Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.12 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 8820 640032 577485 2026-07-26T00:52:41Z Yokubjon Juraev 8265 640032 wikitext text/x-wiki {{-tr-}} '''nar''' :[[anor]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''nar''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === ''[f. -'' erkak jinsidagi; erkak; jasur, mardona] Erkak jinsli hayvon yoki parranda. {{misol|Maiumki, ka{{ajrat|nar}}eykalarning fa-sat {{ajrat|nar}}i sayraydi, xolos.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|НАР}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''nar'''<br /> [[самец]]; {{tarjmisoli|nar mushuk }} кот; {{tarjmisoli|nar sher }} лев.<br /> }} 6d5v183ue0sz2h3qciqp9akpoe0ge3p 0 13940 640044 636517 2026-07-26T04:22:34Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 640044 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tu-ya''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TUYA 'oʻrkachli yirik sutemizuvchi ish hayvoni'. u ya choʻksa, joy topiladi (Maqol). Qadimgi turkiy tilda shunday maʼnoni anglatgan soʻz ПДПda 1ää (428-betda), Buż (431- betda) shakllarida, Devonda shewä (III, 153), dewä (III, 245), tew1 (III, 153), tewä) shakllarida keltirilgan (III, 227). E.V.Sevortyan lugʻatida bu soʻzning ayrim turkiy tillarda 1öuä, Shdä kabi bir qancha shakllarda mavjud ekani sanalgan (ЭСТЯ, III, 313, 314). Koʻrinadiki, bu soʻz tarkibidagi barcha tovushlar tur — licha oʻzgarishlarga uchragan. Hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻzning boshlanishidagi undosh t tarzida, birinchi butindagi unli u tarzida, ikkinchi boʻgʻin boshidagi un-dosh y tarzida talaffuz etiladigan shakli yetib kelgan.}} :Bir yoki ikki oʻrkachli, juft tuyoq-li, asosan, yuk tashish uchun xizmat qila-digan, suvsizlikka chidamli sutemizuvchi ish hayvoni. {{misol|{{ajrat|Tuya}}larni haqli ravishda sahro kemalari deb atashadi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. ''Bazi kunlari [Yoʻlchi'' == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|koʻmir saroyga tushib, koʻ-mir, tappi, xashak keltirgan qozoqlarning {{ajrat|tuya}}larini xaridorning uyiga yetaklaydi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Suvsizlikni {{ajrat|tuya}} koʻtaradi..|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Maston}}. :Baqiroq tuyaning bori yaxshi Oila, jamoa kabilarda tergab, kutkilab yoʻlga solib turadigan ota-ona, rahbar, yoshi ulugʻ kishiga nisbatan qoʻllanadigan maqol. {{misol|Baqiroq {{ajrat|tuya}}ning bori yaxshi, deydilar. Ota-ona borligi-da bolalar bir-birlari bilan ahil boʻladilar.. |[[w:I. Ahmedov|I. Ahmedov]]|Ogʻir operatsiya}}. Kambagʻalni tuyaning ustida it qopar Kambagʻal, nochor shaxsning ishi yurishmasligi, har qanday sharoitda ham unga nimadir pand berishini bildiradigan maqol. {{misol|Kambagʻstni {{ajrat|tuya}} ustida it qopsin ekan-da?! "|[[w:Mushtum"|Mushtum"]]}}. Nonini tuya qilmoq Birovning narsasi, ulushi va shu kabilarga sherik boʻlmoq, undan oʻmarmoq. {{misol|Ishona-mizki.. goʻdaklar nonini {{ajrat|tuya}} qilib kelayotgan Unsin Boltaboyevani ogʻir tashvishdan tez xalos etib, u bilan uzil-kesil gaplashib qoʻya-digan mardi maydon topilur.|[[w:Sh. Tohirov|Sh. Tohirov]]|Teshik tomoq}}. {{misol|Qachongacha mahalla hisobiga kayfu safo qilib, xalq nonini {{ajrat|tuya}} qiladi-lar.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. Ot bilan tuya boʻlarmidi U qadar katta, koʻp emaslikni bildiruvchi ibora (summa, narsa haqida). {{misol|Jonfigʻon mukofotni oʻz gazi bshshn oʻlchagani uchun bunga ham uncha parvo qilmabdi — olgan mukofoti-ga "ot bilan {{ajrat|tuya}} boʻlarmidi", debdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qanotsiz chittak}}. Tuya goʻshti yegan Biror ish, narsaning bitishi, amalga oshishi juda sudralishi, choʻzilishini qayd etuvchi ibora. {{misol|{{ajrat|Tuya}} goʻshti yegan teatr.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. Tuya koʻr-dingmi - yoʻq ''q.'' koʻrmoq. {{misol|Tuya boʻlsa ham, dumini koʻrsatmay yutib yuborib, {{ajrat|tuya}} koʻr-dingmi — yoʻq, deb bezrayib turaveradigan-lar chiqib qoldi.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. Tuya choʻksa, joy topar Oʻtiruvchilar tigʻiz, zich boʻlgan holat-larda yana boshqa kimsa oʻtirishni xohlasa, joy topilishini, sigʻishini qayd etuvchi ibora. {{misol|Eshikdan birin-ketin odamlar kirar.. soʻngra "{{ajrat|tuya}} choʻksa, joy topar" qilib, u yer— bu yerga siqilib oʻtirardilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Tuya hammomni havas qilganday Oʻziga xos va mos boʻlmaydigan, yarashmay-digan urinish, intilish, orzu qilish ho-latiga nisbatan qoʻllanadigan ibora. {{misol|Tuya hammomni havas qilganday, senga kim koʻyib-di bunday ishlarni. yaya Raisliging oʻzingga buyursin. Men {{ajrat|tuya}} emasmanki, hammomni orzu qilsam.|[[w:T. Malik|T. Malik]]|Ajab dunyo}}. Tuyani yutib, dumini koʻrsatmaydi Har qanday katta (koʻp) narsani ham oʻzlashtirib, undan nishon, iz qoldirmaslikni bildiruvchi ibora. {{misol|Hoziru tomogʻining qurtini oʻldirish uchun {{ajrat|tuya}} boʻlsa ham, dumini koʻrsatmay yutib yuborishdan toymaydi.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. {{misol|{{ajrat|Tuya}}ni yut, lekin dumi ogʻzingdan koʻrinib turmasin.|[[w:Oybek|Oybek]]|O}}.v. shabadalar. Tuyaning dumi yerga tekkanda ''(yoki ''yetganda) Roʻyobga chiqmaydigan, amalga osh-maydigan ish, quruq vaʼda ekanlikni bildiruvchi ibora. {{misol|Hasan soʻfi: -Suv chiqadi-yu, lekigin boyga yarasha chiqadi. Bu suvdan bizga {{ajrat|tuya}}ning dumi yerga yetganida tegadi, — dedi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargonat}}. o. Hayt degan tuyaga mador Kichikkina hissa, hatto bir ogʻiz soʻz ham yordam boʻlishini qayd etuvchi maqol. {{misol|Ish sensiz toʻxtab qolmaydi, ammo hayt degan {{ajrat|tuya}}ga mador, — dedi..|[[w:A. Muhid-din|A. Muhid-din]]|Inson qalbi otash}}. === Sinonimlari === [[bug‘ra]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУЯ}} == Tarjimalari == '''tuya''' === Tillar === {{-trans-|tuya| *{{krc}}: [[тюе]] *{{tr}}: [[deve]] *{{ku}}: [[deve]] *{{sq}}: [[deve]] *{{hr}}: [[deva]] *{{en}}: [[camel]] *{{nl}}: [[kameel]] *{{es}}: [[camello]] *{{gl}}: [[camelo]] *{{pt}}: [[camelo]] *{{tyv}}: [[теве]] *{{udm}}: [[дуэ]] *{{ug}}: [[تۆگە]] *{{cy}}: [[camel]] *{{kjh}}: [[тибе]] *{{sah}}: [[тэбиэн]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tuya'''<br /> [[верблюд]]; // [[верблюжий]]; {{tarjmisoli|ayri tuya }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}ikki oʻrkachli tuya }} двугорбый верблюд; {{tarjmisoli|nor tuya }} одногорбый верблюд; {{tarjmisoli|tuya juni }} верблюжья шерсть; {{tarjmisoli|tuya choʻksa joy topiladi }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. если верблюд сядет, место найдётся) если потесниться, место найдётся; {{tarjmisoli|tuyani shamol uchirsa, echkini osmonda koʻr }} {{izoh|см}}. '''[[koʻrmoq]] 1''';{{tarjmisoli| * tuyaning dumi yerga tekkanda }} ({{izoh|букв}}. когда хвост верблюда коснётся земли) {{izoh|соотв}}. когда на горе рак свистнет; {{tarjmisoli|nonini tuya qilmoq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|non; tuya koʻrdingmi? - Yoʻq! }} ({{izoh|букв}}. видел верблюда? - нет!) никто ничего не видел и не слышал ({{izoh|т. е. концы в воду}}); {{tarjmisoli|tuya goʻshti yegan }} ({{izoh|букв}}. съевший верблюжатину) о {{izoh|чем-л}}. затянувшемся; {{tarjmisoli|tuya goʻshti yegan qurilish }} затянувшееся строительство.<br /> }} 1bpc1wzeixrxvv3e57nnmb94zbot9zg 640045 640044 2026-07-26T04:22:46Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 640045 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tu-ya''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TUYA 'oʻrkachli yirik sutemizuvchi ish hayvoni'. u ya choʻksa, joy topiladi (Maqol). Qadimgi turkiy tilda shunday maʼnoni anglatgan soʻz ПДПda 1ää (428-betda), Buż (431- betda) shakllarida, Devonda shewä (III, 153), dewä (III, 245), tew1 (III, 153), tewä) shakllarida keltirilgan (III, 227). E.V.Sevortyan lugʻatida bu soʻzning ayrim turkiy tillarda 1öuä, Shdä kabi bir qancha shakllarda mavjud ekani sanalgan (ЭСТЯ, III, 313, 314). Koʻrinadiki, bu soʻz tarkibidagi barcha tovushlar tur — licha oʻzgarishlarga uchragan. Hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻzning boshlanishidagi undosh t tarzida, birinchi butindagi unli u tarzida, ikkinchi boʻgʻin boshidagi un-dosh y tarzida talaffuz etiladigan shakli yetib kelgan.}} :Bir yoki ikki oʻrkachli, juft tuyoq-li, asosan, yuk tashish uchun xizmat qila-digan, suvsizlikka chidamli sutemizuvchi ish hayvoni. {{misol|{{ajrat|Tuya}}larni haqli ravishda sahro kemalari deb atashadi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. ''Bazi kunlari [Yoʻlchi'' == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|koʻmir saroyga tushib, koʻ-mir, tappi, xashak keltirgan qozoqlarning {{ajrat|tuya}}larini xaridorning uyiga yetaklaydi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Suvsizlikni {{ajrat|tuya}} koʻtaradi..|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Maston}}. :Baqiroq tuyaning bori yaxshi Oila, jamoa kabilarda tergab, kutkilab yoʻlga solib turadigan ota-ona, rahbar, yoshi ulugʻ kishiga nisbatan qoʻllanadigan maqol. {{misol|Baqiroq {{ajrat|tuya}}ning bori yaxshi, deydilar. Ota-ona borligi-da bolalar bir-birlari bilan ahil boʻladilar.. |[[w:I. Ahmedov|I. Ahmedov]]|Ogʻir operatsiya}}. Kambagʻalni tuyaning ustida it qopar Kambagʻal, nochor shaxsning ishi yurishmasligi, har qanday sharoitda ham unga nimadir pand berishini bildiradigan maqol. {{misol|Kambagʻstni {{ajrat|tuya}} ustida it qopsin ekan-da?! "|[[w:Mushtum"|Mushtum"]]}}. Nonini tuya qilmoq Birovning narsasi, ulushi va shu kabilarga sherik boʻlmoq, undan oʻmarmoq. {{misol|Ishona-mizki.. goʻdaklar nonini {{ajrat|tuya}} qilib kelayotgan Unsin Boltaboyevani ogʻir tashvishdan tez xalos etib, u bilan uzil-kesil gaplashib qoʻya-digan mardi maydon topilur.|[[w:Sh. Tohirov|Sh. Tohirov]]|Teshik tomoq}}. {{misol|Qachongacha mahalla hisobiga kayfu safo qilib, xalq nonini {{ajrat|tuya}} qiladi-lar.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. Ot bilan tuya boʻlarmidi U qadar katta, koʻp emaslikni bildiruvchi ibora (summa, narsa haqida). {{misol|Jonfigʻon mukofotni oʻz gazi bshshn oʻlchagani uchun bunga ham uncha parvo qilmabdi — olgan mukofoti-ga "ot bilan {{ajrat|tuya}} boʻlarmidi", debdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qanotsiz chittak}}. Tuya goʻshti yegan Biror ish, narsaning bitishi, amalga oshishi juda sudralishi, choʻzilishini qayd etuvchi ibora. {{misol|{{ajrat|Tuya}} goʻshti yegan teatr.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. Tuya koʻr-dingmi - yoʻq ''q.'' koʻrmoq. {{misol|Tuya boʻlsa ham, dumini koʻrsatmay yutib yuborib, {{ajrat|tuya}} koʻr-dingmi — yoʻq, deb bezrayib turaveradigan-lar chiqib qoldi.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. Tuya choʻksa, joy topar Oʻtiruvchilar tigʻiz, zich boʻlgan holat-larda yana boshqa kimsa oʻtirishni xohlasa, joy topilishini, sigʻishini qayd etuvchi ibora. {{misol|Eshikdan birin-ketin odamlar kirar.. soʻngra "{{ajrat|tuya}} choʻksa, joy topar" qilib, u yer— bu yerga siqilib oʻtirardilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Tuya hammomni havas qilganday Oʻziga xos va mos boʻlmaydigan, yarashmay-digan urinish, intilish, orzu qilish ho-latiga nisbatan qoʻllanadigan ibora. {{misol|Tuya hammomni havas qilganday, senga kim koʻyib-di bunday ishlarni. yaya Raisliging oʻzingga buyursin. Men {{ajrat|tuya}} emasmanki, hammomni orzu qilsam.|[[w:T. Malik|T. Malik]]|Ajab dunyo}}. Tuyani yutib, dumini koʻrsatmaydi Har qanday katta (koʻp) narsani ham oʻzlashtirib, undan nishon, iz qoldirmaslikni bildiruvchi ibora. {{misol|Hoziru tomogʻining qurtini oʻldirish uchun {{ajrat|tuya}} boʻlsa ham, dumini koʻrsatmay yutib yuborishdan toymaydi.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. {{misol|{{ajrat|Tuya}}ni yut, lekin dumi ogʻzingdan koʻrinib turmasin.|[[w:Oybek|Oybek]]|O}}.v. shabadalar. Tuyaning dumi yerga tekkanda ''(yoki ''yetganda) Roʻyobga chiqmaydigan, amalga osh-maydigan ish, quruq vaʼda ekanlikni bildiruvchi ibora. {{misol|Hasan soʻfi: -Suv chiqadi-yu, lekigin boyga yarasha chiqadi. Bu suvdan bizga {{ajrat|tuya}}ning dumi yerga yetganida tegadi, — dedi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargonat}}. o. Hayt degan tuyaga mador Kichikkina hissa, hatto bir ogʻiz soʻz ham yordam boʻlishini qayd etuvchi maqol. {{misol|Ish sensiz toʻxtab qolmaydi, ammo hayt degan {{ajrat|tuya}}ga mador, — dedi..|[[w:A. Muhid-din|A. Muhid-din]]|Inson qalbi otash}}. === Sinonimlari === [[bug‘ro]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУЯ}} == Tarjimalari == '''tuya''' === Tillar === {{-trans-|tuya| *{{krc}}: [[тюе]] *{{tr}}: [[deve]] *{{ku}}: [[deve]] *{{sq}}: [[deve]] *{{hr}}: [[deva]] *{{en}}: [[camel]] *{{nl}}: [[kameel]] *{{es}}: [[camello]] *{{gl}}: [[camelo]] *{{pt}}: [[camelo]] *{{tyv}}: [[теве]] *{{udm}}: [[дуэ]] *{{ug}}: [[تۆگە]] *{{cy}}: [[camel]] *{{kjh}}: [[тибе]] *{{sah}}: [[тэбиэн]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tuya'''<br /> [[верблюд]]; // [[верблюжий]]; {{tarjmisoli|ayri tuya }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}ikki oʻrkachli tuya }} двугорбый верблюд; {{tarjmisoli|nor tuya }} одногорбый верблюд; {{tarjmisoli|tuya juni }} верблюжья шерсть; {{tarjmisoli|tuya choʻksa joy topiladi }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. если верблюд сядет, место найдётся) если потесниться, место найдётся; {{tarjmisoli|tuyani shamol uchirsa, echkini osmonda koʻr }} {{izoh|см}}. '''[[koʻrmoq]] 1''';{{tarjmisoli| * tuyaning dumi yerga tekkanda }} ({{izoh|букв}}. когда хвост верблюда коснётся земли) {{izoh|соотв}}. когда на горе рак свистнет; {{tarjmisoli|nonini tuya qilmoq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|non; tuya koʻrdingmi? - Yoʻq! }} ({{izoh|букв}}. видел верблюда? - нет!) никто ничего не видел и не слышал ({{izoh|т. е. концы в воду}}); {{tarjmisoli|tuya goʻshti yegan }} ({{izoh|букв}}. съевший верблюжатину) о {{izoh|чем-л}}. затянувшемся; {{tarjmisoli|tuya goʻshti yegan qurilish }} затянувшееся строительство.<br /> }} 2j6gw7jw5qjy522gv177qkpdecpfrea 0 20569 640030 561191 2026-07-26T00:51:30Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 640030 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻgʻ-ra''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Turkiy, Tuvachadagi ''[[буура]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === , boʻgʻro Ikki oʻrkachli nar tuya. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎҒРА}} == Tarjimalari == '''boʻgʻin''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''boʻgʻra'''<br /> [[нехолощёный]] [[верблюд]].<br /> }} ab1r7byhb0sr92901ap327x1pc6lz3r 640033 640030 2026-07-26T00:54:57Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 640033 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻgʻ-ra''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Turkiy, Tuvachadagi ''[[буура]]'', Yoqutchadagi ''[[буур]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === , boʻgʻro Ikki oʻrkachli nar tuya. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎҒРА}} == Tarjimalari == '''boʻgʻin''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''boʻgʻra'''<br /> [[нехолощёный]] [[верблюд]].<br /> }} oh5711gztjd6j93exgq9n06e4aj0ovk 640034 640033 2026-07-26T00:55:12Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 640034 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻgʻ-ra''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Turkiy, Tuvachadagi ''[[буура]]'', Yoqutchadagi ''[[буур]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === , boʻgʻro Ikki oʻrkachli nar tuya. === Sinonimlari === [[bug‘ra]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎҒРА}} == Tarjimalari == '''boʻgʻin''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''boʻgʻra'''<br /> [[нехолощёный]] [[верблюд]].<br /> }} dfdmbo0gdmadfne6w33ree6d0jlebfi 640035 640034 2026-07-26T00:55:21Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 640035 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻgʻ-ra''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Turkiy, Tuvachadagi ''[[буура]]'', Yoqutchadagi ''[[буур]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === , boʻgʻro Ikki oʻrkachli nar tuya. === Sinonimlari === [[bug‘ro]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎҒРА}} == Tarjimalari == '''boʻgʻin''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''boʻgʻra'''<br /> [[нехолощёный]] [[верблюд]].<br /> }} 3a2cnesai2zhah1wcyk1bvvchy1j8tb 640038 640035 2026-07-26T00:59:09Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 640038 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻgʻ-ra''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Turkiy, Tuvachadagi ''[[буура]]'', Yoqutchadagi ''[[буур]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Ikki oʻrkachli nar tuya. === Sinonimlari === [[bug‘ro]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎҒРА}} == Tarjimalari == '''boʻgʻin''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''boʻgʻra'''<br /> [[нехолощёный]] [[верблюд]].<br /> }} msdepweddyp03k520jvglwbqrjbides 640039 640038 2026-07-26T00:59:26Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 640039 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻgʻ-ra''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Turkiy, Tuvachadagi ''[[буура]]'', Yoqutchadagi ''[[буур]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Ikki oʻrkachli nar tuya. === Sinonimlari === [[bug‘ro]], [[boʻgʻro]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎҒРА}} == Tarjimalari == '''boʻgʻin''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''boʻgʻra'''<br /> [[нехолощёный]] [[верблюд]].<br /> }} 2irqfn3ucgokshiso9cbql0oqu1a6f5 0 22715 640051 633585 2026-07-26T04:34:30Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 640051 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''gu-ruh''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|<b>GURUH</b> Bu ot {{ПРС}}da [goruh] shaklida (422), {{ТжРС}}da guroʻh shaklida, {{OʻTIL}}da guruh shaklida (I, 200) keltirilgan. Koʻrinadiki, bu ot oʻzbek tiliga tojik tilidagi guroʻh shaklining ikkinchi boʻginidagi oʻ tovushini u tovushiga apmashtirib olingan. Bu ot 'toʻda¹, 'toʻp' maʼnosini anglatadi. Bu ot bilan oʻzbek tilida guruhla- feʼli hosil qilingan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === ''\f. bjj$. —'' odamlar toʻdasi; olo-mon) 1 Bir toʻp odam, toʻda. {{misol|Jangchilar kichik {{ajrat|guruh}}larga boʻlinib, qishloq oralab ketdi-lar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. {{misol|Bir {{ajrat|guruh}} eski tanishlarim bilan suhbat qurdim.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Yangi yer haqida soʻz}}. :Qora guruhlar Yovuz niyatli kishilar toʻpi; reaksion kuchlar toʻdasi. {{misol|Shunday qilib, xon boshchiligidagi qora {{ajrat|guruh}}lar maʼri-fatparvar Islomxoʻjadan oʻch oldilar.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}. 2 Maqsad, maslak, faoliyat va sh. k. lar umumiyligi asosida shakllangan rasmiy yoki norasmiy jamoa. {{misol|Tekshiruvchilar {{ajrat|guruh}}i. Ilmiy {{ajrat|guruh}}.}} 3 Umumiy belgi, xususiyatga ega boʻlgan bir turdagi narsa, hodisalar majmui, turkumi. {{misol|Yulduzlar {{ajrat|guruh}}i. Sutemizuvchilar {{ajrat|guruh}}i.}} 4 Dars, mashgʻulot oʻtkazish maqsadida birlashtirilgan kishilar, talabalar boʻ-linmasi, toʻpi. {{misol|Huquqiy bilimlarni oʻrga-nuvchilar {{ajrat|guruh}}i. Birinchi kursning arab tilida tahsil oluvchi talabalar {{ajrat|guruh}}i.}} 5 Tabaqa, toifa; daraja. {{misol|Ikkinchi {{ajrat|guruh}} nogironi.}} === Sinonimlari === [[bo‘ltak]], [[topqir]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ГУРУҲ}} == Tarjimalari == '''guruh''' *{{tr}}: [[grup]] *{{az}}: [[qrup]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[guruh]]</b></br> <b>1 </b>[[группа]], [[кучка]] ({{izoh|людей}});</br> <b>2 </b>{{izoh|презр}}. [[шайка]]; [[свора]].</br> }} n5cstq0w1aprsjpfvab1ighbff1q3o0 0 23052 640036 634504 2026-07-26T00:55:59Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 640036 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bugʻ-ro''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Turkiy, Tuvachadagi ''[[буура]]'', Yoqutchadagi ''[[буур]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '' ayn.'' [[boʻgʻra]].{{misol| Faqat {{ajrat|bugʻro}}lar, yaʼni tuyalargina bahorning boshida xavfli boʻladi. }}M. Osim, Karvon yoʻllarida. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БУҒРО}} == Tarjimalari == '''bugʻro''' {{OʻTIL}} o97zpkwu35r5szowcd1723a19bpkfza 640037 640036 2026-07-26T00:56:39Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 640037 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bugʻ-ro''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Turkiy, Tuvachadagi ''[[буура]]'', Yoqutchadagi ''[[буур]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{ayn.}} [[boʻgʻra]]. {{misol|Faqat {{ajrat|bugʻro}}lar, yaʼni tuyalargina bahorning boshida xavfli boʻladi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Karvon yoʻllarida}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БУҒРО}} == Tarjimalari == '''bugʻro''' {{OʻTIL}} cnbnztjiwnfn0gi0ey1eb5egok2vzrc 0 28255 640049 633038 2026-07-26T04:32:34Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 640049 wikitext text/x-wiki {{-kaa-}} '''marta''' ---- = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''mar-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :Sanoq sonlar va son-miqdor bildiruvchi soʻzlar bilan kelib, shu songa teng takrorni bildiradi. {{misol|Oyda bir {{ajrat|marta}} chiqadigan gazeta. Xatni bir necha {{ajrat|marta}} oʻqidim. Shu gati bir-ikki {{ajrat|marta}} eshitdim. }}a {{misol|Bir necha oy mobaynida qiz oʻzi xohlabmi yo Sidiqjon "asti qoʻymagani" uchunmi, boqqa yana bir necha {{ajrat|marta}} tushib chiqdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|-Gadoylikdan oʻlim yaxshi, ming {{ajrat|marta}} yaxshi, — yigʻlab dedi Sho-qosim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. === Sinonimlari === [[topqir]] === Antonimlari === {{OʻTIL|МАРТА}} == Tarjimalari == {{ug}}: [[قېتىم]] (qetım) {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |sah = [[төгүл]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''marta'''<br /> [[раз]]; {{tarjmisoli|bir necha ~ }} несколько раз; {{tarjmisoli|bir-ikki ~ }} раз-другой; {{tarjmisoli|koʻp ~ }} много раз, многократно; {{tarjmisoli|yana bir ~ }} ещё раз; {{tarjmisoli|ikkinchi ~ }} в другой раз; вторично; {{tarjmisoli|oxirgi ~ }} в последний раз; {{tarjmisoli|yiliga bir ~ }} раз в год; {{tarjmisoli|biror ~ ham }} ни разу; {{tarjmisoli|bir ~ emas, ikki ~ emas }} не раз и не два; {{tarjmisoli|ikni ~dan }} по два раза.<br /> }} jj7gk0n720b3qujrkphmk410d4k48wq 640050 640049 2026-07-26T04:33:29Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 640050 wikitext text/x-wiki {{-kaa-}} '''marta''' ---- = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''mar-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :Sanoq sonlar va son-miqdor bildiruvchi soʻzlar bilan kelib, shu songa teng takrorni bildiradi. {{misol|Oyda bir {{ajrat|marta}} chiqadigan gazeta. Xatni bir necha {{ajrat|marta}} oʻqidim. Shu gati bir-ikki {{ajrat|marta}} eshitdim.}} {{misol|Bir necha oy mobaynida qiz oʻzi xohlabmi yo Sidiqjon "asti qoʻymagani" uchunmi, boqqa yana bir necha {{ajrat|marta}} tushib chiqdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|-Gadoylikdan oʻlim yaxshi, ming {{ajrat|marta}} yaxshi, - yigʻlab dedi Shoqosim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} === Sinonimlari === [[topqir]] === Antonimlari === {{OʻTIL|МАРТА}} == Tarjimalari == {{ug}}: [[قېتىم]] (qetım) {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |sah = [[төгүл]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''marta'''<br /> [[раз]]; {{tarjmisoli|bir necha ~ }} несколько раз; {{tarjmisoli|bir-ikki ~ }} раз-другой; {{tarjmisoli|koʻp ~ }} много раз, многократно; {{tarjmisoli|yana bir ~ }} ещё раз; {{tarjmisoli|ikkinchi ~ }} в другой раз; вторично; {{tarjmisoli|oxirgi ~ }} в последний раз; {{tarjmisoli|yiliga bir ~ }} раз в год; {{tarjmisoli|biror ~ ham }} ни разу; {{tarjmisoli|bir ~ emas, ikki ~ emas }} не раз и не два; {{tarjmisoli|ikni ~dan }} по два раза.<br /> }} b29ktbv66z96m79urzcl7potpk7bs4y 0 52220 640048 592409 2026-07-26T04:31:23Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 640048 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == topqir I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''top-qir''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== ''' 1 '''Navbatdagi guruh, turkum. {{misol|..Mehriniso shoshib qolgan, kelayotganlar bosim oʻtirishmas.. ularni kuzatib qaytishi bilanoq, ketma-ket yana bir {{ajrat|topqir}}i kirib kelardi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Hazrati inson}}. 2 Marta, karra. {{misol|Ovchi birin-ketin ikki {{ajrat|topqir}} oʻq uzdi.}} n {{misol|Hirot xoʻrozlari kecha-ning sukutini ikkinchi {{ajrat|topqir}} buzganda, Darveshali koʻzlarini uqalab, oʻz xonasiga chiqdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. U {{misol|Kolya bilan nima-dir shivirlashib, uch-toʻrt {{ajrat|topqir}} eshikka chiqib keldi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == topqir II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''top-qir''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Tez, darrov topadigan, fah-mi oʻtkir; topagʻon. {{misol|{{ajrat|Topqir}} odam,}} m {{misol|Biri juda sevimli. Koʻngʻiroqli qoʻzichoq; Ikkin-chisi "Bek" nomli Ziyrak, {{ajrat|topqir}}, ovunchoq. |[[w:3. Diyor|3. Diyor]]}}. {{misol|Izquvar oʻz atrofidagilarga Karaganda aqlliroq, idrokliroq, {{ajrat|topqir}}roq boʻlishi shart.|[[w:U. Normatov|U. Normatov]]|Talant tarbiyasi}}. ==== Sinonimlari ==== [[topqinchi]] ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ТОПҚИР}} === Tarjimalari === {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>topqir I<br /> </b>[[раз]]; {{tarjmisoli|bir topqir }} один раз; {{tarjmisoli|ovchi ketma-ket ikki topqir oʻq oʻzdi }} охотник выстрелил подряд два раза.<br /> <br /> '''topqir II'''<br /> [[находчивый]], [[сметливый]]; {{tarjmisoli|topqir odam }} находчивый человек; человек, который за словом в карман не полезет.<br /> }} 604jn49vo7tlhci0xdvn0ngj7prs3ow 0 52270 640041 640025 2026-07-26T01:02:13Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 640041 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tort-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TORT— 'oʻziga tomon sur&gt;—'. Anzirat kampir.. Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga t o r t d i (Asqad Muxtor). Qadimgi turkiy tilda ham ngunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli 'ajrat—’ maʼnosini anglatgan tar- feʼlidan (Devon, III, 196) kuchaytirish maʼnosini ifodalovchi -(ï)t qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ДС, 537); keyinroq ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, III, 431; DS, 538); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: tar- + ït <nowiki>=</nowiki> tarït- &gt;&nbsp;tart— &gt;&nbsp;târt—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror yeridan ushlab, tutib, oʻziga tomon surmoq yoki surishga harakat qilmoq. {{misol|Eshikni {{ajrat|tort}}ib ochmoq.}} {{misol|Qoʻlidan {{ajrat|tort}}ib turgʻizib qoʻymoq.}} {{misol|Sidiqjon tutning ostida otning boshini {{ajrat|tort}}ib: - Tut yemaymizmi? - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Anzirat kampir kuti oʻchib, oʻrnidan turdi, Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|[Gavhar] Talʼat bilan yuzma-yuz turgan Mansurning qoʻlidan ushlab {{ajrat|tort}}di..|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Burnidan tortsa yiqilguday''' - {{q.}} [[burun]].<br/>'''Dorga tortmoq''' - dorga osmoq. {{misol|Olib kelib, dorga {{ajrat|tort}}ib oʻldirib..|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}}<br/>'''Yoʻl tortmoq''' - yoʻl yurmoq, yoʻlda davom etmoq. {{misol|Ot oʻynatib yoʻl {{ajrat|tort}}di. Yakka dushmanning yoʻliga.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}}<br/>'''Oyogʻi tortmaslik''' - biror yerga borishga dili roʻyxush bermaslik. {{misol|Oʻrganmagan yerga borishga oyogʻim {{ajrat|tort}}madi. Biroq ayam xafa boʻlmasin, deb aytolmadim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yoruglik}}<br/>'''Oyogʻidan tortmoq''' - biror noxush ish-holatga jalb etmoq, duchor qilmoq. {{misol|Nechun bir-birining koʻziga choʻp solur, bir-birining oyogʻidan {{ajrat|tort}}ur, vaqti kelsa, bir-birining boʻgʻziga panja urmoqdan toymas.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}}<br/>'''Oyogʻini tortmoq''' - bormaydigan, kelmaydigan (umuman, qatnamaydigan) boʻlmoq, qadamini uzmoq. {{misol|U qamalgan kundan beri oyogʻini {{ajrat|tort}}gan, hatto koʻchib ketganlar ham keldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} #Orqasiga tirkalgan, qoʻshilgan {{va sh.k.}} holatdagi narsani kuch bilan olgʻa yurgizmoq, yurgizib olib bormoq. {{misol|..teplovoz soʻnggi marta qichqirib, sostavni {{ajrat|tort}}ib ketdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} {{misol|Hoʻkiz kallasini egib, omochni {{ajrat|tort}}ishga urinar, qoʻshchi esa hadeb qistardi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Kichkinagina mashinasini {{ajrat|tort}}ib yurgan bola Muhiddinni oʻziga jalb qildi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Aravangni tort''' - {{q.}} [[arava]].<br/>'''Qoʻshin''' (''yoki'' '''lashkar''', '''askar''') '''tortmoq''' - qoʻshin (lashkar, askar) bilan yurish qilmoq, bosib bormoq. {{misol|Lashkar {{ajrat|tort}}ib yurish qilsa, Oʻnin koʻzlab, birin sanchar.|[[w:Gulnorpari|"Gulnorpari"]]}} {{misol|Goʻroʻgʻli dushmanga askar {{ajrat|tort}}adi, Oriyat yoʻlida jonin sotadi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} #Ichiga kuch bilan yoʻnaltirmoq, yuritmoq. {{misol|Domiga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Qaʼriga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Nishonov papirosini tutatib, yaxshilab {{ajrat|tort}}ib oldi-da, stol ustiga engashdi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Muqaddam flakondagi dorini shpritsga {{ajrat|tort}}ib oldi-da, ignasini yuqoriga koʻtardi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 4 Biror nuqta (joy)dan boshqasi oraligʻiga oʻtkazmoq, yuritmoq. {{misol|Zulfiqor, boboning qoʻlidan teshani olib, [koziqni] yana ham mustahkamladi-da, Meʼmorga qarab: -Endi ustiga mix qoqib, kanop {{ajrat|tort}}aversak boʻ-ladimi? — debsoʻradi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Bir necha kun ilgari alokachilar sim {{ajrat|tort}}ib yurib, Davronni uchratishgan edi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}}. 5 Atrofidan tarang qilib oʻtkazmoq, bogʻlamoq. {{misol|Hotam esa otining ayil-push-tanini qaytadan {{ajrat|tort}}di..|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Qarshisida koʻkragidan qayish {{ajrat|tort}}gan, kizil shapka kiygan militsioner turib-di.|[[w:"Guldasta"|"Guldasta"]]}}. 6 Biror narsani, uning sirtini, ochiq joyni toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Betiga niqob {{ajrat|tort}}mok.}} ■■ {{misol|Bir tomonda dorbozlar dor tikadi, koʻgʻirchokbozlar chodirxayol pardasini {{ajrat|tort}}adilar.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Haligi xotin qisilgandanmi, uyalgandanmi, boshidagi ok doka roʻmolini yuziga {{ajrat|tort}}ib, "koʻya ber" deganday kilib, boshini silkitdi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Fonar tagida}}. 7 Oʻziga qaratmoq, moyil qilmoq, jalb etmoq. {{misol|Diqkatni oʻziga {{ajrat|tort}}mok■}} ■■ {{misol|Quyosh, toza havo, keng, tinik zangori osmon koʻzlar-ni beixtiyor {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Toʻlqinjon.. shu kungacha Hurini sira kiziktirmagan edi. Garchi Toʻlqinjon chiroy-li boʻlsa ham, kizni oʻziga {{ajrat|tort}}masdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Huri}}. {{misol|Olib kirilgan choy ham sovib qolar, allakanday oʻlchovlar — uchbur-chaklar xayolini {{ajrat|tort}}ib ketardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 8 Biror ishga aralashtirmoq, qotish-tirmoq, jalb etmoq. {{misol|Ishga {{ajrat|tort}}mokOʻkish-ga {{ajrat|tort}}mok.}} “ {{misol|Shahidbek mulla Abdurah-monni soʻzga {{ajrat|tort}}di: -Nima lavozimatdalar, taksirim?|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|"Bunday kilaman, — labini qimirlatib, oʻz-oʻziga shivirladi Yoʻlchi, — avval shunday odam-larni {{ajrat|tort}}amanki, oʻzimga qanday ishonsam, ularning diliga shunday ishongan boʻlay". |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|..ular orasidan bizni koʻllab-kuvvatlayman, deganlarini xizmatga {{ajrat|tort}}ing.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 9 Oʻzini, kimsa yoki narsani biror joyga, holatga olmoq. {{misol|Bundan oʻzini {{ajrat|tort}}-moq. Doʻstini chetga {{ajrat|tort}}moq. yash Matpa-noning biqinida turgan qalandar unga bosh-dan-oyoq razm soldi, oʻzini sal chetga {{ajrat|tort}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Kichik ofitser ham, soldatshr ham ulardan oʻzlarini {{ajrat|tort}}ishdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Chodrali ayol}}. {{misol|Bir kuni kechqurun, yotar mahalda ayamni chetga {{ajrat|tort}}ib shivirladim. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. </a><span class="font5" style="font-style:italic;text-decoration:underline;">lZʼ ¹⁵⁶{{clear}} :Bosh tortmoq ''q.'' bosh. {{misol|Armani usta qora marmar lavhadagi soʻzlarni oʻchirib, qayta yozishdan keskin bosh {{ajrat|tort}}di.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}. Tap tortmaslik Qoʻrqmaslik va chekinmaslik. {{misol|Har qanday mushkuldan man {{ajrat|tort}}may, tikka qarshi boradigan oʻtyurak koʻrinadi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}}. {{misol|Yusuf qiziqqa nihoyat darajada qattiq botganidan, sira man {{ajrat|tort}}may, boyni savalay ketdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 10 Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanganda, "urmoq" maʼnosini bildiradi. {{misol|Tigʻ mopm-moq. Tarsaki {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|[Dadam] Oldimga keldilar-u, shapaloq bilan {{ajrat|tort}}ib yubordi-lar.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Otliq bor kuchi bilan dehqonning yuz-koʻzi aralash qamchi {{ajrat|tort}}ib yubordi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. 11 Ulashmoq, tarqatmoq, qoʻymoq (meh-monlarga ovqat). {{misol|Mehmonlarga osh {{ajrat|tort}}-moq. Patnis {{ajrat|tort}}moq. yash Norinni {{ajrat|tort}}ib boʻlgandan keyin Anorgul hamma tovoq-qo-shiqlarni toza qilib yuvib oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. ''Taomning ustidan qizlar tor-tadi Beyugarga opke,shb qovurma goʻshtni.'' "Alpomish". 12 Tarozida ogʻirligini oʻlchamoq. {{misol|Qo-vunni {{ajrat|tort}}ib koʻrmoq. sht Tortib berganda, oʻzinglar qarab turganmidinglar? Nima endi kam deb, betinglarni yulasizlar?|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Bir oydan keyin qoʻyni {{ajrat|tort}}ib koʻraman, qoʻy semirmasligi kerak (debdi xon).|[[w:"Chalpak yoqqan kun"|"Chalpak yoqqan kun"]]}}. 13 Chizmoq, chiziq shaklida iz solmoq; qazimoq. {{misol|Chiziq {{ajrat|tort}}moq. Reja {{ajrat|tort}}moq. Joʻyak {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Meʼmor oʻz chodiri yonida yelkasiga peshmatini solib.. kitoboʻqir, tosh bostirib qoʻygan yaxlit qogʻozni olib, chiziq-lar {{ajrat|tort}}ar, xayol surar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Togʻa vaʼdasida turib, kanaldan ariq {{ajrat|tort}}ib kelishga odam yubormasa, ishi-miz chatoq boʻladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 14 Tegirmonda donni unga aylantirmoq. {{misol|Un {{ajrat|tort}}moq.}} m ''Tegirmonchi: -Ertaga'' /sedina, {{misol|afandi, bugʻdoyingizni {{ajrat|tort}}ib qoʻya-man, — debdi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. 15 Kamaytirmoq, ozaytirmoq; cheklab qoʻymoq. {{misol|Puldan bir oz {{ajrat|tort}}ib qoʻymoq.}} n-{{misol|Mol degani iymasa, tanasi yayramaydi, Tanasi yayramasa, sutini {{ajrat|tort}}adi, — dedi Adol xola.|[[w:A. Mirahmedov|A. Mirahmedov]]|Oʻt yuraklar}}. 16 Oʻziga singdirmoq, shimmoq. {{misol|Chuqur suvni {{ajrat|tort}}ib ketibdi. Guruch suvini tor-tibdi.}} '''17 '''{{fiz.|uz}} Zarralar, jismlar oʻrtasidagi joziba kuchi tufayli oʻz tomoniga surmoq. {{misol|Magnit temirni {{ajrat|tort}}adi.}} 18 Biologik, jismoniy tuzilish yoki maʼnaviy jihatdan tuqqanlariga, tugʻish-ganlariga oʻxshamoq. {{misol|Qazisan, qartasan — axir aslingga {{ajrat|tort}}asan.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Sen kimga {{ajrat|tort}}ding-a? Ota-onamiz qoʻydan ham yuvosh odam/shr edi-ku!|[[w:Yo. Xaimov|Yo. Xaimov]]|M}}. Rahmonov, Hayot-mamot. {{misol|-Buningiz shahzodashrga munosib, — dedi Oysha xola sekingina Sanam otinga oʻgirilib. - Onasiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}}. {{misol|Otangga {{ajrat|tort}}ib, xotin kishini xoʻrlasang agar, senga bergan oq sutim harom boʻladi, oʻgʻlim, bilib qoʻy shuni!S.|[[w:Anorboyev|Anorboyev]]|Mehr}}. 19 Boshdan kechirmoq, chekmoq; his qil-moq, sezmoq. {{misol|Azob {{ajrat|tort}}moq. Tashvish {{ajrat|tort}}-moq. Dard {{ajrat|tort}}moq. Xijolat {{ajrat|tort}}moq.}} n [ ''Valixoʻja tutaqib'':] {{misol|Uchastkani sen qil-u, jabrini men {{ajrat|tort}}aymi?|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}. {{misol|Roʻzgʻordan shunday tanglik {{ajrat|tort}}-dikki, gapirsam, balki ishonmaysiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 20 Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holat-vaziyatni egallamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Ingichka {{ajrat|tort}}moq. Yoʻgʻon {{ajrat|tort}}moq. Baquvvat {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Qurbon ota ancha dadil {{ajrat|tort}}di.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Momaqal-diroq guldurab, u hushyor {{ajrat|tort}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Darhaqiqat, kuz havosi musaffo boʻlib, sumbula cyeu tiniq {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 21 "Koʻngil", "dil" kabi soʻzlar bilan qoʻllanib, ixtiyor etmoq, xohdamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Yoʻldan oʻtayotib, koʻng-lim {{ajrat|tort}}ib, bir koʻray dedim sizni.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. :Panoh tortmoq ''q.'' panoh. {{misol|Sizni panoh {{ajrat|tort}}ib keldik, ustod. Maqsad — mana shu oʻgʻlimni shogirdlikka qabul qilsangiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. === Sinonimlari === [[tortqilamoq]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|ТОРТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tortmoq'''<br /> '''1 '''[[тянуть]], [[тащить]]; [[натягивать]], [[протягивать]];{{tarjmisoli| arqonning uchidan tortmoq}} тянуть за конец верёвки; {{tarjmisoli|quduqdan bir chelak suv tortmoq }} вытащить из колодца ведро воды; {{tarjmisoli|elektr simlarini tortmoq }} натягивать электрические провода; протянуть, электрическую линию; '''kir quritish uchun dor '''({{izoh|или '''}}[[arqon]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} протягивать верёвку для сушки белья; {{tarjmisoli|jilovini tortmoq }} 1) натягивать вожжи; 2) {{izoh|перен}}. одёргивать ({{izoh|кого-л}}.); '''burnidan tortsa yiqilguday '''({{izoh|букв}}. стоит дёрнуть его за нос, как он упадёт) бессильный, хилый, немощный; '''tortib olmoq '''1) вытащить; 2) отобрать, вырвать ({{izoh|у кого-л. что-л}}.); '''kitobimni qoʻlimdan tortib oldi '''он вырвал книгу из моих рук; '''Men uni bu muhitdan tortib oldim... '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Я вырвал его из этой среды...; '''tortib chiqarmoq '''вытаскивать; '''qayiqni suvdan tortib chiqarmoq '''вытащить лодку из воды;<br /> '''2 '''[[возить]]; [[тянуть]], [[тащить]]; '''bu ot bir yarim tonna yuk torta oladi '''эта лошадь может увезти полторы тонны груза; '''aravangni tort! '''({{izoh|букв}}. вози свою телегу) проваливай!<br /> '''3 '''[[притягивать]]; '''magnit temirni oʻziga tortadi '''магнит притягивает к себе железо;<br /> '''4 '''[[втягивать]], [[тянуть]]; {{tarjmisoli|havoni ichga tortmoq }} втягивать в себя воздух; вдыхать; '''pech tutunni yaxshi tortmayapti '''печь плохо тянет; {{tarjmisoli|tamaki tortmoq }} курить табак;<br /> '''5 '''[[втягивать]], [[впитывать]]; '''suv tortadigan guruch '''рис, который хорошо впитывает в себя воду;<br /> '''6 '''[[взвешивать]]; {{tarjmisoli|tarozi tortmoq }} взвешивать ({{izoh|что-л}}.) на весах; {{tarjmisoli|tarozida un tortmoq }} взвешивать муку на весах;<br /> '''7 '''[[натягивать]], [[надевать]]; {{tarjmisoli|yuzga niqob tortmoq }} надевать маску на лицо; {{tarjmisoli|etikni oyoqqa tortmoq }} натягивать сапоги на ноги;<br /> '''8 '''[[привлекать]]; [[вовлекать]]; {{tarjmisoli|oʻziga tortmoq }} привлекать к себе; '''oʻziga tortadigan '''привлекательный; {{tarjmisoli|ishga tortmoq }} вовлекать в работу; '''qattiq kulgi uning diqqatini oʻziga tortdi '''громкий смех привлек его внимание; {{tarjmisoli|diqqatni chetga tortmoq }} ({{izoh|букв}}. отвлекать внимание в сторону) отвлекать; '''jinoyatchini sud''' {{tarjmisoli|javobgarligiga tortmoq }} привлекать преступника к судебной ответственности; {{tarjmisoli|jazoga tortmoq }} привлекать к ответственности;<br /> '''9 '''[[испытывать]]; [[чувствовать]]; [[переносить]]; {{tarjmisoli|azob tortmoq }} переносить мучения; {{tarjmisoli|dard tortmoq }} переносить болезнь; болеть; {{tarjmisoli|yengil tortmoq }} испытывать, чувствовать облегчение; {{tarjmisoli|jazo tortmoq }} понести наказание; {{tarjmisoli|izza tortmoq }} испытывать чувство стыда, конфузиться; {{tarjmisoli|tashvish tortmoq }} беспокоиться, быть обеспокоенным, озабоченным; '''...bundan xotiringiz behuda tashvish tortibdur '''(Ойбек, «Навоий»), вы напрасно из-за этого беспокоились;<br /> '''10 '''[[подавать]], [[подносить]]; [[дарить]]; {{tarjmisoli|osh tortmoq }} раздавать плов, подавать пищу ({{izoh|гостям}});<br /> '''11 '''[[молоть]] ({{izoh|зерно}}); {{tarjmisoli|tegirmonda bugʻdoy tortmoq }} молоть пшеницу на мельнице;<br /> '''12 '''[[убавлять]]; '''sigirimiz sutini tortib qoʻydi '''наша корова убавила молока;<br /> '''13 '''{{izoh|хим}}., {{izoh|тех}}. [[перегонять]], [[курить]];<br /> '''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|oʻzini chetga tortmoq }} 1) самоустраняться, отстраняться; 2) чуждаться; чураться; {{tarjmisoli|bosh tortmoq }} уклоняться ({{izoh|от работы, дела и т. п}}.); увиливать ({{izoh|от дела}}); отказываться ({{izoh|от выполнения чего-л}}.); {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|karnay tortmoq }} трубить, играть на карнае; {{tarjmisoli|oyoqni tortmoq }} перестать посещать, ходить ({{izoh|куда-л., к кому-л}}.); '''u biznikidan oyogʻini tortib ketdi '''он совсем перестал посещать нас, он совсем перестал ходить к нам; {{tarjmisoli|oh tortmoq }} охать, вздыхать; {{tarjmisoli|qul tortmoq}} перестать ({{izoh|что-л. делать}}); {{tarjmisoli|ovqatdan qoʻl tortmoq }} перестать есть; {{tarjmisoli|qoʻshin tortmoq }} повести войска; идти войной; {{tarjmisoli|homuza tortmoq }} зевать; {{tarjmisoli|yoʻgʻon tortmoq }} толстеть, утолщаться; '''* birovning oyogʻini '''({{izoh|или '''}}[[oyogʻidan]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} оклеветать ({{izoh|кого-л}}.);''' oyogʻim tortmayotir '''мне не хочется идти, меня не тянет ({{izoh|куда-л}}.); '''koʻnglim tortmaydi '''душа не принимает; '''til tortmay '''({{izoh|или '''}}[[tortmasdan]]''') '''[[oʻlmoq]] '''({{izoh|или '''}}jon bermoq''') мгновенно (тут же, моментально) умереть; {{tarjmisoli|biror kishiga tortmoq}} походить, быть похожим на кого-либо ({{izoh|и по внешнему виду, и по характеру}}); '''u otasiga tortibdi '''он походит на отца; '''kun kechga tortib boradi '''день клонится к вечеру; '''yuragim orqamga tortib ketdi '''у меня сердце ёкнуло; душа ушла в пятки; {{tarjmisoli|tanobini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}tortib qoʻymoq''') одёргивать, призывать к порядку ({{izoh|кого-либо}}).<br /> }} egwltc6xp6a0ewbp2lu4xct4vbcbqyd 640042 640041 2026-07-26T01:04:25Z Yokubjon Juraev 8265 640042 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tort-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TORT— 'oʻziga tomon sur&gt;—'. Anzirat kampir.. Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga t o r t d i (Asqad Muxtor). Qadimgi turkiy tilda ham ngunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli 'ajrat—’ maʼnosini anglatgan tar- feʼlidan (Devon, III, 196) kuchaytirish maʼnosini ifodalovchi -(ï)t qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ДС, 537); keyinroq ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, III, 431; DS, 538); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: tar- + ït <nowiki>=</nowiki> tarït- &gt;&nbsp;tart— &gt;&nbsp;târt—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror yeridan ushlab, tutib, oʻziga tomon surmoq yoki surishga harakat qilmoq. {{misol|Eshikni {{ajrat|tort}}ib ochmoq.}} {{misol|Qoʻlidan {{ajrat|tort}}ib turgʻizib qoʻymoq.}} {{misol|Sidiqjon tutning ostida otning boshini {{ajrat|tort}}ib: - Tut yemaymizmi? - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Anzirat kampir kuti oʻchib, oʻrnidan turdi, Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|[Gavhar] Talʼat bilan yuzma-yuz turgan Mansurning qoʻlidan ushlab {{ajrat|tort}}di..|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Burnidan tortsa yiqilguday''' - {{q.}} [[burun]].<br/>'''Dorga tortmoq''' - dorga osmoq. {{misol|Olib kelib, dorga {{ajrat|tort}}ib oʻldirib..|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}}<br/>'''Yoʻl tortmoq''' - yoʻl yurmoq, yoʻlda davom etmoq. {{misol|Ot oʻynatib yoʻl {{ajrat|tort}}di. Yakka dushmanning yoʻliga.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}}<br/>'''Oyogʻi tortmaslik''' - biror yerga borishga dili roʻyxush bermaslik. {{misol|Oʻrganmagan yerga borishga oyogʻim {{ajrat|tort}}madi. Biroq ayam xafa boʻlmasin, deb aytolmadim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yoruglik}}<br/>'''Oyogʻidan tortmoq''' - biror noxush ish-holatga jalb etmoq, duchor qilmoq. {{misol|Nechun bir-birining koʻziga choʻp solur, bir-birining oyogʻidan {{ajrat|tort}}ur, vaqti kelsa, bir-birining boʻgʻziga panja urmoqdan toymas.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}}<br/>'''Oyogʻini tortmoq''' - bormaydigan, kelmaydigan (umuman, qatnamaydigan) boʻlmoq, qadamini uzmoq. {{misol|U qamalgan kundan beri oyogʻini {{ajrat|tort}}gan, hatto koʻchib ketganlar ham keldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} #Orqasiga tirkalgan, qoʻshilgan {{va sh.k.}} holatdagi narsani kuch bilan olgʻa yurgizmoq, yurgizib olib bormoq. {{misol|..teplovoz soʻnggi marta qichqirib, sostavni {{ajrat|tort}}ib ketdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} {{misol|Hoʻkiz kallasini egib, omochni {{ajrat|tort}}ishga urinar, qoʻshchi esa hadeb qistardi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Kichkinagina mashinasini {{ajrat|tort}}ib yurgan bola Muhiddinni oʻziga jalb qildi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Aravangni tort''' - {{q.}} [[arava]].<br/>'''Qoʻshin''' (''yoki'' '''lashkar''', '''askar''') '''tortmoq''' - qoʻshin (lashkar, askar) bilan yurish qilmoq, bosib bormoq. {{misol|Lashkar {{ajrat|tort}}ib yurish qilsa, Oʻnin koʻzlab, birin sanchar.|[[w:Gulnorpari|"Gulnorpari"]]}} {{misol|Goʻroʻgʻli dushmanga askar {{ajrat|tort}}adi, Oriyat yoʻlida jonin sotadi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} #Ichiga kuch bilan yoʻnaltirmoq, yuritmoq. {{misol|Domiga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Qaʼriga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Nishonov papirosini tutatib, yaxshilab {{ajrat|tort}}ib oldi-da, stol ustiga engashdi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Muqaddam flakondagi dorini shpritsga {{ajrat|tort}}ib oldi-da, ignasini yuqoriga koʻtardi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Biror nuqta (joy)dan boshqasi oraligʻiga oʻtkazmoq, yuritmoq. {{misol|Zulfiqor, boboning qoʻlidan teshani olib, [qoziqni] yana ham mustahkamladi-da, Meʼmorga qarab: -Endi ustiga mix qoqib, kanop {{ajrat|tort}}aversak boʻladimi? - deb soʻradi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Bir necha kun ilgari aloqachilar sim {{ajrat|tort}}ib yurib, Davronni uchratishgan edi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}} 5 Atrofidan tarang qilib oʻtkazmoq, bogʻlamoq. {{misol|Hotam esa otining ayil-pushtanini qaytadan {{ajrat|tort}}di..|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Qarshisida koʻkragidan qayish {{ajrat|tort}}gan, kizil shapka kiygan militsioner turibdi.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} 6 Biror narsani, uning sirtini, ochiq joyni toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Betiga niqob {{ajrat|tort}}mok.}} {{misol|Bir tomonda dorbozlar dor tikadi, koʻgʻirchokbozlar chodirxayol pardasini {{ajrat|tort}}adilar.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Haligi xotin qisilgandanmi, uyalgandanmi, boshidagi ok doka roʻmolini yuziga {{ajrat|tort}}ib, "qoʻya ber" deganday kilib, boshini silkitdi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Fonar tagida}} 7 Oʻziga qaratmoq, moyil qilmoq, jalb etmoq. {{misol|Diqqatni oʻziga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Quyosh, toza havo, keng, tinik zangori osmon koʻzlarni beixtiyor {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Toʻlqinjon.. shu kungacha Hurini sira kiziktirmagan edi. Garchi Toʻlqinjon chiroy-li boʻlsa ham, kizni oʻziga {{ajrat|tort}}masdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Huri}}. {{misol|Olib kirilgan choy ham sovib qolar, allakanday oʻlchovlar — uchbur-chaklar xayolini {{ajrat|tort}}ib ketardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 8 Biror ishga aralashtirmoq, qotish-tirmoq, jalb etmoq. {{misol|Ishga {{ajrat|tort}}mokOʻkish-ga {{ajrat|tort}}mok.}} “ {{misol|Shahidbek mulla Abdurah-monni soʻzga {{ajrat|tort}}di: -Nima lavozimatdalar, taksirim?|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|"Bunday kilaman, — labini qimirlatib, oʻz-oʻziga shivirladi Yoʻlchi, — avval shunday odam-larni {{ajrat|tort}}amanki, oʻzimga qanday ishonsam, ularning diliga shunday ishongan boʻlay". |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|..ular orasidan bizni koʻllab-kuvvatlayman, deganlarini xizmatga {{ajrat|tort}}ing.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 9 Oʻzini, kimsa yoki narsani biror joyga, holatga olmoq. {{misol|Bundan oʻzini {{ajrat|tort}}-moq. Doʻstini chetga {{ajrat|tort}}moq. yash Matpa-noning biqinida turgan qalandar unga bosh-dan-oyoq razm soldi, oʻzini sal chetga {{ajrat|tort}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Kichik ofitser ham, soldatshr ham ulardan oʻzlarini {{ajrat|tort}}ishdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Chodrali ayol}}. {{misol|Bir kuni kechqurun, yotar mahalda ayamni chetga {{ajrat|tort}}ib shivirladim. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. </a><span class="font5" style="font-style:italic;text-decoration:underline;">lZʼ ¹⁵⁶{{clear}} :Bosh tortmoq ''q.'' bosh. {{misol|Armani usta qora marmar lavhadagi soʻzlarni oʻchirib, qayta yozishdan keskin bosh {{ajrat|tort}}di.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}. Tap tortmaslik Qoʻrqmaslik va chekinmaslik. {{misol|Har qanday mushkuldan man {{ajrat|tort}}may, tikka qarshi boradigan oʻtyurak koʻrinadi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}}. {{misol|Yusuf qiziqqa nihoyat darajada qattiq botganidan, sira man {{ajrat|tort}}may, boyni savalay ketdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 10 Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanganda, "urmoq" maʼnosini bildiradi. {{misol|Tigʻ mopm-moq. Tarsaki {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|[Dadam] Oldimga keldilar-u, shapaloq bilan {{ajrat|tort}}ib yubordi-lar.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Otliq bor kuchi bilan dehqonning yuz-koʻzi aralash qamchi {{ajrat|tort}}ib yubordi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. 11 Ulashmoq, tarqatmoq, qoʻymoq (meh-monlarga ovqat). {{misol|Mehmonlarga osh {{ajrat|tort}}-moq. Patnis {{ajrat|tort}}moq. yash Norinni {{ajrat|tort}}ib boʻlgandan keyin Anorgul hamma tovoq-qo-shiqlarni toza qilib yuvib oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. ''Taomning ustidan qizlar tor-tadi Beyugarga opke,shb qovurma goʻshtni.'' "Alpomish". 12 Tarozida ogʻirligini oʻlchamoq. {{misol|Qo-vunni {{ajrat|tort}}ib koʻrmoq. sht Tortib berganda, oʻzinglar qarab turganmidinglar? Nima endi kam deb, betinglarni yulasizlar?|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Bir oydan keyin qoʻyni {{ajrat|tort}}ib koʻraman, qoʻy semirmasligi kerak (debdi xon).|[[w:"Chalpak yoqqan kun"|"Chalpak yoqqan kun"]]}}. 13 Chizmoq, chiziq shaklida iz solmoq; qazimoq. {{misol|Chiziq {{ajrat|tort}}moq. Reja {{ajrat|tort}}moq. Joʻyak {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Meʼmor oʻz chodiri yonida yelkasiga peshmatini solib.. kitoboʻqir, tosh bostirib qoʻygan yaxlit qogʻozni olib, chiziq-lar {{ajrat|tort}}ar, xayol surar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Togʻa vaʼdasida turib, kanaldan ariq {{ajrat|tort}}ib kelishga odam yubormasa, ishi-miz chatoq boʻladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 14 Tegirmonda donni unga aylantirmoq. {{misol|Un {{ajrat|tort}}moq.}} m ''Tegirmonchi: -Ertaga'' /sedina, {{misol|afandi, bugʻdoyingizni {{ajrat|tort}}ib qoʻya-man, — debdi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. 15 Kamaytirmoq, ozaytirmoq; cheklab qoʻymoq. {{misol|Puldan bir oz {{ajrat|tort}}ib qoʻymoq.}} n-{{misol|Mol degani iymasa, tanasi yayramaydi, Tanasi yayramasa, sutini {{ajrat|tort}}adi, — dedi Adol xola.|[[w:A. Mirahmedov|A. Mirahmedov]]|Oʻt yuraklar}}. 16 Oʻziga singdirmoq, shimmoq. {{misol|Chuqur suvni {{ajrat|tort}}ib ketibdi. Guruch suvini tor-tibdi.}} '''17 '''{{fiz.|uz}} Zarralar, jismlar oʻrtasidagi joziba kuchi tufayli oʻz tomoniga surmoq. {{misol|Magnit temirni {{ajrat|tort}}adi.}} 18 Biologik, jismoniy tuzilish yoki maʼnaviy jihatdan tuqqanlariga, tugʻish-ganlariga oʻxshamoq. {{misol|Qazisan, qartasan — axir aslingga {{ajrat|tort}}asan.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Sen kimga {{ajrat|tort}}ding-a? Ota-onamiz qoʻydan ham yuvosh odam/shr edi-ku!|[[w:Yo. Xaimov|Yo. Xaimov]]|M}}. Rahmonov, Hayot-mamot. {{misol|-Buningiz shahzodashrga munosib, — dedi Oysha xola sekingina Sanam otinga oʻgirilib. - Onasiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}}. {{misol|Otangga {{ajrat|tort}}ib, xotin kishini xoʻrlasang agar, senga bergan oq sutim harom boʻladi, oʻgʻlim, bilib qoʻy shuni!S.|[[w:Anorboyev|Anorboyev]]|Mehr}}. 19 Boshdan kechirmoq, chekmoq; his qil-moq, sezmoq. {{misol|Azob {{ajrat|tort}}moq. Tashvish {{ajrat|tort}}-moq. Dard {{ajrat|tort}}moq. Xijolat {{ajrat|tort}}moq.}} n [ ''Valixoʻja tutaqib'':] {{misol|Uchastkani sen qil-u, jabrini men {{ajrat|tort}}aymi?|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}. {{misol|Roʻzgʻordan shunday tanglik {{ajrat|tort}}-dikki, gapirsam, balki ishonmaysiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 20 Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holat-vaziyatni egallamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Ingichka {{ajrat|tort}}moq. Yoʻgʻon {{ajrat|tort}}moq. Baquvvat {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Qurbon ota ancha dadil {{ajrat|tort}}di.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Momaqal-diroq guldurab, u hushyor {{ajrat|tort}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Darhaqiqat, kuz havosi musaffo boʻlib, sumbula cyeu tiniq {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 21 "Koʻngil", "dil" kabi soʻzlar bilan qoʻllanib, ixtiyor etmoq, xohdamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Yoʻldan oʻtayotib, koʻng-lim {{ajrat|tort}}ib, bir koʻray dedim sizni.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. :Panoh tortmoq ''q.'' panoh. {{misol|Sizni panoh {{ajrat|tort}}ib keldik, ustod. Maqsad — mana shu oʻgʻlimni shogirdlikka qabul qilsangiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. === Sinonimlari === [[tortqilamoq]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|ТОРТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tortmoq'''<br /> '''1 '''[[тянуть]], [[тащить]]; [[натягивать]], [[протягивать]];{{tarjmisoli| arqonning uchidan tortmoq}} тянуть за конец верёвки; {{tarjmisoli|quduqdan bir chelak suv tortmoq }} вытащить из колодца ведро воды; {{tarjmisoli|elektr simlarini tortmoq }} натягивать электрические провода; протянуть, электрическую линию; '''kir quritish uchun dor '''({{izoh|или '''}}[[arqon]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} протягивать верёвку для сушки белья; {{tarjmisoli|jilovini tortmoq }} 1) натягивать вожжи; 2) {{izoh|перен}}. одёргивать ({{izoh|кого-л}}.); '''burnidan tortsa yiqilguday '''({{izoh|букв}}. стоит дёрнуть его за нос, как он упадёт) бессильный, хилый, немощный; '''tortib olmoq '''1) вытащить; 2) отобрать, вырвать ({{izoh|у кого-л. что-л}}.); '''kitobimni qoʻlimdan tortib oldi '''он вырвал книгу из моих рук; '''Men uni bu muhitdan tortib oldim... '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Я вырвал его из этой среды...; '''tortib chiqarmoq '''вытаскивать; '''qayiqni suvdan tortib chiqarmoq '''вытащить лодку из воды;<br /> '''2 '''[[возить]]; [[тянуть]], [[тащить]]; '''bu ot bir yarim tonna yuk torta oladi '''эта лошадь может увезти полторы тонны груза; '''aravangni tort! '''({{izoh|букв}}. вози свою телегу) проваливай!<br /> '''3 '''[[притягивать]]; '''magnit temirni oʻziga tortadi '''магнит притягивает к себе железо;<br /> '''4 '''[[втягивать]], [[тянуть]]; {{tarjmisoli|havoni ichga tortmoq }} втягивать в себя воздух; вдыхать; '''pech tutunni yaxshi tortmayapti '''печь плохо тянет; {{tarjmisoli|tamaki tortmoq }} курить табак;<br /> '''5 '''[[втягивать]], [[впитывать]]; '''suv tortadigan guruch '''рис, который хорошо впитывает в себя воду;<br /> '''6 '''[[взвешивать]]; {{tarjmisoli|tarozi tortmoq }} взвешивать ({{izoh|что-л}}.) на весах; {{tarjmisoli|tarozida un tortmoq }} взвешивать муку на весах;<br /> '''7 '''[[натягивать]], [[надевать]]; {{tarjmisoli|yuzga niqob tortmoq }} надевать маску на лицо; {{tarjmisoli|etikni oyoqqa tortmoq }} натягивать сапоги на ноги;<br /> '''8 '''[[привлекать]]; [[вовлекать]]; {{tarjmisoli|oʻziga tortmoq }} привлекать к себе; '''oʻziga tortadigan '''привлекательный; {{tarjmisoli|ishga tortmoq }} вовлекать в работу; '''qattiq kulgi uning diqqatini oʻziga tortdi '''громкий смех привлек его внимание; {{tarjmisoli|diqqatni chetga tortmoq }} ({{izoh|букв}}. отвлекать внимание в сторону) отвлекать; '''jinoyatchini sud''' {{tarjmisoli|javobgarligiga tortmoq }} привлекать преступника к судебной ответственности; {{tarjmisoli|jazoga tortmoq }} привлекать к ответственности;<br /> '''9 '''[[испытывать]]; [[чувствовать]]; [[переносить]]; {{tarjmisoli|azob tortmoq }} переносить мучения; {{tarjmisoli|dard tortmoq }} переносить болезнь; болеть; {{tarjmisoli|yengil tortmoq }} испытывать, чувствовать облегчение; {{tarjmisoli|jazo tortmoq }} понести наказание; {{tarjmisoli|izza tortmoq }} испытывать чувство стыда, конфузиться; {{tarjmisoli|tashvish tortmoq }} беспокоиться, быть обеспокоенным, озабоченным; '''...bundan xotiringiz behuda tashvish tortibdur '''(Ойбек, «Навоий»), вы напрасно из-за этого беспокоились;<br /> '''10 '''[[подавать]], [[подносить]]; [[дарить]]; {{tarjmisoli|osh tortmoq }} раздавать плов, подавать пищу ({{izoh|гостям}});<br /> '''11 '''[[молоть]] ({{izoh|зерно}}); {{tarjmisoli|tegirmonda bugʻdoy tortmoq }} молоть пшеницу на мельнице;<br /> '''12 '''[[убавлять]]; '''sigirimiz sutini tortib qoʻydi '''наша корова убавила молока;<br /> '''13 '''{{izoh|хим}}., {{izoh|тех}}. [[перегонять]], [[курить]];<br /> '''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|oʻzini chetga tortmoq }} 1) самоустраняться, отстраняться; 2) чуждаться; чураться; {{tarjmisoli|bosh tortmoq }} уклоняться ({{izoh|от работы, дела и т. п}}.); увиливать ({{izoh|от дела}}); отказываться ({{izoh|от выполнения чего-л}}.); {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|karnay tortmoq }} трубить, играть на карнае; {{tarjmisoli|oyoqni tortmoq }} перестать посещать, ходить ({{izoh|куда-л., к кому-л}}.); '''u biznikidan oyogʻini tortib ketdi '''он совсем перестал посещать нас, он совсем перестал ходить к нам; {{tarjmisoli|oh tortmoq }} охать, вздыхать; {{tarjmisoli|qul tortmoq}} перестать ({{izoh|что-л. делать}}); {{tarjmisoli|ovqatdan qoʻl tortmoq }} перестать есть; {{tarjmisoli|qoʻshin tortmoq }} повести войска; идти войной; {{tarjmisoli|homuza tortmoq }} зевать; {{tarjmisoli|yoʻgʻon tortmoq }} толстеть, утолщаться; '''* birovning oyogʻini '''({{izoh|или '''}}[[oyogʻidan]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} оклеветать ({{izoh|кого-л}}.);''' oyogʻim tortmayotir '''мне не хочется идти, меня не тянет ({{izoh|куда-л}}.); '''koʻnglim tortmaydi '''душа не принимает; '''til tortmay '''({{izoh|или '''}}[[tortmasdan]]''') '''[[oʻlmoq]] '''({{izoh|или '''}}jon bermoq''') мгновенно (тут же, моментально) умереть; {{tarjmisoli|biror kishiga tortmoq}} походить, быть похожим на кого-либо ({{izoh|и по внешнему виду, и по характеру}}); '''u otasiga tortibdi '''он походит на отца; '''kun kechga tortib boradi '''день клонится к вечеру; '''yuragim orqamga tortib ketdi '''у меня сердце ёкнуло; душа ушла в пятки; {{tarjmisoli|tanobini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}tortib qoʻymoq''') одёргивать, призывать к порядку ({{izoh|кого-либо}}).<br /> }} k0bj56ngxnzxz9svfx3x634u551knov 640043 640042 2026-07-26T01:07:28Z Yokubjon Juraev 8265 640043 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tort-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TORT— 'oʻziga tomon sur&gt;—'. Anzirat kampir.. Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga t o r t d i (Asqad Muxtor). Qadimgi turkiy tilda ham ngunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli 'ajrat—’ maʼnosini anglatgan tar- feʼlidan (Devon, III, 196) kuchaytirish maʼnosini ifodalovchi -(ï)t qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ДС, 537); keyinroq ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, III, 431; DS, 538); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: tar- + ït <nowiki>=</nowiki> tarït- &gt;&nbsp;tart— &gt;&nbsp;târt—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror yeridan ushlab, tutib, oʻziga tomon surmoq yoki surishga harakat qilmoq. {{misol|Eshikni {{ajrat|tort}}ib ochmoq.}} {{misol|Qoʻlidan {{ajrat|tort}}ib turgʻizib qoʻymoq.}} {{misol|Sidiqjon tutning ostida otning boshini {{ajrat|tort}}ib: - Tut yemaymizmi? - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Anzirat kampir kuti oʻchib, oʻrnidan turdi, Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|[Gavhar] Talʼat bilan yuzma-yuz turgan Mansurning qoʻlidan ushlab {{ajrat|tort}}di..|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Burnidan tortsa yiqilguday''' - {{q.}} [[burun]].<br/>'''Dorga tortmoq''' - dorga osmoq. {{misol|Olib kelib, dorga {{ajrat|tort}}ib oʻldirib..|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}}<br/>'''Yoʻl tortmoq''' - yoʻl yurmoq, yoʻlda davom etmoq. {{misol|Ot oʻynatib yoʻl {{ajrat|tort}}di. Yakka dushmanning yoʻliga.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}}<br/>'''Oyogʻi tortmaslik''' - biror yerga borishga dili roʻyxush bermaslik. {{misol|Oʻrganmagan yerga borishga oyogʻim {{ajrat|tort}}madi. Biroq ayam xafa boʻlmasin, deb aytolmadim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yoruglik}}<br/>'''Oyogʻidan tortmoq''' - biror noxush ish-holatga jalb etmoq, duchor qilmoq. {{misol|Nechun bir-birining koʻziga choʻp solur, bir-birining oyogʻidan {{ajrat|tort}}ur, vaqti kelsa, bir-birining boʻgʻziga panja urmoqdan toymas.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}}<br/>'''Oyogʻini tortmoq''' - bormaydigan, kelmaydigan (umuman, qatnamaydigan) boʻlmoq, qadamini uzmoq. {{misol|U qamalgan kundan beri oyogʻini {{ajrat|tort}}gan, hatto koʻchib ketganlar ham keldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} #Orqasiga tirkalgan, qoʻshilgan {{va sh.k.}} holatdagi narsani kuch bilan olgʻa yurgizmoq, yurgizib olib bormoq. {{misol|..teplovoz soʻnggi marta qichqirib, sostavni {{ajrat|tort}}ib ketdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} {{misol|Hoʻkiz kallasini egib, omochni {{ajrat|tort}}ishga urinar, qoʻshchi esa hadeb qistardi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Kichkinagina mashinasini {{ajrat|tort}}ib yurgan bola Muhiddinni oʻziga jalb qildi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Aravangni tort''' - {{q.}} [[arava]].<br/>'''Qoʻshin''' (''yoki'' '''lashkar''', '''askar''') '''tortmoq''' - qoʻshin (lashkar, askar) bilan yurish qilmoq, bosib bormoq. {{misol|Lashkar {{ajrat|tort}}ib yurish qilsa, Oʻnin koʻzlab, birin sanchar.|[[w:Gulnorpari|"Gulnorpari"]]}} {{misol|Goʻroʻgʻli dushmanga askar {{ajrat|tort}}adi, Oriyat yoʻlida jonin sotadi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} #Ichiga kuch bilan yoʻnaltirmoq, yuritmoq. {{misol|Domiga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Qaʼriga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Nishonov papirosini tutatib, yaxshilab {{ajrat|tort}}ib oldi-da, stol ustiga engashdi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Muqaddam flakondagi dorini shpritsga {{ajrat|tort}}ib oldi-da, ignasini yuqoriga koʻtardi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Biror nuqta (joy)dan boshqasi oraligʻiga oʻtkazmoq, yuritmoq. {{misol|Zulfiqor, boboning qoʻlidan teshani olib, [qoziqni] yana ham mustahkamladi-da, Meʼmorga qarab: -Endi ustiga mix qoqib, kanop {{ajrat|tort}}aversak boʻladimi? - deb soʻradi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Bir necha kun ilgari aloqachilar sim {{ajrat|tort}}ib yurib, Davronni uchratishgan edi.|[[w:Toshtemir Rustamov|Toshtemir Rustamov]]|Mangu jasorat}} 5 Atrofidan tarang qilib oʻtkazmoq, bogʻlamoq. {{misol|Hotam esa otining ayil-pushtanini qaytadan {{ajrat|tort}}di..|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Qarshisida koʻkragidan qayish {{ajrat|tort}}gan, kizil shapka kiygan militsioner turibdi.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} 6 Biror narsani, uning sirtini, ochiq joyni toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Betiga niqob {{ajrat|tort}}mok.}} {{misol|Bir tomonda dorbozlar dor tikadi, koʻgʻirchokbozlar chodirxayol pardasini {{ajrat|tort}}adilar.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Haligi xotin qisilgandanmi, uyalgandanmi, boshidagi ok doka roʻmolini yuziga {{ajrat|tort}}ib, "qoʻya ber" deganday kilib, boshini silkitdi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Fonar tagida}} 7 Oʻziga qaratmoq, moyil qilmoq, jalb etmoq. {{misol|Diqqatni oʻziga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Quyosh, toza havo, keng, tinik zangori osmon koʻzlarni beixtiyor {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Toʻlqinjon.. shu kungacha Hurini sira kiziktirmagan edi. Garchi Toʻlqinjon chiroy-li boʻlsa ham, kizni oʻziga {{ajrat|tort}}masdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Huri}}. {{misol|Olib kirilgan choy ham sovib qolar, allakanday oʻlchovlar — uchbur-chaklar xayolini {{ajrat|tort}}ib ketardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 8 Biror ishga aralashtirmoq, qotish-tirmoq, jalb etmoq. {{misol|Ishga {{ajrat|tort}}mokOʻkish-ga {{ajrat|tort}}mok.}} “ {{misol|Shahidbek mulla Abdurah-monni soʻzga {{ajrat|tort}}di: -Nima lavozimatdalar, taksirim?|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|"Bunday kilaman, — labini qimirlatib, oʻz-oʻziga shivirladi Yoʻlchi, — avval shunday odam-larni {{ajrat|tort}}amanki, oʻzimga qanday ishonsam, ularning diliga shunday ishongan boʻlay". |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|..ular orasidan bizni koʻllab-kuvvatlayman, deganlarini xizmatga {{ajrat|tort}}ing.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 9 Oʻzini, kimsa yoki narsani biror joyga, holatga olmoq. {{misol|Bundan oʻzini {{ajrat|tort}}-moq. Doʻstini chetga {{ajrat|tort}}moq. yash Matpa-noning biqinida turgan qalandar unga bosh-dan-oyoq razm soldi, oʻzini sal chetga {{ajrat|tort}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Kichik ofitser ham, soldatshr ham ulardan oʻzlarini {{ajrat|tort}}ishdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Chodrali ayol}}. {{misol|Bir kuni kechqurun, yotar mahalda ayamni chetga {{ajrat|tort}}ib shivirladim. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. </a><span class="font5" style="font-style:italic;text-decoration:underline;">lZʼ ¹⁵⁶{{clear}} :Bosh tortmoq ''q.'' bosh. {{misol|Armani usta qora marmar lavhadagi soʻzlarni oʻchirib, qayta yozishdan keskin bosh {{ajrat|tort}}di.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}. Tap tortmaslik Qoʻrqmaslik va chekinmaslik. {{misol|Har qanday mushkuldan man {{ajrat|tort}}may, tikka qarshi boradigan oʻtyurak koʻrinadi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}}. {{misol|Yusuf qiziqqa nihoyat darajada qattiq botganidan, sira man {{ajrat|tort}}may, boyni savalay ketdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 10 Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanganda, "urmoq" maʼnosini bildiradi. {{misol|Tigʻ mopm-moq. Tarsaki {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|[Dadam] Oldimga keldilar-u, shapaloq bilan {{ajrat|tort}}ib yubordi-lar.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Otliq bor kuchi bilan dehqonning yuz-koʻzi aralash qamchi {{ajrat|tort}}ib yubordi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. 11 Ulashmoq, tarqatmoq, qoʻymoq (meh-monlarga ovqat). {{misol|Mehmonlarga osh {{ajrat|tort}}-moq. Patnis {{ajrat|tort}}moq. yash Norinni {{ajrat|tort}}ib boʻlgandan keyin Anorgul hamma tovoq-qo-shiqlarni toza qilib yuvib oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. ''Taomning ustidan qizlar tor-tadi Beyugarga opke,shb qovurma goʻshtni.'' "Alpomish". 12 Tarozida ogʻirligini oʻlchamoq. {{misol|Qo-vunni {{ajrat|tort}}ib koʻrmoq. sht Tortib berganda, oʻzinglar qarab turganmidinglar? Nima endi kam deb, betinglarni yulasizlar?|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Bir oydan keyin qoʻyni {{ajrat|tort}}ib koʻraman, qoʻy semirmasligi kerak (debdi xon).|[[w:"Chalpak yoqqan kun"|"Chalpak yoqqan kun"]]}}. 13 Chizmoq, chiziq shaklida iz solmoq; qazimoq. {{misol|Chiziq {{ajrat|tort}}moq. Reja {{ajrat|tort}}moq. Joʻyak {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Meʼmor oʻz chodiri yonida yelkasiga peshmatini solib.. kitoboʻqir, tosh bostirib qoʻygan yaxlit qogʻozni olib, chiziq-lar {{ajrat|tort}}ar, xayol surar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Togʻa vaʼdasida turib, kanaldan ariq {{ajrat|tort}}ib kelishga odam yubormasa, ishi-miz chatoq boʻladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 14 Tegirmonda donni unga aylantirmoq. {{misol|Un {{ajrat|tort}}moq.}} m ''Tegirmonchi: -Ertaga'' /sedina, {{misol|afandi, bugʻdoyingizni {{ajrat|tort}}ib qoʻya-man, — debdi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. 15 Kamaytirmoq, ozaytirmoq; cheklab qoʻymoq. {{misol|Puldan bir oz {{ajrat|tort}}ib qoʻymoq.}} n-{{misol|Mol degani iymasa, tanasi yayramaydi, Tanasi yayramasa, sutini {{ajrat|tort}}adi, — dedi Adol xola.|[[w:A. Mirahmedov|A. Mirahmedov]]|Oʻt yuraklar}}. 16 Oʻziga singdirmoq, shimmoq. {{misol|Chuqur suvni {{ajrat|tort}}ib ketibdi. Guruch suvini tor-tibdi.}} '''17 '''{{fiz.|uz}} Zarralar, jismlar oʻrtasidagi joziba kuchi tufayli oʻz tomoniga surmoq. {{misol|Magnit temirni {{ajrat|tort}}adi.}} 18 Biologik, jismoniy tuzilish yoki maʼnaviy jihatdan tuqqanlariga, tugʻish-ganlariga oʻxshamoq. {{misol|Qazisan, qartasan — axir aslingga {{ajrat|tort}}asan.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Sen kimga {{ajrat|tort}}ding-a? Ota-onamiz qoʻydan ham yuvosh odam/shr edi-ku!|[[w:Yo. Xaimov|Yo. Xaimov]]|M}}. Rahmonov, Hayot-mamot. {{misol|-Buningiz shahzodashrga munosib, — dedi Oysha xola sekingina Sanam otinga oʻgirilib. - Onasiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}}. {{misol|Otangga {{ajrat|tort}}ib, xotin kishini xoʻrlasang agar, senga bergan oq sutim harom boʻladi, oʻgʻlim, bilib qoʻy shuni!S.|[[w:Anorboyev|Anorboyev]]|Mehr}}. 19 Boshdan kechirmoq, chekmoq; his qil-moq, sezmoq. {{misol|Azob {{ajrat|tort}}moq. Tashvish {{ajrat|tort}}-moq. Dard {{ajrat|tort}}moq. Xijolat {{ajrat|tort}}moq.}} n [ ''Valixoʻja tutaqib'':] {{misol|Uchastkani sen qil-u, jabrini men {{ajrat|tort}}aymi?|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}. {{misol|Roʻzgʻordan shunday tanglik {{ajrat|tort}}-dikki, gapirsam, balki ishonmaysiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 20 Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holat-vaziyatni egallamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Ingichka {{ajrat|tort}}moq. Yoʻgʻon {{ajrat|tort}}moq. Baquvvat {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Qurbon ota ancha dadil {{ajrat|tort}}di.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Momaqal-diroq guldurab, u hushyor {{ajrat|tort}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Darhaqiqat, kuz havosi musaffo boʻlib, sumbula cyeu tiniq {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 21 "Koʻngil", "dil" kabi soʻzlar bilan qoʻllanib, ixtiyor etmoq, xohdamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Yoʻldan oʻtayotib, koʻng-lim {{ajrat|tort}}ib, bir koʻray dedim sizni.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. :Panoh tortmoq ''q.'' panoh. {{misol|Sizni panoh {{ajrat|tort}}ib keldik, ustod. Maqsad — mana shu oʻgʻlimni shogirdlikka qabul qilsangiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. === Sinonimlari === [[tortqilamoq]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|ТОРТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tortmoq'''<br /> '''1 '''[[тянуть]], [[тащить]]; [[натягивать]], [[протягивать]];{{tarjmisoli| arqonning uchidan tortmoq}} тянуть за конец верёвки; {{tarjmisoli|quduqdan bir chelak suv tortmoq }} вытащить из колодца ведро воды; {{tarjmisoli|elektr simlarini tortmoq }} натягивать электрические провода; протянуть, электрическую линию; '''kir quritish uchun dor '''({{izoh|или '''}}[[arqon]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} протягивать верёвку для сушки белья; {{tarjmisoli|jilovini tortmoq }} 1) натягивать вожжи; 2) {{izoh|перен}}. одёргивать ({{izoh|кого-л}}.); '''burnidan tortsa yiqilguday '''({{izoh|букв}}. стоит дёрнуть его за нос, как он упадёт) бессильный, хилый, немощный; '''tortib olmoq '''1) вытащить; 2) отобрать, вырвать ({{izoh|у кого-л. что-л}}.); '''kitobimni qoʻlimdan tortib oldi '''он вырвал книгу из моих рук; '''Men uni bu muhitdan tortib oldim... '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Я вырвал его из этой среды...; '''tortib chiqarmoq '''вытаскивать; '''qayiqni suvdan tortib chiqarmoq '''вытащить лодку из воды;<br /> '''2 '''[[возить]]; [[тянуть]], [[тащить]]; '''bu ot bir yarim tonna yuk torta oladi '''эта лошадь может увезти полторы тонны груза; '''aravangni tort! '''({{izoh|букв}}. вози свою телегу) проваливай!<br /> '''3 '''[[притягивать]]; '''magnit temirni oʻziga tortadi '''магнит притягивает к себе железо;<br /> '''4 '''[[втягивать]], [[тянуть]]; {{tarjmisoli|havoni ichga tortmoq }} втягивать в себя воздух; вдыхать; '''pech tutunni yaxshi tortmayapti '''печь плохо тянет; {{tarjmisoli|tamaki tortmoq }} курить табак;<br /> '''5 '''[[втягивать]], [[впитывать]]; '''suv tortadigan guruch '''рис, который хорошо впитывает в себя воду;<br /> '''6 '''[[взвешивать]]; {{tarjmisoli|tarozi tortmoq }} взвешивать ({{izoh|что-л}}.) на весах; {{tarjmisoli|tarozida un tortmoq }} взвешивать муку на весах;<br /> '''7 '''[[натягивать]], [[надевать]]; {{tarjmisoli|yuzga niqob tortmoq }} надевать маску на лицо; {{tarjmisoli|etikni oyoqqa tortmoq }} натягивать сапоги на ноги;<br /> '''8 '''[[привлекать]]; [[вовлекать]]; {{tarjmisoli|oʻziga tortmoq }} привлекать к себе; '''oʻziga tortadigan '''привлекательный; {{tarjmisoli|ishga tortmoq }} вовлекать в работу; '''qattiq kulgi uning diqqatini oʻziga tortdi '''громкий смех привлек его внимание; {{tarjmisoli|diqqatni chetga tortmoq }} ({{izoh|букв}}. отвлекать внимание в сторону) отвлекать; '''jinoyatchini sud''' {{tarjmisoli|javobgarligiga tortmoq }} привлекать преступника к судебной ответственности; {{tarjmisoli|jazoga tortmoq }} привлекать к ответственности;<br /> '''9 '''[[испытывать]]; [[чувствовать]]; [[переносить]]; {{tarjmisoli|azob tortmoq }} переносить мучения; {{tarjmisoli|dard tortmoq }} переносить болезнь; болеть; {{tarjmisoli|yengil tortmoq }} испытывать, чувствовать облегчение; {{tarjmisoli|jazo tortmoq }} понести наказание; {{tarjmisoli|izza tortmoq }} испытывать чувство стыда, конфузиться; {{tarjmisoli|tashvish tortmoq }} беспокоиться, быть обеспокоенным, озабоченным; '''...bundan xotiringiz behuda tashvish tortibdur '''(Ойбек, «Навоий»), вы напрасно из-за этого беспокоились;<br /> '''10 '''[[подавать]], [[подносить]]; [[дарить]]; {{tarjmisoli|osh tortmoq }} раздавать плов, подавать пищу ({{izoh|гостям}});<br /> '''11 '''[[молоть]] ({{izoh|зерно}}); {{tarjmisoli|tegirmonda bugʻdoy tortmoq }} молоть пшеницу на мельнице;<br /> '''12 '''[[убавлять]]; '''sigirimiz sutini tortib qoʻydi '''наша корова убавила молока;<br /> '''13 '''{{izoh|хим}}., {{izoh|тех}}. [[перегонять]], [[курить]];<br /> '''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|oʻzini chetga tortmoq }} 1) самоустраняться, отстраняться; 2) чуждаться; чураться; {{tarjmisoli|bosh tortmoq }} уклоняться ({{izoh|от работы, дела и т. п}}.); увиливать ({{izoh|от дела}}); отказываться ({{izoh|от выполнения чего-л}}.); {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|karnay tortmoq }} трубить, играть на карнае; {{tarjmisoli|oyoqni tortmoq }} перестать посещать, ходить ({{izoh|куда-л., к кому-л}}.); '''u biznikidan oyogʻini tortib ketdi '''он совсем перестал посещать нас, он совсем перестал ходить к нам; {{tarjmisoli|oh tortmoq }} охать, вздыхать; {{tarjmisoli|qul tortmoq}} перестать ({{izoh|что-л. делать}}); {{tarjmisoli|ovqatdan qoʻl tortmoq }} перестать есть; {{tarjmisoli|qoʻshin tortmoq }} повести войска; идти войной; {{tarjmisoli|homuza tortmoq }} зевать; {{tarjmisoli|yoʻgʻon tortmoq }} толстеть, утолщаться; '''* birovning oyogʻini '''({{izoh|или '''}}[[oyogʻidan]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} оклеветать ({{izoh|кого-л}}.);''' oyogʻim tortmayotir '''мне не хочется идти, меня не тянет ({{izoh|куда-л}}.); '''koʻnglim tortmaydi '''душа не принимает; '''til tortmay '''({{izoh|или '''}}[[tortmasdan]]''') '''[[oʻlmoq]] '''({{izoh|или '''}}jon bermoq''') мгновенно (тут же, моментально) умереть; {{tarjmisoli|biror kishiga tortmoq}} походить, быть похожим на кого-либо ({{izoh|и по внешнему виду, и по характеру}}); '''u otasiga tortibdi '''он походит на отца; '''kun kechga tortib boradi '''день клонится к вечеру; '''yuragim orqamga tortib ketdi '''у меня сердце ёкнуло; душа ушла в пятки; {{tarjmisoli|tanobini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}tortib qoʻymoq''') одёргивать, призывать к порядку ({{izoh|кого-либо}}).<br /> }} jh3nxh623adrqpj0f6h3gqvzon3rzdy 640046 640043 2026-07-26T04:25:03Z Yokubjon Juraev 8265 640046 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tort-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TORT— 'oʻziga tomon sur&gt;—'. Anzirat kampir.. Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga t o r t d i (Asqad Muxtor). Qadimgi turkiy tilda ham ngunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli 'ajrat—’ maʼnosini anglatgan tar- feʼlidan (Devon, III, 196) kuchaytirish maʼnosini ifodalovchi -(ï)t qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ДС, 537); keyinroq ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, III, 431; DS, 538); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: tar- + ït <nowiki>=</nowiki> tarït- &gt;&nbsp;tart— &gt;&nbsp;târt—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror yeridan ushlab, tutib, oʻziga tomon surmoq yoki surishga harakat qilmoq. {{misol|Eshikni {{ajrat|tort}}ib ochmoq.}} {{misol|Qoʻlidan {{ajrat|tort}}ib turgʻizib qoʻymoq.}} {{misol|Sidiqjon tutning ostida otning boshini {{ajrat|tort}}ib: - Tut yemaymizmi? - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Anzirat kampir kuti oʻchib, oʻrnidan turdi, Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|[Gavhar] Talʼat bilan yuzma-yuz turgan Mansurning qoʻlidan ushlab {{ajrat|tort}}di..|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Burnidan tortsa yiqilguday''' - {{q.}} [[burun]].<br/>'''Dorga tortmoq''' - dorga osmoq. {{misol|Olib kelib, dorga {{ajrat|tort}}ib oʻldirib..|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}}<br/>'''Yoʻl tortmoq''' - yoʻl yurmoq, yoʻlda davom etmoq. {{misol|Ot oʻynatib yoʻl {{ajrat|tort}}di. Yakka dushmanning yoʻliga.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}}<br/>'''Oyogʻi tortmaslik''' - biror yerga borishga dili roʻyxush bermaslik. {{misol|Oʻrganmagan yerga borishga oyogʻim {{ajrat|tort}}madi. Biroq ayam xafa boʻlmasin, deb aytolmadim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yoruglik}}<br/>'''Oyogʻidan tortmoq''' - biror noxush ish-holatga jalb etmoq, duchor qilmoq. {{misol|Nechun bir-birining koʻziga choʻp solur, bir-birining oyogʻidan {{ajrat|tort}}ur, vaqti kelsa, bir-birining boʻgʻziga panja urmoqdan toymas.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}}<br/>'''Oyogʻini tortmoq''' - bormaydigan, kelmaydigan (umuman, qatnamaydigan) boʻlmoq, qadamini uzmoq. {{misol|U qamalgan kundan beri oyogʻini {{ajrat|tort}}gan, hatto koʻchib ketganlar ham keldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} #Orqasiga tirkalgan, qoʻshilgan {{va sh.k.}} holatdagi narsani kuch bilan olgʻa yurgizmoq, yurgizib olib bormoq. {{misol|..teplovoz soʻnggi marta qichqirib, sostavni {{ajrat|tort}}ib ketdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} {{misol|Hoʻkiz kallasini egib, omochni {{ajrat|tort}}ishga urinar, qoʻshchi esa hadeb qistardi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Kichkinagina mashinasini {{ajrat|tort}}ib yurgan bola Muhiddinni oʻziga jalb qildi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Aravangni tort''' - {{q.}} [[arava]].<br/>'''Qoʻshin''' (''yoki'' '''lashkar''', '''askar''') '''tortmoq''' - qoʻshin (lashkar, askar) bilan yurish qilmoq, bosib bormoq. {{misol|Lashkar {{ajrat|tort}}ib yurish qilsa, Oʻnin koʻzlab, birin sanchar.|[[w:Gulnorpari|"Gulnorpari"]]}} {{misol|Goʻroʻgʻli dushmanga askar {{ajrat|tort}}adi, Oriyat yoʻlida jonin sotadi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} #Ichiga kuch bilan yoʻnaltirmoq, yuritmoq. {{misol|Domiga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Qaʼriga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Nishonov papirosini tutatib, yaxshilab {{ajrat|tort}}ib oldi-da, stol ustiga engashdi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Muqaddam flakondagi dorini shpritsga {{ajrat|tort}}ib oldi-da, ignasini yuqoriga koʻtardi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Biror nuqta (joy)dan boshqasi oraligʻiga oʻtkazmoq, yuritmoq. {{misol|Zulfiqor, boboning qoʻlidan teshani olib, [qoziqni] yana ham mustahkamladi-da, Meʼmorga qarab: -Endi ustiga mix qoqib, kanop {{ajrat|tort}}aversak boʻladimi? - deb soʻradi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Bir necha kun ilgari aloqachilar sim {{ajrat|tort}}ib yurib, Davronni uchratishgan edi.|[[w:Toshtemir Rustamov|Toshtemir Rustamov]]|Mangu jasorat}} #Atrofidan tarang qilib oʻtkazmoq, bogʻlamoq. {{misol|Hotam esa otining ayil-pushtanini qaytadan {{ajrat|tort}}di..|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Qarshisida koʻkragidan qayish {{ajrat|tort}}gan, kizil shapka kiygan militsioner turibdi.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} 6 Biror narsani, uning sirtini, ochiq joyni toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Betiga niqob {{ajrat|tort}}mok.}} {{misol|Bir tomonda dorbozlar dor tikadi, koʻgʻirchokbozlar chodirxayol pardasini {{ajrat|tort}}adilar.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Haligi xotin qisilgandanmi, uyalgandanmi, boshidagi ok doka roʻmolini yuziga {{ajrat|tort}}ib, "qoʻya ber" deganday kilib, boshini silkitdi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Fonar tagida}} 7 Oʻziga qaratmoq, moyil qilmoq, jalb etmoq. {{misol|Diqqatni oʻziga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Quyosh, toza havo, keng, tinik zangori osmon koʻzlarni beixtiyor {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Toʻlqinjon.. shu kungacha Hurini sira kiziktirmagan edi. Garchi Toʻlqinjon chiroy-li boʻlsa ham, kizni oʻziga {{ajrat|tort}}masdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Huri}}. {{misol|Olib kirilgan choy ham sovib qolar, allakanday oʻlchovlar — uchbur-chaklar xayolini {{ajrat|tort}}ib ketardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 8 Biror ishga aralashtirmoq, qotish-tirmoq, jalb etmoq. {{misol|Ishga {{ajrat|tort}}mokOʻkish-ga {{ajrat|tort}}mok.}} “ {{misol|Shahidbek mulla Abdurah-monni soʻzga {{ajrat|tort}}di: -Nima lavozimatdalar, taksirim?|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|"Bunday kilaman, — labini qimirlatib, oʻz-oʻziga shivirladi Yoʻlchi, — avval shunday odam-larni {{ajrat|tort}}amanki, oʻzimga qanday ishonsam, ularning diliga shunday ishongan boʻlay". |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|..ular orasidan bizni koʻllab-kuvvatlayman, deganlarini xizmatga {{ajrat|tort}}ing.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 9 Oʻzini, kimsa yoki narsani biror joyga, holatga olmoq. {{misol|Bundan oʻzini {{ajrat|tort}}-moq. Doʻstini chetga {{ajrat|tort}}moq. yash Matpa-noning biqinida turgan qalandar unga bosh-dan-oyoq razm soldi, oʻzini sal chetga {{ajrat|tort}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Kichik ofitser ham, soldatshr ham ulardan oʻzlarini {{ajrat|tort}}ishdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Chodrali ayol}}. {{misol|Bir kuni kechqurun, yotar mahalda ayamni chetga {{ajrat|tort}}ib shivirladim. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. </a><span class="font5" style="font-style:italic;text-decoration:underline;">lZʼ ¹⁵⁶{{clear}} :Bosh tortmoq ''q.'' bosh. {{misol|Armani usta qora marmar lavhadagi soʻzlarni oʻchirib, qayta yozishdan keskin bosh {{ajrat|tort}}di.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}. Tap tortmaslik Qoʻrqmaslik va chekinmaslik. {{misol|Har qanday mushkuldan man {{ajrat|tort}}may, tikka qarshi boradigan oʻtyurak koʻrinadi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}}. {{misol|Yusuf qiziqqa nihoyat darajada qattiq botganidan, sira man {{ajrat|tort}}may, boyni savalay ketdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 10 Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanganda, "urmoq" maʼnosini bildiradi. {{misol|Tigʻ mopm-moq. Tarsaki {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|[Dadam] Oldimga keldilar-u, shapaloq bilan {{ajrat|tort}}ib yubordi-lar.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Otliq bor kuchi bilan dehqonning yuz-koʻzi aralash qamchi {{ajrat|tort}}ib yubordi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. 11 Ulashmoq, tarqatmoq, qoʻymoq (meh-monlarga ovqat). {{misol|Mehmonlarga osh {{ajrat|tort}}-moq. Patnis {{ajrat|tort}}moq. yash Norinni {{ajrat|tort}}ib boʻlgandan keyin Anorgul hamma tovoq-qo-shiqlarni toza qilib yuvib oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. ''Taomning ustidan qizlar tor-tadi Beyugarga opke,shb qovurma goʻshtni.'' "Alpomish". 12 Tarozida ogʻirligini oʻlchamoq. {{misol|Qo-vunni {{ajrat|tort}}ib koʻrmoq. sht Tortib berganda, oʻzinglar qarab turganmidinglar? Nima endi kam deb, betinglarni yulasizlar?|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Bir oydan keyin qoʻyni {{ajrat|tort}}ib koʻraman, qoʻy semirmasligi kerak (debdi xon).|[[w:"Chalpak yoqqan kun"|"Chalpak yoqqan kun"]]}}. 13 Chizmoq, chiziq shaklida iz solmoq; qazimoq. {{misol|Chiziq {{ajrat|tort}}moq. Reja {{ajrat|tort}}moq. Joʻyak {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Meʼmor oʻz chodiri yonida yelkasiga peshmatini solib.. kitoboʻqir, tosh bostirib qoʻygan yaxlit qogʻozni olib, chiziq-lar {{ajrat|tort}}ar, xayol surar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Togʻa vaʼdasida turib, kanaldan ariq {{ajrat|tort}}ib kelishga odam yubormasa, ishi-miz chatoq boʻladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 14 Tegirmonda donni unga aylantirmoq. {{misol|Un {{ajrat|tort}}moq.}} m ''Tegirmonchi: -Ertaga'' /sedina, {{misol|afandi, bugʻdoyingizni {{ajrat|tort}}ib qoʻya-man, — debdi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. 15 Kamaytirmoq, ozaytirmoq; cheklab qoʻymoq. {{misol|Puldan bir oz {{ajrat|tort}}ib qoʻymoq.}} n-{{misol|Mol degani iymasa, tanasi yayramaydi, Tanasi yayramasa, sutini {{ajrat|tort}}adi, — dedi Adol xola.|[[w:A. Mirahmedov|A. Mirahmedov]]|Oʻt yuraklar}}. 16 Oʻziga singdirmoq, shimmoq. {{misol|Chuqur suvni {{ajrat|tort}}ib ketibdi. Guruch suvini tor-tibdi.}} '''17 '''{{fiz.|uz}} Zarralar, jismlar oʻrtasidagi joziba kuchi tufayli oʻz tomoniga surmoq. {{misol|Magnit temirni {{ajrat|tort}}adi.}} 18 Biologik, jismoniy tuzilish yoki maʼnaviy jihatdan tuqqanlariga, tugʻish-ganlariga oʻxshamoq. {{misol|Qazisan, qartasan — axir aslingga {{ajrat|tort}}asan.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Sen kimga {{ajrat|tort}}ding-a? Ota-onamiz qoʻydan ham yuvosh odam/shr edi-ku!|[[w:Yo. Xaimov|Yo. Xaimov]]|M}}. Rahmonov, Hayot-mamot. {{misol|-Buningiz shahzodashrga munosib, — dedi Oysha xola sekingina Sanam otinga oʻgirilib. - Onasiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}}. {{misol|Otangga {{ajrat|tort}}ib, xotin kishini xoʻrlasang agar, senga bergan oq sutim harom boʻladi, oʻgʻlim, bilib qoʻy shuni!S.|[[w:Anorboyev|Anorboyev]]|Mehr}}. 19 Boshdan kechirmoq, chekmoq; his qil-moq, sezmoq. {{misol|Azob {{ajrat|tort}}moq. Tashvish {{ajrat|tort}}-moq. Dard {{ajrat|tort}}moq. Xijolat {{ajrat|tort}}moq.}} n [ ''Valixoʻja tutaqib'':] {{misol|Uchastkani sen qil-u, jabrini men {{ajrat|tort}}aymi?|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}. {{misol|Roʻzgʻordan shunday tanglik {{ajrat|tort}}-dikki, gapirsam, balki ishonmaysiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 20 Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holat-vaziyatni egallamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Ingichka {{ajrat|tort}}moq. Yoʻgʻon {{ajrat|tort}}moq. Baquvvat {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Qurbon ota ancha dadil {{ajrat|tort}}di.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Momaqal-diroq guldurab, u hushyor {{ajrat|tort}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Darhaqiqat, kuz havosi musaffo boʻlib, sumbula cyeu tiniq {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 21 "Koʻngil", "dil" kabi soʻzlar bilan qoʻllanib, ixtiyor etmoq, xohdamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Yoʻldan oʻtayotib, koʻng-lim {{ajrat|tort}}ib, bir koʻray dedim sizni.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. :Panoh tortmoq ''q.'' panoh. {{misol|Sizni panoh {{ajrat|tort}}ib keldik, ustod. Maqsad — mana shu oʻgʻlimni shogirdlikka qabul qilsangiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. === Sinonimlari === [[tortqilamoq]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|ТОРТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tortmoq'''<br /> '''1 '''[[тянуть]], [[тащить]]; [[натягивать]], [[протягивать]];{{tarjmisoli| arqonning uchidan tortmoq}} тянуть за конец верёвки; {{tarjmisoli|quduqdan bir chelak suv tortmoq }} вытащить из колодца ведро воды; {{tarjmisoli|elektr simlarini tortmoq }} натягивать электрические провода; протянуть, электрическую линию; '''kir quritish uchun dor '''({{izoh|или '''}}[[arqon]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} протягивать верёвку для сушки белья; {{tarjmisoli|jilovini tortmoq }} 1) натягивать вожжи; 2) {{izoh|перен}}. одёргивать ({{izoh|кого-л}}.); '''burnidan tortsa yiqilguday '''({{izoh|букв}}. стоит дёрнуть его за нос, как он упадёт) бессильный, хилый, немощный; '''tortib olmoq '''1) вытащить; 2) отобрать, вырвать ({{izoh|у кого-л. что-л}}.); '''kitobimni qoʻlimdan tortib oldi '''он вырвал книгу из моих рук; '''Men uni bu muhitdan tortib oldim... '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Я вырвал его из этой среды...; '''tortib chiqarmoq '''вытаскивать; '''qayiqni suvdan tortib chiqarmoq '''вытащить лодку из воды;<br /> '''2 '''[[возить]]; [[тянуть]], [[тащить]]; '''bu ot bir yarim tonna yuk torta oladi '''эта лошадь может увезти полторы тонны груза; '''aravangni tort! '''({{izoh|букв}}. вози свою телегу) проваливай!<br /> '''3 '''[[притягивать]]; '''magnit temirni oʻziga tortadi '''магнит притягивает к себе железо;<br /> '''4 '''[[втягивать]], [[тянуть]]; {{tarjmisoli|havoni ichga tortmoq }} втягивать в себя воздух; вдыхать; '''pech tutunni yaxshi tortmayapti '''печь плохо тянет; {{tarjmisoli|tamaki tortmoq }} курить табак;<br /> '''5 '''[[втягивать]], [[впитывать]]; '''suv tortadigan guruch '''рис, который хорошо впитывает в себя воду;<br /> '''6 '''[[взвешивать]]; {{tarjmisoli|tarozi tortmoq }} взвешивать ({{izoh|что-л}}.) на весах; {{tarjmisoli|tarozida un tortmoq }} взвешивать муку на весах;<br /> '''7 '''[[натягивать]], [[надевать]]; {{tarjmisoli|yuzga niqob tortmoq }} надевать маску на лицо; {{tarjmisoli|etikni oyoqqa tortmoq }} натягивать сапоги на ноги;<br /> '''8 '''[[привлекать]]; [[вовлекать]]; {{tarjmisoli|oʻziga tortmoq }} привлекать к себе; '''oʻziga tortadigan '''привлекательный; {{tarjmisoli|ishga tortmoq }} вовлекать в работу; '''qattiq kulgi uning diqqatini oʻziga tortdi '''громкий смех привлек его внимание; {{tarjmisoli|diqqatni chetga tortmoq }} ({{izoh|букв}}. отвлекать внимание в сторону) отвлекать; '''jinoyatchini sud''' {{tarjmisoli|javobgarligiga tortmoq }} привлекать преступника к судебной ответственности; {{tarjmisoli|jazoga tortmoq }} привлекать к ответственности;<br /> '''9 '''[[испытывать]]; [[чувствовать]]; [[переносить]]; {{tarjmisoli|azob tortmoq }} переносить мучения; {{tarjmisoli|dard tortmoq }} переносить болезнь; болеть; {{tarjmisoli|yengil tortmoq }} испытывать, чувствовать облегчение; {{tarjmisoli|jazo tortmoq }} понести наказание; {{tarjmisoli|izza tortmoq }} испытывать чувство стыда, конфузиться; {{tarjmisoli|tashvish tortmoq }} беспокоиться, быть обеспокоенным, озабоченным; '''...bundan xotiringiz behuda tashvish tortibdur '''(Ойбек, «Навоий»), вы напрасно из-за этого беспокоились;<br /> '''10 '''[[подавать]], [[подносить]]; [[дарить]]; {{tarjmisoli|osh tortmoq }} раздавать плов, подавать пищу ({{izoh|гостям}});<br /> '''11 '''[[молоть]] ({{izoh|зерно}}); {{tarjmisoli|tegirmonda bugʻdoy tortmoq }} молоть пшеницу на мельнице;<br /> '''12 '''[[убавлять]]; '''sigirimiz sutini tortib qoʻydi '''наша корова убавила молока;<br /> '''13 '''{{izoh|хим}}., {{izoh|тех}}. [[перегонять]], [[курить]];<br /> '''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|oʻzini chetga tortmoq }} 1) самоустраняться, отстраняться; 2) чуждаться; чураться; {{tarjmisoli|bosh tortmoq }} уклоняться ({{izoh|от работы, дела и т. п}}.); увиливать ({{izoh|от дела}}); отказываться ({{izoh|от выполнения чего-л}}.); {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|karnay tortmoq }} трубить, играть на карнае; {{tarjmisoli|oyoqni tortmoq }} перестать посещать, ходить ({{izoh|куда-л., к кому-л}}.); '''u biznikidan oyogʻini tortib ketdi '''он совсем перестал посещать нас, он совсем перестал ходить к нам; {{tarjmisoli|oh tortmoq }} охать, вздыхать; {{tarjmisoli|qul tortmoq}} перестать ({{izoh|что-л. делать}}); {{tarjmisoli|ovqatdan qoʻl tortmoq }} перестать есть; {{tarjmisoli|qoʻshin tortmoq }} повести войска; идти войной; {{tarjmisoli|homuza tortmoq }} зевать; {{tarjmisoli|yoʻgʻon tortmoq }} толстеть, утолщаться; '''* birovning oyogʻini '''({{izoh|или '''}}[[oyogʻidan]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} оклеветать ({{izoh|кого-л}}.);''' oyogʻim tortmayotir '''мне не хочется идти, меня не тянет ({{izoh|куда-л}}.); '''koʻnglim tortmaydi '''душа не принимает; '''til tortmay '''({{izoh|или '''}}[[tortmasdan]]''') '''[[oʻlmoq]] '''({{izoh|или '''}}jon bermoq''') мгновенно (тут же, моментально) умереть; {{tarjmisoli|biror kishiga tortmoq}} походить, быть похожим на кого-либо ({{izoh|и по внешнему виду, и по характеру}}); '''u otasiga tortibdi '''он походит на отца; '''kun kechga tortib boradi '''день клонится к вечеру; '''yuragim orqamga tortib ketdi '''у меня сердце ёкнуло; душа ушла в пятки; {{tarjmisoli|tanobini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}tortib qoʻymoq''') одёргивать, призывать к порядку ({{izoh|кого-либо}}).<br /> }} a7q09tehwmungh0kz6b3desnlny384c 640047 640046 2026-07-26T04:25:24Z Yokubjon Juraev 8265 640047 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tort-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TORT— 'oʻziga tomon sur&gt;—'. Anzirat kampir.. Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga t o r t d i (Asqad Muxtor). Qadimgi turkiy tilda ham ngunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli 'ajrat—’ maʼnosini anglatgan tar- feʼlidan (Devon, III, 196) kuchaytirish maʼnosini ifodalovchi -(ï)t qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ДС, 537); keyinroq ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, III, 431; DS, 538); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: tar- + ït <nowiki>=</nowiki> tarït- &gt;&nbsp;tart— &gt;&nbsp;târt—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror yeridan ushlab, tutib, oʻziga tomon surmoq yoki surishga harakat qilmoq. {{misol|Eshikni {{ajrat|tort}}ib ochmoq.}} {{misol|Qoʻlidan {{ajrat|tort}}ib turgʻizib qoʻymoq.}} {{misol|Sidiqjon tutning ostida otning boshini {{ajrat|tort}}ib: - Tut yemaymizmi? - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Anzirat kampir kuti oʻchib, oʻrnidan turdi, Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|[Gavhar] Talʼat bilan yuzma-yuz turgan Mansurning qoʻlidan ushlab {{ajrat|tort}}di..|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Burnidan tortsa yiqilguday''' - {{q.}} [[burun]].<br/>'''Dorga tortmoq''' - dorga osmoq. {{misol|Olib kelib, dorga {{ajrat|tort}}ib oʻldirib..|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}}<br/>'''Yoʻl tortmoq''' - yoʻl yurmoq, yoʻlda davom etmoq. {{misol|Ot oʻynatib yoʻl {{ajrat|tort}}di. Yakka dushmanning yoʻliga.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}}<br/>'''Oyogʻi tortmaslik''' - biror yerga borishga dili roʻyxush bermaslik. {{misol|Oʻrganmagan yerga borishga oyogʻim {{ajrat|tort}}madi. Biroq ayam xafa boʻlmasin, deb aytolmadim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yoruglik}}<br/>'''Oyogʻidan tortmoq''' - biror noxush ish-holatga jalb etmoq, duchor qilmoq. {{misol|Nechun bir-birining koʻziga choʻp solur, bir-birining oyogʻidan {{ajrat|tort}}ur, vaqti kelsa, bir-birining boʻgʻziga panja urmoqdan toymas.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}}<br/>'''Oyogʻini tortmoq''' - bormaydigan, kelmaydigan (umuman, qatnamaydigan) boʻlmoq, qadamini uzmoq. {{misol|U qamalgan kundan beri oyogʻini {{ajrat|tort}}gan, hatto koʻchib ketganlar ham keldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} #Orqasiga tirkalgan, qoʻshilgan {{va sh.k.}} holatdagi narsani kuch bilan olgʻa yurgizmoq, yurgizib olib bormoq. {{misol|..teplovoz soʻnggi marta qichqirib, sostavni {{ajrat|tort}}ib ketdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} {{misol|Hoʻkiz kallasini egib, omochni {{ajrat|tort}}ishga urinar, qoʻshchi esa hadeb qistardi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Kichkinagina mashinasini {{ajrat|tort}}ib yurgan bola Muhiddinni oʻziga jalb qildi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Aravangni tort''' - {{q.}} [[arava]].<br/>'''Qoʻshin''' (''yoki'' '''lashkar''', '''askar''') '''tortmoq''' - qoʻshin (lashkar, askar) bilan yurish qilmoq, bosib bormoq. {{misol|Lashkar {{ajrat|tort}}ib yurish qilsa, Oʻnin koʻzlab, birin sanchar.|[[w:Gulnorpari|"Gulnorpari"]]}} {{misol|Goʻroʻgʻli dushmanga askar {{ajrat|tort}}adi, Oriyat yoʻlida jonin sotadi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} #Ichiga kuch bilan yoʻnaltirmoq, yuritmoq. {{misol|Domiga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Qaʼriga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Nishonov papirosini tutatib, yaxshilab {{ajrat|tort}}ib oldi-da, stol ustiga engashdi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Muqaddam flakondagi dorini shpritsga {{ajrat|tort}}ib oldi-da, ignasini yuqoriga koʻtardi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Biror nuqta (joy)dan boshqasi oraligʻiga oʻtkazmoq, yuritmoq. {{misol|Zulfiqor, boboning qoʻlidan teshani olib, [qoziqni] yana ham mustahkamladi-da, Meʼmorga qarab: -Endi ustiga mix qoqib, kanop {{ajrat|tort}}aversak boʻladimi? - deb soʻradi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Bir necha kun ilgari aloqachilar sim {{ajrat|tort}}ib yurib, Davronni uchratishgan edi.|[[w:Toshtemir Rustamov|Toshtemir Rustamov]]|Mangu jasorat}} #Atrofidan tarang qilib oʻtkazmoq, bogʻlamoq. {{misol|Hotam esa otining ayil-pushtanini qaytadan {{ajrat|tort}}di..|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Qarshisida koʻkragidan qayish {{ajrat|tort}}gan, qizil shapka kiygan militsioner turibdi.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} 6 Biror narsani, uning sirtini, ochiq joyni toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Betiga niqob {{ajrat|tort}}mok.}} {{misol|Bir tomonda dorbozlar dor tikadi, koʻgʻirchokbozlar chodirxayol pardasini {{ajrat|tort}}adilar.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Haligi xotin qisilgandanmi, uyalgandanmi, boshidagi ok doka roʻmolini yuziga {{ajrat|tort}}ib, "qoʻya ber" deganday kilib, boshini silkitdi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Fonar tagida}} 7 Oʻziga qaratmoq, moyil qilmoq, jalb etmoq. {{misol|Diqqatni oʻziga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Quyosh, toza havo, keng, tinik zangori osmon koʻzlarni beixtiyor {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Toʻlqinjon.. shu kungacha Hurini sira kiziktirmagan edi. Garchi Toʻlqinjon chiroy-li boʻlsa ham, kizni oʻziga {{ajrat|tort}}masdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Huri}}. {{misol|Olib kirilgan choy ham sovib qolar, allakanday oʻlchovlar — uchbur-chaklar xayolini {{ajrat|tort}}ib ketardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 8 Biror ishga aralashtirmoq, qotish-tirmoq, jalb etmoq. {{misol|Ishga {{ajrat|tort}}mokOʻkish-ga {{ajrat|tort}}mok.}} “ {{misol|Shahidbek mulla Abdurah-monni soʻzga {{ajrat|tort}}di: -Nima lavozimatdalar, taksirim?|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|"Bunday kilaman, — labini qimirlatib, oʻz-oʻziga shivirladi Yoʻlchi, — avval shunday odam-larni {{ajrat|tort}}amanki, oʻzimga qanday ishonsam, ularning diliga shunday ishongan boʻlay". |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|..ular orasidan bizni koʻllab-kuvvatlayman, deganlarini xizmatga {{ajrat|tort}}ing.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 9 Oʻzini, kimsa yoki narsani biror joyga, holatga olmoq. {{misol|Bundan oʻzini {{ajrat|tort}}-moq. Doʻstini chetga {{ajrat|tort}}moq. yash Matpa-noning biqinida turgan qalandar unga bosh-dan-oyoq razm soldi, oʻzini sal chetga {{ajrat|tort}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Kichik ofitser ham, soldatshr ham ulardan oʻzlarini {{ajrat|tort}}ishdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Chodrali ayol}}. {{misol|Bir kuni kechqurun, yotar mahalda ayamni chetga {{ajrat|tort}}ib shivirladim. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. </a><span class="font5" style="font-style:italic;text-decoration:underline;">lZʼ ¹⁵⁶{{clear}} :Bosh tortmoq ''q.'' bosh. {{misol|Armani usta qora marmar lavhadagi soʻzlarni oʻchirib, qayta yozishdan keskin bosh {{ajrat|tort}}di.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}. Tap tortmaslik Qoʻrqmaslik va chekinmaslik. {{misol|Har qanday mushkuldan man {{ajrat|tort}}may, tikka qarshi boradigan oʻtyurak koʻrinadi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}}. {{misol|Yusuf qiziqqa nihoyat darajada qattiq botganidan, sira man {{ajrat|tort}}may, boyni savalay ketdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 10 Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanganda, "urmoq" maʼnosini bildiradi. {{misol|Tigʻ mopm-moq. Tarsaki {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|[Dadam] Oldimga keldilar-u, shapaloq bilan {{ajrat|tort}}ib yubordi-lar.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Otliq bor kuchi bilan dehqonning yuz-koʻzi aralash qamchi {{ajrat|tort}}ib yubordi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. 11 Ulashmoq, tarqatmoq, qoʻymoq (meh-monlarga ovqat). {{misol|Mehmonlarga osh {{ajrat|tort}}-moq. Patnis {{ajrat|tort}}moq. yash Norinni {{ajrat|tort}}ib boʻlgandan keyin Anorgul hamma tovoq-qo-shiqlarni toza qilib yuvib oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. ''Taomning ustidan qizlar tor-tadi Beyugarga opke,shb qovurma goʻshtni.'' "Alpomish". 12 Tarozida ogʻirligini oʻlchamoq. {{misol|Qo-vunni {{ajrat|tort}}ib koʻrmoq. sht Tortib berganda, oʻzinglar qarab turganmidinglar? Nima endi kam deb, betinglarni yulasizlar?|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Bir oydan keyin qoʻyni {{ajrat|tort}}ib koʻraman, qoʻy semirmasligi kerak (debdi xon).|[[w:"Chalpak yoqqan kun"|"Chalpak yoqqan kun"]]}}. 13 Chizmoq, chiziq shaklida iz solmoq; qazimoq. {{misol|Chiziq {{ajrat|tort}}moq. Reja {{ajrat|tort}}moq. Joʻyak {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Meʼmor oʻz chodiri yonida yelkasiga peshmatini solib.. kitoboʻqir, tosh bostirib qoʻygan yaxlit qogʻozni olib, chiziq-lar {{ajrat|tort}}ar, xayol surar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Togʻa vaʼdasida turib, kanaldan ariq {{ajrat|tort}}ib kelishga odam yubormasa, ishi-miz chatoq boʻladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 14 Tegirmonda donni unga aylantirmoq. {{misol|Un {{ajrat|tort}}moq.}} m ''Tegirmonchi: -Ertaga'' /sedina, {{misol|afandi, bugʻdoyingizni {{ajrat|tort}}ib qoʻya-man, — debdi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. 15 Kamaytirmoq, ozaytirmoq; cheklab qoʻymoq. {{misol|Puldan bir oz {{ajrat|tort}}ib qoʻymoq.}} n-{{misol|Mol degani iymasa, tanasi yayramaydi, Tanasi yayramasa, sutini {{ajrat|tort}}adi, — dedi Adol xola.|[[w:A. Mirahmedov|A. Mirahmedov]]|Oʻt yuraklar}}. 16 Oʻziga singdirmoq, shimmoq. {{misol|Chuqur suvni {{ajrat|tort}}ib ketibdi. Guruch suvini tor-tibdi.}} '''17 '''{{fiz.|uz}} Zarralar, jismlar oʻrtasidagi joziba kuchi tufayli oʻz tomoniga surmoq. {{misol|Magnit temirni {{ajrat|tort}}adi.}} 18 Biologik, jismoniy tuzilish yoki maʼnaviy jihatdan tuqqanlariga, tugʻish-ganlariga oʻxshamoq. {{misol|Qazisan, qartasan — axir aslingga {{ajrat|tort}}asan.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Sen kimga {{ajrat|tort}}ding-a? Ota-onamiz qoʻydan ham yuvosh odam/shr edi-ku!|[[w:Yo. Xaimov|Yo. Xaimov]]|M}}. Rahmonov, Hayot-mamot. {{misol|-Buningiz shahzodashrga munosib, — dedi Oysha xola sekingina Sanam otinga oʻgirilib. - Onasiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}}. {{misol|Otangga {{ajrat|tort}}ib, xotin kishini xoʻrlasang agar, senga bergan oq sutim harom boʻladi, oʻgʻlim, bilib qoʻy shuni!S.|[[w:Anorboyev|Anorboyev]]|Mehr}}. 19 Boshdan kechirmoq, chekmoq; his qil-moq, sezmoq. {{misol|Azob {{ajrat|tort}}moq. Tashvish {{ajrat|tort}}-moq. Dard {{ajrat|tort}}moq. Xijolat {{ajrat|tort}}moq.}} n [ ''Valixoʻja tutaqib'':] {{misol|Uchastkani sen qil-u, jabrini men {{ajrat|tort}}aymi?|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}. {{misol|Roʻzgʻordan shunday tanglik {{ajrat|tort}}-dikki, gapirsam, balki ishonmaysiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 20 Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holat-vaziyatni egallamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Ingichka {{ajrat|tort}}moq. Yoʻgʻon {{ajrat|tort}}moq. Baquvvat {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Qurbon ota ancha dadil {{ajrat|tort}}di.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Momaqal-diroq guldurab, u hushyor {{ajrat|tort}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Darhaqiqat, kuz havosi musaffo boʻlib, sumbula cyeu tiniq {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 21 "Koʻngil", "dil" kabi soʻzlar bilan qoʻllanib, ixtiyor etmoq, xohdamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Yoʻldan oʻtayotib, koʻng-lim {{ajrat|tort}}ib, bir koʻray dedim sizni.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. :Panoh tortmoq ''q.'' panoh. {{misol|Sizni panoh {{ajrat|tort}}ib keldik, ustod. Maqsad — mana shu oʻgʻlimni shogirdlikka qabul qilsangiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. === Sinonimlari === [[tortqilamoq]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|ТОРТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tortmoq'''<br /> '''1 '''[[тянуть]], [[тащить]]; [[натягивать]], [[протягивать]];{{tarjmisoli| arqonning uchidan tortmoq}} тянуть за конец верёвки; {{tarjmisoli|quduqdan bir chelak suv tortmoq }} вытащить из колодца ведро воды; {{tarjmisoli|elektr simlarini tortmoq }} натягивать электрические провода; протянуть, электрическую линию; '''kir quritish uchun dor '''({{izoh|или '''}}[[arqon]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} протягивать верёвку для сушки белья; {{tarjmisoli|jilovini tortmoq }} 1) натягивать вожжи; 2) {{izoh|перен}}. одёргивать ({{izoh|кого-л}}.); '''burnidan tortsa yiqilguday '''({{izoh|букв}}. стоит дёрнуть его за нос, как он упадёт) бессильный, хилый, немощный; '''tortib olmoq '''1) вытащить; 2) отобрать, вырвать ({{izoh|у кого-л. что-л}}.); '''kitobimni qoʻlimdan tortib oldi '''он вырвал книгу из моих рук; '''Men uni bu muhitdan tortib oldim... '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Я вырвал его из этой среды...; '''tortib chiqarmoq '''вытаскивать; '''qayiqni suvdan tortib chiqarmoq '''вытащить лодку из воды;<br /> '''2 '''[[возить]]; [[тянуть]], [[тащить]]; '''bu ot bir yarim tonna yuk torta oladi '''эта лошадь может увезти полторы тонны груза; '''aravangni tort! '''({{izoh|букв}}. вози свою телегу) проваливай!<br /> '''3 '''[[притягивать]]; '''magnit temirni oʻziga tortadi '''магнит притягивает к себе железо;<br /> '''4 '''[[втягивать]], [[тянуть]]; {{tarjmisoli|havoni ichga tortmoq }} втягивать в себя воздух; вдыхать; '''pech tutunni yaxshi tortmayapti '''печь плохо тянет; {{tarjmisoli|tamaki tortmoq }} курить табак;<br /> '''5 '''[[втягивать]], [[впитывать]]; '''suv tortadigan guruch '''рис, который хорошо впитывает в себя воду;<br /> '''6 '''[[взвешивать]]; {{tarjmisoli|tarozi tortmoq }} взвешивать ({{izoh|что-л}}.) на весах; {{tarjmisoli|tarozida un tortmoq }} взвешивать муку на весах;<br /> '''7 '''[[натягивать]], [[надевать]]; {{tarjmisoli|yuzga niqob tortmoq }} надевать маску на лицо; {{tarjmisoli|etikni oyoqqa tortmoq }} натягивать сапоги на ноги;<br /> '''8 '''[[привлекать]]; [[вовлекать]]; {{tarjmisoli|oʻziga tortmoq }} привлекать к себе; '''oʻziga tortadigan '''привлекательный; {{tarjmisoli|ishga tortmoq }} вовлекать в работу; '''qattiq kulgi uning diqqatini oʻziga tortdi '''громкий смех привлек его внимание; {{tarjmisoli|diqqatni chetga tortmoq }} ({{izoh|букв}}. отвлекать внимание в сторону) отвлекать; '''jinoyatchini sud''' {{tarjmisoli|javobgarligiga tortmoq }} привлекать преступника к судебной ответственности; {{tarjmisoli|jazoga tortmoq }} привлекать к ответственности;<br /> '''9 '''[[испытывать]]; [[чувствовать]]; [[переносить]]; {{tarjmisoli|azob tortmoq }} переносить мучения; {{tarjmisoli|dard tortmoq }} переносить болезнь; болеть; {{tarjmisoli|yengil tortmoq }} испытывать, чувствовать облегчение; {{tarjmisoli|jazo tortmoq }} понести наказание; {{tarjmisoli|izza tortmoq }} испытывать чувство стыда, конфузиться; {{tarjmisoli|tashvish tortmoq }} беспокоиться, быть обеспокоенным, озабоченным; '''...bundan xotiringiz behuda tashvish tortibdur '''(Ойбек, «Навоий»), вы напрасно из-за этого беспокоились;<br /> '''10 '''[[подавать]], [[подносить]]; [[дарить]]; {{tarjmisoli|osh tortmoq }} раздавать плов, подавать пищу ({{izoh|гостям}});<br /> '''11 '''[[молоть]] ({{izoh|зерно}}); {{tarjmisoli|tegirmonda bugʻdoy tortmoq }} молоть пшеницу на мельнице;<br /> '''12 '''[[убавлять]]; '''sigirimiz sutini tortib qoʻydi '''наша корова убавила молока;<br /> '''13 '''{{izoh|хим}}., {{izoh|тех}}. [[перегонять]], [[курить]];<br /> '''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|oʻzini chetga tortmoq }} 1) самоустраняться, отстраняться; 2) чуждаться; чураться; {{tarjmisoli|bosh tortmoq }} уклоняться ({{izoh|от работы, дела и т. п}}.); увиливать ({{izoh|от дела}}); отказываться ({{izoh|от выполнения чего-л}}.); {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|karnay tortmoq }} трубить, играть на карнае; {{tarjmisoli|oyoqni tortmoq }} перестать посещать, ходить ({{izoh|куда-л., к кому-л}}.); '''u biznikidan oyogʻini tortib ketdi '''он совсем перестал посещать нас, он совсем перестал ходить к нам; {{tarjmisoli|oh tortmoq }} охать, вздыхать; {{tarjmisoli|qul tortmoq}} перестать ({{izoh|что-л. делать}}); {{tarjmisoli|ovqatdan qoʻl tortmoq }} перестать есть; {{tarjmisoli|qoʻshin tortmoq }} повести войска; идти войной; {{tarjmisoli|homuza tortmoq }} зевать; {{tarjmisoli|yoʻgʻon tortmoq }} толстеть, утолщаться; '''* birovning oyogʻini '''({{izoh|или '''}}[[oyogʻidan]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} оклеветать ({{izoh|кого-л}}.);''' oyogʻim tortmayotir '''мне не хочется идти, меня не тянет ({{izoh|куда-л}}.); '''koʻnglim tortmaydi '''душа не принимает; '''til tortmay '''({{izoh|или '''}}[[tortmasdan]]''') '''[[oʻlmoq]] '''({{izoh|или '''}}jon bermoq''') мгновенно (тут же, моментально) умереть; {{tarjmisoli|biror kishiga tortmoq}} походить, быть похожим на кого-либо ({{izoh|и по внешнему виду, и по характеру}}); '''u otasiga tortibdi '''он походит на отца; '''kun kechga tortib boradi '''день клонится к вечеру; '''yuragim orqamga tortib ketdi '''у меня сердце ёкнуло; душа ушла в пятки; {{tarjmisoli|tanobini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}tortib qoʻymoq''') одёргивать, призывать к порядку ({{izoh|кого-либо}}).<br /> }} idfc9i4f83oq61ewruxpn1mgm4eav1j 0 162815 640031 2026-07-26T00:52:02Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-tyv-}} Nar tuya.“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 640031 wikitext text/x-wiki {{-tyv-}} Nar tuya. efhlu5fvfazsbaqu0pum2hvzy2binxy 0 162816 640040 2026-07-26T00:59:55Z Yokubjon Juraev 8265 „={{-uz-}}= {{q.}} [[boʻgʻra]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 640040 wikitext text/x-wiki ={{-uz-}}= {{q.}} [[boʻgʻra]]. oyta1urzk4wo2m4je8kk20rjy5gkp4v