yugurmoq

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="uz">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikilugʻat</sitename>
    <dbname>uzwiktionary</dbname>
    <base>https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.13</generator>
    <case>case-sensitive</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="case-sensitive">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Maxsus</namespace>
      <namespace key="0" case="case-sensitive" />
      <namespace key="1" case="case-sensitive">Munozara</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Foydalanuvchi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Foydalanuvchi munozarasi</namespace>
      <namespace key="4" case="case-sensitive">Vikilugʻat</namespace>
      <namespace key="5" case="case-sensitive">Vikilugʻat munozarasi</namespace>
      <namespace key="6" case="case-sensitive">Fayl</namespace>
      <namespace key="7" case="case-sensitive">Fayl munozarasi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki munozarasi</namespace>
      <namespace key="10" case="case-sensitive">Andoza</namespace>
      <namespace key="11" case="case-sensitive">Andoza munozarasi</namespace>
      <namespace key="12" case="case-sensitive">Yordam</namespace>
      <namespace key="13" case="case-sensitive">Yordam munozarasi</namespace>
      <namespace key="14" case="case-sensitive">Turkum</namespace>
      <namespace key="15" case="case-sensitive">Turkum munozarasi</namespace>
      <namespace key="710" case="case-sensitive">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="case-sensitive">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="case-sensitive">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="case-sensitive">Modul munozarasi</namespace>
      <namespace key="1728" case="case-sensitive">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="case-sensitive">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>yugurmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1543</id>
    <revision>
      <id>640192</id>
      <parentid>638613</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T05:29:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>640192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5582" sha1="9pux4xvccko06wowz4t1d5km82ovagd" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''yu-gur-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|YUGUR- ’chop-\ 'irgʻishlab biror yoʻnalishda tez harakat qil-’. {{misol|Buzoqning yugurgani somonxonagacha.|Maqol}} Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl yügür- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 390; Devon, III, 76; DS, 284); oʻzbek ti-lida ü unlilarining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: yü— &lt;sub&gt;g&lt;/sub&gt;ür— &amp;gt;&amp;nbsp;yugur—. Mahmud Koshgʻariy bu feʼl 'qattiq chop-’ maʼnosini anglatishini taʼkidlaydi (Devon, III, 76).}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Irgʻishlab, biror yoʻnalishda tez harakat qilmoq; chopmoq. {{misol|Bor kuchi bilan {{ajrat|yugur}}moq. Bola {{ajrat|yugur}}ib, tepalikka chiqdi.}} {{misol|Shu mahal bir toʻda bola chugʻurlashib, guzar tomonga {{ajrat|yugur}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Gulnor bilan Unsin tanchada oʻtirib, bir-biriga mehribon egachi-singilday soʻzlasharkan, bolalardan biri {{ajrat|yugur}}ib keldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#''sprt.'' Yugurish bilan shugʻullanmoq; yugurishda qatnashmoq. {{misol|Qayerdadir muzika yangrar, maydon chetidagi yoʻlkalarda maykachan qizlar {{ajrat|yugur}}ishardi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}
#{{koʻchma|uz}} Biror ish yoki maqsadni amalga oshirish uchun harakat qilmoq; harakatida boʻlmoq, urinmoq. {{misol|Oʻqishning ketidan {{ajrat|yugur}}moq. Yugurganniki emas, buyurganniki.|Maqol}} {{misol|Rais Umurzoq otaga oʻxshash obroʻli, tajribakor paxtakorlarni qoʻlga olish niyatida ozmuncha {{ajrat|yugur}}madi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}
#Biror joy, tomonga oshigʻich, tez harakatda boʻlmoq, yoʻl olmoq. {{misol|Bugun Gavharning telegrammasini olish bilan vokzalga {{ajrat|yugur}}di.|[[w:O‘tkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Bu Otabekni Toshkentdan uylantirib, boshini bogʻlamasak, kun sayin uning Margʻilon {{ajrat|yugur}}ishidan qutula olmasmiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#{{koʻchma|uz}} Tezlik bilan harakatlanmoq (suv, shamol kabilarning harakati haqida). {{misol|Qishloq oʻrtasidan oʻtadigan ikki soy toshlardan toshlarga urilib, koʻpirib, uzoq paxta dalalariga qarab {{ajrat|yugur}}adi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Hamzaobodda}} {{misol|Mirzachoʻlning och bagʻriga {{ajrat|Yugur}}ganda Sirdaryo Oʻylaganmi edi shunday Chamanlar yaratishni.|[[w:Turob To‘la|Turob Toʻla]]}}
#{{koʻchma|uz}} Paydo boʻlmoq, namoyon boʻlmoq, koʻrinmoq (biror xususiyat, belgi, xolat va shu kabilar haqida). {{misol|Uning yuziga qon {{ajrat|yugur}}di.}} {{misol|[Ibn Sino] Nazari satrlar oralab yoʻrgʻalarkan, yer ostidan xazina topgan kishidek, qoʻllari asta titraydi, yuziga gʻalati tabassum {{ajrat|yugur}}adi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Kitobga ixlos}} {{misol|Malohat Karimovaning yuzlariga qizil {{ajrat|yugur}}di, yuzidagi kuldirgichlar husniga husn qoʻshdi, koʻzlari charaqlab ketdi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Asl yor}} {{misol|Endi har ikkovining ham yuziga jiddiyat {{ajrat|yugur}}di.|[[w:Husayn Shams|Husayn Shams]]|Dushman}}

=== Sinonimlari ===
[[yugurgilamoq]], [[yelmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЮГУРМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}

{{-trans-|yugurmoq|
*{{en}}: [[run]]
*{{tr}}: [[koşmak]]
*{{tyv}}: [[чүгүрер]]
*{{kjh}}: [[чӱгӱрерге]]
*{{sah}}: [[сүүрээһин]]
*{{cv}}: [[чуп]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''yugurmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[бегать]]; [[бежать]]; [[скакать]]; '''yugurib bormoq '''прибегать, подбегать; '''yugurib chiqmoq '''1) выбежать; 2) взбежать ({{izoh|на что-л}}.) '''yugurib kelmoq '''прибежать; '''darsdan kechikmay deb yugura-yugura keldim '''я бегом бежал, чтобы не опоздать на урок; '''Sharofat yugurganicha kelib bolani Sidiqjonning qoʻlidan tortib oldi '''(А. Ќаћћор, «Ќўшчинор») Быстро подбежав, Шарафат выхватила ребёнка из рук Сидикджана;&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен}}. [[появляться]], [[показываться]], [[становиться]] [[заметным]]; '''quyosh botar paytda gʻarb tomonga qizillik yugurdi '''во время захода солнца небо на западе порозовело; '''Gulxanchilarning dala shamoli bilan qovjiragan yuzlariga tiniq qizillik yugurib olovlandi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Яркий, как огонь, румянец выступил на обветренных степным ветром лицах людей, сидевших вокруг костра; '''bahor kelishi bilan daraxtlarning tanasiga suv yugurdi '''с приходом весны деревья ожили; '''oʻgʻlining omonligini eshitgan onaning tanasiga suv yugurdi '''{{izoh|перен}}. услышав о том, что сын её жив-здоров, мать успокоилась; {{tarjmisoli|ketidan yugurmoq }} 1) бежать за ({{izoh|кем-чем-л}}.); '''bola onasining ketidai yugurdi '''ребенок побежал за матерью; 2) {{izoh|перен}}. упорно добиваться ({{izoh|чего-л}}.), преследовать ({{izoh|какую-л. цель}}); '''oʻqishning ketidan yugurgani bekor ketmadi '''его старение, прилежание в учёбе не пропали даром.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>9pux4xvccko06wowz4t1d5km82ovagd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>suzmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15875</id>
    <revision>
      <id>640151</id>
      <parentid>616252</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T15:56:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>640151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8762" sha1="46gebutqe2h044uqfkla8jylfpy40ip" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''suz-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|SUZ— I &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; suyuq narsani suzgichdan oʻtkazib, kerakli qismini ajratib ol—'. Vahtida suzmasangiz, musallas emas, sirkaga ega boʻlasiz. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli soʻz— tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 423; Devon, II, 16; DS, 519); oʻzbek tilida ü unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: süz- &amp;gt;&amp;nbsp;suz—.

SUZ- II 'shoxi bilan ur—'. Eshakka muguz bitsa, egasini s u z a d i (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli süs— tarzida talaffuz qilingan (Devon, II, 338); eski oʻzbek tilida bu feʼl oxiridagi s undoshi z undoshiga almashgan (КРС, 669); keyinchalik ü unlisining yumshoqlik belgisi yoʻ-qolgan: süs— &amp;gt;&amp;nbsp;süz— &amp;gt;&amp;nbsp;suz—.

_ SUZ— III ' suvda biror tomonga harakatlan-'. Dar-yodan s u z i b oʻtamiz (Hamid Gʻulom). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli yüz— tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 67; DS, 288; ТРС, 684); keyinchalik oʻzbek tilida soʻz boshlanishidagi y undoshi s undoshiga almashgan, ü unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: yüz— &amp;gt;&amp;nbsp;süz— &amp;gt;&amp;nbsp;suz—.

SUZ- IV ' ovqatni idishlarga taqsimlab sol-'. Gulnoz osh s u z i sh g a chihib ketdi (Hamid Gʻulom). Bu feʼl aslida ham suz— tarzida talaffuz qilingan boʻlib (КРС, 662), hozirgi oʻzbek tiliga shu shaklida yetib kelgan. Bu feʼl asli 'biror narsani choʻmichlab ol—' maʼnosini anglatgan; hozirgi maʼnosi maʼnoning torayishi, xoslanishi asosida yuzaga kelgan: ' biror narsani taqsimlab sol-' —&amp;gt; ' ovqatni taqsimlab sol-'. Bunday maʼnoni anglatuvchi suz— feʼli OʻTILda 'suyuq narsani suzgichdan oʻtkazib, kerakli qismini ajratib ol—' maʼnosini anglatuvchi suz— I feʼlining ikkinchi maʼnosi sifatida berilgani xato, chunki suz— I feʼli asli süz— shakliga ega boʻlgan.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
:I 1 Suzgich yoki boshqa biror narsa orqali oʻtkazib, mexanik aralashma-lardan tozalamoq. {{misol|Benzinni mashina bakiga {{ajrat|suz}}ib solmoq.}}

2 Suyuq narsalarning kerakli qismini ajratib olmoq. {{misol|Sirka {{ajrat|suz}}moq. Suzib sut-ning qaymogʻini olmoq.}} n {{misol|U kishi [boy] shoʻr-vani pishiradi, lekin moyini {{ajrat|suz}}ib ichadi, goʻshtini yeydi, menga taqir suyak, bir kosa jirsiz suv keltiradi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

3 Tayyor ovqat yoki ichimlikni yeyiladi-gan yoki ichiladigan idishlarga taqsimlab solmoq. {{misol|gsh Palov {{ajrat|suz}}ilib, Nusratbek ikki laganni keltirganda, yigitlar Sohib aka-ning yelkasiga turtishdi. S.|[[w:Nurov|Nurov]]|Narvoy}}. {{misol|Maxsumov hammaga shoʻrva {{ajrat|suz}}di.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Bir siqimgina osh qilib, {{ajrat|suz}}ib olishga hayron boʻliboʻtirgan edim.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}.

4 Kartalarni oʻynovchilarga boʻlib ber-moq. {{misol|Karta {{ajrat|suz}}moq.}}

:Koʻz suzmoq Noz-ishva bilan qaramoq, koʻzlarini yarim yummoq. {{misol|Gʻunajin koʻzini {{ajrat|suz}}masa, buqa ipini uzmaydi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Yoshi qirqlarga borib qolgan boʻlsa ham, ikki beti qip-qizil.. joriya boʻsh xaltani noibning qoʻlidan olarkan, qop-qora koʻzlarini alla-nechuk {{ajrat|suz}}ib, gʻamzali bir ohangda: -Bizga-chi, begim? — deb soʻradi.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''suz-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
:II 1 Qoʻl-oyoq yoki suzgichlari-ni qimirlatib, suvda turmoq yoki biror yoʻnalishda harakat qilmoq. {{misol|Quloch otib {{ajrat|suz}}moq. Qurbaqacha {{ajrat|suz}}moq. Chalqanchasiga {{ajrat|suz}}-moq. shsh Terak tagidan sholipoya boʻylab yoʻl bor. Chirchiqqa tik chiqadi. Daryodan {{ajrat|suz}}iboʻta-miz.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}. {{misol|Baliq suvda {{ajrat|suz}}adi, suvda umaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

2 Suv transporti vositalarida yurmoq, sayr yoki safar qilmoq. {{misol|Qayiqda {{ajrat|suz}}moq. Kemada {{ajrat|suz}}ib, dengizdan oʻtmoq.}}

3 Suyuqlik yoki gaz betida qalqib tur-moq yoki oqmoq. {{misol|Itaruvchi kuch jism ogʻir-ligiga teng boʻlganda, jism suyuqlikning yuzida yoki ichida {{ajrat|suz}}ib yuradi.|[[w:&quot;Fizika&quot;|&quot;Fizika&quot;]]}}. {{misol|Bu &quot;Volga&quot; ham tun ogʻushida, xuddi suvda {{ajrat|suz}}ib borayotgan kemadek, asta-sekin uzoqlashdi.. |[[w:&quot;Yoshlik&quot;|&quot;Yoshlik&quot;]]}}. {{misol|Eskidan saqlanib qolgan yodgorlik — oqqushlar {{ajrat|suz}}ib yurgan koʻllaru daraxt tagida nay chashb oʻtirgan yigit -qizlarning suratlari.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor.

'''4 '''{{koʻchma|uz}} Bir maromda bir tarafga qarab harakat qilmoq, kezmoq, oqmoq. {{misol|Domla koʻz-larini ishqab, atrofga qayta tikildi-yu, qandaydir bahaybat qushlarning qumda ohis-ta {{ajrat|suz}}ib yurgan soyalarini koʻrib, beixtiyor tepaga qaradi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}. {{misol|Samoda esa hech kimga keraksiz gʻarib oy mungʻayib {{ajrat|suz}}ardi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}}. {{misol|..pushtirang ulkan bulut samoning qoq oʻr-tasida {{ajrat|suz}}ib borib, roʻparadagi qoʻshnining pastak, loyshuvoq tomiga.. yupqa va shaffof soya tashladi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Qahqaha}}.

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''suz-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
:III Shoxi bilan urmoq, sho-xini sanchmoq. {{misol|Echkining ajali yetsa, qas-sobni {{ajrat|suz}}ar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Ha, asov sigirning felini bilmasang, oldiga yoʻlatmaydi — {{ajrat|suz}}adi, tepadi, sut bermaydi.|[[w:M. Joʻra|M. Joʻra]]|Quyoshdan nur emganlar}}.

:Yer suzmoq Yerga tikilib qolmoq, yerdan koʻzni uzmay oʻtirmoq yoki bormoq. {{misol|Dildor Nizomjonni koʻrib, sekin shiypondan tushdi-da, yer {{ajrat|suz}}gancha ariq tomonga oʻtib ketmoqchi boʻldi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. Pul(ni) suzib oladi Yerdan supurib olganday pul topadi, katta pul, foyda oladi. {{misol|Shu davr ichida qoʻshmachi hoji pulni {{ajrat|suz}}ib oldi_— shinam hujrasidan mehmon arimadi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|СУЗМОҚ}}
== Tarjimalari ==
{{uz-verb}}

{{-trans-|suzmoq|
*{{tr}}: [[yüzmek]]
*{{en}}: to [[swim]]
*{{tyv}}: [[эштир]]
*{{sah}}: [[харбаа]]
|}}

{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;suzmoq I&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;[[плавать]], [[плыть]]; '''suzib chiqmoq '''всплывать, выплывать ({{izoh|на поверхность}}); '''suzib oʻtmoq''' переплыть; '''yaxshi suzadigan odam '''человек, который хорошо плавает, хороший пловец; '''havo ochiq, koʻkda oy suzar edi '''погода была ясной, по небу плыл месяц; '''* uyda oʻrdak suzayotir '''в комнате утки плавают ({{izoh|так говорят, когда сильно течёт крыша}}).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''suzmoq II'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[фильтровать]]; [[цедить]], [[процеживать]]; {{tarjmisoli|sutni suzmoq }} процеживать молоко; '''sharbatni suzib, turpini olmoq '''получить выжимки, процедив фруктовый сок;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[кокетливо]] [[щурить]] ({{izoh|глаза}}); {{tarjmisoli|koʻz(ni) suzmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}koʻzini suzmoq}}  красиво (кокетливо) щурить глаза; строить глазки; '''koʻzini suzib qaramoq '''кокетливо взглянуть;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]], [[накладывать]]; [[разливать]]; {{tarjmisoli|oshni suzmoq }} выложить плов ({{izoh|из котла на блюдо}}); {{tarjmisoli|shoʻrvani suzmoq }} разлить суп ({{izoh|по мискам}});&lt;br /&gt;
'''4 '''[[раздавать]], [[сдавать]] ({{izoh|карты}}).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;suzmoq III&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;[[бодать]]; '''echkining ajali yetsa, qassobni suzadi '''{{izoh|посл}}. когда приходит смертный час козы, она бодает мясника; '''eshakka muguz bitsa, egasini suzadi '''{{izoh|посл}}. если у осла вырастут рога, он забодает хозяина; {{tarjmisoli|* yer suzmoq}}  уставиться взором под ноги, упорно смотреть в землю (не отрывая взора); '''pul(ni) suzib olmoq '''легко доставать (получать) деньги, иметь лёгкий источник дохода.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>46gebutqe2h044uqfkla8jylfpy40ip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi:Revi C.</title>
    <ns>2</ns>
    <id>19190</id>
    <revision>
      <id>640164</id>
      <parentid>628707</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T00:09:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>178</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]])</comment>
      <origin>640164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="728" sha1="jpw3nj2chjami4v64u11y1biqf0fewy" xml:space="preserve">__NOINDEX__&lt;div class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;{{#babel:ko|en-3|uz-0}} [[File:Revi wikimedia image.jpg|thumb|center|middle|If you are here to talk about CommonsDelinker removing a deleted image, please [[:c:User talk:Revi C.|go here]].]]
Hello! I am [[:m:User:Revi C.|revi]]. I edit to [[m:SWMT|revert vandals]], do Wikidata stuff&lt;!--(I am a Wikidata Admin! &lt;small&gt;([{{fullurl:wikidata:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])&lt;/small&gt;)--&gt;, or do [[:c:COM:FR|Commons Filemoving stuff]] (I am Commons Admin too! &lt;small&gt;([{{fullurl:c:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])&lt;/small&gt;). Come to [[:m:User:Revi C.|my Meta userpage]] or [[:c:User:Revi C.|my Commons userpage]] for more information. Thank you.&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>jpw3nj2chjami4v64u11y1biqf0fewy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Revi C.</title>
    <ns>3</ns>
    <id>19191</id>
    <revision>
      <id>640163</id>
      <parentid>628706</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T23:28:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>178</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]])</comment>
      <origin>640163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1120" sha1="esxe13mcstpjlux1bt2hqwxr2v8t8mn" xml:space="preserve">__NOINDEX__&lt;div class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!&lt;/span&gt;]]

''' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt; BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX &lt;/span&gt;''(Script)''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.&lt;/span&gt;

Instead, please leave your message following site:
&lt;br /&gt;
[[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff &lt;!--(I am {{int:Group-sysop}} there)--&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there)
&lt;br /&gt;
[[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...)

Messages left on this page may be reverted or moved without any response.&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>esxe13mcstpjlux1bt2hqwxr2v8t8mn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>boʻsagʻa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21352</id>
    <revision>
      <id>640187</id>
      <parentid>640029</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T03:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>640187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2515" sha1="jxnckzh7y1wysotftwej8yqol015fzv" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''boʻ-sa-gʻa'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
O‘rta Mo‘g‘ulcha [https://en.wiktionary.org/wiki/%D0%B1%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B3%D0%BE Bosaga] so'zidan kelib chiqadi.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===

1. {{ayn.|uz}} ostona. {{misol| Yomonning toʻrida yotguncha, Yaxshining {{ajrat|boʻsagʻa}}sida yot. |[[w:Maqol|Maqol.]]|}} {{misol|Yomon kuchuk {{ajrat|boʻsagʻa}}da hurar. |[[w:Maqol|Maqol.]]|}} {{misol|Ashmat eshik tutqichini ushlab, bir nafas {{ajrat|boʻsagʻa}}da turib qoldi. |[[w:E. Usmonov|E. Usmonov]]|Yolqin.}} {{misol|Boʻri Paygʻamov, eshik ochilib, {{ajrat|boʻsagʻa}}da Nusratbek koʻrinishi bilan, yuzlari yashnab, oʻrnidan turib ketdi. |[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi.}}

2. {{koʻchma|uz}} Biror hudud, manzilning kirish, boshlanish joyi, ostonasi. {{misol|Qorabugʻroxon boshliq koʻchmanchilar oʻrdasi hozir Samarqand {{ajrat|boʻsagʻa}}sida. |[[w:M. Osim|M. Osim]]|Ibn Sino qissasi}} {{misol| Berlinning {{ajrat|boʻsagʻa}}sida turibmiz, deb martda bir xat kelgan edi. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik.}} {{misol|Minglab kichkintoylar maktab {{ajrat|boʻsagʻa}}siga birinchi marta qadam qoʻyadilar. |[[w:E. Qodirov|E. Qodirov]]|Yangi marralar sari.}}

3. {{koʻchma|uz}} Biror marosim, muhim sana va sh. k. arafasi, boshlanish davri. {{misol| Oʻtgan yil bilan ham xayrlashdik. Yangi yilning qutlugʻ {{ajrat|boʻsagʻa}}siga qadam tashladik. |[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar.}} {{misol|U gʻalaba qasrining oltin {{ajrat|boʻsagʻa}}sida edi.  |[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona t.o.}} {{misol|Armiya {{ajrat|boʻsagʻa}}sida turgan navqiron yigitlarga tilagim — Vatanimizning munosib qalqoni boʻlishsin. |[[w:Gazetadan|Gazetadan.]]|}} {{misol| Sidiqjon xuddi zoʻr baxtga erishgan yoki oʻshanday baxtning {{ajrat|boʻsagʻa}}sida turganday, terisiga sigʻmay.. eski hayotini eslagisi ham kelmay yurar edi. |[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari.}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БЎСАҒА}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|sah=[[модьоҕо]]
}}

{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''boʻsagʻa'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[порог]] ([[дверной]]);&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен}}. [[порог]], [[подступ]] {{izoh|(к чему-л.)}};{{izoh| {{tarjmisoli|}}Moskva boʻsagʻasidagi janglar }} бой на подступах к Москве;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[канун]] {{izoh|(чего-л.).&lt;br /&gt;
}}
}}</text>
      <sha1>jxnckzh7y1wysotftwej8yqol015fzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>boldir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25704</id>
    <revision>
      <id>640174</id>
      <parentid>615156</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T02:11:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>640174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1633" sha1="igzza4mgufvyxj1fak6j8fpol5v9w81" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''bol-dir'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|BOLDIR 'oyoqning tizza bilan toʻpiq oraligʻidagi qismi’. Kecha koʻp yurganim uchun boldirim ogʻriyapdi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli baltïr tarzida talaffuz qilingan (ДС, 81); keyinchalik t undoshi d undoshiga almashgan (ЭСТЯ, II, 54); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga al—

mashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: baltïr &amp;gt;&amp;nbsp;baldïr &amp;gt;&amp;nbsp;bâldir.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
'''1''''' anat.'' Oyoqning tizza bilan toʻpiq orasidagi qismi.{{misol| ..Tursunboy qizsh! etigining qoʻnjini {{ajrat|boldir}}iga burma qshshb tushirib.. olgan edi.}} S. Ahmad, Ufq.{{misol| ..boʻychan-gina Muhabbat, lozimini {{ajrat|boldir}}larigacha koʻtarib qoʻyib, shakarob qshshb suv sepilgan hovlini supurayotgan ekan.}} N. Qilichev, Chigʻiriq.

2 Oyoqning shu qismi orqasidagi sum, mushak goʻshti.{{misol| Uning dirkshglagan {{ajrat|boldir}}lari, tirsillagan koʻkraklari, oppoq bagʻbaqalari, qoʻyingki, gulmisan-gul!}} S. Anorboyev, Oqeoy. {{misol|Uning [Zumradning] tiqmachoqday oppoq {{ajrat|boldir}}lariga qarab qoʻyib, Xolqoʻzi xayol-landi.}} S. Siyoyev, Otliq ayol.

=== Sinonimlari ===
[[boʻrboy]].

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БОЛДИР}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|sah=[[сото]]
}}

{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;boldir&lt;br /&gt;
&lt;/b&gt;{{izoh|анат. }}[[голень]], [[икры]] {{izoh|(ног)}}; {{tarjmisoli|boldir suyagi }} {{izoh|анат. }}малая берцовая кость.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>igzza4mgufvyxj1fak6j8fpol5v9w81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi:Hym411</title>
    <ns>2</ns>
    <id>31890</id>
    <redirect title="Foydalanuvchi:Revi C." />
    <revision>
      <id>640165</id>
      <parentid>628712</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T00:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>178</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]])</comment>
      <origin>640165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut" xml:space="preserve">#REDIRECT [[User:Revi C.]]</text>
      <sha1>88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Hym411</title>
    <ns>3</ns>
    <id>31891</id>
    <redirect title="Foydalanuvchi munozarasi:Revi C." />
    <revision>
      <id>640166</id>
      <parentid>628713</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T01:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>178</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]])</comment>
      <origin>640166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o" xml:space="preserve">#REDIRECT [[User talk:Revi C.]]</text>
      <sha1>o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>bagʻbaqa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32321</id>
    <revision>
      <id>640185</id>
      <parentid>558734</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T02:54:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>640185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1023" sha1="2jr390f00cjns9q62iwfk2vgjqbg25g" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''bagʻ-ba-qa'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Arab tili|a.]]'' — qulqullash; pufa k hosil boʻlish'' yoki'' tJui — ikkinchi iyak, baqbaqa
[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]
== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
Iyak ostidagi bir oz osilinqirab turgan yumshoq et.{{misol| [Kumushning] Bu kungi sovuqqa qarshi kiyib olgan savsar poʻsti-nining yoqaligi kishining hasadini orttirib, nafis {{ajrat|bagʻbaqa}}/trini oʻpib yotar edshyur.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.'' Ancha ozib, bagʻ-baqalari shalvirab qolgan Salimxon Obidiy ham zalda oʻtirardi.'' Mirmuhsin, Umid.


=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|БАҒБАҚА}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|sah=[[моҕох]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[bagʻbaqa]]&lt;/br&gt;
&lt;/b&gt;[[второй]] [[подбородок]], [[двойной]] [[подбородок]]; {{tarjmisoli|~si osilgan }} с отвислым подбородком.&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>2jr390f00cjns9q62iwfk2vgjqbg25g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>gʻudda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34266</id>
    <revision>
      <id>640155</id>
      <parentid>614728</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T16:10:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1233" sha1="92l8fjmx66m7d3zcwb53se6g5f9vskw" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''gʻud-da'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
[[w:Arab tili|Arabchadan]] [[غُدَّة]] — bez; shish, gʻurra.
[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
Odam, hayvon yoki oʻsimlik aʼzosining, narsaning biror joyida boʻrtib chiqqan shish, boʻrtiq, qabariq. {{misol|Uning qoiglari salgina chimirilib, peshonasining oʻrtasi {{ajrat|gʻudda}} boʻldi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Hamsuhbatlar}} {{misol|Oppoq boʻlib yotibdi hamma yoq. Gʻudda-{{ajrat|gʻudda}} qor toʻdalari koʻrinadi.|[[w:Sh. Xolmirzayev|Sh. Xolmirzayev]]|Qil koʻprik}} {{misol|Sigir tilidagi {{ajrat|gʻudda}}-{{ajrat|gʻudda}} qora narsalarni koʻrib, hayron boʻldik.|[[w:A. Mirahmedov|A. Mirahmedov]]|Kulgan chechaklar}}

=== Sinonimlari ===
[[bo‘jama]].

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ҒУДДА}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|sah=[[туорах]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[gʻudda]]&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
[[шишка]]; [[сосочек]]; [[пупырышек]]; [[прыщ]]; [[прыщик]]; {{tarjmisoli|uning yuzida ~lar paydo boʻlibdi }} у него на лице появились прыщики.&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>92l8fjmx66m7d3zcwb53se6g5f9vskw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>janub</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36133</id>
    <revision>
      <id>640176</id>
      <parentid>626307</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T02:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>640176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="939" sha1="6p9u9w4hecsrfrz2f2avc930dwpxohw" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''ja-nub'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Arab tili|a.]]'' جَنُوب – janub, [[kungay]]

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
Dunyoning toʻrt asosiy tomonlaridan biri; [[kungay]]; ''zid.'' shi-mol. {{misol|Derazalari {{ajrat|janub}}ga qaragan uy. tsh -Ana, — dedi Matqovul, {{ajrat|janub}}da koʻrinib turgan togʻtomonga ishora qilib.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Bizni mehmon qildi deb, Qadrimizni bildi deb, Senga rahmat ayta-miz, Soʻng {{ajrat|janub}}ga qaytamiz.|[[w:Uygʻun|Uygʻun]]}}.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖАНУБ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|sah=[[соҕуруу]]
}}

{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''janub'''&lt;br /&gt;
[[юг]]; // [[южный]]; {{tarjmisoli|~ tomon }} южная сторона.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>6p9u9w4hecsrfrz2f2avc930dwpxohw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>jon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36486</id>
    <revision>
      <id>640150</id>
      <parentid>640089</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T15:53:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22550" sha1="2hrif62f7hn6bakok3onwvkdtxbq56y" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. — ruh; hayot; kuch-kuvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qiliboʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshi-ligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon kirmoq 1) tirilmoq. {{misol|Ba/shqqa {{ajrat|jon}} kirdi;}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi. |[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}. Jon olmoq 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar; 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qiza berib {{ajrat|jon}}ini oldi. |[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}. Joni bor 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} a {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, naxma berishga tirishaman. }}Sh. Rashidov, Gʻoliblar; 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.|[[w:Joni uzil-moq Vafot etmoq|Joni uzil-moq Vafot etmoq]]|oʻlmoq}}. Joni chiqmoq 1) ''ayn.'' joni uzilmoq. {{misol|Joning chiqqur! (qargʻ.). Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Ibn Sino-ga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar; 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiq-moq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dar-gʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chi-qib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Sarob}}. Joni halqumiga ''(yoki'' boʻgʻziga, hiqildogʻiga) kelmoq 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqu-miga kelganda mana bunday quturadilar.}} A. Muxtor, Opa-singillar; 2) ''koʻchma ayn.'' joni chiqmoq 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochi-ladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar; 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odam-larning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

2 Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti. Tish ogʻrigʻim bosi-lib, {{ajrat|jon}}im orom oldi. Betimning qalini}} — {{misol|{{ajrat|jon}}imning huzuri.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanch-ganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. {{misol|Gʻulom{{ajrat|jon}} ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sin-dirshshyotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻala-ri sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

:Jon(i) achimoq Achinib, dildan xayri-xoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.|[[w:Jondan oʻtmoq 1) badanni|Jondan oʻtmoq 1) badanni]]|aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq}}. {{misol|Ogʻ-riq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi;|[[w:2) qattiq taʼsir qil-moq|2) qattiq taʼsir qil-moq]]|alam qilmoq}}. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Gʻoliblar}}. {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituv-chi}}. Jonini koyitmoq Qiynalib, mashaq-qat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urin-moq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

3 Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻqaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kech-masang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n ''Chechak Jam-bul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, jo-ningni ham berasan.'' Fozil shoir. {{misol|O tam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

:Jon sakdamoq Oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvol-dan sakdab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} sakrshmoq.}} n {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, ania-kimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Hi-hi}}. Jon hovuch-lamoq Oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}la-rini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. Jon(i)ga ora kirmoq 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi-lar.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz; 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq}}. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xol-xoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. Jondan bezor qilmoq ''(yoki'' toʻydirmoq) 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zerik-tirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}. Jondan bezor boʻlmoq ''(yoki ''toʻymoq) 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarolshr charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qul-lar}}. {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq}}. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, in-damay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ket-dim.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. Jonini tikmoq Hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokir{{ajrat|jon}}.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}.

4 Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga. Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik. yash Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Far-gʻona t}}.o. {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa {{ajrat|jon}}onasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}}. {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}.

5 Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻl-lanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifo-dalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolar-ding?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, — dedi [Oftob oyim], — birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. ''-Voy shoʻrim,'' — ''dedi Mastura.'' — {{misol|Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:? A|? A]]}}. Qahhor, Ming bir jon.

6 Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha hara-kat qilmoq. Tezroq qimirlasang-chi, jo-ning bormi?}} n {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab tu-rib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Yillar}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻli-dagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}.

:Joni yoʻq I) ulik, jonsiz. {{misol|Soyga kara-sak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bit-tasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.}} &quot;Ertaklar&quot;; 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:A. Kdhhor|A. Kdhhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari; 3) boʻsh, chidamsiz}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip. {{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.|[[w:Jon olib|Jon olib]]|jon bermoq Biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq}}. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

7 Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma —uning {{ajrat|jon}}i. Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Toʻyda aza}}.

8 Eng yaqin, sevikli kishilarga muroja-atda soʻzlovchining ularga yaqin munosabati-ni ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|[[w:&quot;Koʻshiq-lar&quot;|&quot;Koʻshiq-lar&quot;]]}}. {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilibketdi.. Yoʻlchi-ga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, — soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bor-madi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|/Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashak-lar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}gi-nam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}.

9 &quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; va sh. k. soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosaba-tini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, — dedi u [Malikaxon] Ado-latga qarab,— oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}.

10 Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir — ekinning {{ajrat|jon}}i.}} n {{misol|&quot;Issiq — paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Gʻoliblar}}.

11 Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i. Dav-raning {{ajrat|jon}}i. Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}

12 Murojaat qilinayotgan shaxeni bil-diruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. — dedi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! — deb zor yigʻlay boshladi bo-lalar.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o.

13 Shaxe bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, maye., {{misol|ona{{ajrat|jon}}, buvi{{ajrat|jon}}, xola{{ajrat|jon}}, aka{{ajrat|jon}}, domla {{ajrat|jon}}; Sa-lim{{ajrat|jon}}, Qodir{{ajrat|jon}}.}}

'''14 '''''kesim vazifasida.'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ke-tishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}. A. |[[w:Qahhor|Qahhor]]|Oltin yulduz}}.

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻi-da (''yoki'' holatda) 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} ach-chigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot; A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir ko-niga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni mu-nosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishla-moqda;|[[w:2) achinmoq|2) achinmoq]]|qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurod-ga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talva-sasi ''q.'' talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qil-moq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} m {{misol|Ayollar: - Boʻlmasa-chi! Ham-maning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emaye, — deyishdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofir-chilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. —{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Askarlik-ka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituv-chi}}. Jonim tasadduq ''q.'' tasadduq. Joʻjabir-day jon ''q.'' joʻjabirday. Oʻlmagan mening jonim ''q.'' oʻlmoq.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>2hrif62f7hn6bakok3onwvkdtxbq56y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640195</id>
      <parentid>640150</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T06:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22628" sha1="eicilqr2dqdw9bgs40in6yl76th2h81" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. — ruh; hayot; kuch-kuvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qiza berib {{ajrat|jon}}ini oldi. |[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}. Joni bor 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} a {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, naxma berishga tirishaman. }}Sh. Rashidov, Gʻoliblar; 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.|[[w:Joni uzil-moq Vafot etmoq|Joni uzil-moq Vafot etmoq]]|oʻlmoq}}. Joni chiqmoq 1) ''ayn.'' joni uzilmoq. {{misol|Joning chiqqur! (qargʻ.). Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Ibn Sino-ga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar; 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiq-moq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dar-gʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chi-qib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Sarob}}. Joni halqumiga ''(yoki'' boʻgʻziga, hiqildogʻiga) kelmoq 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqu-miga kelganda mana bunday quturadilar.}} A. Muxtor, Opa-singillar; 2) ''koʻchma ayn.'' joni chiqmoq 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochi-ladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar; 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odam-larning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

2 Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti. Tish ogʻrigʻim bosi-lib, {{ajrat|jon}}im orom oldi. Betimning qalini}} — {{misol|{{ajrat|jon}}imning huzuri.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanch-ganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. {{misol|Gʻulom{{ajrat|jon}} ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sin-dirshshyotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻala-ri sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

:Jon(i) achimoq Achinib, dildan xayri-xoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.|[[w:Jondan oʻtmoq 1) badanni|Jondan oʻtmoq 1) badanni]]|aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq}}. {{misol|Ogʻ-riq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi;|[[w:2) qattiq taʼsir qil-moq|2) qattiq taʼsir qil-moq]]|alam qilmoq}}. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Gʻoliblar}}. {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituv-chi}}. Jonini koyitmoq Qiynalib, mashaq-qat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urin-moq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

3 Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻqaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kech-masang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n ''Chechak Jam-bul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, jo-ningni ham berasan.'' Fozil shoir. {{misol|O tam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

:Jon sakdamoq Oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvol-dan sakdab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} sakrshmoq.}} n {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, ania-kimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Hi-hi}}. Jon hovuch-lamoq Oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}la-rini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. Jon(i)ga ora kirmoq 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi-lar.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz; 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq}}. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xol-xoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. Jondan bezor qilmoq ''(yoki'' toʻydirmoq) 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zerik-tirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}. Jondan bezor boʻlmoq ''(yoki ''toʻymoq) 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarolshr charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qul-lar}}. {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq}}. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, in-damay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ket-dim.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. Jonini tikmoq Hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokir{{ajrat|jon}}.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}.

4 Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga. Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik. yash Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Far-gʻona t}}.o. {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa {{ajrat|jon}}onasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}}. {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}.

5 Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻl-lanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifo-dalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolar-ding?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, — dedi [Oftob oyim], — birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. ''-Voy shoʻrim,'' — ''dedi Mastura.'' — {{misol|Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:? A|? A]]}}. Qahhor, Ming bir jon.

6 Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha hara-kat qilmoq. Tezroq qimirlasang-chi, jo-ning bormi?}} n {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab tu-rib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Yillar}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻli-dagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}.

:Joni yoʻq I) ulik, jonsiz. {{misol|Soyga kara-sak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bit-tasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.}} &quot;Ertaklar&quot;; 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:A. Kdhhor|A. Kdhhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari; 3) boʻsh, chidamsiz}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip. {{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.|[[w:Jon olib|Jon olib]]|jon bermoq Biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq}}. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

7 Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma —uning {{ajrat|jon}}i. Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Toʻyda aza}}.

8 Eng yaqin, sevikli kishilarga muroja-atda soʻzlovchining ularga yaqin munosabati-ni ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|[[w:&quot;Koʻshiq-lar&quot;|&quot;Koʻshiq-lar&quot;]]}}. {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilibketdi.. Yoʻlchi-ga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, — soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bor-madi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|/Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashak-lar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}gi-nam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}.

9 &quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; va sh. k. soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosaba-tini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, — dedi u [Malikaxon] Ado-latga qarab,— oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}.

10 Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir — ekinning {{ajrat|jon}}i.}} n {{misol|&quot;Issiq — paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Gʻoliblar}}.

11 Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i. Dav-raning {{ajrat|jon}}i. Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}

12 Murojaat qilinayotgan shaxeni bil-diruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. — dedi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! — deb zor yigʻlay boshladi bo-lalar.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o.

13 Shaxe bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, maye., {{misol|ona{{ajrat|jon}}, buvi{{ajrat|jon}}, xola{{ajrat|jon}}, aka{{ajrat|jon}}, domla {{ajrat|jon}}; Sa-lim{{ajrat|jon}}, Qodir{{ajrat|jon}}.}}

'''14 '''''kesim vazifasida.'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ke-tishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}. A. |[[w:Qahhor|Qahhor]]|Oltin yulduz}}.

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻi-da (''yoki'' holatda) 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} ach-chigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot; A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir ko-niga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni mu-nosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishla-moqda;|[[w:2) achinmoq|2) achinmoq]]|qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurod-ga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talva-sasi ''q.'' talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qil-moq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} m {{misol|Ayollar: - Boʻlmasa-chi! Ham-maning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emaye, — deyishdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofir-chilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. —{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Askarlik-ka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituv-chi}}. Jonim tasadduq ''q.'' tasadduq. Joʻjabir-day jon ''q.'' joʻjabirday. Oʻlmagan mening jonim ''q.'' oʻlmoq.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>eicilqr2dqdw9bgs40in6yl76th2h81</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640196</id>
      <parentid>640195</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T06:52:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimologiyasi */</comment>
      <origin>640196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22626" sha1="jp7gp3ecocdnl41hgh6c0n8iz2n6alw" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qiza berib {{ajrat|jon}}ini oldi. |[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}. Joni bor 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} a {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, naxma berishga tirishaman. }}Sh. Rashidov, Gʻoliblar; 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.|[[w:Joni uzil-moq Vafot etmoq|Joni uzil-moq Vafot etmoq]]|oʻlmoq}}. Joni chiqmoq 1) ''ayn.'' joni uzilmoq. {{misol|Joning chiqqur! (qargʻ.). Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Ibn Sino-ga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar; 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiq-moq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dar-gʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chi-qib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Sarob}}. Joni halqumiga ''(yoki'' boʻgʻziga, hiqildogʻiga) kelmoq 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqu-miga kelganda mana bunday quturadilar.}} A. Muxtor, Opa-singillar; 2) ''koʻchma ayn.'' joni chiqmoq 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochi-ladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar; 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odam-larning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

2 Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti. Tish ogʻrigʻim bosi-lib, {{ajrat|jon}}im orom oldi. Betimning qalini}} — {{misol|{{ajrat|jon}}imning huzuri.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanch-ganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. {{misol|Gʻulom{{ajrat|jon}} ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sin-dirshshyotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻala-ri sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

:Jon(i) achimoq Achinib, dildan xayri-xoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.|[[w:Jondan oʻtmoq 1) badanni|Jondan oʻtmoq 1) badanni]]|aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq}}. {{misol|Ogʻ-riq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi;|[[w:2) qattiq taʼsir qil-moq|2) qattiq taʼsir qil-moq]]|alam qilmoq}}. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Gʻoliblar}}. {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituv-chi}}. Jonini koyitmoq Qiynalib, mashaq-qat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urin-moq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

3 Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻqaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kech-masang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n ''Chechak Jam-bul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, jo-ningni ham berasan.'' Fozil shoir. {{misol|O tam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

:Jon sakdamoq Oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvol-dan sakdab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} sakrshmoq.}} n {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, ania-kimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Hi-hi}}. Jon hovuch-lamoq Oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}la-rini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. Jon(i)ga ora kirmoq 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi-lar.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz; 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq}}. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xol-xoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. Jondan bezor qilmoq ''(yoki'' toʻydirmoq) 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zerik-tirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}. Jondan bezor boʻlmoq ''(yoki ''toʻymoq) 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarolshr charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qul-lar}}. {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq}}. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, in-damay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ket-dim.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. Jonini tikmoq Hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokir{{ajrat|jon}}.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}.

4 Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga. Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik. yash Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Far-gʻona t}}.o. {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa {{ajrat|jon}}onasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}}. {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}.

5 Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻl-lanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifo-dalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolar-ding?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, — dedi [Oftob oyim], — birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. ''-Voy shoʻrim,'' — ''dedi Mastura.'' — {{misol|Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:? A|? A]]}}. Qahhor, Ming bir jon.

6 Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha hara-kat qilmoq. Tezroq qimirlasang-chi, jo-ning bormi?}} n {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab tu-rib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Yillar}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻli-dagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}.

:Joni yoʻq I) ulik, jonsiz. {{misol|Soyga kara-sak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bit-tasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.}} &quot;Ertaklar&quot;; 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:A. Kdhhor|A. Kdhhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari; 3) boʻsh, chidamsiz}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip. {{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.|[[w:Jon olib|Jon olib]]|jon bermoq Biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq}}. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

7 Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma —uning {{ajrat|jon}}i. Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Toʻyda aza}}.

8 Eng yaqin, sevikli kishilarga muroja-atda soʻzlovchining ularga yaqin munosabati-ni ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|[[w:&quot;Koʻshiq-lar&quot;|&quot;Koʻshiq-lar&quot;]]}}. {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilibketdi.. Yoʻlchi-ga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, — soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bor-madi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|/Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashak-lar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}gi-nam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}.

9 &quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; va sh. k. soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosaba-tini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, — dedi u [Malikaxon] Ado-latga qarab,— oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}.

10 Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir — ekinning {{ajrat|jon}}i.}} n {{misol|&quot;Issiq — paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Gʻoliblar}}.

11 Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i. Dav-raning {{ajrat|jon}}i. Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}

12 Murojaat qilinayotgan shaxeni bil-diruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. — dedi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! — deb zor yigʻlay boshladi bo-lalar.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o.

13 Shaxe bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, maye., {{misol|ona{{ajrat|jon}}, buvi{{ajrat|jon}}, xola{{ajrat|jon}}, aka{{ajrat|jon}}, domla {{ajrat|jon}}; Sa-lim{{ajrat|jon}}, Qodir{{ajrat|jon}}.}}

'''14 '''''kesim vazifasida.'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ke-tishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}. A. |[[w:Qahhor|Qahhor]]|Oltin yulduz}}.

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻi-da (''yoki'' holatda) 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} ach-chigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot; A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir ko-niga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni mu-nosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishla-moqda;|[[w:2) achinmoq|2) achinmoq]]|qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurod-ga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talva-sasi ''q.'' talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qil-moq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} m {{misol|Ayollar: - Boʻlmasa-chi! Ham-maning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emaye, — deyishdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofir-chilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. —{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Askarlik-ka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituv-chi}}. Jonim tasadduq ''q.'' tasadduq. Joʻjabir-day jon ''q.'' joʻjabirday. Oʻlmagan mening jonim ''q.'' oʻlmoq.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>jp7gp3ecocdnl41hgh6c0n8iz2n6alw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640209</id>
      <parentid>640196</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T08:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22632" sha1="0xpqsei5flu5b9lyk8vsuv0awqo04x6" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, naxma berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;Joni chiqmoq 1) {{ayn.}} joni uzilmoq. {{misol|Joning chiqqur! (qargʻ.). Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar; 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiq-moq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dar-gʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chi-qib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Sarob}}. Joni halqumiga ''(yoki'' boʻgʻziga, hiqildogʻiga) kelmoq 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqu-miga kelganda mana bunday quturadilar.}} A. Muxtor, Opa-singillar; 2) ''koʻchma ayn.'' joni chiqmoq 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar; 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odam-larning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}

2 Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti. Tish ogʻrigʻim bosi-lib, {{ajrat|jon}}im orom oldi. Betimning qalini}} — {{misol|{{ajrat|jon}}imning huzuri.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanch-ganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. {{misol|Gʻulom{{ajrat|jon}} ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sin-dirshshyotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻala-ri sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

:Jon(i) achimoq Achinib, dildan xayri-xoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.|[[w:Jondan oʻtmoq 1) badanni|Jondan oʻtmoq 1) badanni]]|aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq}}. {{misol|Ogʻ-riq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi;|[[w:2) qattiq taʼsir qil-moq|2) qattiq taʼsir qil-moq]]|alam qilmoq}}. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Gʻoliblar}}. {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituv-chi}}. Jonini koyitmoq Qiynalib, mashaq-qat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urin-moq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

3 Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻqaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kech-masang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n ''Chechak Jam-bul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, jo-ningni ham berasan.'' Fozil shoir. {{misol|O tam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

:Jon sakdamoq Oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvol-dan sakdab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} sakrshmoq.}} n {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, ania-kimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Hi-hi}}. Jon hovuch-lamoq Oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}la-rini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. Jon(i)ga ora kirmoq 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi-lar.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz; 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq}}. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xol-xoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. Jondan bezor qilmoq ''(yoki'' toʻydirmoq) 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zerik-tirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}. Jondan bezor boʻlmoq ''(yoki ''toʻymoq) 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarolshr charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qul-lar}}. {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq}}. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, in-damay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ket-dim.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. Jonini tikmoq Hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokir{{ajrat|jon}}.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}.

4 Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga. Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik. yash Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Far-gʻona t}}.o. {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa {{ajrat|jon}}onasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}}. {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}.

5 Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻl-lanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifo-dalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolar-ding?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, — dedi [Oftob oyim], — birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. ''-Voy shoʻrim,'' — ''dedi Mastura.'' — {{misol|Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:? A|? A]]}}. Qahhor, Ming bir jon.

6 Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha hara-kat qilmoq. Tezroq qimirlasang-chi, jo-ning bormi?}} n {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab tu-rib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Yillar}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻli-dagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}.

:Joni yoʻq I) ulik, jonsiz. {{misol|Soyga kara-sak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bit-tasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.}} &quot;Ertaklar&quot;; 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:A. Kdhhor|A. Kdhhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari; 3) boʻsh, chidamsiz}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip. {{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.|[[w:Jon olib|Jon olib]]|jon bermoq Biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq}}. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

7 Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma —uning {{ajrat|jon}}i. Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Toʻyda aza}}.

8 Eng yaqin, sevikli kishilarga muroja-atda soʻzlovchining ularga yaqin munosabati-ni ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|[[w:&quot;Koʻshiq-lar&quot;|&quot;Koʻshiq-lar&quot;]]}}. {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilibketdi.. Yoʻlchi-ga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, — soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bor-madi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|/Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashak-lar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}gi-nam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}.

9 &quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; va sh. k. soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosaba-tini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, — dedi u [Malikaxon] Ado-latga qarab,— oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}.

10 Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir — ekinning {{ajrat|jon}}i.}} n {{misol|&quot;Issiq — paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Gʻoliblar}}.

11 Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i. Dav-raning {{ajrat|jon}}i. Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}

12 Murojaat qilinayotgan shaxeni bil-diruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. — dedi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! — deb zor yigʻlay boshladi bo-lalar.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o.

13 Shaxe bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, maye., {{misol|ona{{ajrat|jon}}, buvi{{ajrat|jon}}, xola{{ajrat|jon}}, aka{{ajrat|jon}}, domla {{ajrat|jon}}; Sa-lim{{ajrat|jon}}, Qodir{{ajrat|jon}}.}}

'''14 '''''kesim vazifasida.'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ke-tishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}. A. |[[w:Qahhor|Qahhor]]|Oltin yulduz}}.

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻi-da (''yoki'' holatda) 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} ach-chigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot; A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir ko-niga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni mu-nosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishla-moqda;|[[w:2) achinmoq|2) achinmoq]]|qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurod-ga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talva-sasi ''q.'' talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qil-moq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} m {{misol|Ayollar: - Boʻlmasa-chi! Ham-maning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emaye, — deyishdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofir-chilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. —{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Askarlik-ka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituv-chi}}. Jonim tasadduq ''q.'' tasadduq. Joʻjabir-day jon ''q.'' joʻjabirday. Oʻlmagan mening jonim ''q.'' oʻlmoq.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>0xpqsei5flu5b9lyk8vsuv0awqo04x6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640210</id>
      <parentid>640209</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T08:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22688" sha1="sjcv187k4hzqgse1vd5b1nvwdouoofr" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, paxta berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Joni chiqmoq''' - 1) {{ayn.}} '''Joni uzilmoq'''. {{misol|Joning chiqqur!}} ({{qargʻ.}}) {{misol|Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|Maqol}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|Maqol}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chiqib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Joni halqumiga''' (''yoki'' boʻgʻziga, hiqildogʻiga) kelmoq - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqu-miga kelganda mana bunday quturadilar.}} A. Muxtor, Opa-singillar; 2) ''koʻchma ayn.'' joni chiqmoq 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar; 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odam-larning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}

2 Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti. Tish ogʻrigʻim bosi-lib, {{ajrat|jon}}im orom oldi. Betimning qalini}} — {{misol|{{ajrat|jon}}imning huzuri.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanch-ganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. {{misol|Gʻulom{{ajrat|jon}} ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sin-dirshshyotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻala-ri sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

:Jon(i) achimoq Achinib, dildan xayri-xoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.|[[w:Jondan oʻtmoq 1) badanni|Jondan oʻtmoq 1) badanni]]|aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq}}. {{misol|Ogʻ-riq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi;|[[w:2) qattiq taʼsir qil-moq|2) qattiq taʼsir qil-moq]]|alam qilmoq}}. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Gʻoliblar}}. {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituv-chi}}. Jonini koyitmoq Qiynalib, mashaq-qat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urin-moq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

3 Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻqaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kech-masang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n ''Chechak Jam-bul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, jo-ningni ham berasan.'' Fozil shoir. {{misol|O tam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

:Jon sakdamoq Oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvol-dan sakdab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} sakrshmoq.}} n {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, ania-kimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Hi-hi}}. Jon hovuch-lamoq Oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}la-rini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. Jon(i)ga ora kirmoq 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi-lar.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz; 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq}}. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xol-xoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. Jondan bezor qilmoq ''(yoki'' toʻydirmoq) 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zerik-tirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}. Jondan bezor boʻlmoq ''(yoki ''toʻymoq) 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarolshr charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qul-lar}}. {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq}}. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, in-damay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ket-dim.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. Jonini tikmoq Hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokir{{ajrat|jon}}.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}.

4 Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga. Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik. yash Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Far-gʻona t}}.o. {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa {{ajrat|jon}}onasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}}. {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}.

5 Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻl-lanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifo-dalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolar-ding?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, — dedi [Oftob oyim], — birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. ''-Voy shoʻrim,'' — ''dedi Mastura.'' — {{misol|Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:? A|? A]]}}. Qahhor, Ming bir jon.

6 Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha hara-kat qilmoq. Tezroq qimirlasang-chi, jo-ning bormi?}} n {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab tu-rib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Yillar}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻli-dagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}.

:Joni yoʻq I) ulik, jonsiz. {{misol|Soyga kara-sak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bit-tasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.}} &quot;Ertaklar&quot;; 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:A. Kdhhor|A. Kdhhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari; 3) boʻsh, chidamsiz}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip. {{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.|[[w:Jon olib|Jon olib]]|jon bermoq Biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq}}. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

7 Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma —uning {{ajrat|jon}}i. Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Toʻyda aza}}.

8 Eng yaqin, sevikli kishilarga muroja-atda soʻzlovchining ularga yaqin munosabati-ni ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|[[w:&quot;Koʻshiq-lar&quot;|&quot;Koʻshiq-lar&quot;]]}}. {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilibketdi.. Yoʻlchi-ga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, — soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bor-madi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|/Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashak-lar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}gi-nam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}.

9 &quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; va sh. k. soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosaba-tini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, — dedi u [Malikaxon] Ado-latga qarab,— oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}.

10 Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir — ekinning {{ajrat|jon}}i.}} n {{misol|&quot;Issiq — paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Gʻoliblar}}.

11 Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i. Dav-raning {{ajrat|jon}}i. Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}

12 Murojaat qilinayotgan shaxeni bil-diruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. — dedi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! — deb zor yigʻlay boshladi bo-lalar.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o.

13 Shaxe bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, maye., {{misol|ona{{ajrat|jon}}, buvi{{ajrat|jon}}, xola{{ajrat|jon}}, aka{{ajrat|jon}}, domla {{ajrat|jon}}; Sa-lim{{ajrat|jon}}, Qodir{{ajrat|jon}}.}}

'''14 '''''kesim vazifasida.'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ke-tishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}. A. |[[w:Qahhor|Qahhor]]|Oltin yulduz}}.

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻi-da (''yoki'' holatda) 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} ach-chigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot; A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir ko-niga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni mu-nosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishla-moqda;|[[w:2) achinmoq|2) achinmoq]]|qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurod-ga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talva-sasi ''q.'' talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qil-moq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} m {{misol|Ayollar: - Boʻlmasa-chi! Ham-maning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emaye, — deyishdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofir-chilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. —{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Askarlik-ka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituv-chi}}. Jonim tasadduq ''q.'' tasadduq. Joʻjabir-day jon ''q.'' joʻjabirday. Oʻlmagan mening jonim ''q.'' oʻlmoq.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>sjcv187k4hzqgse1vd5b1nvwdouoofr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640211</id>
      <parentid>640210</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T08:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22686" sha1="g67mcwrf4qun5xtpiypab7nkvxikg8x" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, paxta berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Joni chiqmoq''' - 1) {{ayn.}} '''Joni uzilmoq'''. {{misol|Joning chiqqur!}} ({{qarg'.}}) {{misol|Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|Maqol}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|Maqol}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chiqib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Joni halqumiga''' (''yoki'' boʻgʻziga, hiqildogʻiga) kelmoq - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqumiga kelganda mana bunday quturadilar.}} A. Muxtor, Opa-singillar; 2) ''koʻchma ayn.'' joni chiqmoq 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar; 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odam-larning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}

2 Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti. Tish ogʻrigʻim bosi-lib, {{ajrat|jon}}im orom oldi. Betimning qalini}} — {{misol|{{ajrat|jon}}imning huzuri.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanch-ganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. {{misol|Gʻulom{{ajrat|jon}} ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sin-dirshshyotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻala-ri sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

:Jon(i) achimoq Achinib, dildan xayri-xoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.|[[w:Jondan oʻtmoq 1) badanni|Jondan oʻtmoq 1) badanni]]|aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq}}. {{misol|Ogʻ-riq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi;|[[w:2) qattiq taʼsir qil-moq|2) qattiq taʼsir qil-moq]]|alam qilmoq}}. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Gʻoliblar}}. {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituv-chi}}. Jonini koyitmoq Qiynalib, mashaq-qat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urin-moq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

3 Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻqaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kech-masang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n ''Chechak Jam-bul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, jo-ningni ham berasan.'' Fozil shoir. {{misol|O tam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

:Jon sakdamoq Oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvol-dan sakdab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} sakrshmoq.}} n {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, ania-kimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Hi-hi}}. Jon hovuch-lamoq Oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}la-rini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. Jon(i)ga ora kirmoq 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi-lar.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz; 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq}}. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xol-xoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. Jondan bezor qilmoq ''(yoki'' toʻydirmoq) 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zerik-tirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}. Jondan bezor boʻlmoq ''(yoki ''toʻymoq) 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarolshr charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qul-lar}}. {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq}}. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, in-damay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ket-dim.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. Jonini tikmoq Hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokir{{ajrat|jon}}.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}.

4 Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga. Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik. yash Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Far-gʻona t}}.o. {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa {{ajrat|jon}}onasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}}. {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}.

5 Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻl-lanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifo-dalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolar-ding?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, — dedi [Oftob oyim], — birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. ''-Voy shoʻrim,'' — ''dedi Mastura.'' — {{misol|Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:? A|? A]]}}. Qahhor, Ming bir jon.

6 Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha hara-kat qilmoq. Tezroq qimirlasang-chi, jo-ning bormi?}} n {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab tu-rib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Yillar}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻli-dagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}.

:Joni yoʻq I) ulik, jonsiz. {{misol|Soyga kara-sak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bit-tasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.}} &quot;Ertaklar&quot;; 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:A. Kdhhor|A. Kdhhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari; 3) boʻsh, chidamsiz}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip. {{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.|[[w:Jon olib|Jon olib]]|jon bermoq Biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq}}. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

7 Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma —uning {{ajrat|jon}}i. Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Toʻyda aza}}.

8 Eng yaqin, sevikli kishilarga muroja-atda soʻzlovchining ularga yaqin munosabati-ni ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|[[w:&quot;Koʻshiq-lar&quot;|&quot;Koʻshiq-lar&quot;]]}}. {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilibketdi.. Yoʻlchi-ga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, — soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bor-madi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|/Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashak-lar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}gi-nam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}.

9 &quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; va sh. k. soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosaba-tini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, — dedi u [Malikaxon] Ado-latga qarab,— oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}.

10 Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir — ekinning {{ajrat|jon}}i.}} n {{misol|&quot;Issiq — paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Gʻoliblar}}.

11 Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i. Dav-raning {{ajrat|jon}}i. Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}

12 Murojaat qilinayotgan shaxeni bil-diruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. — dedi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! — deb zor yigʻlay boshladi bo-lalar.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o.

13 Shaxe bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, maye., {{misol|ona{{ajrat|jon}}, buvi{{ajrat|jon}}, xola{{ajrat|jon}}, aka{{ajrat|jon}}, domla {{ajrat|jon}}; Sa-lim{{ajrat|jon}}, Qodir{{ajrat|jon}}.}}

'''14 '''''kesim vazifasida.'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ke-tishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}. A. |[[w:Qahhor|Qahhor]]|Oltin yulduz}}.

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻi-da (''yoki'' holatda) 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} ach-chigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot; A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir ko-niga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni mu-nosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishla-moqda;|[[w:2) achinmoq|2) achinmoq]]|qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurod-ga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talva-sasi ''q.'' talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qil-moq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} m {{misol|Ayollar: - Boʻlmasa-chi! Ham-maning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emaye, — deyishdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofir-chilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. —{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Askarlik-ka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituv-chi}}. Jonim tasadduq ''q.'' tasadduq. Joʻjabir-day jon ''q.'' joʻjabirday. Oʻlmagan mening jonim ''q.'' oʻlmoq.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>g67mcwrf4qun5xtpiypab7nkvxikg8x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640212</id>
      <parentid>640211</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T09:05:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22765" sha1="b2gvrhybotfotcvthu8g77dly3odcpe" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, paxta berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Joni chiqmoq''' - 1) {{ayn.}} '''Joni uzilmoq'''. {{misol|Joning chiqqur!}} ({{qarg'.}}) {{misol|Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|Maqol}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|Maqol}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chiqib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Joni halqumiga''' (''yoki'' '''boʻgʻziga''', '''hiqildogʻiga''') '''kelmoq''' - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqumiga kelganda mana bunday quturadilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} 2) {{koʻchma}} {{ayn.}} '''Joni chiqmoq''' 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odamlarning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti.}} {{misol|Tish ogʻrigʻim bosilib, {{ajrat|jon}}im orom oldi.}} {{misol|Betimning qalini - {{ajrat|jon}}imning huzuri.|Maqol}} {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirishayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}

:Jon(i) achimoq Achinib, dildan xayri-xoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.|[[w:Jondan oʻtmoq 1) badanni|Jondan oʻtmoq 1) badanni]]|aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq}}. {{misol|Ogʻ-riq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi;|[[w:2) qattiq taʼsir qil-moq|2) qattiq taʼsir qil-moq]]|alam qilmoq}}. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Gʻoliblar}}. {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituv-chi}}. Jonini koyitmoq Qiynalib, mashaq-qat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urin-moq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

3 Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻqaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kech-masang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n ''Chechak Jam-bul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, jo-ningni ham berasan.'' Fozil shoir. {{misol|O tam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

:Jon sakdamoq Oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvol-dan sakdab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} sakrshmoq.}} n {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, ania-kimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Hi-hi}}. Jon hovuch-lamoq Oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}la-rini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. Jon(i)ga ora kirmoq 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi-lar.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz; 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq}}. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xol-xoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. Jondan bezor qilmoq ''(yoki'' toʻydirmoq) 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zerik-tirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}. Jondan bezor boʻlmoq ''(yoki ''toʻymoq) 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarolshr charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qul-lar}}. {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq}}. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, in-damay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ket-dim.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. Jonini tikmoq Hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokir{{ajrat|jon}}.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}.

4 Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga. Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik. yash Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Far-gʻona t}}.o. {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa {{ajrat|jon}}onasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}}. {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}.

5 Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻl-lanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifo-dalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolar-ding?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, — dedi [Oftob oyim], — birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. ''-Voy shoʻrim,'' — ''dedi Mastura.'' — {{misol|Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:? A|? A]]}}. Qahhor, Ming bir jon.

6 Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha hara-kat qilmoq. Tezroq qimirlasang-chi, jo-ning bormi?}} n {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab tu-rib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Yillar}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻli-dagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}.

:Joni yoʻq I) ulik, jonsiz. {{misol|Soyga kara-sak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bit-tasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.}} &quot;Ertaklar&quot;; 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:A. Kdhhor|A. Kdhhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari; 3) boʻsh, chidamsiz}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip. {{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.|[[w:Jon olib|Jon olib]]|jon bermoq Biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq}}. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

7 Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma —uning {{ajrat|jon}}i. Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Toʻyda aza}}.

8 Eng yaqin, sevikli kishilarga muroja-atda soʻzlovchining ularga yaqin munosabati-ni ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|[[w:&quot;Koʻshiq-lar&quot;|&quot;Koʻshiq-lar&quot;]]}}. {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilibketdi.. Yoʻlchi-ga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, — soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bor-madi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|/Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashak-lar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}gi-nam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}.

9 &quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; va sh. k. soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosaba-tini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, — dedi u [Malikaxon] Ado-latga qarab,— oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}.

10 Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir — ekinning {{ajrat|jon}}i.}} n {{misol|&quot;Issiq — paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Gʻoliblar}}.

11 Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i. Dav-raning {{ajrat|jon}}i. Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}

12 Murojaat qilinayotgan shaxeni bil-diruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. — dedi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! — deb zor yigʻlay boshladi bo-lalar.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o.

13 Shaxe bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, maye., {{misol|ona{{ajrat|jon}}, buvi{{ajrat|jon}}, xola{{ajrat|jon}}, aka{{ajrat|jon}}, domla {{ajrat|jon}}; Sa-lim{{ajrat|jon}}, Qodir{{ajrat|jon}}.}}

'''14 '''''kesim vazifasida.'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ke-tishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}. A. |[[w:Qahhor|Qahhor]]|Oltin yulduz}}.

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻi-da (''yoki'' holatda) 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} ach-chigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot; A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir ko-niga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni mu-nosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishla-moqda;|[[w:2) achinmoq|2) achinmoq]]|qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurod-ga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talva-sasi ''q.'' talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qil-moq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} m {{misol|Ayollar: - Boʻlmasa-chi! Ham-maning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emaye, — deyishdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofir-chilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. —{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Askarlik-ka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituv-chi}}. Jonim tasadduq ''q.'' tasadduq. Joʻjabir-day jon ''q.'' joʻjabirday. Oʻlmagan mening jonim ''q.'' oʻlmoq.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>b2gvrhybotfotcvthu8g77dly3odcpe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640213</id>
      <parentid>640212</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T09:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22764" sha1="2diwtiwxfbsy60uy5o6cnc6m4junoj2" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, paxta berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Joni chiqmoq''' - 1) {{ayn.}} '''Joni uzilmoq'''. {{misol|Joning chiqqur!}} ({{qarg'.}}) {{misol|Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|Maqol}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|Maqol}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chiqib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Joni halqumiga''' (''yoki'' '''boʻgʻziga''', '''hiqildogʻiga''') '''kelmoq''' - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqumiga kelganda mana bunday quturadilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} 2) {{koʻchma}} {{ayn.}} '''Joni chiqmoq''' 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odamlarning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti.}} {{misol|Tish ogʻrigʻim bosilib, {{ajrat|jon}}im orom oldi.}} {{misol|Betimning qalini - {{ajrat|jon}}imning huzuri.|Maqol}} {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirilayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}

:Jon(i) achimoq Achinib, dildan xayri-xoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.|[[w:Jondan oʻtmoq 1) badanni|Jondan oʻtmoq 1) badanni]]|aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq}}. {{misol|Ogʻ-riq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi;|[[w:2) qattiq taʼsir qil-moq|2) qattiq taʼsir qil-moq]]|alam qilmoq}}. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Gʻoliblar}}. {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituv-chi}}. Jonini koyitmoq Qiynalib, mashaq-qat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urin-moq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}.

3 Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻqaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kech-masang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n ''Chechak Jam-bul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, jo-ningni ham berasan.'' Fozil shoir. {{misol|O tam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

:Jon sakdamoq Oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvol-dan sakdab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} sakrshmoq.}} n {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, ania-kimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Hi-hi}}. Jon hovuch-lamoq Oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}la-rini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. Jon(i)ga ora kirmoq 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi-lar.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz; 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq}}. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xol-xoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. Jondan bezor qilmoq ''(yoki'' toʻydirmoq) 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zerik-tirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}. Jondan bezor boʻlmoq ''(yoki ''toʻymoq) 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarolshr charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qul-lar}}. {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq}}. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, in-damay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ket-dim.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. Jonini tikmoq Hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokir{{ajrat|jon}}.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}.

4 Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga. Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik. yash Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Far-gʻona t}}.o. {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa {{ajrat|jon}}onasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}}. {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}.

5 Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻl-lanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifo-dalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolar-ding?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, — dedi [Oftob oyim], — birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. ''-Voy shoʻrim,'' — ''dedi Mastura.'' — {{misol|Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:? A|? A]]}}. Qahhor, Ming bir jon.

6 Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha hara-kat qilmoq. Tezroq qimirlasang-chi, jo-ning bormi?}} n {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab tu-rib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Yillar}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻli-dagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}.

:Joni yoʻq I) ulik, jonsiz. {{misol|Soyga kara-sak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bit-tasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.}} &quot;Ertaklar&quot;; 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:A. Kdhhor|A. Kdhhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari; 3) boʻsh, chidamsiz}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip. {{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.|[[w:Jon olib|Jon olib]]|jon bermoq Biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq}}. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

7 Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma —uning {{ajrat|jon}}i. Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Toʻyda aza}}.

8 Eng yaqin, sevikli kishilarga muroja-atda soʻzlovchining ularga yaqin munosabati-ni ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|[[w:&quot;Koʻshiq-lar&quot;|&quot;Koʻshiq-lar&quot;]]}}. {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilibketdi.. Yoʻlchi-ga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, — soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bor-madi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|/Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashak-lar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}gi-nam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}.

9 &quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; va sh. k. soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosaba-tini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, — dedi u [Malikaxon] Ado-latga qarab,— oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}.

10 Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir — ekinning {{ajrat|jon}}i.}} n {{misol|&quot;Issiq — paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Gʻoliblar}}.

11 Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i. Dav-raning {{ajrat|jon}}i. Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}

12 Murojaat qilinayotgan shaxeni bil-diruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. — dedi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! — deb zor yigʻlay boshladi bo-lalar.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o.

13 Shaxe bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, maye., {{misol|ona{{ajrat|jon}}, buvi{{ajrat|jon}}, xola{{ajrat|jon}}, aka{{ajrat|jon}}, domla {{ajrat|jon}}; Sa-lim{{ajrat|jon}}, Qodir{{ajrat|jon}}.}}

'''14 '''''kesim vazifasida.'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ke-tishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}. A. |[[w:Qahhor|Qahhor]]|Oltin yulduz}}.

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻi-da (''yoki'' holatda) 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} ach-chigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot; A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir ko-niga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni mu-nosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishla-moqda;|[[w:2) achinmoq|2) achinmoq]]|qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurod-ga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talva-sasi ''q.'' talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qil-moq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} m {{misol|Ayollar: - Boʻlmasa-chi! Ham-maning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emaye, — deyishdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofir-chilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. —{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Askarlik-ka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituv-chi}}. Jonim tasadduq ''q.'' tasadduq. Joʻjabir-day jon ''q.'' joʻjabirday. Oʻlmagan mening jonim ''q.'' oʻlmoq.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>2diwtiwxfbsy60uy5o6cnc6m4junoj2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640214</id>
      <parentid>640213</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T09:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22741" sha1="79b6gb3kxyn2orlddlt279xflfj5bez" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, paxta berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Joni chiqmoq''' - 1) {{ayn.}} '''Joni uzilmoq'''. {{misol|Joning chiqqur!}} ({{qarg'.}}) {{misol|Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|Maqol}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|Maqol}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chiqib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Joni halqumiga''' (''yoki'' '''boʻgʻziga''', '''hiqildogʻiga''') '''kelmoq''' - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqumiga kelganda mana bunday quturadilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} 2) {{koʻchma}} {{ayn.}} '''Joni chiqmoq''' 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odamlarning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti.}} {{misol|Tish ogʻrigʻim bosilib, {{ajrat|jon}}im orom oldi.}} {{misol|Betimning qalini - {{ajrat|jon}}imning huzuri.|Maqol}} {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirilayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon'''(i) '''achimoq''' - achinib, dildan xayrixoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.}}&lt;br/&gt;Jondan oʻtmoq - 1) badanni, aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq. {{misol|Ogʻriq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi.}} 2) qattiq taʼsir qilmoq, alam qilmoq. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;Jonini koyitmoq Qiynalib, mashaqqat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urinmoq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}

3 Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻqaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kech-masang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n ''Chechak Jam-bul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, jo-ningni ham berasan.'' Fozil shoir. {{misol|O tam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

:Jon sakdamoq Oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvol-dan sakdab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} sakrshmoq.}} n {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, ania-kimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Hi-hi}}. Jon hovuch-lamoq Oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}la-rini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. Jon(i)ga ora kirmoq 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi-lar.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz; 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq}}. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xol-xoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. Jondan bezor qilmoq ''(yoki'' toʻydirmoq) 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zerik-tirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}. Jondan bezor boʻlmoq ''(yoki ''toʻymoq) 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarolshr charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qul-lar}}. {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq}}. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, in-damay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ket-dim.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. Jonini tikmoq Hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokir{{ajrat|jon}}.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}.

4 Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga. Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik. yash Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Far-gʻona t}}.o. {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa {{ajrat|jon}}onasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}}. {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}.

5 Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻl-lanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifo-dalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolar-ding?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, — dedi [Oftob oyim], — birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. ''-Voy shoʻrim,'' — ''dedi Mastura.'' — {{misol|Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:? A|? A]]}}. Qahhor, Ming bir jon.

6 Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha hara-kat qilmoq. Tezroq qimirlasang-chi, jo-ning bormi?}} n {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab tu-rib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Yillar}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻli-dagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}.

:Joni yoʻq I) ulik, jonsiz. {{misol|Soyga kara-sak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bit-tasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.}} &quot;Ertaklar&quot;; 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:A. Kdhhor|A. Kdhhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari; 3) boʻsh, chidamsiz}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip. {{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.|[[w:Jon olib|Jon olib]]|jon bermoq Biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq}}. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

7 Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma —uning {{ajrat|jon}}i. Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Toʻyda aza}}.

8 Eng yaqin, sevikli kishilarga muroja-atda soʻzlovchining ularga yaqin munosabati-ni ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|[[w:&quot;Koʻshiq-lar&quot;|&quot;Koʻshiq-lar&quot;]]}}. {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilibketdi.. Yoʻlchi-ga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, — soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bor-madi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|/Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashak-lar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}gi-nam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}.

9 &quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; va sh. k. soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosaba-tini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, — dedi u [Malikaxon] Ado-latga qarab,— oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}.

10 Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir — ekinning {{ajrat|jon}}i.}} n {{misol|&quot;Issiq — paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Gʻoliblar}}.

11 Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i. Dav-raning {{ajrat|jon}}i. Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}

12 Murojaat qilinayotgan shaxeni bil-diruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. — dedi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! — deb zor yigʻlay boshladi bo-lalar.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o.

13 Shaxe bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, maye., {{misol|ona{{ajrat|jon}}, buvi{{ajrat|jon}}, xola{{ajrat|jon}}, aka{{ajrat|jon}}, domla {{ajrat|jon}}; Sa-lim{{ajrat|jon}}, Qodir{{ajrat|jon}}.}}

'''14 '''''kesim vazifasida.'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ke-tishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}. A. |[[w:Qahhor|Qahhor]]|Oltin yulduz}}.

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻi-da (''yoki'' holatda) 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} ach-chigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot; A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir ko-niga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni mu-nosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishla-moqda;|[[w:2) achinmoq|2) achinmoq]]|qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurod-ga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talva-sasi ''q.'' talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qil-moq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} m {{misol|Ayollar: - Boʻlmasa-chi! Ham-maning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emaye, — deyishdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofir-chilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. —{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Askarlik-ka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituv-chi}}. Jonim tasadduq ''q.'' tasadduq. Joʻjabir-day jon ''q.'' joʻjabirday. Oʻlmagan mening jonim ''q.'' oʻlmoq.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>79b6gb3kxyn2orlddlt279xflfj5bez</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640215</id>
      <parentid>640214</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T09:37:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22774" sha1="im2iupdih0wt8ji3j0j8cc2lkpc9y9a" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, paxta berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Joni chiqmoq''' - 1) {{ayn.}} '''Joni uzilmoq'''. {{misol|Joning chiqqur!}} ({{qarg'.}}) {{misol|Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|Maqol}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|Maqol}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chiqib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Joni halqumiga''' (''yoki'' '''boʻgʻziga''', '''hiqildogʻiga''') '''kelmoq''' - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqumiga kelganda mana bunday quturadilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} 2) {{koʻchma}} {{ayn.}} '''Joni chiqmoq''' 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odamlarning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti.}} {{misol|Tish ogʻrigʻim bosilib, {{ajrat|jon}}im orom oldi.}} {{misol|Betimning qalini - {{ajrat|jon}}imning huzuri.|Maqol}} {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirilayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''') '''achimoq''' - achinib, dildan xayrixoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.}}&lt;br/&gt;'''Jondan oʻtmoq''' - 1) badanni, aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq. {{misol|Ogʻriq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi.}} 2) qattiq taʼsir qilmoq, alam qilmoq. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Jonini koyitmoq''' - qiynalib, mashaqqat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urinmoq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}

3 Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻqaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kechmasang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Chechak Jambul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, joningni ham berasan.|[[w:Fozil shoir|Fozil shoir]]}} {{misol|Otam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}

:Jon sakdamoq Oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvol-dan sakdab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} sakrshmoq.}} n {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, ania-kimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Hi-hi}}. Jon hovuch-lamoq Oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}la-rini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. Jon(i)ga ora kirmoq 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi-lar.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz; 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq}}. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xol-xoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. Jondan bezor qilmoq ''(yoki'' toʻydirmoq) 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zerik-tirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}. Jondan bezor boʻlmoq ''(yoki ''toʻymoq) 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarolshr charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qul-lar}}. {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq}}. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, in-damay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ket-dim.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. Jonini tikmoq Hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokir{{ajrat|jon}}.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}.

4 Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga. Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik. yash Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Far-gʻona t}}.o. {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa {{ajrat|jon}}onasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}}. {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}.

5 Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻl-lanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifo-dalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolar-ding?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, — dedi [Oftob oyim], — birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. ''-Voy shoʻrim,'' — ''dedi Mastura.'' — {{misol|Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:? A|? A]]}}. Qahhor, Ming bir jon.

6 Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha hara-kat qilmoq. Tezroq qimirlasang-chi, jo-ning bormi?}} n {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab tu-rib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Yillar}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻli-dagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}.

:Joni yoʻq I) ulik, jonsiz. {{misol|Soyga kara-sak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bit-tasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.}} &quot;Ertaklar&quot;; 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:A. Kdhhor|A. Kdhhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari; 3) boʻsh, chidamsiz}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip. {{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.|[[w:Jon olib|Jon olib]]|jon bermoq Biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq}}. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

7 Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma —uning {{ajrat|jon}}i. Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Toʻyda aza}}.

8 Eng yaqin, sevikli kishilarga muroja-atda soʻzlovchining ularga yaqin munosabati-ni ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|[[w:&quot;Koʻshiq-lar&quot;|&quot;Koʻshiq-lar&quot;]]}}. {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilibketdi.. Yoʻlchi-ga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, — soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bor-madi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|/Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashak-lar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}gi-nam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}.

9 &quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; va sh. k. soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosaba-tini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, — dedi u [Malikaxon] Ado-latga qarab,— oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}.

10 Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir — ekinning {{ajrat|jon}}i.}} n {{misol|&quot;Issiq — paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Gʻoliblar}}.

11 Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i. Dav-raning {{ajrat|jon}}i. Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}

12 Murojaat qilinayotgan shaxeni bil-diruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. — dedi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! — deb zor yigʻlay boshladi bo-lalar.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o.

13 Shaxe bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, maye., {{misol|ona{{ajrat|jon}}, buvi{{ajrat|jon}}, xola{{ajrat|jon}}, aka{{ajrat|jon}}, domla {{ajrat|jon}}; Sa-lim{{ajrat|jon}}, Qodir{{ajrat|jon}}.}}

'''14 '''''kesim vazifasida.'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ke-tishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}. A. |[[w:Qahhor|Qahhor]]|Oltin yulduz}}.

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻi-da (''yoki'' holatda) 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} ach-chigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot; A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir ko-niga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni mu-nosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishla-moqda;|[[w:2) achinmoq|2) achinmoq]]|qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurod-ga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talva-sasi ''q.'' talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qil-moq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} m {{misol|Ayollar: - Boʻlmasa-chi! Ham-maning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emaye, — deyishdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofir-chilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. —{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Askarlik-ka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituv-chi}}. Jonim tasadduq ''q.'' tasadduq. Joʻjabir-day jon ''q.'' joʻjabirday. Oʻlmagan mening jonim ''q.'' oʻlmoq.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>im2iupdih0wt8ji3j0j8cc2lkpc9y9a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640216</id>
      <parentid>640215</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T09:41:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22803" sha1="lr0xvko5r0cqapmrr2frrsppopah7g5" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, paxta berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Joni chiqmoq''' - 1) {{ayn.}} '''Joni uzilmoq'''. {{misol|Joning chiqqur!}} ({{qarg'.}}) {{misol|Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|Maqol}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|Maqol}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chiqib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Joni halqumiga''' (''yoki'' '''boʻgʻziga''', '''hiqildogʻiga''') '''kelmoq''' - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqumiga kelganda mana bunday quturadilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} 2) {{koʻchma}} {{ayn.}} '''Joni chiqmoq''' 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odamlarning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti.}} {{misol|Tish ogʻrigʻim bosilib, {{ajrat|jon}}im orom oldi.}} {{misol|Betimning qalini - {{ajrat|jon}}imning huzuri.|Maqol}} {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirilayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''') '''achimoq''' - achinib, dildan xayrixoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.}}&lt;br/&gt;'''Jondan oʻtmoq''' - 1) badanni, aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq. {{misol|Ogʻriq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi.}} 2) qattiq taʼsir qilmoq, alam qilmoq. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Jonini koyitmoq''' - qiynalib, mashaqqat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urinmoq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻ qaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kechmasang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Chechak Jambul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, joningni ham berasan.|[[w:Fozil shoir|Fozil shoir]]}} {{misol|Otam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon saqlamoq''' - oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvoldan saqlab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} saqlamoq.}} {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, allakimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Hi-hi}}. Jon hovuchlamoq Oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}la-rini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. Jon(i)ga ora kirmoq 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi-lar.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz; 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq}}. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xol-xoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. Jondan bezor qilmoq ''(yoki'' toʻydirmoq) 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zerik-tirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}. Jondan bezor boʻlmoq ''(yoki ''toʻymoq) 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarolshr charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qul-lar}}. {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq}}. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, in-damay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ket-dim.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. Jonini tikmoq Hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokir{{ajrat|jon}}.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}.

4 Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga. Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik. yash Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Far-gʻona t}}.o. {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa {{ajrat|jon}}onasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}}. {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}.

5 Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻl-lanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifo-dalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolar-ding?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, — dedi [Oftob oyim], — birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. ''-Voy shoʻrim,'' — ''dedi Mastura.'' — {{misol|Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:? A|? A]]}}. Qahhor, Ming bir jon.

6 Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha hara-kat qilmoq. Tezroq qimirlasang-chi, jo-ning bormi?}} n {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab tu-rib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Yillar}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻli-dagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}.

:Joni yoʻq I) ulik, jonsiz. {{misol|Soyga kara-sak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bit-tasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.}} &quot;Ertaklar&quot;; 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:A. Kdhhor|A. Kdhhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari; 3) boʻsh, chidamsiz}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip. {{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.|[[w:Jon olib|Jon olib]]|jon bermoq Biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq}}. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

7 Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma —uning {{ajrat|jon}}i. Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Toʻyda aza}}.

8 Eng yaqin, sevikli kishilarga muroja-atda soʻzlovchining ularga yaqin munosabati-ni ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|[[w:&quot;Koʻshiq-lar&quot;|&quot;Koʻshiq-lar&quot;]]}}. {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilibketdi.. Yoʻlchi-ga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, — soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bor-madi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|/Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashak-lar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}gi-nam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}.

9 &quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; va sh. k. soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosaba-tini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, — dedi u [Malikaxon] Ado-latga qarab,— oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}.

10 Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir — ekinning {{ajrat|jon}}i.}} n {{misol|&quot;Issiq — paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Gʻoliblar}}.

11 Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i. Dav-raning {{ajrat|jon}}i. Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}

12 Murojaat qilinayotgan shaxeni bil-diruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. — dedi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! — deb zor yigʻlay boshladi bo-lalar.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o.

13 Shaxe bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, maye., {{misol|ona{{ajrat|jon}}, buvi{{ajrat|jon}}, xola{{ajrat|jon}}, aka{{ajrat|jon}}, domla {{ajrat|jon}}; Sa-lim{{ajrat|jon}}, Qodir{{ajrat|jon}}.}}

'''14 '''''kesim vazifasida.'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ke-tishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}. A. |[[w:Qahhor|Qahhor]]|Oltin yulduz}}.

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻi-da (''yoki'' holatda) 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} ach-chigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot; A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir ko-niga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni mu-nosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishla-moqda;|[[w:2) achinmoq|2) achinmoq]]|qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurod-ga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talva-sasi ''q.'' talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qil-moq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} m {{misol|Ayollar: - Boʻlmasa-chi! Ham-maning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emaye, — deyishdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofir-chilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. —{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Askarlik-ka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituv-chi}}. Jonim tasadduq ''q.'' tasadduq. Joʻjabir-day jon ''q.'' joʻjabirday. Oʻlmagan mening jonim ''q.'' oʻlmoq.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>lr0xvko5r0cqapmrr2frrsppopah7g5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640217</id>
      <parentid>640216</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T10:22:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22928" sha1="kr9mzvymcim2yevkttxflyj2w05u34a" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, paxta berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Joni chiqmoq''' - 1) {{ayn.}} '''Joni uzilmoq'''. {{misol|Joning chiqqur!}} ({{qarg'.}}) {{misol|Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|Maqol}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|Maqol}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chiqib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Joni halqumiga''' (''yoki'' '''boʻgʻziga''', '''hiqildogʻiga''') '''kelmoq''' - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqumiga kelganda mana bunday quturadilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} 2) {{koʻchma}} {{ayn.}} '''Joni chiqmoq''' 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odamlarning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti.}} {{misol|Tish ogʻrigʻim bosilib, {{ajrat|jon}}im orom oldi.}} {{misol|Betimning qalini - {{ajrat|jon}}imning huzuri.|Maqol}} {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirilayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''') '''achimoq''' - achinib, dildan xayrixoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.}}&lt;br/&gt;'''Jondan oʻtmoq''' - 1) badanni, aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq. {{misol|Ogʻriq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi.}} 2) qattiq taʼsir qilmoq, alam qilmoq. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Jonini koyitmoq''' - qiynalib, mashaqqat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urinmoq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻ qaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kechmasang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Chechak Jambul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, joningni ham berasan.|[[w:Fozil shoir|Fozil shoir]]}} {{misol|Otam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon saqlamoq''' - oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvoldan saqlab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} saqlamoq.}} {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, allakimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Hi-hi}}&lt;br/&gt;'''Jon hovuchlamoq''' - oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}larini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''')'''ga ora kirmoq''' - 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq}}. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xolxoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor qilmoq''' (''yoki'' '''toʻydirmoq''') - 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zeriktirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor boʻlmoq''' (''yoki''' '''toʻymoq''') - 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarolshr charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq}}. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, in-damay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ket-dim.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. Jonini tikmoq Hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokir{{ajrat|jon}}.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}

4 Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga. Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik. yash Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Far-gʻona t}}.o. {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa {{ajrat|jon}}onasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}}. {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}.

5 Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻl-lanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifo-dalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolar-ding?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, — dedi [Oftob oyim], — birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. ''-Voy shoʻrim,'' — ''dedi Mastura.'' — {{misol|Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:? A|? A]]}}. Qahhor, Ming bir jon.

6 Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha hara-kat qilmoq. Tezroq qimirlasang-chi, jo-ning bormi?}} n {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab tu-rib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Yillar}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻli-dagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}.

:Joni yoʻq I) ulik, jonsiz. {{misol|Soyga kara-sak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bit-tasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.}} &quot;Ertaklar&quot;; 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:A. Kdhhor|A. Kdhhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari; 3) boʻsh, chidamsiz}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip. {{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.|[[w:Jon olib|Jon olib]]|jon bermoq Biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq}}. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

7 Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma —uning {{ajrat|jon}}i. Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Toʻyda aza}}.

8 Eng yaqin, sevikli kishilarga muroja-atda soʻzlovchining ularga yaqin munosabati-ni ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|[[w:&quot;Koʻshiq-lar&quot;|&quot;Koʻshiq-lar&quot;]]}}. {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilibketdi.. Yoʻlchi-ga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, — soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bor-madi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|/Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashak-lar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}gi-nam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}.

9 &quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; {{va sh.k.}} soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosabatini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, - dedi u [Malikaxon] Adolatga qarab, - oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}

10 Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir - ekinning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|&quot;Issiq - paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}}

11 Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i. Davraning {{ajrat|jon}}i. Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}

12 Murojaat qilinayotgan shaxeni bil-diruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. — dedi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! — deb zor yigʻlay boshladi bo-lalar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}

13 Shaxe bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, maye., {{misol|ona{{ajrat|jon}}, buvi{{ajrat|jon}}, xola{{ajrat|jon}}, aka{{ajrat|jon}}, domla {{ajrat|jon}}; Sa-lim{{ajrat|jon}}, Qodir{{ajrat|jon}}.}}

'''14 '''''kesim vazifasida.'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ke-tishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}. A. |[[w:Qahhor|Qahhor]]|Oltin yulduz}}

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻi-da (''yoki'' holatda) 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} achchigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot; A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir koniga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni munosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishlamoqda.}} 2) achinmoq, qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurodga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talvasasi ''q.'' talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qil-moq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} m {{misol|Ayollar: - Boʻlmasachi! Hammaning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emas, — deyishdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofir-chilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. -{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Askarlikka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} Jonim tasadduq {{q.}} [[tasadduq]]. Joʻjabirday jon {{q.}} [[joʻjabirday]]. Oʻlmagan mening jonim - {{q.}} [[oʻlmoq]].

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>kr9mzvymcim2yevkttxflyj2w05u34a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640218</id>
      <parentid>640217</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T10:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22938" sha1="m55isjj6up6meypu3u331oyjc3noxck" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, paxta berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Joni chiqmoq''' - 1) {{ayn.}} '''Joni uzilmoq'''. {{misol|Joning chiqqur!}} ({{qarg'.}}) {{misol|Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|Maqol}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|Maqol}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chiqib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Joni halqumiga''' (''yoki'' '''boʻgʻziga''', '''hiqildogʻiga''') '''kelmoq''' - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqumiga kelganda mana bunday quturadilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} 2) {{koʻchma}} {{ayn.}} '''Joni chiqmoq''' 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odamlarning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti.}} {{misol|Tish ogʻrigʻim bosilib, {{ajrat|jon}}im orom oldi.}} {{misol|Betimning qalini - {{ajrat|jon}}imning huzuri.|Maqol}} {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirilayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''') '''achimoq''' - achinib, dildan xayrixoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.}}&lt;br/&gt;'''Jondan oʻtmoq''' - 1) badanni, aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq. {{misol|Ogʻriq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi.}} 2) qattiq taʼsir qilmoq, alam qilmoq. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Jonini koyitmoq''' - qiynalib, mashaqqat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urinmoq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻ qaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kechmasang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Chechak Jambul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, joningni ham berasan.|[[w:Fozil shoir|Fozil shoir]]}} {{misol|Otam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon saqlamoq''' - oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvoldan saqlab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} saqlamoq.}} {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, allakimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Hi-hi}}&lt;br/&gt;'''Jon hovuchlamoq''' - oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}larini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''')'''ga ora kirmoq''' - 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq}}. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xolxoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor qilmoq''' (''yoki'' '''toʻydirmoq''') - 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zeriktirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor boʻlmoq''' (''yoki''' '''toʻymoq''') - 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarolshr charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi; 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq}}. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, indamay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ketdim.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. Jonini tikmoq Hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokir{{ajrat|jon}}.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}

4 Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga. Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik. yash Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Far-gʻona t}}.o. {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa {{ajrat|jon}}onasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}}. {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}.

5 Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻl-lanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifo-dalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolar-ding?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, — dedi [Oftob oyim], — birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. ''-Voy shoʻrim,'' — ''dedi Mastura.'' — {{misol|Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:? A|? A]]}}. Qahhor, Ming bir jon.

6 Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha hara-kat qilmoq. Tezroq qimirlasang-chi, jo-ning bormi?}} n {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab tu-rib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Yillar}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻli-dagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}.

:Joni yoʻq I) ulik, jonsiz. {{misol|Soyga kara-sak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bit-tasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.}} &quot;Ertaklar&quot;; 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:A. Kdhhor|A. Kdhhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari; 3) boʻsh, chidamsiz}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip. {{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.|[[w:Jon olib|Jon olib]]|jon bermoq Biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq}}. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

7 Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma —uning {{ajrat|jon}}i. Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Toʻyda aza}}.

8 Eng yaqin, sevikli kishilarga muroja-atda soʻzlovchining ularga yaqin munosabati-ni ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|[[w:&quot;Koʻshiq-lar&quot;|&quot;Koʻshiq-lar&quot;]]}}. {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilibketdi.. Yoʻlchi-ga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, — soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bor-madi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|/Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashak-lar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}gi-nam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}.

9 &quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; {{va sh.k.}} soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosabatini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, - dedi u [Malikaxon] Adolatga qarab, - oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}

10 Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir - ekinning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|&quot;Issiq - paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}}

11 Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i. Davraning {{ajrat|jon}}i. Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}

12 Murojaat qilinayotgan shaxeni bil-diruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. — dedi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! — deb zor yigʻlay boshladi bo-lalar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}

13 Shaxe bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, maye., {{misol|ona{{ajrat|jon}}, buvi{{ajrat|jon}}, xola{{ajrat|jon}}, aka{{ajrat|jon}}, domla {{ajrat|jon}}; Sa-lim{{ajrat|jon}}, Qodir{{ajrat|jon}}.}}

'''14 '''''kesim vazifasida.'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ke-tishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}. A. |[[w:Qahhor|Qahhor]]|Oltin yulduz}}

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻi-da (''yoki'' holatda) 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} achchigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot; A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir koniga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni munosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishlamoqda.}} 2) achinmoq, qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurodga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talvasasi ''q.'' talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qil-moq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} m {{misol|Ayollar: - Boʻlmasachi! Hammaning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emas, — deyishdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofir-chilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. -{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Askarlikka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} Jonim tasadduq {{q.}} [[tasadduq]]. Joʻjabirday jon {{q.}} [[joʻjabirday]]. Oʻlmagan mening jonim - {{q.}} [[oʻlmoq]].

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>m55isjj6up6meypu3u331oyjc3noxck</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640219</id>
      <parentid>640218</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T10:28:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22944" sha1="rsok8bxmc84lfg6ze1w2qnygnw064ev" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, paxta berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Joni chiqmoq''' - 1) {{ayn.}} '''Joni uzilmoq'''. {{misol|Joning chiqqur!}} ({{qarg'.}}) {{misol|Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|Maqol}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|Maqol}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chiqib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Joni halqumiga''' (''yoki'' '''boʻgʻziga''', '''hiqildogʻiga''') '''kelmoq''' - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqumiga kelganda mana bunday quturadilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} 2) {{koʻchma}} {{ayn.}} '''Joni chiqmoq''' 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odamlarning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti.}} {{misol|Tish ogʻrigʻim bosilib, {{ajrat|jon}}im orom oldi.}} {{misol|Betimning qalini - {{ajrat|jon}}imning huzuri.|Maqol}} {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirilayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''') '''achimoq''' - achinib, dildan xayrixoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.}}&lt;br/&gt;'''Jondan oʻtmoq''' - 1) badanni, aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq. {{misol|Ogʻriq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi.}} 2) qattiq taʼsir qilmoq, alam qilmoq. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Jonini koyitmoq''' - qiynalib, mashaqqat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urinmoq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻ qaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kechmasang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Chechak Jambul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, joningni ham berasan.|[[w:Fozil shoir|Fozil shoir]]}} {{misol|Otam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon saqlamoq''' - oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvoldan saqlab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} saqlamoq.}} {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, allakimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Hi-hi}}&lt;br/&gt;'''Jon hovuchlamoq''' - oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}larini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''')'''ga ora kirmoq''' - 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq}}. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xolxoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor qilmoq''' (''yoki'' '''toʻydirmoq''') - 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zeriktirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor boʻlmoq''' (''yoki'' '''toʻymoq''') - 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarolshr charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq}}. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, indamay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ketdim.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. Jonini tikmoq Hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokir{{ajrat|jon}}.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}

4 Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga. Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik. yash Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Far-gʻona t}}.o. {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa {{ajrat|jon}}onasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}}. {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}.

5 Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻl-lanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifo-dalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolar-ding?|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, — dedi [Oftob oyim], — birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. ''-Voy shoʻrim,'' — ''dedi Mastura.'' — {{misol|Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:? A|? A]]}}. Qahhor, Ming bir jon.

6 Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha hara-kat qilmoq. Tezroq qimirlasang-chi, jo-ning bormi?}} n {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab tu-rib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Yillar}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻli-dagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}.

:Joni yoʻq I) ulik, jonsiz. {{misol|Soyga kara-sak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bit-tasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.}} &quot;Ertaklar&quot;; 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:A. Kdhhor|A. Kdhhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari; 3) boʻsh, chidamsiz}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip. {{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.|[[w:Jon olib|Jon olib]]|jon bermoq Biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq}}. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

7 Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma —uning {{ajrat|jon}}i. Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Toʻyda aza}}.

8 Eng yaqin, sevikli kishilarga muroja-atda soʻzlovchining ularga yaqin munosabati-ni ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|[[w:&quot;Koʻshiq-lar&quot;|&quot;Koʻshiq-lar&quot;]]}}. {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilibketdi.. Yoʻlchi-ga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, — soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bor-madi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|/Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashak-lar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}gi-nam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}.

9 &quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; {{va sh.k.}} soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosabatini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, - dedi u [Malikaxon] Adolatga qarab, - oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}

10 Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir - ekinning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|&quot;Issiq - paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}}

11 Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i. Davraning {{ajrat|jon}}i. Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}

12 Murojaat qilinayotgan shaxeni bil-diruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. — dedi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! — deb zor yigʻlay boshladi bo-lalar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}

13 Shaxe bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, maye., {{misol|ona{{ajrat|jon}}, buvi{{ajrat|jon}}, xola{{ajrat|jon}}, aka{{ajrat|jon}}, domla {{ajrat|jon}}; Sa-lim{{ajrat|jon}}, Qodir{{ajrat|jon}}.}}

'''14 '''''kesim vazifasida.'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ke-tishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}. A. |[[w:Qahhor|Qahhor]]|Oltin yulduz}}

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻi-da (''yoki'' holatda) 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} achchigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot; A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir koniga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni munosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishlamoqda.}} 2) achinmoq, qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurodga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talvasasi ''q.'' talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qil-moq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} m {{misol|Ayollar: - Boʻlmasachi! Hammaning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emas, — deyishdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofir-chilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. -{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Askarlikka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} Jonim tasadduq {{q.}} [[tasadduq]]. Joʻjabirday jon {{q.}} [[joʻjabirday]]. Oʻlmagan mening jonim - {{q.}} [[oʻlmoq]].

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>rsok8bxmc84lfg6ze1w2qnygnw064ev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640220</id>
      <parentid>640219</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T10:33:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23004" sha1="701klcvk1ny30gimr2aqccgfvynucr3" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, paxta berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Joni chiqmoq''' - 1) {{ayn.}} '''Joni uzilmoq'''. {{misol|Joning chiqqur!}} ({{qarg'.}}) {{misol|Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|Maqol}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|Maqol}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chiqib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Joni halqumiga''' (''yoki'' '''boʻgʻziga''', '''hiqildogʻiga''') '''kelmoq''' - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqumiga kelganda mana bunday quturadilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} 2) {{koʻchma}} {{ayn.}} '''Joni chiqmoq''' 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odamlarning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti.}} {{misol|Tish ogʻrigʻim bosilib, {{ajrat|jon}}im orom oldi.}} {{misol|Betimning qalini - {{ajrat|jon}}imning huzuri.|Maqol}} {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirilayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''') '''achimoq''' - achinib, dildan xayrixoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.}}&lt;br/&gt;'''Jondan oʻtmoq''' - 1) badanni, aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq. {{misol|Ogʻriq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi.}} 2) qattiq taʼsir qilmoq, alam qilmoq. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Jonini koyitmoq''' - qiynalib, mashaqqat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urinmoq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻ qaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kechmasang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Chechak Jambul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, joningni ham berasan.|[[w:Fozil shoir|Fozil shoir]]}} {{misol|Otam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon saqlamoq''' - oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvoldan saqlab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} saqlamoq.}} {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, allakimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Hi-hi}}&lt;br/&gt;'''Jon hovuchlamoq''' - oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}larini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''')'''ga ora kirmoq''' - 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq}}. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xolxoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor qilmoq''' (''yoki'' '''toʻydirmoq''') - 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zeriktirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor boʻlmoq''' (''yoki'' '''toʻymoq''') - 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarolshr charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, indamay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ketdim.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}&lt;br/&gt;'''Jonini tikmoq''' - hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokirjon.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}
#Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga.}} {{misol|Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik.}} {{misol|Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa jononasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}} {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Hayot maktabi}}
#Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻllanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolarding?|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, - dedi [Oftob oyim], - birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|-Voy shoʻrim, - dedi Mastura. - Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ming bir jon}}
#Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha harakat qilmoq.}} {{misol|Tezroq qimirlasangchi, joning bormi?}} {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab turib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Yillar}} {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻlidagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}

:Joni yoʻq I) ulik, jonsiz. {{misol|Soyga kara-sak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bit-tasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.}} &quot;Ertaklar&quot;; 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:A. Kdhhor|A. Kdhhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari; 3) boʻsh, chidamsiz}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip. {{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.|[[w:Jon olib|Jon olib]]|jon bermoq Biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq}}. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

7 Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma —uning {{ajrat|jon}}i. Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Toʻyda aza}}.

8 Eng yaqin, sevikli kishilarga muroja-atda soʻzlovchining ularga yaqin munosabati-ni ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|[[w:&quot;Koʻshiq-lar&quot;|&quot;Koʻshiq-lar&quot;]]}}. {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilibketdi.. Yoʻlchi-ga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, — soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bor-madi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|/Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashak-lar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}gi-nam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}.

9 &quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; {{va sh.k.}} soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosabatini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, - dedi u [Malikaxon] Adolatga qarab, - oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}

10 Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir - ekinning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|&quot;Issiq - paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}}

11 Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i. Davraning {{ajrat|jon}}i. Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}

12 Murojaat qilinayotgan shaxeni bil-diruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. — dedi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! — deb zor yigʻlay boshladi bo-lalar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}

13 Shaxe bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, maye., {{misol|ona{{ajrat|jon}}, buvi{{ajrat|jon}}, xola{{ajrat|jon}}, aka{{ajrat|jon}}, domla {{ajrat|jon}}; Sa-lim{{ajrat|jon}}, Qodir{{ajrat|jon}}.}}

'''14 '''''kesim vazifasida.'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ke-tishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}. A. |[[w:Qahhor|Qahhor]]|Oltin yulduz}}

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻi-da (''yoki'' holatda) 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} achchigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot; A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir koniga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni munosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishlamoqda.}} 2) achinmoq, qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurodga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talvasasi ''q.'' talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qil-moq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} m {{misol|Ayollar: - Boʻlmasachi! Hammaning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emas, — deyishdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofir-chilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. -{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Askarlikka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} Jonim tasadduq {{q.}} [[tasadduq]]. Joʻjabirday jon {{q.}} [[joʻjabirday]]. Oʻlmagan mening jonim - {{q.}} [[oʻlmoq]].

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>701klcvk1ny30gimr2aqccgfvynucr3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640221</id>
      <parentid>640220</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T10:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23002" sha1="22prqgg0o72vykxbn3lntpwydi394p5" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, paxta berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Joni chiqmoq''' - 1) {{ayn.}} '''Joni uzilmoq'''. {{misol|Joning chiqqur!}} ({{qarg'.}}) {{misol|Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|Maqol}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|Maqol}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chiqib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Joni halqumiga''' (''yoki'' '''boʻgʻziga''', '''hiqildogʻiga''') '''kelmoq''' - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqumiga kelganda mana bunday quturadilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} 2) {{koʻchma}} {{ayn.}} '''Joni chiqmoq''' 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odamlarning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti.}} {{misol|Tish ogʻrigʻim bosilib, {{ajrat|jon}}im orom oldi.}} {{misol|Betimning qalini - {{ajrat|jon}}imning huzuri.|Maqol}} {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirilayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''') '''achimoq''' - achinib, dildan xayrixoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.}}&lt;br/&gt;'''Jondan oʻtmoq''' - 1) badanni, aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq. {{misol|Ogʻriq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi.}} 2) qattiq taʼsir qilmoq, alam qilmoq. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Jonini koyitmoq''' - qiynalib, mashaqqat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urinmoq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻ qaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kechmasang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Chechak Jambul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, joningni ham berasan.|[[w:Fozil shoir|Fozil shoir]]}} {{misol|Otam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon saqlamoq''' - oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvoldan saqlab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} saqlamoq.}} {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, allakimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Hi-hi}}&lt;br/&gt;'''Jon hovuchlamoq''' - oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}larini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''')'''ga ora kirmoq''' - 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xolxoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor qilmoq''' (''yoki'' '''toʻydirmoq''') - 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zeriktirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor boʻlmoq''' (''yoki'' '''toʻymoq''') - 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarolshr charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, indamay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ketdim.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}&lt;br/&gt;'''Jonini tikmoq''' - hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokirjon.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}
#Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga.}} {{misol|Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik.}} {{misol|Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa jononasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}} {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Hayot maktabi}}
#Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻllanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolarding?|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, - dedi [Oftob oyim], - birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|-Voy shoʻrim, - dedi Mastura. - Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ming bir jon}}
#Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha harakat qilmoq.}} {{misol|Tezroq qimirlasangchi, joning bormi?}} {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab turib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Yillar}} {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻlidagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}

:Joni yoʻq I) ulik, jonsiz. {{misol|Soyga kara-sak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bit-tasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.}} &quot;Ertaklar&quot;; 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:A. Kdhhor|A. Kdhhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari; 3) boʻsh, chidamsiz}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip. {{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.|[[w:Jon olib|Jon olib]]|jon bermoq Biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq}}. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

7 Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma —uning {{ajrat|jon}}i. Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Toʻyda aza}}.

8 Eng yaqin, sevikli kishilarga muroja-atda soʻzlovchining ularga yaqin munosabati-ni ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|[[w:&quot;Koʻshiq-lar&quot;|&quot;Koʻshiq-lar&quot;]]}}. {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilibketdi.. Yoʻlchi-ga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, — soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bor-madi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|/Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashak-lar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}gi-nam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}.

9 &quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; {{va sh.k.}} soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosabatini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, - dedi u [Malikaxon] Adolatga qarab, - oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}

10 Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir - ekinning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|&quot;Issiq - paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}}

11 Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i. Davraning {{ajrat|jon}}i. Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}

12 Murojaat qilinayotgan shaxeni bil-diruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. — dedi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! — deb zor yigʻlay boshladi bo-lalar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}

13 Shaxe bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, maye., {{misol|ona{{ajrat|jon}}, buvi{{ajrat|jon}}, xola{{ajrat|jon}}, aka{{ajrat|jon}}, domla {{ajrat|jon}}; Sa-lim{{ajrat|jon}}, Qodir{{ajrat|jon}}.}}

'''14 '''''kesim vazifasida.'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ke-tishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}. A. |[[w:Qahhor|Qahhor]]|Oltin yulduz}}

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻi-da (''yoki'' holatda) 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} achchigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot; A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir koniga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni munosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishlamoqda.}} 2) achinmoq, qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurodga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talvasasi ''q.'' talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qil-moq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} m {{misol|Ayollar: - Boʻlmasachi! Hammaning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emas, — deyishdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofir-chilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. -{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Askarlikka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} Jonim tasadduq {{q.}} [[tasadduq]]. Joʻjabirday jon {{q.}} [[joʻjabirday]]. Oʻlmagan mening jonim - {{q.}} [[oʻlmoq]].

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>22prqgg0o72vykxbn3lntpwydi394p5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640222</id>
      <parentid>640221</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T10:36:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23005" sha1="dx5cck2qwznpfpi92yjtavozqy0wgte" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, paxta berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Joni chiqmoq''' - 1) {{ayn.}} '''Joni uzilmoq'''. {{misol|Joning chiqqur!}} ({{qarg'.}}) {{misol|Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|Maqol}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|Maqol}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chiqib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Joni halqumiga''' (''yoki'' '''boʻgʻziga''', '''hiqildogʻiga''') '''kelmoq''' - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqumiga kelganda mana bunday quturadilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} 2) {{koʻchma}} {{ayn.}} '''Joni chiqmoq''' 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odamlarning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti.}} {{misol|Tish ogʻrigʻim bosilib, {{ajrat|jon}}im orom oldi.}} {{misol|Betimning qalini - {{ajrat|jon}}imning huzuri.|Maqol}} {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirilayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''') '''achimoq''' - achinib, dildan xayrixoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.}}&lt;br/&gt;'''Jondan oʻtmoq''' - 1) badanni, aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq. {{misol|Ogʻriq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi.}} 2) qattiq taʼsir qilmoq, alam qilmoq. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Jonini koyitmoq''' - qiynalib, mashaqqat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urinmoq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻ qaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kechmasang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Chechak Jambul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, joningni ham berasan.|[[w:Fozil shoir|Fozil shoir]]}} {{misol|Otam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon saqlamoq''' - oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvoldan saqlab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} saqlamoq.}} {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, allakimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Hi-hi}}&lt;br/&gt;'''Jon hovuchlamoq''' - oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}larini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''')'''ga ora kirmoq''' - 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xolxoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor qilmoq''' (''yoki'' '''toʻydirmoq''') - 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zeriktirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor boʻlmoq''' (''yoki'' '''toʻymoq''') - 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarolshr charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, indamay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ketdim.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}&lt;br/&gt;'''Jonini tikmoq''' - hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokirjon.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}
#Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga.}} {{misol|Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik.}} {{misol|Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa jononasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}} {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Hayot maktabi}}
#Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻllanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolarding?|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, - dedi [Oftob oyim], - birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|-Voy shoʻrim, - dedi Mastura. - Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ming bir jon}}
#Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha harakat qilmoq.}} {{misol|Tezroq qimirlasang-chi, joning bormi?}} {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab turib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Yillar}} {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻlidagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}

:Joni yoʻq 1) o‘lik, jonsiz. {{misol|Soyga kara-sak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bittasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.}} &quot;Ertaklar&quot;; 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:A. Kdhhor|A. Kdhhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari; 3) boʻsh, chidamsiz}}. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip. {{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.|[[w:Jon olib|Jon olib]]|jon bermoq Biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq}}. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}.

7 Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma —uning {{ajrat|jon}}i. Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Toʻyda aza}}.

8 Eng yaqin, sevikli kishilarga muroja-atda soʻzlovchining ularga yaqin munosabati-ni ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|[[w:&quot;Koʻshiq-lar&quot;|&quot;Koʻshiq-lar&quot;]]}}. {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilibketdi.. Yoʻlchi-ga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, — soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bor-madi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|/Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashak-lar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}gi-nam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}.

9 &quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; {{va sh.k.}} soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosabatini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, - dedi u [Malikaxon] Adolatga qarab, - oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}

10 Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir - ekinning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|&quot;Issiq - paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}}

11 Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i. Davraning {{ajrat|jon}}i. Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}

12 Murojaat qilinayotgan shaxeni bil-diruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. — dedi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! — deb zor yigʻlay boshladi bo-lalar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}

13 Shaxe bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, maye., {{misol|ona{{ajrat|jon}}, buvi{{ajrat|jon}}, xola{{ajrat|jon}}, aka{{ajrat|jon}}, domla {{ajrat|jon}}; Sa-lim{{ajrat|jon}}, Qodir{{ajrat|jon}}.}}

'''14 '''''kesim vazifasida.'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ke-tishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}. A. |[[w:Qahhor|Qahhor]]|Oltin yulduz}}

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻi-da (''yoki'' holatda) 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} achchigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot; A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir koniga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni munosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishlamoqda.}} 2) achinmoq, qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurodga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talvasasi ''q.'' talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qil-moq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} m {{misol|Ayollar: - Boʻlmasachi! Hammaning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emas, — deyishdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofir-chilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. -{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Askarlikka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} Jonim tasadduq {{q.}} [[tasadduq]]. Joʻjabirday jon {{q.}} [[joʻjabirday]]. Oʻlmagan mening jonim - {{q.}} [[oʻlmoq]].

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>dx5cck2qwznpfpi92yjtavozqy0wgte</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>qizgʻish</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39932</id>
    <revision>
      <id>640197</id>
      <parentid>583640</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T06:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1763" sha1="a1gn6rhcy69t0r45t892oosce6vjhuj" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== qizgʻish I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''qiz-gʻish'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|QIZGʻISH ' qizilga yaqin rangdagi&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;. Ufq q i z -gʻ i sh tusga kirib, tong yorishardi (Sharof Rashidov). Bu soʻz qadimgi turkiy tilda ' qizil tus ol-' maʼnosini

anglatgan qïz— feʼlidan (ДС, 450) —gʻu qoʻshimchasi bilan yasalgan sifatga (ДС, 450) eski oʻzbek tilida 'biroz' maʼnösini ifodalovchi —sh qoʻshimchasini qoʻ-shib hosil qilingan; keyinchalik u unlisi ï unlisiga almashgan, soʻngra ï unlilarining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: (qïz— + gʻu &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; qïzgʻu) + sh &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; qïzgʻush &amp;gt;&amp;nbsp;qïzgʻïsh &amp;gt;&amp;nbsp;qizgʻish. &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;_}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
: Qizilga moyil, qizilga yaqin rangdagi; qizgʻimtir. {{misol|Qizgʻish tosh. Qizgʻish yaproqlar. sht Ufq {{ajrat|qizgʻish}} tusga kirib, tong yorishardi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. {{misol|Kuz oʻrmonning yuvilgan, toza sargʻish-{{ajrat|qizgʻish}} oltinini yolqinlatdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

== qizgʻish II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''qiz-gʻish'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
''ayn.'' qizqush.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ҚИЗҒИШ}}
=== Tarjimalari ===

{{Tarjimalar
|sah=[[кытархай]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qizgʻish I'''&lt;br /&gt;
[[красноватый]], [[с]] [[красным]] [[оттенком]], [[отливом]], [[рыжеватый]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''qizgʻish II'''&lt;br /&gt;
[[чибис]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>a1gn6rhcy69t0r45t892oosce6vjhuj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640198</id>
      <parentid>640197</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T06:54:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>640198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1780" sha1="hzlkszewb8d2ydzt8v67dw6soubhd70" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== qizgʻish I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''qiz-gʻish'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|QIZGʻISH ' qizilga yaqin rangdagi&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;. Ufq q i z -gʻ i sh tusga kirib, tong yorishardi (Sharof Rashidov). Bu soʻz qadimgi turkiy tilda ' qizil tus ol-' maʼnosini

anglatgan qïz— feʼlidan (ДС, 450) —gʻu qoʻshimchasi bilan yasalgan sifatga (ДС, 450) eski oʻzbek tilida 'biroz' maʼnösini ifodalovchi —sh qoʻshimchasini qoʻ-shib hosil qilingan; keyinchalik u unlisi ï unlisiga almashgan, soʻngra ï unlilarining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: (qïz— + gʻu &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; qïzgʻu) + sh &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; qïzgʻush &amp;gt;&amp;nbsp;qïzgʻïsh &amp;gt;&amp;nbsp;qizgʻish. &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;_}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
: Qizilga moyil, qizilga yaqin rangdagi; qizgʻimtir. {{misol|Qizgʻish tosh. Qizgʻish yaproqlar. sht Ufq {{ajrat|qizgʻish}} tusga kirib, tong yorishardi.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. {{misol|Kuz oʻrmonning yuvilgan, toza sargʻish-{{ajrat|qizgʻish}} oltinini yolqinlatdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}.

==== Sinonimlari ====
[[qizg‘imtir]]

==== Antonimlari ====

== qizgʻish II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''qiz-gʻish'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
''ayn.'' qizqush.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ҚИЗҒИШ}}
=== Tarjimalari ===

{{Tarjimalar
|sah=[[кытархай]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''qizgʻish I'''&lt;br /&gt;
[[красноватый]], [[с]] [[красным]] [[оттенком]], [[отливом]], [[рыжеватый]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''qizgʻish II'''&lt;br /&gt;
[[чибис]].&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>hzlkszewb8d2ydzt8v67dw6soubhd70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>muqaddas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44133</id>
    <revision>
      <id>640207</id>
      <parentid>635713</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T07:24:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>640207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1879" sha1="1hg3dwygxzk6jyq24jy3c4p637gsi6f" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''mu-qad-das'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Arab tili|Arabcha]]'' [[مُقَدَّس]] - pok, toza, aziz; ilohiy; olijanob.

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#{{din.|uz}} Quddus; Dindorlar tasavvurida ilohiyot bilan bogʻliq boʻlgan, aziz, tabarruk. {{misol|{{ajrat|Muqaddas}} joy.}} {{misol|Tokcha devoriga gul ravishda tushirilgan duo yoki shuning kabi {{ajrat|muqaddas}} kalimalar yozigʻliq bir qogʻoz yopishtirilgan.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}
#{{koʻchma|uz}} Sharafli, olijanob, yuksak. {{misol|Tabiatning bebaho neʼmati suvni toza saqlash.. har birimizning {{ajrat|muqaddas}} burchimizdir.||Gazetadan}} {{misol|Sharif Sulaymon xalqning chin oʻgʻillaridan. Xalqqa samimiy xizmatdan koʻra yuksakroq, {{ajrat|muqaddas}}roq narsa yoʻq, deb biladi u.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}} {{misol|Hozir ikkisi [Yoʻlchi bilan Gulnor].. qalblarida yillarcha saqlangan {{ajrat|muqaddas}} orzulariga yetishganliklaridan, ikkisi ham mast kabi edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Muqaddas (xotin-qizlar ismi).

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|МУҚАДДАС}}
== Tarjimalari ==
*{{ky}}: [[ыйык]]
*{{kk}}: [[киелі]]
*{{kim}}: [[ыдыӄ]], [[ээлiғ]]
*{{tr}}: [[kutsal]]
*{{kjh}}: [[ызых]]
*{{sah}}: [[ытык]], [[аар]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''muqaddas'''&lt;br /&gt;
'''1 '''{{izoh|рел}}. [[священный]];&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|перен}}. [[священный]], [[святой]]; {{tarjmisoli|~ burch }} священный долг; {{tarjmisoli|~ vazifa }} священная обязанность, святой долг;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[Мукаддас]] ({{izoh|имя собств. женское}}).&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>1hg3dwygxzk6jyq24jy3c4p637gsi6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>sochiq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49755</id>
    <revision>
      <id>640189</id>
      <parentid>588969</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T03:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>640189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3471" sha1="rr88xl14y4294ankn478mdq3y30ieoa" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== sochiq I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''so-chiq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|SOCHIQ I ’har tomonga tarqatib tashlangan’, 'sochilgan’. Olimjon bogʻ koʻchadan borar edi hishlohqa, koʻzi tushdi besh-oʻn chogʻ yoʻlda s o ch i q yongʻoqha (Quddus Muhammadiy). Bu sifat qadimgi turkiy tilda ’har tomonga tarqatib tashla—' maʼnosini anglatuvchi sach- feʼlidan — (u)q qoʻshimchasi bilan yasalgan (Devon, I, 362; DS, 480); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga, u un — lisi i unlisiga almashgan: sach- + uq &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; sachuq &amp;gt;&amp;nbsp;sâchiq.

SOCHIQ II ' kuyov yoki toʻybola boshidan sochiladigan shirinlik, pul'. Kuyov boshidan moʻlg-koʻl sochihlar sochildi (Oybek). Bunday ot qadimgi turkiy tilda 'har tomonga tarqatib tashla—&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; maʼnosini anglatgan sach— feʼlidan — (ï)gʻ qoʻshimchasi bilan yasalib (sachïgʻ: sachïgʻ sach- : DS, 479), dastlab 'qurbonlik marosimida sochi — ladigan narsalar' maʼnosini anglatgan, hozirgi oʻzbek tilidagi maʼnosi keyinchalik shu maʼno asosida yuzaga kelgan; oʻzbek tilida gʻ undoshi q undoshiga, a unlisi â unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: sach— + ïgʻ &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; sachïgʻ &amp;gt;&amp;nbsp;sachïq &amp;gt;&amp;nbsp;sâchiq. Bu ot OʻTILda xato ravishda sochiq I sifatining iyusinchi maʼnosi tarzida berilgan. Shunisi qiziqki, bu soʻzning asosiy (izohlangan) shakli sifatida soʻzlashuv nutqida-gi chochiq shakli tanlangan, vaholanki adabiy tildagi shakli deb sochiq tanlanishi lozim edi, chunki chochiq soʻzida soʻz boshlanishidagi s undoshi ikkinchi boʻgʻindagi ch undoshi taʼsirida ch undoshiga aylangan, demak, chochiq shakli bu soʻzning soʻzlashuv nutqiga xos boʻlgan ikki — lamchi koʻrinishiga teng.}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
1 Sochib tashlangan, sochilib yotgan. {{misol|Olimjon tor koʻchadan Borar edi qishloqqa, Koʻzi tushdi besh, oʻn chogʻ Yoʻlda {{ajrat|sochiq}} yongʻoqqa.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}}.

'''2 '''''ayn.'' chochiq 112. {{misol|Oy kelinning boshidan {{ajrat|sochiq}} soching, yor-yor.|[[w:&quot;Qoʻshiqlar&quot;|&quot;Qoʻshiqlar&quot;]]}}.

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

== sochiq II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''so-chiq'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
: Yuz-qoʻl yoki idish-tovoq artish uchun ishlatiladigan buyum. ''Qoʻl sochiq. Qozon sochiq. sht [Qudratjon''
=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
{{misol|Joʻmrakda qoʻlini yuvayotgan adasiga uydan {{ajrat|sochiq}} olib chiqdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. {{misol|Xolisa duxovka-dagi dimlangan tovuqni agʻdarib qoʻyib, qoʻllarini {{ajrat|sochiq}}qa artdi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|May-salarni ayoz urmaydi}}.

==== Sinonimlari ====
[[surgi]]

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|СОЧИҚ}}
=== Tarjimalari ===

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;sochiq I&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[разбросанный]], [[раскиданный]];&lt;br /&gt;
'''2 '''{{izoh|этн}}. '''= [[chochiq]] II 2'''; {{tarjmisoli|Kanizlar sochiq sochish uchun kelinni kutar edilar }} (Ойбек, «Навоий») Служанки ожидали невесту, чтобы осыпать её ({{izoh|деньгами, и сладостями}}).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''sochiq II'''&lt;br /&gt;
[[полотенце]]; [[салфетка]]; {{tarjmisoli|qozon sochiq }} мочалка для мытья котла.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>rr88xl14y4294ankn478mdq3y30ieoa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>taqir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50662</id>
    <revision>
      <id>640167</id>
      <parentid>630397</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T01:48:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/188.113.211.198|188.113.211.198]] ([[User talk:188.113.211.198|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/630397|630397]]-sonli tahrir qaytarildi</comment>
      <origin>640167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3891" sha1="gp0lsossksno0jju1kub870tbzjwil5" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''ta-qir'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
'''1 '''''ot, geogr.'' Qattiq qatqaloq bilan qoplangan yer. {{misol|Tuya quvlasa, shudgorga qoch, Ilon quvlasa — {{ajrat|taqir}}ga. tya Qum uyumlari orasida nuqul gildan hosil boʻlgan maydon-lar uchraydi. Bunday joylar {{ajrat|taqir}} deb ata-ladi.|[[w:&quot;Oʻzbekiston geografiyasi&quot;|&quot;Oʻzbekiston geografiyasi&quot;]]}}. {{misol|Oqmagan daryoning nomidir {{ajrat|taqir}}.|[[w:A. Oripov|A. Oripov]]|Yillar armoni}}.

'''2 '''''sft.'' Giyoh oʻsmaydigan yoki deyarli oʻs-maydigan; yaydoq, yalangʻoch. ''Toʻgʻri, olti-yet-ti ysh'''''1''''' ilgari bu joylar — Qarshi choʻli ta-qir yerdan farqi yoʻq edi.'' &quot;Oʻzbekiston qoʻ-riklari&quot;.

'''3 '''''sft.'' Oʻt-oʻlansiz, oʻt-oʻlani yerdan koʻ-rinmaydigan (oʻsmagan) darajada. {{misol|Qoʻnishdagi {{ajrat|taqir}} yalanglikda kuni bshshn toʻyib oʻptgan qoʻy-echkilar kavsh qaytarib yotibdi.|[[w:S. Anor-boyev|S. Anor-boyev]]|Oqsoy}}.

'''4 '''''sft.'' Sochi, juni, tuki yoʻq; tuksiz. {{misol|..baʼzi oʻrtoqlarning aldamchshshgini koʻrgan-da, {{ajrat|taqir}} dahanimga soqol chiqib ketishiga oz qoldi.|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}. {{misol|Jamshid shundoq deraza tagida, {{ajrat|taqir}} gilam ustida uxlab qoldi. |[[w:Sh. Xolmirzayev|Sh. Xolmirzayev]]|Togʻlarga qor tushdi}}.

'''5 '''''sft. koʻchma'' Hech narsa toʻshalmagan; yalangʻoch. {{misol|Taqir yerda uxlamoq. yash Yoʻldosh aka {{ajrat|taqir}} sholchaga, xuddi sakkiz qavat koʻrpacha-ga oʻtirganday, bamashshxotir yostanib oldi. |[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Vasiyat}}.

'''6 '''{{rvsh.|uz}} Sira, aslo; mutlaqo, butunlay. {{misol|Bu ishdan {{ajrat|taqir}} xabarim yoʻq.}} m [ {{misol|Nodira:] Uy anjosharim, kiyimlarim koʻzimga {{ajrat|taqir}} koʻ-rinmadi.|[[w:Hamza|Hamza]]|Maysaraning ishi}}. {{misol|-Koʻz tikib turgan yerlarimiz eski ariqdanki suv icholmaydi, yangi ariqdan {{ajrat|taqir}} icholmaydi, yana azalgiday qaqrab yotaveradi,}} — ''dedi Xasan soʻfi.'' M. Ismoiliy, Fargʻona t. o. {{misol|Mum-kinmi, aytgin axir? Bu ish yaramas {{ajrat|taqir}}.|[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}}.

7 Sira qoldirmasdan, tozalab, qirtish-lab; tozalangan. {{misol|Sochini {{ajrat|taqir}} qirdirgan bir kishi sal jilmayib qarab turardi.|[[w:S. Anor-boyev|S. Anor-boyev]]|Oqsoy}}. {{misol|U kishi [boy] shoʻrvani pishira-di, lekin moyini suzib ichadi, goʻshtini yeydi, menga {{ajrat|taqir}} suyak bilan bir kosa jirsiz suv keltiradi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

'''8 '''{{shv.|uz}} Chala tugʻilgan chaqaloqning terisi.

:Taqiri chiqmoq Oʻt-oʻlani yeyilib tugab

boʻlgan. {{misol|Mol oralab ketgan angʻizlarning al-laqachon {{ajrat|taqir}}i chiqqan.|[[w:N. Qobil|N. Qobil]]|Unutil-gan sohillar}}.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТАҚИР}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''taqir'''&lt;br /&gt;
'''1 '''{{izoh|геогр}}. [[такыр]];&lt;br /&gt;
'''2 '''[[гладкий]], [[голый]], [[не]] [[имеющий]] [[ничего]] [[на]] [[поверхности]]; {{tarjmisoli|taqir choʻl }} голая степь; {{tarjmisoli|taqir poʻstak }} гладкая овчина ({{izoh|из которой вся шерсть вылезла}}); {{tarjmisoli|taqir uy }} голая комната; совершенно ничем не застланное помещение;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|нареч}}. [[совсем]], [[абсолютно]], [[совершенно]]; {{tarjmisoli|bu gapdan taqir xabarim yoʻq }} я совершенно не знаю об этом; {{tarjmisoli|bu oshning taqir tuzi yoʻq }} в этой пище совсем нет соли; {{tarjmisoli|tap-taqir }} 1) совершенно гладкий {{izoh|или }}голый; 2) абсолютно лишённый ({{izoh|чего-л}}.).&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>gp0lsossksno0jju1kub870tbzjwil5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>tayamoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51307</id>
    <revision>
      <id>640170</id>
      <parentid>591166</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T02:07:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>640170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1688" sha1="bt9kmlr88cpzcwif1c5xnleivtrnjfu" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''ta-ya-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TAYA— ' narsani biror holatda tutib turish uchun unga boshqa bir narsani tira—\ Tirsaklarini tizza— lariga t a ya g a n holda bukchayib oʻtirgan Elmurod yuzidan hoʻllarini olmay soʻradi: &amp;quot;Nima hilay?&amp;quot; (Par-da Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli taya- tarzida talaffuz qi-lingan (Devon, III, 290; ЭСТЯ, III, 126); oʻzbek tilida a unlilari ä unlilariga almashgan: taya- &amp;gt;&amp;nbsp;täyä-. Asli bu feʼl —a qoʻshimchasi bilan yasalgan boʻlishi kerak, lekin manbalarda tay qismi haqida maʼlumot yoʻq.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
'''1 '''Biror narsani ikkinchi bir narsaga tegizib, kuch bilan itarib turmoq, tiramoq. {{misol|Tirsaklarini tizzalariga {{ajrat|taya}}gan holda bukchayib oʻtirgan Elmurod yuzidan qoʻllarini olmay soʻradi: -Nima qilay?|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}.

2 Mustahkam turishi uchun biror narsa tirab, oʻrnatib qoʻymoq. {{misol|Qulay byushlagan de-vorga yogʻoch {{ajrat|taya}}b qoʻymoq.}}

3 Biror narsaga tegizib qoʻymoq, suyamoq. {{misol|Chol hassasini devorga {{ajrat|taya}}b qoʻydi.}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТАЯМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|sah=[[тайаа]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tayamoq'''&lt;br /&gt;
[[опирать]], [[упирать]], [[прислонить]]; '''chol hassasini devorga tayab qoʻydi '''старик прислонил посох к стене; '''tirsaklarini stolga tayab oʻtirmoq '''сидеть, упёршись локтями о стол.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>bt9kmlr88cpzcwif1c5xnleivtrnjfu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640173</id>
      <parentid>640170</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T02:09:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>640173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1700" sha1="5xiaw785yqdome21twdwq4byhmghovz" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''ta-ya-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TAYA— ' narsani biror holatda tutib turish uchun unga boshqa bir narsani tira—\ Tirsaklarini tizza— lariga t a ya g a n holda bukchayib oʻtirgan Elmurod yuzidan hoʻllarini olmay soʻradi: &amp;quot;Nima hilay?&amp;quot; (Par-da Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli taya- tarzida talaffuz qi-lingan (Devon, III, 290; ЭСТЯ, III, 126); oʻzbek tilida a unlilari ä unlilariga almashgan: taya- &amp;gt;&amp;nbsp;täyä-. Asli bu feʼl —a qoʻshimchasi bilan yasalgan boʻlishi kerak, lekin manbalarda tay qismi haqida maʼlumot yoʻq.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
'''1 '''Biror narsani ikkinchi bir narsaga tegizib, kuch bilan itarib turmoq, tiramoq. {{misol|Tirsaklarini tizzalariga {{ajrat|taya}}gan holda bukchayib oʻtirgan Elmurod yuzidan qoʻllarini olmay soʻradi: -Nima qilay?|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}.

2 Mustahkam turishi uchun biror narsa tirab, oʻrnatib qoʻymoq. {{misol|Qulay byushlagan de-vorga yogʻoch {{ajrat|taya}}b qoʻymoq.}}

3 Biror narsaga tegizib qoʻymoq, suyamoq. {{misol|Chol hassasini devorga {{ajrat|taya}}b qoʻydi.}}

=== Sinonimlari ===
[[tiramoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТАЯМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|sah=[[тайаа]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tayamoq'''&lt;br /&gt;
[[опирать]], [[упирать]], [[прислонить]]; '''chol hassasini devorga tayab qoʻydi '''старик прислонил посох к стене; '''tirsaklarini stolga tayab oʻtirmoq '''сидеть, упёршись локтями о стол.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>5xiaw785yqdome21twdwq4byhmghovz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>tiramoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51866</id>
    <revision>
      <id>640172</id>
      <parentid>591996</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T02:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>640172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3223" sha1="buybauqlwlr9hgf7yehwnukip6loz0e" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''ti-ra-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TIRA— 'bir narsani boshqa narsaga taya-&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;. [Gʻu-lomjon] uzangilarga oyoqlarini t i r a b qaddini biroz koʻtardi (Mirzakalon Ismoiliy). Qadimgi tur kiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl 'xoda', 'tayoq' maʼnosini anglatgan tir otidan —ä qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, III, 238; Devon, III, 278): tir + ä &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; tirä—. Bu feʼl dastlab ' tirgovuch qoʻy—' maʼnosini anglatgan, ' taya-' maʼnosi ana shu maʼnoning kengayishi bilan yuzaga kelgan; tiräk oti (tirä— + k — 'tirgovuch') bu feʼlning dastlabgi maʼnosidan yasalgan.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Oʻzini yoki biror narsani tutib turish uchun (tirgak, tayanch sifati-da) qoʻymoq. {{misol|Shotilarni sekin tikladilar, uchini devor qirrasiga {{ajrat|tira}}b qoʻydilar.|[[w:P. Qodirov|P. Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}. {{misol|Sobir burchakka {{ajrat|tira}}b qoʻyilgan dutorni olib, ikki oʻrtoq oʻrtasidagi bahsni toʻxtatishga urindi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}. {{misol|Qora Ahmad bir qoʻlini yerga {{ajrat|tira}}b, ohista koʻtarildi..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

2 Biror tomonga tutashtirmoq, qadamoq. {{misol|Pichoq {{ajrat|tira}}moq.}} n {{misol|..hovlining kunbotar tomonida xarobalikdan ozgina berida boʻlgan boyagi yoʻlakka {{ajrat|tira}}b solingan ikki darichali bir uy..|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Ular [Nizomjon bilan Dildor] boshlarini bosh-lariga {{ajrat|tira}}b, surat oldirib ham kelishdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}.

:Oyoq tiramoq Biror ish, maslahat, muo-malaga koʻnmaslik, oʻz aytganidan qaytmas-lik. {{misol|Shuni yangisiga almashtirib berilmasa, mashinami qabul qilmasligini aytib, oyogʻini {{ajrat|tira}}b turibdi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Koʻkterak shabada-si}}. {{misol|Siz ham endi oyogʻingizni {{ajrat|tira}}b turib olmang, biron muomalaga keling.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Yuziga oyoq tiramoq Hurmatiga zid ish qilmoq. ''Qizim, Ruhillo yuziga oyoq ti-ragani uchun, shunday tashvishlarga uchrayapti.. ''Mirmuhsin, Chodrali ayol. {{misol|Oʻz pirini beobroʻ qilgan, yuziga oyoq {{ajrat|tira}}b ketgan bandaning holiga voy!|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}.

=== Sinonimlari ===
[[tayamoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТИРАМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tiramoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[подпирать]]; [[упирать]]; '''devorni yogʻochlar bilan tirab qoʻymoq '''подпереть забор брёвнами; {{tarjmisoli|qoʻlni chakkaga tiramoq}}  подпереть щёку руками; {{tarjmisoli|oyoqni uzangiga tiramoq}}  упираться  ногами в стремена;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[прислонять]], [[опирать]]; '''Shoir yengil bir sulish olib, tanburni tokchaga tirab qoʻydi '''(Ойбек, «Навоий») Поэт, слегка вздохнув, прислонил тамбур ({{izoh|см}}. '''[[tanbur]]''') [[к]] [[полке]]; '''* oyogʻini tirab olmoq '''настойчиво добиваться ({{izoh|чего-л}}.).  &lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>buybauqlwlr9hgf7yehwnukip6loz0e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>oʻq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54695</id>
    <revision>
      <id>640161</id>
      <parentid>636217</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T16:28:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>640161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6640" sha1="cq35dtljxjmg5c95bi66d8j8mafoev1" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oʻq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|OʻQ ’yoy bilan otiladigan nayza’. U ukasiga behi novdasidan yoy va oʻ h yasab berdi. Qadimgi turkiy talda ham yagunday talaffuz qilingan bu ot dastlab 'toʻgri silliq tayoq (yogʻoch)’ maʼnosini anglatgan, ’yoy bilan otiladigan nayza’ va boshqa maʼnolari shu maʼno asosida yuzaga kelgan (ЭСТЯ, I, 437).&lt;div&gt;

4132&lt;/div&gt;&lt;br clear&lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt;&quot;all&quot;/&gt;}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Yoyga qoʻyib otiladigan, uchi nayzasimon uzun, ingichka tayoqcha; tir. {{misol|Sadoqdagi {{ajrat|oʻq}}.}} {{misol|U kamonga chapdastlik bilan {{ajrat|oʻq}} oʻrnatdi va chopib borayotgan ot ustida nishonga otdi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}
#Miltiq, toʻpponcha, pulemyot kabi qurollarga joylab otiladigan kichkina snaryad; patron. {{misol|Dushman pulemyoti birdan jimib qoldi, {{ajrat|oʻq}}i tugagan pulemyotchi esa qocha boshladi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|{{ajrat|Oʻq}} ovoziga odam toʻplanganda, mis koʻza qorni pachaqlanib, tuproqqa agʻnab yotar edi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Qora koʻzlar}}
#Shunday snaryad, patronning otilganda ogʻzidan chiqib uchadigan, moʻljalga yoʻnaltiriladigan qismi (qoʻrgʻoshin, pitra kabi). {{misol|Oqilxontoʻra Boʻtaboyni moʻljallab otgan {{ajrat|oʻq}} Tillabuvaga tekkan ekan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Ortiq gshcham toʻshalgan uyda, oynavand shkaf qarshisiga ayiq terisini yoyib, {{ajrat|oʻq}} teshgan joylarini koʻzdan kechirayotgan edi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Qora koʻzlar}}&lt;br/&gt;'''Oʻqqa tutmoq''' - ketma-ket, uzluksiz oʻq yoʻllamoq. {{misol|..har qalay, sen aytganday, granata tashlamabdi-yu, samolyotni {{ajrat|oʻq}}qa tutibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} {{misol|..dushmanning uchta transportyora yoʻlda daraxt kesayotgan jangchilarni {{ajrat|oʻq}}qa tutib, qaytib keldi.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}}
#Minomyot, reaktiv artilleriya va sh.k. qurollardan otiladigan oʻq-dori; snaryad. {{misol|Front orqasida oʻra qazib turganda, Mulla Obiddan oʻttiz metrcha nariga bir katta toʻp {{ajrat|oʻq}}i tushib, qattiq tovush chiqarib yorildi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Obid ketmon}}

== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oʻq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
II 
#Ikki uchiga gʻildirak oʻrnatiladigan, yogʻoch yoki metalldan yasalgan gʻoʻla. {{misol|Avtomobilning {{ajrat|oʻq}}i}} {{misol|Tramvayning {{ajrat|oʻq}}i.}} {{misol|Oʻq yasamoq.}} {{misol|Bir nima desalar, moy surmasang, aravaning {{ajrat|oʻq}}i ham gʻirchillaydi, deymiz.|[[w:&quot;Mushtum&quot;|&quot;Mushtum&quot;]]}}
#Dastgoh, mashina va shu kabilarning aylanib turadigan oʻqsimon uzun qismi. {{misol|Ziyobek qandaydir bir oʻlanni xirgoyi qilib, kunjaraning chetini sindirib, {{ajrat|oʻq}} tagiga tashlaydi.|[[w:Nosir Fozilov|Nosir Fozilov]]|Diydor|1979}} {{misol|Vishkaning tepasidagi pishangning {{ajrat|oʻq}}i sal qiyshayib qolgan ekan.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Erk}}
#Biror jism yoki fazoning markazidan oʻtadi, deb faraz qilinadigan toʻgʻri chiziq. {{misol|Aylanish {{ajrat|oʻq}}i.}} {{misol|Simmetriya {{ajrat|oʻq}}i.}} {{misol|Yer oʻz {{ajrat|oʻq}}i atrofida aylanadi.}} {{misol|..planning bosh {{ajrat|oʻq}}i shaharning shimolidan janubiga qarab adil oʻtkazilgan.|[[w:T. Joʻrayev|T. Joʻrayev]]|Ulugʻ Xitoyda}}

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЎҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|kim=[[оъӄ]]
|sah = [[ох]], [[оноҕос]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''oʻq I'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[стрела]]; {{tarjmisoli|aytilgan soʻz - otilgan oʻq }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. сказанное слово - выпущенная стрела) слово не воробей, вылетит - не поймаешь;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[пуля]]; [[патрон]]; // [[пулевой]]; {{tarjmisoli|miltiq oʻqi }} винтовочный, ружейный патрон {{izoh|или }}пуля; {{tarjmisoli|oʻq yarasi }} пулевое ранение; {{tarjmisoli|oʻqdek tez }} 1) быстрый как стрела; 2) быстрый как пуля; {{tarjmisoli|oʻq yemoq}}  получить пулевое ранение, быть пораженным пулей {{izoh|или }}стрелой; {{tarjmisoli|oʻq yogʻdirmoq}}  осыпать градом пуль {{izoh|или }}стрел;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[снаряд]] ({{izoh|артиллерийский}}); [[ядро]] ({{izoh|пушечное}}); '''[[zambarak]] '''({{izoh|или '''}}[[toʻp]]''') {{tarjmisoli|oʻqi}} 1) артиллерийский снаряд; 2) пушечное ядро; {{tarjmisoli|oʻq tovushi }} выстрел ({{izoh|звук выстрела}}); {{tarjmisoli|oʻq tovushi eshitildi }} послышался выстрел ({{izoh|звук выстрела}}); {{tarjmisoli|tankka zambarak oʻqi tegdi }} в танк попал снаряд; {{tarjmisoli|oʻq uzmoq }} 1) пустить стрелу; 2) стрелять, выстрелить, произвести выстрел; {{tarjmisoli|oʻqqa tutmoq }} обстреливать, брать под обстрел; {{tarjmisoli|* oʻq ilon }} стрела-змея; {{tarjmisoli|oʻqing oʻzganmi?! }} ({{izoh|букв}}. твоя стрела опередила, что ли?) ты что, лучше всех, что ли?!; {{tarjmisoli|sen indamay oʻtiraver, agar oʻqing oʻzgan boʻlsa ham! }} ты помалкивай сиди спокойно, молча!; хоть ты и лучше всех!; {{tarjmisoli|miltiqning oʻqiday }} ({{izoh|букв}}. как ружейная пуля) {{izoh|ирон., шутл. }}совершенно здоровый, бодрый; {{tarjmisoli|chol tushkur hali miltiqning oʻqiday }} старичок ещё бодр.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''oʻq II'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[ось]]; // [[осевой]]; {{tarjmisoli|arava oʻqi }} ось телеги; {{tarjmisoli|ellipsning katta oʻqi }} большая ось эллипса; {{tarjmisoli|oʻq chiziq }} осевая линия; {{tarjmisoli|Yer oʻz oʻqi atrofida aylanadi }} Земля вращается вокруг своей оси; {{tarjmisoli|oʻq ariq }} главный (основной) арык, водой которого орошается какой-либо определённый участок земли;&lt;br /&gt;
'''2''' [[пест]] ({{izoh|в маслобойке}}).&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>cq35dtljxjmg5c95bi66d8j8mafoev1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>fan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55222</id>
    <revision>
      <id>640153</id>
      <parentid>604398</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T15:59:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>640153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1702" sha1="m2kprqcokcvgt98ndwbyjmgiqqob1z8" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''fan'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
[[w:Arab tili|a.]] فَنّ — sanʼat, mahorat; erkin kasb; ilm, bilim; tarmoq
[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Tabiat va jamiyatning taraqqiyot qonuniyatlarini ochib beruvchi hamda oʻzi erishgan natijalar bilan atrof muhitga taʼsir koʻrsatuvchi bilimlar tizimi. Fan asoslari. Fan yutuq-lari. n Har bir fanning oʻziga xos siri va sehrli tomonlari boʻladi. &quot;Yoshlik&quot;. Fan tarixida qiziqarli hodisalar koʻp uchraydi. &quot;Fan va turmush&quot;.

2 Shunday bilimlar tizimining alohi-da tarmogʻi, yoʻnalishlari, sohalari. Aniq fanlar. Ijtimoiy fanlar. Tabiiy fanlar. Fizika fani. Tilshunoslik fani. yash Bi-lasizmi, boʻtalogʻim, tabiiy fanlar davrning zaruriy ehtiyojlaridan vujudga keladi. S. Karomatov, Oltin qum. Biologiya fani ham nihoyatda rivoj topib ketdi. J. Abdul-laxonov, Oriyat.


=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ФАН}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|tyv=[[эртем]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[fan]]&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
&lt;b&gt;1 &lt;/b&gt;[[наука]], [[звание]]; {{tarjmisoli|ilgʻor sovet ~i }} передовая советская наука; {{tarjmisoli|gumanitar ~lar }} гуманитарные науки; &lt;b&gt;Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi &lt;/b&gt;Академия наук УзбекскойССР;&lt;/br&gt;
&lt;b&gt;2 &lt;/b&gt;[[дисциплина]], [[предмет]] ({{izoh|как отрасль науки}}); {{tarjmisoli|fizika ~i }} предмет физики, физика; {{tarjmisoli|* ~-texnika revolyutsiyasi }} научно-техническая революция.&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>m2kprqcokcvgt98ndwbyjmgiqqob1z8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>yumshamoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59362</id>
    <revision>
      <id>640200</id>
      <parentid>626129</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T06:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>640200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3261" sha1="nlorfap8dje0do1lovyl2zmp2h3qz7z" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''yum-sha-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|^ YUMSHA- ’yumshoq holatga kel-’. Azot bilan oʻgʻitlangan yer yu m sh a y d i. Bu feʼl qadimgi tur — kiy tilda mavjud boʻlib, 'osongina eziladigan’, ’qoʻl botadigan’ maʼnosini anglattan yum sifatidan —sha qoʻshimchasi bilan yasalgan deb taxmin qilinadi (ЭСТЯ, IV, 252); oʻzbek tilida a unlisi ä unlisiga almashgan: yum + sha &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; yumsha- &amp;gt;&amp;nbsp;yumshä-.}}
1 Yumshoq holga kelmoq, mayinlashmoq. {{misol|Mum {{ajrat|yumsha}}di. Azot bilan oʻgʻitlangan yer {{ajrat|yumsha}}ydi.}} n ''U[Yoʻlchi''
== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
{{misol|bu yer-ga oldin suv berib, yer {{ajrat|yumsha}}gandan soʻng kov-lash kerakligini anglasa ham, vaqtni yoʻ-qotmaslik.. uchun metin joyni kovlaydi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Asfalt yoʻllar boʻlsa mumdek {{ajrat|yumsha}}gan..}} Mirmuhsin, Umid.

'''2''' {{koʻchma|uz}} Hovridan, gʻazabdan tushmoq; an-disha, shafqat yoʻliga oʻtmoq; erimoq. {{misol|Araz-lab turgan Ziyodaxon Sherbekning gapiga {{ajrat|yumsha}}b: -Bolalikdagi shoʻxligingiz haliyam qolmabdi, — dedi.}} S. Anorboyev, Oqsoy. ''Ammo yasovul bir qizning yalinib-yolvorishidan yum-shaydigan kishilardan emaye. S.'' Ayniy, Do-xunda. {{misol|Kampir nevarasining porlab turgan koʻzlariga tikilib, bir oz {{ajrat|yumsha}}di.}} J. Ab-dullaxonov, Toʻyga kelinglar.

'''3''' {{koʻchma|uz}} Pasaymoq, susaymoq, boʻshashmoq (sovuq, vaziyat va shu kabilar haqida). {{misol|Keskinlik ancha {{ajrat|yumsha}}di. sht Sovuq bir oz {{ajrat|yumsha}}b tushgan, quyosh ochiq havoda harakat etmoqda edi.}} A. Krdiriy, Oʻtgan kunlar. {{misol|Fevralning oʻrta-larida havo {{ajrat|yumsha}}b, dala-toshni, toʻqaylar-ni bosib yotgan qalin qor yopigʻi teshila boshladi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. {{misol|Soʻzingiz toʻgʻri, inim.. qumda havo qiziq boʻlishiga qaramay, nafas olish qulay. Asab-lar ham {{ajrat|yumsha}}b, kishi kayfiyati koʻtarila-di.}} Mirmuhsin, Meʼmor.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЮМШАМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|sah=[[сымнаа]] 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''yumshamoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[смягчаться]], [[размягчаться]], [[размякнуть]]; '''mum yumshadi '''воск размягчился; '''koʻngli yumshadi '''{{izoh|перен}}. он смягчился; он сменил гнев на милость; '''kun yumshadi '''{{izoh|перен}}. день стал теплее;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[рыхлеть]], [[делаться]], [[становиться]] [[рыхлым]], [[мягким]]; [[размягчаться]];&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[смягчаться]], [[размягчаться]]; '''Kampir nevarasining porlab turgan koʻzlariga tikilib, bir oz yumshadi '''(Ж. Абдуллахонов, «Тўйга келинглар») Старуха, поглядев в сверкающие глаза внука, чуть смягчилась;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[смягчаться]], [[умеряться]]; '''sovuq bir oz yumshab tushgan '''холод (мороз) чуть умерился, смягчился.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>nlorfap8dje0do1lovyl2zmp2h3qz7z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>аас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157106</id>
    <revision>
      <id>640206</id>
      <parentid>555847</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T07:22:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132" sha1="nghr8w8tsfx0ex3bjpigcqu2eko8pu0" xml:space="preserve">{{-tyv-}}

:[[ogʻiz]]

{{-sah-}}
===Etimologiyasi===
Turkiy; ''[[oshmoq]]'' ila o‘zakdosh erur.

===Ma’nosi===
#O‘tib ketmoq.</text>
      <sha1>nghr8w8tsfx0ex3bjpigcqu2eko8pu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>сыыдам</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160713</id>
    <revision>
      <id>640168</id>
      <parentid>630828</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T02:05:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="331" sha1="3752mndgmkukh7lpgi0r4oo75o2sntn" xml:space="preserve">{{-sah-}}

===Etimologiyasi===
Bu so‘z ''l'' tovushi tushib qolgan holda O‘zbekchadagi [[ildam]] so‘zila o‘zakdosh deb sanaladi (V. G. Popov). Boshqa Turkiy tillarda ham bir guruh o‘zakdosh so‘zlarda ''l'' tovushining tushib qoladi, masalan, ''o‘ltir'' va ''o‘tir''.

===Ma’nosi===
# [[ildam]].
# [[yuklanmagan]].</text>
      <sha1>3752mndgmkukh7lpgi0r4oo75o2sntn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640169</id>
      <parentid>640168</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T02:06:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="326" sha1="ngtxa4g7h6rgw1q9igcniqdj0a9uld8" xml:space="preserve">{{-sah-}}

===Etimologiyasi===
Bu so‘z ''l'' tovushi tushib qolgan holda O‘zbekchadagi [[ildam]] so‘zila o‘zakdosh deb sanaladi (V. G. Popov). Boshqa Turkiy tillarda ham bir guruh o‘zakdosh so‘zlarda ''l'' tovush tushib qoladi, masalan, ''o‘ltir'' va ''o‘tir''.

===Ma’nosi===
# [[ildam]].
# [[yuklanmagan]].</text>
      <sha1>ngtxa4g7h6rgw1q9igcniqdj0a9uld8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>аар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160731</id>
    <revision>
      <id>640208</id>
      <parentid>630893</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T07:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="ezetnh0hiqmtpk2i9of0vpqal9z2rup" xml:space="preserve">{{-kjh-}}

[[ari]].

{{-sah-}}
#[[muhtaram]]
#[[muqaddas]]</text>
      <sha1>ezetnh0hiqmtpk2i9of0vpqal9z2rup</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>оноҕос</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161168</id>
    <revision>
      <id>640158</id>
      <parentid>632694</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T16:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="296" sha1="qgtoobrp9q7rxc28uuo76z9zpcsnzg5" xml:space="preserve">{{-sah-}}

===Etimologiyasi===
Ushbu so‘zning Janubiy Sibirdagi yashovchi Turkiy xalqlarning ''o‘q'' degan ma’noni anglatuvchi so‘zining metatezislashgan ko‘rinishi erkanligi faraz qilingan erur&lt;ref&gt;Languages and Prehistory of Central Siberia; 220-bet.&lt;/ref&gt;

===Ma’nosi===
[[o‘q]].</text>
      <sha1>qgtoobrp9q7rxc28uuo76z9zpcsnzg5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640159</id>
      <parentid>640158</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T16:25:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="297" sha1="krtosn0njiv6tutwhsrxeq2fiqctfvl" xml:space="preserve">{{-sah-}}

===Etimologiyasi===
Ushbu so‘zning Janubiy Sibirdagi yashovchi Turkiy xalqlarning ''o‘q'' degan ma’noni anglatuvchi so‘zining metatezislashgan ko‘rinishi erkanligi faraz qilingan erur&lt;ref&gt;Languages and Prehistory of Central Siberia; 220-bet.&lt;/ref&gt;.

===Ma’nosi===
[[o‘q]].</text>
      <sha1>krtosn0njiv6tutwhsrxeq2fiqctfvl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640160</id>
      <parentid>640159</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T16:27:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="295" sha1="t4lek4fjx20hlqw81vmc7uj1297b70u" xml:space="preserve">{{-sah-}}

===Etimologiyasi===
Ushbu so‘zning Janubiy Sibirda yashovchi Turkiy xalqlarning ''o‘q'' degan ma’noni anglatuvchi so‘zining metatezislashgan ko‘rinishi erkanligi faraz qilingan erur&lt;ref&gt;Languages and Prehistory of Central Siberia; 220-bet.&lt;/ref&gt;.

===Ma’nosi===
[[o‘q]].</text>
      <sha1>t4lek4fjx20hlqw81vmc7uj1297b70u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640181</id>
      <parentid>640160</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T02:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="560" sha1="gpcoimafaxmllrz4ny02xy62dfjsvp5" xml:space="preserve">{{-sah-}}

===Etimologiyasi===
Ushbu so‘zning Janubiy Sibirda yashovchi Turkiy xalqlarning Tuvachadagi ''[[согун]]'' va buning boshqa o‘zakdoshlari bo‘lgan va ''o‘q'' degan ma’noni anglatuvchi so‘zlarining guruhila o‘zakdosh bo‘lib ularning metatezislashgan ko‘rinishi erkanligi faraz qilingan erur&lt;ref&gt;Languages and Prehistory of Central Siberia; 220-bet.&lt;/ref&gt; va bu holat quyidagicha ko‘rsatilgan:
Altaycha [[согон]] + ''-ш'' = *соҕонош &gt; *оҕонош &gt; оноҕос&lt;ref&gt;Popov, 1986.&lt;/ref&gt;.

===Ma’nosi===
[[o‘q]].</text>
      <sha1>gpcoimafaxmllrz4ny02xy62dfjsvp5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640182</id>
      <parentid>640181</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T02:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="565" sha1="afjq01ke8gkidv0fku3axjm16zsbpyc" xml:space="preserve">{{-sah-}}

===Etimologiyasi===
Ushbu so‘zning Janubiy Sibirda yashovchi Turkiy xalqlarning Tuvachadagi ''[[согун]]'' va buning boshqa o‘zakdoshlari bo‘lgan va ''o‘q'' degan ma’noni anglatuvchi so‘zlarining guruhila o‘zakdosh bo‘lib ularning metatezislashgan ko‘rinishi erkanligi faraz qilingan erur&lt;ref&gt;Languages and Prehistory of Central Siberia; 220-bet.&lt;/ref&gt; va bu holat quyidagicha ko‘rsatilgan:&lt;br/&gt;
Altaycha [[согон]] + ''-ш'' = *соҕонош &gt; *оҕонош &gt; оноҕос&lt;ref&gt;Popov, 1986.&lt;/ref&gt;.

===Ma’nosi===
[[o‘q]].</text>
      <sha1>afjq01ke8gkidv0fku3axjm16zsbpyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>аал</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161655</id>
    <revision>
      <id>640204</id>
      <parentid>634424</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T07:01:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107" sha1="8ryil01x7l2kj7gf8nkypg1w1lg6qsv" xml:space="preserve">{{-kjh-}}

[[ovul]].

{{-sah-}}
#Fazoda va osmonda uchuvchi har qanday uskuna (raketa, uchoq {{va sh.k.}}).</text>
      <sha1>8ryil01x7l2kj7gf8nkypg1w1lg6qsv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640205</id>
      <parentid>640204</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T07:19:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="236" sha1="dnxs162sxem9xfvs3bwbifyn5h4uxze" xml:space="preserve">{{-kjh-}}

[[ovul]].

{{-sah-}}
===Etimologiyasi===
Turkiy; ''[[sol]]'' ila o‘zakdosh bo‘lib, Eski Turkchada ''sol'' uzun a tovushlik erdi.

===Ma’nosi===
#Fazoda va osmonda uchuvchi har qanday uskuna (raketa, uchoq {{va sh.k.}}).</text>
      <sha1>dnxs162sxem9xfvs3bwbifyn5h4uxze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>сылаас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161842</id>
    <revision>
      <id>640186</id>
      <parentid>635272</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T03:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182" sha1="t7q7zvsvwh2ismkkqjqevlroqoeneg2" xml:space="preserve">{{-sah-}}
===Etimologiyasi===
Turkiy; ''iliq'' degan so‘zning eski ko‘rinishi ''yiliq'' deb qaralsa, ''сыл'' qismi ''yil'' qismila o‘zakdosh erur.

===Ma’nosi===
[[iliq]].</text>
      <sha1>t7q7zvsvwh2ismkkqjqevlroqoeneg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ある</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162075</id>
    <revision>
      <id>640149</id>
      <parentid>640141</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T15:01:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="859" sha1="ttdcik0bw7wptnoqe2jk1nnr1daum40" xml:space="preserve">{{-ja-}}

===Boshqa ko‘rinishlari===
[[有る]], [[御座る]] (eskicha).

===Ma’nosi===
#[[bor]], bor bo‘lmoq (o‘timsiz fe’l).
#[[bo‘lmoq]] (jonsiz narsalarga nisbatan). Ushbu so‘z substantivga doimo で qo‘shimchasi orqali bog‘lanib&lt;ref&gt;Harold G. Henderson: Handbook of Japanese Grammar; 26-bet.&lt;/ref&gt; ''[[erur]]'' degan ma’noni anglatadi: {{misol|なにぶん、零細な史料をもとにした研究{{ajrat|である}}ので、誤りを犯す可能性は大きい。諸氏の叱正をいただければ幸{{ajrat|である}}。|間野英二|十五世紀頭のモグーリスターン――ヴァイス汗の時代——}} - Shundoq erkan, qanchalar ko‘rimsiz tarixiy materiallarga asoslangan tadqiqot bo‘lmasin, yanglishishning ehtimoli katta erur. Baringiz yanglishiqlarimni ko‘rsatib o‘tadigan bo‘lsangiz, bu - yutuq erur.</text>
      <sha1>ttdcik0bw7wptnoqe2jk1nnr1daum40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>саспыт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162281</id>
    <revision>
      <id>640194</id>
      <parentid>637236</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T06:00:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165" sha1="i4aqiqvsv5vf3a0vfg5el88ikuwkzv3" xml:space="preserve">{{-sah-}}
===Etimologiyasi===
Turkiy. ''сас'' qismi ''yashirin'' degan so‘zning ''yash'' qismiga to‘g‘ri keladi.

===Ma’nosi===
[[yashirin]], [[berkitiq]]</text>
      <sha1>i4aqiqvsv5vf3a0vfg5el88ikuwkzv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>тоорук</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162493</id>
    <revision>
      <id>640162</id>
      <parentid>638204</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T16:31:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136" sha1="oq61sxddvhk11l5rcie4pqirjn8fz3t" xml:space="preserve">{{-tyv-}}

===Etimologiyasi===
Turkiy; Yoqutchadagi ''[[туорах]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur.

===Ma’nosi===
[[yong‘oq]]</text>
      <sha1>oq61sxddvhk11l5rcie4pqirjn8fz3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>يوتا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162789</id>
    <revision>
      <id>640190</id>
      <parentid>639730</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T03:33:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123" sha1="4dct2xnnc158gagm7u2nrd6spt4bqfw" xml:space="preserve">{{-ug-}}
===Etimologiyasi===
Turkiy; Yoqutchadagi ''[[сото]]'' ila o‘zakdosh erur.

===Ma’nosi===
[[son]] (a’zo).</text>
      <sha1>4dct2xnnc158gagm7u2nrd6spt4bqfw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640191</id>
      <parentid>640190</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T03:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145" sha1="9gvi0dnc9z53w53rbqaikoda81rapq0" xml:space="preserve">{{-ug-}}
===Aytilishi===
yota

===Etimologiyasi===
Turkiy; Yoqutchadagi ''[[сото]]'' ila o‘zakdosh erur.

===Ma’nosi===
[[son]] (a’zo).</text>
      <sha1>9gvi0dnc9z53w53rbqaikoda81rapq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>эштир</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162829</id>
    <revision>
      <id>640152</id>
      <timestamp>2026-08-01T15:56:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tyv-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy; ''[[eshmoq]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur.  ===Ma’nosi=== [[suzmoq]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>640152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114" sha1="hirum9l78i47nwuj9h7znwfgf1lqwre" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
===Etimologiyasi===
Turkiy; ''[[eshmoq]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur.

===Ma’nosi===
[[suzmoq]].</text>
      <sha1>hirum9l78i47nwuj9h7znwfgf1lqwre</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>эртем</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162830</id>
    <revision>
      <id>640154</id>
      <timestamp>2026-08-01T16:00:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tyv-}} ===Etimologiyasi=== ''[[erdam]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur.  ===Ma’nosi=== [[ilm-fan]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>640154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106" sha1="89ldd8yj4dx7zznayue6hegmz4gqdpb" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
===Etimologiyasi===
''[[erdam]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur.

===Ma’nosi===
[[ilm-fan]].</text>
      <sha1>89ldd8yj4dx7zznayue6hegmz4gqdpb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>туорах</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162831</id>
    <revision>
      <id>640156</id>
      <timestamp>2026-08-01T16:11:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy; Tuvachadagi ''[[тоорук]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur.  ===Ma’nosi=== [[so‘ta]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>640156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133" sha1="cjw7twjs6vf8misekfbe8op0o3ejojt" xml:space="preserve">{{-sah-}}
===Etimologiyasi===
Turkiy; Tuvachadagi ''[[тоорук]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur.

===Ma’nosi===
[[so‘ta]].</text>
      <sha1>cjw7twjs6vf8misekfbe8op0o3ejojt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640157</id>
      <parentid>640156</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T16:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147" sha1="37jeyy9ulcw6ijuv34gjyep8ej8j5b2" xml:space="preserve">{{-sah-}}
===Etimologiyasi===
Turkiy; Tuvachadagi ''[[тоорук]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur.

===Ma’nosi===
[[g‘udda]], [[so‘ta]].</text>
      <sha1>37jeyy9ulcw6ijuv34gjyep8ej8j5b2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>тайаа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162832</id>
    <revision>
      <id>640171</id>
      <timestamp>2026-08-02T02:08:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy.  ===Ma’nosi=== [[tayamoq]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>640171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="7o5ppk4742wwok6ntr44exkv4zxe3sh" xml:space="preserve">{{-sah-}}
===Etimologiyasi===
Turkiy.

===Ma’nosi===
[[tayamoq]].</text>
      <sha1>7o5ppk4742wwok6ntr44exkv4zxe3sh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>сото</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162833</id>
    <revision>
      <id>640175</id>
      <timestamp>2026-08-02T02:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy; Uyg‘urchadagi ''[[يوتا]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur.  ===Ma’nosi=== [[boldir]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>640175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132" sha1="tit941ao5v7sv0bbtqzfx4r49dh4yq3" xml:space="preserve">{{-sah-}}
===Etimologiyasi===
Turkiy; Uyg‘urchadagi ''[[يوتا]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur.

===Ma’nosi===
[[boldir]].</text>
      <sha1>tit941ao5v7sv0bbtqzfx4r49dh4yq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>соҕуруу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162834</id>
    <revision>
      <id>640177</id>
      <timestamp>2026-08-02T02:15:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy; ''[[yuqori]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur.  ===Ma’nosi=== #[[janub]] #[[markaz]] #[[markaziy]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>640177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="139" sha1="8nzghgwdj304jpwq4abjx969d1k18vc" xml:space="preserve">{{-sah-}}
===Etimologiyasi===
Turkiy; ''[[yuqori]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur.

===Ma’nosi===
#[[janub]]
#[[markaz]]
#[[markaziy]]</text>
      <sha1>8nzghgwdj304jpwq4abjx969d1k18vc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>suyil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162835</id>
    <revision>
      <id>640178</id>
      <timestamp>2026-08-02T02:17:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„={{-uz-}}= [[dubinka]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>640178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="5xtszueu7xadtss573bg6ffrswa9n0j" xml:space="preserve">={{-uz-}}=
[[dubinka]].</text>
      <sha1>5xtszueu7xadtss573bg6ffrswa9n0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>сүллүгэс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162836</id>
    <revision>
      <id>640179</id>
      <timestamp>2026-08-02T02:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-sah-}} ===Etimologiyasi=== O‘zbekchadagi ''[[so‘yil]]''/''[[suyil]]'' degan so‘zlarla o‘zakdosh deb Turkiyligi taxmin qilinadi.  ===Ma’nosi=== Uyni qurishda ishlatiladigan [[so‘yil]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>640179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="198" sha1="mm5hx2wwc3vmfq7punpe8icll8r1lcu" xml:space="preserve">{{-sah-}}
===Etimologiyasi===
O‘zbekchadagi ''[[so‘yil]]''/''[[suyil]]'' degan so‘zlarla o‘zakdosh deb Turkiyligi taxmin qilinadi.

===Ma’nosi===
Uyni qurishda ishlatiladigan [[so‘yil]].</text>
      <sha1>mm5hx2wwc3vmfq7punpe8icll8r1lcu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>чом гын</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162837</id>
    <revision>
      <id>640180</id>
      <timestamp>2026-08-02T02:29:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-sah-}} ===Etimologiyasi=== ''чом'' degan joyi Turkiy; ''[[cho‘mmoq]]'' ila o‘zakdosh erur.  ===Ma’nosi=== Suvga birdaniga, tekkis, cho‘mmoq.“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>640180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154" sha1="9df6nl6ebv81ji4ebmr8etcpnmwdro4" xml:space="preserve">{{-sah-}}
===Etimologiyasi===
''чом'' degan joyi Turkiy; ''[[cho‘mmoq]]'' ila o‘zakdosh erur.

===Ma’nosi===
Suvga birdaniga, tekkis, cho‘mmoq.</text>
      <sha1>9df6nl6ebv81ji4ebmr8etcpnmwdro4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>согун</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162838</id>
    <revision>
      <id>640183</id>
      <timestamp>2026-08-02T02:46:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-tyv-}} [[o‘q]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>640183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="ogrwhr0o266knw09tzjw1rleiaznv92" xml:space="preserve">{{-tyv-}}
[[o‘q]].</text>
      <sha1>ogrwhr0o266knw09tzjw1rleiaznv92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>моҕох</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162839</id>
    <revision>
      <id>640184</id>
      <timestamp>2026-08-02T02:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy; ''[[bo‘qoq]]'' ila o‘zakdosh erur.  ===Ma’nosi=== [[bag‘baqa]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>640184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="mk58895qw1izwio1v0oh5gaivxdhiw6" xml:space="preserve">{{-sah-}}
===Etimologiyasi===
Turkiy; ''[[bo‘qoq]]'' ila o‘zakdosh erur.

===Ma’nosi===
[[bag‘baqa]].</text>
      <sha1>mk58895qw1izwio1v0oh5gaivxdhiw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>модьоҕо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162840</id>
    <revision>
      <id>640188</id>
      <timestamp>2026-08-02T03:13:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Ushbu so‘z ''bo‘sag‘a'' ila o‘zakdosh deb qaraladi&lt;ref&gt; Названия видов старинного якутского наступательного холодного оружия как объекта сравнительного исследования&lt;/ref&gt;.  ===Ma’nosi=== [[bo‘sag‘a]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>640188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="342" sha1="eahfimf8wl6aqsg3jtf0sbhqq9qr677" xml:space="preserve">{{-sah-}}
===Etimologiyasi===
Ushbu so‘z ''bo‘sag‘a'' ila o‘zakdosh deb qaraladi&lt;ref&gt; Названия видов старинного якутского наступательного холодного оружия как объекта сравнительного исследования&lt;/ref&gt;.

===Ma’nosi===
[[bo‘sag‘a]].</text>
      <sha1>eahfimf8wl6aqsg3jtf0sbhqq9qr677</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>сулахай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162841</id>
    <revision>
      <id>640193</id>
      <timestamp>2026-08-02T05:41:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-cv-}} [[so‘l]], [[chap]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>640193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="4eiqaejv3j4q9kmoias48pzqxko7zi4" xml:space="preserve">{{-cv-}}
[[so‘l]], [[chap]].</text>
      <sha1>4eiqaejv3j4q9kmoias48pzqxko7zi4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>кытархай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162842</id>
    <revision>
      <id>640199</id>
      <timestamp>2026-08-02T06:54:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-sah-}} [[qizg‘imtir]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>640199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="217agkf096ccrjsm2ia6xatxsdqyib8" xml:space="preserve">{{-sah-}}
[[qizg‘imtir]]</text>
      <sha1>217agkf096ccrjsm2ia6xatxsdqyib8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>сымнаа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162843</id>
    <revision>
      <id>640201</id>
      <timestamp>2026-08-02T06:56:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-sah-}} [[yumshamoq]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>640201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="kv6g12cag0tn9yqb0ic6w36z6m9c7ha" xml:space="preserve">{{-sah-}}
[[yumshamoq]].</text>
      <sha1>kv6g12cag0tn9yqb0ic6w36z6m9c7ha</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640202</id>
      <parentid>640201</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T06:57:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="7ecmkifq6g9zp183dxr6c0rhtf8fb69" xml:space="preserve">{{-sah-}}
#[[yumshamoq]].
#[[ilimoq]].</text>
      <sha1>7ecmkifq6g9zp183dxr6c0rhtf8fb69</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640203</id>
      <parentid>640202</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T06:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="032fz93atd45degkp9iwrq8f65z27a1" xml:space="preserve">{{-sah-}}
===Etimologiyasi===
Turkiy.

===Ma’nosi===
#[[yumshamoq]].
#[[ilimoq]].</text>
      <sha1>032fz93atd45degkp9iwrq8f65z27a1</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>