Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.12 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 9126 640052 639783 2026-07-26T13:19:27Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tillar */ 640052 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OY 'Yerning yoʻldoshi’; 'yilning oʻn ikkidan bir qismi’. Ulfatlar har oyning uchinchi shanbasida toʻplanishadi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot a:y tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 98), oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 355; DS, 24); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: a:y &gt;&nbsp;ay &gt;&nbsp;ây.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #(O - ''katta'') {{astr.}} Quyoshdan nur olib, yogʻdu sochuvchi samoviy jism, Yerning tabiiy yoʻldoshi. {{misol|Oʻn toʻrt kunlik {{ajrat|oy}}.}} {{misol|Toʻlin {{ajrat|oy}}.}} {{misol|Oy nuri.}} {{misol|Oy chiqdi.}} {{misol|Oy botdi.}} {{misol|Oyning yuzidagi dogʻlar.}} {{misol|Oyning Yer atrofida aylanishi.}} {{misol|Oyni etak bilan yopib boʻlmaydi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kechki gullar ochilib turibdi. Koʻkda tanho {{ajrat|oy}} kezmoqda.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}}<br/>'''Oy yuz''' - chiroyli yuz, goʻzal yuz. {{misol|{{ajrat|Oy}} yuzing qora chimmat zulmidan qutultirgʻil. Chiq qorongʻi turmushdan, nur ichinda javlon qil.|[[w:Hamza|Hamza]]}}<br/>'''Oy desa - oyga, kun desa kunga oʻxshaydi''' - juda goʻzal, juda ham chiroyli. #Astronomik yilning oʻn ikkidan biriga - Oyning Quyosh atrofidan bir marta aylanib chiqish muddatiga yaqin vaqt oraligʻi; oʻlchov birligi: 28, 29 30 yoki 31 kunlik davr. {{misol|Oy boshi.}} {{misol|May {{ajrat|oy}}i.}} {{misol|Bir yil - oʻn ikki {{ajrat|oy}}.}} {{misol|Bu orada uch {{ajrat|oy}} oʻtdi.}} {{misol|Yoz {{ajrat|oy}}lari ham oʻtib ketdi.}} {{misol|Oyning oʻn beshi qorongʻi boʻlsa, oʻn beshi yorugʻ.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Oʻgʻlim bechora {{ajrat|oy}} oʻtmasdan boʻzchining mokisidek qatnab tursa.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Oydan oy, kundan kun oʻtib''' - ancha vaqt oʻtib. {{misol|Oydan {{ajrat|oy}}, kundan kun oʻtar daryodil, Menga tanho boʻlgan sen yoʻqsan mohim.|[[w:Habib Abdunazar|Habib Abdunazar]]|Anjir guli}}<br/>'''Oy-kun'''('''lar''') '''oʻtib''' - vaqti, umri, hayoti kechib. {{misol|Shu yoʻsin oromsizlik va besaranjomlik ichida [Otabekning] {{ajrat|oy}}-kunlari oʻtib turar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Uch-toʻrt kunlik oy shaklidagi bezak yoki belgi. {{misol|Mezana ustidagi {{ajrat|oy}}.}} #Ayollar ismi tarkibiga kiradi yoki ayollar nomiga qoʻshilib, erkalash, hurmatni bildiradi. Mas.: {{misol|Oyposhsha}}, {{misol|Oyqiz}}, {{misol|Oytoʻti}}, {{misol|Oynisa}}; {{misol|Tursun{{ajrat|oy}}}}, {{misol|Shirmon{{ajrat|oy}}}}, {{misol|Qunduz{{ajrat|oy}}.}}<br/>'''Oy borib, omon kel''' - safarga ketayotgan kimsaga yaxshilik tilab aytiladigan ibora, oq yoʻl tilash. {{misol|U [Elmurod] yoʻlda ketar ekan.. "{{ajrat|Oy}} borib, omon keling!" deb, oq yoʻl tilab qolgan Gulsumni xishtgacha oʻylab yotdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Oy koʻrmoq''' - hayz koʻrmoq.<br/>'''Oyi toʻldi''' - tugʻish vaqti yetdi. {{misol|Kumushning {{ajrat|oy}}i toʻlmasdanoq, u [onasi] beshik yasatish bilan mashgʻul edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Oy-kuni yaqin''' - tugʻish arafasida, oldida. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОЙ}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} === Tillar === * {{es}}: [[lua]] * {{en}}: [[moon]] * {{fi}}: [[kuu]] * {{it}}: [[luna]] * {{kk}}: [[ай]] (ay) * {{gdq}}: [[warx]] * {{vi}}: [[nga]] *{{sah}}: [[ый]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''oy'''<br /> '''1 '''[[луна]], [[месяц]]; '''[[yangi]] '''({{izoh|или '''}}[[yarim]]''') {{tarjmisoli|oy }} молодой месяц, серп молодого месяца; {{tarjmisoli|toʻlin oy }} 1) полная луна; 2) полнолуние; {{tarjmisoli|oy chiqdi }} луна взошла; {{tarjmisoli|oy botdi }} луна зашла; {{tarjmisoli|oy tugʻildi }} луна народилась; {{tarjmisoli|oydek qiz }} луноликая (красивая) девушка; {{tarjmisoli|oy tutilishi }} ({{izoh|или '''}}[[kuyishi]]''') [[затмение]] [[луны]], [[лунное]] [[затмение]]; {{tarjmisoli|tugʻilgan oy - toʻgʻralgan moy }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. начавшийся месяц всё равно что мелко нарезанное сало) начавшийся месяц быстро пролетит; {{tarjmisoli|oyni atak bilan yopib boʻlmas }} {{izoh|посл}}. луну подолом не прикроешь; {{izoh|соотв}}. шила в мешке не утаишь; {{tarjmisoli|har kimniki oʻziga oy koʻrinar koʻziga }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. всякому своё кажется луною) своё не мыто, да бело; {{tarjmisoli|oy yuz }} красивое (прекрасное) лицо; // луноликая ({{izoh|эпитет красавицы}});<br /> '''2''' [[месяц]], [[луна]] ({{izoh|период между двумя новолуниями}});<br /> '''3 '''[[месяц]] ({{izoh|часть года}});{{tarjmisoli| may oyi }} май месяц; {{tarjmisoli|avgust oyidan (boshlab) }} (начиная) с августа месяца; {{tarjmisoli|oy boshi }} 1) начало месяца; 2) новолуние, {{tarjmisoli|oy oxiri }} конец месяца; {{tarjmisoli|u oydan bu oyga }} из месяца в месяц; ежемесячно; {{tarjmisoli|oyma-oy }} по месяцам; за каждый месяц; по счёту месяцев; {{tarjmisoli|oyma-oyiga hisob bermoq }} отчитываться по месяцам, за каждый месяц; {{tarjmisoli|oydan oy, kundan kun oʻtib }} ({{izoh|букв}}. по истечении месяца за месяцем, дня за днём) после долгого времени, через длительный промежуток времени;<br /> '''4 '''[[полумесяц]] ({{izoh|украшение или узор в виде полумесяца}});<br /> '''5 '''{{izoh|входит как составная часть в имена собственные женские или прибавляется к имени собственному при почтительном или ласковом обращении к молодой женщине, девушке, напр}}. '''Oynisa, Oyqiz '''{{izoh|или {{tarjmisoli|}}Tursun oy, Hosiyat oy}} {{izoh|и т. д}}.; {{tarjmisoli|* Qizil Yarim oy jamiyati }} Общество Красного Полумесяца; {{tarjmisoli|oy borib, omon kel! }} благополучно съездить тебе!; {{tarjmisoli|yil oʻn ikki oy}} {{izoh|разг}}. круглый год; {{tarjmisoli|uning oy-kuni yaqin }} она на сносях; {{tarjmisoli|oy koʻrmoq }} менструировать, иметь менструации; {{tarjmisoli|oy oʻtov tikibdi }} ({{izoh|букв}}. луна построила юрту) вокруг луны появился светлый круг.<br /> }} {{-no-}} {{no-adv}} :[[fikr]], [[ovoz]] d5xb3j5906os07i459fsferfr1lk1m2 0 13940 640057 640045 2026-07-26T15:04:47Z Yokubjon Juraev 8265 640057 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tu-ya''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TUYA 'oʻrkachli yirik sutemizuvchi ish hayvoni'. u ya choʻksa, joy topiladi (Maqol). Qadimgi turkiy tilda shunday maʼnoni anglatgan soʻz ПДПda 1ää (428-betda), Buż (431- betda) shakllarida, Devonda shewä (III, 153), dewä (III, 245), tew1 (III, 153), tewä) shakllarida keltirilgan (III, 227). E.V.Sevortyan lugʻatida bu soʻzning ayrim turkiy tillarda 1öuä, Shdä kabi bir qancha shakllarda mavjud ekani sanalgan (ЭСТЯ, III, 313, 314). Koʻrinadiki, bu soʻz tarkibidagi barcha tovushlar tur — licha oʻzgarishlarga uchragan. Hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻzning boshlanishidagi undosh t tarzida, birinchi butindagi unli u tarzida, ikkinchi boʻgʻin boshidagi un-dosh y tarzida talaffuz etiladigan shakli yetib kelgan.}} :Bir yoki ikki oʻrkachli, juft tuyoq-li, asosan, yuk tashish uchun xizmat qila-digan, suvsizlikka chidamli sutemizuvchi ish hayvoni. {{misol|{{ajrat|Tuya}}larni haqli ravishda sahro kemalari deb atashadi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. ''Bazi kunlari [Yoʻlchi'' == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|koʻmir saroyga tushib, koʻ-mir, tappi, xashak keltirgan qozoqlarning {{ajrat|tuya}}larini xaridorning uyiga yetaklaydi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Suvsizlikni {{ajrat|tuya}} koʻtaradi..|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Maston}}. :Baqiroq tuyaning bori yaxshi Oila, jamoa kabilarda tergab, kutkilab yoʻlga solib turadigan ota-ona, rahbar, yoshi ulugʻ kishiga nisbatan qoʻllanadigan maqol. {{misol|Baqiroq {{ajrat|tuya}}ning bori yaxshi, deydilar. Ota-ona borligi-da bolalar bir-birlari bilan ahil boʻladilar.. |[[w:I. Ahmedov|I. Ahmedov]]|Ogʻir operatsiya}}. Kambagʻalni tuyaning ustida it qopar Kambagʻal, nochor shaxsning ishi yurishmasligi, har qanday sharoitda ham unga nimadir pand berishini bildiradigan maqol. {{misol|Kambagʻstni {{ajrat|tuya}} ustida it qopsin ekan-da?! "|[[w:Mushtum"|Mushtum"]]}}. Nonini tuya qilmoq Birovning narsasi, ulushi va shu kabilarga sherik boʻlmoq, undan oʻmarmoq. {{misol|Ishona-mizki.. goʻdaklar nonini {{ajrat|tuya}} qilib kelayotgan Unsin Boltaboyevani ogʻir tashvishdan tez xalos etib, u bilan uzil-kesil gaplashib qoʻya-digan mardi maydon topilur.|[[w:Sh. Tohirov|Sh. Tohirov]]|Teshik tomoq}}. {{misol|Qachongacha mahalla hisobiga kayfu safo qilib, xalq nonini {{ajrat|tuya}} qiladi-lar.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. Ot bilan tuya boʻlarmidi U qadar katta, koʻp emaslikni bildiruvchi ibora (summa, narsa haqida). {{misol|Jonfigʻon mukofotni oʻz gazi bshshn oʻlchagani uchun bunga ham uncha parvo qilmabdi — olgan mukofoti-ga "ot bilan {{ajrat|tuya}} boʻlarmidi", debdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qanotsiz chittak}}. Tuya goʻshti yegan Biror ish, narsaning bitishi, amalga oshishi juda sudralishi, choʻzilishini qayd etuvchi ibora. {{misol|{{ajrat|Tuya}} goʻshti yegan teatr.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. Tuya koʻr-dingmi - yoʻq ''q.'' koʻrmoq. {{misol|Tuya boʻlsa ham, dumini koʻrsatmay yutib yuborib, {{ajrat|tuya}} koʻr-dingmi — yoʻq, deb bezrayib turaveradigan-lar chiqib qoldi.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. Tuya choʻksa, joy topar Oʻtiruvchilar tigʻiz, zich boʻlgan holat-larda yana boshqa kimsa oʻtirishni xohlasa, joy topilishini, sigʻishini qayd etuvchi ibora. {{misol|Eshikdan birin-ketin odamlar kirar.. soʻngra "{{ajrat|tuya}} choʻksa, joy topar" qilib, u yer— bu yerga siqilib oʻtirardilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Tuya hammomni havas qilganday Oʻziga xos va mos boʻlmaydigan, yarashmay-digan urinish, intilish, orzu qilish ho-latiga nisbatan qoʻllanadigan ibora. {{misol|Tuya hammomni havas qilganday, senga kim koʻyib-di bunday ishlarni. yaya Raisliging oʻzingga buyursin. Men {{ajrat|tuya}} emasmanki, hammomni orzu qilsam.|[[w:T. Malik|T. Malik]]|Ajab dunyo}}. Tuyani yutib, dumini koʻrsatmaydi Har qanday katta (koʻp) narsani ham oʻzlashtirib, undan nishon, iz qoldirmaslikni bildiruvchi ibora. {{misol|Hoziru tomogʻining qurtini oʻldirish uchun {{ajrat|tuya}} boʻlsa ham, dumini koʻrsatmay yutib yuborishdan toymaydi.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. {{misol|{{ajrat|Tuya}}ni yut, lekin dumi ogʻzingdan koʻrinib turmasin.|[[w:Oybek|Oybek]]|O}}.v. shabadalar. Tuyaning dumi yerga tekkanda ''(yoki ''yetganda) Roʻyobga chiqmaydigan, amalga osh-maydigan ish, quruq vaʼda ekanlikni bildiruvchi ibora. {{misol|Hasan soʻfi: -Suv chiqadi-yu, lekigin boyga yarasha chiqadi. Bu suvdan bizga {{ajrat|tuya}}ning dumi yerga yetganida tegadi, — dedi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargonat}}. o. Hayt degan tuyaga mador Kichikkina hissa, hatto bir ogʻiz soʻz ham yordam boʻlishini qayd etuvchi maqol. {{misol|Ish sensiz toʻxtab qolmaydi, ammo hayt degan {{ajrat|tuya}}ga mador, — dedi..|[[w:A. Muhid-din|A. Muhid-din]]|Inson qalbi otash}}. === Sinonimlari === [[bug‘ro]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУЯ}} == Tarjimalari == {{-trans-|tuya| *{{krc}}: [[тюе]] *{{tr}}: [[deve]] *{{ku}}: [[deve]] *{{sq}}: [[deve]] *{{hr}}: [[deva]] *{{en}}: [[camel]] *{{nl}}: [[kameel]] *{{es}}: [[camello]] *{{gl}}: [[camelo]] *{{pt}}: [[camelo]] *{{tyv}}: [[теве]] *{{udm}}: [[дуэ]] *{{ug}}: [[تۆگە]] *{{cy}}: [[camel]] *{{kjh}}: [[тибе]] *{{sah}}: [[тэбиэн]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tuya'''<br /> [[верблюд]]; // [[верблюжий]]; {{tarjmisoli|ayri tuya }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}ikki oʻrkachli tuya }} двугорбый верблюд; {{tarjmisoli|nor tuya }} одногорбый верблюд; {{tarjmisoli|tuya juni }} верблюжья шерсть; {{tarjmisoli|tuya choʻksa joy topiladi }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. если верблюд сядет, место найдётся) если потесниться, место найдётся; {{tarjmisoli|tuyani shamol uchirsa, echkini osmonda koʻr }} {{izoh|см}}. '''[[koʻrmoq]] 1''';{{tarjmisoli| * tuyaning dumi yerga tekkanda }} ({{izoh|букв}}. когда хвост верблюда коснётся земли) {{izoh|соотв}}. когда на горе рак свистнет; {{tarjmisoli|nonini tuya qilmoq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|non; tuya koʻrdingmi? - Yoʻq! }} ({{izoh|букв}}. видел верблюда? - нет!) никто ничего не видел и не слышал ({{izoh|т. е. концы в воду}}); {{tarjmisoli|tuya goʻshti yegan }} ({{izoh|букв}}. съевший верблюжатину) о {{izoh|чем-л}}. затянувшемся; {{tarjmisoli|tuya goʻshti yegan qurilish }} затянувшееся строительство.<br /> }} 8ixjolksuawlo0yviszzkf74ss3uft7 640058 640057 2026-07-26T15:05:40Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 640058 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tu-ya''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TUYA 'oʻrkachli yirik sutemizuvchi ish hayvoni'. u ya choʻksa, joy topiladi (Maqol). Qadimgi turkiy tilda shunday maʼnoni anglatgan soʻz ПДПda 1ää (428-betda), Buż (431- betda) shakllarida, Devonda shewä (III, 153), dewä (III, 245), tew1 (III, 153), tewä) shakllarida keltirilgan (III, 227). E.V.Sevortyan lugʻatida bu soʻzning ayrim turkiy tillarda 1öuä, Shdä kabi bir qancha shakllarda mavjud ekani sanalgan (ЭСТЯ, III, 313, 314). Koʻrinadiki, bu soʻz tarkibidagi barcha tovushlar turlicha oʻzgarishlarga uchragan. Hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻzning boshlanishidagi undosh t tarzida, birinchi butindagi unli u tarzida, ikkinchi boʻgʻin boshidagi undosh y tarzida talaffuz etiladigan shakli yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|koʻmir saroyga tushib, koʻ-mir, tappi, xashak keltirgan qozoqlarning {{ajrat|tuya}}larini xaridorning uyiga yetaklaydi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Suvsizlikni {{ajrat|tuya}} koʻtaradi..|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Maston}}. :Baqiroq tuyaning bori yaxshi Oila, jamoa kabilarda tergab, kutkilab yoʻlga solib turadigan ota-ona, rahbar, yoshi ulugʻ kishiga nisbatan qoʻllanadigan maqol. {{misol|Baqiroq {{ajrat|tuya}}ning bori yaxshi, deydilar. Ota-ona borligi-da bolalar bir-birlari bilan ahil boʻladilar.. |[[w:I. Ahmedov|I. Ahmedov]]|Ogʻir operatsiya}}. Kambagʻalni tuyaning ustida it qopar Kambagʻal, nochor shaxsning ishi yurishmasligi, har qanday sharoitda ham unga nimadir pand berishini bildiradigan maqol. {{misol|Kambagʻstni {{ajrat|tuya}} ustida it qopsin ekan-da?! "|[[w:Mushtum"|Mushtum"]]}}. Nonini tuya qilmoq Birovning narsasi, ulushi va shu kabilarga sherik boʻlmoq, undan oʻmarmoq. {{misol|Ishona-mizki.. goʻdaklar nonini {{ajrat|tuya}} qilib kelayotgan Unsin Boltaboyevani ogʻir tashvishdan tez xalos etib, u bilan uzil-kesil gaplashib qoʻya-digan mardi maydon topilur.|[[w:Sh. Tohirov|Sh. Tohirov]]|Teshik tomoq}}. {{misol|Qachongacha mahalla hisobiga kayfu safo qilib, xalq nonini {{ajrat|tuya}} qiladi-lar.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. Ot bilan tuya boʻlarmidi U qadar katta, koʻp emaslikni bildiruvchi ibora (summa, narsa haqida). {{misol|Jonfigʻon mukofotni oʻz gazi bshshn oʻlchagani uchun bunga ham uncha parvo qilmabdi — olgan mukofoti-ga "ot bilan {{ajrat|tuya}} boʻlarmidi", debdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qanotsiz chittak}}. Tuya goʻshti yegan Biror ish, narsaning bitishi, amalga oshishi juda sudralishi, choʻzilishini qayd etuvchi ibora. {{misol|{{ajrat|Tuya}} goʻshti yegan teatr.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. Tuya koʻr-dingmi - yoʻq ''q.'' koʻrmoq. {{misol|Tuya boʻlsa ham, dumini koʻrsatmay yutib yuborib, {{ajrat|tuya}} koʻr-dingmi — yoʻq, deb bezrayib turaveradigan-lar chiqib qoldi.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. Tuya choʻksa, joy topar Oʻtiruvchilar tigʻiz, zich boʻlgan holat-larda yana boshqa kimsa oʻtirishni xohlasa, joy topilishini, sigʻishini qayd etuvchi ibora. {{misol|Eshikdan birin-ketin odamlar kirar.. soʻngra "{{ajrat|tuya}} choʻksa, joy topar" qilib, u yer— bu yerga siqilib oʻtirardilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Tuya hammomni havas qilganday Oʻziga xos va mos boʻlmaydigan, yarashmay-digan urinish, intilish, orzu qilish ho-latiga nisbatan qoʻllanadigan ibora. {{misol|Tuya hammomni havas qilganday, senga kim koʻyib-di bunday ishlarni. yaya Raisliging oʻzingga buyursin. Men {{ajrat|tuya}} emasmanki, hammomni orzu qilsam.|[[w:T. Malik|T. Malik]]|Ajab dunyo}}. Tuyani yutib, dumini koʻrsatmaydi Har qanday katta (koʻp) narsani ham oʻzlashtirib, undan nishon, iz qoldirmaslikni bildiruvchi ibora. {{misol|Hoziru tomogʻining qurtini oʻldirish uchun {{ajrat|tuya}} boʻlsa ham, dumini koʻrsatmay yutib yuborishdan toymaydi.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. {{misol|{{ajrat|Tuya}}ni yut, lekin dumi ogʻzingdan koʻrinib turmasin.|[[w:Oybek|Oybek]]|O}}.v. shabadalar. Tuyaning dumi yerga tekkanda ''(yoki ''yetganda) Roʻyobga chiqmaydigan, amalga osh-maydigan ish, quruq vaʼda ekanlikni bildiruvchi ibora. {{misol|Hasan soʻfi: -Suv chiqadi-yu, lekigin boyga yarasha chiqadi. Bu suvdan bizga {{ajrat|tuya}}ning dumi yerga yetganida tegadi, — dedi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargonat}}. o. Hayt degan tuyaga mador Kichikkina hissa, hatto bir ogʻiz soʻz ham yordam boʻlishini qayd etuvchi maqol. {{misol|Ish sensiz toʻxtab qolmaydi, ammo hayt degan {{ajrat|tuya}}ga mador, — dedi..|[[w:A. Muhid-din|A. Muhid-din]]|Inson qalbi otash}}. === Sinonimlari === [[bug‘ro]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУЯ}} == Tarjimalari == {{-trans-|tuya| *{{krc}}: [[тюе]] *{{tr}}: [[deve]] *{{ku}}: [[deve]] *{{sq}}: [[deve]] *{{hr}}: [[deva]] *{{en}}: [[camel]] *{{nl}}: [[kameel]] *{{es}}: [[camello]] *{{gl}}: [[camelo]] *{{pt}}: [[camelo]] *{{tyv}}: [[теве]] *{{udm}}: [[дуэ]] *{{ug}}: [[تۆگە]] *{{cy}}: [[camel]] *{{kjh}}: [[тибе]] *{{sah}}: [[тэбиэн]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tuya'''<br /> [[верблюд]]; // [[верблюжий]]; {{tarjmisoli|ayri tuya }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}ikki oʻrkachli tuya }} двугорбый верблюд; {{tarjmisoli|nor tuya }} одногорбый верблюд; {{tarjmisoli|tuya juni }} верблюжья шерсть; {{tarjmisoli|tuya choʻksa joy topiladi }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. если верблюд сядет, место найдётся) если потесниться, место найдётся; {{tarjmisoli|tuyani shamol uchirsa, echkini osmonda koʻr }} {{izoh|см}}. '''[[koʻrmoq]] 1''';{{tarjmisoli| * tuyaning dumi yerga tekkanda }} ({{izoh|букв}}. когда хвост верблюда коснётся земли) {{izoh|соотв}}. когда на горе рак свистнет; {{tarjmisoli|nonini tuya qilmoq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|non; tuya koʻrdingmi? - Yoʻq! }} ({{izoh|букв}}. видел верблюда? - нет!) никто ничего не видел и не слышал ({{izoh|т. е. концы в воду}}); {{tarjmisoli|tuya goʻshti yegan }} ({{izoh|букв}}. съевший верблюжатину) о {{izoh|чем-л}}. затянувшемся; {{tarjmisoli|tuya goʻshti yegan qurilish }} затянувшееся строительство.<br /> }} qw704jhpu8zyhbo1kwvrb3y95gf900b 640059 640058 2026-07-26T15:06:56Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 640059 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tu-ya''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TUYA 'oʻrkachli yirik sutemizuvchi ish hayvoni'. u ya choʻksa, joy topiladi (Maqol). Qadimgi turkiy tilda shunday maʼnoni anglatgan soʻz ПДПda 1ää (428-betda), Buż (431- betda) shakllarida, Devonda shewä (III, 153), dewä (III, 245), tew1 (III, 153), tewä) shakllarida keltirilgan (III, 227). E.V.Sevortyan lugʻatida bu soʻzning ayrim turkiy tillarda 1öuä, Shdä kabi bir qancha shakllarda mavjud ekani sanalgan (ЭСТЯ, III, 313, 314). Koʻrinadiki, bu soʻz tarkibidagi barcha tovushlar turlicha oʻzgarishlarga uchragan. Hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻzning boshlanishidagi undosh t tarzida, birinchi butindagi unli u tarzida, ikkinchi boʻgʻin boshidagi undosh y tarzida talaffuz etiladigan shakli yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Bir yoki ikki oʻrkachli, juft tuyoqli, asosan, yuk tashish uchun xizmat qiladigan, suvsizlikka chidamli sutemizuvchi ish hayvoni. {{misol|{{ajrat|Tuya}}larni haqli ravishda sahro kemalari deb atashadi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Bazi kunlari [Yoʻlchi] koʻmir saroyga tushib, koʻmir, tappi, xashak keltirgan qozoqlarning {{ajrat|tuya}}larini xaridorning uyiga yetaklaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Suvsizlikni {{ajrat|tuya}} koʻtaradi..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Maston}}<br/>'''Baqiroq tuyaning bori yaxshi''' - oila, jamoa kabilarda tergab, kutkilab yoʻlga solib turadigan ota-ona, rahbar, yoshi ulugʻ kishiga nisbatan qoʻllanadigan maqol. {{misol|Baqiroq {{ajrat|tuya}}ning bori yaxshi, deydilar. Ota-ona borligida bolalar bir-birlari bilan ahil boʻladilar.. |[[w:I. Ahmedov|I. Ahmedov]]|Ogʻir operatsiya}}<br/>Kambagʻalni tuyaning ustida it qopar Kambagʻal, nochor shaxsning ishi yurishmasligi, har qanday sharoitda ham unga nimadir pand berishini bildiradigan maqol. {{misol|Kambagʻstni {{ajrat|tuya}} ustida it qopsin ekan-da?! "|[[w:Mushtum"|Mushtum"]]}}. Nonini tuya qilmoq Birovning narsasi, ulushi va shu kabilarga sherik boʻlmoq, undan oʻmarmoq. {{misol|Ishona-mizki.. goʻdaklar nonini {{ajrat|tuya}} qilib kelayotgan Unsin Boltaboyevani ogʻir tashvishdan tez xalos etib, u bilan uzil-kesil gaplashib qoʻya-digan mardi maydon topilur.|[[w:Sh. Tohirov|Sh. Tohirov]]|Teshik tomoq}}. {{misol|Qachongacha mahalla hisobiga kayfu safo qilib, xalq nonini {{ajrat|tuya}} qiladi-lar.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. Ot bilan tuya boʻlarmidi U qadar katta, koʻp emaslikni bildiruvchi ibora (summa, narsa haqida). {{misol|Jonfigʻon mukofotni oʻz gazi bshshn oʻlchagani uchun bunga ham uncha parvo qilmabdi — olgan mukofoti-ga "ot bilan {{ajrat|tuya}} boʻlarmidi", debdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qanotsiz chittak}}. Tuya goʻshti yegan Biror ish, narsaning bitishi, amalga oshishi juda sudralishi, choʻzilishini qayd etuvchi ibora. {{misol|{{ajrat|Tuya}} goʻshti yegan teatr.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. Tuya koʻr-dingmi - yoʻq ''q.'' koʻrmoq. {{misol|Tuya boʻlsa ham, dumini koʻrsatmay yutib yuborib, {{ajrat|tuya}} koʻr-dingmi — yoʻq, deb bezrayib turaveradigan-lar chiqib qoldi.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. Tuya choʻksa, joy topar Oʻtiruvchilar tigʻiz, zich boʻlgan holat-larda yana boshqa kimsa oʻtirishni xohlasa, joy topilishini, sigʻishini qayd etuvchi ibora. {{misol|Eshikdan birin-ketin odamlar kirar.. soʻngra "{{ajrat|tuya}} choʻksa, joy topar" qilib, u yer— bu yerga siqilib oʻtirardilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Tuya hammomni havas qilganday Oʻziga xos va mos boʻlmaydigan, yarashmay-digan urinish, intilish, orzu qilish ho-latiga nisbatan qoʻllanadigan ibora. {{misol|Tuya hammomni havas qilganday, senga kim koʻyib-di bunday ishlarni. yaya Raisliging oʻzingga buyursin. Men {{ajrat|tuya}} emasmanki, hammomni orzu qilsam.|[[w:T. Malik|T. Malik]]|Ajab dunyo}}. Tuyani yutib, dumini koʻrsatmaydi Har qanday katta (koʻp) narsani ham oʻzlashtirib, undan nishon, iz qoldirmaslikni bildiruvchi ibora. {{misol|Hoziru tomogʻining qurtini oʻldirish uchun {{ajrat|tuya}} boʻlsa ham, dumini koʻrsatmay yutib yuborishdan toymaydi.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. {{misol|{{ajrat|Tuya}}ni yut, lekin dumi ogʻzingdan koʻrinib turmasin.|[[w:Oybek|Oybek]]|O}}.v. shabadalar. Tuyaning dumi yerga tekkanda ''(yoki ''yetganda) Roʻyobga chiqmaydigan, amalga osh-maydigan ish, quruq vaʼda ekanlikni bildiruvchi ibora. {{misol|Hasan soʻfi: -Suv chiqadi-yu, lekigin boyga yarasha chiqadi. Bu suvdan bizga {{ajrat|tuya}}ning dumi yerga yetganida tegadi, — dedi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargonat}}. o. Hayt degan tuyaga mador Kichikkina hissa, hatto bir ogʻiz soʻz ham yordam boʻlishini qayd etuvchi maqol. {{misol|Ish sensiz toʻxtab qolmaydi, ammo hayt degan {{ajrat|tuya}}ga mador, — dedi..|[[w:A. Muhid-din|A. Muhid-din]]|Inson qalbi otash}}. === Sinonimlari === [[bug‘ro]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУЯ}} == Tarjimalari == {{-trans-|tuya| *{{krc}}: [[тюе]] *{{tr}}: [[deve]] *{{ku}}: [[deve]] *{{sq}}: [[deve]] *{{hr}}: [[deva]] *{{en}}: [[camel]] *{{nl}}: [[kameel]] *{{es}}: [[camello]] *{{gl}}: [[camelo]] *{{pt}}: [[camelo]] *{{tyv}}: [[теве]] *{{udm}}: [[дуэ]] *{{ug}}: [[تۆگە]] *{{cy}}: [[camel]] *{{kjh}}: [[тибе]] *{{sah}}: [[тэбиэн]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tuya'''<br /> [[верблюд]]; // [[верблюжий]]; {{tarjmisoli|ayri tuya }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}ikki oʻrkachli tuya }} двугорбый верблюд; {{tarjmisoli|nor tuya }} одногорбый верблюд; {{tarjmisoli|tuya juni }} верблюжья шерсть; {{tarjmisoli|tuya choʻksa joy topiladi }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. если верблюд сядет, место найдётся) если потесниться, место найдётся; {{tarjmisoli|tuyani shamol uchirsa, echkini osmonda koʻr }} {{izoh|см}}. '''[[koʻrmoq]] 1''';{{tarjmisoli| * tuyaning dumi yerga tekkanda }} ({{izoh|букв}}. когда хвост верблюда коснётся земли) {{izoh|соотв}}. когда на горе рак свистнет; {{tarjmisoli|nonini tuya qilmoq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|non; tuya koʻrdingmi? - Yoʻq! }} ({{izoh|букв}}. видел верблюда? - нет!) никто ничего не видел и не слышал ({{izoh|т. е. концы в воду}}); {{tarjmisoli|tuya goʻshti yegan }} ({{izoh|букв}}. съевший верблюжатину) о {{izoh|чем-л}}. затянувшемся; {{tarjmisoli|tuya goʻshti yegan qurilish }} затянувшееся строительство.<br /> }} q4jujd0so69l3awggo18e1lybq3wn9y 640085 640059 2026-07-26T20:01:41Z Yokubjon Juraev 8265 640085 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tu-ya''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TUYA 'oʻrkachli yirik sutemizuvchi ish hayvoni'. u ya choʻksa, joy topiladi (Maqol). Qadimgi turkiy tilda shunday maʼnoni anglatgan soʻz ПДПda 1ää (428-betda), Buż (431- betda) shakllarida, Devonda shewä (III, 153), dewä (III, 245), tew1 (III, 153), tewä) shakllarida keltirilgan (III, 227). E.V.Sevortyan lugʻatida bu soʻzning ayrim turkiy tillarda 1öuä, Shdä kabi bir qancha shakllarda mavjud ekani sanalgan (ЭСТЯ, III, 313, 314). Koʻrinadiki, bu soʻz tarkibidagi barcha tovushlar turlicha oʻzgarishlarga uchragan. Hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻzning boshlanishidagi undosh t tarzida, birinchi butindagi unli u tarzida, ikkinchi boʻgʻin boshidagi undosh y tarzida talaffuz etiladigan shakli yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Bir yoki ikki oʻrkachli, juft tuyoqli, asosan, yuk tashish uchun xizmat qiladigan, suvsizlikka chidamli sutemizuvchi ish hayvoni. {{misol|{{ajrat|Tuya}}larni haqli ravishda sahro kemalari deb atashadi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Bazi kunlari [Yoʻlchi] koʻmir saroyga tushib, koʻmir, tappi, xashak keltirgan qozoqlarning {{ajrat|tuya}}larini xaridorning uyiga yetaklaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Suvsizlikni {{ajrat|tuya}} koʻtaradi..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Maston}}<br/>'''Baqiroq tuyaning bori yaxshi''' - oila, jamoa kabilarda tergab, kutkilab yoʻlga solib turadigan ota-ona, rahbar, yoshi ulugʻ kishiga nisbatan qoʻllanadigan maqol. {{misol|Baqiroq {{ajrat|tuya}}ning bori yaxshi, deydilar. Ota-ona borligida bolalar bir-birlari bilan ahil boʻladilar..|[[w:I. Ahmedov|I. Ahmedov]]|Ogʻir operatsiya}}<br/>'''Kambagʻalni tuyaning ustida it qopar''' - kambagʻal, nochor shaxsning ishi yurishmasligi, har qanday sharoitda ham unga nimadir pand berishini bildiradigan maqol. {{misol|Kambagʻalni {{ajrat|tuya}} ustida it qopsin ekan-da?!|[[w:Mushtum|Mushtum"]]}}<br/>'''Nonini tuya qilmoq''' - birovning narsasi, ulushi va shu kabilarga sherik boʻlmoq, undan oʻmarmoq. {{misol|Ishonamizki.. goʻdaklar nonini {{ajrat|tuya}} qilib kelayotgan Unsin Boltaboyevani ogʻir tashvishdan tez xalos etib, u bilan uzil-kesil gaplashib qoʻyadigan mardi maydon topilur.|[[w:Sh. Tohirov|Sh. Tohirov]]|Teshik tomoq}} {{misol|Qachongacha mahalla hisobiga kayfu safo qilib, xalq nonini {{ajrat|tuya}} qiladilar.|Gazetadan}}<br/>'''Ot bilan tuya boʻlarmidi''' - u qadar katta, koʻp emaslikni bildiruvchi ibora (summa, narsa haqida). {{misol|Jonfigʻon mukofotni oʻz gazi bilan oʻlchagani uchun bunga ham uncha parvo qilmabdi - olgan mukofotiga "ot bilan {{ajrat|tuya}} boʻlarmidi", debdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qanotsiz chittak}}<br/>'''Tuya goʻshti yegan''' - biror ish, narsaning bitishi, amalga oshishi juda sudralishi, choʻzilishini qayd etuvchi ibora. {{misol|{{ajrat|Tuya}} goʻshti yegan teatr.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}<br/>'''Tuya koʻrdingmi - yoʻq''' - {{q.}} [[koʻrmoq]]. {{misol|Tuya boʻlsa ham, dumini koʻrsatmay yutib yuborib, {{ajrat|tuya}} koʻrdingmi - yoʻq, deb bezrayib turaveradiganlar chiqib qoldi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}<br/>Tuya choʻksa, joy topar Oʻtiruvchilar tigʻiz, zich boʻlgan holat-larda yana boshqa kimsa oʻtirishni xohlasa, joy topilishini, sigʻishini qayd etuvchi ibora. {{misol|Eshikdan birin-ketin odamlar kirar.. soʻngra "{{ajrat|tuya}} choʻksa, joy topar" qilib, u yer— bu yerga siqilib oʻtirardilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Tuya hammomni havas qilganday Oʻziga xos va mos boʻlmaydigan, yarashmay-digan urinish, intilish, orzu qilish ho-latiga nisbatan qoʻllanadigan ibora. {{misol|Tuya hammomni havas qilganday, senga kim koʻyib-di bunday ishlarni. yaya Raisliging oʻzingga buyursin. Men {{ajrat|tuya}} emasmanki, hammomni orzu qilsam.|[[w:T. Malik|T. Malik]]|Ajab dunyo}}. Tuyani yutib, dumini koʻrsatmaydi Har qanday katta (koʻp) narsani ham oʻzlashtirib, undan nishon, iz qoldirmaslikni bildiruvchi ibora. {{misol|Hoziru tomogʻining qurtini oʻldirish uchun {{ajrat|tuya}} boʻlsa ham, dumini koʻrsatmay yutib yuborishdan toymaydi.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. {{misol|{{ajrat|Tuya}}ni yut, lekin dumi ogʻzingdan koʻrinib turmasin.|[[w:Oybek|Oybek]]|O}}.v. shabadalar. Tuyaning dumi yerga tekkanda ''(yoki ''yetganda) Roʻyobga chiqmaydigan, amalga osh-maydigan ish, quruq vaʼda ekanlikni bildiruvchi ibora. {{misol|Hasan soʻfi: -Suv chiqadi-yu, lekigin boyga yarasha chiqadi. Bu suvdan bizga {{ajrat|tuya}}ning dumi yerga yetganida tegadi, - dedi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargona tong otguncha}}<br/>Hayt degan tuyaga mador Kichikkina hissa, hatto bir ogʻiz soʻz ham yordam boʻlishini qayd etuvchi maqol. {{misol|Ish sensiz toʻxtab qolmaydi, ammo hayt degan {{ajrat|tuya}}ga mador, - dedi..|[[w:A. Muhiddin|A. Muhiddin]]|Inson qalbi otash}} === Sinonimlari === [[bug‘ro]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУЯ}} == Tarjimalari == {{-trans-|tuya| *{{krc}}: [[тюе]] *{{tr}}: [[deve]] *{{ku}}: [[deve]] *{{sq}}: [[deve]] *{{hr}}: [[deva]] *{{en}}: [[camel]] *{{nl}}: [[kameel]] *{{es}}: [[camello]] *{{gl}}: [[camelo]] *{{pt}}: [[camelo]] *{{tyv}}: [[теве]] *{{udm}}: [[дуэ]] *{{ug}}: [[تۆگە]] *{{cy}}: [[camel]] *{{kjh}}: [[тибе]] *{{sah}}: [[тэбиэн]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tuya'''<br /> [[верблюд]]; // [[верблюжий]]; {{tarjmisoli|ayri tuya }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}ikki oʻrkachli tuya }} двугорбый верблюд; {{tarjmisoli|nor tuya }} одногорбый верблюд; {{tarjmisoli|tuya juni }} верблюжья шерсть; {{tarjmisoli|tuya choʻksa joy topiladi }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. если верблюд сядет, место найдётся) если потесниться, место найдётся; {{tarjmisoli|tuyani shamol uchirsa, echkini osmonda koʻr }} {{izoh|см}}. '''[[koʻrmoq]] 1''';{{tarjmisoli| * tuyaning dumi yerga tekkanda }} ({{izoh|букв}}. когда хвост верблюда коснётся земли) {{izoh|соотв}}. когда на горе рак свистнет; {{tarjmisoli|nonini tuya qilmoq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|non; tuya koʻrdingmi? - Yoʻq! }} ({{izoh|букв}}. видел верблюда? - нет!) никто ничего не видел и не слышал ({{izoh|т. е. концы в воду}}); {{tarjmisoli|tuya goʻshti yegan }} ({{izoh|букв}}. съевший верблюжатину) о {{izoh|чем-л}}. затянувшемся; {{tarjmisoli|tuya goʻshti yegan qurilish }} затянувшееся строительство.<br /> }} 7mdisfmhwrtzdp6xcfpex7mez6nwi9r 640086 640085 2026-07-26T20:02:13Z Yokubjon Juraev 8265 640086 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tu-ya''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TUYA 'oʻrkachli yirik sutemizuvchi ish hayvoni'. u ya choʻksa, joy topiladi (Maqol). Qadimgi turkiy tilda shunday maʼnoni anglatgan soʻz ПДПda 1ää (428-betda), Buż (431- betda) shakllarida, Devonda shewä (III, 153), dewä (III, 245), tew1 (III, 153), tewä) shakllarida keltirilgan (III, 227). E.V.Sevortyan lugʻatida bu soʻzning ayrim turkiy tillarda 1öuä, Shdä kabi bir qancha shakllarda mavjud ekani sanalgan (ЭСТЯ, III, 313, 314). Koʻrinadiki, bu soʻz tarkibidagi barcha tovushlar turlicha oʻzgarishlarga uchragan. Hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻzning boshlanishidagi undosh t tarzida, birinchi butindagi unli u tarzida, ikkinchi boʻgʻin boshidagi undosh y tarzida talaffuz etiladigan shakli yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Bir yoki ikki oʻrkachli, juft tuyoqli, asosan, yuk tashish uchun xizmat qiladigan, suvsizlikka chidamli sutemizuvchi ish hayvoni. {{misol|{{ajrat|Tuya}}larni haqli ravishda sahro kemalari deb atashadi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}} {{misol|Bazi kunlari [Yoʻlchi] koʻmir saroyga tushib, koʻmir, tappi, xashak keltirgan qozoqlarning {{ajrat|tuya}}larini xaridorning uyiga yetaklaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Suvsizlikni {{ajrat|tuya}} koʻtaradi..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Maston}}<br/>'''Baqiroq tuyaning bori yaxshi''' - oila, jamoa kabilarda tergab, kutkilab yoʻlga solib turadigan ota-ona, rahbar, yoshi ulugʻ kishiga nisbatan qoʻllanadigan maqol. {{misol|Baqiroq {{ajrat|tuya}}ning bori yaxshi, deydilar. Ota-ona borligida bolalar bir-birlari bilan ahil boʻladilar..|[[w:I. Ahmedov|I. Ahmedov]]|Ogʻir operatsiya}}<br/>'''Kambagʻalni tuyaning ustida it qopar''' - kambagʻal, nochor shaxsning ishi yurishmasligi, har qanday sharoitda ham unga nimadir pand berishini bildiradigan maqol. {{misol|Kambagʻalni {{ajrat|tuya}} ustida it qopsin ekan-da?!|[[w:Mushtum|Mushtum"]]}}<br/>'''Nonini tuya qilmoq''' - birovning narsasi, ulushi va shu kabilarga sherik boʻlmoq, undan oʻmarmoq. {{misol|Ishonamizki.. goʻdaklar nonini {{ajrat|tuya}} qilib kelayotgan Unsin Boltaboyevani ogʻir tashvishdan tez xalos etib, u bilan uzil-kesil gaplashib qoʻyadigan mardi maydon topilur.|[[w:Sh. Tohirov|Sh. Tohirov]]|Teshik tomoq}} {{misol|Qachongacha mahalla hisobiga kayfu safo qilib, xalq nonini {{ajrat|tuya}} qiladilar.|Gazetadan}}<br/>'''Ot bilan tuya boʻlarmidi''' - u qadar katta, koʻp emaslikni bildiruvchi ibora (summa, narsa haqida). {{misol|Jonfigʻon mukofotni oʻz gazi bilan oʻlchagani uchun bunga ham uncha parvo qilmabdi - olgan mukofotiga "ot bilan {{ajrat|tuya}} boʻlarmidi", debdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qanotsiz chittak}}<br/>'''Tuya goʻshti yegan''' - biror ish, narsaning bitishi, amalga oshishi juda sudralishi, choʻzilishini qayd etuvchi ibora. {{misol|{{ajrat|Tuya}} goʻshti yegan teatr.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}<br/>'''Tuya koʻrdingmi - yoʻq''' - {{q.}} [[koʻrmoq]]. {{misol|Tuya boʻlsa ham, dumini koʻrsatmay yutib yuborib, {{ajrat|tuya}} koʻrdingmi - yoʻq, deb bezrayib turaveradiganlar chiqib qoldi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}<br/>Tuya choʻksa, joy topar Oʻtiruvchilar tigʻiz, zich boʻlgan holat-larda yana boshqa kimsa oʻtirishni xohlasa, joy topilishini, sigʻishini qayd etuvchi ibora. {{misol|Eshikdan birin-ketin odamlar kirar.. soʻngra "{{ajrat|tuya}} choʻksa, joy topar" qilib, u yer— bu yerga siqilib oʻtirardilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Tuya hammomni havas qilganday Oʻziga xos va mos boʻlmaydigan, yarashmay-digan urinish, intilish, orzu qilish ho-latiga nisbatan qoʻllanadigan ibora. {{misol|Tuya hammomni havas qilganday, senga kim koʻyib-di bunday ishlarni. yaya Raisliging oʻzingga buyursin. Men {{ajrat|tuya}} emasmanki, hammomni orzu qilsam.|[[w:T. Malik|T. Malik]]|Ajab dunyo}}. Tuyani yutib, dumini koʻrsatmaydi Har qanday katta (koʻp) narsani ham oʻzlashtirib, undan nishon, iz qoldirmaslikni bildiruvchi ibora. {{misol|Hoziru tomogʻining qurtini oʻldirish uchun {{ajrat|tuya}} boʻlsa ham, dumini koʻrsatmay yutib yuborishdan toymaydi.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. {{misol|{{ajrat|Tuya}}ni yut, lekin dumi ogʻzingdan koʻrinib turmasin.|[[w:Oybek|Oybek]]|O}}.v. shabadalar. Tuyaning dumi yerga tekkanda ''(yoki ''yetganda) Roʻyobga chiqmaydigan, amalga osh-maydigan ish, quruq vaʼda ekanlikni bildiruvchi ibora. {{misol|Hasan soʻfi: -Suv chiqadi-yu, lekigin boyga yarasha chiqadi. Bu suvdan bizga {{ajrat|tuya}}ning dumi yerga yetganida tegadi, - dedi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargona tong otguncha}}<br/>Hayt degan tuyaga mador Kichikkina hissa, hatto bir ogʻiz soʻz ham yordam boʻlishini qayd etuvchi maqol. {{misol|Ish sensiz toʻxtab qolmaydi, ammo hayt degan {{ajrat|tuya}}ga mador, - dedi..|[[w:A. Muhiddin|A. Muhiddin]]|Inson qalbi otash}} === Sinonimlari === [[bug‘ro]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУЯ}} == Tarjimalari == {{-trans-|tuya| *{{krc}}: [[тюе]] *{{tr}}: [[deve]] *{{ku}}: [[deve]] *{{sq}}: [[deve]] *{{hr}}: [[deva]] *{{en}}: [[camel]] *{{nl}}: [[kameel]] *{{es}}: [[camello]] *{{gl}}: [[camelo]] *{{pt}}: [[camelo]] *{{tyv}}: [[теве]] *{{udm}}: [[дуэ]] *{{ug}}: [[تۆگە]] *{{cy}}: [[camel]] *{{kjh}}: [[тибе]] *{{sah}}: [[тэбиэн]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tuya'''<br /> [[верблюд]]; // [[верблюжий]]; {{tarjmisoli|ayri tuya }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}ikki oʻrkachli tuya }} двугорбый верблюд; {{tarjmisoli|nor tuya }} одногорбый верблюд; {{tarjmisoli|tuya juni }} верблюжья шерсть; {{tarjmisoli|tuya choʻksa joy topiladi }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. если верблюд сядет, место найдётся) если потесниться, место найдётся; {{tarjmisoli|tuyani shamol uchirsa, echkini osmonda koʻr }} {{izoh|см}}. '''[[koʻrmoq]] 1''';{{tarjmisoli| * tuyaning dumi yerga tekkanda }} ({{izoh|букв}}. когда хвост верблюда коснётся земли) {{izoh|соотв}}. когда на горе рак свистнет; {{tarjmisoli|nonini tuya qilmoq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|non; tuya koʻrdingmi? - Yoʻq! }} ({{izoh|букв}}. видел верблюда? - нет!) никто ничего не видел и не слышал ({{izoh|т. е. концы в воду}}); {{tarjmisoli|tuya goʻshti yegan }} ({{izoh|букв}}. съевший верблюжатину) о {{izoh|чем-л}}. затянувшемся; {{tarjmisoli|tuya goʻshti yegan qurilish }} затянувшееся строительство.<br /> }} 646j0a7v1f20mhdx2kro1t48yp446oq 0 14611 640084 628214 2026-07-26T19:54:43Z Yokubjon Juraev 8265 640084 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == joy I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''joy''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''JOY''' Bu ot {{ПРС}}da [dja] va [djay] shakllarida (143), {{ТжРС}}da ҫoy shaklidan ҫo shakliga havola bilan (517, 516) keltirilgan; oʻzbek tiliga joy shaklida olingan boʻlib, 'ishgʻol kilinadigan yuza' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}, I, 284). Bu ot bilan oʻzbek tilida joyla- feʼli yasalgan.}} ''\[[w:Fors tili|f.]] —'' makon, manzil === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Biror kimsa yoki narsa ishgʻol qilib turgan yer, yuza, fazo; oʻrin, makon. {{misol|Zolimning {{ajrat|joy}}i - jahannam.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Bozor kupi boʻlganiga qaramay, bozor {{ajrat|joy}}i butunlay boʻsh edi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} {{misol|Miltigʻini {{ajrat|joy}}iga qoʻydi-yu.. kitob mutolaa qilib oʻtirgan Elmurod oldiga keldi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Shinelli yillar}} {{misol|Otabek rahmat aytib, {{ajrat|joy}}idan qoʻzgʻalmadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2 Maʼlum bir voqea-hodisa roʻy bergan yer; ish-harakat, jarayon oʻrni. {{misol|Xizmat {{ajrat|joy}}i. Avtobus toʻxtaydigan {{ajrat|joy}}.}} {{misol|Sidiqjon bolaligi oʻtgan.. tor koʻchalarni, qishloq, anhor boʻylarini, sigir boqqan {{ajrat|joy}}larini borib koʻrdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} 3 Maʼlum bir narsa yoki ish-harakat uchun eng qulay, mos yer, oʻrin. {{misol|Mutaxassislarni tanlash va {{ajrat|joy}}-{{ajrat|joy}}iga qoʻyish. Ogʻriq {{ajrat|joy}}ini topsa, olti oy qishlaydi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Bu yer hazilning {{ajrat|joy}}i emas.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻaynilar}} 4 Yer yuzining, fazoning belgili, bi-ror xususiyati bilan ajralib turadigan yeri, nuqtasi. {{misol|Pastqam {{ajrat|joy}}. Bahavo {{ajrat|joy}}. Past-baland {{ajrat|joy}}lar. Tor {{ajrat|joy}}da tomosha. |[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Erta kuz jalasi togʻlik {{ajrat|joy}}-larga juda hafsala bilan quyar edi. |[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. {{misol|Soʻqmoq katta yoʻlga tu-tashgan {{ajrat|joy}}dan bepoyon dala boshlanar edi. A. |[[w:Qahhor|Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Bu {{ajrat|joy}}dan boyning butun paxta dalasi koʻzga tashla-nib turar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 5 Geografik yoki maʼmuriy hudud; taraf, tomon, oʻlka; yurt. {{misol|Bizning {{ajrat|joy}}larda anor koʻp.}} m {{misol|Yoʻq, u [Elmurod] bu {{ajrat|joy}}larni tu-shida ham, oʻngida ham koʻrgan emas.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Bu {{ajrat|joy}}ni xalq qadim zamon-lardan beri Kultepa deb atar edi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Gʻoliblar}}. 6 Biror narsaning ayrim qismi, yeri, boʻlagi. {{misol|Goʻshtning yogʻli {{ajrat|joy}}i. Kosaning darz ketgan {{ajrat|joy}}i. Ipning tugilgan {{ajrat|joy}}i.}} n {{misol|Biror {{ajrat|joy}}ing ogʻriydimi, Kumush ? A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 7 Badiiy asar, musiqa va shu kabilarning biror kerakli, qiziqarli yeri, oʻrni. {{misol|Abdishu-kur.. boyvachchaning qoʻlidan kitobni.. olib, kerakli {{ajrat|joy}}ini topdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Baʼzan sevgan qizlaridan kelgan xatning qalbga borib tekkan {{ajrat|joy}}larini bir-birlariga oʻqib berardilar.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Shinelli yillar}}. 8 Gap, ish, xatti-harakat yoki belgi-larning shaxsiy baho berish uchun asos, das-tak boʻladigan yeri, oʻrni. {{misol|Bu ishning hech qs-yin {{ajrat|joy}}i yoʻq. Mening qoʻrqadigan {{ajrat|joy}}im yoʻq. }}n {{misol|Men sizga aytsam, qiyomatli oʻrtoqmiz-u, mendan xafa boʻlgan {{ajrat|joy}}i bor.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. 9 Yashash, hayot kechirish, yotish-turish uchun xizmat qiladigan yer; uy-joy, hovli-joy, boshpana. {{misol|{{ajrat|Joy}} olma, qoʻshni ol.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. nsh {{misol|Ioʻlchi biznikiga ishlagani kelgan, ishla-sin. Puli yoʻq, {{ajrat|joy}}i yoʻq.. xotinni nima qila-di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. '''10''' Oʻtirish yoki yotish uchun qilingan, solingan, toʻshalgan oʻrin; oʻrindiq. {{misol|Vagonda beshta boʻsh {{ajrat|joy}} qoldi. Bugungi seanslarga {{ajrat|joy}} yoʻq.}} m {{misol|Hojimirsiroj avtobusda {{ajrat|joy}} talashib, bolali bir xotin bilan aytishib qoldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Yillar}}. {{misol|Xolida kichik qizi Ranoni uyga yotqizib, eriga {{ajrat|joy}} solgani ayvonga chiqdi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. 11 Meros sifatida qolgan, biror kim-saga tegishli yer-mulk, hovli-joy. {{misol|"Rakat" mavzeida otadan qolgan uch tanob {{ajrat|joy}} bor edi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Mana shu {{ajrat|joy}}lar burun Abduvaqqos degan bir eshonga qarashli ekan.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 12 Ish, xizmat, vazifa, oʻrin. {{misol|U yaxshi {{ajrat|joy}}da ishlaydi.}} n {{misol|Jonfigʻon.. xotiniga necha-necha tavba-tazarrular qilib, endi bi-ron {{ajrat|joy}}ga kirib ishlashga.. soʻz beribdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Jonfigʻon}}. 13 Oila, xonadon. {{misol|Bir kun tuz ichgan {{ajrat|joy}}ga qirq kun salom ber.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|yat Iqbo-lingga koʻp yaxshi {{ajrat|joy}}dan qalliq chiqdi, bolam. Hammalari biram sipo, biram salobat-li odamlar ekan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. :Gapni ''(yoki'' soʻzni) bir joyga qoʻymoq ''q. ''ran 1. Gap ''(yoki'' soʻz, fikr) bir joydan chikdi ''q.'' ran 1. Joy qilmoq Yotish, oʻtirish uchun oʻrin hozirlamoq. {{misol|U [Asrorqul\ atrofga suv sepib, supaga {{ajrat|joy}} qildi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asror bobo}}. Joyini topdi {{s. t.|uz}} 1) joyiga tushdi; 2) ish-latib, hazm qilib yuborildi, egalik boʻlib ketdi. Joyiga keltirmoq ''(yoki'' qoʻymoq) Oʻrinlatmoq, oʻrniga qoʻymoq, tegishlicha ado etmoq, bajo keltirmoq. {{misol|Hurmatini {{ajrat|joy}}iga keltirmoq. yat}} [ {{misol|Muxlis:\ Durust, hamma ishni {{ajrat|joy}}iga qoʻydim. Qadrli mehmonlarimizning koʻngillariga putur yetmasa, bas.|[[w:3. Said|3. Said]]|N}}. Safarov, Tarix tilga kirdi. Kutmagan ''(yoki ''kutilmagan) joyda Kutilmagan paytda, kutmagan holda. {{misol|Boiglanishda anchayin hazilga oʻxshab koʻringan bu ginaxonlik kutilmagan {{ajrat|joy}}da jiddiy bir tuye olib ketdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Koʻngli joyiga tushmoq ''q. ''koʻngil. Koʻnglidan ''(yoki'' yuragidan, qalbidan) joy olmoq Koʻnglida qolmoq, yuragidan, qalbidan oʻrin olmoq: koʻnglida chuqur iz, asar qoldirmoq. {{misol|Men xotinim bilan ancha yildan beri turib, undan koʻp yaxshiliklar koʻrganman, bu yaxshiliklarning har qaysisi koʻnglimdan alohida-alohida {{ajrat|joy}} olgan.|[[w:A. Kahx|A. Kahx]]|or, Oltin yulduz}}. Oʻtirgani ''(yoki'' oʻzini qoʻygani) joy topolmay qolmoq Hayajondan, kutilmaganlikdan tipirchilab, nima qila-rini bilmay qolmoq, sarosimaga tushmoq. {{misol|Gʻulomjon hokimni kutgani bormadi. Uning kelishini eshitgandan beri nafrati qoʻzgʻab, oʻzini qoʻygani {{ajrat|joy}} topolmay qoldi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Oʻtqizgani joy topolmay qolmoq Juda katta hurmat bilan kutib olmoq. {{misol|Oftob oyimni boʻlsa Oʻzbek oyim oʻtqizgani {{ajrat|joy}} topolmas, "quda" soʻzi oʻrniga "singlim" deb xitob qilar, oshni ham uning raʼyini soʻramasdan buyurmas edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Hushini joyiga keltirmoq Kekkayib, oʻziga ishonib, haddidan oshib ketgan kishini tartibga chaqirib qoʻymoq. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == joy II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''joy''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== ''rvsh. shv.'' Bafurja, bamaylixo-tir; kech, keyin; aniq. {{misol|Bugun ishga {{ajrat|joy}}roq boraman. Dam olish kuni ertalab {{ajrat|joy}}roq turishadi.}} m {{misol|Boʻlgan ishni {{ajrat|joy}}roq gapirish kerak, toki haqiqat yuzaga chiqsin.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Toshkentliklar}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ЖОЙ}} === Tarjimalari === {{uz-interj}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''joy I'''<br /> '''1 '''[[место]];{{tarjmisoli| ish ~i }} рабочее место; {{tarjmisoli|taksi toʻxtaydigan ~ }} место стоянки такси; {{tarjmisoli|uning tugʻilgan ~i }} место его рождения; {{tarjmisoli|xilvat ~ }} укромное место; {{tarjmisoli|~ yoʻq }} места нет; мест нет; {{tarjmisoli|har ~, har ~da }} тут и там; местами; {{tarjmisoli|~lardan kelgan vakillar }} делегаты с мест; {{tarjmisoli|~ olmoq }} занимать место; {{tarjmisoli|borib-borib tangadek ~ni oladi }} {{izoh|загадка }}ходит много, а места занимает с монету (палка, посох); {{tarjmisoli|narsalarni ~-~iga qoʻyish kerak }} надо расставить вещи по местам;{{tarjmisoli| kadrlarni ~-~ iga qoʻyish }} расстановка кадров;<br /> '''2 '''[[место]] ({{izoh|должность}}); '''[[daromadli]] '''({{izoh|или '''}}[[yogʻli]]''') {{tarjmisoli|~ }} доходное место; {{tarjmisoli|u yaxshi ~da ishlaydi }} он работает на хорошем месте;<br /> '''3 '''[[место]] ({{izoh|в книге, пьесе, музыкальном произведении и т. п.}}); {{tarjmisoli|pyesaning eng oʻtkir ~i }} самое сильное место в пьесе;{{tarjmisoli| bu kitobda qiziq ~lar koʻp }} в этой книге много интересных мест;<br /> '''4 '''[[местность]], [[место]]; {{tarjmisoli|ochiq ~ }} открытая местность; {{tarjmisoli|pastqam ~lar }} глухая местность; {{tarjmisoli|past-baland ~lar }} пересечённая местность; {{tarjmisoli|togʻliq ~lar }} горная местность;{{tarjmisoli| bizning ~larda }} в наших краях; {{tarjmisoli|~dan ~ning farqi bor }} место месту рознь;<br /> '''5 '''[[постель]]; {{tarjmisoli|~ solmoq, ~ qilmoq }} расстилать ({{izoh|что-л., напр. одеяло, палас и т. п. для сидения или лежания}}); {{tarjmisoli|~ solib bolani yotqizmoq }} расстилать постель и укладывать ребёнка;<br /> '''6 '''[[жилище]], [[жильё]]; {{tarjmisoli|uy-~, hovli-~ }} дом, усадьба; {{tarjmisoli|uy-~ fondi }} жилищный фонд;<br /> '''7 '''[[семья]]; {{tarjmisoli|u yaxshiroq, ~dan uylanmoqchi }} он собирается жениться на девушке из хорошей семьи; {{tarjmisoli|* undan qoʻrqadigan ~im yoʻq }} мне нечего его бояться; {{tarjmisoli|koʻngildan ~ olmoq }} западать в душу; {{tarjmisoli|~ida }} в порядке, как надо, как полагается; {{tarjmisoli|hammasi ~ida }} всё в порядке; {{tarjmisoli|ishlaringiz ~ idami? }} всё ли у вас благополучно?; всё ли у вас в порядке?; {{tarjmisoli|dasturxon ~ida }} стол накрыт богато; {{tarjmisoli|bolaning fahmi ~ida }} мальчик смышлёный; {{tarjmisoli|es-hushing ~idami? }} ты в своём уме?; {{tarjmisoli|koʻngil ~ida emas }} душа не на месте; {{tarjmisoli|oʻzini qoʻygani ~ topolmay qolmoq }} не находить себе места ({{izoh|от волнения и т. п}}.); {{tarjmisoli|nozik ~ }} щекотливый вопрос.<br /> <br /> '''joy II'''<br /> ({{izoh|произносится несколько протяжно}}) [[позже]] ({{izoh|обычного}}); [[не]] [[спеша]], [[не]] [[торопясь]]; {{tarjmisoli|bugun ishga ~roq boraman }} я сегодня пойду на работу несколько позже; {{tarjmisoli|bugun ~roq turdim }} я сегодня встал позже ({{izoh|позднее, чем обычно}}); поздненько я встал сегодня.<br /> }} {{-en-}} {{en-ism}} :[[xursandchilik]], [[shodlik]] [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] rkq019fc38lvlqg908qlyrxkzboogmn 640087 640084 2026-07-27T00:13:22Z Yokubjon Juraev 8265 640087 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == joy I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''joy''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''JOY''' Bu ot {{ПРС}}da [dja] va [djay] shakllarida (143), {{ТжРС}}da ҫoy shaklidan ҫo shakliga havola bilan (517, 516) keltirilgan; oʻzbek tiliga joy shaklida olingan boʻlib, 'ishgʻol kilinadigan yuza' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}, I, 284). Bu ot bilan oʻzbek tilida joyla- feʼli yasalgan.}} ''\[[w:Fors tili|f.]] —'' makon, manzil === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Biror kimsa yoki narsa ishgʻol qilib turgan yer, yuza, fazo; oʻrin, makon. {{misol|Zolimning {{ajrat|joy}}i - jahannam.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Bozor kupi boʻlganiga qaramay, bozor {{ajrat|joy}}i butunlay boʻsh edi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} {{misol|Miltigʻini {{ajrat|joy}}iga qoʻydi-yu.. kitob mutolaa qilib oʻtirgan Elmurod oldiga keldi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Shinelli yillar}} {{misol|Otabek rahmat aytib, {{ajrat|joy}}idan qoʻzgʻalmadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Maʼlum bir voqea-hodisa roʻy bergan yer; ish-harakat, jarayon oʻrni. {{misol|Xizmat {{ajrat|joy}}i.}} {{misol|Avtobus toʻxtaydigan {{ajrat|joy}}.}} {{misol|Sidiqjon bolaligi oʻtgan.. tor koʻchalarni, qishloq, anhor boʻylarini, sigir boqqan {{ajrat|joy}}larini borib koʻrdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Maʼlum bir narsa yoki ish-harakat uchun eng qulay, mos yer, oʻrin. {{misol|Mutaxassislarni tanlash va {{ajrat|joy}}-{{ajrat|joy}}iga qoʻyish.}} {{misol|Ogʻriq {{ajrat|joy}}ini topsa, olti oy qishlaydi.|Maqol}} {{misol|Bu yer hazilning {{ajrat|joy}}i emas.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻaynilar}} 4 Yer yuzining, fazoning belgili, biror xususiyati bilan ajralib turadigan yeri, nuqtasi. {{misol|Pastqam {{ajrat|joy}}. Bahavo {{ajrat|joy}}. Past-baland {{ajrat|joy}}lar. Tor {{ajrat|joy}}da tomosha.|Maqol}} {{misol|Erta kuz jalasi togʻlik {{ajrat|joy}}larga juda hafsala bilan quyar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} {{misol|Soʻqmoq katta yoʻlga tutashgan {{ajrat|joy}}dan bepoyon dala boshlanar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Bu {{ajrat|joy}}dan boyning butun paxta dalasi koʻzga tashlanib turar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 5 Geografik yoki maʼmuriy hudud; taraf, tomon, oʻlka; yurt. {{misol|Bizning {{ajrat|joy}}larda anor koʻp.}} {{misol|Yoʻq, u [Elmurod] bu {{ajrat|joy}}larni tushida ham, oʻngida ham koʻrgan emas.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Bu {{ajrat|joy}}ni xalq qadim zamon-lardan beri Kultepa deb atar edi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Gʻoliblar}}. 6 Biror narsaning ayrim qismi, yeri, boʻlagi. {{misol|Goʻshtning yogʻli {{ajrat|joy}}i. Kosaning darz ketgan {{ajrat|joy}}i. Ipning tugilgan {{ajrat|joy}}i.}} {{misol|Biror {{ajrat|joy}}ing ogʻriydimi, Kumush?|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 7 Badiiy asar, musiqa va shu kabilarning biror kerakli, qiziqarli yeri, oʻrni. {{misol|Abdishukur.. boyvachchaning qoʻlidan kitobni.. olib, kerakli {{ajrat|joy}}ini topdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Baʼzan sevgan qizlaridan kelgan xatning qalbga borib tekkan {{ajrat|joy}}larini bir-birlariga oʻqib berardilar.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Shinelli yillar}} 8 Gap, ish, xatti-harakat yoki belgilarning shaxsiy baho berish uchun asos, dastak boʻladigan yeri, oʻrni. {{misol|Bu ishning hech qs-yin {{ajrat|joy}}i yoʻq. Mening qoʻrqadigan {{ajrat|joy}}im yoʻq. }}n {{misol|Men sizga aytsam, qiyomatli oʻrtoqmiz-u, mendan xafa boʻlgan {{ajrat|joy}}i bor.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. 9 Yashash, hayot kechirish, yotish-turish uchun xizmat qiladigan yer; uy-joy, hovli-joy, boshpana. {{misol|{{ajrat|Joy}} olma, qoʻshni ol.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. nsh {{misol|Ioʻlchi biznikiga ishlagani kelgan, ishla-sin. Puli yoʻq, {{ajrat|joy}}i yoʻq.. xotinni nima qila-di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. '''10''' Oʻtirish yoki yotish uchun qilingan, solingan, toʻshalgan oʻrin; oʻrindiq. {{misol|Vagonda beshta boʻsh {{ajrat|joy}} qoldi. Bugungi seanslarga {{ajrat|joy}} yoʻq.}} m {{misol|Hojimirsiroj avtobusda {{ajrat|joy}} talashib, bolali bir xotin bilan aytishib qoldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Yillar}}. {{misol|Xolida kichik qizi Ranoni uyga yotqizib, eriga {{ajrat|joy}} solgani ayvonga chiqdi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. 11 Meros sifatida qolgan, biror kim-saga tegishli yer-mulk, hovli-joy. {{misol|"Rakat" mavzeida otadan qolgan uch tanob {{ajrat|joy}} bor edi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Mana shu {{ajrat|joy}}lar burun Abduvaqqos degan bir eshonga qarashli ekan.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 12 Ish, xizmat, vazifa, oʻrin. {{misol|U yaxshi {{ajrat|joy}}da ishlaydi.}} n {{misol|Jonfigʻon.. xotiniga necha-necha tavba-tazarrular qilib, endi bi-ron {{ajrat|joy}}ga kirib ishlashga.. soʻz beribdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Jonfigʻon}}. 13 Oila, xonadon. {{misol|Bir kun tuz ichgan {{ajrat|joy}}ga qirq kun salom ber.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|yat Iqbo-lingga koʻp yaxshi {{ajrat|joy}}dan qalliq chiqdi, bolam. Hammalari biram sipo, biram salobat-li odamlar ekan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. :Gapni ''(yoki'' soʻzni) bir joyga qoʻymoq ''q. ''ran 1. Gap ''(yoki'' soʻz, fikr) bir joydan chikdi ''q.'' ran 1. Joy qilmoq Yotish, oʻtirish uchun oʻrin hozirlamoq. {{misol|U [Asrorqul\ atrofga suv sepib, supaga {{ajrat|joy}} qildi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asror bobo}}. Joyini topdi {{s. t.|uz}} 1) joyiga tushdi; 2) ish-latib, hazm qilib yuborildi, egalik boʻlib ketdi. Joyiga keltirmoq ''(yoki'' qoʻymoq) Oʻrinlatmoq, oʻrniga qoʻymoq, tegishlicha ado etmoq, bajo keltirmoq. {{misol|Hurmatini {{ajrat|joy}}iga keltirmoq. yat}} [ {{misol|Muxlis:\ Durust, hamma ishni {{ajrat|joy}}iga qoʻydim. Qadrli mehmonlarimizning koʻngillariga putur yetmasa, bas.|[[w:3. Said|3. Said]]|N}}. Safarov, Tarix tilga kirdi. Kutmagan ''(yoki ''kutilmagan) joyda Kutilmagan paytda, kutmagan holda. {{misol|Boiglanishda anchayin hazilga oʻxshab koʻringan bu ginaxonlik kutilmagan {{ajrat|joy}}da jiddiy bir tuye olib ketdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Koʻngli joyiga tushmoq ''q. ''koʻngil. Koʻnglidan ''(yoki'' yuragidan, qalbidan) joy olmoq Koʻnglida qolmoq, yuragidan, qalbidan oʻrin olmoq: koʻnglida chuqur iz, asar qoldirmoq. {{misol|Men xotinim bilan ancha yildan beri turib, undan koʻp yaxshiliklar koʻrganman, bu yaxshiliklarning har qaysisi koʻnglimdan alohida-alohida {{ajrat|joy}} olgan.|[[w:A. Kahx|A. Kahx]]|or, Oltin yulduz}}. Oʻtirgani ''(yoki'' oʻzini qoʻygani) joy topolmay qolmoq Hayajondan, kutilmaganlikdan tipirchilab, nima qila-rini bilmay qolmoq, sarosimaga tushmoq. {{misol|Gʻulomjon hokimni kutgani bormadi. Uning kelishini eshitgandan beri nafrati qoʻzgʻab, oʻzini qoʻygani {{ajrat|joy}} topolmay qoldi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Oʻtqizgani joy topolmay qolmoq Juda katta hurmat bilan kutib olmoq. {{misol|Oftob oyimni boʻlsa Oʻzbek oyim oʻtqizgani {{ajrat|joy}} topolmas, "quda" soʻzi oʻrniga "singlim" deb xitob qilar, oshni ham uning raʼyini soʻramasdan buyurmas edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Hushini joyiga keltirmoq Kekkayib, oʻziga ishonib, haddidan oshib ketgan kishini tartibga chaqirib qoʻymoq. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == joy II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''joy''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== ''rvsh. shv.'' Bafurja, bamaylixo-tir; kech, keyin; aniq. {{misol|Bugun ishga {{ajrat|joy}}roq boraman. Dam olish kuni ertalab {{ajrat|joy}}roq turishadi.}} m {{misol|Boʻlgan ishni {{ajrat|joy}}roq gapirish kerak, toki haqiqat yuzaga chiqsin.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Toshkentliklar}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ЖОЙ}} === Tarjimalari === {{uz-interj}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''joy I'''<br /> '''1 '''[[место]];{{tarjmisoli| ish ~i }} рабочее место; {{tarjmisoli|taksi toʻxtaydigan ~ }} место стоянки такси; {{tarjmisoli|uning tugʻilgan ~i }} место его рождения; {{tarjmisoli|xilvat ~ }} укромное место; {{tarjmisoli|~ yoʻq }} места нет; мест нет; {{tarjmisoli|har ~, har ~da }} тут и там; местами; {{tarjmisoli|~lardan kelgan vakillar }} делегаты с мест; {{tarjmisoli|~ olmoq }} занимать место; {{tarjmisoli|borib-borib tangadek ~ni oladi }} {{izoh|загадка }}ходит много, а места занимает с монету (палка, посох); {{tarjmisoli|narsalarni ~-~iga qoʻyish kerak }} надо расставить вещи по местам;{{tarjmisoli| kadrlarni ~-~ iga qoʻyish }} расстановка кадров;<br /> '''2 '''[[место]] ({{izoh|должность}}); '''[[daromadli]] '''({{izoh|или '''}}[[yogʻli]]''') {{tarjmisoli|~ }} доходное место; {{tarjmisoli|u yaxshi ~da ishlaydi }} он работает на хорошем месте;<br /> '''3 '''[[место]] ({{izoh|в книге, пьесе, музыкальном произведении и т. п.}}); {{tarjmisoli|pyesaning eng oʻtkir ~i }} самое сильное место в пьесе;{{tarjmisoli| bu kitobda qiziq ~lar koʻp }} в этой книге много интересных мест;<br /> '''4 '''[[местность]], [[место]]; {{tarjmisoli|ochiq ~ }} открытая местность; {{tarjmisoli|pastqam ~lar }} глухая местность; {{tarjmisoli|past-baland ~lar }} пересечённая местность; {{tarjmisoli|togʻliq ~lar }} горная местность;{{tarjmisoli| bizning ~larda }} в наших краях; {{tarjmisoli|~dan ~ning farqi bor }} место месту рознь;<br /> '''5 '''[[постель]]; {{tarjmisoli|~ solmoq, ~ qilmoq }} расстилать ({{izoh|что-л., напр. одеяло, палас и т. п. для сидения или лежания}}); {{tarjmisoli|~ solib bolani yotqizmoq }} расстилать постель и укладывать ребёнка;<br /> '''6 '''[[жилище]], [[жильё]]; {{tarjmisoli|uy-~, hovli-~ }} дом, усадьба; {{tarjmisoli|uy-~ fondi }} жилищный фонд;<br /> '''7 '''[[семья]]; {{tarjmisoli|u yaxshiroq, ~dan uylanmoqchi }} он собирается жениться на девушке из хорошей семьи; {{tarjmisoli|* undan qoʻrqadigan ~im yoʻq }} мне нечего его бояться; {{tarjmisoli|koʻngildan ~ olmoq }} западать в душу; {{tarjmisoli|~ida }} в порядке, как надо, как полагается; {{tarjmisoli|hammasi ~ida }} всё в порядке; {{tarjmisoli|ishlaringiz ~ idami? }} всё ли у вас благополучно?; всё ли у вас в порядке?; {{tarjmisoli|dasturxon ~ida }} стол накрыт богато; {{tarjmisoli|bolaning fahmi ~ida }} мальчик смышлёный; {{tarjmisoli|es-hushing ~idami? }} ты в своём уме?; {{tarjmisoli|koʻngil ~ida emas }} душа не на месте; {{tarjmisoli|oʻzini qoʻygani ~ topolmay qolmoq }} не находить себе места ({{izoh|от волнения и т. п}}.); {{tarjmisoli|nozik ~ }} щекотливый вопрос.<br /> <br /> '''joy II'''<br /> ({{izoh|произносится несколько протяжно}}) [[позже]] ({{izoh|обычного}}); [[не]] [[спеша]], [[не]] [[торопясь]]; {{tarjmisoli|bugun ishga ~roq boraman }} я сегодня пойду на работу несколько позже; {{tarjmisoli|bugun ~roq turdim }} я сегодня встал позже ({{izoh|позднее, чем обычно}}); поздненько я встал сегодня.<br /> }} {{-en-}} {{en-ism}} :[[xursandchilik]], [[shodlik]] [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] h5wke6ikm37nu02kx173oq905fxbocw 640094 640087 2026-07-27T02:40:27Z Yokubjon Juraev 8265 640094 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == joy I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''joy''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''JOY''' Bu ot {{ПРС}}da [dja] va [djay] shakllarida (143), {{ТжРС}}da ҫoy shaklidan ҫo shakliga havola bilan (517, 516) keltirilgan; oʻzbek tiliga joy shaklida olingan boʻlib, 'ishgʻol kilinadigan yuza' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}, I, 284). Bu ot bilan oʻzbek tilida joyla- feʼli yasalgan.}} ''\[[w:Fors tili|f.]] —'' makon, manzil === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Biror kimsa yoki narsa ishgʻol qilib turgan yer, yuza, fazo; oʻrin, makon. {{misol|Zolimning {{ajrat|joy}}i - jahannam.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Bozor kupi boʻlganiga qaramay, bozor {{ajrat|joy}}i butunlay boʻsh edi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} {{misol|Miltigʻini {{ajrat|joy}}iga qoʻydi-yu.. kitob mutolaa qilib oʻtirgan Elmurod oldiga keldi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Shinelli yillar}} {{misol|Otabek rahmat aytib, {{ajrat|joy}}idan qoʻzgʻalmadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Maʼlum bir voqea-hodisa roʻy bergan yer; ish-harakat, jarayon oʻrni. {{misol|Xizmat {{ajrat|joy}}i.}} {{misol|Avtobus toʻxtaydigan {{ajrat|joy}}.}} {{misol|Sidiqjon bolaligi oʻtgan.. tor koʻchalarni, qishloq, anhor boʻylarini, sigir boqqan {{ajrat|joy}}larini borib koʻrdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Maʼlum bir narsa yoki ish-harakat uchun eng qulay, mos yer, oʻrin. {{misol|Mutaxassislarni tanlash va {{ajrat|joy}}-{{ajrat|joy}}iga qoʻyish.}} {{misol|Ogʻriq {{ajrat|joy}}ini topsa, olti oy qishlaydi.|Maqol}} {{misol|Bu yer hazilning {{ajrat|joy}}i emas.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻaynilar}} #Yer yuzining, fazoning belgili, biror xususiyati bilan ajralib turadigan yeri, nuqtasi. {{misol|Pastqam {{ajrat|joy}}.}} {{misol|Bahavo {{ajrat|joy}}.}} {{misol|Past-baland {{ajrat|joy}}lar.}} {{misol|Tor {{ajrat|joy}}da tomosha.|Maqol}} {{misol|Erta kuz jalasi togʻlik {{ajrat|joy}}larga juda hafsala bilan quyar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} {{misol|Soʻqmoq katta yoʻlga tutashgan {{ajrat|joy}}dan bepoyon dala boshlanar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Bu {{ajrat|joy}}dan boyning butun paxta dalasi koʻzga tashlanib turar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Geografik yoki maʼmuriy hudud; taraf, tomon, oʻlka; yurt. {{misol|Bizning {{ajrat|joy}}larda anor koʻp.}} {{misol|Yoʻq, u [Elmurod] bu {{ajrat|joy}}larni tushida ham, oʻngida ham koʻrgan emas.|[[w:Pard Tursun|Pard Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Bu {{ajrat|joy}}ni xalq qadim zamonlardan beri Kultepa deb atar edi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} #Biror narsaning ayrim qismi, yeri, boʻlagi. {{misol|Goʻshtning yogʻli {{ajrat|joy}}i.}} {{misol|Kosaning darz ketgan {{ajrat|joy}}i.}} {{misol|Ipning tugilgan {{ajrat|joy}}i.}} {{misol|Biror {{ajrat|joy}}ing ogʻriydimi, Kumush?|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 7 Badiiy asar, musiqa va shu kabilarning biror kerakli, qiziqarli yeri, oʻrni. {{misol|Abdishukur.. boyvachchaning qoʻlidan kitobni.. olib, kerakli {{ajrat|joy}}ini topdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Baʼzan sevgan qizlaridan kelgan xatning qalbga borib tekkan {{ajrat|joy}}larini bir-birlariga oʻqib berardilar.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Shinelli yillar}} 8 Gap, ish, xatti-harakat yoki belgilarning shaxsiy baho berish uchun asos, dastak boʻladigan yeri, oʻrni. {{misol|Bu ishning hech qs-yin {{ajrat|joy}}i yoʻq. Mening qoʻrqadigan {{ajrat|joy}}im yoʻq. }}n {{misol|Men sizga aytsam, qiyomatli oʻrtoqmiz-u, mendan xafa boʻlgan {{ajrat|joy}}i bor.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. 9 Yashash, hayot kechirish, yotish-turish uchun xizmat qiladigan yer; uy-joy, hovli-joy, boshpana. {{misol|{{ajrat|Joy}} olma, qoʻshni ol.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. nsh {{misol|Ioʻlchi biznikiga ishlagani kelgan, ishla-sin. Puli yoʻq, {{ajrat|joy}}i yoʻq.. xotinni nima qila-di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. '''10''' Oʻtirish yoki yotish uchun qilingan, solingan, toʻshalgan oʻrin; oʻrindiq. {{misol|Vagonda beshta boʻsh {{ajrat|joy}} qoldi. Bugungi seanslarga {{ajrat|joy}} yoʻq.}} m {{misol|Hojimirsiroj avtobusda {{ajrat|joy}} talashib, bolali bir xotin bilan aytishib qoldi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Yillar}}. {{misol|Xolida kichik qizi Ranoni uyga yotqizib, eriga {{ajrat|joy}} solgani ayvonga chiqdi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. 11 Meros sifatida qolgan, biror kim-saga tegishli yer-mulk, hovli-joy. {{misol|"Rakat" mavzeida otadan qolgan uch tanob {{ajrat|joy}} bor edi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Mana shu {{ajrat|joy}}lar burun Abduvaqqos degan bir eshonga qarashli ekan.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 12 Ish, xizmat, vazifa, oʻrin. {{misol|U yaxshi {{ajrat|joy}}da ishlaydi.}} n {{misol|Jonfigʻon.. xotiniga necha-necha tavba-tazarrular qilib, endi bi-ron {{ajrat|joy}}ga kirib ishlashga.. soʻz beribdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Jonfigʻon}}. 13 Oila, xonadon. {{misol|Bir kun tuz ichgan {{ajrat|joy}}ga qirq kun salom ber.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|yat Iqbo-lingga koʻp yaxshi {{ajrat|joy}}dan qalliq chiqdi, bolam. Hammalari biram sipo, biram salobat-li odamlar ekan.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. :Gapni ''(yoki'' soʻzni) bir joyga qoʻymoq ''q. ''ran 1. Gap ''(yoki'' soʻz, fikr) bir joydan chikdi ''q.'' ran 1. Joy qilmoq Yotish, oʻtirish uchun oʻrin hozirlamoq. {{misol|U [Asrorqul\ atrofga suv sepib, supaga {{ajrat|joy}} qildi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asror bobo}}. Joyini topdi {{s. t.|uz}} 1) joyiga tushdi; 2) ish-latib, hazm qilib yuborildi, egalik boʻlib ketdi. Joyiga keltirmoq ''(yoki'' qoʻymoq) Oʻrinlatmoq, oʻrniga qoʻymoq, tegishlicha ado etmoq, bajo keltirmoq. {{misol|Hurmatini {{ajrat|joy}}iga keltirmoq. yat}} [ {{misol|Muxlis:\ Durust, hamma ishni {{ajrat|joy}}iga qoʻydim. Qadrli mehmonlarimizning koʻngillariga putur yetmasa, bas.|[[w:3. Said|3. Said]]|N}}. Safarov, Tarix tilga kirdi. Kutmagan ''(yoki ''kutilmagan) joyda Kutilmagan paytda, kutmagan holda. {{misol|Boiglanishda anchayin hazilga oʻxshab koʻringan bu ginaxonlik kutilmagan {{ajrat|joy}}da jiddiy bir tuye olib ketdi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Koʻngli joyiga tushmoq ''q. ''koʻngil. Koʻnglidan ''(yoki'' yuragidan, qalbidan) joy olmoq Koʻnglida qolmoq, yuragidan, qalbidan oʻrin olmoq: koʻnglida chuqur iz, asar qoldirmoq. {{misol|Men xotinim bilan ancha yildan beri turib, undan koʻp yaxshiliklar koʻrganman, bu yaxshiliklarning har qaysisi koʻnglimdan alohida-alohida {{ajrat|joy}} olgan.|[[w:A. Kahx|A. Kahx]]|or, Oltin yulduz}}. Oʻtirgani ''(yoki'' oʻzini qoʻygani) joy topolmay qolmoq Hayajondan, kutilmaganlikdan tipirchilab, nima qila-rini bilmay qolmoq, sarosimaga tushmoq. {{misol|Gʻulomjon hokimni kutgani bormadi. Uning kelishini eshitgandan beri nafrati qoʻzgʻab, oʻzini qoʻygani {{ajrat|joy}} topolmay qoldi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. Oʻtqizgani joy topolmay qolmoq Juda katta hurmat bilan kutib olmoq. {{misol|Oftob oyimni boʻlsa Oʻzbek oyim oʻtqizgani {{ajrat|joy}} topolmas, "quda" soʻzi oʻrniga "singlim" deb xitob qilar, oshni ham uning raʼyini soʻramasdan buyurmas edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Hushini joyiga keltirmoq Kekkayib, oʻziga ishonib, haddidan oshib ketgan kishini tartibga chaqirib qoʻymoq. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == joy II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''joy''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== ''rvsh. shv.'' Bafurja, bamaylixo-tir; kech, keyin; aniq. {{misol|Bugun ishga {{ajrat|joy}}roq boraman. Dam olish kuni ertalab {{ajrat|joy}}roq turishadi.}} m {{misol|Boʻlgan ishni {{ajrat|joy}}roq gapirish kerak, toki haqiqat yuzaga chiqsin.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Toshkentliklar}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ЖОЙ}} === Tarjimalari === {{uz-interj}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''joy I'''<br /> '''1 '''[[место]];{{tarjmisoli| ish ~i }} рабочее место; {{tarjmisoli|taksi toʻxtaydigan ~ }} место стоянки такси; {{tarjmisoli|uning tugʻilgan ~i }} место его рождения; {{tarjmisoli|xilvat ~ }} укромное место; {{tarjmisoli|~ yoʻq }} места нет; мест нет; {{tarjmisoli|har ~, har ~da }} тут и там; местами; {{tarjmisoli|~lardan kelgan vakillar }} делегаты с мест; {{tarjmisoli|~ olmoq }} занимать место; {{tarjmisoli|borib-borib tangadek ~ni oladi }} {{izoh|загадка }}ходит много, а места занимает с монету (палка, посох); {{tarjmisoli|narsalarni ~-~iga qoʻyish kerak }} надо расставить вещи по местам;{{tarjmisoli| kadrlarni ~-~ iga qoʻyish }} расстановка кадров;<br /> '''2 '''[[место]] ({{izoh|должность}}); '''[[daromadli]] '''({{izoh|или '''}}[[yogʻli]]''') {{tarjmisoli|~ }} доходное место; {{tarjmisoli|u yaxshi ~da ishlaydi }} он работает на хорошем месте;<br /> '''3 '''[[место]] ({{izoh|в книге, пьесе, музыкальном произведении и т. п.}}); {{tarjmisoli|pyesaning eng oʻtkir ~i }} самое сильное место в пьесе;{{tarjmisoli| bu kitobda qiziq ~lar koʻp }} в этой книге много интересных мест;<br /> '''4 '''[[местность]], [[место]]; {{tarjmisoli|ochiq ~ }} открытая местность; {{tarjmisoli|pastqam ~lar }} глухая местность; {{tarjmisoli|past-baland ~lar }} пересечённая местность; {{tarjmisoli|togʻliq ~lar }} горная местность;{{tarjmisoli| bizning ~larda }} в наших краях; {{tarjmisoli|~dan ~ning farqi bor }} место месту рознь;<br /> '''5 '''[[постель]]; {{tarjmisoli|~ solmoq, ~ qilmoq }} расстилать ({{izoh|что-л., напр. одеяло, палас и т. п. для сидения или лежания}}); {{tarjmisoli|~ solib bolani yotqizmoq }} расстилать постель и укладывать ребёнка;<br /> '''6 '''[[жилище]], [[жильё]]; {{tarjmisoli|uy-~, hovli-~ }} дом, усадьба; {{tarjmisoli|uy-~ fondi }} жилищный фонд;<br /> '''7 '''[[семья]]; {{tarjmisoli|u yaxshiroq, ~dan uylanmoqchi }} он собирается жениться на девушке из хорошей семьи; {{tarjmisoli|* undan qoʻrqadigan ~im yoʻq }} мне нечего его бояться; {{tarjmisoli|koʻngildan ~ olmoq }} западать в душу; {{tarjmisoli|~ida }} в порядке, как надо, как полагается; {{tarjmisoli|hammasi ~ida }} всё в порядке; {{tarjmisoli|ishlaringiz ~ idami? }} всё ли у вас благополучно?; всё ли у вас в порядке?; {{tarjmisoli|dasturxon ~ida }} стол накрыт богато; {{tarjmisoli|bolaning fahmi ~ida }} мальчик смышлёный; {{tarjmisoli|es-hushing ~idami? }} ты в своём уме?; {{tarjmisoli|koʻngil ~ida emas }} душа не на месте; {{tarjmisoli|oʻzini qoʻygani ~ topolmay qolmoq }} не находить себе места ({{izoh|от волнения и т. п}}.); {{tarjmisoli|nozik ~ }} щекотливый вопрос.<br /> <br /> '''joy II'''<br /> ({{izoh|произносится несколько протяжно}}) [[позже]] ({{izoh|обычного}}); [[не]] [[спеша]], [[не]] [[торопясь]]; {{tarjmisoli|bugun ishga ~roq boraman }} я сегодня пойду на работу несколько позже; {{tarjmisoli|bugun ~roq turdim }} я сегодня встал позже ({{izoh|позднее, чем обычно}}); поздненько я встал сегодня.<br /> }} {{-en-}} {{en-ism}} :[[xursandchilik]], [[shodlik]] [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] qc3ge1dcwlaxmxhccf8364wyduvjmw8 0 15566 640061 626722 2026-07-26T15:11:26Z Yokubjon Juraev 8265 640061 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''qis-ta-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|QISTA- ' biror ish—harakatni qilishga zoʻr berib unda—'. Uning moʻljaliga koʻra Siddiqjon .. yur deb q i s t a sh i, qol—joniga qoʻymasligi kerak edi (Abdulla Qahhor). Bu soʻz eski oʻzbek tilida qïs-feʼlining ' siqiqqa ol-' maʼnosidan kuchaytirish maʼ-nosini ifodalovchi -la qoʻshimchasining -ta shaklini qoʻshib hosil qilingan; keyinchalik a unlisi ä unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qïs— + ta (&lt; la) <nowiki>=</nowiki> qïsta— &gt;&nbsp;qistä—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Biror ish-\arakat qi-lishga zoʻr berib undamoq yoki zoʻrlamoq, hol-joniga qoʻymay iltimos qilmoq. ''Qalandar yigit bir tilik handalakni iymanib yedi..'' :Avazning qistashiga qaramai, qaytib han-dalakka qoʻl urmadi. S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Uning [Sharofatning] moʻljaliga koʻra, Sidiqjon yana qasam ichishi, yur, deb {{ajrat|qista}}shi, hol-joniga qoʻymasligi kerak edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 2 Zoʻr berib shoshirmoq, qistovga ol-moq, oshiqtirmoq. {{misol|[Oʻzbek oyim] Toʻyni tez boshlash uchun oʻgʻlini Margʻilon ketmakka {{ajrat|qista}}y boshladi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Anvar uning sidqidildan gapirayotganini tushundi shekilli, yana {{ajrat|qista}}di: -Kech boʻlib ketyapti, tur..|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 3 Qaytib berishni (qaytarishni) talab qilmoq. {{misol|Toʻyda toʻningni {{ajrat|qista}}ma.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Nokasdan qarz boʻlma — ham yoʻlda {{ajrat|qista}}r, ham goʻrda.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Bir kuni musallas suzdim, suzmasam boʻlmas edi, Chunki amakim xumini {{ajrat|qista}}di.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qanotsiz chittak}}. 4 Tez yurishga undamoq, tezlamoq. {{misol|Hoʻkiz kallasini egib, omochni tortishga urinar, qoʻshchi hadeb {{ajrat|qista}}r edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Ul ikki yigit sahar vaqti ot qoʻyganicha Chambil yoʻlida {{ajrat|qista}}b yoʻl bosdi. |[[w:"Boʻtakoʻz"|"Boʻtakoʻz"]]}}. 5 (''shaxs qoʻshimchali soʻzlar bilan)'' Oʻzidan oldin kelgan soʻz bilan ifodalangan ish-harakatni bajarishga kuchli xohish yoki qaytarib boʻlmaydigan talab paydo boʻlgan-ligini bildiradi. {{misol|Kulgim {{ajrat|qista}}di. Bilgisi {{ajrat|qista}}di. Soʻzlagisi {{ajrat|qista}}di. Yoʻtalgisi qis-tayapti. Gʻairatsizning gʻayrati ish bitgan-da {{ajrat|qista}}ydi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Jahlim {{ajrat|qista}}b, tishlarim gʻijirlab ketdi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Yonar daryo}}. {{misol|Bilasizmi, koʻngling qoʻmsaganini koʻr-ging {{ajrat|qista}}ganda koʻrolmasang.. juda ogʻir.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|[Qayumning] Buha-rakatidan achchigʻim {{ajrat|qista}}di.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻt-gan kunlar}}. === Sinonimlari === [[kutkilamoq]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ҚИСТАМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} '''qistamoq''' *{{tr}}: [[ettirmek]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qistamoq'''<br /> '''1 '''[[торопить]], [[поторапливать]], [[понукать]]; {{tarjmisoli|qarzni qistamoq }} поторапливать ({{izoh|кого-л}}.) с уплатой долга; '''Otni qistab endi qaygʻa borasan? '''(«Муродхон») Куда ты едешь теперь, торопя коня?;<br /> '''2 '''[[понуждать]], [[принуждать]]; [[заставлять]]; [[настойчиво]] [[упрашивать]]; [[требовать]], [[настаивать]];<br /> '''3 '''{{izoh|обл}}. [[ускорять]]; '''Ildam-ildam qistab yurib, buvi Hilolning qoshiga yetdi '''(«Гўрўѓли») Ускоряя шаги, он добрался доХилял-буви;<br /> '''4 '''[[подмывать]], [[разбирать]], [[напасть]]; '''kulgim qistaydi '''меня разбирает смех; мне хочется смеяться; '''yoʻtalim qistayapti '''меня одолевает кашель; '''gʻayrati qistadi '''на него напал энтузиазм, ему так и хочется проявить энергию.<br /> }} mqxwfhua12dvib4suem23zvekc7n5jx 640062 640061 2026-07-26T15:11:36Z Yokubjon Juraev 8265 640062 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''qis-ta-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|QISTA- ' biror ish—harakatni qilishga zoʻr berib unda—'. Uning moʻljaliga koʻra Siddiqjon .. yur deb q i s t a sh i, qol—joniga qoʻymasligi kerak edi (Abdulla Qahhor). Bu soʻz eski oʻzbek tilida qïs-feʼlining ' siqiqqa ol-' maʼnosidan kuchaytirish maʼ-nosini ifodalovchi -la qoʻshimchasining -ta shaklini qoʻshib hosil qilingan; keyinchalik a unlisi ä unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qïs— + ta (&lt; la) <nowiki>=</nowiki> qïsta— &gt;&nbsp;qistä—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Biror ish-\arakat qi-lishga zoʻr berib undamoq yoki zoʻrlamoq, hol-joniga qoʻymay iltimos qilmoq. ''Qalandar yigit bir tilik handalakni iymanib yedi..'' :Avazning qistashiga qaramai, qaytib han-dalakka qoʻl urmadi. S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Uning [Sharofatning] moʻljaliga koʻra, Sidiqjon yana qasam ichishi, yur, deb {{ajrat|qista}}shi, hol-joniga qoʻymasligi kerak edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 2 Zoʻr berib shoshirmoq, qistovga ol-moq, oshiqtirmoq. {{misol|[Oʻzbek oyim] Toʻyni tez boshlash uchun oʻgʻlini Margʻilon ketmakka {{ajrat|qista}}y boshladi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Anvar uning sidqidildan gapirayotganini tushundi shekilli, yana {{ajrat|qista}}di: -Kech boʻlib ketyapti, tur..|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 3 Qaytib berishni (qaytarishni) talab qilmoq. {{misol|Toʻyda toʻningni {{ajrat|qista}}ma.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Nokasdan qarz boʻlma — ham yoʻlda {{ajrat|qista}}r, ham goʻrda.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Bir kuni musallas suzdim, suzmasam boʻlmas edi, Chunki amakim xumini {{ajrat|qista}}di.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qanotsiz chittak}}. 4 Tez yurishga undamoq, tezlamoq. {{misol|Hoʻkiz kallasini egib, omochni tortishga urinar, qoʻshchi hadeb {{ajrat|qista}}r edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Ul ikki yigit sahar vaqti ot qoʻyganicha Chambil yoʻlida {{ajrat|qista}}b yoʻl bosdi. |[[w:"Boʻtakoʻz"|"Boʻtakoʻz"]]}}. 5 (''shaxs qoʻshimchali soʻzlar bilan)'' Oʻzidan oldin kelgan soʻz bilan ifodalangan ish-harakatni bajarishga kuchli xohish yoki qaytarib boʻlmaydigan talab paydo boʻlgan-ligini bildiradi. {{misol|Kulgim {{ajrat|qista}}di. Bilgisi {{ajrat|qista}}di. Soʻzlagisi {{ajrat|qista}}di. Yoʻtalgisi qis-tayapti. Gʻairatsizning gʻayrati ish bitgan-da {{ajrat|qista}}ydi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Jahlim {{ajrat|qista}}b, tishlarim gʻijirlab ketdi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Yonar daryo}}. {{misol|Bilasizmi, koʻngling qoʻmsaganini koʻr-ging {{ajrat|qista}}ganda koʻrolmasang.. juda ogʻir.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|[Qayumning] Buha-rakatidan achchigʻim {{ajrat|qista}}di.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻt-gan kunlar}}. === Sinonimlari === [[kutkilamoq]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ҚИСТАМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} *{{tr}}: [[ettirmek]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qistamoq'''<br /> '''1 '''[[торопить]], [[поторапливать]], [[понукать]]; {{tarjmisoli|qarzni qistamoq }} поторапливать ({{izoh|кого-л}}.) с уплатой долга; '''Otni qistab endi qaygʻa borasan? '''(«Муродхон») Куда ты едешь теперь, торопя коня?;<br /> '''2 '''[[понуждать]], [[принуждать]]; [[заставлять]]; [[настойчиво]] [[упрашивать]]; [[требовать]], [[настаивать]];<br /> '''3 '''{{izoh|обл}}. [[ускорять]]; '''Ildam-ildam qistab yurib, buvi Hilolning qoshiga yetdi '''(«Гўрўѓли») Ускоряя шаги, он добрался доХилял-буви;<br /> '''4 '''[[подмывать]], [[разбирать]], [[напасть]]; '''kulgim qistaydi '''меня разбирает смех; мне хочется смеяться; '''yoʻtalim qistayapti '''меня одолевает кашель; '''gʻayrati qistadi '''на него напал энтузиазм, ему так и хочется проявить энергию.<br /> }} poz9js8p4di6rx0plwo05fmmk60oded 0 36486 640089 632755 2026-07-27T02:10:59Z Yokubjon Juraev 8265 640089 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''jon''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. — ruh; hayot; kuch-kuvvat == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qiliboʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} :Jon bermoq 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Va-fot qildi {{ajrat|jon}}kashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.}} S. Anorboyev, Oqsoy; 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyi-lik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshi-ligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon kirmoq 1) tirilmoq. {{misol|Ba/shqqa {{ajrat|jon}} kirdi;}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi. |[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}. Jon olmoq 1) oʻldir-moq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar; 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Is-mathoji har kuni masjidga chaqirib, odam-lar oʻrtasida haqorat qiza berib {{ajrat|jon}}ini oldi. |[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}. Joni bor 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} a {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, naxma berishga tirishaman. }}Sh. Rashidov, Gʻoliblar; 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.|[[w:Joni uzil-moq Vafot etmoq|Joni uzil-moq Vafot etmoq]]|oʻlmoq}}. Joni chiqmoq 1) ''ayn.'' joni uzilmoq. {{misol|Joning chiqqur! (qargʻ.). Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Ibn Sino-ga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar; 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiq-moq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dar-gʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chi-qib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Sarob}}. Joni halqumiga ''(yoki'' boʻgʻziga, hiqildogʻiga) kelmoq 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqu-miga kelganda mana bunday quturadilar.}} A. Muxtor, Opa-singillar; 2) ''koʻchma ayn.'' joni chiqmoq 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochi-ladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar; 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odam-larning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. 2 Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti. Tish ogʻrigʻim bosi-lib, {{ajrat|jon}}im orom oldi. Betimning qalini}} — {{misol|{{ajrat|jon}}imning huzuri.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanch-ganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. {{misol|Gʻulom{{ajrat|jon}} ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sin-dirshshyotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻala-ri sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Jon(i) achimoq Achinib, dildan xayri-xoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.|[[w:Jondan oʻtmoq 1) badanni|Jondan oʻtmoq 1) badanni]]|aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq}}. {{misol|Ogʻ-riq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi;|[[w:2) qattiq taʼsir qil-moq|2) qattiq taʼsir qil-moq]]|alam qilmoq}}. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Gʻoliblar}}. {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituv-chi}}. Jonini koyitmoq Qiynalib, mashaq-qat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urin-moq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 3 Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻqaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kech-masang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n ''Chechak Jam-bul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, jo-ningni ham berasan.'' Fozil shoir. {{misol|O tam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Jon sakdamoq Oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvol-dan sakdab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} sakrshmoq.}} n {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, ania-kimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Hi-hi}}. Jon hovuch-lamoq Oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}la-rini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. Jon(i)ga ora kirmoq 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi-lar.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz; 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq}}. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xol-xoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. Jondan bezor qilmoq ''(yoki'' toʻydirmoq) 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zerik-tirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}. Jondan bezor boʻlmoq ''(yoki ''toʻymoq) 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarolshr charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qul-lar}}. {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq}}. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, in-damay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ket-dim.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. Jonini tikmoq Hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokir{{ajrat|jon}}.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}. 4 Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga. Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik. yash Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Far-gʻona t}}.o. {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa {{ajrat|jon}}onasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}}. {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}. 5 Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻl-lanib, "bosh", "jussa" maʼnolarini ifo-dalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolar-ding?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, — dedi [Oftob oyim], — birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. ''-Voy shoʻrim,'' — ''dedi Mastura.'' — {{misol|Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:? A|? A]]}}. Qahhor, Ming bir jon. 6 Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha hara-kat qilmoq. Tezroq qimirlasang-chi, jo-ning bormi?}} n {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab tu-rib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Yillar}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻli-dagi etik bilan eshikni "qamchi"ladi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}. :Joni yoʻq I) ulik, jonsiz. {{misol|Soyga kara-sak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bit-tasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.}} "Ertaklar"; 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:A. Kdhhor|A. Kdhhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari; 3) boʻsh, chidamsiz}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip. {{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.|[[w:Jon olib|Jon olib]]|jon bermoq Biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq}}. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. 7 Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma —uning {{ajrat|jon}}i. Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Toʻyda aza}}. 8 Eng yaqin, sevikli kishilarga muroja-atda soʻzlovchining ularga yaqin munosabati-ni ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|[[w:"Koʻshiq-lar"|"Koʻshiq-lar"]]}}. {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilibketdi.. Yoʻlchi-ga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, — soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bor-madi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|/Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashak-lar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}gi-nam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}. 9 "Opasi", "akasi", "otasi" va sh. k. soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz "jonidan" shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosaba-tini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, — dedi u [Malikaxon] Ado-latga qarab,— oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}. 10 Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir — ekinning {{ajrat|jon}}i.}} n {{misol|"Issiq — paxtaning {{ajrat|jon}}i" degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Gʻoliblar}}. 11 Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i. Dav-raning {{ajrat|jon}}i. Maktabning {{ajrat|jon}}i.}} 12 Murojaat qilinayotgan shaxeni bil-diruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. — dedi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! — deb zor yigʻlay boshladi bo-lalar.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o. 13 Shaxe bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, maye., {{misol|ona{{ajrat|jon}}, buvi{{ajrat|jon}}, xola{{ajrat|jon}}, aka{{ajrat|jon}}, domla {{ajrat|jon}}; Sa-lim{{ajrat|jon}}, Qodir{{ajrat|jon}}.}} '''14 '''''kesim vazifasida.'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ke-tishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}. A. |[[w:Qahhor|Qahhor]]|Oltin yulduz}}. :Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻi-da (''yoki'' holatda) 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} ach-chigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: "Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!" A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir ko-niga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni mu-nosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishla-moqda;|[[w:2) achinmoq|2) achinmoq]]|qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurod-ga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talva-sasi ''q.'' talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qil-moq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} m {{misol|Ayollar: - Boʻlmasa-chi! Ham-maning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emaye, — deyishdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofir-chilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. —{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Askarlik-ka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituv-chi}}. Jonim tasadduq ''q.'' tasadduq. Joʻjabir-day jon ''q.'' joʻjabirday. Oʻlmagan mening jonim ''q.'' oʻlmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЖОН}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''jon'''<br /> '''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;<br /> '''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});<br /> '''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;<br /> '''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;<br /> '''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}} есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;<br /> '''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] pyxqj53dn3k9q8o4crlv4qwq119turb 0 51884 640090 626103 2026-07-27T02:11:43Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 640090 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ti-rik''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TIRIK 'yashab turgan’, 'oʻlmagan'. Baliq suv bi-lan t i r i k (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shundai maʼnoni anglattan bu sifat ¹ yasha—¹, ' hayot ke — chir ' maʼnosini anglatgan ti:r- feʼlidan -(i)g qoʻ-_t^{SHIMChasIbilan yasalgan} (ЭСТЯ, III, 239; ПДП, 430; Devon, ' &nbsp;&nbsp;&nbsp;' ^ „\ &nbsp;&nbsp;&nbsp;), &nbsp;&nbsp;&nbsp;U¹¹¹® &nbsp;&nbsp;&nbsp;A^avRlardayoq &nbsp;&nbsp;&nbsp;i: &nbsp;&nbsp;&nbsp;unlisining &nbsp;&nbsp;&nbsp;choʻziqlik belgisi yoʻqolgan, keyinchalik soʻz oxiridagi g undoshi k undoshiga almashgan: ti:r— + ig <nowiki>=</nowiki> ti:rig &gt;&nbsp;tirig &gt;&nbsp;ti— rik.}} 1 Oʻlmagan, hali yashab turgan; hayot, barhayot. {{misol|Ikkita {{ajrat|tirik}} katta baliq-ning boʻgʻzidan kanop oʻtkazib, hovuzga tashlab qoʻyildi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Soʻgal}}. ''"E, ona-jonginam, qani endi, sen ham shu yerda tirik boʻlsang-u, oʻz oʻgʻlingning qanday odam boʻl-ganini koʻrsang", debxayol qildi [Elmurod'' == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === ''.'' P. Tursun, Oʻqituvchi. {{misol|Alhamdulil/yuh, koʻrdim, {{ajrat|tirik}} ekansan, noqobil bolam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 2 Oʻsimlik yoki hayvonot dunyosiga oid; jonli. {{misol|{{ajrat|Tirik}} tabiat. {{ajrat|Tirik}} organizm.}} 3 Oʻzining yangi vaqtdagi koʻrinishini, tarovatini yoʻqotmagan, soʻlmagan (oʻsimlik, uning guli, mevasi va shu kabilar haqida). {{misol|Sabzi-ning {{ajrat|tirik}}-tirigini terib olmoq. Bodring suvda {{ajrat|tirik}} turadi.}} '''4''' Kuch-quvvatini yoʻqotmagan; bardam, te-tik. [ {{misol|Buvim\ {{ajrat|Tirik}}kina kampir, hassa mym-maydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Bolalik}}. 5 Tiyrak; sergʻayrat, harakatchan. {{misol|Hamida oʻn olti yoshlardagi {{ajrat|tirik}}, quvnoq qiz.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Adabiyot muallimi}}. '''6 '''{{koʻchma|uz}} Yashayotgan, saqlanib qolgan, jonli, barhayot. {{misol|Azim togʻa bilan suhbatlash-gan odam uni {{ajrat|tirik}} tarix deydi.|[[w:"Oʻzbekis-ton qoʻriqlari"|"Oʻzbekis-ton qoʻriqlari"]]}}. {{misol|"Bu taxtu saltanatlar benomu nishon yoʻqolur, faqat meʼmoru mu-savvirlar yaratgan zoʻr sanʼat asarlari {{ajrat|tirik}} qolur", degan aqidalar bizga maʼlum.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. '''7 '''{{koʻchma|uz}} Yaxshi pishib yetilmagan (asosan ovqatga solingan don haqida). {{misol|Mastavaning guruchi {{ajrat|tirik}}, bir oz qaynasin. Mosh hali {{ajrat|tirik}}. shsh Xayolim qochib, kabobni qayish qilib qoʻyibman. Osh ham {{ajrat|tirik}} boʻlibdi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Qadrim}}. :Koʻz tirigida Hayot vaqtida, hayotligida, oʻlmasdan. ''[Ona:] Koʻzimning tirigida orzu-havasini kursam, deyman bolaginamning.'' I. Rahim, Chin muhabbat. ''Endi koʻzimning tiri-gida eng kichik Yusufjon ukangni ham xatna qildirib qoʻysam, deyman.'' "Boʻtakoʻz". Tirik vazn Hayvonning tiriklayin tortilganda-gi ogʻirligi. {{misol|Goʻshtga topshirilgan har bir qoramolning {{ajrat|tirik}} vazni oʻrtacha 400 kilo-grammga yetdi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. Tirik yetim Ota-onasi oʻlmagan, ammo ulardan biror sabab bilan judo boʻlgan bola haqida. (''Sharofat'':] {{misol|Bolam {{ajrat|tirik}} yetim boʻlmasin, deb keldim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Tirik jon Yashab turgan inson haqida, unga nisbatan qoʻllanadi. {{misol|Hay, mayli, {{ajrat|tirik}} jon nimalarni koʻrmaydi! Nima boʻlsa, koʻraveramiz!|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Uqituvchi}}. Tirik tovon ''q.'' tovon II. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТИРИК}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |tyv=[[дириг]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tirik'''<br /> '''1 '''[[живой]]; {{tarjmisoli|tirik baliq }} живая рыба; {{tarjmisoli|tirik tabiat }} живая природа;<br /> '''2 '''[[свежий]]; {{tarjmisoli|bodring suvda tirik turadi }} огурец в воде сохраняет свою свежесть;<br /> '''3''' [[бодрый]]; {{tarjmisoli|Buvim tirikkina kampir, hassa tutmaydi }} (Ойбек, «Болалик») Бабушка моя, бодренькая старушка, ходит без палки; {{tarjmisoli|qoʻzilarning tirik vazni }} живой вес ягнят; {{tarjmisoli|u odam hali tirik, Qoʻqonda yashaydi }} тот человек ещё жив, живёт в Коканде; '''koʻzim tirigida '''пока я жив; '''Koʻzim tirigida baxtingni koʻrsam, bolam '''(Ойбек, «О. в. шабадалар») Пока я жива, хочу, дитятко, увидеть твоё счастье; '''arslonning oʻligi - sichqonning tirigi '''{{izoh|посл}}. мёртвый лев сильнее живой мыши; {{tarjmisoli|baliq suv bilan tirik }} {{izoh|посл}}. рыба жива водой;<br /> '''4 '''[[неразварившийся]] ({{izoh|преимущественно о рисе в плове}}).<br /> }} azpaqgxa9jzw94n1askxi1bh8uak6dd 640092 640090 2026-07-27T02:33:47Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 640092 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ti-rik''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TIRIK 'yashab turgan’, 'oʻlmagan'. Baliq suv bi-lan t i r i k (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shundai maʼnoni anglattan bu sifat ¹ yasha—¹, ' hayot ke — chir ' maʼnosini anglatgan ti:r- feʼlidan -(i)g qoʻ-_t^{SHIMChasIbilan yasalgan} (ЭСТЯ, III, 239; ПДП, 430; Devon, ' &nbsp;&nbsp;&nbsp;' ^ „\ &nbsp;&nbsp;&nbsp;), &nbsp;&nbsp;&nbsp;U¹¹¹® &nbsp;&nbsp;&nbsp;A^avRlardayoq &nbsp;&nbsp;&nbsp;i: &nbsp;&nbsp;&nbsp;unlisining &nbsp;&nbsp;&nbsp;choʻziqlik belgisi yoʻqolgan, keyinchalik soʻz oxiridagi g undoshi k undoshiga almashgan: ti:r— + ig <nowiki>=</nowiki> ti:rig &gt;&nbsp;tirig &gt;&nbsp;ti— rik.}} 1 Oʻlmagan, hali yashab turgan; hayot, barhayot. {{misol|Ikkita {{ajrat|tirik}} katta baliq-ning boʻgʻzidan kanop oʻtkazib, hovuzga tashlab qoʻyildi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Soʻgal}}. ''"E, ona-jonginam, qani endi, sen ham shu yerda tirik boʻlsang-u, oʻz oʻgʻlingning qanday odam boʻl-ganini koʻrsang", debxayol qildi [Elmurod'' == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === ''.'' P. Tursun, Oʻqituvchi. {{misol|Alhamdulil/yuh, koʻrdim, {{ajrat|tirik}} ekansan, noqobil bolam.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 2 Oʻsimlik yoki hayvonot dunyosiga oid; jonli. {{misol|{{ajrat|Tirik}} tabiat. {{ajrat|Tirik}} organizm.}} 3 Oʻzining yangi vaqtdagi koʻrinishini, tarovatini yoʻqotmagan, soʻlmagan (oʻsimlik, uning guli, mevasi va shu kabilar haqida). {{misol|Sabzi-ning {{ajrat|tirik}}-tirigini terib olmoq. Bodring suvda {{ajrat|tirik}} turadi.}} '''4''' Kuch-quvvatini yoʻqotmagan; bardam, te-tik. [ {{misol|Buvim\ {{ajrat|Tirik}}kina kampir, hassa mym-maydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Bolalik}}. 5 Tiyrak; sergʻayrat, harakatchan. {{misol|Hamida oʻn olti yoshlardagi {{ajrat|tirik}}, quvnoq qiz.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Adabiyot muallimi}}. '''6 '''{{koʻchma|uz}} Yashayotgan, saqlanib qolgan, jonli, barhayot. {{misol|Azim togʻa bilan suhbatlash-gan odam uni {{ajrat|tirik}} tarix deydi.|[[w:"Oʻzbekis-ton qoʻriqlari"|"Oʻzbekis-ton qoʻriqlari"]]}}. {{misol|"Bu taxtu saltanatlar benomu nishon yoʻqolur, faqat meʼmoru mu-savvirlar yaratgan zoʻr sanʼat asarlari {{ajrat|tirik}} qolur", degan aqidalar bizga maʼlum.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. '''7 '''{{koʻchma|uz}} Yaxshi pishib yetilmagan (asosan ovqatga solingan don haqida). {{misol|Mastavaning guruchi {{ajrat|tirik}}, bir oz qaynasin. Mosh hali {{ajrat|tirik}}. shsh Xayolim qochib, kabobni qayish qilib qoʻyibman. Osh ham {{ajrat|tirik}} boʻlibdi.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Qadrim}}. :Koʻz tirigida Hayot vaqtida, hayotligida, oʻlmasdan. ''[Ona:] Koʻzimning tirigida orzu-havasini kursam, deyman bolaginamning.'' I. Rahim, Chin muhabbat. ''Endi koʻzimning tiri-gida eng kichik Yusufjon ukangni ham xatna qildirib qoʻysam, deyman.'' "Boʻtakoʻz". Tirik vazn Hayvonning tiriklayin tortilganda-gi ogʻirligi. {{misol|Goʻshtga topshirilgan har bir qoramolning {{ajrat|tirik}} vazni oʻrtacha 400 kilo-grammga yetdi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. Tirik yetim Ota-onasi oʻlmagan, ammo ulardan biror sabab bilan judo boʻlgan bola haqida. (''Sharofat'':] {{misol|Bolam {{ajrat|tirik}} yetim boʻlmasin, deb keldim.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Tirik jon Yashab turgan inson haqida, unga nisbatan qoʻllanadi. {{misol|Hay, mayli, {{ajrat|tirik}} jon nimalarni koʻrmaydi! Nima boʻlsa, koʻraveramiz!|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Uqituvchi}}. Tirik tovon ''q.'' tovon II. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТИРИК}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |tyv=[[дириг]] |sah=[[тыыннах]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tirik'''<br /> '''1 '''[[живой]]; {{tarjmisoli|tirik baliq }} живая рыба; {{tarjmisoli|tirik tabiat }} живая природа;<br /> '''2 '''[[свежий]]; {{tarjmisoli|bodring suvda tirik turadi }} огурец в воде сохраняет свою свежесть;<br /> '''3''' [[бодрый]]; {{tarjmisoli|Buvim tirikkina kampir, hassa tutmaydi }} (Ойбек, «Болалик») Бабушка моя, бодренькая старушка, ходит без палки; {{tarjmisoli|qoʻzilarning tirik vazni }} живой вес ягнят; {{tarjmisoli|u odam hali tirik, Qoʻqonda yashaydi }} тот человек ещё жив, живёт в Коканде; '''koʻzim tirigida '''пока я жив; '''Koʻzim tirigida baxtingni koʻrsam, bolam '''(Ойбек, «О. в. шабадалар») Пока я жива, хочу, дитятко, увидеть твоё счастье; '''arslonning oʻligi - sichqonning tirigi '''{{izoh|посл}}. мёртвый лев сильнее живой мыши; {{tarjmisoli|baliq suv bilan tirik }} {{izoh|посл}}. рыба жива водой;<br /> '''4 '''[[неразварившийся]] ({{izoh|преимущественно о рисе в плове}}).<br /> }} hmove4zuyp4q3p8y6imi2vz8r6lbq0t 0 52270 640060 640047 2026-07-26T15:08:44Z Yokubjon Juraev 8265 640060 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tort-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TORT— 'oʻziga tomon sur&gt;—'. Anzirat kampir.. Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga t o r t d i (Asqad Muxtor). Qadimgi turkiy tilda ham ngunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli 'ajrat—’ maʼnosini anglatgan tar- feʼlidan (Devon, III, 196) kuchaytirish maʼnosini ifodalovchi -(ï)t qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ДС, 537); keyinroq ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, III, 431; DS, 538); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: tar- + ït <nowiki>=</nowiki> tarït- &gt;&nbsp;tart— &gt;&nbsp;târt—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror yeridan ushlab, tutib, oʻziga tomon surmoq yoki surishga harakat qilmoq. {{misol|Eshikni {{ajrat|tort}}ib ochmoq.}} {{misol|Qoʻlidan {{ajrat|tort}}ib turgʻizib qoʻymoq.}} {{misol|Sidiqjon tutning ostida otning boshini {{ajrat|tort}}ib: - Tut yemaymizmi? - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Anzirat kampir kuti oʻchib, oʻrnidan turdi, Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|[Gavhar] Talʼat bilan yuzma-yuz turgan Mansurning qoʻlidan ushlab {{ajrat|tort}}di..|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Burnidan tortsa yiqilguday''' - {{q.}} [[burun]].<br/>'''Dorga tortmoq''' - dorga osmoq. {{misol|Olib kelib, dorga {{ajrat|tort}}ib oʻldirib..|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}}<br/>'''Yoʻl tortmoq''' - yoʻl yurmoq, yoʻlda davom etmoq. {{misol|Ot oʻynatib yoʻl {{ajrat|tort}}di. Yakka dushmanning yoʻliga.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}}<br/>'''Oyogʻi tortmaslik''' - biror yerga borishga dili roʻyxush bermaslik. {{misol|Oʻrganmagan yerga borishga oyogʻim {{ajrat|tort}}madi. Biroq ayam xafa boʻlmasin, deb aytolmadim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yoruglik}}<br/>'''Oyogʻidan tortmoq''' - biror noxush ish-holatga jalb etmoq, duchor qilmoq. {{misol|Nechun bir-birining koʻziga choʻp solur, bir-birining oyogʻidan {{ajrat|tort}}ur, vaqti kelsa, bir-birining boʻgʻziga panja urmoqdan toymas.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}}<br/>'''Oyogʻini tortmoq''' - bormaydigan, kelmaydigan (umuman, qatnamaydigan) boʻlmoq, qadamini uzmoq. {{misol|U qamalgan kundan beri oyogʻini {{ajrat|tort}}gan, hatto koʻchib ketganlar ham keldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} #Orqasiga tirkalgan, qoʻshilgan {{va sh.k.}} holatdagi narsani kuch bilan olgʻa yurgizmoq, yurgizib olib bormoq. {{misol|..teplovoz soʻnggi marta qichqirib, sostavni {{ajrat|tort}}ib ketdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} {{misol|Hoʻkiz kallasini egib, omochni {{ajrat|tort}}ishga urinar, qoʻshchi esa hadeb qistardi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Kichkinagina mashinasini {{ajrat|tort}}ib yurgan bola Muhiddinni oʻziga jalb qildi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Aravangni tort''' - {{q.}} [[arava]].<br/>'''Qoʻshin''' (''yoki'' '''lashkar''', '''askar''') '''tortmoq''' - qoʻshin (lashkar, askar) bilan yurish qilmoq, bosib bormoq. {{misol|Lashkar {{ajrat|tort}}ib yurish qilsa, Oʻnin koʻzlab, birin sanchar.|[[w:Gulnorpari|"Gulnorpari"]]}} {{misol|Goʻroʻgʻli dushmanga askar {{ajrat|tort}}adi, Oriyat yoʻlida jonin sotadi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} #Ichiga kuch bilan yoʻnaltirmoq, yuritmoq. {{misol|Domiga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Qaʼriga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Nishonov papirosini tutatib, yaxshilab {{ajrat|tort}}ib oldi-da, stol ustiga engashdi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Muqaddam flakondagi dorini shpritsga {{ajrat|tort}}ib oldi-da, ignasini yuqoriga koʻtardi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Biror nuqta (joy)dan boshqasi oraligʻiga oʻtkazmoq, yuritmoq. {{misol|Zulfiqor, boboning qoʻlidan teshani olib, [qoziqni] yana ham mustahkamladi-da, Meʼmorga qarab: -Endi ustiga mix qoqib, kanop {{ajrat|tort}}aversak boʻladimi? - deb soʻradi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Bir necha kun ilgari aloqachilar sim {{ajrat|tort}}ib yurib, Davronni uchratishgan edi.|[[w:Toshtemir Rustamov|Toshtemir Rustamov]]|Mangu jasorat}} #Atrofidan tarang qilib oʻtkazmoq, bogʻlamoq. {{misol|Hotam esa otining ayil-pushtanini qaytadan {{ajrat|tort}}di..|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Qarshisida koʻkragidan qayish {{ajrat|tort}}gan, qizil shapka kiygan militsioner turibdi.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} #Biror narsani, uning sirtini, ochiq joyni toʻsmoq, [[berkitmoq]]. {{misol|Betiga niqob {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Bir tomonda dorbozlar dor tikadi, qoʻgʻirchoqbozlar chodirxayol pardasini {{ajrat|tort}}adilar.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Haligi xotin qisilgandanmi, uyalgandanmi, boshidagi oq doka roʻmolini yuziga {{ajrat|tort}}ib, "qoʻya ber" deganday qilib, boshini silkitdi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Fonar tagida}} 7 Oʻziga qaratmoq, moyil qilmoq, jalb etmoq. {{misol|Diqqatni oʻziga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Quyosh, toza havo, keng, tinik zangori osmon koʻzlarni beixtiyor {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Toʻlqinjon.. shu kungacha Hurini sira kiziktirmagan edi. Garchi Toʻlqinjon chiroy-li boʻlsa ham, kizni oʻziga {{ajrat|tort}}masdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Huri}}. {{misol|Olib kirilgan choy ham sovib qolar, allakanday oʻlchovlar — uchbur-chaklar xayolini {{ajrat|tort}}ib ketardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 8 Biror ishga aralashtirmoq, qotish-tirmoq, jalb etmoq. {{misol|Ishga {{ajrat|tort}}mokOʻkish-ga {{ajrat|tort}}mok.}} “ {{misol|Shahidbek mulla Abdurah-monni soʻzga {{ajrat|tort}}di: -Nima lavozimatdalar, taksirim?|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|"Bunday kilaman, — labini qimirlatib, oʻz-oʻziga shivirladi Yoʻlchi, — avval shunday odam-larni {{ajrat|tort}}amanki, oʻzimga qanday ishonsam, ularning diliga shunday ishongan boʻlay". |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|..ular orasidan bizni koʻllab-kuvvatlayman, deganlarini xizmatga {{ajrat|tort}}ing.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 9 Oʻzini, kimsa yoki narsani biror joyga, holatga olmoq. {{misol|Bundan oʻzini {{ajrat|tort}}-moq. Doʻstini chetga {{ajrat|tort}}moq. yash Matpa-noning biqinida turgan qalandar unga bosh-dan-oyoq razm soldi, oʻzini sal chetga {{ajrat|tort}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Kichik ofitser ham, soldatshr ham ulardan oʻzlarini {{ajrat|tort}}ishdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Chodrali ayol}}. {{misol|Bir kuni kechqurun, yotar mahalda ayamni chetga {{ajrat|tort}}ib shivirladim. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. </a><span class="font5" style="font-style:italic;text-decoration:underline;">lZʼ ¹⁵⁶{{clear}} :Bosh tortmoq ''q.'' bosh. {{misol|Armani usta qora marmar lavhadagi soʻzlarni oʻchirib, qayta yozishdan keskin bosh {{ajrat|tort}}di.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}. Tap tortmaslik Qoʻrqmaslik va chekinmaslik. {{misol|Har qanday mushkuldan man {{ajrat|tort}}may, tikka qarshi boradigan oʻtyurak koʻrinadi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}}. {{misol|Yusuf qiziqqa nihoyat darajada qattiq botganidan, sira man {{ajrat|tort}}may, boyni savalay ketdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 10 Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanganda, "urmoq" maʼnosini bildiradi. {{misol|Tigʻ mopm-moq. Tarsaki {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|[Dadam] Oldimga keldilar-u, shapaloq bilan {{ajrat|tort}}ib yubordi-lar.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Otliq bor kuchi bilan dehqonning yuz-koʻzi aralash qamchi {{ajrat|tort}}ib yubordi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. 11 Ulashmoq, tarqatmoq, qoʻymoq (meh-monlarga ovqat). {{misol|Mehmonlarga osh {{ajrat|tort}}-moq. Patnis {{ajrat|tort}}moq. yash Norinni {{ajrat|tort}}ib boʻlgandan keyin Anorgul hamma tovoq-qo-shiqlarni toza qilib yuvib oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. ''Taomning ustidan qizlar tor-tadi Beyugarga opke,shb qovurma goʻshtni.'' "Alpomish". 12 Tarozida ogʻirligini oʻlchamoq. {{misol|Qo-vunni {{ajrat|tort}}ib koʻrmoq. sht Tortib berganda, oʻzinglar qarab turganmidinglar? Nima endi kam deb, betinglarni yulasizlar?|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Bir oydan keyin qoʻyni {{ajrat|tort}}ib koʻraman, qoʻy semirmasligi kerak (debdi xon).|[[w:"Chalpak yoqqan kun"|"Chalpak yoqqan kun"]]}}. 13 Chizmoq, chiziq shaklida iz solmoq; qazimoq. {{misol|Chiziq {{ajrat|tort}}moq. Reja {{ajrat|tort}}moq. Joʻyak {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Meʼmor oʻz chodiri yonida yelkasiga peshmatini solib.. kitoboʻqir, tosh bostirib qoʻygan yaxlit qogʻozni olib, chiziq-lar {{ajrat|tort}}ar, xayol surar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Togʻa vaʼdasida turib, kanaldan ariq {{ajrat|tort}}ib kelishga odam yubormasa, ishi-miz chatoq boʻladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 14 Tegirmonda donni unga aylantirmoq. {{misol|Un {{ajrat|tort}}moq.}} m ''Tegirmonchi: -Ertaga'' /sedina, {{misol|afandi, bugʻdoyingizni {{ajrat|tort}}ib qoʻya-man, — debdi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. 15 Kamaytirmoq, ozaytirmoq; cheklab qoʻymoq. {{misol|Puldan bir oz {{ajrat|tort}}ib qoʻymoq.}} n-{{misol|Mol degani iymasa, tanasi yayramaydi, Tanasi yayramasa, sutini {{ajrat|tort}}adi, — dedi Adol xola.|[[w:A. Mirahmedov|A. Mirahmedov]]|Oʻt yuraklar}}. 16 Oʻziga singdirmoq, shimmoq. {{misol|Chuqur suvni {{ajrat|tort}}ib ketibdi. Guruch suvini tor-tibdi.}} '''17 '''{{fiz.|uz}} Zarralar, jismlar oʻrtasidagi joziba kuchi tufayli oʻz tomoniga surmoq. {{misol|Magnit temirni {{ajrat|tort}}adi.}} 18 Biologik, jismoniy tuzilish yoki maʼnaviy jihatdan tuqqanlariga, tugʻish-ganlariga oʻxshamoq. {{misol|Qazisan, qartasan — axir aslingga {{ajrat|tort}}asan.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Sen kimga {{ajrat|tort}}ding-a? Ota-onamiz qoʻydan ham yuvosh odam/shr edi-ku!|[[w:Yo. Xaimov|Yo. Xaimov]]|M}}. Rahmonov, Hayot-mamot. {{misol|-Buningiz shahzodashrga munosib, — dedi Oysha xola sekingina Sanam otinga oʻgirilib. - Onasiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}}. {{misol|Otangga {{ajrat|tort}}ib, xotin kishini xoʻrlasang agar, senga bergan oq sutim harom boʻladi, oʻgʻlim, bilib qoʻy shuni!S.|[[w:Anorboyev|Anorboyev]]|Mehr}}. 19 Boshdan kechirmoq, chekmoq; his qil-moq, sezmoq. {{misol|Azob {{ajrat|tort}}moq. Tashvish {{ajrat|tort}}-moq. Dard {{ajrat|tort}}moq. Xijolat {{ajrat|tort}}moq.}} n [ ''Valixoʻja tutaqib'':] {{misol|Uchastkani sen qil-u, jabrini men {{ajrat|tort}}aymi?|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}. {{misol|Roʻzgʻordan shunday tanglik {{ajrat|tort}}-dikki, gapirsam, balki ishonmaysiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 20 Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holat-vaziyatni egallamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Ingichka {{ajrat|tort}}moq. Yoʻgʻon {{ajrat|tort}}moq. Baquvvat {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Qurbon ota ancha dadil {{ajrat|tort}}di.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Momaqal-diroq guldurab, u hushyor {{ajrat|tort}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Darhaqiqat, kuz havosi musaffo boʻlib, sumbula cyeu tiniq {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 21 "Koʻngil", "dil" kabi soʻzlar bilan qoʻllanib, ixtiyor etmoq, xohdamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Yoʻldan oʻtayotib, koʻng-lim {{ajrat|tort}}ib, bir koʻray dedim sizni.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. :Panoh tortmoq ''q.'' panoh. {{misol|Sizni panoh {{ajrat|tort}}ib keldik, ustod. Maqsad — mana shu oʻgʻlimni shogirdlikka qabul qilsangiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. === Sinonimlari === [[tortqilamoq]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|ТОРТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tortmoq'''<br /> '''1 '''[[тянуть]], [[тащить]]; [[натягивать]], [[протягивать]];{{tarjmisoli| arqonning uchidan tortmoq}} тянуть за конец верёвки; {{tarjmisoli|quduqdan bir chelak suv tortmoq }} вытащить из колодца ведро воды; {{tarjmisoli|elektr simlarini tortmoq }} натягивать электрические провода; протянуть, электрическую линию; '''kir quritish uchun dor '''({{izoh|или '''}}[[arqon]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} протягивать верёвку для сушки белья; {{tarjmisoli|jilovini tortmoq }} 1) натягивать вожжи; 2) {{izoh|перен}}. одёргивать ({{izoh|кого-л}}.); '''burnidan tortsa yiqilguday '''({{izoh|букв}}. стоит дёрнуть его за нос, как он упадёт) бессильный, хилый, немощный; '''tortib olmoq '''1) вытащить; 2) отобрать, вырвать ({{izoh|у кого-л. что-л}}.); '''kitobimni qoʻlimdan tortib oldi '''он вырвал книгу из моих рук; '''Men uni bu muhitdan tortib oldim... '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Я вырвал его из этой среды...; '''tortib chiqarmoq '''вытаскивать; '''qayiqni suvdan tortib chiqarmoq '''вытащить лодку из воды;<br /> '''2 '''[[возить]]; [[тянуть]], [[тащить]]; '''bu ot bir yarim tonna yuk torta oladi '''эта лошадь может увезти полторы тонны груза; '''aravangni tort! '''({{izoh|букв}}. вози свою телегу) проваливай!<br /> '''3 '''[[притягивать]]; '''magnit temirni oʻziga tortadi '''магнит притягивает к себе железо;<br /> '''4 '''[[втягивать]], [[тянуть]]; {{tarjmisoli|havoni ichga tortmoq }} втягивать в себя воздух; вдыхать; '''pech tutunni yaxshi tortmayapti '''печь плохо тянет; {{tarjmisoli|tamaki tortmoq }} курить табак;<br /> '''5 '''[[втягивать]], [[впитывать]]; '''suv tortadigan guruch '''рис, который хорошо впитывает в себя воду;<br /> '''6 '''[[взвешивать]]; {{tarjmisoli|tarozi tortmoq }} взвешивать ({{izoh|что-л}}.) на весах; {{tarjmisoli|tarozida un tortmoq }} взвешивать муку на весах;<br /> '''7 '''[[натягивать]], [[надевать]]; {{tarjmisoli|yuzga niqob tortmoq }} надевать маску на лицо; {{tarjmisoli|etikni oyoqqa tortmoq }} натягивать сапоги на ноги;<br /> '''8 '''[[привлекать]]; [[вовлекать]]; {{tarjmisoli|oʻziga tortmoq }} привлекать к себе; '''oʻziga tortadigan '''привлекательный; {{tarjmisoli|ishga tortmoq }} вовлекать в работу; '''qattiq kulgi uning diqqatini oʻziga tortdi '''громкий смех привлек его внимание; {{tarjmisoli|diqqatni chetga tortmoq }} ({{izoh|букв}}. отвлекать внимание в сторону) отвлекать; '''jinoyatchini sud''' {{tarjmisoli|javobgarligiga tortmoq }} привлекать преступника к судебной ответственности; {{tarjmisoli|jazoga tortmoq }} привлекать к ответственности;<br /> '''9 '''[[испытывать]]; [[чувствовать]]; [[переносить]]; {{tarjmisoli|azob tortmoq }} переносить мучения; {{tarjmisoli|dard tortmoq }} переносить болезнь; болеть; {{tarjmisoli|yengil tortmoq }} испытывать, чувствовать облегчение; {{tarjmisoli|jazo tortmoq }} понести наказание; {{tarjmisoli|izza tortmoq }} испытывать чувство стыда, конфузиться; {{tarjmisoli|tashvish tortmoq }} беспокоиться, быть обеспокоенным, озабоченным; '''...bundan xotiringiz behuda tashvish tortibdur '''(Ойбек, «Навоий»), вы напрасно из-за этого беспокоились;<br /> '''10 '''[[подавать]], [[подносить]]; [[дарить]]; {{tarjmisoli|osh tortmoq }} раздавать плов, подавать пищу ({{izoh|гостям}});<br /> '''11 '''[[молоть]] ({{izoh|зерно}}); {{tarjmisoli|tegirmonda bugʻdoy tortmoq }} молоть пшеницу на мельнице;<br /> '''12 '''[[убавлять]]; '''sigirimiz sutini tortib qoʻydi '''наша корова убавила молока;<br /> '''13 '''{{izoh|хим}}., {{izoh|тех}}. [[перегонять]], [[курить]];<br /> '''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|oʻzini chetga tortmoq }} 1) самоустраняться, отстраняться; 2) чуждаться; чураться; {{tarjmisoli|bosh tortmoq }} уклоняться ({{izoh|от работы, дела и т. п}}.); увиливать ({{izoh|от дела}}); отказываться ({{izoh|от выполнения чего-л}}.); {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|karnay tortmoq }} трубить, играть на карнае; {{tarjmisoli|oyoqni tortmoq }} перестать посещать, ходить ({{izoh|куда-л., к кому-л}}.); '''u biznikidan oyogʻini tortib ketdi '''он совсем перестал посещать нас, он совсем перестал ходить к нам; {{tarjmisoli|oh tortmoq }} охать, вздыхать; {{tarjmisoli|qul tortmoq}} перестать ({{izoh|что-л. делать}}); {{tarjmisoli|ovqatdan qoʻl tortmoq }} перестать есть; {{tarjmisoli|qoʻshin tortmoq }} повести войска; идти войной; {{tarjmisoli|homuza tortmoq }} зевать; {{tarjmisoli|yoʻgʻon tortmoq }} толстеть, утолщаться; '''* birovning oyogʻini '''({{izoh|или '''}}[[oyogʻidan]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} оклеветать ({{izoh|кого-л}}.);''' oyogʻim tortmayotir '''мне не хочется идти, меня не тянет ({{izoh|куда-л}}.); '''koʻnglim tortmaydi '''душа не принимает; '''til tortmay '''({{izoh|или '''}}[[tortmasdan]]''') '''[[oʻlmoq]] '''({{izoh|или '''}}jon bermoq''') мгновенно (тут же, моментально) умереть; {{tarjmisoli|biror kishiga tortmoq}} походить, быть похожим на кого-либо ({{izoh|и по внешнему виду, и по характеру}}); '''u otasiga tortibdi '''он походит на отца; '''kun kechga tortib boradi '''день клонится к вечеру; '''yuragim orqamga tortib ketdi '''у меня сердце ёкнуло; душа ушла в пятки; {{tarjmisoli|tanobini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}tortib qoʻymoq''') одёргивать, призывать к порядку ({{izoh|кого-либо}}).<br /> }} 439dw34h1h9wh8ptwjhkwu07twogn67 640063 640060 2026-07-26T15:15:55Z Yokubjon Juraev 8265 640063 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tort-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TORT— 'oʻziga tomon sur&gt;—'. Anzirat kampir.. Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga t o r t d i (Asqad Muxtor). Qadimgi turkiy tilda ham ngunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli 'ajrat—’ maʼnosini anglatgan tar- feʼlidan (Devon, III, 196) kuchaytirish maʼnosini ifodalovchi -(ï)t qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ДС, 537); keyinroq ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, III, 431; DS, 538); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: tar- + ït <nowiki>=</nowiki> tarït- &gt;&nbsp;tart— &gt;&nbsp;târt—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror yeridan ushlab, tutib, oʻziga tomon surmoq yoki surishga harakat qilmoq. {{misol|Eshikni {{ajrat|tort}}ib ochmoq.}} {{misol|Qoʻlidan {{ajrat|tort}}ib turgʻizib qoʻymoq.}} {{misol|Sidiqjon tutning ostida otning boshini {{ajrat|tort}}ib: - Tut yemaymizmi? - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Anzirat kampir kuti oʻchib, oʻrnidan turdi, Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|[Gavhar] Talʼat bilan yuzma-yuz turgan Mansurning qoʻlidan ushlab {{ajrat|tort}}di..|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Burnidan tortsa yiqilguday''' - {{q.}} [[burun]].<br/>'''Dorga tortmoq''' - dorga osmoq. {{misol|Olib kelib, dorga {{ajrat|tort}}ib oʻldirib..|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}}<br/>'''Yoʻl tortmoq''' - yoʻl yurmoq, yoʻlda davom etmoq. {{misol|Ot oʻynatib yoʻl {{ajrat|tort}}di. Yakka dushmanning yoʻliga.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}}<br/>'''Oyogʻi tortmaslik''' - biror yerga borishga dili roʻyxush bermaslik. {{misol|Oʻrganmagan yerga borishga oyogʻim {{ajrat|tort}}madi. Biroq ayam xafa boʻlmasin, deb aytolmadim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yoruglik}}<br/>'''Oyogʻidan tortmoq''' - biror noxush ish-holatga jalb etmoq, duchor qilmoq. {{misol|Nechun bir-birining koʻziga choʻp solur, bir-birining oyogʻidan {{ajrat|tort}}ur, vaqti kelsa, bir-birining boʻgʻziga panja urmoqdan toymas.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}}<br/>'''Oyogʻini tortmoq''' - bormaydigan, kelmaydigan (umuman, qatnamaydigan) boʻlmoq, qadamini uzmoq. {{misol|U qamalgan kundan beri oyogʻini {{ajrat|tort}}gan, hatto koʻchib ketganlar ham keldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} #Orqasiga tirkalgan, qoʻshilgan {{va sh.k.}} holatdagi narsani kuch bilan olgʻa yurgizmoq, yurgizib olib bormoq. {{misol|..teplovoz soʻnggi marta qichqirib, sostavni {{ajrat|tort}}ib ketdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} {{misol|Hoʻkiz kallasini egib, omochni {{ajrat|tort}}ishga urinar, qoʻshchi esa hadeb qistardi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Kichkinagina mashinasini {{ajrat|tort}}ib yurgan bola Muhiddinni oʻziga jalb qildi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Aravangni tort''' - {{q.}} [[arava]].<br/>'''Qoʻshin''' (''yoki'' '''lashkar''', '''askar''') '''tortmoq''' - qoʻshin (lashkar, askar) bilan yurish qilmoq, bosib bormoq. {{misol|Lashkar {{ajrat|tort}}ib yurish qilsa, Oʻnin koʻzlab, birin sanchar.|[[w:Gulnorpari|"Gulnorpari"]]}} {{misol|Goʻroʻgʻli dushmanga askar {{ajrat|tort}}adi, Oriyat yoʻlida jonin sotadi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} #Ichiga kuch bilan yoʻnaltirmoq, yuritmoq. {{misol|Domiga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Qaʼriga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Nishonov papirosini tutatib, yaxshilab {{ajrat|tort}}ib oldi-da, stol ustiga engashdi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Muqaddam flakondagi dorini shpritsga {{ajrat|tort}}ib oldi-da, ignasini yuqoriga koʻtardi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Biror nuqta (joy)dan boshqasi oraligʻiga oʻtkazmoq, yuritmoq. {{misol|Zulfiqor, boboning qoʻlidan teshani olib, [qoziqni] yana ham mustahkamladi-da, Meʼmorga qarab: -Endi ustiga mix qoqib, kanop {{ajrat|tort}}aversak boʻladimi? - deb soʻradi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Bir necha kun ilgari aloqachilar sim {{ajrat|tort}}ib yurib, Davronni uchratishgan edi.|[[w:Toshtemir Rustamov|Toshtemir Rustamov]]|Mangu jasorat}} #Atrofidan tarang qilib oʻtkazmoq, bogʻlamoq. {{misol|Hotam esa otining ayil-pushtanini qaytadan {{ajrat|tort}}di..|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Qarshisida koʻkragidan qayish {{ajrat|tort}}gan, qizil shapka kiygan militsioner turibdi.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} #Biror narsani, uning sirtini, ochiq joyni toʻsmoq, [[berkitmoq]]. {{misol|Betiga niqob {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Bir tomonda dorbozlar dor tikadi, qoʻgʻirchoqbozlar chodirxayol pardasini {{ajrat|tort}}adilar.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Haligi xotin qisilgandanmi, uyalgandanmi, boshidagi oq doka roʻmolini yuziga {{ajrat|tort}}ib, "qoʻya ber" deganday qilib, boshini silkitdi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Fonar tagida}} #Oʻziga qaratmoq, moyil qilmoq, jalb etmoq. {{misol|Diqqatni oʻziga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Quyosh, toza havo, keng, tiniq zangori osmon koʻzlarni beixtiyor {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Toʻlqinjon.. shu kungacha Hurini sira qiziktirmagan edi. Garchi Toʻlqinjon chiroyli boʻlsa ham, qizni oʻziga {{ajrat|tort}}masdi.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Huri}} {{misol|Olib kirilgan choy ham sovib qolar, allaqanday oʻlchovlar - uchburchaklar xayolini {{ajrat|tort}}ib ketardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} #Biror ishga aralashtirmoq, qotishtirmoq, jalb etmoq. {{misol|Ishga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Oʻqishga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Shahidbek mulla Abdurahmonni soʻzga {{ajrat|tort}}di: -Nima lavozimatdalar, taqsirim?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|"Bunday qilaman, - labini qimirlatib, oʻz-oʻziga shivirladi Yoʻlchi, - avval shunday odamlarni {{ajrat|tort}}amanki, oʻzimga qanday ishonsam, ularning diliga shunday ishongan boʻlay".|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|..ular orasidan bizni qoʻllab-quvvatlayman, deganlarini xizmatga {{ajrat|tort}}ing.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 9 Oʻzini, kimsa yoki narsani biror joyga, holatga olmoq. {{misol|Bundan oʻzini {{ajrat|tort}}-moq. Doʻstini chetga {{ajrat|tort}}moq. yash Matpa-noning biqinida turgan qalandar unga bosh-dan-oyoq razm soldi, oʻzini sal chetga {{ajrat|tort}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Kichik ofitser ham, soldatshr ham ulardan oʻzlarini {{ajrat|tort}}ishdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Chodrali ayol}}. {{misol|Bir kuni kechqurun, yotar mahalda ayamni chetga {{ajrat|tort}}ib shivirladim. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. </a><span class="font5" style="font-style:italic;text-decoration:underline;">lZʼ ¹⁵⁶{{clear}} :Bosh tortmoq ''q.'' bosh. {{misol|Armani usta qora marmar lavhadagi soʻzlarni oʻchirib, qayta yozishdan keskin bosh {{ajrat|tort}}di.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}. Tap tortmaslik Qoʻrqmaslik va chekinmaslik. {{misol|Har qanday mushkuldan man {{ajrat|tort}}may, tikka qarshi boradigan oʻtyurak koʻrinadi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}}. {{misol|Yusuf qiziqqa nihoyat darajada qattiq botganidan, sira man {{ajrat|tort}}may, boyni savalay ketdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 10 Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanganda, "urmoq" maʼnosini bildiradi. {{misol|Tigʻ mopm-moq. Tarsaki {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|[Dadam] Oldimga keldilar-u, shapaloq bilan {{ajrat|tort}}ib yubordi-lar.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Otliq bor kuchi bilan dehqonning yuz-koʻzi aralash qamchi {{ajrat|tort}}ib yubordi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. 11 Ulashmoq, tarqatmoq, qoʻymoq (meh-monlarga ovqat). {{misol|Mehmonlarga osh {{ajrat|tort}}-moq. Patnis {{ajrat|tort}}moq. yash Norinni {{ajrat|tort}}ib boʻlgandan keyin Anorgul hamma tovoq-qo-shiqlarni toza qilib yuvib oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. ''Taomning ustidan qizlar tor-tadi Beyugarga opke,shb qovurma goʻshtni.'' "Alpomish". 12 Tarozida ogʻirligini oʻlchamoq. {{misol|Qo-vunni {{ajrat|tort}}ib koʻrmoq. sht Tortib berganda, oʻzinglar qarab turganmidinglar? Nima endi kam deb, betinglarni yulasizlar?|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Bir oydan keyin qoʻyni {{ajrat|tort}}ib koʻraman, qoʻy semirmasligi kerak (debdi xon).|[[w:"Chalpak yoqqan kun"|"Chalpak yoqqan kun"]]}}. 13 Chizmoq, chiziq shaklida iz solmoq; qazimoq. {{misol|Chiziq {{ajrat|tort}}moq. Reja {{ajrat|tort}}moq. Joʻyak {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Meʼmor oʻz chodiri yonida yelkasiga peshmatini solib.. kitoboʻqir, tosh bostirib qoʻygan yaxlit qogʻozni olib, chiziq-lar {{ajrat|tort}}ar, xayol surar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Togʻa vaʼdasida turib, kanaldan ariq {{ajrat|tort}}ib kelishga odam yubormasa, ishi-miz chatoq boʻladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 14 Tegirmonda donni unga aylantirmoq. {{misol|Un {{ajrat|tort}}moq.}} m ''Tegirmonchi: -Ertaga'' /sedina, {{misol|afandi, bugʻdoyingizni {{ajrat|tort}}ib qoʻya-man, — debdi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. 15 Kamaytirmoq, ozaytirmoq; cheklab qoʻymoq. {{misol|Puldan bir oz {{ajrat|tort}}ib qoʻymoq.}} n-{{misol|Mol degani iymasa, tanasi yayramaydi, Tanasi yayramasa, sutini {{ajrat|tort}}adi, — dedi Adol xola.|[[w:A. Mirahmedov|A. Mirahmedov]]|Oʻt yuraklar}}. 16 Oʻziga singdirmoq, shimmoq. {{misol|Chuqur suvni {{ajrat|tort}}ib ketibdi. Guruch suvini tor-tibdi.}} '''17 '''{{fiz.|uz}} Zarralar, jismlar oʻrtasidagi joziba kuchi tufayli oʻz tomoniga surmoq. {{misol|Magnit temirni {{ajrat|tort}}adi.}} 18 Biologik, jismoniy tuzilish yoki maʼnaviy jihatdan tuqqanlariga, tugʻish-ganlariga oʻxshamoq. {{misol|Qazisan, qartasan — axir aslingga {{ajrat|tort}}asan.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Sen kimga {{ajrat|tort}}ding-a? Ota-onamiz qoʻydan ham yuvosh odam/shr edi-ku!|[[w:Yo. Xaimov|Yo. Xaimov]]|M}}. Rahmonov, Hayot-mamot. {{misol|-Buningiz shahzodashrga munosib, — dedi Oysha xola sekingina Sanam otinga oʻgirilib. - Onasiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}}. {{misol|Otangga {{ajrat|tort}}ib, xotin kishini xoʻrlasang agar, senga bergan oq sutim harom boʻladi, oʻgʻlim, bilib qoʻy shuni!S.|[[w:Anorboyev|Anorboyev]]|Mehr}}. 19 Boshdan kechirmoq, chekmoq; his qil-moq, sezmoq. {{misol|Azob {{ajrat|tort}}moq. Tashvish {{ajrat|tort}}-moq. Dard {{ajrat|tort}}moq. Xijolat {{ajrat|tort}}moq.}} n [ ''Valixoʻja tutaqib'':] {{misol|Uchastkani sen qil-u, jabrini men {{ajrat|tort}}aymi?|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}. {{misol|Roʻzgʻordan shunday tanglik {{ajrat|tort}}-dikki, gapirsam, balki ishonmaysiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 20 Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holat-vaziyatni egallamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Ingichka {{ajrat|tort}}moq. Yoʻgʻon {{ajrat|tort}}moq. Baquvvat {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Qurbon ota ancha dadil {{ajrat|tort}}di.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Momaqal-diroq guldurab, u hushyor {{ajrat|tort}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Darhaqiqat, kuz havosi musaffo boʻlib, sumbula cyeu tiniq {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 21 "Koʻngil", "dil" kabi soʻzlar bilan qoʻllanib, ixtiyor etmoq, xohdamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Yoʻldan oʻtayotib, koʻng-lim {{ajrat|tort}}ib, bir koʻray dedim sizni.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. :Panoh tortmoq ''q.'' panoh. {{misol|Sizni panoh {{ajrat|tort}}ib keldik, ustod. Maqsad — mana shu oʻgʻlimni shogirdlikka qabul qilsangiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. === Sinonimlari === [[tortqilamoq]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|ТОРТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tortmoq'''<br /> '''1 '''[[тянуть]], [[тащить]]; [[натягивать]], [[протягивать]];{{tarjmisoli| arqonning uchidan tortmoq}} тянуть за конец верёвки; {{tarjmisoli|quduqdan bir chelak suv tortmoq }} вытащить из колодца ведро воды; {{tarjmisoli|elektr simlarini tortmoq }} натягивать электрические провода; протянуть, электрическую линию; '''kir quritish uchun dor '''({{izoh|или '''}}[[arqon]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} протягивать верёвку для сушки белья; {{tarjmisoli|jilovini tortmoq }} 1) натягивать вожжи; 2) {{izoh|перен}}. одёргивать ({{izoh|кого-л}}.); '''burnidan tortsa yiqilguday '''({{izoh|букв}}. стоит дёрнуть его за нос, как он упадёт) бессильный, хилый, немощный; '''tortib olmoq '''1) вытащить; 2) отобрать, вырвать ({{izoh|у кого-л. что-л}}.); '''kitobimni qoʻlimdan tortib oldi '''он вырвал книгу из моих рук; '''Men uni bu muhitdan tortib oldim... '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Я вырвал его из этой среды...; '''tortib chiqarmoq '''вытаскивать; '''qayiqni suvdan tortib chiqarmoq '''вытащить лодку из воды;<br /> '''2 '''[[возить]]; [[тянуть]], [[тащить]]; '''bu ot bir yarim tonna yuk torta oladi '''эта лошадь может увезти полторы тонны груза; '''aravangni tort! '''({{izoh|букв}}. вози свою телегу) проваливай!<br /> '''3 '''[[притягивать]]; '''magnit temirni oʻziga tortadi '''магнит притягивает к себе железо;<br /> '''4 '''[[втягивать]], [[тянуть]]; {{tarjmisoli|havoni ichga tortmoq }} втягивать в себя воздух; вдыхать; '''pech tutunni yaxshi tortmayapti '''печь плохо тянет; {{tarjmisoli|tamaki tortmoq }} курить табак;<br /> '''5 '''[[втягивать]], [[впитывать]]; '''suv tortadigan guruch '''рис, который хорошо впитывает в себя воду;<br /> '''6 '''[[взвешивать]]; {{tarjmisoli|tarozi tortmoq }} взвешивать ({{izoh|что-л}}.) на весах; {{tarjmisoli|tarozida un tortmoq }} взвешивать муку на весах;<br /> '''7 '''[[натягивать]], [[надевать]]; {{tarjmisoli|yuzga niqob tortmoq }} надевать маску на лицо; {{tarjmisoli|etikni oyoqqa tortmoq }} натягивать сапоги на ноги;<br /> '''8 '''[[привлекать]]; [[вовлекать]]; {{tarjmisoli|oʻziga tortmoq }} привлекать к себе; '''oʻziga tortadigan '''привлекательный; {{tarjmisoli|ishga tortmoq }} вовлекать в работу; '''qattiq kulgi uning diqqatini oʻziga tortdi '''громкий смех привлек его внимание; {{tarjmisoli|diqqatni chetga tortmoq }} ({{izoh|букв}}. отвлекать внимание в сторону) отвлекать; '''jinoyatchini sud''' {{tarjmisoli|javobgarligiga tortmoq }} привлекать преступника к судебной ответственности; {{tarjmisoli|jazoga tortmoq }} привлекать к ответственности;<br /> '''9 '''[[испытывать]]; [[чувствовать]]; [[переносить]]; {{tarjmisoli|azob tortmoq }} переносить мучения; {{tarjmisoli|dard tortmoq }} переносить болезнь; болеть; {{tarjmisoli|yengil tortmoq }} испытывать, чувствовать облегчение; {{tarjmisoli|jazo tortmoq }} понести наказание; {{tarjmisoli|izza tortmoq }} испытывать чувство стыда, конфузиться; {{tarjmisoli|tashvish tortmoq }} беспокоиться, быть обеспокоенным, озабоченным; '''...bundan xotiringiz behuda tashvish tortibdur '''(Ойбек, «Навоий»), вы напрасно из-за этого беспокоились;<br /> '''10 '''[[подавать]], [[подносить]]; [[дарить]]; {{tarjmisoli|osh tortmoq }} раздавать плов, подавать пищу ({{izoh|гостям}});<br /> '''11 '''[[молоть]] ({{izoh|зерно}}); {{tarjmisoli|tegirmonda bugʻdoy tortmoq }} молоть пшеницу на мельнице;<br /> '''12 '''[[убавлять]]; '''sigirimiz sutini tortib qoʻydi '''наша корова убавила молока;<br /> '''13 '''{{izoh|хим}}., {{izoh|тех}}. [[перегонять]], [[курить]];<br /> '''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|oʻzini chetga tortmoq }} 1) самоустраняться, отстраняться; 2) чуждаться; чураться; {{tarjmisoli|bosh tortmoq }} уклоняться ({{izoh|от работы, дела и т. п}}.); увиливать ({{izoh|от дела}}); отказываться ({{izoh|от выполнения чего-л}}.); {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|karnay tortmoq }} трубить, играть на карнае; {{tarjmisoli|oyoqni tortmoq }} перестать посещать, ходить ({{izoh|куда-л., к кому-л}}.); '''u biznikidan oyogʻini tortib ketdi '''он совсем перестал посещать нас, он совсем перестал ходить к нам; {{tarjmisoli|oh tortmoq }} охать, вздыхать; {{tarjmisoli|qul tortmoq}} перестать ({{izoh|что-л. делать}}); {{tarjmisoli|ovqatdan qoʻl tortmoq }} перестать есть; {{tarjmisoli|qoʻshin tortmoq }} повести войска; идти войной; {{tarjmisoli|homuza tortmoq }} зевать; {{tarjmisoli|yoʻgʻon tortmoq }} толстеть, утолщаться; '''* birovning oyogʻini '''({{izoh|или '''}}[[oyogʻidan]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} оклеветать ({{izoh|кого-л}}.);''' oyogʻim tortmayotir '''мне не хочется идти, меня не тянет ({{izoh|куда-л}}.); '''koʻnglim tortmaydi '''душа не принимает; '''til tortmay '''({{izoh|или '''}}[[tortmasdan]]''') '''[[oʻlmoq]] '''({{izoh|или '''}}jon bermoq''') мгновенно (тут же, моментально) умереть; {{tarjmisoli|biror kishiga tortmoq}} походить, быть похожим на кого-либо ({{izoh|и по внешнему виду, и по характеру}}); '''u otasiga tortibdi '''он походит на отца; '''kun kechga tortib boradi '''день клонится к вечеру; '''yuragim orqamga tortib ketdi '''у меня сердце ёкнуло; душа ушла в пятки; {{tarjmisoli|tanobini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}tortib qoʻymoq''') одёргивать, призывать к порядку ({{izoh|кого-либо}}).<br /> }} 7e4gxm3uh8k5j5qkkvuabnh5tdk2eto 640064 640063 2026-07-26T15:22:50Z Yokubjon Juraev 8265 640064 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tort-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TORT— 'oʻziga tomon sur&gt;—'. Anzirat kampir.. Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga t o r t d i (Asqad Muxtor). Qadimgi turkiy tilda ham ngunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli 'ajrat—’ maʼnosini anglatgan tar- feʼlidan (Devon, III, 196) kuchaytirish maʼnosini ifodalovchi -(ï)t qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ДС, 537); keyinroq ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, III, 431; DS, 538); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: tar- + ït <nowiki>=</nowiki> tarït- &gt;&nbsp;tart— &gt;&nbsp;târt—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror yeridan ushlab, tutib, oʻziga tomon surmoq yoki surishga harakat qilmoq. {{misol|Eshikni {{ajrat|tort}}ib ochmoq.}} {{misol|Qoʻlidan {{ajrat|tort}}ib turgʻizib qoʻymoq.}} {{misol|Sidiqjon tutning ostida otning boshini {{ajrat|tort}}ib: - Tut yemaymizmi? - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Anzirat kampir kuti oʻchib, oʻrnidan turdi, Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|[Gavhar] Talʼat bilan yuzma-yuz turgan Mansurning qoʻlidan ushlab {{ajrat|tort}}di..|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Burnidan tortsa yiqilguday''' - {{q.}} [[burun]].<br/>'''Dorga tortmoq''' - dorga osmoq. {{misol|Olib kelib, dorga {{ajrat|tort}}ib oʻldirib..|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}}<br/>'''Yoʻl tortmoq''' - yoʻl yurmoq, yoʻlda davom etmoq. {{misol|Ot oʻynatib yoʻl {{ajrat|tort}}di. Yakka dushmanning yoʻliga.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}}<br/>'''Oyogʻi tortmaslik''' - biror yerga borishga dili roʻyxush bermaslik. {{misol|Oʻrganmagan yerga borishga oyogʻim {{ajrat|tort}}madi. Biroq ayam xafa boʻlmasin, deb aytolmadim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yoruglik}}<br/>'''Oyogʻidan tortmoq''' - biror noxush ish-holatga jalb etmoq, duchor qilmoq. {{misol|Nechun bir-birining koʻziga choʻp solur, bir-birining oyogʻidan {{ajrat|tort}}ur, vaqti kelsa, bir-birining boʻgʻziga panja urmoqdan toymas.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}}<br/>'''Oyogʻini tortmoq''' - bormaydigan, kelmaydigan (umuman, qatnamaydigan) boʻlmoq, qadamini uzmoq. {{misol|U qamalgan kundan beri oyogʻini {{ajrat|tort}}gan, hatto koʻchib ketganlar ham keldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} #Orqasiga tirkalgan, qoʻshilgan {{va sh.k.}} holatdagi narsani kuch bilan olgʻa yurgizmoq, yurgizib olib bormoq. {{misol|..teplovoz soʻnggi marta qichqirib, sostavni {{ajrat|tort}}ib ketdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} {{misol|Hoʻkiz kallasini egib, omochni {{ajrat|tort}}ishga urinar, qoʻshchi esa hadeb qistardi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Kichkinagina mashinasini {{ajrat|tort}}ib yurgan bola Muhiddinni oʻziga jalb qildi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Aravangni tort''' - {{q.}} [[arava]].<br/>'''Qoʻshin''' (''yoki'' '''lashkar''', '''askar''') '''tortmoq''' - qoʻshin (lashkar, askar) bilan yurish qilmoq, bosib bormoq. {{misol|Lashkar {{ajrat|tort}}ib yurish qilsa, Oʻnin koʻzlab, birin sanchar.|[[w:Gulnorpari|"Gulnorpari"]]}} {{misol|Goʻroʻgʻli dushmanga askar {{ajrat|tort}}adi, Oriyat yoʻlida jonin sotadi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} #Ichiga kuch bilan yoʻnaltirmoq, yuritmoq. {{misol|Domiga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Qaʼriga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Nishonov papirosini tutatib, yaxshilab {{ajrat|tort}}ib oldi-da, stol ustiga engashdi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Muqaddam flakondagi dorini shpritsga {{ajrat|tort}}ib oldi-da, ignasini yuqoriga koʻtardi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Biror nuqta (joy)dan boshqasi oraligʻiga oʻtkazmoq, yuritmoq. {{misol|Zulfiqor, boboning qoʻlidan teshani olib, [qoziqni] yana ham mustahkamladi-da, Meʼmorga qarab: -Endi ustiga mix qoqib, kanop {{ajrat|tort}}aversak boʻladimi? - deb soʻradi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Bir necha kun ilgari aloqachilar sim {{ajrat|tort}}ib yurib, Davronni uchratishgan edi.|[[w:Toshtemir Rustamov|Toshtemir Rustamov]]|Mangu jasorat}} #Atrofidan tarang qilib oʻtkazmoq, bogʻlamoq. {{misol|Hotam esa otining ayil-pushtanini qaytadan {{ajrat|tort}}di..|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Qarshisida koʻkragidan qayish {{ajrat|tort}}gan, qizil shapka kiygan militsioner turibdi.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} #Biror narsani, uning sirtini, ochiq joyni toʻsmoq, [[berkitmoq]]. {{misol|Betiga niqob {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Bir tomonda dorbozlar dor tikadi, qoʻgʻirchoqbozlar chodirxayol pardasini {{ajrat|tort}}adilar.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Haligi xotin qisilgandanmi, uyalgandanmi, boshidagi oq doka roʻmolini yuziga {{ajrat|tort}}ib, "qoʻya ber" deganday qilib, boshini silkitdi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Fonar tagida}} #Oʻziga qaratmoq, moyil qilmoq, jalb etmoq. {{misol|Diqqatni oʻziga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Quyosh, toza havo, keng, tiniq zangori osmon koʻzlarni beixtiyor {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Toʻlqinjon.. shu kungacha Hurini sira qiziktirmagan edi. Garchi Toʻlqinjon chiroyli boʻlsa ham, qizni oʻziga {{ajrat|tort}}masdi.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Huri}} {{misol|Olib kirilgan choy ham sovib qolar, allaqanday oʻlchovlar - uchburchaklar xayolini {{ajrat|tort}}ib ketardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} #Biror ishga aralashtirmoq, qotishtirmoq, jalb etmoq. {{misol|Ishga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Oʻqishga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Shahidbek mulla Abdurahmonni soʻzga {{ajrat|tort}}di: -Nima lavozimatdalar, taqsirim?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|"Bunday qilaman, - labini qimirlatib, oʻz-oʻziga shivirladi Yoʻlchi, - avval shunday odamlarni {{ajrat|tort}}amanki, oʻzimga qanday ishonsam, ularning diliga shunday ishongan boʻlay".|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|..ular orasidan bizni qoʻllab-quvvatlayman, deganlarini xizmatga {{ajrat|tort}}ing.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 9 Oʻzini, kimsa yoki narsani biror joyga, holatga olmoq. {{misol|Bundan oʻzini {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Doʻstini chetga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Matpanoning biqinida turgan qalandar unga boshdan-oyoq razm soldi, oʻzini sal chetga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Kichik ofitser ham, soldatlar ham ulardan oʻzlarini {{ajrat|tort}}ishdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Chodrali ayol}}. {{misol|Bir kuni kechqurun, yotar mahalda ayamni chetga {{ajrat|tort}}ib shivirladim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Bosh tortmoq''' - {{q.}} [[bosh]]. {{misol|Armani usta qora marmar lavhadagi soʻzlarni oʻchirib, qayta yozishdan keskin bosh {{ajrat|tort}}di.|[[w:Ne’mat Aminov|Ne’mat Aminov]]|Suvarak}}<br/>'''Tap tortmaslik''' - qoʻrqmaslik va chekinmaslik. {{misol|Har qanday mushkuldan tap {{ajrat|tort}}may, tikka qarshi boradigan oʻtyurak koʻrinadi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}} {{misol|Yusuf qiziqqa nihoyat darajada qattiq botganidan, sira tap {{ajrat|tort}}may, boyni savalay ketdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} 10 Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanganda, "urmoq" maʼnosini bildiradi. {{misol|Tigʻ tortmoq. Tarsaki {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|[Dadam] Oldimga keldilar-u, shapaloq bilan {{ajrat|tort}}ib yubordilar.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Otliq bor kuchi bilan dehqonning yuz-koʻzi aralash qamchi {{ajrat|tort}}ib yubordi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}} 11 Ulashmoq, tarqatmoq, qoʻymoq (mehmonlarga ovqat). {{misol|Mehmonlarga osh {{ajrat|tort}}-moq. Patnis {{ajrat|tort}}moq. yash Norinni {{ajrat|tort}}ib boʻlgandan keyin Anorgul hamma tovoq-qo-shiqlarni toza qilib yuvib oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. ''Taomning ustidan qizlar tor-tadi Beyugarga opke,shb qovurma goʻshtni.'' "Alpomish". 12 Tarozida ogʻirligini oʻlchamoq. {{misol|Qo-vunni {{ajrat|tort}}ib koʻrmoq. sht Tortib berganda, oʻzinglar qarab turganmidinglar? Nima endi kam deb, betinglarni yulasizlar?|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Bir oydan keyin qoʻyni {{ajrat|tort}}ib koʻraman, qoʻy semirmasligi kerak (debdi xon).|[[w:"Chalpak yoqqan kun"|"Chalpak yoqqan kun"]]}}. 13 Chizmoq, chiziq shaklida iz solmoq; qazimoq. {{misol|Chiziq {{ajrat|tort}}moq. Reja {{ajrat|tort}}moq. Joʻyak {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Meʼmor oʻz chodiri yonida yelkasiga peshmatini solib.. kitoboʻqir, tosh bostirib qoʻygan yaxlit qogʻozni olib, chiziq-lar {{ajrat|tort}}ar, xayol surar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Togʻa vaʼdasida turib, kanaldan ariq {{ajrat|tort}}ib kelishga odam yubormasa, ishi-miz chatoq boʻladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 14 Tegirmonda donni unga aylantirmoq. {{misol|Un {{ajrat|tort}}moq.}} m ''Tegirmonchi: -Ertaga'' /sedina, {{misol|afandi, bugʻdoyingizni {{ajrat|tort}}ib qoʻya-man, — debdi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. 15 Kamaytirmoq, ozaytirmoq; cheklab qoʻymoq. {{misol|Puldan bir oz {{ajrat|tort}}ib qoʻymoq.}} n-{{misol|Mol degani iymasa, tanasi yayramaydi, Tanasi yayramasa, sutini {{ajrat|tort}}adi, — dedi Adol xola.|[[w:A. Mirahmedov|A. Mirahmedov]]|Oʻt yuraklar}}. 16 Oʻziga singdirmoq, shimmoq. {{misol|Chuqur suvni {{ajrat|tort}}ib ketibdi. Guruch suvini tor-tibdi.}} '''17 '''{{fiz.|uz}} Zarralar, jismlar oʻrtasidagi joziba kuchi tufayli oʻz tomoniga surmoq. {{misol|Magnit temirni {{ajrat|tort}}adi.}} 18 Biologik, jismoniy tuzilish yoki maʼnaviy jihatdan tuqqanlariga, tugʻish-ganlariga oʻxshamoq. {{misol|Qazisan, qartasan — axir aslingga {{ajrat|tort}}asan.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Sen kimga {{ajrat|tort}}ding-a? Ota-onamiz qoʻydan ham yuvosh odam/shr edi-ku!|[[w:Yo. Xaimov|Yo. Xaimov]]|M}}. Rahmonov, Hayot-mamot. {{misol|-Buningiz shahzodashrga munosib, — dedi Oysha xola sekingina Sanam otinga oʻgirilib. - Onasiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}}. {{misol|Otangga {{ajrat|tort}}ib, xotin kishini xoʻrlasang agar, senga bergan oq sutim harom boʻladi, oʻgʻlim, bilib qoʻy shuni!S.|[[w:Anorboyev|Anorboyev]]|Mehr}}. 19 Boshdan kechirmoq, chekmoq; his qil-moq, sezmoq. {{misol|Azob {{ajrat|tort}}moq. Tashvish {{ajrat|tort}}-moq. Dard {{ajrat|tort}}moq. Xijolat {{ajrat|tort}}moq.}} n [ ''Valixoʻja tutaqib'':] {{misol|Uchastkani sen qil-u, jabrini men {{ajrat|tort}}aymi?|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}. {{misol|Roʻzgʻordan shunday tanglik {{ajrat|tort}}-dikki, gapirsam, balki ishonmaysiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 20 Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holat-vaziyatni egallamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Ingichka {{ajrat|tort}}moq. Yoʻgʻon {{ajrat|tort}}moq. Baquvvat {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Qurbon ota ancha dadil {{ajrat|tort}}di.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Momaqal-diroq guldurab, u hushyor {{ajrat|tort}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Darhaqiqat, kuz havosi musaffo boʻlib, sumbula cyeu tiniq {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 21 "Koʻngil", "dil" kabi soʻzlar bilan qoʻllanib, ixtiyor etmoq, xohdamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Yoʻldan oʻtayotib, koʻng-lim {{ajrat|tort}}ib, bir koʻray dedim sizni.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. :Panoh tortmoq ''q.'' panoh. {{misol|Sizni panoh {{ajrat|tort}}ib keldik, ustod. Maqsad — mana shu oʻgʻlimni shogirdlikka qabul qilsangiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. === Sinonimlari === [[tortqilamoq]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|ТОРТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tortmoq'''<br /> '''1 '''[[тянуть]], [[тащить]]; [[натягивать]], [[протягивать]];{{tarjmisoli| arqonning uchidan tortmoq}} тянуть за конец верёвки; {{tarjmisoli|quduqdan bir chelak suv tortmoq }} вытащить из колодца ведро воды; {{tarjmisoli|elektr simlarini tortmoq }} натягивать электрические провода; протянуть, электрическую линию; '''kir quritish uchun dor '''({{izoh|или '''}}[[arqon]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} протягивать верёвку для сушки белья; {{tarjmisoli|jilovini tortmoq }} 1) натягивать вожжи; 2) {{izoh|перен}}. одёргивать ({{izoh|кого-л}}.); '''burnidan tortsa yiqilguday '''({{izoh|букв}}. стоит дёрнуть его за нос, как он упадёт) бессильный, хилый, немощный; '''tortib olmoq '''1) вытащить; 2) отобрать, вырвать ({{izoh|у кого-л. что-л}}.); '''kitobimni qoʻlimdan tortib oldi '''он вырвал книгу из моих рук; '''Men uni bu muhitdan tortib oldim... '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Я вырвал его из этой среды...; '''tortib chiqarmoq '''вытаскивать; '''qayiqni suvdan tortib chiqarmoq '''вытащить лодку из воды;<br /> '''2 '''[[возить]]; [[тянуть]], [[тащить]]; '''bu ot bir yarim tonna yuk torta oladi '''эта лошадь может увезти полторы тонны груза; '''aravangni tort! '''({{izoh|букв}}. вози свою телегу) проваливай!<br /> '''3 '''[[притягивать]]; '''magnit temirni oʻziga tortadi '''магнит притягивает к себе железо;<br /> '''4 '''[[втягивать]], [[тянуть]]; {{tarjmisoli|havoni ichga tortmoq }} втягивать в себя воздух; вдыхать; '''pech tutunni yaxshi tortmayapti '''печь плохо тянет; {{tarjmisoli|tamaki tortmoq }} курить табак;<br /> '''5 '''[[втягивать]], [[впитывать]]; '''suv tortadigan guruch '''рис, который хорошо впитывает в себя воду;<br /> '''6 '''[[взвешивать]]; {{tarjmisoli|tarozi tortmoq }} взвешивать ({{izoh|что-л}}.) на весах; {{tarjmisoli|tarozida un tortmoq }} взвешивать муку на весах;<br /> '''7 '''[[натягивать]], [[надевать]]; {{tarjmisoli|yuzga niqob tortmoq }} надевать маску на лицо; {{tarjmisoli|etikni oyoqqa tortmoq }} натягивать сапоги на ноги;<br /> '''8 '''[[привлекать]]; [[вовлекать]]; {{tarjmisoli|oʻziga tortmoq }} привлекать к себе; '''oʻziga tortadigan '''привлекательный; {{tarjmisoli|ishga tortmoq }} вовлекать в работу; '''qattiq kulgi uning diqqatini oʻziga tortdi '''громкий смех привлек его внимание; {{tarjmisoli|diqqatni chetga tortmoq }} ({{izoh|букв}}. отвлекать внимание в сторону) отвлекать; '''jinoyatchini sud''' {{tarjmisoli|javobgarligiga tortmoq }} привлекать преступника к судебной ответственности; {{tarjmisoli|jazoga tortmoq }} привлекать к ответственности;<br /> '''9 '''[[испытывать]]; [[чувствовать]]; [[переносить]]; {{tarjmisoli|azob tortmoq }} переносить мучения; {{tarjmisoli|dard tortmoq }} переносить болезнь; болеть; {{tarjmisoli|yengil tortmoq }} испытывать, чувствовать облегчение; {{tarjmisoli|jazo tortmoq }} понести наказание; {{tarjmisoli|izza tortmoq }} испытывать чувство стыда, конфузиться; {{tarjmisoli|tashvish tortmoq }} беспокоиться, быть обеспокоенным, озабоченным; '''...bundan xotiringiz behuda tashvish tortibdur '''(Ойбек, «Навоий»), вы напрасно из-за этого беспокоились;<br /> '''10 '''[[подавать]], [[подносить]]; [[дарить]]; {{tarjmisoli|osh tortmoq }} раздавать плов, подавать пищу ({{izoh|гостям}});<br /> '''11 '''[[молоть]] ({{izoh|зерно}}); {{tarjmisoli|tegirmonda bugʻdoy tortmoq }} молоть пшеницу на мельнице;<br /> '''12 '''[[убавлять]]; '''sigirimiz sutini tortib qoʻydi '''наша корова убавила молока;<br /> '''13 '''{{izoh|хим}}., {{izoh|тех}}. [[перегонять]], [[курить]];<br /> '''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|oʻzini chetga tortmoq }} 1) самоустраняться, отстраняться; 2) чуждаться; чураться; {{tarjmisoli|bosh tortmoq }} уклоняться ({{izoh|от работы, дела и т. п}}.); увиливать ({{izoh|от дела}}); отказываться ({{izoh|от выполнения чего-л}}.); {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|karnay tortmoq }} трубить, играть на карнае; {{tarjmisoli|oyoqni tortmoq }} перестать посещать, ходить ({{izoh|куда-л., к кому-л}}.); '''u biznikidan oyogʻini tortib ketdi '''он совсем перестал посещать нас, он совсем перестал ходить к нам; {{tarjmisoli|oh tortmoq }} охать, вздыхать; {{tarjmisoli|qul tortmoq}} перестать ({{izoh|что-л. делать}}); {{tarjmisoli|ovqatdan qoʻl tortmoq }} перестать есть; {{tarjmisoli|qoʻshin tortmoq }} повести войска; идти войной; {{tarjmisoli|homuza tortmoq }} зевать; {{tarjmisoli|yoʻgʻon tortmoq }} толстеть, утолщаться; '''* birovning oyogʻini '''({{izoh|или '''}}[[oyogʻidan]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} оклеветать ({{izoh|кого-л}}.);''' oyogʻim tortmayotir '''мне не хочется идти, меня не тянет ({{izoh|куда-л}}.); '''koʻnglim tortmaydi '''душа не принимает; '''til tortmay '''({{izoh|или '''}}[[tortmasdan]]''') '''[[oʻlmoq]] '''({{izoh|или '''}}jon bermoq''') мгновенно (тут же, моментально) умереть; {{tarjmisoli|biror kishiga tortmoq}} походить, быть похожим на кого-либо ({{izoh|и по внешнему виду, и по характеру}}); '''u otasiga tortibdi '''он походит на отца; '''kun kechga tortib boradi '''день клонится к вечеру; '''yuragim orqamga tortib ketdi '''у меня сердце ёкнуло; душа ушла в пятки; {{tarjmisoli|tanobini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}tortib qoʻymoq''') одёргивать, призывать к порядку ({{izoh|кого-либо}}).<br /> }} djcoezx4gz9z7xedli0pj7ycaf7e2jd 640065 640064 2026-07-26T15:31:27Z Yokubjon Juraev 8265 640065 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tort-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TORT— 'oʻziga tomon sur&gt;—'. Anzirat kampir.. Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga t o r t d i (Asqad Muxtor). Qadimgi turkiy tilda ham ngunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli 'ajrat—’ maʼnosini anglatgan tar- feʼlidan (Devon, III, 196) kuchaytirish maʼnosini ifodalovchi -(ï)t qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ДС, 537); keyinroq ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, III, 431; DS, 538); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: tar- + ït <nowiki>=</nowiki> tarït- &gt;&nbsp;tart— &gt;&nbsp;târt—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror yeridan ushlab, tutib, oʻziga tomon surmoq yoki surishga harakat qilmoq. {{misol|Eshikni {{ajrat|tort}}ib ochmoq.}} {{misol|Qoʻlidan {{ajrat|tort}}ib turgʻizib qoʻymoq.}} {{misol|Sidiqjon tutning ostida otning boshini {{ajrat|tort}}ib: - Tut yemaymizmi? - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Anzirat kampir kuti oʻchib, oʻrnidan turdi, Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|[Gavhar] Talʼat bilan yuzma-yuz turgan Mansurning qoʻlidan ushlab {{ajrat|tort}}di..|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Burnidan tortsa yiqilguday''' - {{q.}} [[burun]].<br/>'''Dorga tortmoq''' - dorga osmoq. {{misol|Olib kelib, dorga {{ajrat|tort}}ib oʻldirib..|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}}<br/>'''Yoʻl tortmoq''' - yoʻl yurmoq, yoʻlda davom etmoq. {{misol|Ot oʻynatib yoʻl {{ajrat|tort}}di. Yakka dushmanning yoʻliga.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}}<br/>'''Oyogʻi tortmaslik''' - biror yerga borishga dili roʻyxush bermaslik. {{misol|Oʻrganmagan yerga borishga oyogʻim {{ajrat|tort}}madi. Biroq ayam xafa boʻlmasin, deb aytolmadim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yoruglik}}<br/>'''Oyogʻidan tortmoq''' - biror noxush ish-holatga jalb etmoq, duchor qilmoq. {{misol|Nechun bir-birining koʻziga choʻp solur, bir-birining oyogʻidan {{ajrat|tort}}ur, vaqti kelsa, bir-birining boʻgʻziga panja urmoqdan toymas.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}}<br/>'''Oyogʻini tortmoq''' - bormaydigan, kelmaydigan (umuman, qatnamaydigan) boʻlmoq, qadamini uzmoq. {{misol|U qamalgan kundan beri oyogʻini {{ajrat|tort}}gan, hatto koʻchib ketganlar ham keldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} #Orqasiga tirkalgan, qoʻshilgan {{va sh.k.}} holatdagi narsani kuch bilan olgʻa yurgizmoq, yurgizib olib bormoq. {{misol|..teplovoz soʻnggi marta qichqirib, sostavni {{ajrat|tort}}ib ketdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} {{misol|Hoʻkiz kallasini egib, omochni {{ajrat|tort}}ishga urinar, qoʻshchi esa hadeb qistardi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Kichkinagina mashinasini {{ajrat|tort}}ib yurgan bola Muhiddinni oʻziga jalb qildi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Aravangni tort''' - {{q.}} [[arava]].<br/>'''Qoʻshin''' (''yoki'' '''lashkar''', '''askar''') '''tortmoq''' - qoʻshin (lashkar, askar) bilan yurish qilmoq, bosib bormoq. {{misol|Lashkar {{ajrat|tort}}ib yurish qilsa, Oʻnin koʻzlab, birin sanchar.|[[w:Gulnorpari|"Gulnorpari"]]}} {{misol|Goʻroʻgʻli dushmanga askar {{ajrat|tort}}adi, Oriyat yoʻlida jonin sotadi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} #Ichiga kuch bilan yoʻnaltirmoq, yuritmoq. {{misol|Domiga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Qaʼriga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Nishonov papirosini tutatib, yaxshilab {{ajrat|tort}}ib oldi-da, stol ustiga engashdi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Muqaddam flakondagi dorini shpritsga {{ajrat|tort}}ib oldi-da, ignasini yuqoriga koʻtardi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Biror nuqta (joy)dan boshqasi oraligʻiga oʻtkazmoq, yuritmoq. {{misol|Zulfiqor, boboning qoʻlidan teshani olib, [qoziqni] yana ham mustahkamladi-da, Meʼmorga qarab: -Endi ustiga mix qoqib, kanop {{ajrat|tort}}aversak boʻladimi? - deb soʻradi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Bir necha kun ilgari aloqachilar sim {{ajrat|tort}}ib yurib, Davronni uchratishgan edi.|[[w:Toshtemir Rustamov|Toshtemir Rustamov]]|Mangu jasorat}} #Atrofidan tarang qilib oʻtkazmoq, bogʻlamoq. {{misol|Hotam esa otining ayil-pushtanini qaytadan {{ajrat|tort}}di..|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Qarshisida koʻkragidan qayish {{ajrat|tort}}gan, qizil shapka kiygan militsioner turibdi.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} #Biror narsani, uning sirtini, ochiq joyni toʻsmoq, [[berkitmoq]]. {{misol|Betiga niqob {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Bir tomonda dorbozlar dor tikadi, qoʻgʻirchoqbozlar chodirxayol pardasini {{ajrat|tort}}adilar.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Haligi xotin qisilgandanmi, uyalgandanmi, boshidagi oq doka roʻmolini yuziga {{ajrat|tort}}ib, "qoʻya ber" deganday qilib, boshini silkitdi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Fonar tagida}} #Oʻziga qaratmoq, moyil qilmoq, jalb etmoq. {{misol|Diqqatni oʻziga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Quyosh, toza havo, keng, tiniq zangori osmon koʻzlarni beixtiyor {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Toʻlqinjon.. shu kungacha Hurini sira qiziktirmagan edi. Garchi Toʻlqinjon chiroyli boʻlsa ham, qizni oʻziga {{ajrat|tort}}masdi.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Huri}} {{misol|Olib kirilgan choy ham sovib qolar, allaqanday oʻlchovlar - uchburchaklar xayolini {{ajrat|tort}}ib ketardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} #Biror ishga aralashtirmoq, qotishtirmoq, jalb etmoq. {{misol|Ishga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Oʻqishga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Shahidbek mulla Abdurahmonni soʻzga {{ajrat|tort}}di: -Nima lavozimatdalar, taqsirim?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|"Bunday qilaman, - labini qimirlatib, oʻz-oʻziga shivirladi Yoʻlchi, - avval shunday odamlarni {{ajrat|tort}}amanki, oʻzimga qanday ishonsam, ularning diliga shunday ishongan boʻlay".|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|..ular orasidan bizni qoʻllab-quvvatlayman, deganlarini xizmatga {{ajrat|tort}}ing.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Oʻzini, kimsa yoki narsani biror joyga, holatga olmoq. {{misol|Bundan oʻzini {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Doʻstini chetga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Matpanoning biqinida turgan qalandar unga boshdan-oyoq razm soldi, oʻzini sal chetga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Kichik ofitser ham, soldatlar ham ulardan oʻzlarini {{ajrat|tort}}ishdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Chodrali ayol}}. {{misol|Bir kuni kechqurun, yotar mahalda ayamni chetga {{ajrat|tort}}ib shivirladim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Bosh tortmoq''' - {{q.}} [[bosh]]. {{misol|Armani usta qora marmar lavhadagi soʻzlarni oʻchirib, qayta yozishdan keskin bosh {{ajrat|tort}}di.|[[w:Ne’mat Aminov|Ne’mat Aminov]]|Suvarak}}<br/>'''Tap tortmaslik''' - qoʻrqmaslik va chekinmaslik. {{misol|Har qanday mushkuldan tap {{ajrat|tort}}may, tikka qarshi boradigan oʻtyurak koʻrinadi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}} {{misol|Yusuf qiziqqa nihoyat darajada qattiq botganidan, sira tap {{ajrat|tort}}may, boyni savalay ketdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanganda, "urmoq" maʼnosini bildiradi. {{misol|Tigʻ tortmoq.}} {{misol|Tarsaki {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|[Dadam] Oldimga keldilar-u, shapaloq bilan {{ajrat|tort}}ib yubordilar.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Otliq bor kuchi bilan dehqonning yuz-koʻzi aralash qamchi {{ajrat|tort}}ib yubordi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #Ulashmoq, tarqatmoq, qoʻymoq (mehmonlarga ovqat). {{misol|Mehmonlarga osh {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Patnis {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Norinni {{ajrat|tort}}ib boʻlgandan keyin Anorgul hamma tovoq-qoshiqlarni toza qilib yuvib oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}} {{misol|Taomning ustidan qizlar tortadi Beklarga opkelib qovurma goʻshtni.|[[w:Alpomish|"Alpomish"]]}} #Tarozida ogʻirligini oʻlchamoq. {{misol|Qovunni {{ajrat|tort}}ib koʻrmoq.}} {{misol|Tortib berganda, oʻzinglar qarab turganmidinglar? Nima endi kam deb, betinglarni yulasizlar?|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Bir oydan keyin qoʻyni {{ajrat|tort}}ib koʻraman, qoʻy semirmasligi kerak (debdi xon).|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} #Chizmoq, chiziq shaklida iz solmoq; qazimoq. {{misol|Chiziq {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Reja {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Joʻyak {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Meʼmor oʻz chodiri yonida yelkasiga peshmatini solib.. kitob oʻqir, tosh bostirib qoʻygan yaxlit qogʻozni olib, chiziqlar {{ajrat|tort}}ar, xayol surar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Togʻa vaʼdasida turib, kanaldan ariq {{ajrat|tort}}ib kelishga odam yubormasa, ishimiz chatoq boʻladi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Tegirmonda donni unga aylantirmoq. {{misol|Un {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Tegirmonchi: -Ertaga keling, afandi, bugʻdoyingizni {{ajrat|tort}}ib qoʻyaman, - debdi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} 15 Kamaytirmoq, ozaytirmoq; cheklab qoʻymoq. {{misol|Puldan bir oz {{ajrat|tort}}ib qoʻymoq.}} {{misol|Mol degani iymasa, tanasi yayramaydi, Tanasi yayramasa, sutini {{ajrat|tort}}adi, - dedi Adol xola.|[[w:A. Mirahmedov|A. Mirahmedov]]|Oʻt yuraklar}} 16 Oʻziga singdirmoq, shimmoq. {{misol|Chuqur suvni {{ajrat|tort}}ib ketibdi. Guruch suvini tortibdi.}} '''17 '''{{fiz.|uz}} Zarralar, jismlar oʻrtasidagi joziba kuchi tufayli oʻz tomoniga surmoq. {{misol|Magnit temirni {{ajrat|tort}}adi.}} 18 Biologik, jismoniy tuzilish yoki maʼnaviy jihatdan tuqqanlariga, tugʻish-ganlariga oʻxshamoq. {{misol|Qazisan, qartasan — axir aslingga {{ajrat|tort}}asan.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Sen kimga {{ajrat|tort}}ding-a? Ota-onamiz qoʻydan ham yuvosh odam/shr edi-ku!|[[w:Yo. Xaimov|Yo. Xaimov]]|M}}. Rahmonov, Hayot-mamot. {{misol|-Buningiz shahzodashrga munosib, — dedi Oysha xola sekingina Sanam otinga oʻgirilib. - Onasiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}}. {{misol|Otangga {{ajrat|tort}}ib, xotin kishini xoʻrlasang agar, senga bergan oq sutim harom boʻladi, oʻgʻlim, bilib qoʻy shuni!S.|[[w:Anorboyev|Anorboyev]]|Mehr}}. 19 Boshdan kechirmoq, chekmoq; his qil-moq, sezmoq. {{misol|Azob {{ajrat|tort}}moq. Tashvish {{ajrat|tort}}-moq. Dard {{ajrat|tort}}moq. Xijolat {{ajrat|tort}}moq.}} n [ ''Valixoʻja tutaqib'':] {{misol|Uchastkani sen qil-u, jabrini men {{ajrat|tort}}aymi?|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}. {{misol|Roʻzgʻordan shunday tanglik {{ajrat|tort}}-dikki, gapirsam, balki ishonmaysiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 20 Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holat-vaziyatni egallamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Ingichka {{ajrat|tort}}moq. Yoʻgʻon {{ajrat|tort}}moq. Baquvvat {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Qurbon ota ancha dadil {{ajrat|tort}}di.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Momaqal-diroq guldurab, u hushyor {{ajrat|tort}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Darhaqiqat, kuz havosi musaffo boʻlib, sumbula cyeu tiniq {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 21 "Koʻngil", "dil" kabi soʻzlar bilan qoʻllanib, ixtiyor etmoq, xohdamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Yoʻldan oʻtayotib, koʻng-lim {{ajrat|tort}}ib, bir koʻray dedim sizni.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. :Panoh tortmoq ''q.'' panoh. {{misol|Sizni panoh {{ajrat|tort}}ib keldik, ustod. Maqsad — mana shu oʻgʻlimni shogirdlikka qabul qilsangiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. === Sinonimlari === [[tortqilamoq]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|ТОРТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tortmoq'''<br /> '''1 '''[[тянуть]], [[тащить]]; [[натягивать]], [[протягивать]];{{tarjmisoli| arqonning uchidan tortmoq}} тянуть за конец верёвки; {{tarjmisoli|quduqdan bir chelak suv tortmoq }} вытащить из колодца ведро воды; {{tarjmisoli|elektr simlarini tortmoq }} натягивать электрические провода; протянуть, электрическую линию; '''kir quritish uchun dor '''({{izoh|или '''}}[[arqon]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} протягивать верёвку для сушки белья; {{tarjmisoli|jilovini tortmoq }} 1) натягивать вожжи; 2) {{izoh|перен}}. одёргивать ({{izoh|кого-л}}.); '''burnidan tortsa yiqilguday '''({{izoh|букв}}. стоит дёрнуть его за нос, как он упадёт) бессильный, хилый, немощный; '''tortib olmoq '''1) вытащить; 2) отобрать, вырвать ({{izoh|у кого-л. что-л}}.); '''kitobimni qoʻlimdan tortib oldi '''он вырвал книгу из моих рук; '''Men uni bu muhitdan tortib oldim... '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Я вырвал его из этой среды...; '''tortib chiqarmoq '''вытаскивать; '''qayiqni suvdan tortib chiqarmoq '''вытащить лодку из воды;<br /> '''2 '''[[возить]]; [[тянуть]], [[тащить]]; '''bu ot bir yarim tonna yuk torta oladi '''эта лошадь может увезти полторы тонны груза; '''aravangni tort! '''({{izoh|букв}}. вози свою телегу) проваливай!<br /> '''3 '''[[притягивать]]; '''magnit temirni oʻziga tortadi '''магнит притягивает к себе железо;<br /> '''4 '''[[втягивать]], [[тянуть]]; {{tarjmisoli|havoni ichga tortmoq }} втягивать в себя воздух; вдыхать; '''pech tutunni yaxshi tortmayapti '''печь плохо тянет; {{tarjmisoli|tamaki tortmoq }} курить табак;<br /> '''5 '''[[втягивать]], [[впитывать]]; '''suv tortadigan guruch '''рис, который хорошо впитывает в себя воду;<br /> '''6 '''[[взвешивать]]; {{tarjmisoli|tarozi tortmoq }} взвешивать ({{izoh|что-л}}.) на весах; {{tarjmisoli|tarozida un tortmoq }} взвешивать муку на весах;<br /> '''7 '''[[натягивать]], [[надевать]]; {{tarjmisoli|yuzga niqob tortmoq }} надевать маску на лицо; {{tarjmisoli|etikni oyoqqa tortmoq }} натягивать сапоги на ноги;<br /> '''8 '''[[привлекать]]; [[вовлекать]]; {{tarjmisoli|oʻziga tortmoq }} привлекать к себе; '''oʻziga tortadigan '''привлекательный; {{tarjmisoli|ishga tortmoq }} вовлекать в работу; '''qattiq kulgi uning diqqatini oʻziga tortdi '''громкий смех привлек его внимание; {{tarjmisoli|diqqatni chetga tortmoq }} ({{izoh|букв}}. отвлекать внимание в сторону) отвлекать; '''jinoyatchini sud''' {{tarjmisoli|javobgarligiga tortmoq }} привлекать преступника к судебной ответственности; {{tarjmisoli|jazoga tortmoq }} привлекать к ответственности;<br /> '''9 '''[[испытывать]]; [[чувствовать]]; [[переносить]]; {{tarjmisoli|azob tortmoq }} переносить мучения; {{tarjmisoli|dard tortmoq }} переносить болезнь; болеть; {{tarjmisoli|yengil tortmoq }} испытывать, чувствовать облегчение; {{tarjmisoli|jazo tortmoq }} понести наказание; {{tarjmisoli|izza tortmoq }} испытывать чувство стыда, конфузиться; {{tarjmisoli|tashvish tortmoq }} беспокоиться, быть обеспокоенным, озабоченным; '''...bundan xotiringiz behuda tashvish tortibdur '''(Ойбек, «Навоий»), вы напрасно из-за этого беспокоились;<br /> '''10 '''[[подавать]], [[подносить]]; [[дарить]]; {{tarjmisoli|osh tortmoq }} раздавать плов, подавать пищу ({{izoh|гостям}});<br /> '''11 '''[[молоть]] ({{izoh|зерно}}); {{tarjmisoli|tegirmonda bugʻdoy tortmoq }} молоть пшеницу на мельнице;<br /> '''12 '''[[убавлять]]; '''sigirimiz sutini tortib qoʻydi '''наша корова убавила молока;<br /> '''13 '''{{izoh|хим}}., {{izoh|тех}}. [[перегонять]], [[курить]];<br /> '''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|oʻzini chetga tortmoq }} 1) самоустраняться, отстраняться; 2) чуждаться; чураться; {{tarjmisoli|bosh tortmoq }} уклоняться ({{izoh|от работы, дела и т. п}}.); увиливать ({{izoh|от дела}}); отказываться ({{izoh|от выполнения чего-л}}.); {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|karnay tortmoq }} трубить, играть на карнае; {{tarjmisoli|oyoqni tortmoq }} перестать посещать, ходить ({{izoh|куда-л., к кому-л}}.); '''u biznikidan oyogʻini tortib ketdi '''он совсем перестал посещать нас, он совсем перестал ходить к нам; {{tarjmisoli|oh tortmoq }} охать, вздыхать; {{tarjmisoli|qul tortmoq}} перестать ({{izoh|что-л. делать}}); {{tarjmisoli|ovqatdan qoʻl tortmoq }} перестать есть; {{tarjmisoli|qoʻshin tortmoq }} повести войска; идти войной; {{tarjmisoli|homuza tortmoq }} зевать; {{tarjmisoli|yoʻgʻon tortmoq }} толстеть, утолщаться; '''* birovning oyogʻini '''({{izoh|или '''}}[[oyogʻidan]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} оклеветать ({{izoh|кого-л}}.);''' oyogʻim tortmayotir '''мне не хочется идти, меня не тянет ({{izoh|куда-л}}.); '''koʻnglim tortmaydi '''душа не принимает; '''til tortmay '''({{izoh|или '''}}[[tortmasdan]]''') '''[[oʻlmoq]] '''({{izoh|или '''}}jon bermoq''') мгновенно (тут же, моментально) умереть; {{tarjmisoli|biror kishiga tortmoq}} походить, быть похожим на кого-либо ({{izoh|и по внешнему виду, и по характеру}}); '''u otasiga tortibdi '''он походит на отца; '''kun kechga tortib boradi '''день клонится к вечеру; '''yuragim orqamga tortib ketdi '''у меня сердце ёкнуло; душа ушла в пятки; {{tarjmisoli|tanobini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}tortib qoʻymoq''') одёргивать, призывать к порядку ({{izoh|кого-либо}}).<br /> }} e64q5jmxhn9swmby77st4h9ixa18mj2 640066 640065 2026-07-26T15:45:42Z Yokubjon Juraev 8265 640066 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tort-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TORT— 'oʻziga tomon sur&gt;—'. Anzirat kampir.. Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga t o r t d i (Asqad Muxtor). Qadimgi turkiy tilda ham ngunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli 'ajrat—’ maʼnosini anglatgan tar- feʼlidan (Devon, III, 196) kuchaytirish maʼnosini ifodalovchi -(ï)t qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ДС, 537); keyinroq ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, III, 431; DS, 538); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: tar- + ït <nowiki>=</nowiki> tarït- &gt;&nbsp;tart— &gt;&nbsp;târt—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror yeridan ushlab, tutib, oʻziga tomon surmoq yoki surishga harakat qilmoq. {{misol|Eshikni {{ajrat|tort}}ib ochmoq.}} {{misol|Qoʻlidan {{ajrat|tort}}ib turgʻizib qoʻymoq.}} {{misol|Sidiqjon tutning ostida otning boshini {{ajrat|tort}}ib: - Tut yemaymizmi? - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Anzirat kampir kuti oʻchib, oʻrnidan turdi, Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|[Gavhar] Talʼat bilan yuzma-yuz turgan Mansurning qoʻlidan ushlab {{ajrat|tort}}di..|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Burnidan tortsa yiqilguday''' - {{q.}} [[burun]].<br/>'''Dorga tortmoq''' - dorga osmoq. {{misol|Olib kelib, dorga {{ajrat|tort}}ib oʻldirib..|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}}<br/>'''Yoʻl tortmoq''' - yoʻl yurmoq, yoʻlda davom etmoq. {{misol|Ot oʻynatib yoʻl {{ajrat|tort}}di. Yakka dushmanning yoʻliga.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}}<br/>'''Oyogʻi tortmaslik''' - biror yerga borishga dili roʻyxush bermaslik. {{misol|Oʻrganmagan yerga borishga oyogʻim {{ajrat|tort}}madi. Biroq ayam xafa boʻlmasin, deb aytolmadim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yoruglik}}<br/>'''Oyogʻidan tortmoq''' - biror noxush ish-holatga jalb etmoq, duchor qilmoq. {{misol|Nechun bir-birining koʻziga choʻp solur, bir-birining oyogʻidan {{ajrat|tort}}ur, vaqti kelsa, bir-birining boʻgʻziga panja urmoqdan toymas.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}}<br/>'''Oyogʻini tortmoq''' - bormaydigan, kelmaydigan (umuman, qatnamaydigan) boʻlmoq, qadamini uzmoq. {{misol|U qamalgan kundan beri oyogʻini {{ajrat|tort}}gan, hatto koʻchib ketganlar ham keldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} #Orqasiga tirkalgan, qoʻshilgan {{va sh.k.}} holatdagi narsani kuch bilan olgʻa yurgizmoq, yurgizib olib bormoq. {{misol|..teplovoz soʻnggi marta qichqirib, sostavni {{ajrat|tort}}ib ketdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} {{misol|Hoʻkiz kallasini egib, omochni {{ajrat|tort}}ishga urinar, qoʻshchi esa hadeb qistardi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Kichkinagina mashinasini {{ajrat|tort}}ib yurgan bola Muhiddinni oʻziga jalb qildi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Aravangni tort''' - {{q.}} [[arava]].<br/>'''Qoʻshin''' (''yoki'' '''lashkar''', '''askar''') '''tortmoq''' - qoʻshin (lashkar, askar) bilan yurish qilmoq, bosib bormoq. {{misol|Lashkar {{ajrat|tort}}ib yurish qilsa, Oʻnin koʻzlab, birin sanchar.|[[w:Gulnorpari|"Gulnorpari"]]}} {{misol|Goʻroʻgʻli dushmanga askar {{ajrat|tort}}adi, Oriyat yoʻlida jonin sotadi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} #Ichiga kuch bilan yoʻnaltirmoq, yuritmoq. {{misol|Domiga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Qaʼriga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Nishonov papirosini tutatib, yaxshilab {{ajrat|tort}}ib oldi-da, stol ustiga engashdi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Muqaddam flakondagi dorini shpritsga {{ajrat|tort}}ib oldi-da, ignasini yuqoriga koʻtardi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Biror nuqta (joy)dan boshqasi oraligʻiga oʻtkazmoq, yuritmoq. {{misol|Zulfiqor, boboning qoʻlidan teshani olib, [qoziqni] yana ham mustahkamladi-da, Meʼmorga qarab: -Endi ustiga mix qoqib, kanop {{ajrat|tort}}aversak boʻladimi? - deb soʻradi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Bir necha kun ilgari aloqachilar sim {{ajrat|tort}}ib yurib, Davronni uchratishgan edi.|[[w:Toshtemir Rustamov|Toshtemir Rustamov]]|Mangu jasorat}} #Atrofidan tarang qilib oʻtkazmoq, bogʻlamoq. {{misol|Hotam esa otining ayil-pushtanini qaytadan {{ajrat|tort}}di..|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Qarshisida koʻkragidan qayish {{ajrat|tort}}gan, qizil shapka kiygan militsioner turibdi.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} #Biror narsani, uning sirtini, ochiq joyni toʻsmoq, [[berkitmoq]]. {{misol|Betiga niqob {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Bir tomonda dorbozlar dor tikadi, qoʻgʻirchoqbozlar chodirxayol pardasini {{ajrat|tort}}adilar.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Haligi xotin qisilgandanmi, uyalgandanmi, boshidagi oq doka roʻmolini yuziga {{ajrat|tort}}ib, "qoʻya ber" deganday qilib, boshini silkitdi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Fonar tagida}} #Oʻziga qaratmoq, moyil qilmoq, jalb etmoq. {{misol|Diqqatni oʻziga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Quyosh, toza havo, keng, tiniq zangori osmon koʻzlarni beixtiyor {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Toʻlqinjon.. shu kungacha Hurini sira qiziktirmagan edi. Garchi Toʻlqinjon chiroyli boʻlsa ham, qizni oʻziga {{ajrat|tort}}masdi.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Huri}} {{misol|Olib kirilgan choy ham sovib qolar, allaqanday oʻlchovlar - uchburchaklar xayolini {{ajrat|tort}}ib ketardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} #Biror ishga aralashtirmoq, qotishtirmoq, jalb etmoq. {{misol|Ishga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Oʻqishga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Shahidbek mulla Abdurahmonni soʻzga {{ajrat|tort}}di: -Nima lavozimatdalar, taqsirim?|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|"Bunday qilaman, - labini qimirlatib, oʻz-oʻziga shivirladi Yoʻlchi, - avval shunday odamlarni {{ajrat|tort}}amanki, oʻzimga qanday ishonsam, ularning diliga shunday ishongan boʻlay".|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|..ular orasidan bizni qoʻllab-quvvatlayman, deganlarini xizmatga {{ajrat|tort}}ing.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Oʻzini, kimsa yoki narsani biror joyga, holatga olmoq. {{misol|Bundan oʻzini {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Doʻstini chetga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Matpanoning biqinida turgan qalandar unga boshdan-oyoq razm soldi, oʻzini sal chetga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Kichik ofitser ham, soldatlar ham ulardan oʻzlarini {{ajrat|tort}}ishdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Chodrali ayol}}. {{misol|Bir kuni kechqurun, yotar mahalda ayamni chetga {{ajrat|tort}}ib shivirladim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Bosh tortmoq''' - {{q.}} [[bosh]]. {{misol|Armani usta qora marmar lavhadagi soʻzlarni oʻchirib, qayta yozishdan keskin bosh {{ajrat|tort}}di.|[[w:Ne’mat Aminov|Ne’mat Aminov]]|Suvarak}}<br/>'''Tap tortmaslik''' - qoʻrqmaslik va chekinmaslik. {{misol|Har qanday mushkuldan tap {{ajrat|tort}}may, tikka qarshi boradigan oʻtyurak koʻrinadi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}} {{misol|Yusuf qiziqqa nihoyat darajada qattiq botganidan, sira tap {{ajrat|tort}}may, boyni savalay ketdi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanganda, "urmoq" maʼnosini bildiradi. {{misol|Tigʻ tortmoq.}} {{misol|Tarsaki {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|[Dadam] Oldimga keldilar-u, shapaloq bilan {{ajrat|tort}}ib yubordilar.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Otliq bor kuchi bilan dehqonning yuz-koʻzi aralash qamchi {{ajrat|tort}}ib yubordi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #Ulashmoq, tarqatmoq, qoʻymoq (mehmonlarga ovqat). {{misol|Mehmonlarga osh {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Patnis {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Norinni {{ajrat|tort}}ib boʻlgandan keyin Anorgul hamma tovoq-qoshiqlarni toza qilib yuvib oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}} {{misol|Taomning ustidan qizlar tortadi Beklarga opkelib qovurma goʻshtni.|[[w:Alpomish|"Alpomish"]]}} #Tarozida ogʻirligini oʻlchamoq. {{misol|Qovunni {{ajrat|tort}}ib koʻrmoq.}} {{misol|Tortib berganda, oʻzinglar qarab turganmidinglar? Nima endi kam deb, betinglarni yulasizlar?|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Bir oydan keyin qoʻyni {{ajrat|tort}}ib koʻraman, qoʻy semirmasligi kerak (debdi xon).|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} #Chizmoq, chiziq shaklida iz solmoq; qazimoq. {{misol|Chiziq {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Reja {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Joʻyak {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Meʼmor oʻz chodiri yonida yelkasiga peshmatini solib.. kitob oʻqir, tosh bostirib qoʻygan yaxlit qogʻozni olib, chiziqlar {{ajrat|tort}}ar, xayol surar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Togʻa vaʼdasida turib, kanaldan ariq {{ajrat|tort}}ib kelishga odam yubormasa, ishimiz chatoq boʻladi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Tegirmonda donni unga aylantirmoq. {{misol|Un {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Tegirmonchi: -Ertaga keling, afandi, bugʻdoyingizni {{ajrat|tort}}ib qoʻyaman, - debdi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} #Kamaytirmoq, ozaytirmoq; cheklab qoʻymoq. {{misol|Puldan bir oz {{ajrat|tort}}ib qoʻymoq.}} {{misol|Mol degani iymasa, tanasi yayramaydi, Tanasi yayramasa, sutini {{ajrat|tort}}adi, - dedi Adol xola.|[[w:A. Mirahmedov|A. Mirahmedov]]|Oʻt yuraklar}} #Oʻziga singdirmoq, shimmoq. {{misol|Chuqur suvni {{ajrat|tort}}ib ketibdi.}} {{misol|Guruch suvini tortibdi.}} #{{fiz.|uz}} Zarralar, jismlar oʻrtasidagi joziba kuchi tufayli oʻz tomoniga surmoq. {{misol|Magnit temirni {{ajrat|tort}}adi.}} #Biologik, jismoniy tuzilish yoki maʼnaviy jihatdan tuqqanlariga, tugʻishganlariga oʻxshamoq. {{misol|Qazisan, qartasan - axir aslingga {{ajrat|tort}}asan.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Sen kimga {{ajrat|tort}}ding-a? Ota-onamiz qoʻydan ham yuvosh odamlar edi-ku!|Yo. Xaimov, M. Rahmonov|Hayot-mamot}} {{misol|-Buningiz shahzodalarga munosib, - dedi Oysha xola sekingina Sanam otinga oʻgirilib. - Onasiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} {{misol|Otangga {{ajrat|tort}}ib, xotin kishini xoʻrlasang agar, senga bergan oq sutim harom boʻladi, oʻgʻlim, bilib qoʻy shuni!|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Mehr}} #Boshdan kechirmoq, chekmoq; his qilmoq, sezmoq. {{misol|Azob {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Tashvish {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Dard {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Xijolat {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|[Valixoʻja tutaqib:] Uchastkani sen qil-u, jabrini men {{ajrat|tort}}aymi?|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}} {{misol|Roʻzgʻordan shunday tanglik {{ajrat|tort}}dikki, gapirsam, balki ishonmaysiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holat-vaziyatni egallamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Ingichka {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Yoʻgʻon {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Baquvvat {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Qurbon ota ancha dadil {{ajrat|tort}}di.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} {{misol|Momaqaldiroq guldurab, u hushyor {{ajrat|tort}}di.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} {{misol|Darhaqiqat, kuz havosi musaffo boʻlib, sumbula suvi tiniq {{ajrat|tort}}adi.|Gazetadan}} #"Koʻngil", "dil" kabi soʻzlar bilan qoʻllanib, ixtiyor etmoq, xohlamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Yoʻldan oʻtayotib, koʻnglim {{ajrat|tort}}ib, bir koʻray dedim sizni.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Panoh tortmoq''' - {{q.}} [[panoh]]. {{misol|Sizni panoh {{ajrat|tort}}ib keldik, ustod. Maqsad - mana shu oʻgʻlimni shogirdlikka qabul qilsangiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} === Sinonimlari === [[tortqilamoq]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|ТОРТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tortmoq'''<br /> '''1 '''[[тянуть]], [[тащить]]; [[натягивать]], [[протягивать]];{{tarjmisoli| arqonning uchidan tortmoq}} тянуть за конец верёвки; {{tarjmisoli|quduqdan bir chelak suv tortmoq }} вытащить из колодца ведро воды; {{tarjmisoli|elektr simlarini tortmoq }} натягивать электрические провода; протянуть, электрическую линию; '''kir quritish uchun dor '''({{izoh|или '''}}[[arqon]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} протягивать верёвку для сушки белья; {{tarjmisoli|jilovini tortmoq }} 1) натягивать вожжи; 2) {{izoh|перен}}. одёргивать ({{izoh|кого-л}}.); '''burnidan tortsa yiqilguday '''({{izoh|букв}}. стоит дёрнуть его за нос, как он упадёт) бессильный, хилый, немощный; '''tortib olmoq '''1) вытащить; 2) отобрать, вырвать ({{izoh|у кого-л. что-л}}.); '''kitobimni qoʻlimdan tortib oldi '''он вырвал книгу из моих рук; '''Men uni bu muhitdan tortib oldim... '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Я вырвал его из этой среды...; '''tortib chiqarmoq '''вытаскивать; '''qayiqni suvdan tortib chiqarmoq '''вытащить лодку из воды;<br /> '''2 '''[[возить]]; [[тянуть]], [[тащить]]; '''bu ot bir yarim tonna yuk torta oladi '''эта лошадь может увезти полторы тонны груза; '''aravangni tort! '''({{izoh|букв}}. вози свою телегу) проваливай!<br /> '''3 '''[[притягивать]]; '''magnit temirni oʻziga tortadi '''магнит притягивает к себе железо;<br /> '''4 '''[[втягивать]], [[тянуть]]; {{tarjmisoli|havoni ichga tortmoq }} втягивать в себя воздух; вдыхать; '''pech tutunni yaxshi tortmayapti '''печь плохо тянет; {{tarjmisoli|tamaki tortmoq }} курить табак;<br /> '''5 '''[[втягивать]], [[впитывать]]; '''suv tortadigan guruch '''рис, который хорошо впитывает в себя воду;<br /> '''6 '''[[взвешивать]]; {{tarjmisoli|tarozi tortmoq }} взвешивать ({{izoh|что-л}}.) на весах; {{tarjmisoli|tarozida un tortmoq }} взвешивать муку на весах;<br /> '''7 '''[[натягивать]], [[надевать]]; {{tarjmisoli|yuzga niqob tortmoq }} надевать маску на лицо; {{tarjmisoli|etikni oyoqqa tortmoq }} натягивать сапоги на ноги;<br /> '''8 '''[[привлекать]]; [[вовлекать]]; {{tarjmisoli|oʻziga tortmoq }} привлекать к себе; '''oʻziga tortadigan '''привлекательный; {{tarjmisoli|ishga tortmoq }} вовлекать в работу; '''qattiq kulgi uning diqqatini oʻziga tortdi '''громкий смех привлек его внимание; {{tarjmisoli|diqqatni chetga tortmoq }} ({{izoh|букв}}. отвлекать внимание в сторону) отвлекать; '''jinoyatchini sud''' {{tarjmisoli|javobgarligiga tortmoq }} привлекать преступника к судебной ответственности; {{tarjmisoli|jazoga tortmoq }} привлекать к ответственности;<br /> '''9 '''[[испытывать]]; [[чувствовать]]; [[переносить]]; {{tarjmisoli|azob tortmoq }} переносить мучения; {{tarjmisoli|dard tortmoq }} переносить болезнь; болеть; {{tarjmisoli|yengil tortmoq }} испытывать, чувствовать облегчение; {{tarjmisoli|jazo tortmoq }} понести наказание; {{tarjmisoli|izza tortmoq }} испытывать чувство стыда, конфузиться; {{tarjmisoli|tashvish tortmoq }} беспокоиться, быть обеспокоенным, озабоченным; '''...bundan xotiringiz behuda tashvish tortibdur '''(Ойбек, «Навоий»), вы напрасно из-за этого беспокоились;<br /> '''10 '''[[подавать]], [[подносить]]; [[дарить]]; {{tarjmisoli|osh tortmoq }} раздавать плов, подавать пищу ({{izoh|гостям}});<br /> '''11 '''[[молоть]] ({{izoh|зерно}}); {{tarjmisoli|tegirmonda bugʻdoy tortmoq }} молоть пшеницу на мельнице;<br /> '''12 '''[[убавлять]]; '''sigirimiz sutini tortib qoʻydi '''наша корова убавила молока;<br /> '''13 '''{{izoh|хим}}., {{izoh|тех}}. [[перегонять]], [[курить]];<br /> '''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|oʻzini chetga tortmoq }} 1) самоустраняться, отстраняться; 2) чуждаться; чураться; {{tarjmisoli|bosh tortmoq }} уклоняться ({{izoh|от работы, дела и т. п}}.); увиливать ({{izoh|от дела}}); отказываться ({{izoh|от выполнения чего-л}}.); {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|karnay tortmoq }} трубить, играть на карнае; {{tarjmisoli|oyoqni tortmoq }} перестать посещать, ходить ({{izoh|куда-л., к кому-л}}.); '''u biznikidan oyogʻini tortib ketdi '''он совсем перестал посещать нас, он совсем перестал ходить к нам; {{tarjmisoli|oh tortmoq }} охать, вздыхать; {{tarjmisoli|qul tortmoq}} перестать ({{izoh|что-л. делать}}); {{tarjmisoli|ovqatdan qoʻl tortmoq }} перестать есть; {{tarjmisoli|qoʻshin tortmoq }} повести войска; идти войной; {{tarjmisoli|homuza tortmoq }} зевать; {{tarjmisoli|yoʻgʻon tortmoq }} толстеть, утолщаться; '''* birovning oyogʻini '''({{izoh|или '''}}[[oyogʻidan]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} оклеветать ({{izoh|кого-л}}.);''' oyogʻim tortmayotir '''мне не хочется идти, меня не тянет ({{izoh|куда-л}}.); '''koʻnglim tortmaydi '''душа не принимает; '''til tortmay '''({{izoh|или '''}}[[tortmasdan]]''') '''[[oʻlmoq]] '''({{izoh|или '''}}jon bermoq''') мгновенно (тут же, моментально) умереть; {{tarjmisoli|biror kishiga tortmoq}} походить, быть похожим на кого-либо ({{izoh|и по внешнему виду, и по характеру}}); '''u otasiga tortibdi '''он походит на отца; '''kun kechga tortib boradi '''день клонится к вечеру; '''yuragim orqamga tortib ketdi '''у меня сердце ёкнуло; душа ушла в пятки; {{tarjmisoli|tanobini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}tortib qoʻymoq''') одёргивать, призывать к порядку ({{izoh|кого-либо}}).<br /> }} lqo0bzuv3an9pjcpq2te8myrjwh6scr 0 161566 640067 633899 2026-07-26T18:56:20Z Yokubjon Juraev 8265 640067 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} [[Islom]] diyni. {{misol|私は、この汗国の歴史を研究する場合には ハlンの系譜とその統治年代、汗家とオアシス諸都市との関係、汗園と諸 外国勢力との閥係、汗圏内の紅曾組織・経済活動、それにイスラlム教の問題等が明らかにされねばならないと考えるの で、本稿では、十五世紀初頭に於けるヴアイス汗の時代を中心に、右の諸問題についての若干の考察をこころみ、汗園史 研究の手がかりをつかみたいと考える。}} - [Tadqiqotchi:] Men 6ek5hwfschlitvo4fykrz4h9xbw9fpu 640068 640067 2026-07-26T19:01:46Z Yokubjon Juraev 8265 640068 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} [[Islom]] diyni. {{misol|私は、この汗国の歴史を研究する場合にはハーンの系譜とその統治年代汗家とオアシス諸都市との関係、汗園と諸外国勢力との閥係、汗国内の社会組織・経済活動、それにイスラーム教の問題等が明らかにされねばならないと考えるの で、本稿では、十五世紀初頭に於けるヴアイス汗の時代を中心に、右の諸問題についての若干の考察をこころみ、汗国史研究の手がかりをつかみたいと考える。|}} - [Tadqiqotchi:] Men dznlky88aiivfvf6x36atw4oiq9uwl8 640069 640068 2026-07-26T19:02:07Z Yokubjon Juraev 8265 640069 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} [[Islom]] diyni. {{misol|私は、この汗国の歴史を研究する場合にはハーンの系譜とその統治年代汗家とオアシス諸都市との関係、汗国と諸外国勢力との閥係、汗国内の社会組織・経済活動、それにイスラーム教の問題等が明らかにされねばならないと考えるの で、本稿では、十五世紀初頭に於けるヴアイス汗の時代を中心に、右の諸問題についての若干の考察をこころみ、汗国史研究の手がかりをつかみたいと考える。|}} - [Tadqiqotchi:] Men 0s2khbtk2w27legfvngtljh6ruokby7 640070 640069 2026-07-26T19:02:48Z Yokubjon Juraev 8265 640070 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} [[Islom]] diyni. {{misol|私は、この汗国の歴史を研究する場合にはハーンの系譜とその統治年代汗家とオアシス諸都市との関係、汗国と諸外国勢力との閥係、汗国内の社会組織・経済活動、それに{{ajrat|イスラーム}}教の問題等が明らかにされねばならないと考えるので、本稿では、十五世紀初頭に於けるヴアイス汗の時代を中心に、右の諸問題についての若干の考察をこころみ、汗国史研究の手がかりをつかみたいと考える。|}} - [Tadqiqotchi:] Men bdqkvzv1bkgrify15a02cqw9ofz0ooh 640071 640070 2026-07-26T19:08:54Z Yokubjon Juraev 8265 640071 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} [[Islom]] diyni. {{misol|私は、この汗国の歴史を研究する場合にはハーンの系譜とその統治年代汗家とオアシス諸都市との関係、汗国と諸外国勢力との閥係、汗国内の社会組織・経済活動、それに{{ajrat|イスラーム}}教の問題等が明らかにされねばならないと考えるので、本稿では、十五世紀初頭に於けるヴァイス汗の時代を中心に、右の諸問題についての若干の考察をこころみ、汗国史研究の手がかりをつかみたいと考える。|}} - [Tadqiqotchi:] Men 6prhld6xmbr1ukes1mmiooqvcsbuwsp 640072 640071 2026-07-26T19:10:11Z Yokubjon Juraev 8265 640072 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} (Shuningdek イスラーム教) [[Islom]] diyni. {{misol|私は、この汗国の歴史を研究する場合にはハーンの系譜とその統治年代汗家とオアシス諸都市との関係、汗国と諸外国勢力との閥係、汗国内の社会組織・経済活動、それに{{ajrat|イスラーム}}教の問題等が明らかにされねばならないと考えるので、本稿では、十五世紀初頭に於けるヴァイス汗の時代を中心に、右の諸問題についての若干の考察をこころみ、汗国史研究の手がかりをつかみたいと考える。|}} - [Tadqiqotchi:] Men 6fsmmqsk1kkpvajvudkq6k545he805b 640073 640072 2026-07-26T19:10:44Z Yokubjon Juraev 8265 640073 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} (Shuningdek イスラーム教) [[Islom]] diyni. {{misol|私は、この汗国の歴史を研究する場合にはハーンの系譜とその統治年代汗家とオアシス諸都市との関係、汗国と諸外国勢力との閥係、汗国内の社会組織・経済活動、それに{{ajrat|イスラーム}}教の問題等が明らかにされねばならないと考えるので、本稿では、十五世紀初頭に於けるヴァイス汗の時代を中心に、右の諸問題についての若干の考察をこころみ、汗国史研究の手がかりをつかみたいと考える。|}} - [Tadqiqotchi:] Men ===Sinonimlari=== [[イスラーム教]] da2gi01ouv7c18balefgekdvmfbvmd5 640074 640073 2026-07-26T19:21:24Z Yokubjon Juraev 8265 640074 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} (Shuningdek イスラーム教) [[Islom]] diyni. {{misol|私は、この汗国の歴史を研究する場合にはハーンの系譜とその統治年代汗家とオアシス諸都市との関係、汗国と諸外国勢力との閥係、汗国内の社会組織・経済活動、それに{{ajrat|イスラーム}}教の問題等が明らかにされねばならないと考えるので、本稿では、十五世紀初頭に於けるヴァイス汗の時代を中心に、右の諸問題についての若干の考察をこころみ、汗国史研究の手がかりをつかみたいと考える。|}} - [Tadqiqotchi:] Men ushbu Xonlikning tarixini tadqiq qilar erkanman, Xonning boshqaruvi, ushbu boshqaruvning kezidagi Xonning sulolasining (Oltishahr) Vohadagi turli shaharlarla munosabati, Xonlikning turli tashqi kuchlar birlan bo‘lgan munosabati, Xonlikning ichki ijtimoiy tuzulmasi, iqtisodiy faoliyati, hamda Islom diyniga tegishli masalalarning oydinlashtirilishini zarur deb bilganimdan, ushbu maqolada, 16-asrning boshidagi Uvays Xonning kezini asos qilib olib, yuqorida aytib o‘tilgan turki masalalar to‘g‘risida bir nechta mulohazani qilishga urunib, Xonlikning tarixiy tadqiqini ko‘zlayman. ===Sinonimlari=== [[イスラーム教]] 6cmbq5no907yggpmhveeshdh5py3qo9 640075 640074 2026-07-26T19:22:06Z Yokubjon Juraev 8265 640075 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} (Shuningdek イスラーム教) [[Islom]] diyni. {{misol|私は、この汗国の歴史を研究する場合にはハーンの系譜とその統治年代汗家とオアシス諸都市との関係、汗国と諸外国勢力との閥係、汗国内の社会組織・経済活動、それに{{ajrat|イスラーム}}教の問題等が明らかにされねばならないと考えるので、本稿では、十五世紀初頭に於けるヴァイス汗の時代を中心に、右の諸問題についての若干の考察をこころみ、汗国史研究の手がかりをつかみたいと考える。|}} - [Tadqiqotchi:] Men ushbu Xonlikning tarixini tadqiq qilar erkanman, Xonning boshqaruvi, ushbu boshqaruvning kezidagi Xonning sulolasining Vohadagi (ya’ni Oltishahrning Vohasidagi) turli shaharlarla munosabati, Xonlikning turli tashqi kuchlar birlan bo‘lgan munosabati, Xonlikning ichki ijtimoiy tuzulmasi, iqtisodiy faoliyati, hamda Islom diyniga tegishli masalalarning oydinlashtirilishini zarur deb bilganimdan, ushbu maqolada, 16-asrning boshidagi Uvays Xonning kezini asos qilib olib, yuqorida aytib o‘tilgan turki masalalar to‘g‘risida bir nechta mulohazani qilishga urunib, Xonlikning tarixiy tadqiqini ko‘zlayman. ===Sinonimlari=== [[イスラーム教]] owxlzltftb11rm8ju4ct97ndcmpulef 640076 640075 2026-07-26T19:22:40Z Yokubjon Juraev 8265 640076 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} (Shuningdek イスラーム教) [[Islom]] diyni. {{misol|私は、この汗国の歴史を研究する場合にはハーンの系譜とその統治年代汗家とオアシス諸都市との関係、汗国と諸外国勢力との閥係、汗国内の社会組織・経済活動、それに{{ajrat|イスラーム}}教の問題等が明らかにされねばならないと考えるので、本稿では、十五世紀初頭に於けるヴァイス汗の時代を中心に、右の諸問題についての若干の考察をこころみ、汗国史研究の手がかりをつかみたいと考える。|}} - [Tadqiqotchi:] Men ushbu Xonlikning (ya’ni Kechki Chig‘atoy Xonligi) tarixini tadqiq qilar erkanman, Xonning boshqaruvi, ushbu boshqaruvning kezidagi Xonning sulolasining Vohadagi (ya’ni Oltishahrning Vohasidagi) turli shaharlarla munosabati, Xonlikning turli tashqi kuchlar birlan bo‘lgan munosabati, Xonlikning ichki ijtimoiy tuzulmasi, iqtisodiy faoliyati, hamda Islom diyniga tegishli masalalarning oydinlashtirilishini zarur deb bilganimdan, ushbu maqolada, 16-asrning boshidagi Uvays Xonning kezini asos qilib olib, yuqorida aytib o‘tilgan turki masalalar to‘g‘risida bir nechta mulohazani qilishga urunib, Xonlikning tarixiy tadqiqini ko‘zlayman. ===Sinonimlari=== [[イスラーム教]] ogdh2iztcf35nazpu99bvuvuf61lmw9 640077 640076 2026-07-26T19:23:22Z Yokubjon Juraev 8265 640077 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} (Shuningdek イスラーム教) [[Islom]] diyni. {{misol|私は、この汗国の歴史を研究する場合にはハーンの系譜とその統治年代汗家とオアシス諸都市との関係、汗国と諸外国勢力との閥係、汗国内の社会組織・経済活動、それに{{ajrat|イスラーム}}教の問題等が明らかにされねばならないと考えるので、本稿では、十五世紀初頭に於けるヴァイス汗の時代を中心に、右の諸問題についての若干の考察をこころみ、汗国史研究の手がかりをつかみたいと考える。|}} - [Tadqiqotchi:] Men ushbu Xonlikning (ya’ni Kechki Chig‘atoy Xonligining) tarixini tadqiq qilmoqchi erkanman, Xonning boshqaruvi, ushbu boshqaruvning kezidagi Xonning sulolasining Vohadagi (ya’ni Oltishahrning Vohasidagi) turli shaharlarla munosabati, Xonlikning turli tashqi kuchlar birlan bo‘lgan munosabati, Xonlikning ichki ijtimoiy tuzulmasi, iqtisodiy faoliyati, hamda Islom diyniga tegishli masalalarning oydinlashtirilishini zarur deb bilganimdan, ushbu maqolada, 16-asrning boshidagi Uvays Xonning kezini asos qilib olib, yuqorida aytib o‘tilgan turki masalalar to‘g‘risida bir nechta mulohazani qilishga urunib, Xonlikning tarixiy tadqiqini ko‘zlayman. ===Sinonimlari=== [[イスラーム教]] rqej73tgbyshkftjxo9evdclazbdb26 640078 640077 2026-07-26T19:24:41Z Yokubjon Juraev 8265 640078 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} (Shuningdek イスラーム教) [[Islom]] diyni. {{misol|私は、この汗国の歴史を研究する場合にはハーンの系譜とその統治年代汗家とオアシス諸都市との関係、汗国と諸外国勢力との閥係、汗国内の社会組織・経済活動、それに{{ajrat|イスラーム}}教の問題等が明らかにされねばならないと考えるので、本稿では、十五世紀初頭に於けるヴァイス汗の時代を中心に、右の諸問題についての若干の考察をこころみ、汗国史研究の手がかりをつかみたいと考える。|}} - [Tadqiqotchi:] Men ushbu Xonlikning (ya’ni Kechki Chig‘atoy Xonligining) tarixini tadqiq qilmoqchi erkanman, Xonning boshqaruvi, ushbu boshqaruvning kezidagi Xonning sulolasining Vohadagi (ya’ni Oltishahrning Vohasidagi) turli shaharlarla munosabati, Xonlikning turli tashqi kuchlar birlan bo‘lgan munosabati, Xonlikning ichki ijtimoiy tuzulmasi, iqtisodiy faoliyati, hamda Islom diyniga tegishli masalalarning oydinlashtirilishini zarur deb bilganimdan, ushbu maqolada, 16-asrning boshidagi Uvays Xonning kezini asos qilib olib, yuqorida aytib o‘tilgan turli masalalar to‘g‘risida bir nechta mulohazani qilishga urunib, Xonlikning tarixiy tadqiqini ko‘zlayman. ===Sinonimlari=== [[イスラーム教]] konr94wfseha9occtg8d28h7y1f3iho 640079 640078 2026-07-26T19:25:29Z Yokubjon Juraev 8265 640079 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} (Shuningdek イスラーム教) [[Islom]] diyni. {{misol|私は、この汗国の歴史を研究する場合にはハーンの系譜とその統治年代汗家とオアシス諸都市との関係、汗国と諸外国勢力との閥係、汗国内の社会組織・経済活動、それに{{ajrat|イスラーム}}教の問題等が明らかにされねばならないと考えるので、本稿では、十五世紀初頭に於けるヴァイス汗の時代を中心に、右の諸問題についての若干の考察をこころみ、汗国史研究の手がかりをつかみたいと考える。|}} - [Tadqiqotchi:] Men ushbu Xonlikning (ya’ni Kechki Chig‘atoy Xonligining) tarixini tadqiq qilmoqchi erkanman, Xonning boshqaruvi, ushbu boshqaruvning kezidagi Xonning sulolasining Vohadagi (ya’ni Oltishahrning Vohasidagi) turli shaharlarla munosabati, Xonlikning turli tashqi kuchlar birlan bo‘lgan munosabati, Xonlikning ichki ijtimoiy tuzulmasi, iqtisodiy faoliyati, hamda Islom diyniga tegishli masalalarning oydinlashtirilishini zarur deb bilganimdan, ushbu maqolada, 16-asrning boshidagi Uvays Xonning kezini asos qilib olib, yuqorida aytib o‘tilgan turli masalalar to‘g‘risida bir nechta mulohazani qilishga urunib, Xonlikning tarixiy tadqiqini ko‘zlayman. ===Sinonimlari=== [[イスラーム教]], [[イスラム]] 8zowglv75vgewry8wic97wwneecga7u 640080 640079 2026-07-26T19:27:54Z Yokubjon Juraev 8265 640080 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} (Shuningdek イスラーム教) [[Islom]] diyni. {{misol|私は、この汗国の歴史を研究する場合にはハーンの系譜とその統治年代汗家とオアシス諸都市との関係、汗国と諸外国勢力との閥係、汗国内の社会組織・経済活動、それに{{ajrat|イスラーム}}教の問題等が明らかにされねばならないと考えるので、本稿では、十五世紀初頭に於けるヴァイス汗の時代を中心に、右の諸問題についての若干の考察をこころみ、汗国史研究の手がかりをつかみたいと考える。|間野英二|}} - [Tadqiqotchi:] Men ushbu Xonlikning (ya’ni Kechki Chig‘atoy Xonligining) tarixini tadqiq qilmoqchi erkanman, Xonning boshqaruvi, ushbu boshqaruvning kezidagi Xonning sulolasining Vohadagi (ya’ni Oltishahrning Vohasidagi) turli shaharlarla munosabati, Xonlikning turli tashqi kuchlar birlan bo‘lgan munosabati, Xonlikning ichki ijtimoiy tuzulmasi, iqtisodiy faoliyati, hamda Islom diyniga tegishli masalalarning oydinlashtirilishini zarur deb bilganimdan, ushbu maqolada, 16-asrning boshidagi Uvays Xonning kezini asos qilib olib, yuqorida aytib o‘tilgan turli masalalar to‘g‘risida bir nechta mulohazani qilishga urunib, Xonlikning tarixiy tadqiqini ko‘zlayman. ===Sinonimlari=== [[イスラーム教]], [[イスラム]] scg1lnupesz0fwpdvjenlrz1o4n140u 640081 640080 2026-07-26T19:34:50Z Yokubjon Juraev 8265 640081 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} (Shuningdek イスラーム教) [[Islom]] diyni. {{misol|私は、この汗国の歴史を研究する場合にはハーンの系譜とその統治年代汗家とオアシス諸都市との関係、汗国と諸外国勢力との閥係、汗国内の社会組織・経済活動、それに{{ajrat|イスラーム}}教の問題等が明らかにされねばならないと考えるので、本稿では、十五世紀初頭に於けるヴァイス汗の時代を中心に、右の諸問題についての若干の考察をこころみ、汗国史研究の手がかりをつかみたいと考える。|間野英二|十五世紀頭のモグーリスターン――ヴァイス汗の時代——}} - [Tadqiqotchi:] Men ushbu Xonlikning (ya’ni Kechki Chig‘atoy Xonligining) tarixini tadqiq qilmoqchi erkanman, Xonning boshqaruvi, ushbu boshqaruvning kezidagi Xonning sulolasining Vohadagi (ya’ni Oltishahrning Vohasidagi) turli shaharlarla munosabati, Xonlikning turli tashqi kuchlar birlan bo‘lgan munosabati, Xonlikning ichki ijtimoiy tuzulmasi, iqtisodiy faoliyati, hamda Islom diyniga tegishli masalalarning oydinlashtirilishini zarur deb bilganimdan, ushbu maqolada, 16-asrning boshidagi Uvays Xonning kezini asos qilib olib, yuqorida aytib o‘tilgan turli masalalar to‘g‘risida bir nechta mulohazani qilishga urunib, Xonlikning tarixiy tadqiqini ko‘zlayman. ===Sinonimlari=== [[イスラーム教]], [[イスラム]] j9ff7twlntkdo60xtdsaqsi7cadaoli 640082 640081 2026-07-26T19:49:58Z Yokubjon Juraev 8265 640082 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} (Shuningdek イスラーム教) [[Islom]] diyni. {{misol|私は、この汗国の歴史を研究する場合にはハーンの系譜とその統治年代汗家とオアシス諸都市との関係、汗国と諸外国勢力との閥係、汗国内の社会組織・経済活動、それに{{ajrat|イスラーム}}教の問題等が明らかにされねばならないと考えるので、本稿では、十五世紀初頭に於けるヴァイス汗の時代を中心に、右の諸問題についての若干の考察をこころみ、汗国史研究の手がかりをつかみたいと考える。|間野英二|十五世紀頭のモグーリスターン――ヴァイス汗の時代——}} - [Tadqiqotchi:] Men ushbu Xonlikning (ya’ni Kechki Chig‘atoy Xonligining) tarixini tadqiq qilmoqchi erkanman, Xonning boshqaruvi, ushbu boshqaruvning kezidagi Xonning sulolasining Vohadagi (ya’ni Oltishahrning Vohasidagi) turli shaharlarla munosabati, Xonlikning turli tashqi kuchlar birlan bo‘lgan munosabati, Xonlikning ichki ijtimoiy tuzulmasi, iqtisodiy faoliyati, hamda Islom diyniga tegishli masalalarning oydinlashtirilishini zarur deb bilganimdan, ushbu maqolada, 15-asrning boshidagi Uvays Xonning kezini asos qilib olib, yuqorida aytib o‘tilgan turli masalalar to‘g‘risida bir nechta mulohazani qilishga urunib, Xonlikning tarixiy tadqiqini ko‘zlayman. ===Sinonimlari=== [[イスラーム教]], [[イスラム]] k1ejh2yb563lzq2zfo54jt7i5rnguij 640083 640082 2026-07-26T19:50:43Z Yokubjon Juraev 8265 640083 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} (Shuningdek イスラーム教) [[Islom]] diyni. {{misol|私は、この汗国の歴史を研究する場合には、ハーンの系譜とその統治年代汗家とオアシス諸都市との関係、汗国と諸外国勢力との閥係、汗国内の社会組織・経済活動、それに{{ajrat|イスラーム}}教の問題等が明らかにされねばならないと考えるので、本稿では、十五世紀初頭に於けるヴァイス汗の時代を中心に、右の諸問題についての若干の考察をこころみ、汗国史研究の手がかりをつかみたいと考える。|間野英二|十五世紀頭のモグーリスターン――ヴァイス汗の時代——}} - [Tadqiqotchi:] Men ushbu Xonlikning (ya’ni Kechki Chig‘atoy Xonligining) tarixini tadqiq qilmoqchi erkanman, Xonning boshqaruvi, ushbu boshqaruvning kezidagi Xonning sulolasining Vohadagi (ya’ni Oltishahrning Vohasidagi) turli shaharlarla munosabati, Xonlikning turli tashqi kuchlar birlan bo‘lgan munosabati, Xonlikning ichki ijtimoiy tuzulmasi, iqtisodiy faoliyati, hamda Islom diyniga tegishli masalalarning oydinlashtirilishini zarur deb bilganimdan, ushbu maqolada, 15-asrning boshidagi Uvays Xonning kezini asos qilib olib, yuqorida aytib o‘tilgan turli masalalar to‘g‘risida bir nechta mulohazani qilishga urunib, Xonlikning tarixiy tadqiqini ko‘zlayman. ===Sinonimlari=== [[イスラーム教]], [[イスラム]] h7fl4b5hdf30ksyil4esly3lpfzs49g 640088 640083 2026-07-27T02:02:51Z Yokubjon Juraev 8265 640088 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} (Shuningdek イスラーム教) [[Islom]] diyni. {{misol|私は、この汗国の歴史を研究する場合には、ハーンの系譜とその統治年代汗家とオアシス諸都市との関係、汗国と諸外国勢力との閥係、汗国内の社会組織・経済活動、それに{{ajrat|イスラーム教}}の問題等が明らかにされねばならないと考えるので、本稿では、十五世紀初頭に於けるヴァイス汗の時代を中心に、右の諸問題についての若干の考察をこころみ、汗国史研究の手がかりをつかみたいと考える。|間野英二|十五世紀頭のモグーリスターン――ヴァイス汗の時代——}} - [Tadqiqotchi:] Men ushbu Xonlikning (ya’ni Kechki Chig‘atoy Xonligining) tarixini tadqiq qilmoqchi erkanman, Xonning boshqaruvi, ushbu boshqaruvning kezidagi Xonning sulolasining Vohadagi (ya’ni Oltishahrning Vohasidagi) turli shaharlarla munosabati, Xonlikning turli tashqi kuchlar birlan bo‘lgan munosabati, Xonlikning ichki ijtimoiy tuzulmasi, iqtisodiy faoliyati, hamda Islom diyniga tegishli masalalarning oydinlashtirilishini zarur deb bilganimdan, ushbu maqolada, 15-asrning boshidagi Uvays Xonning kezini asos qilib olib, yuqorida aytib o‘tilgan turli masalalar to‘g‘risida bir nechta mulohazani qilishga urunib, Xonlikning tarixiy tadqiqini ko‘zlayman. ===Sinonimlari=== [[イスラーム教]], [[イスラム]] jnk2mqdm3aiar224q0uqmckplroa7gd 0 162817 640053 2026-07-26T13:20:21Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-gdq-}} [[oy]] (vaqt oralig‘i).“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 640053 wikitext text/x-wiki {{-gdq-}} [[oy]] (vaqt oralig‘i). kll8kp1s5oyzdx5rmfy3038yf19ihan 640055 640053 2026-07-26T13:26:10Z Yokubjon Juraev 8265 640055 wikitext text/x-wiki {{-gdq-}} [[oy]] (vaqt oralig‘i)<ref>The Mehri Language of Oman (Aaron Rubin); 2010-yil; 61-bet</ref>. t0tpe80ap4ovrh4zt1r2xpdltfp0a3j 10 162818 640054 2026-07-26T13:23:47Z Yokubjon Juraev 8265 „<includeonly>[[Turkum:Mahra tili]]</includeonly>__NOEDITSECTION__ =<div id="toc" class="toccolours" ><big>[[Fayl:Flag of the Mahra Sultanate.svg|50px]] '''Mahriy<small><small> (gdq)</small></small>'''</big></div>=“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 640054 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[Turkum:Mahra tili]]</includeonly>__NOEDITSECTION__ =<div id="toc" class="toccolours" ><big>[[Fayl:Flag of the Mahra Sultanate.svg|50px]] '''Mahriy<small><small> (gdq)</small></small>'''</big></div>= 2lsqbxaezerixjawhzuamhppq8wwcp2 10 162819 640056 2026-07-26T13:26:39Z Yokubjon Juraev 8265 „Mahriy“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 640056 wikitext text/x-wiki Mahriy nhg9n2l1hcy9ib90elp1c3bfxrgpjcv 0 162820 640091 2026-07-27T02:11:59Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-tyv-}} [[tirik]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 640091 wikitext text/x-wiki {{-tyv-}} [[tirik]]. ok7f4j7h5u1q9vkrlkfcgk39hlh8fjm 0 162821 640093 2026-07-27T02:34:51Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy; ''tinlik'' (ya’ni "nafasga ega") degan so‘zga o‘zakdosh. ===Ma’nosi=== [[tirik]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 640093 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy; ''tinlik'' (ya’ni "nafasga ega") degan so‘zga o‘zakdosh. ===Ma’nosi=== [[tirik]]. 60m9y06ty8ednrg5c6ximzrgoxmo0fw