Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.11 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 1731 639958 639431 2026-07-17T08:59:18Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639958 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yu-rak''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|YURAK ’qon aylanish aʼzosi’. [Kumushning] ha— rorati kuchli, yu r a k urishi favhulotda tez edi (Abdulla Qodiriy). Bu soʻz qadimgi turkiy tilda 'harakatlan-’ maʼnosini anglatuvchi yüri- feʼlining (ДС, 286) yür- shaklidan -(ä)k qoʻshimchasi bilan yasalgan (ПДП, 391; Devon, III, 25; DS, 286); oʻzbek tilida ü unli — sining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: (yüri- &gt;&nbsp;yür-) + äk <nowiki>=</nowiki> yüräk &gt;&nbsp;yuräk.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #{{anat.}} Odam va hayvonlar koʻkrak qafasi ichida joylashgan, ularning qon aylanish sistemasidagi muskul qopchiqqa oʻxshash markaziy aʼzo. {{misol|Sogʻlom {{ajrat|yurak}}.}} {{misol|Yurakning urishi.}} {{misol|Yurak kasalligi.}} {{misol|Yurak klapani.}} {{misol|{{ajrat|Yurak}} bir-biri bilan tushashmaydigan ikki qismdan iborat boʻlib, bu qismlar bir-biridan yaxlit toʻsiq bilan ajralgan.|"Anatomiya"}} {{misol|{{ajrat|Yurak}} - zarur narsa.}} {{misol|{{ajrat|Yurak}} baquvvat boʻlsa, ish ham unumli boʻladi, kishi charchamaydi.|[[w:Uygʻun|Uygʻun]]|Soʻnggi pushaymon}} {{misol|Kumushning harorati kuchli, {{ajrat|yurak}} urishi favqulodda tez edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #{{koʻchma}} Kishining his-sezgisi, ruhi, kechinmalarining ramziy markazi, ular saqlanadigan joy; qalb, dil. {{misol|Paxtazorda boʻlib oʻtgan janjal Oyqiz yuragida chuqur iz qoldirdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} {{misol|Qisman u [Zebo] haqli edi. Zotan asrlar fojiasi va quvonchi boʻlgan muhabbat juda qadimiy narsa boʻlsa ham, har bir {{ajrat|yurak}}da misli koʻrilmagan oʻziga xoslik bilan barq uradi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Shinelli yillar}} {{misol|Xatolari, nuqsonlari koʻp boʻlsa ham, yuragi asl koʻripadi.|[[w:Uygʻun|Uygʻun]]|Navbahor}} {{misol|Ahmad oʻrtadagi adovatni unutib, yuragini ochdi.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Yuragidagini dangal toʻkib solayotgan qizning haqqoniy soʻzlari Sherzod Qambarovichga ogʻir botardi.|[[w:Oʻtkir Usmonov|Oʻtkir Usmonov]]|Sirli sohil}} #Qoʻrqmaslik, jasorat {{va sh.k.}} ramzi. {{misol|Obbo {{nowrap|siz-e}}, hali shu {{ajrat|yurak}} bilan yuribsizmi..|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Men uning O‘tapboy qushbegiga qilgan muomalasini eshitib, yuragingga balli, degan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Yuragi achimoq''' (''yoki'' '''achishmoq''') - achinmoq, kuyinmoq. {{misol|Otabekni bu ahvolda koʻrib, Kumushning yuragi achidi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|..oʻsishi mujmal, allaqanday kasalsimon gʻoʻzalarni koʻrar, yuragi achishar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}}<br/>'''Yuragi betlamaslik''' - jurʼat qilmaslik, botina olmaslik. {{misol|Shundan-shunga chopib kelib, maktab direktoriga uchragani yuragim betlamadi.|[[w:Rahmat Azizxoʻjayev|Rahmat Azizxoʻjayev]]|Yashil chayla}}<br/>'''Yuragi yorilmoq''' - 1) nihoyatda qoʻrqmoq. {{misol|Uning vahimasidan yuragim yorilay dedi.}} 2) juda diqqat boʻlmoq. {{misol|..baʼzi vaqt, Yoʻlchivoy, yuragim tare yorilguday boʻladi, dunyo koʻzimga qorongʻi koʻrinadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Yuragi jiz etmoq''' - qalbida keskin holda yoqimli his-tuygʻu qoʻzgʻalmoq, shunday hisni tuymoq. {{misol|Ertalab bu soʻzlar gʻashini keltirgan edi, hozir ham yuragini jiz ettirolmadi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Izlayman}}<br/>'''Yuragi jigʻ etmoq''' - 1) {{ayn.}} '''yuragi jiz etmoq'''. {{misol|Shunda koʻzlar koʻzga toʻqnashdi, Gʻulomjonning yuragi jigʻ etib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]| Fargʻona tong otguncha}} 2) {{ayn.}} '''yuragi shuv etmoq'''. {{misol|Har kuni salomga kiradigan boʻlib qoldi. Har kirganda, “soʻyib kelmadimikan”, deb yuragim jigʻ etib ketadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yuragi zir etmoq''' - qoʻrquv, bezovtalik hissini tuymoq. {{misol|Tantiboyvachchaning yuragi zir etib ketdi. Asabiylanib, oʻzgargan tovush bilan bobilladi..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Yuragi yoʻq''' - qoʻrqoq, yuraksiz.<br/>'''Yuragi keng''' - {{q.}} [[keng]]. {{misol|Yuragingiz muncha ham keng boʻlmasa, koʻzingizga uyqu kelmaganiga hayronman.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Yuragi kuymoq''' - 1) juda tashna boʻlmoq. {{misol|Issiqda uzoq yoʻl bosib, yuragim kuydi}} 2) qatgiq kuyinmoq. {{misol|{{ajrat|Yurak}}lari kuyib ketib Temurxon, Vo bolam, deb mayib norday yigʻlaydi.|Hasanxon}}<br/>'''Yuragi orziqmoq''' - {{q.}} [[orziqmoq]].<br/>'''Yuragi orqasiga tortmoq''' - qattiq choʻchishdan qoʻrquv holatiga tushmoq. {{misol|Saroy mulozimini koʻrgach, uning yuragi orqasiga tortib, eti seskanib ketgan edi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]| Ajdodlarimiz qissasi}}<br/>'''Yuragi poʻkillamoq''' - qoʻrquvda boʻlmoq; choʻchimoq. {{misol|Har yili jiyda guli vaqtida, “Soy toshib, yoʻl bekiladigan boʻldi”, deb {{ajrat|yurak}}larimiz poʻkillab turadi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Yuragi yana poʻkilladi. Toshkentning toʻrt dahasi taniydigan davlatmand bu kishining oldiga qanday kiradi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Yuragi siqilmoq''' - diqqat boʻlmoq, diqqati oshmoq. {{misol|..oradan bir hafta oʻtar-oʻtmas, Buxoroda yuragi siqilib, "yolgʻizlik" azobini torta boshladi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Yuragi taka-puka boʻlmoq''' - vahima, qoʻrquv, xavotir holatida boʻlmoq; bezovtalanmoq. {{misol|Shu kapalarga yaqinlashgan sayin Sidiqjonning yuragi taka-puka boʻla boshladi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]| Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Yuragi tipirchilamoq''' - tezlashish harakatida, ishtiyoqida boʻlmoq. {{misol|Aziza yuragi tipirchilab kiyindi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Yuragi tor''' - arzimas narsaga siqilaveradigan, tajangligi tutadigan. {{misol|Anzirat xola ham yuragi torgina bir kampir, boʻlar-boʻlmasga xarxasha qiladigan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Yuragi toshmoq''' - gʻam, hasrat, hayajon {{va sh.k.}} ichiga sigʻmay ketgan holat. {{misol|Baʼzan yuragi toshib, butun dardini Unsinga ochishni istaydi..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Yuragi tutday toʻkilmoq''' - intizorlikda iztirob chekmoq, dili besaranjom boʻlmoq. {{misol|Xuddi birov: "E, oʻl-a, shunaqa-da, chiroyli yigitni koʻrsang, yuraging tutday toʻkiladi" - deb taʼna qilayotganday qizardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}<br/>'''Yuragi uvushmoq''' - maʼyus, ezgin holatni tuymoq. {{misol|Mana shuni oʻylasam, allaqanday boʻlib ketaman, yuragim uvushadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Yuragi chiqmoq''' - 1) nihoyatda qoʻrqmoq; esi chiqmoq. {{misol|-Ot opqochdi, - dedi Badia. -Yuragimiz chiqib ketdi-ku!|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} 2) nihoyatda toʻlqinlanmoq. {{misol|Bu xabarni eshitib, xursandlikdan yuragi chiqib ketdi.}}<br/>'''Yuragi chopmoq''' - ishonch bilan botinmoq. {{misol|Ammo adresi tayinsiz bu kelinga ham {{ajrat|yurak}} chopmay turibdi.|[[w:Mishtum|"Mushtum"]]}}<br/>'''Yuragi shuv etmoq''' (''yoki'' '''shigʻ etmoq''', '''shuvullamoq''', '''shigʻillamoq''') - choʻchish, qoʻrquv his etmoq. {{misol|Bashirjonning yuragi shuv etib, kayfi uchdi.|N. Aminov|Suvarak}} {{misol|Bir odamning toʻnkarilib yotganini koʻrdi. Yuragi shigʻetib, orqasiga tortib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Saodatxonning yuragi shuvullab ketdi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Birov Qumrinisa, desa kampirning yuragi shigʻillab ketadi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Bir xumcha tilla}}<br/>'''Yuragi oʻynamoq''' - 1) yuragi tez va kuchli urmoq. {{misol|Otini qutidorning yoʻlagiga yetaklar ekan, negadir yuragi oʻynab ketdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} vahima bosmoq, qoʻrqmoq, hovliqmoq. {{misol|Shu savol boshiga kelganda, koʻziga toʻsatdan Kanizak koʻrinib, Sidiqjonning yuragi oʻynab ketdi: Bordi-yu shu boʻlsachi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Vahima qilavermanglar, yuragim oʻynab ketyapti..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Yuragi qinidan chiqmoq''' - nihoyatda hayajonli, talvasali holatga tushmoq. {{misol|..Margʻilon darvozasidan kirishi bilan uning holi oʻzgara boshlar, yuragi qinidan chiqar darajada.. edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Yuragi qon''' - juda diqqat, xunob holatli. {{misol|Ertadan beri toʻppi, qiyiqcha, jiyak tika berib, yuragi qon boʻlgan qizlar..|[[w:Oydin|Oydin]]|Hikoyalar}}<br/>'''Yuragiga sigʻmaslik''' - maʼqul kelmaslik, yoqmaslik. {{misol|Yuragimga yeigʻmaydi, sigʻmaydi yuragimga hech narsa!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}}<br/>'''Yuragiga qoʻl solmoq''' - sinash, bilish maqsadida bir gap-soʻz aytmoq. {{misol|Bir kuni u shu arteldagi Masʼuda degan qizning yuragiga qoʻl solib koʻrdi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}<br/>'''Yuragida kiri yoʻq''' - birovga yomonlikni ravo koʻrmaydigan, dili pok, [[dali-gʻuli]].<br/>'''Yuragini boʻshatmoq''' - bor dardini toʻkib solmoq. {{misol|O‘rmonjon koʻp ham toʻlib-toshib yurgan ekan, yuragini rosa boʻshatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Yuragini yormoq''' - 1) birovni qattiq qoʻrqitmoq, choʻchitmoq. {{misol|Chernetsov jangchilar oldidan uzoqlashgach, Emin Normatga: -Nega yuragimni yorgan edingiz, komissar indamadi-ku, - dedi.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} 2) {{ayn.}} '''yuragini ochmoq'''.<br/>'''Yuragini ochmoq''' - dilidagini maʼlum qilmoq, aytmoq. {{misol|Albatta, u oʻz yuragini hech kimga ocha olmagan. Dardini oʻz ichiga yutgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Asqar polvon ham yuragini ochdi - yolgʻizgina qizchasini sogʻinganini.. soʻzladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Yuragini tirnamoq''' - bezovta holatga solmoq. {{misol|Oʻzini qayoqqa qoʻyishini bilmay, yuragini tirnagan kechinmalari.. bilan hovlida kezdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Yuragini changallamoq''' - biror narsa haqida oʻta tashvishlanmoq, qoʻrqmoq. {{misol|Hayot qozonni yuvdi-yu, qopqogʻini yopib, kirib ketdi. Endi boʻsh sahnu, uning etagida yuragini changallab oʻtirgan Gʻulomjongina qoldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong oguncha}}<br/>'''Yuragini ezmoq''' - ruhiy azob bermoq. {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga solar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Yuragini hovuchlab''' - qoʻrqa-pisa, bezillagan holatda. {{misol|Doim oyim bechora {{ajrat|yurak}}larini hovuchlab oʻtirardilar.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}}<br/>'''Yurak oldirmoq''' - qoʻrqib, choʻchib qolmoq. {{misol|Bir doʻqqa shunchalik {{ajrat|yurak}} oldiribsiz, {{nowrap|yashang-e}}, rais aka!|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}}<br/>'''Yurak tepishi''' - yurak faoliyatining tezlashish yoki zaiflashish holati. {{misol|Jannat ona eshikni ochib, uyga kirganda, u ohistagina zambil ostidan chiqdi, uning {{ajrat|yurak}} tepishi hali ham shiddatli edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Yurak yutib''' - tap tortmay, qoʻrqmay. {{misol|Nahot siz.. bu ishga bosh qoʻshib, {{ajrat|yurak}} yutib, mening ostonamga kelsangiz?|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Yurak oʻynogʻi''' - yurakning bezovta boʻlishi. {{misol|Bir kuni uyda yotib, yaxshi uyqusi kelmay, {{ajrat|yurak}} oʻynogʻisi qoʻzib chiqqan ekan.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Yonar daryo}} {{misol|Eʼzozxonning {{ajrat|yurak}} oʻynogʻi hadeganda bosila bermadi. |[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} #{{koʻchma|uz}} Biror narsaning asosi, markazi. {{misol|Axir Pekin shahri yangi xalq Xitoyining.. qudratli va ulkan mamlakatning yuragiku.|[[w:T. Joʻrayev|T. Joʻrayev]]|Ulugʻ Xitoyda}} {{misol|Ha, ular Toshkent temir yoʻl ustaxonasi Turkistonda qoʻzgʻolonning yuragi ekanini tushunadilar.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Sharq tongi}} #{{s. t.|uz}} Qorin, oshqozon. {{misol|Uning yuragi gʻijimlab ogʻriyapti.}} #'''Yurak buruq''' - {{ayn.}} '''yurak burugʻ'''. {{misol|Sogʻliqni saqlash boʻlimidan choʻponlar oʻrtasida {{ajrat|yurak}} buruqqa qarshi profilaktika oʻtkazish toʻgʻrisida koʻrsatma bor.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}}<br/>'''Yurak ogʻrigʻi''' - {{s. t.|uz}} 1) ich buzilishi, qorin ogʻrigʻi; 2) {{koʻchma|uz}} qat’iyatsiz, mujmal. === Sinonimlari === [[qalb]], [[ko‘ngil]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ЮРАК}} == Tarjimalari == {{-trans-|yurak| *{{en}}: [[heart]] *{{es}}: [[corazon]] *{{it}}: [[cuore]] *{{tr}}: [[yürek]], [[kalp]] *{{tyv}}: [[чүрек]] *{{ug}}: [[يۈرەك]] *{{sah}}: [[сүрэх]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yurak'''<br /> '''1 '''[[сердце]]; // [[сердечный]]; {{tarjmisoli|baquvvat yurak }} крепкое сердце; {{tarjmisoli|sogʻlom yurak }} здоровое сердце; {{tarjmisoli|yurak kasalligi }} болезнь сердца; {{tarjmisoli|yurak boʻlmasi }} {{izoh|анат}}. предсердие; {{tarjmisoli|yurak oldi boʻlinmalari }} {{izoh|анат}}. камеры предсердия; {{tarjmisoli|yurak klapani }} {{izoh|анат}}. сердечный клапан; {{tarjmisoli|yurak muskuli }} {{izoh|анат}}. сердечная мышца; {{tarjmisoli|yurak tepishi }} ({{izoh|или '''}}[[urushi]]''') [[биение]] [[сердца]]; {{tarjmisoli|yurak oʻynogʻi }} сердцебиение; {{tarjmisoli|yurak oʻynogʻi boʻlib qolmoq }} 1) страдать частыми сердцебиениями; 2) {{izoh|перен}}. становиться боязливым, пребывать в постоянной тревоге; лишаться, душевного покоя; терзаться; '''yuragim oʻynab ketdi '''1) у меня сердце забилось; 2) моё сердце, затрепетало;<br /> '''2 '''{{izoh|перен}}. [[сердце]]; [[душа]]; // [[сердечный]]; [[душевный]]; {{tarjmisoli|yurak sirlari }} тайны сердца, сердечные тайны; {{tarjmisoli|dev yurak }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}sher yurak}} 1) смелый, храбрый; 2) смельчак, храбрец; {{tarjmisoli|tosh yurak }} жестокосердный, жестокий; {{tarjmisoli|yurakdagi armon }} неисполненное {{izoh|или }}неудовлетворённое желание, недостигнутая цель; {{tarjmisoli|chin yurakdan }} от чистого сердца, от всей души; чистосердечно; {{tarjmisoli|chin yurakdan sevmoq }} любить всей душой, всем сердцем; {{tarjmisoli|chin yurakdan tabriklaymiz }} поздравляем от чистого сердца; {{tarjmisoli|yurak boʻshatmoq }} отводить, изливать душу; '''qiz onasiga oʻz yuragini boʻshatdi '''девушка отвела душу в откровенном разговоре с матерью; {{tarjmisoli|yurak betlamaydi }} ({{izoh|или '''}}qilolmaydi, dov bermaydi''') не хватает смелости, храбрости; {{tarjmisoli|yurak oldirmoq }} однажды испугавшись, бояться ({{izoh|кого-чего-л}}.); {{tarjmisoli|itdan yurak oldirib qolganman }} я ужасно боюсь собак; {{tarjmisoli|yurak yutmoq }} расхрабриться; набраться храбрости, осмелиться; {{tarjmisoli|yurakni bosib olmoq }} сдержатьсебя; {{tarjmisoli|yurakni ezmoq }} брать за сердце; '''yuragiga sigʻmaydi '''({{izoh|букв}}. не вмещается в сердце) ему не хочется, у него нет желания; ему не до этого; {{tarjmisoli|yurakka qilt sigʻmaydigan kunlar boʻldi }} были дни, когда ничто не мило было ({{izoh|букв}}. в сердце на вмещался даже волосок); '''yuragidan urmoq '''покорять, очаровывать ({{izoh|кого-л}}.), пленять ({{izoh|чьё-л}}.) сердце; '''yurakdagini bilmoq''' читать в сердцах; {{tarjmisoli|yurak bejo }} сердце (душа) не на месте ({{izoh|от волнения, тревоги, страха и т. п}}.); {{tarjmisoli|senda yurak bormi oʻzi? }} неужто у тебя нет смелости (храбрости)? неужели ты боишься?; '''yuragi daryo '''({{izoh|или '''}}[[keng]]''') [[благодушный]], [[неторопливый]], [[флегматичный]] ({{izoh|человек}}); '''yuragi yoʻq '''1) трусливый, несмелый; 2) чувствующий отвращение ({{izoh|к кому-чему-л}}.); '''uni koʻrishga yuragim yoʻq '''1) я не осмеливаюсь увидеться с ним; 2) у меня нет никакого желания видеться с ним; я видеть его не могу; '''yuragi tor '''нервный, болезненно нетерпеливый; '''yuragi qora '''{{izoh|или}} {{tarjmisoli|qora yurak }} скрытный; злой; завистливый; нечестный; недоброжелательный; коварный ({{izoh|о человеке}}); {{tarjmisoli|yurak gʻash }} сердце ноет; '''yuragim arziqib tushdi '''({{izoh|или '''}}yuragim orqamga tortib ketdi, yuragim shuv etib ketdi''') у меня сердце упало; сердце ёкнуло; у меня душа в пятки ушла; '''yuragi achiydi '''ему жаль ({{izoh|кого-чего-л}}.); он горюет ({{izoh|о ком-чём-л}}.); '''unga yuragim achiydi '''сердце (моё) болит за него; я переживаю за него; '''yuragim gumurib ketayotir '''я чувствую себя плохо ({{izoh|меня тошнит, мутит и т. п}}.); '''yuragi yorildi '''у него сердце ёкнуло; {{tarjmisoli|yurak yorilguday boʻldi }} сердце чуть не разорвалось ({{izoh|напр. от страха}}); '''yuragim kuyayotir '''душа горит ({{izoh|от жажды}});''' yolgʻizlikdan yuragim siqilib ketdi '''мне стало тоскливо в одиночестве; '''yuragim ezildi '''1) мне стало жалко ({{izoh|кого-л}}.); 2) я страдал, тосковал, скучал; '''bolasini sogʻinib yuragi ezildi '''он соскучился по своему ребёнку; 3) я пришёл в умиление; '''yuragi qinidan '''({{izoh|или}} '''[[gʻilofidan]]''') '''[[chiqayozdi]] '''1) [[у]] [[него]] [[сердце]] [[чуть]] [[не]] [[выскочило]], [[чуть]] [[не]] [[лопнуло]], [[чуть]] [[не]] [[разорвалось]]; 2) [[у]] [[него]] [[терпение]] [[лопнуло]]; '''yuragida kiri yoʻq '''({{izoh|или '''}}yuragi asil''')''' [[odam]] '''[[чистосердечный]], [[честный]] [[человек]]; {{tarjmisoli|...gap nima ekanini soʻragani yurak qilolmas edi }} (А. Ќаћћор, «Сароб») ... у него не хватало смелости спросить, в чём дело;<br /> '''3 '''{{izoh|перен}}. [[сердце]], [[центр]]; [[важное]] [[место]] ({{izoh|чего-л}}.), [[средоточие]] ({{izoh|чего-л}}.); '''Moskva - Vatanimizning yuragi '''Москва - сердце нашей Родины;<br /> '''4 '''{{izoh|разг}}. [[желудок]]; {{tarjmisoli|yurak burugʻi }} {{izoh|разг}}. 1) дизентерия; 2) {{izoh|вульг}}. нерешительный человек; мямля; {{tarjmisoli|yurak ogʻrigʻi }} {{izoh|разг}}. 1) расстройство ({{izoh|или }}болезнь) желудка; 2) {{izoh|перен}}. мямля, нерешительный человек; '''yuragim gʻajimlab ogʻriyapti '''у меня ноющая боль в желудке.<br /> }} 0vm6kx1xlzwgglqnzdu6j7fq4pfta8p 0 13056 639951 639945 2026-07-16T18:17:08Z Yokubjon Juraev 8265 639951 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OL- ’qoʻlga kirit-’. Yoʻlchi ketmonni o l i b ishiga joʻnadi (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shun-day maʼnoni anglatgan bu feʼl asli al- tarzida talaf-fuz qilingan (ПДП, 356; Devon, I, 180; DS, 32); hozirgi oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: al- &gt;&nbsp;âl-.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Narsani ushlab yoki biror asbob bilan tutib qoʻlga kiritmoq. {{misol|Ariqdan suv {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Saodatxon kapalak ushlagandek ehtiyotlik bilan qutichani qoʻliga {{ajrat|ol}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Oʻzbek oyim burchakda bola koʻtarib oʻtirgan Zaynabdan chaqaloqni {{ajrat|ol}}ib, uni jomni toʻkib kelishga buyurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Yoʻlchi ketmonni {{ajrat|ol}}ib, ishiga joʻnadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bagʻriga olmoq''' - 1) oʻz quchogʻiga olmoq, quchoqlamoq. {{misol|Bolani bagʻriga {{ajrat|ol}}ib, ancha vaqt yigʻladi.|M. Mahmudov|Bulbuligoʻyo}} 2) {{koʻchma|uz}} oʻz qaramogʻiga, panohiga, himoyasiga olib ardoqlamoq. {{misol|Kolxoz.. bularni xursandlik bilan oʻz bagʻriga {{ajrat|ol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Qoʻlini olmoq''' - 1) qoʻlidan ushlamoq. {{misol|Usta Olim Otabekning qoʻlini {{ajrat|ol}}ib soʻrashdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) kelishmoq, roziligini olmoq.<br/>'''Qoʻltigʻiga olmoq''' - 1) qoʻltigʻiga qistirmoq, [[qoʻltiqlamoq]]; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz yoniga tortmoq. {{misol|Yormat esa Yoʻlchini oʻz qoʻltigʻiga {{ajrat|ol}}ib, boshqalarga qarshi qoʻyishni istar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Qoʻltigʻidan olmoq''' - qoʻltigʻidan tutib bormoq yoki koʻtarmoq.<br/>'''Hiqildogʻidan olmoq''' - hiqildogʻidan, tomogʻidan boʻgʻmoq. #Qabul qilmoq; yollamoq. {{misol|Ishga {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Bolaga enaga {{ajrat|ol}}moq.}} #Boʻshatmoq, bekor qilmoq, tushirmoq. {{misol|Sizni bugundan boshlab ishdan {{ajrat|ol}}dik.}} {{misol|U avvalgi direktorimizning boshiga tuhmat yogʻdirib, ishdan {{ajrat|ol}}dirdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} #Qirqib, kesib, tortib, sugʻurib chiqarmoq. {{misol|Tirnoq {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Qoʻyning junini {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Soch {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Oyoqqa kirgan tikanni {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|[Ali oxun] Doʻppisi ichiga toʻgʻnalgan ignani {{ajrat|ol}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Yechmoq, solmoq. {{misol|Xotin boshidan jun roʻmolini {{ajrat|ol}}di-da, bir-ikki qoqib, yana oʻradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Tushirmoq, boʻshatmoq; xoli qilmoq. {{misol|Yelkasidan yukini {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Mashinadagi yashiklarni {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Usta Olim otning jilovidan qoʻlini {{ajrat|ol}}ib, soʻradi..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Qoʻlga kiritmoq; ega boʻlmoq. {{misol|Daromad {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Paxtadan moʻl hosil {{ajrat|ol}}dik.}} {{misol|[Yoʻlchi] Ikki yarim yil boyning boʻyinturugʻini sudradi. Nima {{ajrat|ol}}di?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Feruza Yigitaliyeva shu {{ajrat|ol}}impiadada bir yil birinchi oʻrinni {{ajrat|ol}}di.|[[w:Saida Ahmad|Saida Ahmad]]|Yulduz}} #Yemoq, yemoq-ichmoq, tanovul qilmoq. {{misol|Hammasi sizning tegishingiz, hech kimga qaramang. Baliqni {{ajrat|ol}}ing!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Oʻziga singdirmoq, qabul etmoq. {{misol|Rangni yaxshi {{ajrat|ol}}adigan ipak.}} #Paydo qilmoq, hosil etmoq, yigʻmoq. {{misol|Yara yiring {{ajrat|ol}}ibdi.}} {{misol|Gʻoʻzalar koʻsak {{ajrat|ol}}di.}} #Aytmoq, kuylamoq. {{misol|"Nasrulloyi", "Girya" {{ajrat|ol}}! Ibodxoʻja, "Figʻon"ni {{ajrat|ol}}!|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} {{misol|Zoʻr qoʻshiqlardan bittasini oʻrganib, katta toʻyda oʻrtaga chiqib, bir {{ajrat|ol}}ayki.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}} #Uylanmoq, xotin olmoq. {{misol|[Zuhra:] Yosh qizni {{ajrat|ol}}ganing bir sari, endi buni oʻqishdan qoʻyib, kurortga {{ajrat|ol}}ib ketayotganing nimasi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} #Xarid qilmoq. {{misol|Bu paltoni necha pulga {{ajrat|ol}}dingiz?}} {{misol|Hovli {{ajrat|ol}}ma - qoʻshni {{ajrat|ol}}.|Maqol}} {{misol|Ancha narsa {{ajrat|ol}}dik.. Senga bir joʻra beqasam.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Qoʻlga kiritmoq, qozonmoq. {{misol|Obroʻ {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Erkinlik {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Darsdan "alo" baho {{ajrat|ol}}dim.}} {{misol|Ilmiy daraja {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Olqish {{ajrat|ol}}gan omondir, qargʻish {{ajrat|ol}}gan yomondir.|Maqol}} {{misol|Oʻn besh kunlik sinovdan keyin traktorchi nomini {{ajrat|ol}}dik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} #Ketkazmoq, yoʻqotmoq. {{misol|Chayonning zahrini chayon {{ajrat|ol}}adi.|Maqol}} {{misol|Fotihadan keyin Oftob oyim.. kuyovga qatiq {{ajrat|ol}}ib chiqdi va Otabekning ichmaganiga ham qoʻymay, "ichingiz, yoʻl gʻuborini {{ajrat|ol}}adir", deb qistay boshladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Qoplamoq, chulgʻamoq, oʻramoq, tutmoq. {{misol|Toʻqayni oʻt {{ajrat|ol}}gan.}} {{misol|Kabobning hidi butun hovlini {{ajrat|ol}}di.}} {{misol|Meni isitma {{ajrat|ol}}di.}} {{misol|Sen bundan ketmaysan omon, O‘ngu soʻlni {{ajrat|ol}}sa tuman.|[[w:Yodgor|"Yodgor"]]}} #Egallamoq, ishgʻol qilmoq, band etmoq. {{misol|Royal koʻp joyni {{ajrat|ol}}di. "Goʻroʻgʻli kelib, falon shaharni {{ajrat|ol}}ibdi, desa semirib, eshikdan ichkariga bazoʻr kiraman.|[[w:Gulixiromon|"Gulixiromon"]]}} {{misol|Mojaro ustiga Fosih afandi kirib q{{ajrat|ol}}di. U toʻgʻri ayvonga chiqib, mingboshining pinjidan joy {{ajrat|ol}}di.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 18 Qamashtirmoq. {{misol|Tong yorishib, qamish poyalari oftob tigʻida lov-lov yonayotganga oʻxshab koʻzni {{ajrat|ol}}adi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 19 Yetakchi feʼl sifatida ot turkumida-gi soʻzlar bilan birikib, qoʻshma feʼl yasaydi, maye., {{misol|amal {{ajrat|ol}}moq, avj {{ajrat|ol}}moq, alanga {{ajrat|ol}}moq, bahra {{ajrat|ol}}moq, bosh {{ajrat|ol}}moq, yonini {{ajrat|ol}}moq, yosh {{ajrat|ol}}moq.}} :Amal olmoq Oʻsmoq, rivojlanmoq, yuk-salmoq (oʻsimliklar haqida). {{misol|Daraxtlar de-yarli hammasi amal {{ajrat|ol}}ib, ancha yuksalib q{{ajrat|ol}}-gan edi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. Boʻyniga olmoq 1) iqror boʻlmoq. {{misol|Bu sheʼrni oʻqigan bazi tanish-bilishlarim, qarilikni boʻyniga {{ajrat|ol}}ib q{{ajrat|ol}}ibdi-da, deb oʻylashlari mumkin.|[[w:Shuk-rullo|Shuk-rullo]]|Saylanma; 2) zimmasiga, oʻz javob-garligiga olmoq}}. Yigʻim-terimni olmoq Ekinlarni oʻrib, terib hosilni yigʻish-tirmoq. {{misol|U.. yigʻim-terimni {{ajrat|ol}}gandan keyin Farhodga ketib, qishi bilan oʻsha yerda qo-lib ketdi.|[[w:A. Qaqhor|A. Qaqhor]]|Xotinlar}}. Teskarisiga olmoq ''ayn.'' aksiga olmoq ''q.'' aks I 2. {{misol|Men joʻrttaga baʼzi gaplarni teskarisiga {{ajrat|ol}}ib koʻrsam ham, u churq etmaydi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻt-gan kunlar}}. Yuz olmoq ''ayn.'' yuz tutmoq ''q.'' yuz I. {{misol|Kun baralla koʻtarilib, qiyomga yuz {{ajrat|ol}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Qalamga olmoq Yozmoq, xatga tushirmoq. {{misol|Bu kun men shu "Oʻtgan kunlar"ni qalamga {{ajrat|ol}}ganimda ham, oʻsha oʻzimni zeriktirgan faslni tashlab oʻtishga majbur boʻldim.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Utgan kunlar}}. Qarshi olmoq Kutmoq, peshvoz chiq-moq. {{misol|Mehmonlarni non-tuz bilan qarshi {{ajrat|ol}}ishdi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Qiyigʻiga olmoq Aksini tutmoq, aks ish qilmoq. Qoʻy ogʻzidan choʻp olmagan ''q.'' qoʻy. {{misol|Bizning qishloqda Gʻofurjon degan qoʻy ogʻzidan choʻp {{ajrat|ol}}magan, buning ustiga hech kimi yoʻq bir yigit bor edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Xotinlar}}. 20 Ravishdosh shaklida boshqa feʼllar bilan birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi, maye. {{misol|{{ajrat|ol}}ib bermoq, {{ajrat|ol}}ib bormoq, {{ajrat|ol}}ib kelmoq, {{ajrat|ol}}a bshshoq, {{ajrat|ol}}a boshlamoq, {{ajrat|ol}}a kelmoq. Uzum suv {{ajrat|ol}}ib q{{ajrat|ol}}di.}} 21 =i(b) affiksli ravishdoshlar bilan birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi va ish-harakatning oʻzi uchun bajarilganligini bildiradi, maye. {{misol|bilib {{ajrat|ol}}moq, tortib {{ajrat|ol}}moq, yetib {{ajrat|ol}}moq, yigʻib {{ajrat|ol}}moq, sugʻurib {{ajrat|ol}}moq, yoza {{ajrat|ol}}moq, qila {{ajrat|ol}}moq.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{-trans-|olmoq| *{{en}}: [[take]] *{{tr}}: [[almak]] *{{sah}}: [[ыл]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''olmoq'''<br /> '''1 '''[[брать]], [[взять]]; [[взимать]], [[взыскивать]]; [[получать]]; [[принимать]]; {{tarjmisoli|vznos olmoq }} принимать взносы; {{tarjmisoli|ishga olmoq }} принимать на работу; {{tarjmisoli|shtraf olmoq }} взыскивать штраф; {{tarjmisoli|topshiriq olmoq }} получать задание; {{tarjmisoli|qoʻlga kitob olmoq }} 1) взять книгу в руки; 2) взяться за книгу ({{izoh|за чтение}}); {{tarjmisoli|amal olmoq }} набухать ({{izoh|о почках растений}}); {{tarjmisoli|ariq olmoq }} нарезать борозды ({{izoh|для поливного земледелия}}); {{tarjmisoli|askar olmoq }} мобилизовать в армию; вербовать в армию; {{tarjmisoli|devor olmoq }} строить дувал ({{izoh|глинобитную стену}}); {{tarjmisoli|yod olmoq }} заучивать (выучивать) наизусть; {{tarjmisoli|marza olmoq }} проводить межу, межевать; {{tarjmisoli|sir olmoq }} выведывать тайну; {{tarjmisoli|ommaviy tus olmoq }} принимать массовый характер; {{tarjmisoli|xabar olmoq }} справляться, осведомляться; {{tarjmisoli|xotin olmoq }} {{izoh|разг}}. брать в жёны, жениться; {{tarjmisoli|oʻt olmoq }} загораться; '''[[qasd]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻch]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} мстить; {{tarjmisoli|bagʻriga olmoq }} 1) прижимать к груди, обнимать; 2) приласкать, приголубить; окружить заботой; {{tarjmisoli|boʻyniga olmoq }} признаваться; {{tarjmisoli|yoniga olmoq }} взять к себе ({{izoh|кого-л., напр. в качестве помощника}}); {{tarjmisoli|oʻz zimmasigaolmoq}} брать на себя;''' bu vazifani men oʻz zimmamga '''({{izoh|или '''}}oʻz ustimga''') '''[[olaman]] '''[[эту]] [[задачу]] [[я]] [[беру]] [[на]] [[себя]]; {{tarjmisoli|ijaraga olmoq }} брать в аренду, арендовать; брать напрокат; {{tarjmisoli|oʻz ichiga olmoq }} заключать в себе; {{tarjmisoli|ishga olmoq }} принимать на работу; '''[[koʻngliga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻziga]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} принимать близко к сердцу; принимать на свой счёт; '''uning gapini koʻnglingizga olmang '''не относите его слова на свой счёт; не принимайте его слова близко к сердцу; {{tarjmisoli|koʻz tagiga olmoq }} примечать, замечать, подмечать; {{tarjmisoli|moʻljalga olmoq }} брать на прицел, прицеливаться; '''[[nazarga]] '''({{izoh|или}} '''[[nazar-eʼtiborga]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} принимать во внимание, учитывать; {{tarjmisoli|notaga olmoq }} перекладывать на ноты; {{tarjmisoli|oʻzini panaga olmoq }} укрываться ({{izoh|напр. от солнечных лучей, дождя и т. п}}.); {{tarjmisoli|roʻyxatga olmoq }} заносить в список, регистрировать; описывать, делать опись; {{tarjmisoli|oʻzini chetga olmoq}} 1) посторониться, отойти в сторону; 2) {{izoh|перен.}} устраниться ({{izoh|напр. от какого-л. дела}}); {{tarjmisoli|qoʻlga olmoq }} взять в свои руки; прибрать к рукам; {{tarjmisoli|hisobga olmoq }} брать на учёт; учитывать; принимать в расчёт; {{tarjmisoli|yonini olmoq }} заступаться ({{izoh|за кого-л}}.);<br /> '''2 '''[[снимать]]; [[отделять]]; [[удалять]]; {{tarjmisoli|otning egarini olmoq }} снимать седло с лошади, рассёдлывать лошадь; {{tarjmisoli|sutning qaymogʻini olmoq }} снимать сливки с молока; {{tarjmisoli|soch olmoq }} стричь волосы ({{izoh|кому-л}}.); брить голову ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|tirnoq olmoq }} стричь ногти; {{tarjmisoli|qoʻylarning junini olmoq }} стричь овец;<br /> '''3 '''[[отнимать]], [[занимать]] ({{izoh|время, место}}); '''u mening ikki soat vaqtimni oldi '''он отнял у меня два часа времени; '''borib-borib tangadek joyni oladi '''{{izoh|загадка }}ходит много, а места занимает с монету ({{izoh|палка, посох}}); {{tarjmisoli|ishdan olmoq }} снимать с работы, увольнять;<br /> '''4''' [[покупать]]; '''bu narsani qanchaga oldingiz?''' за сколько вы купили эту вещь?;<br /> '''5 '''[[удалять]], [[снимать]], [[уничтожать]]; '''chayonning zahrini chayon oladi '''{{izoh|посл}}. яд скорпиона уничтожает скорпион; {{izoh|соотв}}. клин клином вышибают; '''Oftob oyim kuyovga qatiq olib chiqdi va Otabekning ichmaganiga ham qoʻymay, "iching, yoʻl gʻuborini oladir" deb qistay boshladi '''(А. Ќодирий, «Ўтган кунлар») Афтоб-айим вынесла зятю кислого молока и заставляла Атабека напиться, приговаривая: «пейте, снимает дорожную усталость»;<br /> '''6 '''[[получать]], [[приобретать]]; {{tarjmisoli|daromad olmoq }} получать доход; '''moʻl hosil olmoq '''получить хороший (обильный) урожай; {{tarjmisoli|obroʻ olmoq}} приобретать авторитет;<br /> '''7 '''{{izoh|в сочетании с деепр. на '''}}-a/-y '''{{izoh|другого глагола образует форму возможности}}: '''biz kela olamiz '''мы можем прийти; '''men bugun ishlay olmayman '''я сегодня не могу работать;<br /> '''8 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола означает, что действие совершается действующим лицом для себя, в своих интересах}}: {{tarjmisoli|yozib olmoq }} записать; {{tarjmisoli|yetib olmoq }} догнать; {{tarjmisoli|qarab olmoq }} посмотреть, заглянуть; {{tarjmisoli|yigʻib olmoq }} собрать, убрать; {{tarjmisoli|topib olmoq }} найти; {{tarjmisoli|oʻylab olmoq }} подумать; обдумывать; {{tarjmisoli|oʻrab olmoq }} 1) окружать; 2) окутывать ({{izoh|кого-что-л. чем-л}}.);<br /> '''9 '''{{izoh|в форме деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|входит в состав сложных глаголов}}: '''olib bermoq '''взять; купить, ({{izoh|что-л. для кого-л}}.); '''olib bormoq '''нести, относить; везти, отвозить; вести, отводить; '''olib kelmoq '''приносить; привозить; приводить; '''olib ketmoq '''уносить; увозить; уводить; '''olib sotmoq '''перепродавать; спекулировать; '''olib tashlamoq '''отбрасывать; сбрасывать; '''olib turmoq '''1) брать на время, заимствовать; 2) брать систематически, время от времени; 3) задерживать, придерживать для себя ({{izoh|на некоторое время}}); '''olib yurmoq '''носить, возить {{izoh|или }}водить с собой; '''olib oʻtmoq '''проносить; провозить; '''olib qolmoq '''оставить при себе; удержать, задержать; '''olib qochmoq '''1) уносить; 2) понести ({{izoh|о лошади}}); 3) {{izoh|перен}}. говорить, допуская преувеличения; '''olib qoʻymoq '''откладывать, отбирать; {{tarjmisoli|* oʻrtaga olmoq }} брать в оборот ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|oʻzini katta olmoq}} кичиться, задирать нос; возомнить о себе; {{tarjmisoli|tagiga olmoq}} подгорать ({{izoh|напр. о плове, каше и т. п}}.); '''umuman olganda '''вообще говоря; {{tarjmisoli|olmoqdan solmoq }} попеременно.<br /> }} niqf74lc3ws3if6fawy7dt3q3n2r74w 639952 639951 2026-07-16T18:22:27Z Yokubjon Juraev 8265 639952 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OL- ’qoʻlga kirit-’. Yoʻlchi ketmonni o l i b ishiga joʻnadi (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shun-day maʼnoni anglatgan bu feʼl asli al- tarzida talaf-fuz qilingan (ПДП, 356; Devon, I, 180; DS, 32); hozirgi oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: al- &gt;&nbsp;âl-.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Narsani ushlab yoki biror asbob bilan tutib qoʻlga kiritmoq. {{misol|Ariqdan suv {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Saodatxon kapalak ushlagandek ehtiyotlik bilan qutichani qoʻliga {{ajrat|ol}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Oʻzbek oyim burchakda bola koʻtarib oʻtirgan Zaynabdan chaqaloqni {{ajrat|ol}}ib, uni jomni toʻkib kelishga buyurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Yoʻlchi ketmonni {{ajrat|ol}}ib, ishiga joʻnadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bagʻriga olmoq''' - 1) oʻz quchogʻiga olmoq, quchoqlamoq. {{misol|Bolani bagʻriga {{ajrat|ol}}ib, ancha vaqt yigʻladi.|M. Mahmudov|Bulbuligoʻyo}} 2) {{koʻchma|uz}} oʻz qaramogʻiga, panohiga, himoyasiga olib ardoqlamoq. {{misol|Kolxoz.. bularni xursandlik bilan oʻz bagʻriga {{ajrat|ol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Qoʻlini olmoq''' - 1) qoʻlidan ushlamoq. {{misol|Usta Olim Otabekning qoʻlini {{ajrat|ol}}ib soʻrashdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) kelishmoq, roziligini olmoq.<br/>'''Qoʻltigʻiga olmoq''' - 1) qoʻltigʻiga qistirmoq, [[qoʻltiqlamoq]]; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz yoniga tortmoq. {{misol|Yormat esa Yoʻlchini oʻz qoʻltigʻiga {{ajrat|ol}}ib, boshqalarga qarshi qoʻyishni istar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Qoʻltigʻidan olmoq''' - qoʻltigʻidan tutib bormoq yoki koʻtarmoq.<br/>'''Hiqildogʻidan olmoq''' - hiqildogʻidan, tomogʻidan boʻgʻmoq. #Qabul qilmoq; yollamoq. {{misol|Ishga {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Bolaga enaga {{ajrat|ol}}moq.}} #Boʻshatmoq, bekor qilmoq, tushirmoq. {{misol|Sizni bugundan boshlab ishdan {{ajrat|ol}}dik.}} {{misol|U avvalgi direktorimizning boshiga tuhmat yogʻdirib, ishdan {{ajrat|ol}}dirdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} #Qirqib, kesib, tortib, sugʻurib chiqarmoq. {{misol|Tirnoq {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Qoʻyning junini {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Soch {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Oyoqqa kirgan tikanni {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|[Ali oxun] Doʻppisi ichiga toʻgʻnalgan ignani {{ajrat|ol}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Yechmoq, solmoq. {{misol|Xotin boshidan jun roʻmolini {{ajrat|ol}}di-da, bir-ikki qoqib, yana oʻradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Tushirmoq, boʻshatmoq; xoli qilmoq. {{misol|Yelkasidan yukini {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Mashinadagi yashiklarni {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Usta Olim otning jilovidan qoʻlini {{ajrat|ol}}ib, soʻradi..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Qoʻlga kiritmoq; ega boʻlmoq. {{misol|Daromad {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Paxtadan moʻl hosil {{ajrat|ol}}dik.}} {{misol|[Yoʻlchi] Ikki yarim yil boyning boʻyinturugʻini sudradi. Nima {{ajrat|ol}}di?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Feruza Yigitaliyeva shu {{ajrat|ol}}impiadada bir yil birinchi oʻrinni {{ajrat|ol}}di.|[[w:Saida Ahmad|Saida Ahmad]]|Yulduz}} #Yemoq, yemoq-ichmoq, tanovul qilmoq. {{misol|Hammasi sizning tegishingiz, hech kimga qaramang. Baliqni {{ajrat|ol}}ing!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Oʻziga singdirmoq, qabul etmoq. {{misol|Rangni yaxshi {{ajrat|ol}}adigan ipak.}} #Paydo qilmoq, hosil etmoq, yigʻmoq. {{misol|Yara yiring {{ajrat|ol}}ibdi.}} {{misol|Gʻoʻzalar koʻsak {{ajrat|ol}}di.}} #Aytmoq, kuylamoq. {{misol|"Nasrulloyi", "Girya" {{ajrat|ol}}! Ibodxoʻja, "Figʻon"ni {{ajrat|ol}}!|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} {{misol|Zoʻr qoʻshiqlardan bittasini oʻrganib, katta toʻyda oʻrtaga chiqib, bir {{ajrat|ol}}ayki.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}} #Uylanmoq, xotin olmoq. {{misol|[Zuhra:] Yosh qizni {{ajrat|ol}}ganing bir sari, endi buni oʻqishdan qoʻyib, kurortga {{ajrat|ol}}ib ketayotganing nimasi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} #Xarid qilmoq. {{misol|Bu paltoni necha pulga {{ajrat|ol}}dingiz?}} {{misol|Hovli {{ajrat|ol}}ma - qoʻshni {{ajrat|ol}}.|Maqol}} {{misol|Ancha narsa {{ajrat|ol}}dik.. Senga bir joʻra beqasam.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Qoʻlga kiritmoq, qozonmoq. {{misol|Obroʻ {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Erkinlik {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Darsdan "alo" baho {{ajrat|ol}}dim.}} {{misol|Ilmiy daraja {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Olqish {{ajrat|ol}}gan omondir, qargʻish {{ajrat|ol}}gan yomondir.|Maqol}} {{misol|Oʻn besh kunlik sinovdan keyin traktorchi nomini {{ajrat|ol}}dik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} #Ketkazmoq, yoʻqotmoq. {{misol|Chayonning zahrini chayon {{ajrat|ol}}adi.|Maqol}} {{misol|Fotihadan keyin Oftob oyim.. kuyovga qatiq {{ajrat|ol}}ib chiqdi va Otabekning ichmaganiga ham qoʻymay, "ichingiz, yoʻl gʻuborini {{ajrat|ol}}adir", deb qistay boshladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Qoplamoq, chulgʻamoq, oʻramoq, tutmoq. {{misol|Toʻqayni oʻt {{ajrat|ol}}gan.}} {{misol|Kabobning hidi butun hovlini {{ajrat|ol}}di.}} {{misol|Meni isitma {{ajrat|ol}}di.}} {{misol|Sen bundan ketmaysan omon, O‘ngu soʻlni {{ajrat|ol}}sa tuman.|[[w:Yodgor|"Yodgor"]]}} #Egallamoq, ishgʻol qilmoq, band etmoq. {{misol|Royal koʻp joyni {{ajrat|ol}}di. "Goʻroʻgʻli kelib, falon shaharni {{ajrat|ol}}ibdi, desa semirib, eshikdan ichkariga bazoʻr kiraman.|[[w:Gulixiromon|"Gulixiromon"]]}} {{misol|Mojaro ustiga Fosih afandi kirib q{{ajrat|ol}}di. U toʻgʻri ayvonga chiqib, mingboshining pinjidan joy {{ajrat|ol}}di.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Qamashtirmoq. {{misol|Tong yorishib, qamish poyalari oftob tigʻida lov-lov yonayotganga oʻxshab koʻzni {{ajrat|ol}}adi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Yetakchi feʼl sifatida ot turkumidagi soʻzlar bilan birikib, qoʻshma feʼl yasaydi, {{mas.}}, {{misol|amal {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|avj {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|alanga {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|bahra {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|bosh {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|yonini {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|yosh {{ajrat|ol}}moq}}. :'''Amal olmoq''' - oʻsmoq, rivojlanmoq, yuksalmoq (oʻsimliklar haqida). {{misol|Daraxtlar deyarli hammasi amal {{ajrat|ol}}ib, ancha yuksalib qolgan edi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} :'''Boʻyniga olmoq''' - 1) iqror boʻlmoq. {{misol|Bu sheʼrni oʻqigan bazi tanish-bilishlarim, qarilikni boʻyniga {{ajrat|ol}}ib q{{ajrat|ol}}ibdi-da, deb oʻylashlari mumkin.|[[w:Shuk-rullo|Shuk-rullo]]|Saylanma; 2) zimmasiga, oʻz javob-garligiga olmoq}}. Yigʻim-terimni olmoq Ekinlarni oʻrib, terib hosilni yigʻish-tirmoq. {{misol|U.. yigʻim-terimni {{ajrat|ol}}gandan keyin Farhodga ketib, qishi bilan oʻsha yerda qo-lib ketdi.|[[w:A. Qaqhor|A. Qaqhor]]|Xotinlar}}. Teskarisiga olmoq ''ayn.'' aksiga olmoq ''q.'' aks I 2. {{misol|Men joʻrttaga baʼzi gaplarni teskarisiga {{ajrat|ol}}ib koʻrsam ham, u churq etmaydi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻt-gan kunlar}}. Yuz olmoq ''ayn.'' yuz tutmoq ''q.'' yuz I. {{misol|Kun baralla koʻtarilib, qiyomga yuz {{ajrat|ol}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Qalamga olmoq Yozmoq, xatga tushirmoq. {{misol|Bu kun men shu "Oʻtgan kunlar"ni qalamga {{ajrat|ol}}ganimda ham, oʻsha oʻzimni zeriktirgan faslni tashlab oʻtishga majbur boʻldim.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Utgan kunlar}}. Qarshi olmoq Kutmoq, peshvoz chiq-moq. {{misol|Mehmonlarni non-tuz bilan qarshi {{ajrat|ol}}ishdi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Qiyigʻiga olmoq Aksini tutmoq, aks ish qilmoq. Qoʻy ogʻzidan choʻp olmagan ''q.'' qoʻy. {{misol|Bizning qishloqda Gʻofurjon degan qoʻy ogʻzidan choʻp {{ajrat|ol}}magan, buning ustiga hech kimi yoʻq bir yigit bor edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Xotinlar}}. 20 Ravishdosh shaklida boshqa feʼllar bilan birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi, maye. {{misol|{{ajrat|ol}}ib bermoq, {{ajrat|ol}}ib bormoq, {{ajrat|ol}}ib kelmoq, {{ajrat|ol}}a bshshoq, {{ajrat|ol}}a boshlamoq, {{ajrat|ol}}a kelmoq. Uzum suv {{ajrat|ol}}ib q{{ajrat|ol}}di.}} 21 =i(b) affiksli ravishdoshlar bilan birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi va ish-harakatning oʻzi uchun bajarilganligini bildiradi, maye. {{misol|bilib {{ajrat|ol}}moq, tortib {{ajrat|ol}}moq, yetib {{ajrat|ol}}moq, yigʻib {{ajrat|ol}}moq, sugʻurib {{ajrat|ol}}moq, yoza {{ajrat|ol}}moq, qila {{ajrat|ol}}moq.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{-trans-|olmoq| *{{en}}: [[take]] *{{tr}}: [[almak]] *{{sah}}: [[ыл]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''olmoq'''<br /> '''1 '''[[брать]], [[взять]]; [[взимать]], [[взыскивать]]; [[получать]]; [[принимать]]; {{tarjmisoli|vznos olmoq }} принимать взносы; {{tarjmisoli|ishga olmoq }} принимать на работу; {{tarjmisoli|shtraf olmoq }} взыскивать штраф; {{tarjmisoli|topshiriq olmoq }} получать задание; {{tarjmisoli|qoʻlga kitob olmoq }} 1) взять книгу в руки; 2) взяться за книгу ({{izoh|за чтение}}); {{tarjmisoli|amal olmoq }} набухать ({{izoh|о почках растений}}); {{tarjmisoli|ariq olmoq }} нарезать борозды ({{izoh|для поливного земледелия}}); {{tarjmisoli|askar olmoq }} мобилизовать в армию; вербовать в армию; {{tarjmisoli|devor olmoq }} строить дувал ({{izoh|глинобитную стену}}); {{tarjmisoli|yod olmoq }} заучивать (выучивать) наизусть; {{tarjmisoli|marza olmoq }} проводить межу, межевать; {{tarjmisoli|sir olmoq }} выведывать тайну; {{tarjmisoli|ommaviy tus olmoq }} принимать массовый характер; {{tarjmisoli|xabar olmoq }} справляться, осведомляться; {{tarjmisoli|xotin olmoq }} {{izoh|разг}}. брать в жёны, жениться; {{tarjmisoli|oʻt olmoq }} загораться; '''[[qasd]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻch]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} мстить; {{tarjmisoli|bagʻriga olmoq }} 1) прижимать к груди, обнимать; 2) приласкать, приголубить; окружить заботой; {{tarjmisoli|boʻyniga olmoq }} признаваться; {{tarjmisoli|yoniga olmoq }} взять к себе ({{izoh|кого-л., напр. в качестве помощника}}); {{tarjmisoli|oʻz zimmasigaolmoq}} брать на себя;''' bu vazifani men oʻz zimmamga '''({{izoh|или '''}}oʻz ustimga''') '''[[olaman]] '''[[эту]] [[задачу]] [[я]] [[беру]] [[на]] [[себя]]; {{tarjmisoli|ijaraga olmoq }} брать в аренду, арендовать; брать напрокат; {{tarjmisoli|oʻz ichiga olmoq }} заключать в себе; {{tarjmisoli|ishga olmoq }} принимать на работу; '''[[koʻngliga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻziga]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} принимать близко к сердцу; принимать на свой счёт; '''uning gapini koʻnglingizga olmang '''не относите его слова на свой счёт; не принимайте его слова близко к сердцу; {{tarjmisoli|koʻz tagiga olmoq }} примечать, замечать, подмечать; {{tarjmisoli|moʻljalga olmoq }} брать на прицел, прицеливаться; '''[[nazarga]] '''({{izoh|или}} '''[[nazar-eʼtiborga]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} принимать во внимание, учитывать; {{tarjmisoli|notaga olmoq }} перекладывать на ноты; {{tarjmisoli|oʻzini panaga olmoq }} укрываться ({{izoh|напр. от солнечных лучей, дождя и т. п}}.); {{tarjmisoli|roʻyxatga olmoq }} заносить в список, регистрировать; описывать, делать опись; {{tarjmisoli|oʻzini chetga olmoq}} 1) посторониться, отойти в сторону; 2) {{izoh|перен.}} устраниться ({{izoh|напр. от какого-л. дела}}); {{tarjmisoli|qoʻlga olmoq }} взять в свои руки; прибрать к рукам; {{tarjmisoli|hisobga olmoq }} брать на учёт; учитывать; принимать в расчёт; {{tarjmisoli|yonini olmoq }} заступаться ({{izoh|за кого-л}}.);<br /> '''2 '''[[снимать]]; [[отделять]]; [[удалять]]; {{tarjmisoli|otning egarini olmoq }} снимать седло с лошади, рассёдлывать лошадь; {{tarjmisoli|sutning qaymogʻini olmoq }} снимать сливки с молока; {{tarjmisoli|soch olmoq }} стричь волосы ({{izoh|кому-л}}.); брить голову ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|tirnoq olmoq }} стричь ногти; {{tarjmisoli|qoʻylarning junini olmoq }} стричь овец;<br /> '''3 '''[[отнимать]], [[занимать]] ({{izoh|время, место}}); '''u mening ikki soat vaqtimni oldi '''он отнял у меня два часа времени; '''borib-borib tangadek joyni oladi '''{{izoh|загадка }}ходит много, а места занимает с монету ({{izoh|палка, посох}}); {{tarjmisoli|ishdan olmoq }} снимать с работы, увольнять;<br /> '''4''' [[покупать]]; '''bu narsani qanchaga oldingiz?''' за сколько вы купили эту вещь?;<br /> '''5 '''[[удалять]], [[снимать]], [[уничтожать]]; '''chayonning zahrini chayon oladi '''{{izoh|посл}}. яд скорпиона уничтожает скорпион; {{izoh|соотв}}. клин клином вышибают; '''Oftob oyim kuyovga qatiq olib chiqdi va Otabekning ichmaganiga ham qoʻymay, "iching, yoʻl gʻuborini oladir" deb qistay boshladi '''(А. Ќодирий, «Ўтган кунлар») Афтоб-айим вынесла зятю кислого молока и заставляла Атабека напиться, приговаривая: «пейте, снимает дорожную усталость»;<br /> '''6 '''[[получать]], [[приобретать]]; {{tarjmisoli|daromad olmoq }} получать доход; '''moʻl hosil olmoq '''получить хороший (обильный) урожай; {{tarjmisoli|obroʻ olmoq}} приобретать авторитет;<br /> '''7 '''{{izoh|в сочетании с деепр. на '''}}-a/-y '''{{izoh|другого глагола образует форму возможности}}: '''biz kela olamiz '''мы можем прийти; '''men bugun ishlay olmayman '''я сегодня не могу работать;<br /> '''8 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола означает, что действие совершается действующим лицом для себя, в своих интересах}}: {{tarjmisoli|yozib olmoq }} записать; {{tarjmisoli|yetib olmoq }} догнать; {{tarjmisoli|qarab olmoq }} посмотреть, заглянуть; {{tarjmisoli|yigʻib olmoq }} собрать, убрать; {{tarjmisoli|topib olmoq }} найти; {{tarjmisoli|oʻylab olmoq }} подумать; обдумывать; {{tarjmisoli|oʻrab olmoq }} 1) окружать; 2) окутывать ({{izoh|кого-что-л. чем-л}}.);<br /> '''9 '''{{izoh|в форме деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|входит в состав сложных глаголов}}: '''olib bermoq '''взять; купить, ({{izoh|что-л. для кого-л}}.); '''olib bormoq '''нести, относить; везти, отвозить; вести, отводить; '''olib kelmoq '''приносить; привозить; приводить; '''olib ketmoq '''уносить; увозить; уводить; '''olib sotmoq '''перепродавать; спекулировать; '''olib tashlamoq '''отбрасывать; сбрасывать; '''olib turmoq '''1) брать на время, заимствовать; 2) брать систематически, время от времени; 3) задерживать, придерживать для себя ({{izoh|на некоторое время}}); '''olib yurmoq '''носить, возить {{izoh|или }}водить с собой; '''olib oʻtmoq '''проносить; провозить; '''olib qolmoq '''оставить при себе; удержать, задержать; '''olib qochmoq '''1) уносить; 2) понести ({{izoh|о лошади}}); 3) {{izoh|перен}}. говорить, допуская преувеличения; '''olib qoʻymoq '''откладывать, отбирать; {{tarjmisoli|* oʻrtaga olmoq }} брать в оборот ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|oʻzini katta olmoq}} кичиться, задирать нос; возомнить о себе; {{tarjmisoli|tagiga olmoq}} подгорать ({{izoh|напр. о плове, каше и т. п}}.); '''umuman olganda '''вообще говоря; {{tarjmisoli|olmoqdan solmoq }} попеременно.<br /> }} 46ghs0l49ox8sdizvb9sng9t1fq4asn 639953 639952 2026-07-16T18:28:37Z Yokubjon Juraev 8265 639953 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OL- ’qoʻlga kirit-’. Yoʻlchi ketmonni o l i b ishiga joʻnadi (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shun-day maʼnoni anglatgan bu feʼl asli al- tarzida talaf-fuz qilingan (ПДП, 356; Devon, I, 180; DS, 32); hozirgi oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: al- &gt;&nbsp;âl-.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Narsani ushlab yoki biror asbob bilan tutib qoʻlga kiritmoq. {{misol|Ariqdan suv {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Saodatxon kapalak ushlagandek ehtiyotlik bilan qutichani qoʻliga {{ajrat|ol}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Oʻzbek oyim burchakda bola koʻtarib oʻtirgan Zaynabdan chaqaloqni {{ajrat|ol}}ib, uni jomni toʻkib kelishga buyurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Yoʻlchi ketmonni {{ajrat|ol}}ib, ishiga joʻnadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bagʻriga olmoq''' - 1) oʻz quchogʻiga olmoq, quchoqlamoq. {{misol|Bolani bagʻriga {{ajrat|ol}}ib, ancha vaqt yigʻladi.|M. Mahmudov|Bulbuligoʻyo}} 2) {{koʻchma|uz}} oʻz qaramogʻiga, panohiga, himoyasiga olib ardoqlamoq. {{misol|Kolxoz.. bularni xursandlik bilan oʻz bagʻriga {{ajrat|ol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Qoʻlini olmoq''' - 1) qoʻlidan ushlamoq. {{misol|Usta Olim Otabekning qoʻlini {{ajrat|ol}}ib soʻrashdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) kelishmoq, roziligini olmoq.<br/>'''Qoʻltigʻiga olmoq''' - 1) qoʻltigʻiga qistirmoq, [[qoʻltiqlamoq]]; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz yoniga tortmoq. {{misol|Yormat esa Yoʻlchini oʻz qoʻltigʻiga {{ajrat|ol}}ib, boshqalarga qarshi qoʻyishni istar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Qoʻltigʻidan olmoq''' - qoʻltigʻidan tutib bormoq yoki koʻtarmoq.<br/>'''Hiqildogʻidan olmoq''' - hiqildogʻidan, tomogʻidan boʻgʻmoq. #Qabul qilmoq; yollamoq. {{misol|Ishga {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Bolaga enaga {{ajrat|ol}}moq.}} #Boʻshatmoq, bekor qilmoq, tushirmoq. {{misol|Sizni bugundan boshlab ishdan {{ajrat|ol}}dik.}} {{misol|U avvalgi direktorimizning boshiga tuhmat yogʻdirib, ishdan {{ajrat|ol}}dirdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} #Qirqib, kesib, tortib, sugʻurib chiqarmoq. {{misol|Tirnoq {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Qoʻyning junini {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Soch {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Oyoqqa kirgan tikanni {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|[Ali oxun] Doʻppisi ichiga toʻgʻnalgan ignani {{ajrat|ol}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Yechmoq, solmoq. {{misol|Xotin boshidan jun roʻmolini {{ajrat|ol}}di-da, bir-ikki qoqib, yana oʻradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Tushirmoq, boʻshatmoq; xoli qilmoq. {{misol|Yelkasidan yukini {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Mashinadagi yashiklarni {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Usta Olim otning jilovidan qoʻlini {{ajrat|ol}}ib, soʻradi..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Qoʻlga kiritmoq; ega boʻlmoq. {{misol|Daromad {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Paxtadan moʻl hosil {{ajrat|ol}}dik.}} {{misol|[Yoʻlchi] Ikki yarim yil boyning boʻyinturugʻini sudradi. Nima {{ajrat|ol}}di?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Feruza Yigitaliyeva shu {{ajrat|ol}}impiadada bir yil birinchi oʻrinni {{ajrat|ol}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Yemoq, yemoq-ichmoq, tanovul qilmoq. {{misol|Hammasi sizning tegishingiz, hech kimga qaramang. Baliqni {{ajrat|ol}}ing!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Oʻziga singdirmoq, qabul etmoq. {{misol|Rangni yaxshi {{ajrat|ol}}adigan ipak.}} #Paydo qilmoq, hosil etmoq, yigʻmoq. {{misol|Yara yiring {{ajrat|ol}}ibdi.}} {{misol|Gʻoʻzalar koʻsak {{ajrat|ol}}di.}} #Aytmoq, kuylamoq. {{misol|"Nasrulloyi", "Girya" {{ajrat|ol}}! Ibodxoʻja, "Figʻon"ni {{ajrat|ol}}!|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} {{misol|Zoʻr qoʻshiqlardan bittasini oʻrganib, katta toʻyda oʻrtaga chiqib, bir {{ajrat|ol}}ayki.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}} #Uylanmoq, xotin olmoq. {{misol|[Zuhra:] Yosh qizni {{ajrat|ol}}ganing bir sari, endi buni oʻqishdan qoʻyib, kurortga {{ajrat|ol}}ib ketayotganing nimasi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} #Xarid qilmoq. {{misol|Bu paltoni necha pulga {{ajrat|ol}}dingiz?}} {{misol|Hovli {{ajrat|ol}}ma - qoʻshni {{ajrat|ol}}.|Maqol}} {{misol|Ancha narsa {{ajrat|ol}}dik.. Senga bir joʻra beqasam.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Qoʻlga kiritmoq, qozonmoq. {{misol|Obroʻ {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Erkinlik {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Darsdan "alo" baho {{ajrat|ol}}dim.}} {{misol|Ilmiy daraja {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Olqish {{ajrat|ol}}gan omondir, qargʻish {{ajrat|ol}}gan yomondir.|Maqol}} {{misol|Oʻn besh kunlik sinovdan keyin traktorchi nomini {{ajrat|ol}}dik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} #Ketkazmoq, yoʻqotmoq. {{misol|Chayonning zahrini chayon {{ajrat|ol}}adi.|Maqol}} {{misol|Fotihadan keyin Oftob oyim.. kuyovga qatiq {{ajrat|ol}}ib chiqdi va Otabekning ichmaganiga ham qoʻymay, "ichingiz, yoʻl gʻuborini {{ajrat|ol}}adir", deb qistay boshladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Qoplamoq, chulgʻamoq, oʻramoq, tutmoq. {{misol|Toʻqayni oʻt {{ajrat|ol}}gan.}} {{misol|Kabobning hidi butun hovlini {{ajrat|ol}}di.}} {{misol|Meni isitma {{ajrat|ol}}di.}} {{misol|Sen bundan ketmaysan omon, O‘ngu soʻlni {{ajrat|ol}}sa tuman.|[[w:Yodgor|"Yodgor"]]}} #Egallamoq, ishgʻol qilmoq, band etmoq. {{misol|Royal koʻp joyni {{ajrat|ol}}di. "Goʻroʻgʻli kelib, falon shaharni {{ajrat|ol}}ibdi, desa semirib, eshikdan ichkariga bazoʻr kiraman.|[[w:Gulixiromon|"Gulixiromon"]]}} {{misol|Mojaro ustiga Fosih afandi kirib q{{ajrat|ol}}di. U toʻgʻri ayvonga chiqib, mingboshining pinjidan joy {{ajrat|ol}}di.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Qamashtirmoq. {{misol|Tong yorishib, qamish poyalari oftob tigʻida lov-lov yonayotganga oʻxshab koʻzni {{ajrat|ol}}adi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Yetakchi feʼl sifatida ot turkumidagi soʻzlar bilan birikib, qoʻshma feʼl yasaydi, {{mas.}}, {{misol|amal {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|avj {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|alanga {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|bahra {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|bosh {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|yonini {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|yosh {{ajrat|ol}}moq}}. :'''Amal olmoq''' - oʻsmoq, rivojlanmoq, yuksalmoq (oʻsimliklar haqida). {{misol|Daraxtlar deyarli hammasi amal {{ajrat|ol}}ib, ancha yuksalib qolgan edi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} :'''Boʻyniga olmoq''' - 1) iqror boʻlmoq. {{misol|Bu sheʼrni oʻqigan bazi tanish-bilishlarim, qarilikni boʻyniga {{ajrat|ol}}ib q{{ajrat|ol}}ibdi-da, deb oʻylashlari mumkin.|[[w:Shuk-rullo|Shuk-rullo]]|Saylanma; 2) zimmasiga, oʻz javob-garligiga olmoq}}. Yigʻim-terimni olmoq Ekinlarni oʻrib, terib hosilni yigʻish-tirmoq. {{misol|U.. yigʻim-terimni {{ajrat|ol}}gandan keyin Farhodga ketib, qishi bilan oʻsha yerda qo-lib ketdi.|[[w:A. Qaqhor|A. Qaqhor]]|Xotinlar}}. Teskarisiga olmoq ''ayn.'' aksiga olmoq ''q.'' aks I 2. {{misol|Men joʻrttaga baʼzi gaplarni teskarisiga {{ajrat|ol}}ib koʻrsam ham, u churq etmaydi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻt-gan kunlar}}. Yuz olmoq ''ayn.'' yuz tutmoq ''q.'' yuz I. {{misol|Kun baralla koʻtarilib, qiyomga yuz {{ajrat|ol}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Qalamga olmoq Yozmoq, xatga tushirmoq. {{misol|Bu kun men shu "Oʻtgan kunlar"ni qalamga {{ajrat|ol}}ganimda ham, oʻsha oʻzimni zeriktirgan faslni tashlab oʻtishga majbur boʻldim.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Utgan kunlar}}. Qarshi olmoq Kutmoq, peshvoz chiq-moq. {{misol|Mehmonlarni non-tuz bilan qarshi {{ajrat|ol}}ishdi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Qiyigʻiga olmoq Aksini tutmoq, aks ish qilmoq. Qoʻy ogʻzidan choʻp olmagan ''q.'' qoʻy. {{misol|Bizning qishloqda Gʻofurjon degan qoʻy ogʻzidan choʻp {{ajrat|ol}}magan, buning ustiga hech kimi yoʻq bir yigit bor edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Xotinlar}}. 20 Ravishdosh shaklida boshqa feʼllar bilan birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi, maye. {{misol|{{ajrat|ol}}ib bermoq, {{ajrat|ol}}ib bormoq, {{ajrat|ol}}ib kelmoq, {{ajrat|ol}}a bshshoq, {{ajrat|ol}}a boshlamoq, {{ajrat|ol}}a kelmoq. Uzum suv {{ajrat|ol}}ib q{{ajrat|ol}}di.}} 21 =i(b) affiksli ravishdoshlar bilan birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi va ish-harakatning oʻzi uchun bajarilganligini bildiradi, maye. {{misol|bilib {{ajrat|ol}}moq, tortib {{ajrat|ol}}moq, yetib {{ajrat|ol}}moq, yigʻib {{ajrat|ol}}moq, sugʻurib {{ajrat|ol}}moq, yoza {{ajrat|ol}}moq, qila {{ajrat|ol}}moq.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{-trans-|olmoq| *{{en}}: [[take]] *{{tr}}: [[almak]] *{{sah}}: [[ыл]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''olmoq'''<br /> '''1 '''[[брать]], [[взять]]; [[взимать]], [[взыскивать]]; [[получать]]; [[принимать]]; {{tarjmisoli|vznos olmoq }} принимать взносы; {{tarjmisoli|ishga olmoq }} принимать на работу; {{tarjmisoli|shtraf olmoq }} взыскивать штраф; {{tarjmisoli|topshiriq olmoq }} получать задание; {{tarjmisoli|qoʻlga kitob olmoq }} 1) взять книгу в руки; 2) взяться за книгу ({{izoh|за чтение}}); {{tarjmisoli|amal olmoq }} набухать ({{izoh|о почках растений}}); {{tarjmisoli|ariq olmoq }} нарезать борозды ({{izoh|для поливного земледелия}}); {{tarjmisoli|askar olmoq }} мобилизовать в армию; вербовать в армию; {{tarjmisoli|devor olmoq }} строить дувал ({{izoh|глинобитную стену}}); {{tarjmisoli|yod olmoq }} заучивать (выучивать) наизусть; {{tarjmisoli|marza olmoq }} проводить межу, межевать; {{tarjmisoli|sir olmoq }} выведывать тайну; {{tarjmisoli|ommaviy tus olmoq }} принимать массовый характер; {{tarjmisoli|xabar olmoq }} справляться, осведомляться; {{tarjmisoli|xotin olmoq }} {{izoh|разг}}. брать в жёны, жениться; {{tarjmisoli|oʻt olmoq }} загораться; '''[[qasd]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻch]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} мстить; {{tarjmisoli|bagʻriga olmoq }} 1) прижимать к груди, обнимать; 2) приласкать, приголубить; окружить заботой; {{tarjmisoli|boʻyniga olmoq }} признаваться; {{tarjmisoli|yoniga olmoq }} взять к себе ({{izoh|кого-л., напр. в качестве помощника}}); {{tarjmisoli|oʻz zimmasigaolmoq}} брать на себя;''' bu vazifani men oʻz zimmamga '''({{izoh|или '''}}oʻz ustimga''') '''[[olaman]] '''[[эту]] [[задачу]] [[я]] [[беру]] [[на]] [[себя]]; {{tarjmisoli|ijaraga olmoq }} брать в аренду, арендовать; брать напрокат; {{tarjmisoli|oʻz ichiga olmoq }} заключать в себе; {{tarjmisoli|ishga olmoq }} принимать на работу; '''[[koʻngliga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻziga]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} принимать близко к сердцу; принимать на свой счёт; '''uning gapini koʻnglingizga olmang '''не относите его слова на свой счёт; не принимайте его слова близко к сердцу; {{tarjmisoli|koʻz tagiga olmoq }} примечать, замечать, подмечать; {{tarjmisoli|moʻljalga olmoq }} брать на прицел, прицеливаться; '''[[nazarga]] '''({{izoh|или}} '''[[nazar-eʼtiborga]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} принимать во внимание, учитывать; {{tarjmisoli|notaga olmoq }} перекладывать на ноты; {{tarjmisoli|oʻzini panaga olmoq }} укрываться ({{izoh|напр. от солнечных лучей, дождя и т. п}}.); {{tarjmisoli|roʻyxatga olmoq }} заносить в список, регистрировать; описывать, делать опись; {{tarjmisoli|oʻzini chetga olmoq}} 1) посторониться, отойти в сторону; 2) {{izoh|перен.}} устраниться ({{izoh|напр. от какого-л. дела}}); {{tarjmisoli|qoʻlga olmoq }} взять в свои руки; прибрать к рукам; {{tarjmisoli|hisobga olmoq }} брать на учёт; учитывать; принимать в расчёт; {{tarjmisoli|yonini olmoq }} заступаться ({{izoh|за кого-л}}.);<br /> '''2 '''[[снимать]]; [[отделять]]; [[удалять]]; {{tarjmisoli|otning egarini olmoq }} снимать седло с лошади, рассёдлывать лошадь; {{tarjmisoli|sutning qaymogʻini olmoq }} снимать сливки с молока; {{tarjmisoli|soch olmoq }} стричь волосы ({{izoh|кому-л}}.); брить голову ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|tirnoq olmoq }} стричь ногти; {{tarjmisoli|qoʻylarning junini olmoq }} стричь овец;<br /> '''3 '''[[отнимать]], [[занимать]] ({{izoh|время, место}}); '''u mening ikki soat vaqtimni oldi '''он отнял у меня два часа времени; '''borib-borib tangadek joyni oladi '''{{izoh|загадка }}ходит много, а места занимает с монету ({{izoh|палка, посох}}); {{tarjmisoli|ishdan olmoq }} снимать с работы, увольнять;<br /> '''4''' [[покупать]]; '''bu narsani qanchaga oldingiz?''' за сколько вы купили эту вещь?;<br /> '''5 '''[[удалять]], [[снимать]], [[уничтожать]]; '''chayonning zahrini chayon oladi '''{{izoh|посл}}. яд скорпиона уничтожает скорпион; {{izoh|соотв}}. клин клином вышибают; '''Oftob oyim kuyovga qatiq olib chiqdi va Otabekning ichmaganiga ham qoʻymay, "iching, yoʻl gʻuborini oladir" deb qistay boshladi '''(А. Ќодирий, «Ўтган кунлар») Афтоб-айим вынесла зятю кислого молока и заставляла Атабека напиться, приговаривая: «пейте, снимает дорожную усталость»;<br /> '''6 '''[[получать]], [[приобретать]]; {{tarjmisoli|daromad olmoq }} получать доход; '''moʻl hosil olmoq '''получить хороший (обильный) урожай; {{tarjmisoli|obroʻ olmoq}} приобретать авторитет;<br /> '''7 '''{{izoh|в сочетании с деепр. на '''}}-a/-y '''{{izoh|другого глагола образует форму возможности}}: '''biz kela olamiz '''мы можем прийти; '''men bugun ishlay olmayman '''я сегодня не могу работать;<br /> '''8 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола означает, что действие совершается действующим лицом для себя, в своих интересах}}: {{tarjmisoli|yozib olmoq }} записать; {{tarjmisoli|yetib olmoq }} догнать; {{tarjmisoli|qarab olmoq }} посмотреть, заглянуть; {{tarjmisoli|yigʻib olmoq }} собрать, убрать; {{tarjmisoli|topib olmoq }} найти; {{tarjmisoli|oʻylab olmoq }} подумать; обдумывать; {{tarjmisoli|oʻrab olmoq }} 1) окружать; 2) окутывать ({{izoh|кого-что-л. чем-л}}.);<br /> '''9 '''{{izoh|в форме деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|входит в состав сложных глаголов}}: '''olib bermoq '''взять; купить, ({{izoh|что-л. для кого-л}}.); '''olib bormoq '''нести, относить; везти, отвозить; вести, отводить; '''olib kelmoq '''приносить; привозить; приводить; '''olib ketmoq '''уносить; увозить; уводить; '''olib sotmoq '''перепродавать; спекулировать; '''olib tashlamoq '''отбрасывать; сбрасывать; '''olib turmoq '''1) брать на время, заимствовать; 2) брать систематически, время от времени; 3) задерживать, придерживать для себя ({{izoh|на некоторое время}}); '''olib yurmoq '''носить, возить {{izoh|или }}водить с собой; '''olib oʻtmoq '''проносить; провозить; '''olib qolmoq '''оставить при себе; удержать, задержать; '''olib qochmoq '''1) уносить; 2) понести ({{izoh|о лошади}}); 3) {{izoh|перен}}. говорить, допуская преувеличения; '''olib qoʻymoq '''откладывать, отбирать; {{tarjmisoli|* oʻrtaga olmoq }} брать в оборот ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|oʻzini katta olmoq}} кичиться, задирать нос; возомнить о себе; {{tarjmisoli|tagiga olmoq}} подгорать ({{izoh|напр. о плове, каше и т. п}}.); '''umuman olganda '''вообще говоря; {{tarjmisoli|olmoqdan solmoq }} попеременно.<br /> }} e1o6lfd4zyy8o4zg3cncwkkpxo75e42 639954 639953 2026-07-16T18:31:53Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639954 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OL- ’qoʻlga kirit-’. Yoʻlchi ketmonni o l i b ishiga joʻnadi (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shun-day maʼnoni anglatgan bu feʼl asli al- tarzida talaf-fuz qilingan (ПДП, 356; Devon, I, 180; DS, 32); hozirgi oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: al- &gt;&nbsp;âl-.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Narsani ushlab yoki biror asbob bilan tutib qoʻlga kiritmoq. {{misol|Ariqdan suv {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Saodatxon kapalak ushlagandek ehtiyotlik bilan qutichani qoʻliga {{ajrat|ol}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Oʻzbek oyim burchakda bola koʻtarib oʻtirgan Zaynabdan chaqaloqni {{ajrat|ol}}ib, uni jomni toʻkib kelishga buyurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Yoʻlchi ketmonni {{ajrat|ol}}ib, ishiga joʻnadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bagʻriga olmoq''' - 1) oʻz quchogʻiga olmoq, quchoqlamoq. {{misol|Bolani bagʻriga {{ajrat|ol}}ib, ancha vaqt yigʻladi.|M. Mahmudov|Bulbuligoʻyo}} 2) {{koʻchma|uz}} oʻz qaramogʻiga, panohiga, himoyasiga olib ardoqlamoq. {{misol|Kolxoz.. bularni xursandlik bilan oʻz bagʻriga {{ajrat|ol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Qoʻlini olmoq''' - 1) qoʻlidan ushlamoq. {{misol|Usta Olim Otabekning qoʻlini {{ajrat|ol}}ib soʻrashdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) kelishmoq, roziligini olmoq.<br/>'''Qoʻltigʻiga olmoq''' - 1) qoʻltigʻiga qistirmoq, [[qoʻltiqlamoq]]; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz yoniga tortmoq. {{misol|Yormat esa Yoʻlchini oʻz qoʻltigʻiga {{ajrat|ol}}ib, boshqalarga qarshi qoʻyishni istar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Qoʻltigʻidan olmoq''' - qoʻltigʻidan tutib bormoq yoki koʻtarmoq.<br/>'''Hiqildogʻidan olmoq''' - hiqildogʻidan, tomogʻidan boʻgʻmoq. #Qabul qilmoq; yollamoq. {{misol|Ishga {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Bolaga enaga {{ajrat|ol}}moq.}} #Boʻshatmoq, bekor qilmoq, tushirmoq. {{misol|Sizni bugundan boshlab ishdan {{ajrat|ol}}dik.}} {{misol|U avvalgi direktorimizning boshiga tuhmat yogʻdirib, ishdan {{ajrat|ol}}dirdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} #Qirqib, kesib, tortib, sugʻurib chiqarmoq. {{misol|Tirnoq {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Qoʻyning junini {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Soch {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Oyoqqa kirgan tikanni {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|[Ali oxun] Doʻppisi ichiga toʻgʻnalgan ignani {{ajrat|ol}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Yechmoq, solmoq. {{misol|Xotin boshidan jun roʻmolini {{ajrat|ol}}di-da, bir-ikki qoqib, yana oʻradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Tushirmoq, boʻshatmoq; xoli qilmoq. {{misol|Yelkasidan yukini {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Mashinadagi yashiklarni {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Usta Olim otning jilovidan qoʻlini {{ajrat|ol}}ib, soʻradi..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Qoʻlga kiritmoq; ega boʻlmoq. {{misol|Daromad {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Paxtadan moʻl hosil {{ajrat|ol}}dik.}} {{misol|[Yoʻlchi] Ikki yarim yil boyning boʻyinturugʻini sudradi. Nima {{ajrat|ol}}di?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Feruza Yigitaliyeva shu {{ajrat|ol}}impiadada bir yil birinchi oʻrinni {{ajrat|ol}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Yemoq, yemoq-ichmoq, tanovul qilmoq. {{misol|Hammasi sizning tegishingiz, hech kimga qaramang. Baliqni {{ajrat|ol}}ing!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Oʻziga singdirmoq, qabul etmoq. {{misol|Rangni yaxshi {{ajrat|ol}}adigan ipak.}} #Paydo qilmoq, hosil etmoq, yigʻmoq. {{misol|Yara yiring {{ajrat|ol}}ibdi.}} {{misol|Gʻoʻzalar koʻsak {{ajrat|ol}}di.}} #Aytmoq, kuylamoq. {{misol|"Nasrulloyi", "Girya" {{ajrat|ol}}! Ibodxoʻja, "Figʻon"ni {{ajrat|ol}}!|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} {{misol|Zoʻr qoʻshiqlardan bittasini oʻrganib, katta toʻyda oʻrtaga chiqib, bir {{ajrat|ol}}ayki.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}} #Uylanmoq, xotin olmoq. {{misol|[Zuhra:] Yosh qizni {{ajrat|ol}}ganing bir sari, endi buni oʻqishdan qoʻyib, kurortga {{ajrat|ol}}ib ketayotganing nimasi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} #Xarid qilmoq. {{misol|Bu paltoni necha pulga {{ajrat|ol}}dingiz?}} {{misol|Hovli {{ajrat|ol}}ma - qoʻshni {{ajrat|ol}}.|Maqol}} {{misol|Ancha narsa {{ajrat|ol}}dik.. Senga bir joʻra beqasam.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Qoʻlga kiritmoq, qozonmoq. {{misol|Obroʻ {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Erkinlik {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Darsdan "alo" baho {{ajrat|ol}}dim.}} {{misol|Ilmiy daraja {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Olqish {{ajrat|ol}}gan omondir, qargʻish {{ajrat|ol}}gan yomondir.|Maqol}} {{misol|Oʻn besh kunlik sinovdan keyin traktorchi nomini {{ajrat|ol}}dik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} #Ketkazmoq, yoʻqotmoq. {{misol|Chayonning zahrini chayon {{ajrat|ol}}adi.|Maqol}} {{misol|Fotihadan keyin Oftob oyim.. kuyovga qatiq {{ajrat|ol}}ib chiqdi va Otabekning ichmaganiga ham qoʻymay, "ichingiz, yoʻl gʻuborini {{ajrat|ol}}adir", deb qistay boshladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Qoplamoq, chulgʻamoq, oʻramoq, tutmoq. {{misol|Toʻqayni oʻt {{ajrat|ol}}gan.}} {{misol|Kabobning hidi butun hovlini {{ajrat|ol}}di.}} {{misol|Meni isitma {{ajrat|ol}}di.}} {{misol|Sen bundan ketmaysan omon, O‘ngu soʻlni {{ajrat|ol}}sa tuman.|[[w:Yodgor|"Yodgor"]]}} #Egallamoq, ishgʻol qilmoq, band etmoq. {{misol|Royal koʻp joyni {{ajrat|ol}}di. "Goʻroʻgʻli kelib, falon shaharni {{ajrat|ol}}ibdi, desa semirib, eshikdan ichkariga bazoʻr kiraman.|[[w:Gulixiromon|"Gulixiromon"]]}} {{misol|Mojaro ustiga Fosih afandi kirib q{{ajrat|ol}}di. U toʻgʻri ayvonga chiqib, mingboshining pinjidan joy {{ajrat|ol}}di.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Qamashtirmoq. {{misol|Tong yorishib, qamish poyalari oftob tigʻida lov-lov yonayotganga oʻxshab koʻzni {{ajrat|ol}}adi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Yetakchi feʼl sifatida ot turkumidagi soʻzlar bilan birikib, qoʻshma feʼl yasaydi, {{mas.}}, {{misol|amal {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|avj {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|alanga {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|bahra {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|bosh {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|yonini {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|yosh {{ajrat|ol}}moq}}. :'''Amal olmoq''' - oʻsmoq, rivojlanmoq, yuksalmoq (oʻsimliklar haqida). {{misol|Daraxtlar deyarli hammasi amal {{ajrat|ol}}ib, ancha yuksalib qolgan edi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} :'''Boʻyniga olmoq''' - 1) iqror boʻlmoq. {{misol|Bu sheʼrni oʻqigan bazi tanish-bilishlarim, qarilikni boʻyniga {{ajrat|ol}}ib q{{ajrat|ol}}ibdi-da, deb oʻylashlari mumkin.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} 2) zimmasiga, oʻz javobgarligiga olmoq. :'''Yigʻim-terimni olmoq''' - ekinlarni oʻrib, terib hosilni yigʻishtirmoq. {{misol|U.. yigʻim-terimni {{ajrat|ol}}gandan keyin Farhodga ketib, qishi bilan oʻsha yerda qolib ketdi.|[[w:Abdulla Qaqhor|Abdulla Qaqhor]]|Xotinlar}} :'''Teskarisiga olmoq''' - {{ayn.}} '''Aksiga olmoq''' {{q.}} [[aks]] I 2. {{misol|Men joʻrttaga baʼzi gaplarni teskarisiga {{ajrat|ol}}ib koʻrsam ham, u churq etmaydi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} :Yuz olmoq ''ayn.'' yuz tutmoq ''q.'' yuz I. {{misol|Kun baralla koʻtarilib, qiyomga yuz {{ajrat|ol}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Qalamga olmoq Yozmoq, xatga tushirmoq. {{misol|Bu kun men shu "Oʻtgan kunlar"ni qalamga {{ajrat|ol}}ganimda ham, oʻsha oʻzimni zeriktirgan faslni tashlab oʻtishga majbur boʻldim.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Utgan kunlar}}. Qarshi olmoq Kutmoq, peshvoz chiqmoq. {{misol|Mehmonlarni non-tuz bilan qarshi {{ajrat|ol}}ishdi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. Qiyigʻiga olmoq Aksini tutmoq, aks ish qilmoq. Qoʻy ogʻzidan choʻp olmagan ''q.'' qoʻy. {{misol|Bizning qishloqda Gʻofurjon degan qoʻy ogʻzidan choʻp {{ajrat|ol}}magan, buning ustiga hech kimi yoʻq bir yigit bor edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Xotinlar}}. 20 Ravishdosh shaklida boshqa feʼllar bilan birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi, maye. {{misol|{{ajrat|ol}}ib bermoq, {{ajrat|ol}}ib bormoq, {{ajrat|ol}}ib kelmoq, {{ajrat|ol}}a bshshoq, {{ajrat|ol}}a boshlamoq, {{ajrat|ol}}a kelmoq. Uzum suv {{ajrat|ol}}ib q{{ajrat|ol}}di.}} 21 =i(b) affiksli ravishdoshlar bilan birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi va ish-harakatning oʻzi uchun bajarilganligini bildiradi, maye. {{misol|bilib {{ajrat|ol}}moq, tortib {{ajrat|ol}}moq, yetib {{ajrat|ol}}moq, yigʻib {{ajrat|ol}}moq, sugʻurib {{ajrat|ol}}moq, yoza {{ajrat|ol}}moq, qila {{ajrat|ol}}moq.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{-trans-|olmoq| *{{en}}: [[take]] *{{tr}}: [[almak]] *{{sah}}: [[ыл]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''olmoq'''<br /> '''1 '''[[брать]], [[взять]]; [[взимать]], [[взыскивать]]; [[получать]]; [[принимать]]; {{tarjmisoli|vznos olmoq }} принимать взносы; {{tarjmisoli|ishga olmoq }} принимать на работу; {{tarjmisoli|shtraf olmoq }} взыскивать штраф; {{tarjmisoli|topshiriq olmoq }} получать задание; {{tarjmisoli|qoʻlga kitob olmoq }} 1) взять книгу в руки; 2) взяться за книгу ({{izoh|за чтение}}); {{tarjmisoli|amal olmoq }} набухать ({{izoh|о почках растений}}); {{tarjmisoli|ariq olmoq }} нарезать борозды ({{izoh|для поливного земледелия}}); {{tarjmisoli|askar olmoq }} мобилизовать в армию; вербовать в армию; {{tarjmisoli|devor olmoq }} строить дувал ({{izoh|глинобитную стену}}); {{tarjmisoli|yod olmoq }} заучивать (выучивать) наизусть; {{tarjmisoli|marza olmoq }} проводить межу, межевать; {{tarjmisoli|sir olmoq }} выведывать тайну; {{tarjmisoli|ommaviy tus olmoq }} принимать массовый характер; {{tarjmisoli|xabar olmoq }} справляться, осведомляться; {{tarjmisoli|xotin olmoq }} {{izoh|разг}}. брать в жёны, жениться; {{tarjmisoli|oʻt olmoq }} загораться; '''[[qasd]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻch]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} мстить; {{tarjmisoli|bagʻriga olmoq }} 1) прижимать к груди, обнимать; 2) приласкать, приголубить; окружить заботой; {{tarjmisoli|boʻyniga olmoq }} признаваться; {{tarjmisoli|yoniga olmoq }} взять к себе ({{izoh|кого-л., напр. в качестве помощника}}); {{tarjmisoli|oʻz zimmasigaolmoq}} брать на себя;''' bu vazifani men oʻz zimmamga '''({{izoh|или '''}}oʻz ustimga''') '''[[olaman]] '''[[эту]] [[задачу]] [[я]] [[беру]] [[на]] [[себя]]; {{tarjmisoli|ijaraga olmoq }} брать в аренду, арендовать; брать напрокат; {{tarjmisoli|oʻz ichiga olmoq }} заключать в себе; {{tarjmisoli|ishga olmoq }} принимать на работу; '''[[koʻngliga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻziga]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} принимать близко к сердцу; принимать на свой счёт; '''uning gapini koʻnglingizga olmang '''не относите его слова на свой счёт; не принимайте его слова близко к сердцу; {{tarjmisoli|koʻz tagiga olmoq }} примечать, замечать, подмечать; {{tarjmisoli|moʻljalga olmoq }} брать на прицел, прицеливаться; '''[[nazarga]] '''({{izoh|или}} '''[[nazar-eʼtiborga]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} принимать во внимание, учитывать; {{tarjmisoli|notaga olmoq }} перекладывать на ноты; {{tarjmisoli|oʻzini panaga olmoq }} укрываться ({{izoh|напр. от солнечных лучей, дождя и т. п}}.); {{tarjmisoli|roʻyxatga olmoq }} заносить в список, регистрировать; описывать, делать опись; {{tarjmisoli|oʻzini chetga olmoq}} 1) посторониться, отойти в сторону; 2) {{izoh|перен.}} устраниться ({{izoh|напр. от какого-л. дела}}); {{tarjmisoli|qoʻlga olmoq }} взять в свои руки; прибрать к рукам; {{tarjmisoli|hisobga olmoq }} брать на учёт; учитывать; принимать в расчёт; {{tarjmisoli|yonini olmoq }} заступаться ({{izoh|за кого-л}}.);<br /> '''2 '''[[снимать]]; [[отделять]]; [[удалять]]; {{tarjmisoli|otning egarini olmoq }} снимать седло с лошади, рассёдлывать лошадь; {{tarjmisoli|sutning qaymogʻini olmoq }} снимать сливки с молока; {{tarjmisoli|soch olmoq }} стричь волосы ({{izoh|кому-л}}.); брить голову ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|tirnoq olmoq }} стричь ногти; {{tarjmisoli|qoʻylarning junini olmoq }} стричь овец;<br /> '''3 '''[[отнимать]], [[занимать]] ({{izoh|время, место}}); '''u mening ikki soat vaqtimni oldi '''он отнял у меня два часа времени; '''borib-borib tangadek joyni oladi '''{{izoh|загадка }}ходит много, а места занимает с монету ({{izoh|палка, посох}}); {{tarjmisoli|ishdan olmoq }} снимать с работы, увольнять;<br /> '''4''' [[покупать]]; '''bu narsani qanchaga oldingiz?''' за сколько вы купили эту вещь?;<br /> '''5 '''[[удалять]], [[снимать]], [[уничтожать]]; '''chayonning zahrini chayon oladi '''{{izoh|посл}}. яд скорпиона уничтожает скорпион; {{izoh|соотв}}. клин клином вышибают; '''Oftob oyim kuyovga qatiq olib chiqdi va Otabekning ichmaganiga ham qoʻymay, "iching, yoʻl gʻuborini oladir" deb qistay boshladi '''(А. Ќодирий, «Ўтган кунлар») Афтоб-айим вынесла зятю кислого молока и заставляла Атабека напиться, приговаривая: «пейте, снимает дорожную усталость»;<br /> '''6 '''[[получать]], [[приобретать]]; {{tarjmisoli|daromad olmoq }} получать доход; '''moʻl hosil olmoq '''получить хороший (обильный) урожай; {{tarjmisoli|obroʻ olmoq}} приобретать авторитет;<br /> '''7 '''{{izoh|в сочетании с деепр. на '''}}-a/-y '''{{izoh|другого глагола образует форму возможности}}: '''biz kela olamiz '''мы можем прийти; '''men bugun ishlay olmayman '''я сегодня не могу работать;<br /> '''8 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола означает, что действие совершается действующим лицом для себя, в своих интересах}}: {{tarjmisoli|yozib olmoq }} записать; {{tarjmisoli|yetib olmoq }} догнать; {{tarjmisoli|qarab olmoq }} посмотреть, заглянуть; {{tarjmisoli|yigʻib olmoq }} собрать, убрать; {{tarjmisoli|topib olmoq }} найти; {{tarjmisoli|oʻylab olmoq }} подумать; обдумывать; {{tarjmisoli|oʻrab olmoq }} 1) окружать; 2) окутывать ({{izoh|кого-что-л. чем-л}}.);<br /> '''9 '''{{izoh|в форме деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|входит в состав сложных глаголов}}: '''olib bermoq '''взять; купить, ({{izoh|что-л. для кого-л}}.); '''olib bormoq '''нести, относить; везти, отвозить; вести, отводить; '''olib kelmoq '''приносить; привозить; приводить; '''olib ketmoq '''уносить; увозить; уводить; '''olib sotmoq '''перепродавать; спекулировать; '''olib tashlamoq '''отбрасывать; сбрасывать; '''olib turmoq '''1) брать на время, заимствовать; 2) брать систематически, время от времени; 3) задерживать, придерживать для себя ({{izoh|на некоторое время}}); '''olib yurmoq '''носить, возить {{izoh|или }}водить с собой; '''olib oʻtmoq '''проносить; провозить; '''olib qolmoq '''оставить при себе; удержать, задержать; '''olib qochmoq '''1) уносить; 2) понести ({{izoh|о лошади}}); 3) {{izoh|перен}}. говорить, допуская преувеличения; '''olib qoʻymoq '''откладывать, отбирать; {{tarjmisoli|* oʻrtaga olmoq }} брать в оборот ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|oʻzini katta olmoq}} кичиться, задирать нос; возомнить о себе; {{tarjmisoli|tagiga olmoq}} подгорать ({{izoh|напр. о плове, каше и т. п}}.); '''umuman olganda '''вообще говоря; {{tarjmisoli|olmoqdan solmoq }} попеременно.<br /> }} durw3hfikq127eh9xpki4t3tp121hae 639955 639954 2026-07-16T18:57:25Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639955 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OL- ’qoʻlga kirit-’. Yoʻlchi ketmonni o l i b ishiga joʻnadi (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shun-day maʼnoni anglatgan bu feʼl asli al- tarzida talaf-fuz qilingan (ПДП, 356; Devon, I, 180; DS, 32); hozirgi oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: al- &gt;&nbsp;âl-.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Narsani ushlab yoki biror asbob bilan tutib qoʻlga kiritmoq. {{misol|Ariqdan suv {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Saodatxon kapalak ushlagandek ehtiyotlik bilan qutichani qoʻliga {{ajrat|ol}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Oʻzbek oyim burchakda bola koʻtarib oʻtirgan Zaynabdan chaqaloqni {{ajrat|ol}}ib, uni jomni toʻkib kelishga buyurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Yoʻlchi ketmonni {{ajrat|ol}}ib, ishiga joʻnadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bagʻriga olmoq''' - 1) oʻz quchogʻiga olmoq, quchoqlamoq. {{misol|Bolani bagʻriga {{ajrat|ol}}ib, ancha vaqt yigʻladi.|M. Mahmudov|Bulbuligoʻyo}} 2) {{koʻchma|uz}} oʻz qaramogʻiga, panohiga, himoyasiga olib ardoqlamoq. {{misol|Kolxoz.. bularni xursandlik bilan oʻz bagʻriga {{ajrat|ol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Qoʻlini olmoq''' - 1) qoʻlidan ushlamoq. {{misol|Usta Olim Otabekning qoʻlini {{ajrat|ol}}ib soʻrashdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) kelishmoq, roziligini olmoq.<br/>'''Qoʻltigʻiga olmoq''' - 1) qoʻltigʻiga qistirmoq, [[qoʻltiqlamoq]]; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz yoniga tortmoq. {{misol|Yormat esa Yoʻlchini oʻz qoʻltigʻiga {{ajrat|ol}}ib, boshqalarga qarshi qoʻyishni istar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Qoʻltigʻidan olmoq''' - qoʻltigʻidan tutib bormoq yoki koʻtarmoq.<br/>'''Hiqildogʻidan olmoq''' - hiqildogʻidan, tomogʻidan boʻgʻmoq. #Qabul qilmoq; yollamoq. {{misol|Ishga {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Bolaga enaga {{ajrat|ol}}moq.}} #Boʻshatmoq, bekor qilmoq, tushirmoq. {{misol|Sizni bugundan boshlab ishdan {{ajrat|ol}}dik.}} {{misol|U avvalgi direktorimizning boshiga tuhmat yogʻdirib, ishdan {{ajrat|ol}}dirdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} #Qirqib, kesib, tortib, sugʻurib chiqarmoq. {{misol|Tirnoq {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Qoʻyning junini {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Soch {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Oyoqqa kirgan tikanni {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|[Ali oxun] Doʻppisi ichiga toʻgʻnalgan ignani {{ajrat|ol}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Yechmoq, solmoq. {{misol|Xotin boshidan jun roʻmolini {{ajrat|ol}}di-da, bir-ikki qoqib, yana oʻradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Tushirmoq, boʻshatmoq; xoli qilmoq. {{misol|Yelkasidan yukini {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Mashinadagi yashiklarni {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Usta Olim otning jilovidan qoʻlini {{ajrat|ol}}ib, soʻradi..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Qoʻlga kiritmoq; ega boʻlmoq. {{misol|Daromad {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Paxtadan moʻl hosil {{ajrat|ol}}dik.}} {{misol|[Yoʻlchi] Ikki yarim yil boyning boʻyinturugʻini sudradi. Nima {{ajrat|ol}}di?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Feruza Yigitaliyeva shu {{ajrat|ol}}impiadada bir yil birinchi oʻrinni {{ajrat|ol}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Yemoq, yemoq-ichmoq, tanovul qilmoq. {{misol|Hammasi sizning tegishingiz, hech kimga qaramang. Baliqni {{ajrat|ol}}ing!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Oʻziga singdirmoq, qabul etmoq. {{misol|Rangni yaxshi {{ajrat|ol}}adigan ipak.}} #Paydo qilmoq, hosil etmoq, yigʻmoq. {{misol|Yara yiring {{ajrat|ol}}ibdi.}} {{misol|Gʻoʻzalar koʻsak {{ajrat|ol}}di.}} #Aytmoq, kuylamoq. {{misol|"Nasrulloyi", "Girya" {{ajrat|ol}}! Ibodxoʻja, "Figʻon"ni {{ajrat|ol}}!|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} {{misol|Zoʻr qoʻshiqlardan bittasini oʻrganib, katta toʻyda oʻrtaga chiqib, bir {{ajrat|ol}}ayki.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}} #Uylanmoq, xotin olmoq. {{misol|[Zuhra:] Yosh qizni {{ajrat|ol}}ganing bir sari, endi buni oʻqishdan qoʻyib, kurortga {{ajrat|ol}}ib ketayotganing nimasi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} #Xarid qilmoq. {{misol|Bu paltoni necha pulga {{ajrat|ol}}dingiz?}} {{misol|Hovli {{ajrat|ol}}ma - qoʻshni {{ajrat|ol}}.|Maqol}} {{misol|Ancha narsa {{ajrat|ol}}dik.. Senga bir joʻra beqasam.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Qoʻlga kiritmoq, qozonmoq. {{misol|Obroʻ {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Erkinlik {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Darsdan "alo" baho {{ajrat|ol}}dim.}} {{misol|Ilmiy daraja {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Olqish {{ajrat|ol}}gan omondir, qargʻish {{ajrat|ol}}gan yomondir.|Maqol}} {{misol|Oʻn besh kunlik sinovdan keyin traktorchi nomini {{ajrat|ol}}dik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} #Ketkazmoq, yoʻqotmoq. {{misol|Chayonning zahrini chayon {{ajrat|ol}}adi.|Maqol}} {{misol|Fotihadan keyin Oftob oyim.. kuyovga qatiq {{ajrat|ol}}ib chiqdi va Otabekning ichmaganiga ham qoʻymay, "ichingiz, yoʻl gʻuborini {{ajrat|ol}}adir", deb qistay boshladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Qoplamoq, chulgʻamoq, oʻramoq, tutmoq. {{misol|Toʻqayni oʻt {{ajrat|ol}}gan.}} {{misol|Kabobning hidi butun hovlini {{ajrat|ol}}di.}} {{misol|Meni isitma {{ajrat|ol}}di.}} {{misol|Sen bundan ketmaysan omon, O‘ngu soʻlni {{ajrat|ol}}sa tuman.|[[w:Yodgor|"Yodgor"]]}} #Egallamoq, ishgʻol qilmoq, band etmoq. {{misol|Royal koʻp joyni {{ajrat|ol}}di. "Goʻroʻgʻli kelib, falon shaharni {{ajrat|ol}}ibdi, desa semirib, eshikdan ichkariga bazoʻr kiraman.|[[w:Gulixiromon|"Gulixiromon"]]}} {{misol|Mojaro ustiga Fosih afandi kirib q{{ajrat|ol}}di. U toʻgʻri ayvonga chiqib, mingboshining pinjidan joy {{ajrat|ol}}di.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Qamashtirmoq. {{misol|Tong yorishib, qamish poyalari oftob tigʻida lov-lov yonayotganga oʻxshab koʻzni {{ajrat|ol}}adi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Yetakchi feʼl sifatida ot turkumidagi soʻzlar bilan birikib, qoʻshma feʼl yasaydi, {{mas.}}, {{misol|amal {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|avj {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|alanga {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|bahra {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|bosh {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|yonini {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|yosh {{ajrat|ol}}moq}}<br/>'''Amal olmoq''' - oʻsmoq, rivojlanmoq, yuksalmoq (oʻsimliklar haqida). {{misol|Daraxtlar deyarli hammasi amal {{ajrat|ol}}ib, ancha yuksalib qolgan edi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''Boʻyniga olmoq''' - 1) iqror boʻlmoq. {{misol|Bu sheʼrni oʻqigan bazi tanish-bilishlarim, qarilikni boʻyniga {{ajrat|ol}}ib q{{ajrat|ol}}ibdi-da, deb oʻylashlari mumkin.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} 2) zimmasiga, oʻz javobgarligiga olmoq.<br/>'''Yigʻim-terimni olmoq''' - ekinlarni oʻrib, terib hosilni yigʻishtirmoq. {{misol|U.. yigʻim-terimni {{ajrat|ol}}gandan keyin Farhodga ketib, qishi bilan oʻsha yerda qolib ketdi.|[[w:Abdulla Qaqhor|Abdulla Qaqhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Teskarisiga olmoq''' - {{ayn.}} '''Aksiga olmoq''' {{q.}} [[aks]] I 2. {{misol|Men joʻrttaga baʼzi gaplarni teskarisiga {{ajrat|ol}}ib koʻrsam ham, u churq etmaydi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Yuz olmoq''' - {{ayn.}} '''Yuz tutmoq''' {{q.}} [[yuz]] I. {{misol|Kun baralla koʻtarilib, qiyomga yuz {{ajrat|ol}}di.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Qalamga olmoq''' - yozmoq, xatga tushirmoq. {{misol|Bu kun men shu "Oʻtgan kunlar"ni qalamga {{ajrat|ol}}ganimda ham, oʻsha oʻzimni zeriktirgan faslni tashlab oʻtishga majbur boʻldim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|O‘tgan kunlar}}<br/>'''Qarshi olmoq''' - kutmoq, peshvoz chiqmoq. {{misol|Mehmonlarni non-tuz bilan qarshi {{ajrat|ol}}ishdi.|Gazetadan}}<br/>'''Qiyigʻiga olmoq''' - aksini tutmoq, aks ish qilmoq.<br/>'''Qoʻy ogʻzidan choʻp olmagan''' - {{q.}} [[qoʻy]]. {{misol|Bizning qishloqda Gʻofurjon degan qoʻy ogʻzidan choʻp {{ajrat|ol}}magan, buning ustiga hech kimi yoʻq bir yigit bor edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} #Ravishdosh shaklida boshqa feʼllar bilan birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi, {{mas.}} {{misol|{{ajrat|ol}}ib bermoq, {{ajrat|ol}}ib bormoq, {{ajrat|ol}}ib kelmoq, {{ajrat|ol}}a bshshoq, {{ajrat|ol}}a boshlamoq, {{ajrat|ol}}a kelmoq. Uzum suv {{ajrat|ol}}ib q{{ajrat|ol}}di.}} 21 =i(b) affiksli ravishdoshlar bilan birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi va ish-harakatning oʻzi uchun bajarilganligini bildiradi, mas. {{misol|bilib {{ajrat|ol}}moq, tortib {{ajrat|ol}}moq, yetib {{ajrat|ol}}moq, yigʻib {{ajrat|ol}}moq, sugʻurib {{ajrat|ol}}moq, yoza {{ajrat|ol}}moq, qila {{ajrat|ol}}moq.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{-trans-|olmoq| *{{en}}: [[take]] *{{tr}}: [[almak]] *{{sah}}: [[ыл]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''olmoq'''<br /> '''1 '''[[брать]], [[взять]]; [[взимать]], [[взыскивать]]; [[получать]]; [[принимать]]; {{tarjmisoli|vznos olmoq }} принимать взносы; {{tarjmisoli|ishga olmoq }} принимать на работу; {{tarjmisoli|shtraf olmoq }} взыскивать штраф; {{tarjmisoli|topshiriq olmoq }} получать задание; {{tarjmisoli|qoʻlga kitob olmoq }} 1) взять книгу в руки; 2) взяться за книгу ({{izoh|за чтение}}); {{tarjmisoli|amal olmoq }} набухать ({{izoh|о почках растений}}); {{tarjmisoli|ariq olmoq }} нарезать борозды ({{izoh|для поливного земледелия}}); {{tarjmisoli|askar olmoq }} мобилизовать в армию; вербовать в армию; {{tarjmisoli|devor olmoq }} строить дувал ({{izoh|глинобитную стену}}); {{tarjmisoli|yod olmoq }} заучивать (выучивать) наизусть; {{tarjmisoli|marza olmoq }} проводить межу, межевать; {{tarjmisoli|sir olmoq }} выведывать тайну; {{tarjmisoli|ommaviy tus olmoq }} принимать массовый характер; {{tarjmisoli|xabar olmoq }} справляться, осведомляться; {{tarjmisoli|xotin olmoq }} {{izoh|разг}}. брать в жёны, жениться; {{tarjmisoli|oʻt olmoq }} загораться; '''[[qasd]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻch]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} мстить; {{tarjmisoli|bagʻriga olmoq }} 1) прижимать к груди, обнимать; 2) приласкать, приголубить; окружить заботой; {{tarjmisoli|boʻyniga olmoq }} признаваться; {{tarjmisoli|yoniga olmoq }} взять к себе ({{izoh|кого-л., напр. в качестве помощника}}); {{tarjmisoli|oʻz zimmasigaolmoq}} брать на себя;''' bu vazifani men oʻz zimmamga '''({{izoh|или '''}}oʻz ustimga''') '''[[olaman]] '''[[эту]] [[задачу]] [[я]] [[беру]] [[на]] [[себя]]; {{tarjmisoli|ijaraga olmoq }} брать в аренду, арендовать; брать напрокат; {{tarjmisoli|oʻz ichiga olmoq }} заключать в себе; {{tarjmisoli|ishga olmoq }} принимать на работу; '''[[koʻngliga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻziga]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} принимать близко к сердцу; принимать на свой счёт; '''uning gapini koʻnglingizga olmang '''не относите его слова на свой счёт; не принимайте его слова близко к сердцу; {{tarjmisoli|koʻz tagiga olmoq }} примечать, замечать, подмечать; {{tarjmisoli|moʻljalga olmoq }} брать на прицел, прицеливаться; '''[[nazarga]] '''({{izoh|или}} '''[[nazar-eʼtiborga]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} принимать во внимание, учитывать; {{tarjmisoli|notaga olmoq }} перекладывать на ноты; {{tarjmisoli|oʻzini panaga olmoq }} укрываться ({{izoh|напр. от солнечных лучей, дождя и т. п}}.); {{tarjmisoli|roʻyxatga olmoq }} заносить в список, регистрировать; описывать, делать опись; {{tarjmisoli|oʻzini chetga olmoq}} 1) посторониться, отойти в сторону; 2) {{izoh|перен.}} устраниться ({{izoh|напр. от какого-л. дела}}); {{tarjmisoli|qoʻlga olmoq }} взять в свои руки; прибрать к рукам; {{tarjmisoli|hisobga olmoq }} брать на учёт; учитывать; принимать в расчёт; {{tarjmisoli|yonini olmoq }} заступаться ({{izoh|за кого-л}}.);<br /> '''2 '''[[снимать]]; [[отделять]]; [[удалять]]; {{tarjmisoli|otning egarini olmoq }} снимать седло с лошади, рассёдлывать лошадь; {{tarjmisoli|sutning qaymogʻini olmoq }} снимать сливки с молока; {{tarjmisoli|soch olmoq }} стричь волосы ({{izoh|кому-л}}.); брить голову ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|tirnoq olmoq }} стричь ногти; {{tarjmisoli|qoʻylarning junini olmoq }} стричь овец;<br /> '''3 '''[[отнимать]], [[занимать]] ({{izoh|время, место}}); '''u mening ikki soat vaqtimni oldi '''он отнял у меня два часа времени; '''borib-borib tangadek joyni oladi '''{{izoh|загадка }}ходит много, а места занимает с монету ({{izoh|палка, посох}}); {{tarjmisoli|ishdan olmoq }} снимать с работы, увольнять;<br /> '''4''' [[покупать]]; '''bu narsani qanchaga oldingiz?''' за сколько вы купили эту вещь?;<br /> '''5 '''[[удалять]], [[снимать]], [[уничтожать]]; '''chayonning zahrini chayon oladi '''{{izoh|посл}}. яд скорпиона уничтожает скорпион; {{izoh|соотв}}. клин клином вышибают; '''Oftob oyim kuyovga qatiq olib chiqdi va Otabekning ichmaganiga ham qoʻymay, "iching, yoʻl gʻuborini oladir" deb qistay boshladi '''(А. Ќодирий, «Ўтган кунлар») Афтоб-айим вынесла зятю кислого молока и заставляла Атабека напиться, приговаривая: «пейте, снимает дорожную усталость»;<br /> '''6 '''[[получать]], [[приобретать]]; {{tarjmisoli|daromad olmoq }} получать доход; '''moʻl hosil olmoq '''получить хороший (обильный) урожай; {{tarjmisoli|obroʻ olmoq}} приобретать авторитет;<br /> '''7 '''{{izoh|в сочетании с деепр. на '''}}-a/-y '''{{izoh|другого глагола образует форму возможности}}: '''biz kela olamiz '''мы можем прийти; '''men bugun ishlay olmayman '''я сегодня не могу работать;<br /> '''8 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола означает, что действие совершается действующим лицом для себя, в своих интересах}}: {{tarjmisoli|yozib olmoq }} записать; {{tarjmisoli|yetib olmoq }} догнать; {{tarjmisoli|qarab olmoq }} посмотреть, заглянуть; {{tarjmisoli|yigʻib olmoq }} собрать, убрать; {{tarjmisoli|topib olmoq }} найти; {{tarjmisoli|oʻylab olmoq }} подумать; обдумывать; {{tarjmisoli|oʻrab olmoq }} 1) окружать; 2) окутывать ({{izoh|кого-что-л. чем-л}}.);<br /> '''9 '''{{izoh|в форме деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|входит в состав сложных глаголов}}: '''olib bermoq '''взять; купить, ({{izoh|что-л. для кого-л}}.); '''olib bormoq '''нести, относить; везти, отвозить; вести, отводить; '''olib kelmoq '''приносить; привозить; приводить; '''olib ketmoq '''уносить; увозить; уводить; '''olib sotmoq '''перепродавать; спекулировать; '''olib tashlamoq '''отбрасывать; сбрасывать; '''olib turmoq '''1) брать на время, заимствовать; 2) брать систематически, время от времени; 3) задерживать, придерживать для себя ({{izoh|на некоторое время}}); '''olib yurmoq '''носить, возить {{izoh|или }}водить с собой; '''olib oʻtmoq '''проносить; провозить; '''olib qolmoq '''оставить при себе; удержать, задержать; '''olib qochmoq '''1) уносить; 2) понести ({{izoh|о лошади}}); 3) {{izoh|перен}}. говорить, допуская преувеличения; '''olib qoʻymoq '''откладывать, отбирать; {{tarjmisoli|* oʻrtaga olmoq }} брать в оборот ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|oʻzini katta olmoq}} кичиться, задирать нос; возомнить о себе; {{tarjmisoli|tagiga olmoq}} подгорать ({{izoh|напр. о плове, каше и т. п}}.); '''umuman olganda '''вообще говоря; {{tarjmisoli|olmoqdan solmoq }} попеременно.<br /> }} sykdzsw4279ckugu2fcffh62ixi04my 639956 639955 2026-07-16T19:01:43Z Yokubjon Juraev 8265 639956 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OL- ’qoʻlga kirit-’. Yoʻlchi ketmonni o l i b ishiga joʻnadi (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shun-day maʼnoni anglatgan bu feʼl asli al- tarzida talaf-fuz qilingan (ПДП, 356; Devon, I, 180; DS, 32); hozirgi oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: al- &gt;&nbsp;âl-.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Narsani ushlab yoki biror asbob bilan tutib qoʻlga kiritmoq. {{misol|Ariqdan suv {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Saodatxon kapalak ushlagandek ehtiyotlik bilan qutichani qoʻliga {{ajrat|ol}}di.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Oʻzbek oyim burchakda bola koʻtarib oʻtirgan Zaynabdan chaqaloqni {{ajrat|ol}}ib, uni jomni toʻkib kelishga buyurdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Yoʻlchi ketmonni {{ajrat|ol}}ib, ishiga joʻnadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bagʻriga olmoq''' - 1) oʻz quchogʻiga olmoq, quchoqlamoq. {{misol|Bolani bagʻriga {{ajrat|ol}}ib, ancha vaqt yigʻladi.|M. Mahmudov|Bulbuligoʻyo}} 2) {{koʻchma|uz}} oʻz qaramogʻiga, panohiga, himoyasiga olib ardoqlamoq. {{misol|Kolxoz.. bularni xursandlik bilan oʻz bagʻriga {{ajrat|ol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Qoʻlini olmoq''' - 1) qoʻlidan ushlamoq. {{misol|Usta Olim Otabekning qoʻlini {{ajrat|ol}}ib soʻrashdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) kelishmoq, roziligini olmoq.<br/>'''Qoʻltigʻiga olmoq''' - 1) qoʻltigʻiga qistirmoq, [[qoʻltiqlamoq]]; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz yoniga tortmoq. {{misol|Yormat esa Yoʻlchini oʻz qoʻltigʻiga {{ajrat|ol}}ib, boshqalarga qarshi qoʻyishni istar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Qoʻltigʻidan olmoq''' - qoʻltigʻidan tutib bormoq yoki koʻtarmoq.<br/>'''Hiqildogʻidan olmoq''' - hiqildogʻidan, tomogʻidan boʻgʻmoq. #Qabul qilmoq; yollamoq. {{misol|Ishga {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Bolaga enaga {{ajrat|ol}}moq.}} #Boʻshatmoq, bekor qilmoq, tushirmoq. {{misol|Sizni bugundan boshlab ishdan {{ajrat|ol}}dik.}} {{misol|U avvalgi direktorimizning boshiga tuhmat yogʻdirib, ishdan {{ajrat|ol}}dirdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} #Qirqib, kesib, tortib, sugʻurib chiqarmoq. {{misol|Tirnoq {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Qoʻyning junini {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Soch {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Oyoqqa kirgan tikanni {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|[Ali oxun] Doʻppisi ichiga toʻgʻnalgan ignani {{ajrat|ol}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Yechmoq, solmoq. {{misol|Xotin boshidan jun roʻmolini {{ajrat|ol}}di-da, bir-ikki qoqib, yana oʻradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Tushirmoq, boʻshatmoq; xoli qilmoq. {{misol|Yelkasidan yukini {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Mashinadagi yashiklarni {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Usta Olim otning jilovidan qoʻlini {{ajrat|ol}}ib, soʻradi..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Qoʻlga kiritmoq; ega boʻlmoq. {{misol|Daromad {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Paxtadan moʻl hosil {{ajrat|ol}}dik.}} {{misol|[Yoʻlchi] Ikki yarim yil boyning boʻyinturugʻini sudradi. Nima {{ajrat|ol}}di?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Feruza Yigitaliyeva shu {{ajrat|ol}}impiadada bir yil birinchi oʻrinni {{ajrat|ol}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Yemoq, yemoq-ichmoq, tanovul qilmoq. {{misol|Hammasi sizning tegishingiz, hech kimga qaramang. Baliqni {{ajrat|ol}}ing!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Oʻziga singdirmoq, qabul etmoq. {{misol|Rangni yaxshi {{ajrat|ol}}adigan ipak.}} #Paydo qilmoq, hosil etmoq, yigʻmoq. {{misol|Yara yiring {{ajrat|ol}}ibdi.}} {{misol|Gʻoʻzalar koʻsak {{ajrat|ol}}di.}} #Aytmoq, kuylamoq. {{misol|"Nasrulloyi", "Girya" {{ajrat|ol}}! Ibodxoʻja, "Figʻon"ni {{ajrat|ol}}!|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} {{misol|Zoʻr qoʻshiqlardan bittasini oʻrganib, katta toʻyda oʻrtaga chiqib, bir {{ajrat|ol}}ayki.|[[w:A. Koʻchimov|A. Koʻchimov]]|Halqa}} #Uylanmoq, xotin olmoq. {{misol|[Zuhra:] Yosh qizni {{ajrat|ol}}ganing bir sari, endi buni oʻqishdan qoʻyib, kurortga {{ajrat|ol}}ib ketayotganing nimasi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} #Xarid qilmoq. {{misol|Bu paltoni necha pulga {{ajrat|ol}}dingiz?}} {{misol|Hovli {{ajrat|ol}}ma - qoʻshni {{ajrat|ol}}.|Maqol}} {{misol|Ancha narsa {{ajrat|ol}}dik.. Senga bir joʻra beqasam.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Qoʻlga kiritmoq, qozonmoq. {{misol|Obroʻ {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Erkinlik {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Darsdan "alo" baho {{ajrat|ol}}dim.}} {{misol|Ilmiy daraja {{ajrat|ol}}moq.}} {{misol|Olqish {{ajrat|ol}}gan omondir, qargʻish {{ajrat|ol}}gan yomondir.|Maqol}} {{misol|Oʻn besh kunlik sinovdan keyin traktorchi nomini {{ajrat|ol}}dik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} #Ketkazmoq, yoʻqotmoq. {{misol|Chayonning zahrini chayon {{ajrat|ol}}adi.|Maqol}} {{misol|Fotihadan keyin Oftob oyim.. kuyovga qatiq {{ajrat|ol}}ib chiqdi va Otabekning ichmaganiga ham qoʻymay, "ichingiz, yoʻl gʻuborini {{ajrat|ol}}adir", deb qistay boshladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Qoplamoq, chulgʻamoq, oʻramoq, tutmoq. {{misol|Toʻqayni oʻt {{ajrat|ol}}gan.}} {{misol|Kabobning hidi butun hovlini {{ajrat|ol}}di.}} {{misol|Meni isitma {{ajrat|ol}}di.}} {{misol|Sen bundan ketmaysan omon, O‘ngu soʻlni {{ajrat|ol}}sa tuman.|[[w:Yodgor|"Yodgor"]]}} #Egallamoq, ishgʻol qilmoq, band etmoq. {{misol|Royal koʻp joyni {{ajrat|ol}}di. "Goʻroʻgʻli kelib, falon shaharni {{ajrat|ol}}ibdi, desa semirib, eshikdan ichkariga bazoʻr kiraman.|[[w:Gulixiromon|"Gulixiromon"]]}} {{misol|Mojaro ustiga Fosih afandi kirib q{{ajrat|ol}}di. U toʻgʻri ayvonga chiqib, mingboshining pinjidan joy {{ajrat|ol}}di.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Qamashtirmoq. {{misol|Tong yorishib, qamish poyalari oftob tigʻida lov-lov yonayotganga oʻxshab koʻzni {{ajrat|ol}}adi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Yetakchi feʼl sifatida ot turkumidagi soʻzlar bilan birikib, qoʻshma feʼl yasaydi, {{mas.}}, {{misol|amal {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|avj {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|alanga {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|bahra {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|bosh {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|yonini {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|yosh {{ajrat|ol}}moq}}.<br/>'''Amal olmoq''' - oʻsmoq, rivojlanmoq, yuksalmoq (oʻsimliklar haqida). {{misol|Daraxtlar deyarli hammasi amal {{ajrat|ol}}ib, ancha yuksalib qolgan edi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''Boʻyniga olmoq''' - 1) iqror boʻlmoq. {{misol|Bu sheʼrni oʻqigan bazi tanish-bilishlarim, qarilikni boʻyniga {{ajrat|ol}}ib q{{ajrat|ol}}ibdi-da, deb oʻylashlari mumkin.|[[w:Shukrullo|Shukrullo]]|Saylanma}} 2) zimmasiga, oʻz javobgarligiga olmoq.<br/>'''Yigʻim-terimni olmoq''' - ekinlarni oʻrib, terib hosilni yigʻishtirmoq. {{misol|U.. yigʻim-terimni {{ajrat|ol}}gandan keyin Farhodga ketib, qishi bilan oʻsha yerda qolib ketdi.|[[w:Abdulla Qaqhor|Abdulla Qaqhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Teskarisiga olmoq''' - {{ayn.}} '''Aksiga olmoq''' {{q.}} [[aks]] I 2. {{misol|Men joʻrttaga baʼzi gaplarni teskarisiga {{ajrat|ol}}ib koʻrsam ham, u churq etmaydi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Yuz olmoq''' - {{ayn.}} '''Yuz tutmoq''' {{q.}} [[yuz]] I. {{misol|Kun baralla koʻtarilib, qiyomga yuz {{ajrat|ol}}di.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Qalamga olmoq''' - yozmoq, xatga tushirmoq. {{misol|Bu kun men shu "Oʻtgan kunlar"ni qalamga {{ajrat|ol}}ganimda ham, oʻsha oʻzimni zeriktirgan faslni tashlab oʻtishga majbur boʻldim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|O‘tgan kunlar}}<br/>'''Qarshi olmoq''' - kutmoq, peshvoz chiqmoq. {{misol|Mehmonlarni non-tuz bilan qarshi {{ajrat|ol}}ishdi.|Gazetadan}}<br/>'''Qiyigʻiga olmoq''' - aksini tutmoq, aks ish qilmoq.<br/>'''Qoʻy ogʻzidan choʻp olmagan''' - {{q.}} [[qoʻy]]. {{misol|Bizning qishloqda Gʻofurjon degan qoʻy ogʻzidan choʻp {{ajrat|ol}}magan, buning ustiga hech kimi yoʻq bir yigit bor edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} #Ravishdosh shaklida boshqa feʼllar bilan birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi, {{mas.}} {{misol|{{ajrat|ol}}ib bermoq}}, {{misol|{{ajrat|ol}}ib bormoq}}, {{misol|{{ajrat|ol}}ib kelmoq}}, {{misol|{{ajrat|ol}}a bilmoq}}, {{misol|{{ajrat|ol}}a boshlamoq}}, {{misol|{{ajrat|ol}}a kelmoq.}} {{misol|Uzum suv {{ajrat|ol}}ib qoldi.}} #'''=i'''('''b''') affiksli ravishdoshlar bilan birikib, qoʻshma feʼl hosil qiladi va ish-harakatning oʻzi uchun bajarilganligini bildiradi, {{mas.}} {{misol|bilib {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|tortib {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|yetib {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|yigʻib {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|sugʻurib {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|yoza {{ajrat|ol}}moq}}, {{misol|qila {{ajrat|ol}}moq}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{-trans-|olmoq| *{{en}}: [[take]] *{{tr}}: [[almak]] *{{sah}}: [[ыл]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''olmoq'''<br /> '''1 '''[[брать]], [[взять]]; [[взимать]], [[взыскивать]]; [[получать]]; [[принимать]]; {{tarjmisoli|vznos olmoq }} принимать взносы; {{tarjmisoli|ishga olmoq }} принимать на работу; {{tarjmisoli|shtraf olmoq }} взыскивать штраф; {{tarjmisoli|topshiriq olmoq }} получать задание; {{tarjmisoli|qoʻlga kitob olmoq }} 1) взять книгу в руки; 2) взяться за книгу ({{izoh|за чтение}}); {{tarjmisoli|amal olmoq }} набухать ({{izoh|о почках растений}}); {{tarjmisoli|ariq olmoq }} нарезать борозды ({{izoh|для поливного земледелия}}); {{tarjmisoli|askar olmoq }} мобилизовать в армию; вербовать в армию; {{tarjmisoli|devor olmoq }} строить дувал ({{izoh|глинобитную стену}}); {{tarjmisoli|yod olmoq }} заучивать (выучивать) наизусть; {{tarjmisoli|marza olmoq }} проводить межу, межевать; {{tarjmisoli|sir olmoq }} выведывать тайну; {{tarjmisoli|ommaviy tus olmoq }} принимать массовый характер; {{tarjmisoli|xabar olmoq }} справляться, осведомляться; {{tarjmisoli|xotin olmoq }} {{izoh|разг}}. брать в жёны, жениться; {{tarjmisoli|oʻt olmoq }} загораться; '''[[qasd]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻch]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} мстить; {{tarjmisoli|bagʻriga olmoq }} 1) прижимать к груди, обнимать; 2) приласкать, приголубить; окружить заботой; {{tarjmisoli|boʻyniga olmoq }} признаваться; {{tarjmisoli|yoniga olmoq }} взять к себе ({{izoh|кого-л., напр. в качестве помощника}}); {{tarjmisoli|oʻz zimmasigaolmoq}} брать на себя;''' bu vazifani men oʻz zimmamga '''({{izoh|или '''}}oʻz ustimga''') '''[[olaman]] '''[[эту]] [[задачу]] [[я]] [[беру]] [[на]] [[себя]]; {{tarjmisoli|ijaraga olmoq }} брать в аренду, арендовать; брать напрокат; {{tarjmisoli|oʻz ichiga olmoq }} заключать в себе; {{tarjmisoli|ishga olmoq }} принимать на работу; '''[[koʻngliga]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻziga]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} принимать близко к сердцу; принимать на свой счёт; '''uning gapini koʻnglingizga olmang '''не относите его слова на свой счёт; не принимайте его слова близко к сердцу; {{tarjmisoli|koʻz tagiga olmoq }} примечать, замечать, подмечать; {{tarjmisoli|moʻljalga olmoq }} брать на прицел, прицеливаться; '''[[nazarga]] '''({{izoh|или}} '''[[nazar-eʼtiborga]]''') {{tarjmisoli|olmoq }} принимать во внимание, учитывать; {{tarjmisoli|notaga olmoq }} перекладывать на ноты; {{tarjmisoli|oʻzini panaga olmoq }} укрываться ({{izoh|напр. от солнечных лучей, дождя и т. п}}.); {{tarjmisoli|roʻyxatga olmoq }} заносить в список, регистрировать; описывать, делать опись; {{tarjmisoli|oʻzini chetga olmoq}} 1) посторониться, отойти в сторону; 2) {{izoh|перен.}} устраниться ({{izoh|напр. от какого-л. дела}}); {{tarjmisoli|qoʻlga olmoq }} взять в свои руки; прибрать к рукам; {{tarjmisoli|hisobga olmoq }} брать на учёт; учитывать; принимать в расчёт; {{tarjmisoli|yonini olmoq }} заступаться ({{izoh|за кого-л}}.);<br /> '''2 '''[[снимать]]; [[отделять]]; [[удалять]]; {{tarjmisoli|otning egarini olmoq }} снимать седло с лошади, рассёдлывать лошадь; {{tarjmisoli|sutning qaymogʻini olmoq }} снимать сливки с молока; {{tarjmisoli|soch olmoq }} стричь волосы ({{izoh|кому-л}}.); брить голову ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|tirnoq olmoq }} стричь ногти; {{tarjmisoli|qoʻylarning junini olmoq }} стричь овец;<br /> '''3 '''[[отнимать]], [[занимать]] ({{izoh|время, место}}); '''u mening ikki soat vaqtimni oldi '''он отнял у меня два часа времени; '''borib-borib tangadek joyni oladi '''{{izoh|загадка }}ходит много, а места занимает с монету ({{izoh|палка, посох}}); {{tarjmisoli|ishdan olmoq }} снимать с работы, увольнять;<br /> '''4''' [[покупать]]; '''bu narsani qanchaga oldingiz?''' за сколько вы купили эту вещь?;<br /> '''5 '''[[удалять]], [[снимать]], [[уничтожать]]; '''chayonning zahrini chayon oladi '''{{izoh|посл}}. яд скорпиона уничтожает скорпион; {{izoh|соотв}}. клин клином вышибают; '''Oftob oyim kuyovga qatiq olib chiqdi va Otabekning ichmaganiga ham qoʻymay, "iching, yoʻl gʻuborini oladir" deb qistay boshladi '''(А. Ќодирий, «Ўтган кунлар») Афтоб-айим вынесла зятю кислого молока и заставляла Атабека напиться, приговаривая: «пейте, снимает дорожную усталость»;<br /> '''6 '''[[получать]], [[приобретать]]; {{tarjmisoli|daromad olmoq }} получать доход; '''moʻl hosil olmoq '''получить хороший (обильный) урожай; {{tarjmisoli|obroʻ olmoq}} приобретать авторитет;<br /> '''7 '''{{izoh|в сочетании с деепр. на '''}}-a/-y '''{{izoh|другого глагола образует форму возможности}}: '''biz kela olamiz '''мы можем прийти; '''men bugun ishlay olmayman '''я сегодня не могу работать;<br /> '''8 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола означает, что действие совершается действующим лицом для себя, в своих интересах}}: {{tarjmisoli|yozib olmoq }} записать; {{tarjmisoli|yetib olmoq }} догнать; {{tarjmisoli|qarab olmoq }} посмотреть, заглянуть; {{tarjmisoli|yigʻib olmoq }} собрать, убрать; {{tarjmisoli|topib olmoq }} найти; {{tarjmisoli|oʻylab olmoq }} подумать; обдумывать; {{tarjmisoli|oʻrab olmoq }} 1) окружать; 2) окутывать ({{izoh|кого-что-л. чем-л}}.);<br /> '''9 '''{{izoh|в форме деепр. на '''}}-(i)b '''{{izoh|входит в состав сложных глаголов}}: '''olib bermoq '''взять; купить, ({{izoh|что-л. для кого-л}}.); '''olib bormoq '''нести, относить; везти, отвозить; вести, отводить; '''olib kelmoq '''приносить; привозить; приводить; '''olib ketmoq '''уносить; увозить; уводить; '''olib sotmoq '''перепродавать; спекулировать; '''olib tashlamoq '''отбрасывать; сбрасывать; '''olib turmoq '''1) брать на время, заимствовать; 2) брать систематически, время от времени; 3) задерживать, придерживать для себя ({{izoh|на некоторое время}}); '''olib yurmoq '''носить, возить {{izoh|или }}водить с собой; '''olib oʻtmoq '''проносить; провозить; '''olib qolmoq '''оставить при себе; удержать, задержать; '''olib qochmoq '''1) уносить; 2) понести ({{izoh|о лошади}}); 3) {{izoh|перен}}. говорить, допуская преувеличения; '''olib qoʻymoq '''откладывать, отбирать; {{tarjmisoli|* oʻrtaga olmoq }} брать в оборот ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|oʻzini katta olmoq}} кичиться, задирать нос; возомнить о себе; {{tarjmisoli|tagiga olmoq}} подгорать ({{izoh|напр. о плове, каше и т. п}}.); '''umuman olganda '''вообще говоря; {{tarjmisoli|olmoqdan solmoq }} попеременно.<br /> }} 8897otf4ddp2rwwzuo6sgvuxr9uw7sb 0 21030 639948 638307 2026-07-16T15:08:44Z Caalipher 9583 /* Maʼnosi */ 639948 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == qurt I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''qurt''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === Yoqutchadagi [[курдьаҕа]] so‘zila o‘zakdosh erur. === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== 1 Uzun tanasini egib-yozib yoki juda koʻp oyoqlari vositasida sudralib yuradigan umurtqasiz mayda jonivor. {{misol|Koʻk {{ajrat|qurt}}.}} 2 Baʼzi hasharotlar, mayda organizmlar nomi tarkibiga kiradi, masalan, {{misol|shilliq {{ajrat|qurt}}, eshak {{ajrat|qurt}}.}} 3 Baʼzi hasharotlarning tuxumidan yuzaga keladigan gʻumbak. {{misol|Olma {{ajrat|qurt}}i. Koʻsak qurti. }}{{misol|Mayiz bilan oʻrikni bir oz {{ajrat|qurt}} yegan boʻlsa ham, pok-pokiza urib ketishibdi, azamatlar.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}. 4 Asosan tut bargi bilan boqiladigan, yetilib pilla oʻraydigan shunday gʻumbak. {{misol|Qurt boqmoq. Qurt tutmoq. sh" Oʻtgan yil bahorda {{ajrat|qurt}}ga barg kesgani tutga chiqdim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :Miyasiga qurt tushmoq Miyasi aynimoq. {{misol|Lekin bularning yuztasini qoʻilib bogʻlasang, bitta sarjin boʻlmaydi. Shunchaki qoʻgʻirchoqlar, dimogʻi shishgan pistafurush bilan miyasiga {{ajrat|qurt}} tushgan gʻoʻzafurush chol...|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. Tovoniga ''(yoki'' oyogʻiga, paytavasiga) qurt tushmoq Bezovta boʻlib, biror narsa harakatiga tushmoq. {{misol|Oʻzlari yoʻl izlab, tovonlariga {{ajrat|qurt}} tushib qolsin. Ular hali Ortiqning sovuniga kir yuvishmabdi. |[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == qurt II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''qurt''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== ''s.t. ayn.'' [[qurut]]. {{misol|Javhar ham har kirganda {{ajrat|qurt}}mi, bir dona shokoladmi tashlab ketishni unutmasdi hech.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ҚУРТ}} === Tarjimalari === *{{tr}}: [[kurt]] *{{tyv}}: [[курт]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>qurt<br /> 1 </b>[[гусеница]]; [[червь]]; {{tarjmisoli|qurt tushgan }} ({{izoh|или '''}}[[egan]]''') '''[[olma]] '''[[червивое]] [[яблоко]];<br /> '''2 '''[[шелковичный]] [[червь]]; {{tarjmisoli|ipak qurti }} шелковичный червь; {{tarjmisoli|qurt urugʻ(i) }} грена; {{tarjmisoli|qurt boqmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tutmoq]]''') [[разводить]] [[шелковичных]] [[червей]]; {{tarjmisoli|qurt boquvchi }} ({{izoh|или '''}}[[tutuvchi]]''') [[шелковод]], [[работник]] [[червоводни]]; {{tarjmisoli|* qurt ena }} {{izoh|бот}}. гулявник Лезели; {{tarjmisoli|patagiga qurt tushib qoldi }} ({{izoh|букв}}. в его стельках завелись черви) он сильно забеспокоился, он забегал.<br /> }} 3hozc504om7rxzsbopac0yjysc3m9uv 0 35228 639950 639946 2026-07-16T18:12:55Z Yokubjon Juraev 8265 [[Special:Contributions/~2026-40022-23|~2026-40022-23]] ([[User talk:~2026-40022-23|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/639946|639946]]-sonli tahrir qaytarildi 639950 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''dol-zarb''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''1 '''''ot vazifasida.'' Biror ish yoki jarayon eng qizgʻin yoki qistalang boʻlgan payt. {{misol|Saodatga shunday {{ajrat|dolzarb}}da yaxshilik qilmay, qachon yaxshilik qilasan?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Ixlos}}. {{misol|Suyak-suyagigacha paxtakor odam bunaqangi {{ajrat|dolzarb}}da daladan jilmaydi.|[[w:R. fayziy|R. fayziy]]|Asad libosi}}. :Dolzarb kunlar ''(yoki'' palla, payt, dam) Ishlar qizigan yoki tiqilinch kelib qolgan kunlar. {{misol|Ish qistalang kelib, {{ajrat|dolzarb}} kunlar ham boshlandi. A.|[[w:Shermuhammedov|Shermuhammedov]]|Toshkent-lik paxdavon}}. {{misol|Hozir chorvadoruchun eng {{ajrat|dolzarb}} kunlar hisoblangan qishlov davom etmoqda. |[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Paxta yigʻim-terimi {{ajrat|dolzarb}} pallaga kirdi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. '''2 '''''sft.'' Bajarilishi, qilinishi kechik-tirib boʻlmaydigan, birinchi galda hal etilishi lozim boʻlgan; oʻta muhim. {{misol|{{ajrat|Dolzarb}} muammo. {{ajrat|Dolzarb}} masala. {{ajrat|Dolzarb}} vazifa.}} n {{misol|Abdulla Qahhor adabiyotimizning {{ajrat|dolzarb}} masalalariga behad talabchanlik bilan yondashar edilar.|[[w:K. Qahhorova|K. Qahhorova]]|Chorak asr ham nafas}}. {{misol|{{ajrat|Dolzarb}} mavzudagi maruzalar oʻqib eshittirildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Sanoat robot-larini rivojlantirish masalasi bugungi kunning {{ajrat|dolzarb}} vazifalaridan boʻlib qol-moqda.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ДОЛЗАРБ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''dolzarb'''<br /> [[разгар]] ({{izoh|чего-л}}.), [[кульминация]], [[кульминационная]] [[точка]]; [[апогей]]; {{tarjmisoli|~ga kelmoq }} быть в разгаре, достичь кульминации; {{tarjmisoli|~ kunlar }} жаркие (горячие) дни.<br /> }} qws2ff0tropcp8hog3tv65dby7htbsl 0 37142 639959 598219 2026-07-17T11:44:57Z Caalipher 9583 /* Maʼnosi */ 639959 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''zul-li-so-nayn''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === ''\a.'' ... IIjj — ikki til sohibi] Ikki tilni biluvchi, oʻrgangan kishi; ikki tilda yoza oladigan shoir yoki yozuvchi. {{misol|Koʻp oʻtmay, oʻz zamondoshlari orasida talantli {{ajrat|zullisonayn}} shoir, sozanda va hofiz sifatida shuhrat qozonadi.|[[w:"OʻTA"|"OʻTA"]]}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЗУЛЛИСОНАЙН}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>zullisonayn<br /> </b>{{izoh|уст. книжн.}} [[двуязычный]], [[владеющий]] [[двумя]] [[языками]], [[знаток]] [[двух]] [[языков]].<br /> }} 8cipo0fw89o5eoek33azk9lyrs4ixkx 0 59070 639949 565660 2026-07-16T16:36:19Z Usaymin1071 13373 639949 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''e-son''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == [https://uz.wikipedia.org/wiki/Qadimgi%20turkiy Qadimgi turkiy tilda] sog'lom, salomatli ma'noni anglatadigan esen so'zidan. [https://uz.wikipedia.org/wiki/Koshg%CA%BBariy Koshg'ariyning] aytishicha: qadimgi turklar salomlashish uchun 'esonmi san?' deb so'rashgan, va esenledi fe'lining ma'nosini salomlashdi deb qayd etgan. Bu so'z boshqa turkiy tillarda ham mavjud. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Sogʻ-salomat, sogʻ-omon. {{misol|{{ajrat|Eson}}-misiz?}} n {{misol|Maskovdan nima olib kelay sen-ga? — Oʻzingiz {{ajrat|eson}} qaytsangiz, bas.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 2 Eson (erkaklar ismi). === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЭСОН}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[eson]]</b></br> <b>1 </b>[[здоровый]]; [[целый]] [[и]] [[невредимый]]; {{tarjmisoli|~misiz? }} как ваше здоровье?; <b>Eson boʻlsak, soʻrarmiz Qumrixonning holini </b>(«Ќўшиќлар») Будем, живы-здоровы, узнаем, что станет с Кумрихан;</br> <b>2 </b>[[Исан]] ({{izoh|имя собств. мужское}}).</br> }} jehupki3pvfgp1mclf95zrwcytkz4yp 0 131298 639957 464504 2026-07-17T04:16:17Z YaroslavDuboHarp 13607 639957 wikitext text/x-wiki {{-en-}} {{en-adj}} ===Talaffuz=== * {{a|US|UK|Kanada}} {{IPA|/əˈbaʊt/|lang=en}} * {{a|Canada}} {{IPA|/əˈbɐʊt/|/əˈbʌʊt/|lang=en}} * {{a|Canada|Irlandiya}} {{IPA|/əˈbɛʊt/|lang=en}} * {{audio|en-us-about (improved).ogg|Audio (US)|lang=en}} * {{audio|En-ca-about.ogg|Audio (Canada: British Columbia)|lang=en}} * {{audio|en-ca-about-real.ogg|Audio (Canada: Ontario)|lang=en}} * [[qofiya|Qofiya]]: aʊt * {{chiziqcha|a|bout|lang=en}} :[[atrofida]] {{en-adv}} {{-fr-}} {{fr-ism}} :[[haqida]] 37rbpr0gboutt83bwr7jmbiqtkrs0ao