] Oʻzimdan ortiq sizga ishonaman. Siz koʻngli toza yigit, bilaman.||[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} :'''Koʻngli sust ketdi''' - juda ham havasi keldi, totib koʻrgisi, yegisi yoki ichgisi keldi. {{misol|Anorga koʻnglim sust ketdi.}} :'''Koʻngli tinchidi''' - {{q.}} [[tinchimoq]] 1. :'''Koʻngli tor''' - 1) har narsaga siqilaveradigan, tashvishlanaveradigan; serjahl; 2) xasis, ziqna. :'''Koʻngli tosh''' ''yoki'' '''Tosh koʻngil''' - rahm-shafqati yoʻq, berahm, shafqatsiz; bemuruvvat. {{misol|[Fotima:] Zolim, rahmsiz, tosh {{ajrat|koʻngil}}!|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} :'''Koʻngli toʻlmoq''' - mamnun boʻlmoq; qanoat hosil qilmoq, tinchlanmoq. {{misol|Muhiddin aka.. allanimadan xursand boʻlib, koʻngli toʻlib chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} :'''Koʻngli toʻq''' - gʻam-tashvishdan xoli, xotirjam. {{misol|Elga qoʻshilganning koʻngli toʻq, eldan ajralganning beti yoʻq.|Maqol}} {{misol|-Bektemirdan koʻnglim toʻq, - dedi Ali tajang, - kallasi ishlaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Ishonchlaringizni oqlayman, {{ajrat|koʻngil}}laringiz toʻq boʻlsin.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngli xira''' - {{ayn.}} '''Taʼbi xira''' {{q.}} [[xira]]. {{misol|U smena oxirida.. bir oz yengil tortdi-yu, lekin koʻngli hamonxira edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Tugʻilish}} :'''Koʻngli chopmoq''' - 1) tabiatiga, didiga mos kelmoq, muvofiqdeb bilmoq, yoqtirmoq. {{misol|[Gulsumbibi:] Duradgor yigitning onasi qatnay-qatnay, tinka-madori quridi. Ayniqsa, oʻshanga koʻnglim chopgan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) biror narsaning roʻyobga chiqishiga, amalga oshishiga ishonmoq. {{misol|-Qaygʻurma, Oftob.. kuyoving bunchalik suluv boʻlsa.. chimildiqda pechakguldek boʻlib, eriga chirmashganini koʻrarmiz! -Oh, opajon, - dedi umidsizcha oyim, - mening bunga koʻnglim chopmaydi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} :'''Koʻngli choʻkmoq''' - ruhi tushib ketmoq, umidsizlikka berilmoq; oʻksimoq, afsuslanmoq. {{misol|Bolaning koʻngli choʻkdi.}} {{misol|Hayotning koʻngli choʻkib ketdi, lekin.. umid ipini uzgisi kelmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngli yumshamoq''' - achinib rahmi kelmoq; achchigʻidan, qahridan tushmoq. {{misol|Mehri yurak-yuragidan ezsilib, dadasi-ning koʻnglini yumshatish yoʻllarini qidirardi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondai kuchli}} :'''Koʻngli yumshoq''' ''yoki'' '''yumshoq koʻngil''' - {{q.}} [[yumshoq]] 4. :'''Koʻngli yarim'''('''ta''') - gʻam-tashvish bilan ruhan ezilgan, dilshikast. {{misol|-Qoʻy endi, ozor berma, koʻngli yarimta, - degan edi, Asrorqul qayta avj oldi: -Koʻngli yarimta boʻlsa, miyasi ham yarimtami?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} :'''Koʻngli oʻksimoq''' - xafa boʻlmoq, maʼyuslanmoq. {{misol|Qizning atrofga javdirab turgan koʻzlari xomush yerga boqdi. Qiz koʻngli oʻksidi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Mehribon}} :'''Koʻngli qattiq''' ''yoki'' '''qattiq koʻngil''' - {{ayn.}} '''Koʻngli tosh'''. {{misol|Shu yoshga kelib, otalik mehrini juda kam koʻrsatgan qattiq {{ajrat|koʻngil}} otaning yuragi birdan erib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngli qora''' - {{ayn.}} '''Ichi qora''' {{q.}} [[ich]] 3. {{misol|Qaysi koʻngli qoradan chiqdi bu gaplar?|[[w:A. Muhiddin|A. Muhiddin]]|Koʻngillar}} :'''Koʻngli gʻash''' - taʼbi xira, biror narsadan tashvishli, bezovta, notinch. {{misol|Koʻngli gʻash, boyagi quvonchli, shirin, ammo tagi yoʻq xayollardan asar ham qolmagan edi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Muqaddas}} :'''Koʻngliga kelmoq''' - 1) oʻzicha oʻylamoq, xayolidan oʻtmoq. {{misol|Zoʻrlikni {{ajrat|koʻngil}}ga keltirmang.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} {{misol|Oʻzing bilasan. Axir shunday boʻladi, deb koʻnglimga keltiribmanmi?!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) xafa boʻlmoq. {{misol|Bu gapingiz notoʻgʻri, qori, sizning ilmingiz eskicha ilm.. Koʻnglingizga kelmasin-u, izvoshga eshak qoʻshib boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} :'''Koʻngliga ogʻir olmoq''' - {{s. t.|uz}} arzimagan narsaga xafa boʻlmoq; oʻziga tahqir deb tushunmoq. {{misol|Qoʻying-chi.. oʻzingiz har bir narsani koʻnglingizga ogʻir ola berar ekansiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Qalmoqlarning koʻzicha, sen mendan zoʻr boʻlgin, qanday siyosat qilib gapirsang ham, men koʻnglimga ogʻir olmayman.|[[w:Alpomish|"Alpomish"]]}} :'''Koʻngliga tegmoq''' (''yoki'' '''urmoq''') - {{ayn.}} '''Chakkaga tegmoq''' {{q.}} [[chakka]] I. {{misol|Bular hammasi ham {{ajrat|koʻngil}}ga urdi, shekilli, gulzorlar boʻylab bogʻni aylana boshladi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Fonar tagida}} :'''Koʻngliga qaramoq''' - raʼyiga, xohish-istagiga muvofiq ish tutmoq. {{misol|Mana shunaqa-da, bolaning koʻngliga qarayversangiz, haddidan oshib ketadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Oʻzi monand}} :'''Koʻngliga qil (ham) sigʻmaydi''' - {{ayn.}} '''Yuragiga qil''' ('''ham''') '''sigʻmaydi''' {{q.}} [[yurak]]. :'''Koʻngliga qoʻl solib koʻrmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. :'''Koʻnglida kiri yoʻq''' - 1) {{ayn.}} '''Koʻngli oq'''; 2) {{ayn.}} '''Koʻngli ochiq'''. {{misol|Yuragida bori yuziga tepib turadigan bunday kishilarni, koʻnglida kiri yoʻq, deb maqtaydilar.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}} :'''Koʻnglidan kechirmoq''' (''yoki'' '''oʻtkazmoq''') - xayolidan oʻtkazmoq, oʻylamoq. {{misol|"Endi bu hayot nimaga kerak?" degan fikrni koʻnglidan kechirgandi.|[[w:Ofil Yoqubov|Ofil Yoqubov]]|Tilla uzuk}} {{misol|"Tegirmonga tushsa, tirik chiqadigan odam", deya {{ajrat|koʻngil}}dan oʻtkazardilar.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} :'''Koʻnglidan chiqarmoq''' - 1) butkul unutib yubormoq; oʻylamay, eslamay qoʻymoq. {{misol|Aslida esa Xolmurod sevgan qizidan hali-veri judo boʻlishni ham, u ni koʻnglidan chiqarib yuborishni ham istamasdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) ilgari xafa qilgan kishisini uzr tarzida xursand qilmoq, xafaligini, gina-kuduratni tarqatmoq. {{misol|Bola bechoraning dilini ogʻritgan edim.. Oʻlmasam. bir yaxshi ish qilib, koʻnglidan chiqarib yuboraman.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Qadrdon dalalar}} :'''Koʻnglini buzmoq''' - xafa, gʻamgin qilmoq, gʻamga botirmoq. {{misol|Bir yosh ayolning gʻam va hasrat bilan toʻla "yor-yor"i alohida eshitilar, odamning koʻnglini buzar edi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} :'''Koʻnglini koʻtarmoq''' (''yoki'' '''oʻstirmoq''') - dilini chogʻ qilmoq, xursand qilmoq, yaxshi kayfiyat bagʻishlamoq; ruhlantirmoq. {{misol|Bemorning koʻnglini koʻtarib, kechqurun uyiga qaytdi.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} {{misol|Birovi yillab saqlagan yilqi moyi topib kelib, toʻpigʻini silaydi, birovi qiziq-qiziq gaplar aytib, koʻnglini koʻtaradi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|-Xafa boʻlmang, Toʻxta xola, koʻpga kelgan toʻy, - dedi Bozorov, uning koʻnglini koʻtarish uchun.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Bu gap Jumanning koʻnglini oʻstirib yubordi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Tugʻilish}} :'''Koʻnglini olmoq''' - 1) xursand qilmoq. {{misol|Men birov bilan oshnachilik qilsam, undan jonimni ham ayamay, koʻnglini olmoqqa tirishaman.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) birovning sevgisini qozonmoq, oʻziga mehr-muhabbat uygʻotmoq, rom qilmoq. {{misol|[Sidiqjon:] Bunaqa qoʻshmachilik sizlardan keladi. Inʼomjonga "Qizimning koʻnglini ol, eridan chiqarib, senga beraman", degan kishidan keladi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} :'''Koʻnglini ogʻritmoq''' - xafa qilmoq, ranjitmoq. {{misol|Uka, men uch-toʻrt kundan keyin Fargʻonaga joʻnayman. Lekin san cholning koʻnglini zarracha ogʻritma, durustmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} :'''Koʻnglini topmoq''' - istak-xohishiga mos tushadigan ish yoki harakat bilan oʻziga moyil qilmoq, oʻzidan xursand qilmoq. {{misol|Kattarogʻini aka de - qoʻltigʻiga kir, kichikrogʻini uka de - qoʻltiqqa ol, koʻnglini top.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} :'''Koʻnglini eritmoq''' - dilini, qalbini eritmoq, yumshatmoq. :'''Oʻrgangan koʻngil oʻrtansa qoʻymas''' - kishi biror narsaga oʻrganib, odatlanib qolsa, garchi u ziyon boʻlsa ham, uni tark etolmaydi, degan maʼnoda ishlatiladigan matal (asosan yaramas odatlar haqida). === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЎНГИЛ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''koʻngil'''<br /> '''[[[koʻngli]]] '''[[душа]], [[сердце]] ({{izoh|как вместилище чувств}}); // [[душевный]], [[сердечный]]; <{{tarjmisoli|uning koʻngli quvonchlarga toʻldi}} его сердце наполнилось радостью; {{tarjmisoli|Oʻzim har joydaman, koʻnglim sendadir (Muqimiy)}} Где бы я ни скитался, сердце моё всегда с тобой; {{tarjmisoli|sof ~}} чистое сердце, добрая душа; {{tarjmisoli|sof ~ odam }} человек с чистым сердцем, с доброй душой; {{tarjmisoli|chin ~dan }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}chin ~ bilan }} 1) от чистого сердца, чистосердечно, от всей души; искренне; 2) с открытой душой, с открытым сердцем; {{tarjmisoli|koʻngli ochiq}} душа нараспашку, с открытой душой; {{tarjmisoli|oq ~ odam }} {{izoh|или}} {{tarjmisoli|koʻnglida kiri yoʻq odam}} простосердечный человек; человек чистой души; {{misol|uning koʻngli oq}} он простодушен; он человек прямой; {{tarjmisoli|koʻngli toʻq }} 1) у него на душе спокойно; он уверен ({{izoh|в чем-л., напр. в будущем}}); 2) у него нет сомнений ({{izoh|в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ gʻashligi }} душевная тревога; {{tarjmisoli|~ joyida emas }} душа, сердце не наместе; {{tarjmisoli|~ ochish }} удовольствие; развлечение; увеселение; {{tarjmisoli|~ hushi }} развлечение; {{tarjmisoli|~da }} в душе, в глубине души, в тайниках сердца; {{tarjmisoli|~dagi }} задушевный; желанный; удовлетворяющий; {{tarjmisoli|~dagi orzu }} заветная мечта, желание; {{tarjmisoli|~dagidek, ~ dagiday }} по душе, по сердцу ({{izoh|кому-л}}.); так, как душе угодно; то, что надо; {{tarjmisoli|koʻngli boʻsh odam}} 1) мягкосердечный человек, человек с добрым сердцем; 2) {{izoh|неодобр.}} мягкотелый, слабохарактерный человек; {{tarjmisoli|koʻngli boʻshlik}} ({{izoh|или [[yumshoqlik]]}}) 1) [[мягкосердечие]]; [[мягкость]] [[характер]]а; 2) {{izoh|неодобр}}. [[мягкотелость]]; {{tarjmisoli|koʻngli boʻshlik qilmoq}} 1) проявлять мягкосердечие; 2) {{izoh|неодобр}}. проявлять мягкотелость; {{tarjmisoli|koʻngli qattiqlik}} неотзывчивость, жестокосердие; {{tarjmisoli|koʻnglim gʻash}} я встревожен, у меня на душе неспокойно, я расстроен; {{tarjmisoli|uning koʻngli gʻash tortdi}} он встревожился, расстроился; {{tarjmisoli|koʻnglini gʻash qilmoq}} 1) расстраивать ({{izoh|кого-л}}.); 2) расстраиваться; {{tarjmisoli|koʻngliga gʻash solmoq}} растревожить душу, расстроить ({{izoh|кого-л.}}); {{tarjmisoli|koʻngli xira}} он расстроен; он огорчён; {{tarjmisoli|koʻngli buzuq}} недоброжелательный; злоумышляющий; {{tarjmisoli|~ni buzadigan }} тяжёлый, огорчительный; {{tarjmisoli|~ni ranjitadigan }} тягостный, огорчительный; {{tarjmisoli|koʻnglim buzildi}} я расстроился; {{tarjmisoli|koʻngli keng}} 1) беззаботный, мирящийся со всеми условиями, не принимающий всё близко к сердцу; 2) щедрый; {{tarjmisoli|koʻngli tor}} 1) беспокойный, принимающий все близко к сердцу; злой; 2) скупой; {{tarjmisoli|koʻngli qora}} недоброжелательный; нечестный; коварный ({{izoh|о человеке}}); {{tarjmisoli|~ bermoq }} 1) отдать сердце, полюбить, влюбиться; {{tarjmisoli|~ berib sevmoq }} полюбить от всего сердца, любить всей душой; 2) отдаться, увлечься, предаться всей душой ({{izoh|напр. работе, учебе и т. п}}.); {{tarjmisoli|koʻngli yumshadi}} он умилился; он смягчился, он разжалобился; он растаял; {{tarjmisoli|koʻnglini yumshatmoq}} умилостивить; умилить, смягчить, разжалобить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|koʻnglini eritmoq}} смягчать ({{izoh|чье-л}}.) сердце, умасливать ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ qoʻymoq}} 1) увлекаться ({{izoh|кем-чем-л}}.); 2) влюбиться, полюбить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|mening undan koʻnglim qoldi}} 1) я разочаровался в нём; я на него обиделся; я охладел к нему; 2) мне опротивело, приелось ({{izoh|напр. какая-л. пища}}), {{tarjmisoli|koʻnglini tinchitmoq}} успокаивать, утешать ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ tinchlandi }} ({{izoh|или}} {{tarjmisoli|taskin topdi}}) сердце успокоилось, отлегло от сердца, на душе легче стало; {{tarjmisoli|koʻnglini topish uchun}} в угоду ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|~ tinchitish uchun }} для успокоения сердца, для успокоения совести; {{tarjmisoli|koʻnglini olmoq}} угождать ({{izoh|кому-л}}.); завоёвывать ({{izoh|чью-л}}.) симпатию; {{tarjmisoli|koʻngli bor}} 1) он хочет, он желает, он расположен, он склонен ({{izoh|что-л. сделать}}); 2) он влюблён; {{tarjmisoli|koʻngli yoʻq}} 1) ему не хочется, у него не лежит сердце; 2) он (она) не любит ({{izoh|жену или мужа}}); {{tarjmisoli|uning eriga koʻngli yoʻq}} она не любит своего мужа; {{tarjmisoli|koʻnglini topmoq}} угадать ({{izoh|чье-л}}.) желание; угождать ({{izoh|кому-л}}.); располагать ({{izoh|кого-л}}.) к себе; {{tarjmisoli|koʻngli tusaydi}} он желает, хочет ({{izoh|пить, есть что-л}}.); {{tarjmisoli|koʻnglim tortmaydi}} мне не хочется, меня не тянет; {{tarjmisoli|koʻnglini koʻtarmoq}} 1) поднимать настроение ({{izoh|чье-л}}.); ободрять, веселить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ni doʻst koʻtarar }} {{izoh|посл}}. друг (всегда) поддержит (ободрит); 2) утешать, успокаивать, обнадёживать ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|koʻngli koʻtarildi}} он воспрянул духом, ободрился, воодушевился; {{tarjmisoli|~ga yoqmoq }} быть по сердцу, по душе; нравиться ({{izoh|о ком-чём-л}}.); {{tarjmisoli|~ga yoqadi }} по сердцу, по душе, нравится ({{izoh|о ком-чём-л}}.); {{tarjmisoli|~ga yoqmaydi }} душа не лежит, не нравится; {{tarjmisoli|koʻngliga qoʻl solmoq}} влезть в ({{izoh|чью-л}}.) душу ({{izoh|с целью узнать, выведать сокровенные тайны, намерения}}); {{tarjmisoli|birovning koʻnglidagini aytib bermoq}} открыть, раскрыть свою душу; {{tarjmisoli|~ga ogʻir olmoq}} принимать близко к сердцу, обижаться, болезненно реагировать ({{izoh|на что-л}}.); тяжело воспринимать ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} 1) чуять сердцем ({{izoh|напр. неприятность}}); 2) приходить в голову; 3) обижаться, затаивать в душе обиду; {{tarjmisoli|koʻnglingizga kelmasa bir gap aytaman}} если вы не обидитесь, я вам кое-что скажу; {{tarjmisoli|~ga urmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ga tegmoq}} надоедать, опротиветь ({{izoh|кому-л}}.); приедаться; {{tarjmisoli|~dan kechirmoq }} {{izoh|или}} {{tarjmisoli|~dan oʻtkazmoq}} думать про себя, продумывать ({{izoh|что-л}}.); вспоминать ({{izoh|о ком-чём-л}}.); {{tarjmisoli|~dan chiqarmoq }} 1) предавать забвению, забывать; 2) прощать; {{tarjmisoli|~dan chiqarib }} ({{izoh|или}} {{tarjmisoli|tarashlab, sidirib}}) {{tarjmisoli|tashlamoq}}[[выкинуть]] [[из]] [[головы]], [[предать]] [[забвению]]; {{tarjmisoli|koʻngli yarim odam}} 1) человек, находящийся постоянно в подавленном, угнетённом состоянии; 2) человек, перенёсший тяжёлые душевные испытания, горе {{izoh|и т. п}}.; {{tarjmisoli|oʻrgangan ~ oʻrtansa qoʻymas }} {{izoh|посл}}. кто повадился, тот никогда не отступит (не бросит, не перестанет); {{izoh|соотв}}. горбатого могила исправит; {{tarjmisoli|boshim kal, koʻnglim nozik}} {{izoh|погов}}. голова моя плешива, но душа тонка ({{izoh|о разборчивом, капризном человеке}}); {{tarjmisoli|koʻngli sust ketdi}} ему хочется ({{izoh|что-л. съесть}}); {{tarjmisoli|shu topda anorga koʻnglim sust ketdi}} сейчас мне захотелось граната; {{tarjmisoli|koʻngli toʻldi}} он доволен, удовлетворён; {{tarjmisoli|koʻngli ogʻridi}} он обижен; он тяжело воспринял ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|~ ogʻritmoq }} обижать, вызывать неприятное чувство ({{izoh|в душе}}); {{tarjmisoli|koʻngli sovudi}} {{izoh|или}} {{tarjmisoli|koʻngli qaytdi}} 1) он охладел ({{izoh|к кому-чему-л}}.), разочаровался ({{izoh|в ком-чём-л}}.); 2) он разлюбил ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|koʻngli choʻkdi}} он пал духом, он в подавленном настроении; {{tarjmisoli|koʻngli aynidi}} его тошнит, он испытывает тошноту; {{tarjmisoli|koʻnglim ayniyapti}} {{izoh|или}} {{tarjmisoli|koʻnglim gum-gum ketyapti}} меня тошнит; мне нездоровится; {{tarjmisoli|~ aynitmoq }} вызывать тошноту; {{tarjmisoli|~ aynitadigan }} тошнотворный, тошнотный; тошный; {{tarjmisoli|koʻnglim koʻtarmaydi}} я не могу, я не в состоянии ({{izoh|есть пить, принимать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ uchun }} для (ради) приличия; {{tarjmisoli|bir koʻngli}} предположив, сделав предположение; {{tarjmisoli|Bir koʻngli bu gapni qozi topib kelgandir, deb oʻyladi (M.Ismoiliy, "Farg'ona t.o.")}} Он предположил, что это известие принёс казий.<br /> }} iv6vflw78jm762plqlp6mn8is9olknc 639938 639937 2026-07-15T14:10:04Z Yokubjon Juraev 8265 639938 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''koʻ-ngil''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|KOʻNGIL 'insonning his-tuygʻu, kechinmalar olami’, ’dil’, 'qalb' Bu ot asli qadimgi turkiy tildagi 'his-tuygʻuga beril—' maʼnosini anglatgan köŋ- feʼlidan -(ü)l qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, III, 77); oʻzbek tilida ikkinchi boʻgʻindagi ü unlisi i unlisiga al— mashgan, ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: köŋ- + oʻl <nowiki>=</nowiki> köŋoʻl &gt;&nbsp;köŋil &gt;&nbsp;koŋil.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === (''asosan 3-{{sh.}} {{birl.}} - [[koʻngli]]) #Kishining his-tuygʻu va kechinmalari manbai; [[yurak]], [[qalb]], [[dil]]. {{misol|Koʻnglida yaxshi niyatlari koʻp.}} {{misol|Koʻnglim quvonchlarga toʻldi.}} {{misol|Baxt, iqbol, farovonlik orzulari {{ajrat|koʻngil}}da toʻla, ammo bu damda bir parcha chapatiga zorlik qanday musibat.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}} {{misol|Zaynab: {{nowrap|- Koʻnglimda}} tariqdek yomonlik boʻlsa, ertagacha yetmayin.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Nigoraning koʻnglini qandaydir gʻamgin his-tuygʻular egallab oldi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} {{misol|Aslida esa hozir uning koʻnglida bir-biriga zid, asov tuygʻular junbishga kelib, jismu jonini goh bezovta qilsa, goh halovatli kechinmalarga gʻarq etayotgan edi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #Feʼl-atvor, xarakter, xulq. {{misol|Jahldan tushgandan keyin yana yumshab qolasiz, rais, koʻnglingiz boʻsh.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Qadrdon dalalar}} :'''Bir koʻngli''' - bir qur taxmin qilib, ichida gumonsirab, bir xayol bilan. {{misol|Bir koʻngli, bu gapni qozi topib kelgandir, deb oʻyladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Borgan yerigacha kuydirib bordi. Bir koʻnglim, "Zahar berib qoʻydimi?" deb qoʻrqdim.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngil bermoq''' - 1) berilmoq, mehr qoʻymoq. {{misol|Yaxshilik koʻr, yomonlikni koʻrmagin, Bevafo dunyoga {{ajrat|koʻngil}} bermagin.|[[w:Oysuluv|"Oysuluv"]]}} 2) sevmoq; {{misol|Men tunukasoz ustamning qiziga {{ajrat|koʻngil}} bergan edim..|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bir nechuk nomardga {{ajrat|koʻngil}} bermagin..|[[w:Alpomish|"Alpomish"]]}} :'''Koʻngil yozmoq''' (''yoki'' '''ochmoq''') - gʻam-gʻussani tarqatmoq, unutmoq, xursandchilik qilmoq, oʻyin-kulgi, sayr {{va sh.k.}} bilan dilgirlikni tarqatmoq. {{misol|Bamaʼni odam bilan gaplashib, {{ajrat|koʻngil}}ni yozmoq}}. {{misol|Malika {{ajrat|koʻngil}} yozish uchun tez-tez ovga chiqar ekan.|[[w:Bulbuligoʻyo|"Bulbuligoʻyo"]]}} {{misol|Qoʻshiq kishining koʻnglini ochadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Sharq tongi}} :'''Koʻngil yormoq''' - dilidagi gaplarni aytmoq. {{misol|Shuning uchunmi.. dardini kimga aytish-ni bilmay qolgan kezlarda Avaz Mutribni sogʻinadi, unga {{ajrat|koʻngil}} yoradi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} :'''Koʻngil ovlamoq''' - 1) oʻziga moyil, rom qilishga intilmoq. {{misol|Koʻzingni suzib, ovloqda Poʻlatjonning koʻnglini ovlab yurgan emishsan.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Qadrdon dalalar}} 2) birovni xursand qilishga, kayfini chogʻ qilishga harakat qilmoq. {{misol|Toʻraxoʻja oʻrtoqlarining koʻnglini ovlashni biladigan, oʻta madaniyatsh bola edi.|[[w:Dadaxon Nuriy|Dadaxon Nuriy]]|Osmon ustuni}} :'''Koʻngil soʻramoq''' - kishi boshiga biror musibat yoki tashvish tushganda, undan hol-ahvol, kayfiyat va shu kabilar haqida soʻramoq. {{misol|..Ali meshkobchi keyinchalik Nizomiddinning hibs etilib, Ixtiyoriddinga tashlanganini eshitib, erta bilan kelib, Meʼmorning koʻnglini soʻradi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Yodgorboyning.. nobud boʻlganidan bular bexabar ekan, toʻgʻri kelib, kampirdan {{ajrat|koʻngil}} soʻrabman.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} :'''Koʻngil uzmoq''' - bahridan oʻtmoq, kechmoq, ajralmoq, tashlab ketmoq. {{misol|Bir yogʻi bular, qolaversa, volidamizning qabrlaridan koʻngshg uzolmay, Kapsanchilarda qolib ketdim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} :'''Koʻngil uchun''' - hurmat yuzasidan; hech boʻlmasa, shunchaki, til uchida. {{misol|Shahidbek goʻyo {{ajrat|koʻngil}} uchun yana: -Koʻp yaxshi ekan! - deb qoʻydi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} :'''Koʻngil xushi''' - oʻzining xursandligi, vaqtichogʻligi uchun xizmat qiladigan ish-harakat yoki narsa; xursandlik, vaqtichogʻlik vositasi. {{misol|Qiz boʻlsa ham, {{ajrat|koʻngil}} xushi, farzand kerakdur yigitga.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} :'''Koʻngil qoʻymoq''' (''yoki'' '''bermoq''') - mehr-muhabbat bogʻlamoq, sevmoq. {{misol|Yigit shu qizga {{ajrat|koʻngil}} qoʻydi.}} {{misol|-{{ajrat|Koʻngil}} berganimni, yaxshi koʻrganimni oʻlganidan keyin yana ham aniq bildim. Hech kimdan uyalmay, bagʻrimga bosib yigʻladim, - dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngilga tugmoq''' - {{q.}} [[tugmoq]]. :'''Koʻngli aynimoq''' - toʻsh oldi sohasi va halqumda oʻziga xos noxushlik his etmoq; behuzur boʻlmoq. {{misol|Yoqimsiz hiddan koʻngli aynidi.}} :'''Koʻngli bor''' - 1) xohishi, mayli bor; moyil. {{misol|Shu yerda qolib ishlashga koʻngli borligini birdan aytishga boʻyni yor bermay oʻylandi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Odamning qadri}} 2) yaxshi koʻradi, sevadi. {{misol|Unday desa, Soliyaning pichingida ham jon bor. Axir ilgarilari "aka" demas ediku? Koʻngli bormikin-a?|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Sherali sevib qoldi}} :'''Koʻngli buzilmoq''' - kayfiyati buzilmoq; qattiq xafa boʻlmoq, qaygʻuga choʻmmoq; dili ogʻrimoq, dili gʻash tortmoq. {{misol|Dutor chalib oʻtirsam, Ipi uzilib ketdi, Yor seni oʻylab tursam, Koʻnglim buzilib ketdi.|[[w:Qoʻshiqlar|"Qoʻshiqlar"]]}} {{misol|Akasining bu harakatidan Raʼnoning koʻngli buzilib, qovogʻini soldi-yu, arazlagancha hovliga tushib ketdi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}} {{misol|Xondan boshqacha muomala kutgan Zuhra begim toʻsatdan koʻngli buzilib, koʻziga yosh oldi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}} :'''Koʻngli buzuq''' - 1) fikri, niyati yomon, yomonlik qilishni oʻylovchi; 2) gʻamgin, ruhan ezilgan, koʻngli yarimta. {{misol|Koʻngli buzuq boʻlsa, bolam, shod ayla, Yiqilganni, bolam, sen bosiboʻtma.|[[w:Ravshan|"Ravshan"]]}} :'''Koʻngli boʻlmaslik''' - koʻngliga toʻgʻri kelmaslik, biror ishni bajarishga botina olmaslik; maʼqul koʻrmaslik. {{misol|Ibn Yamin.. ustozining vafotidan soʻng, uning oilasini tashlab ketishga koʻngli boʻlmadi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} :'''Koʻngli boʻshamoq''' - gʻam-tashvishdan yengillanmoq, koʻngli yorishmoq. {{misol|Yigʻlab-yigʻlab, {{ajrat|koʻngil}}lari ancha boʻshagandan keyin: -Hasanjon.. bularni qayerdan topdinglar [dedi].|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} :'''Koʻngli joyiga''' (''yoki'' '''Oʻrniga''') '''tushmoq''' - xotirjam boʻlmoq, tinchlanmoq; taskin topmoq. {{misol|Gʻulomjon.. hali qoʻshnisi terim boshlamaganini koʻrib, koʻngli ancha joyiga tushdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngli yoʻq''' - 1) mayli, xohishi yoʻq; moyil emas, istamaydi. {{misol|Aslida Shodmon otaning beshikka koʻngli yoʻq edi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Koʻrmana}} 2) yaxshi koʻrmaydi, sevmaydi. :'''Koʻngli keng''' - 1) har narsaga siqilavermaydigan, tashvish tortavermaydigan. {{misol|U koʻngli keng, vazmin boʻlishni, ancha-muncha narsani ichiga bemalol sigʻdirib, hech narsa koʻrmagandek boʻlib yurishni havas qiladi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}} 2) olihimmat, saxovatli. :'''Koʻngli koʻtarilmoq''' (''yoki'' '''oʻsmoq''') - ruhlanmoq, ruhi, kayfiyati koʻtarilmoq, ruhi yengil tortmoq; xursand boʻlmoq. {{misol|Sidiqjon.. isitmasi tushganidanmi yoki kampirning mehribonchiligidanmi, koʻngli koʻtarilib, taʼbi ochilganidanmi, juda yengil tortdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} :'''Koʻngli koʻtarmaydi''' - 1) xohlamaydi, yoqtirmaydi, tabiatiga toʻgʻri kelmaydi. {{misol|Qarindoshlar, qoʻshnilar - hech kim yoqmas, hech narsani koʻngli koʻtarmas, hech narsani istamas edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}} 2) hazm qilolmaydi; yeb-icholmaydi. {{misol|Yogʻli ovqatni koʻnglim koʻtarmay qoldi.}} :'''Koʻngli ochiq''' ''yoki'' '''Ochiq koʻngil''' - 1) istagini, xafa yoki xursandligini yashirmaydigan; tortinmay gaplashaveradigan. {{misol|Yoʻlchining koʻngli ochiq, sodda yigit ekanini bilib, bolalar birin-sirin yaqinlasha boshlaydilar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) har narsaga xafa boʻlavermaydigan, gina saqlamaydigan; begʻaraz. {{misol|..odamlarga juda mehribon, koʻngli ochiq, qotmagina chol edi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} :'''Koʻngli oq''' ''yoki'' '''Oq koʻngil''' - birovga yomonlikni istamaydigan; begʻaraz, yuragi toza, sofdil. {{misol|Oq {{ajrat|koʻngil}} odam.}} {{misol|-Salimboyvachchadan qilcha shubhalanmang, - qatʼiy dedi Tantiboyvachcha, - uning koʻngli oq.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} :'''Koʻngli ogʻrimoq''' - xafa boʻlmoq, ranjimoq. :'''Koʻngli sovimoq''' (''yoki'' '''qolmoq, qaytmoq''') - avvalgi yaxshi munosabati, mayli yoʻq boʻlmoq, ixlosi qaytmoq, sevmaydigan, yoqtirmaydigan boʻlib qolmoq. {{misol|Doʻstidan koʻngli sovidi.}} {{misol|[Abdishukurning] Keyin Madrasa ilmlaridan koʻngli soviy boshladi, chunki imom boʻlish uni sira qiziqtirmadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} :'''Koʻngli sof''' (''yoki'' '''toza'''), '''Sof''' (''yoki'' '''Toza''') '''koʻngil''' - {{ayn.}} '''Koʻngli oq'''. {{misol|[Gulnor:] Oʻzimdan ortiq sizga ishonaman. Siz koʻngli toza yigit, bilaman.||[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} :'''Koʻngli sust ketdi''' - juda ham havasi keldi, totib koʻrgisi, yegisi yoki ichgisi keldi. {{misol|Anorga koʻnglim sust ketdi.}} :'''Koʻngli tinchidi''' - {{q.}} [[tinchimoq]] 1. :'''Koʻngli tor''' - 1) har narsaga siqilaveradigan, tashvishlanaveradigan; serjahl; 2) xasis, ziqna. :'''Koʻngli tosh''' ''yoki'' '''Tosh koʻngil''' - rahm-shafqati yoʻq, berahm, shafqatsiz; bemuruvvat. {{misol|[Fotima:] Zolim, rahmsiz, tosh {{ajrat|koʻngil}}!|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} :'''Koʻngli toʻlmoq''' - mamnun boʻlmoq; qanoat hosil qilmoq, tinchlanmoq. {{misol|Muhiddin aka.. allanimadan xursand boʻlib, koʻngli toʻlib chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} :'''Koʻngli toʻq''' - gʻam-tashvishdan xoli, xotirjam. {{misol|Elga qoʻshilganning koʻngli toʻq, eldan ajralganning beti yoʻq.|Maqol}} {{misol|-Bektemirdan koʻnglim toʻq, - dedi Ali tajang, - kallasi ishlaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Ishonchlaringizni oqlayman, {{ajrat|koʻngil}}laringiz toʻq boʻlsin.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngli xira''' - {{ayn.}} '''Taʼbi xira''' {{q.}} [[xira]]. {{misol|U smena oxirida.. bir oz yengil tortdi-yu, lekin koʻngli hamonxira edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Tugʻilish}} :'''Koʻngli chopmoq''' - 1) tabiatiga, didiga mos kelmoq, muvofiqdeb bilmoq, yoqtirmoq. {{misol|[Gulsumbibi:] Duradgor yigitning onasi qatnay-qatnay, tinka-madori quridi. Ayniqsa, oʻshanga koʻnglim chopgan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) biror narsaning roʻyobga chiqishiga, amalga oshishiga ishonmoq. {{misol|-Qaygʻurma, Oftob.. kuyoving bunchalik suluv boʻlsa.. chimildiqda pechakguldek boʻlib, eriga chirmashganini koʻrarmiz! -Oh, opajon, - dedi umidsizcha oyim, - mening bunga koʻnglim chopmaydi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} :'''Koʻngli choʻkmoq''' - ruhi tushib ketmoq, umidsizlikka berilmoq; oʻksimoq, afsuslanmoq. {{misol|Bolaning koʻngli choʻkdi.}} {{misol|Hayotning koʻngli choʻkib ketdi, lekin.. umid ipini uzgisi kelmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngli yumshamoq''' - achinib rahmi kelmoq; achchigʻidan, qahridan tushmoq. {{misol|Mehri yurak-yuragidan ezsilib, dadasi-ning koʻnglini yumshatish yoʻllarini qidirardi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondai kuchli}} :'''Koʻngli yumshoq''' ''yoki'' '''Yumshoq koʻngil''' - {{q.}} [[yumshoq]] 4. :'''Koʻngli yarim'''('''ta''') - gʻam-tashvish bilan ruhan ezilgan, dilshikast. {{misol|-Qoʻy endi, ozor berma, koʻngli yarimta, - degan edi, Asrorqul qayta avj oldi: -Koʻngli yarimta boʻlsa, miyasi ham yarimtami?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} :'''Koʻngli oʻksimoq''' - xafa boʻlmoq, maʼyuslanmoq. {{misol|Qizning atrofga javdirab turgan koʻzlari xomush yerga boqdi. Qiz koʻngli oʻksidi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Mehribon}} :'''Koʻngli qattiq''' ''yoki'' '''Qattiq koʻngil''' - {{ayn.}} '''Koʻngli tosh'''. {{misol|Shu yoshga kelib, otalik mehrini juda kam koʻrsatgan qattiq {{ajrat|koʻngil}} otaning yuragi birdan erib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :'''Koʻngli qora''' - {{ayn.}} '''Ichi qora''' {{q.}} [[ich]] 3. {{misol|Qaysi koʻngli qoradan chiqdi bu gaplar?|[[w:A. Muhiddin|A. Muhiddin]]|Koʻngillar}} :'''Koʻngli gʻash''' - taʼbi xira, biror narsadan tashvishli, bezovta, notinch. {{misol|Koʻngli gʻash, boyagi quvonchli, shirin, ammo tagi yoʻq xayollardan asar ham qolmagan edi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Muqaddas}} :'''Koʻngliga kelmoq''' - 1) oʻzicha oʻylamoq, xayolidan oʻtmoq. {{misol|Zoʻrlikni {{ajrat|koʻngil}}ga keltirmang.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} {{misol|Oʻzing bilasan. Axir shunday boʻladi, deb koʻnglimga keltiribmanmi?!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) xafa boʻlmoq. {{misol|Bu gapingiz notoʻgʻri, qori, sizning ilmingiz eskicha ilm.. Koʻnglingizga kelmasin-u, izvoshga eshak qoʻshib boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} :'''Koʻngliga ogʻir olmoq''' - {{s. t.|uz}} arzimagan narsaga xafa boʻlmoq; oʻziga tahqir deb tushunmoq. {{misol|Qoʻying-chi.. oʻzingiz har bir narsani koʻnglingizga ogʻir ola berar ekansiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Qalmoqlarning koʻzicha, sen mendan zoʻr boʻlgin, qanday siyosat qilib gapirsang ham, men koʻnglimga ogʻir olmayman.|[[w:Alpomish|"Alpomish"]]}} :'''Koʻngliga tegmoq''' (''yoki'' '''urmoq''') - {{ayn.}} '''Chakkaga tegmoq''' {{q.}} [[chakka]] I. {{misol|Bular hammasi ham {{ajrat|koʻngil}}ga urdi, shekilli, gulzorlar boʻylab bogʻni aylana boshladi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Fonar tagida}} :'''Koʻngliga qaramoq''' - raʼyiga, xohish-istagiga muvofiq ish tutmoq. {{misol|Mana shunaqa-da, bolaning koʻngliga qarayversangiz, haddidan oshib ketadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Oʻzi monand}} :'''Koʻngliga qil (ham) sigʻmaydi''' - {{ayn.}} '''Yuragiga qil''' ('''ham''') '''sigʻmaydi''' {{q.}} [[yurak]]. :'''Koʻngliga qoʻl solib koʻrmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. :'''Koʻnglida kiri yoʻq''' - 1) {{ayn.}} '''Koʻngli oq'''; 2) {{ayn.}} '''Koʻngli ochiq'''. {{misol|Yuragida bori yuziga tepib turadigan bunday kishilarni, koʻnglida kiri yoʻq, deb maqtaydilar.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}} :'''Koʻnglidan kechirmoq''' (''yoki'' '''oʻtkazmoq''') - xayolidan oʻtkazmoq, oʻylamoq. {{misol|"Endi bu hayot nimaga kerak?" degan fikrni koʻnglidan kechirgandi.|[[w:Ofil Yoqubov|Ofil Yoqubov]]|Tilla uzuk}} {{misol|"Tegirmonga tushsa, tirik chiqadigan odam", deya {{ajrat|koʻngil}}dan oʻtkazardilar.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} :'''Koʻnglidan chiqarmoq''' - 1) butkul unutib yubormoq; oʻylamay, eslamay qoʻymoq. {{misol|Aslida esa Xolmurod sevgan qizidan hali-veri judo boʻlishni ham, u ni koʻnglidan chiqarib yuborishni ham istamasdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) ilgari xafa qilgan kishisini uzr tarzida xursand qilmoq, xafaligini, gina-kuduratni tarqatmoq. {{misol|Bola bechoraning dilini ogʻritgan edim.. Oʻlmasam. bir yaxshi ish qilib, koʻnglidan chiqarib yuboraman.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Qadrdon dalalar}} :'''Koʻnglini buzmoq''' - xafa, gʻamgin qilmoq, gʻamga botirmoq. {{misol|Bir yosh ayolning gʻam va hasrat bilan toʻla "yor-yor"i alohida eshitilar, odamning koʻnglini buzar edi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} :'''Koʻnglini koʻtarmoq''' (''yoki'' '''oʻstirmoq''') - dilini chogʻ qilmoq, xursand qilmoq, yaxshi kayfiyat bagʻishlamoq; ruhlantirmoq. {{misol|Bemorning koʻnglini koʻtarib, kechqurun uyiga qaytdi.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} {{misol|Birovi yillab saqlagan yilqi moyi topib kelib, toʻpigʻini silaydi, birovi qiziq-qiziq gaplar aytib, koʻnglini koʻtaradi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|-Xafa boʻlmang, Toʻxta xola, koʻpga kelgan toʻy, - dedi Bozorov, uning koʻnglini koʻtarish uchun.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Bu gap Jumanning koʻnglini oʻstirib yubordi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Tugʻilish}} :'''Koʻnglini olmoq''' - 1) xursand qilmoq. {{misol|Men birov bilan oshnachilik qilsam, undan jonimni ham ayamay, koʻnglini olmoqqa tirishaman.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) birovning sevgisini qozonmoq, oʻziga mehr-muhabbat uygʻotmoq, rom qilmoq. {{misol|[Sidiqjon:] Bunaqa qoʻshmachilik sizlardan keladi. Inʼomjonga "Qizimning koʻnglini ol, eridan chiqarib, senga beraman", degan kishidan keladi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} :'''Koʻnglini ogʻritmoq''' - xafa qilmoq, ranjitmoq. {{misol|Uka, men uch-toʻrt kundan keyin Fargʻonaga joʻnayman. Lekin san cholning koʻnglini zarracha ogʻritma, durustmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} :'''Koʻnglini topmoq''' - istak-xohishiga mos tushadigan ish yoki harakat bilan oʻziga moyil qilmoq, oʻzidan xursand qilmoq. {{misol|Kattarogʻini aka de - qoʻltigʻiga kir, kichikrogʻini uka de - qoʻltiqqa ol, koʻnglini top.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} :'''Koʻnglini eritmoq''' - dilini, qalbini eritmoq, yumshatmoq. :'''Oʻrgangan koʻngil oʻrtansa qoʻymas''' - kishi biror narsaga oʻrganib, odatlanib qolsa, garchi u ziyon boʻlsa ham, uni tark etolmaydi, degan maʼnoda ishlatiladigan matal (asosan yaramas odatlar haqida). === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЎНГИЛ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''koʻngil'''<br /> '''[[[koʻngli]]] '''[[душа]], [[сердце]] ({{izoh|как вместилище чувств}}); // [[душевный]], [[сердечный]]; <{{tarjmisoli|uning koʻngli quvonchlarga toʻldi}} его сердце наполнилось радостью; {{tarjmisoli|Oʻzim har joydaman, koʻnglim sendadir (Muqimiy)}} Где бы я ни скитался, сердце моё всегда с тобой; {{tarjmisoli|sof ~}} чистое сердце, добрая душа; {{tarjmisoli|sof ~ odam }} человек с чистым сердцем, с доброй душой; {{tarjmisoli|chin ~dan }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}chin ~ bilan }} 1) от чистого сердца, чистосердечно, от всей души; искренне; 2) с открытой душой, с открытым сердцем; {{tarjmisoli|koʻngli ochiq}} душа нараспашку, с открытой душой; {{tarjmisoli|oq ~ odam }} {{izoh|или}} {{tarjmisoli|koʻnglida kiri yoʻq odam}} простосердечный человек; человек чистой души; {{misol|uning koʻngli oq}} он простодушен; он человек прямой; {{tarjmisoli|koʻngli toʻq }} 1) у него на душе спокойно; он уверен ({{izoh|в чем-л., напр. в будущем}}); 2) у него нет сомнений ({{izoh|в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ gʻashligi }} душевная тревога; {{tarjmisoli|~ joyida emas }} душа, сердце не наместе; {{tarjmisoli|~ ochish }} удовольствие; развлечение; увеселение; {{tarjmisoli|~ hushi }} развлечение; {{tarjmisoli|~da }} в душе, в глубине души, в тайниках сердца; {{tarjmisoli|~dagi }} задушевный; желанный; удовлетворяющий; {{tarjmisoli|~dagi orzu }} заветная мечта, желание; {{tarjmisoli|~dagidek, ~ dagiday }} по душе, по сердцу ({{izoh|кому-л}}.); так, как душе угодно; то, что надо; {{tarjmisoli|koʻngli boʻsh odam}} 1) мягкосердечный человек, человек с добрым сердцем; 2) {{izoh|неодобр.}} мягкотелый, слабохарактерный человек; {{tarjmisoli|koʻngli boʻshlik}} ({{izoh|или [[yumshoqlik]]}}) 1) [[мягкосердечие]]; [[мягкость]] [[характер]]а; 2) {{izoh|неодобр}}. [[мягкотелость]]; {{tarjmisoli|koʻngli boʻshlik qilmoq}} 1) проявлять мягкосердечие; 2) {{izoh|неодобр}}. проявлять мягкотелость; {{tarjmisoli|koʻngli qattiqlik}} неотзывчивость, жестокосердие; {{tarjmisoli|koʻnglim gʻash}} я встревожен, у меня на душе неспокойно, я расстроен; {{tarjmisoli|uning koʻngli gʻash tortdi}} он встревожился, расстроился; {{tarjmisoli|koʻnglini gʻash qilmoq}} 1) расстраивать ({{izoh|кого-л}}.); 2) расстраиваться; {{tarjmisoli|koʻngliga gʻash solmoq}} растревожить душу, расстроить ({{izoh|кого-л.}}); {{tarjmisoli|koʻngli xira}} он расстроен; он огорчён; {{tarjmisoli|koʻngli buzuq}} недоброжелательный; злоумышляющий; {{tarjmisoli|~ni buzadigan }} тяжёлый, огорчительный; {{tarjmisoli|~ni ranjitadigan }} тягостный, огорчительный; {{tarjmisoli|koʻnglim buzildi}} я расстроился; {{tarjmisoli|koʻngli keng}} 1) беззаботный, мирящийся со всеми условиями, не принимающий всё близко к сердцу; 2) щедрый; {{tarjmisoli|koʻngli tor}} 1) беспокойный, принимающий все близко к сердцу; злой; 2) скупой; {{tarjmisoli|koʻngli qora}} недоброжелательный; нечестный; коварный ({{izoh|о человеке}}); {{tarjmisoli|~ bermoq }} 1) отдать сердце, полюбить, влюбиться; {{tarjmisoli|~ berib sevmoq }} полюбить от всего сердца, любить всей душой; 2) отдаться, увлечься, предаться всей душой ({{izoh|напр. работе, учебе и т. п}}.); {{tarjmisoli|koʻngli yumshadi}} он умилился; он смягчился, он разжалобился; он растаял; {{tarjmisoli|koʻnglini yumshatmoq}} умилостивить; умилить, смягчить, разжалобить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|koʻnglini eritmoq}} смягчать ({{izoh|чье-л}}.) сердце, умасливать ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ qoʻymoq}} 1) увлекаться ({{izoh|кем-чем-л}}.); 2) влюбиться, полюбить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|mening undan koʻnglim qoldi}} 1) я разочаровался в нём; я на него обиделся; я охладел к нему; 2) мне опротивело, приелось ({{izoh|напр. какая-л. пища}}), {{tarjmisoli|koʻnglini tinchitmoq}} успокаивать, утешать ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ tinchlandi }} ({{izoh|или}} {{tarjmisoli|taskin topdi}}) сердце успокоилось, отлегло от сердца, на душе легче стало; {{tarjmisoli|koʻnglini topish uchun}} в угоду ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|~ tinchitish uchun }} для успокоения сердца, для успокоения совести; {{tarjmisoli|koʻnglini olmoq}} угождать ({{izoh|кому-л}}.); завоёвывать ({{izoh|чью-л}}.) симпатию; {{tarjmisoli|koʻngli bor}} 1) он хочет, он желает, он расположен, он склонен ({{izoh|что-л. сделать}}); 2) он влюблён; {{tarjmisoli|koʻngli yoʻq}} 1) ему не хочется, у него не лежит сердце; 2) он (она) не любит ({{izoh|жену или мужа}}); {{tarjmisoli|uning eriga koʻngli yoʻq}} она не любит своего мужа; {{tarjmisoli|koʻnglini topmoq}} угадать ({{izoh|чье-л}}.) желание; угождать ({{izoh|кому-л}}.); располагать ({{izoh|кого-л}}.) к себе; {{tarjmisoli|koʻngli tusaydi}} он желает, хочет ({{izoh|пить, есть что-л}}.); {{tarjmisoli|koʻnglim tortmaydi}} мне не хочется, меня не тянет; {{tarjmisoli|koʻnglini koʻtarmoq}} 1) поднимать настроение ({{izoh|чье-л}}.); ободрять, веселить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ni doʻst koʻtarar }} {{izoh|посл}}. друг (всегда) поддержит (ободрит); 2) утешать, успокаивать, обнадёживать ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|koʻngli koʻtarildi}} он воспрянул духом, ободрился, воодушевился; {{tarjmisoli|~ga yoqmoq }} быть по сердцу, по душе; нравиться ({{izoh|о ком-чём-л}}.); {{tarjmisoli|~ga yoqadi }} по сердцу, по душе, нравится ({{izoh|о ком-чём-л}}.); {{tarjmisoli|~ga yoqmaydi }} душа не лежит, не нравится; {{tarjmisoli|koʻngliga qoʻl solmoq}} влезть в ({{izoh|чью-л}}.) душу ({{izoh|с целью узнать, выведать сокровенные тайны, намерения}}); {{tarjmisoli|birovning koʻnglidagini aytib bermoq}} открыть, раскрыть свою душу; {{tarjmisoli|~ga ogʻir olmoq}} принимать близко к сердцу, обижаться, болезненно реагировать ({{izoh|на что-л}}.); тяжело воспринимать ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} 1) чуять сердцем ({{izoh|напр. неприятность}}); 2) приходить в голову; 3) обижаться, затаивать в душе обиду; {{tarjmisoli|koʻnglingizga kelmasa bir gap aytaman}} если вы не обидитесь, я вам кое-что скажу; {{tarjmisoli|~ga urmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ga tegmoq}} надоедать, опротиветь ({{izoh|кому-л}}.); приедаться; {{tarjmisoli|~dan kechirmoq }} {{izoh|или}} {{tarjmisoli|~dan oʻtkazmoq}} думать про себя, продумывать ({{izoh|что-л}}.); вспоминать ({{izoh|о ком-чём-л}}.); {{tarjmisoli|~dan chiqarmoq }} 1) предавать забвению, забывать; 2) прощать; {{tarjmisoli|~dan chiqarib }} ({{izoh|или}} {{tarjmisoli|tarashlab, sidirib}}) {{tarjmisoli|tashlamoq}}[[выкинуть]] [[из]] [[головы]], [[предать]] [[забвению]]; {{tarjmisoli|koʻngli yarim odam}} 1) человек, находящийся постоянно в подавленном, угнетённом состоянии; 2) человек, перенёсший тяжёлые душевные испытания, горе {{izoh|и т. п}}.; {{tarjmisoli|oʻrgangan ~ oʻrtansa qoʻymas }} {{izoh|посл}}. кто повадился, тот никогда не отступит (не бросит, не перестанет); {{izoh|соотв}}. горбатого могила исправит; {{tarjmisoli|boshim kal, koʻnglim nozik}} {{izoh|погов}}. голова моя плешива, но душа тонка ({{izoh|о разборчивом, капризном человеке}}); {{tarjmisoli|koʻngli sust ketdi}} ему хочется ({{izoh|что-л. съесть}}); {{tarjmisoli|shu topda anorga koʻnglim sust ketdi}} сейчас мне захотелось граната; {{tarjmisoli|koʻngli toʻldi}} он доволен, удовлетворён; {{tarjmisoli|koʻngli ogʻridi}} он обижен; он тяжело воспринял ({{izoh|что-л}}.); {{tarjmisoli|~ ogʻritmoq }} обижать, вызывать неприятное чувство ({{izoh|в душе}}); {{tarjmisoli|koʻngli sovudi}} {{izoh|или}} {{tarjmisoli|koʻngli qaytdi}} 1) он охладел ({{izoh|к кому-чему-л}}.), разочаровался ({{izoh|в ком-чём-л}}.); 2) он разлюбил ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|koʻngli choʻkdi}} он пал духом, он в подавленном настроении; {{tarjmisoli|koʻngli aynidi}} его тошнит, он испытывает тошноту; {{tarjmisoli|koʻnglim ayniyapti}} {{izoh|или}} {{tarjmisoli|koʻnglim gum-gum ketyapti}} меня тошнит; мне нездоровится; {{tarjmisoli|~ aynitmoq }} вызывать тошноту; {{tarjmisoli|~ aynitadigan }} тошнотворный, тошнотный; тошный; {{tarjmisoli|koʻnglim koʻtarmaydi}} я не могу, я не в состоянии ({{izoh|есть пить, принимать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ uchun }} для (ради) приличия; {{tarjmisoli|bir koʻngli}} предположив, сделав предположение; {{tarjmisoli|Bir koʻngli bu gapni qozi topib kelgandir, deb oʻyladi (M.Ismoiliy, "Farg'ona t.o.")}} Он предположил, что это известие принёс казий.<br /> }} tcbhkti5hh1yx5wk3vhgjg18cbumijk 0 47073 639947 615545 2026-07-16T08:38:47Z Caalipher 9583 /* Etimologiyasi */ 639947 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''poy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''POY''' ot {{ПРС}}da ham, {{ТжРС}}da ham po va poy shakllarida keltirilgan, ({{ПРС}}, 85; ТжРС, 308,309); asosiy deb 'oyoq' maʼnosi aytilgan; oʻzbek tiliga bu ot poy shaklida olingan; 'juft narsaning bir toqasi' maʼnosini anglatish uchun ishlatiladi ({{OʻTIL}}, I, 595).}} ''[[w:Fors tili|f.]]'' پای — oyoq; tovon; etak == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''1''' esk. kt. ayn. oyoq 1. {{misol|Pirnazar polvon qiziga bir elandi-yu, boshini chetga burdi. Ota yuzini ters burgach, Yorqinoy battar ezildi, endi u dadasining {{ajrat|poy}}ini quchoqlab yigʻladi.|[[w:R. Rah-mon|R. Rah-mon]]|Mehr koʻzda}}. {{misol|{{ajrat|Poy}}iga yiqilib: -Momo-qiz, men senga nima yomonlik qilib edim, — deyman/T.|[[w:Murod|Murod]]|Yulduzlar mangu yonadi}}. :Poyi piyoda Yayov yurib; yayov, ot-ulovsiz. {{misol|Mashhur hofiz va mashhur oʻyinchi chol oʻn kilometr masofadagi Urganchgacha {{ajrat|poy}}i piyoda yoʻl oladilar.|[[w:M. Qoʻshjonov|M. Qoʻshjonov]]|Diydor}}. {{misol|Shopur bu shahardan chiqib, {{ajrat|poy}}i piyoda kallasi oqqan yoqqa ketib borayotib edi.|[[w:"Bahrom va Gulandom"|"Bahrom va Gulandom"]]}}. {{misol|Ular koʻchaga chiqib, uy oldidagi uzun yoʻlakdan {{ajrat|poy}}i piyoda odimlasha bosh-lashdi.|[[w:O. Muxtor|O. Muxtor]]|Egilgan bosh}}. '''2 '''''(egalik va oʻ.-n. k. affiksi bilan) ''Birovning ixtiyorida, qoʻlida yoki oyogʻi ostida. {{misol|Lekin aslo qshsha armon, Armon qilma, gul jamol, {{ajrat|Poy}}ingdadir yorugʻ jahon, Keng jahonga nazar sol.|[[w:H. Sharipov|H. Sharipov]]}}. 3 Biror narsaning quyi qismi, tagi, etagi. {{misol|Ulugʻ shoir haykali {{ajrat|poy}}iga mehr-muhabbat va chuqur ehtirom ramzi sifati-da gullar qoʻyilmoqda.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. {{misol|Faqatdaryo labi gezarib, Yopib yotar togʻning {{ajrat|poy}}ini.|[[w:U. Qoʻchqor|U. Qoʻchqor]]|Hayajonga koʻmilgan dunyo}}. {{misol|Sahnayu minbar {{ajrat|poy}}ida ijod ahli bilan uchrashuvga talpinib kelgan kishilar..|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. :Xoki poy Oyoq ostidagi tuproq. {{misol|Narzining iziga tushgim kelaverdi. Uning xoki {{ajrat|poy}}ini topib, koʻzimga surtsam.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Oʻgʻli borning egalidir qalʼasi, Xoki {{ajrat|poy}}in surtar mendek enasi.|[[w:"Erali va She-rali"|"Erali va She-rali"]]}}. 4 Juft holda ishlatiladigan narsaning har biri, bir toqasi (asosan poyabzal ha-qida, odatda "bir" soʻzi bilan ishlatiladi). {{misol|[Bir] {{ajrat|poy}}i yoʻq etik. Mahsining bir {{ajrat|poy}}i. }}m {{misol|Uning bir {{ajrat|poy}} paytavasi osiliv, yurish-ga xalaqit berardi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin kum}}. {{misol|Ochil Sharopov oʻgirilib, {{ajrat|poy}}gakdagi {{ajrat|poy}}-abzallar ichidan bir {{ajrat|poy}} kavushni olib koʻr-satdi.|[[w:Sh. Xolmirzayev|Sh. Xolmirzayev]]|Soʻnmas oʻt}}. {{misol|Nozima dahlizda yotgan bir {{ajrat|poy}} tuflisiga koʻzi tushdi.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ПОЙ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''poy'''<br /> '''1 '''[[один]] [[из]] [[парный|парных]] [[предмет]]ов; {{tarjmisoli|bir poy etik }} один из сапог;{{tarjmisoli| kalishning bir poyi yoʻq }} нет одной галоши; {{tarjmisoli|bir poy xoʻkiz }} один из быков парной упряжи;<br /> '''2 '''{{izoh|уст}}. [[нога]]; [[нога|ноги]]; {{tarjmisoli|poyi piyoda }} пешком; {{tarjmisoli|poyiga bosh qoʻymoq }} припасть к ногам ({{izoh|напр., с просьбой}});<br /> '''3 '''({{izoh|с притяжательными и падежными аффиксами}}); {{tarjmisoli|poyingda}} в твоём распоряжении, в твоей воле; у тебя под ногами; {{tarjmisoli|Armon qilma, gul jamol, Poyingdadir yorugʻ jahon (H. Sharipov)}} Не сетуй, красавица, В твоем распоряжении светлый мир.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] s1nt169fsvr9it6kfens97jccif91s0 0 57434 639939 563122 2026-07-16T01:41:25Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 639939 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''choʻz-gʻi-la-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === ''Koʻtarib boryapman-u, nuqul qulogʻimni choʻz-gʻilab oʻynaydi.'' Oʻ. Hoshimov, Ikki eshik orasi. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЧЎЗҒИЛАМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''choʻzgʻilamoq'''<br /> [[растягивать]], [[тянуть]]; {{tarjmisoli|qoʻlogʻidan choʻzgʻilamoq }} надрать уши.<br /> }} 6exwbyi279dt8tk5bomg353w96p3hta 639940 639939 2026-07-16T01:42:23Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639940 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''choʻz-gʻi-la-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Choʻzib tortmoq, tortqilamoq; choʻzib-choʻzib uzaytirmoq. {{misol|[Omonni] koʻtarib boryapman-u, nuqul qulogʻimni choʻz-gʻilab oʻynaydi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Ikki eshik orasi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЧЎЗҒИЛАМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''choʻzgʻilamoq'''<br /> [[растягивать]], [[тянуть]]; {{tarjmisoli|qoʻlogʻidan choʻzgʻilamoq }} надрать уши.<br /> }} dvreugsmmjzbmoxysy04p60hxfl8cal 639941 639940 2026-07-16T01:42:38Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639941 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''choʻz-gʻi-la-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Choʻzib tortmoq, tortqilamoq; choʻzib-choʻzib uzaytirmoq. {{misol|[Omonni] koʻtarib boryapman-u, nuqul qulogʻimni choʻz-gʻilab oʻynaydi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Ikki eshik orasi}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЧЎЗҒИЛАМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''choʻzgʻilamoq'''<br /> [[растягивать]], [[тянуть]]; {{tarjmisoli|qulogʻidan choʻzgʻilamoq }} надрать уши.<br /> }} 4yef3rey75vdw4to4e1dh77ogv59akl