yurmoq

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="uz">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikilugʻat</sitename>
    <dbname>uzwiktionary</dbname>
    <base>https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.13</generator>
    <case>case-sensitive</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="case-sensitive">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Maxsus</namespace>
      <namespace key="0" case="case-sensitive" />
      <namespace key="1" case="case-sensitive">Munozara</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Foydalanuvchi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Foydalanuvchi munozarasi</namespace>
      <namespace key="4" case="case-sensitive">Vikilugʻat</namespace>
      <namespace key="5" case="case-sensitive">Vikilugʻat munozarasi</namespace>
      <namespace key="6" case="case-sensitive">Fayl</namespace>
      <namespace key="7" case="case-sensitive">Fayl munozarasi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki munozarasi</namespace>
      <namespace key="10" case="case-sensitive">Andoza</namespace>
      <namespace key="11" case="case-sensitive">Andoza munozarasi</namespace>
      <namespace key="12" case="case-sensitive">Yordam</namespace>
      <namespace key="13" case="case-sensitive">Yordam munozarasi</namespace>
      <namespace key="14" case="case-sensitive">Turkum</namespace>
      <namespace key="15" case="case-sensitive">Turkum munozarasi</namespace>
      <namespace key="710" case="case-sensitive">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="case-sensitive">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="case-sensitive">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="case-sensitive">Modul munozarasi</namespace>
      <namespace key="1728" case="case-sensitive">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="case-sensitive">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>yurmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1542</id>
    <revision>
      <id>640236</id>
      <parentid>639024</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>640236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11904" sha1="c1lz52nam78lsu1s4h8ecek293mqqjv" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''yurmoq'''

== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|YUR- ’bir joydan boshqa bir joyga harakatlan-’. {{misol|Men ana u soʻqmoqdan yursam ham boʻladi.|Abdulla Qahhor}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli yorï— tarzida tala&amp;lt;ffuz qilingan (ПДП, 389; DS, 274), keyinroq yurï- shaklida (Devon, III, 96), shuningdek yüri-, yürü- shakllarida ham (ДС, 286) talaffuz qilingan, soʻngra soʻz oxiridagi unli talaffuz qilinmay qoʻygan: yorï— &amp;gt;&amp;nbsp;yurï— &amp;gt;&amp;nbsp;yur-.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Qadam tashlab olgʻa bosmoq, qadamlab jilmoq. {{misol|Tez {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Sekin {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Oqsab {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Ot {{ajrat|yur}}may turaverdi.}} {{misol|Yurgan - daryo, oʻtirgan - boʻyra.|Maqol}} {{misol|Kampir {{ajrat|yur}}ganda, hech qanaqa ovoz chiqmasdi.. Oyogʻi xuddi pardek yerga beozor tegardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ota}} {{misol|Men ana u soʻqmoqdan {{ajrat|yur}}sam ham boʻladi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} {{misol|Chol ot jilovini siltadi. Otlar {{ajrat|yur}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Maʼlum yoʻnalishda harakat qilmoq, bir joydan boshqa joyga jilmoq, bormoq yoki ketmoq (asosan transport vositasi haqida). {{misol|Mashina chap tomonga {{ajrat|yur}}di.}} {{misol|Traktor bedazorga qarab {{ajrat|yur}}di.}} {{misol|Katta arava qay yoʻldan {{ajrat|yur}}sa, kichik arava ham shu yoʻldan {{ajrat|yur}}adi.|Maqol}} {{misol|Shaharda koʻnkani ilgari ot surgar edi. Mana endi koʻnka otsiz {{ajrat|yur}}ibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Poyezd bir necha soat yoʻl {{ajrat|yur}}gandan keyin ana shunday bekatchalardan biriga kelib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Umuman, bir joydan jilmoq, siljimoq (suzmoq, sudralmoq, oʻrmalamoq va sh.k.). {{misol|Hovuzchada oʻntacha baliq {{ajrat|yur}}ipti.}} {{misol|Dasturxon ustida chumoli {{ajrat|yur}}ipti.}} {{misol|Qurt novdadan {{ajrat|yur}}ib, gulga yetdi.}}
#Kezish, aylanish, sayohat va shu kabilarda boʻlmoq. {{misol|Shaharma-shahar {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Eshikma-eshik {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Yoʻl bilmasang, yoʻl soʻragin {{ajrat|yur}}gandan, Gap bilmasang, gap soʻragin bilgandan.|N. Nazarov|Zamon}} {{misol|Andijonning suvin ichganmon, Sharbat desam, qilmayman xato. Paxtazorin kezganman rosa, Qirlarida {{ajrat|yur}}ganman hatto!|Yo. Mirzo}}
#Hayot kechirmoq, yashamoq. {{misol|Jiyanim uch yil biznikida {{ajrat|yur}}di. Ruslar orasida {{ajrat|yur}}ib, til oʻrgandim.}} {{misol|Jamoa sizning bu yoqlarda {{ajrat|yur}}ganingizni hali bilmaydi [dedi Sharofat Sidiqjonga].|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|[Mirzakarimboy:] Yoshim yetmishda. Ellik yil mol qaygʻusida {{ajrat|yur}}dim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Men Toshkentda {{ajrat|yur}}arman, ammo koʻz oʻngimda sizning haykalingiz!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Ish-faoliyat va shu kabilarda birga boʻlmoq. {{misol|Yomon bilan {{ajrat|yur}}dim - qoldim uyatga, Yaxshi bilan {{ajrat|yur}}dim - yetdim murodga.|Maqol}} {{misol|Nodon bilan {{ajrat|yur}}ma, nomusingni bukma.|Maqol}} {{misol|Birga ishlaydi, birga {{ajrat|yur}}adi, birga turadi; bir-biriga juda munosib.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Men dalada har kuni qizlar, kelinchaklar orasida {{ajrat|yur}}ardim. Yosh boʻlsam ham, sevganim bor edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Qatnamoq. {{misol|Markazdan qishlogʻimizga avtobus {{ajrat|yur}}adi.}}
#Davom etmoq (oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holatda). {{misol|Eson-omon {{ajrat|yur}}ibsizlarmi?}} {{misol|Siz shu yoʻsinda {{ajrat|yur}}a bersangiz, erta-indin oʻgʻildan ajralasiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Maʼrifatxon voqeasini eshitganidan beri uning qabrini ziyorat qilish niyatida {{ajrat|yur}}gan edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} {{misol|Xomidning bunday ishlari bor ekanidan xabarsiz {{ajrat|yur}}ganimizga hayron qolaman.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Shaxmat, qarta, domino kabi oʻyinlarda oʻz navbatida, navbati kelganda harakat qilmoq, oʻynamoq; yurish qilmoq. {{misol|Piyodadan {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Tuzni {{ajrat|yur}}moq.}}
#Harakatga kelmoq, ishlab turmoq, ishlamoq (mexanizmlar haqida). {{misol|Soatim yaxshi {{ajrat|yur}}yapti. Mashina kechgacha {{ajrat|yur}}ib turdi. shsh Ha, aytganday, bu orada.. &quot;traktor choʻchqaning yogʻi bilan {{ajrat|yur}}ar emish&quot;, &quot;goʻristondan tovush chiqipti&quot;, degan gaplar chiqib qoldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#{{s. t.|uz}} Suygan yor bilan vaqt oʻtkazmoq, yaqin munosabatda boʻlmoq. {{misol|[Dilnavoz:] Oʻsha kuni Joʻraning {{ajrat|yur}}adigan qizi Bibigul mening atlas koʻylagim bilan havorang durrachamni olgan edi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Bir tomchi qon}} {{misol|Bilasiz-ku, ish koʻp. Har xil majlislar ham koʻp. Shular bilan {{ajrat|yur}}sam, u meni xotinlar bilan {{ajrat|yur}}gan, dvb gumon qiladi.}} Oydin, Koʻngli toʻldimi, yaxshi yigit. {{misol|Ayt, qachondan buyon {{ajrat|yur}}ding.. Tigʻi parronga uchragur! Yoʻlchi bilan qachon topishding?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Rozi boʻlmoq, koʻnmoq, unamoq. {{misol|U birovning aytganiga {{ajrat|yur}}adigan odammas.}} {{misol|Toʻgʻri, ixtiyor oʻzlarida, lekin sizga maslahat soladilar, maslahatingizga {{ajrat|yur}}adilar-da, yaxshi maslahat bersangiz, {{ajrat|yur}}maydilarmi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oz boʻlsa ham, peshona terim bilan topaman, suqtoylik, moʻltonilikka sira {{ajrat|yur}}mayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Yoʻliga yurmoq''' - birovning aytganini qilmoq, aytganini bajo keltirmoq. {{misol|Nurmatjon, &quot;Bu ochiq ayollardan chiqqan gap, qiz shularning yoʻliga {{ajrat|yur}}gan boʻlsa, jazosini tortsin&quot;, deb joʻrttaga ikkinchi ogʻiz ochmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qizlar}} {{misol|Yomen boiatgan yoʻlga {{ajrat|yur}}asan, yo joningdan umidingni uzasan.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}
#Yoyilib ketmoq, yoyilmoq; tarqalmoq (gap-soʻz, xabar haqida). {{misol|El ogʻzida {{ajrat|yur}}gan mish-mishlar. sht &quot;Kechadan beri bir yarim mingi qirilgan!&quot; degan xabar {{ajrat|yur}}ib ketdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#{{koʻm.}} {{fl.}} {{vzf.}} '''-(i)b''' qoʻshimchali ravishdoshga birikib, harakatning davomiyligini bildiradi. {{misol|Tomosha qilib {{ajrat|yur}}moq. Nima qilib {{ajrat|yur}}ibsiz? Men oʻgʻlimni axtarib {{ajrat|yur}}ibman.}} {{misol|Nizomiddinovning qoʻlidagi papirosidan sizib chiqayotgan tutun uy ichida halqa-halqa boʻlib suzib {{ajrat|yur}}ibdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}
#(''3-sh.'' {{buyr.m.}} ''shaklida'' - '''yur''') Biror tomonga joʻnash, ketishga undashni bildiradi. {{misol|{{ajrat|Yur}}, kech qolamiz!}} {{misol|Ha, barakalla, jumboq oʻsha yerda yechiladi, {{ajrat|yur}}inglar!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Bosh koʻtarib yurmoq''' - {{q.}} [[bosh]].

=== Sinonimlari ===
[[yo‘rtmoq]], [[oyoqlamoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЮРМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}

*{{en}}: [[walk]]
*{{tr}}: [[yürümek]]
*{{tyv}}: [[чоруур]]
*{{kjh}}: [[чӧрерге]]

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''yurmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[ходить]], [[идти]]; {{tarjmisoli|piyoda yurmoq }} идти пешком; {{tarjmisoli|tez yurmoq}}  быстро идти; {{tarjmisoli|oldinma-ketin yurmoq}}  ходить гуськом, идти друг за другом; '''soatim toʻgʻri yuradi '''мои часы идут верно; '''yurib-yurib, tangadek joyni oladi '''{{izoh|загадка }}походит-походит, а займёт место с монету ({{izoh|посох}});&lt;br /&gt;
'''2 '''[[ходить]], [[двигаться]]; [[ездить]]; [[курсировать]]; '''mashina chap tomonga yurdi '''автомашина поехала налево; '''katta arava qay yoʻldan yursa, kichik arava ham shu yoʻldan yuradi '''{{izoh|посл}}. по какой дороге едет большая арба, по той едет и маленькая;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[двигаться]], [[передвигаться]] ({{izoh|любым способом - плавая, прыгая, ползком и т. п}}.); '''hovuzchada oʻntacha baliq yuribdi '''в бассейне плавают около десяти рыбок; '''qurt novdadan yurib gulga yetdi '''гусеница по ветке доползла до цветка;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[ходить]], [[делать]] [[ход]] ({{izoh|в игре}}); {{tarjmisoli|tuzdan yurmoq}}  ходить с туза; {{tarjmisoli|piyoda bilan yursa yurmoq yutqizadi }} если он сделает ход пешкой - проиграет;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[ездить]], [[ехать]]; [[путешествовать]]; {{tarjmisoli|otda yurmoq }} ездить верхом; '''yomon otda yurguncha, yayov yurgan yaxshiroq '''{{izoh|посл}}. лучше ходить пешком, чем ездить на плохой лошади; {{tarjmisoli|poyezdda yurmoq}}  ехать поездом;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[бывать]] [[вместе]], [[общаться]] ({{izoh|с кем-л}}.); [[находиться]] [[вместе]]; '''birga yurib, birga turmoq '''везде быть вместе ({{izoh|с кем-л}}.); '''yomon bilan yurma! '''не общайся с негодяем!; '''yaxshi bilan yurdim - yetdim murodga, yomon bilan yurdim - qoldim uyatga '''{{izoh|см}}. '''[[yetmoq]] 2'''; '''biznikida yura tur '''поживи пока у нас, поживи-ка у нас;&lt;br /&gt;
'''7 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-i(b]]) '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и означает}}; а) {{izoh|длительность, постоянство действия, занятия чем-л}}.; {{tarjmisoli|leksiya oʻqib yurmoq}}  читать лекции ({{izoh|регулярно, постоянно}}); б) {{izoh|что действие происходит в настоящее время}}; '''siz nima ish qilib yuribsiz?''' чем вы занимаетесь ({{izoh|в настоящее время, теперь}})?; '''samolyot uchib yuribdi '''самолёт летит ({{izoh|сейчас}}); '''men uni axtarib yuribma '''я его ищу, разыскиваю;&lt;br /&gt;
'''8 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''yurib bormoq '''пройти; дойти; идти ({{izoh|пешком}}); сходить ({{izoh|пешком}}); '''yurib kelmoq '''прийти ({{izoh|пешком}}); '''yurib ketmoq '''идти ({{izoh|пешком}}); '''bola yurib ketdi '''ребёнок начал ходить; '''soat yurib ketdi '''часы пошли; '''motor yurib ketdi '''мотор заработал; '''yurib turmoq '''идти, ходить, курсировать, работать ({{izoh|регулярно, без перерыва}}); {{tarjmisoli|* soʻzga yurmoq }} 1)слушаться, подчиняться; 2) сговариваться;''' u mening soʻzimga yurmaydi '''1) он меня не слушается, он мне не подчиняется; 2) я с ним (никак) не сговорюсь; {{tarjmisoli|harom-harish ishlarga yurmoq}}  равратничать; {{tarjmisoli|toʻgʻri yurmoq}}  жить честно, по-честному; {{tarjmisoli|sayoq yurmoq}}  развратничать, сбиваться с пути истинного.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>c1lz52nam78lsu1s4h8ecek293mqqjv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640237</id>
      <parentid>640236</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11926" sha1="dgx15ro1hmdrj9lljr0v5rnriftss3d" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''yurmoq'''

== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|YUR- ’bir joydan boshqa bir joyga harakatlan-’. {{misol|Men ana u soʻqmoqdan yursam ham boʻladi.|Abdulla Qahhor}} Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli yorï— tarzida tala&amp;lt;ffuz qilingan (ПДП, 389; DS, 274), keyinroq yurï- shaklida (Devon, III, 96), shuningdek yüri-, yürü- shakllarida ham (ДС, 286) talaffuz qilingan, soʻngra soʻz oxiridagi unli talaffuz qilinmay qoʻygan: yorï— &amp;gt;&amp;nbsp;yurï— &amp;gt;&amp;nbsp;yur-.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Qadam tashlab olgʻa bosmoq, qadamlab jilmoq. {{misol|Tez {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Sekin {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Oqsab {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Ot {{ajrat|yur}}may turaverdi.}} {{misol|Yurgan - daryo, oʻtirgan - boʻyra.|Maqol}} {{misol|Kampir {{ajrat|yur}}ganda, hech qanaqa ovoz chiqmasdi.. Oyogʻi xuddi pardek yerga beozor tegardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ota}} {{misol|Men ana u soʻqmoqdan {{ajrat|yur}}sam ham boʻladi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} {{misol|Chol ot jilovini siltadi. Otlar {{ajrat|yur}}ib ketdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Maʼlum yoʻnalishda harakat qilmoq, bir joydan boshqa joyga jilmoq, bormoq yoki ketmoq (asosan transport vositasi haqida). {{misol|Mashina chap tomonga {{ajrat|yur}}di.}} {{misol|Traktor bedazorga qarab {{ajrat|yur}}di.}} {{misol|Katta arava qay yoʻldan {{ajrat|yur}}sa, kichik arava ham shu yoʻldan {{ajrat|yur}}adi.|Maqol}} {{misol|Shaharda koʻnkani ilgari ot surgar edi. Mana endi koʻnka otsiz {{ajrat|yur}}ibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Poyezd bir necha soat yoʻl {{ajrat|yur}}gandan keyin ana shunday bekatchalardan biriga kelib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}
#Umuman, bir joydan jilmoq, siljimoq (suzmoq, sudralmoq, oʻrmalamoq va sh.k.). {{misol|Hovuzchada oʻntacha baliq {{ajrat|yur}}ipti.}} {{misol|Dasturxon ustida chumoli {{ajrat|yur}}ipti.}} {{misol|Qurt novdadan {{ajrat|yur}}ib, gulga yetdi.}}
#Kezish, aylanish, sayohat va shu kabilarda boʻlmoq. {{misol|Shaharma-shahar {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Eshikma-eshik {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Yoʻl bilmasang, yoʻl soʻragin {{ajrat|yur}}gandan, Gap bilmasang, gap soʻragin bilgandan.|N. Nazarov|Zamon}} {{misol|Andijonning suvin ichganmon, Sharbat desam, qilmayman xato. Paxtazorin kezganman rosa, Qirlarida {{ajrat|yur}}ganman hatto!|Yo. Mirzo}}
#Hayot kechirmoq, yashamoq. {{misol|Jiyanim uch yil biznikida {{ajrat|yur}}di. Ruslar orasida {{ajrat|yur}}ib, til oʻrgandim.}} {{misol|Jamoa sizning bu yoqlarda {{ajrat|yur}}ganingizni hali bilmaydi [dedi Sharofat Sidiqjonga].|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|[Mirzakarimboy:] Yoshim yetmishda. Ellik yil mol qaygʻusida {{ajrat|yur}}dim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Men Toshkentda {{ajrat|yur}}arman, ammo koʻz oʻngimda sizning haykalingiz!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Ish-faoliyat va shu kabilarda birga boʻlmoq. {{misol|Yomon bilan {{ajrat|yur}}dim - qoldim uyatga, Yaxshi bilan {{ajrat|yur}}dim - yetdim murodga.|Maqol}} {{misol|Nodon bilan {{ajrat|yur}}ma, nomusingni bukma.|Maqol}} {{misol|Birga ishlaydi, birga {{ajrat|yur}}adi, birga turadi; bir-biriga juda munosib.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Men dalada har kuni qizlar, kelinchaklar orasida {{ajrat|yur}}ardim. Yosh boʻlsam ham, sevganim bor edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Qatnamoq. {{misol|Markazdan qishlogʻimizga avtobus {{ajrat|yur}}adi.}}
#Davom etmoq (oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holatda). {{misol|Eson-omon {{ajrat|yur}}ibsizlarmi?}} {{misol|Siz shu yoʻsinda {{ajrat|yur}}a bersangiz, erta-indin oʻgʻildan ajralasiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Maʼrifatxon voqeasini eshitganidan beri uning qabrini ziyorat qilish niyatida {{ajrat|yur}}gan edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} {{misol|Xomidning bunday ishlari bor ekanidan xabarsiz {{ajrat|yur}}ganimizga hayron qolaman.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#Shaxmat, qarta, domino kabi oʻyinlarda oʻz navbatida, navbati kelganda harakat qilmoq, oʻynamoq; yurish qilmoq. {{misol|Piyodadan {{ajrat|yur}}moq.}} {{misol|Tuzni {{ajrat|yur}}moq.}}
#Harakatga kelmoq, ishlab turmoq, ishlamoq (mexanizmlar haqida). {{misol|Soatim yaxshi {{ajrat|yur}}yapti. Mashina kechgacha {{ajrat|yur}}ib turdi. shsh Ha, aytganday, bu orada.. &quot;traktor choʻchqaning yogʻi bilan {{ajrat|yur}}ar emish&quot;, &quot;goʻristondan tovush chiqipti&quot;, degan gaplar chiqib qoldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#{{s. t.|uz}} Suygan yor bilan vaqt oʻtkazmoq, yaqin munosabatda boʻlmoq. {{misol|[Dilnavoz:] Oʻsha kuni Joʻraning {{ajrat|yur}}adigan qizi Bibigul mening atlas koʻylagim bilan havorang durrachamni olgan edi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Bir tomchi qon}} {{misol|Bilasiz-ku, ish koʻp. Har xil majlislar ham koʻp. Shular bilan {{ajrat|yur}}sam, u meni xotinlar bilan {{ajrat|yur}}gan, dvb gumon qiladi.}} Oydin, Koʻngli toʻldimi, yaxshi yigit. {{misol|Ayt, qachondan buyon {{ajrat|yur}}ding.. Tigʻi parronga uchragur! Yoʻlchi bilan qachon topishding?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}
#Rozi boʻlmoq, koʻnmoq, unamoq. {{misol|U birovning aytganiga {{ajrat|yur}}adigan odammas.}} {{misol|Toʻgʻri, ixtiyor oʻzlarida, lekin sizga maslahat soladilar, maslahatingizga {{ajrat|yur}}adilar-da, yaxshi maslahat bersangiz, {{ajrat|yur}}maydilarmi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oz boʻlsa ham, peshona terim bilan topaman, suqtoylik, moʻltonilikka sira {{ajrat|yur}}mayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}&lt;br/&gt;'''Yoʻliga yurmoq''' - birovning aytganini qilmoq, aytganini bajo keltirmoq. {{misol|Nurmatjon, &quot;Bu ochiq ayollardan chiqqan gap, qiz shularning yoʻliga {{ajrat|yur}}gan boʻlsa, jazosini tortsin&quot;, deb joʻrttaga ikkinchi ogʻiz ochmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qizlar}} {{misol|Yomen boiatgan yoʻlga {{ajrat|yur}}asan, yo joningdan umidingni uzasan.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}
#Yoyilib ketmoq, yoyilmoq; tarqalmoq (gap-soʻz, xabar haqida). {{misol|El ogʻzida {{ajrat|yur}}gan mish-mishlar. sht &quot;Kechadan beri bir yarim mingi qirilgan!&quot; degan xabar {{ajrat|yur}}ib ketdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}
#{{koʻm.}} {{fl.}} {{vzf.}} '''-(i)b''' qoʻshimchali ravishdoshga birikib, harakatning davomiyligini bildiradi. {{misol|Tomosha qilib {{ajrat|yur}}moq. Nima qilib {{ajrat|yur}}ibsiz? Men oʻgʻlimni axtarib {{ajrat|yur}}ibman.}} {{misol|Nizomiddinovning qoʻlidagi papirosidan sizib chiqayotgan tutun uy ichida halqa-halqa boʻlib suzib {{ajrat|yur}}ibdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}
#(''3-sh.'' {{buyr.m.}} ''shaklida'' - '''yur''') Biror tomonga joʻnash, ketishga undashni bildiradi. {{misol|{{ajrat|Yur}}, kech qolamiz!}} {{misol|Ha, barakalla, jumboq oʻsha yerda yechiladi, {{ajrat|yur}}inglar!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Bosh koʻtarib yurmoq''' - {{q.}} [[bosh]].

=== Sinonimlari ===
[[yo‘rtmoq]], [[oyoqlamoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЮРМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}

{{-trans-|yurmoq|
*{{en}}: [[walk]]
*{{tr}}: [[yürümek]]
*{{tyv}}: [[чоруур]]
*{{kjh}}: [[чӧрерге]]
|}}

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''yurmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[ходить]], [[идти]]; {{tarjmisoli|piyoda yurmoq }} идти пешком; {{tarjmisoli|tez yurmoq}}  быстро идти; {{tarjmisoli|oldinma-ketin yurmoq}}  ходить гуськом, идти друг за другом; '''soatim toʻgʻri yuradi '''мои часы идут верно; '''yurib-yurib, tangadek joyni oladi '''{{izoh|загадка }}походит-походит, а займёт место с монету ({{izoh|посох}});&lt;br /&gt;
'''2 '''[[ходить]], [[двигаться]]; [[ездить]]; [[курсировать]]; '''mashina chap tomonga yurdi '''автомашина поехала налево; '''katta arava qay yoʻldan yursa, kichik arava ham shu yoʻldan yuradi '''{{izoh|посл}}. по какой дороге едет большая арба, по той едет и маленькая;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[двигаться]], [[передвигаться]] ({{izoh|любым способом - плавая, прыгая, ползком и т. п}}.); '''hovuzchada oʻntacha baliq yuribdi '''в бассейне плавают около десяти рыбок; '''qurt novdadan yurib gulga yetdi '''гусеница по ветке доползла до цветка;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[ходить]], [[делать]] [[ход]] ({{izoh|в игре}}); {{tarjmisoli|tuzdan yurmoq}}  ходить с туза; {{tarjmisoli|piyoda bilan yursa yurmoq yutqizadi }} если он сделает ход пешкой - проиграет;&lt;br /&gt;
'''5 '''[[ездить]], [[ехать]]; [[путешествовать]]; {{tarjmisoli|otda yurmoq }} ездить верхом; '''yomon otda yurguncha, yayov yurgan yaxshiroq '''{{izoh|посл}}. лучше ходить пешком, чем ездить на плохой лошади; {{tarjmisoli|poyezdda yurmoq}}  ехать поездом;&lt;br /&gt;
'''6 '''[[бывать]] [[вместе]], [[общаться]] ({{izoh|с кем-л}}.); [[находиться]] [[вместе]]; '''birga yurib, birga turmoq '''везде быть вместе ({{izoh|с кем-л}}.); '''yomon bilan yurma! '''не общайся с негодяем!; '''yaxshi bilan yurdim - yetdim murodga, yomon bilan yurdim - qoldim uyatga '''{{izoh|см}}. '''[[yetmoq]] 2'''; '''biznikida yura tur '''поживи пока у нас, поживи-ка у нас;&lt;br /&gt;
'''7 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-i(b]]) '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и означает}}; а) {{izoh|длительность, постоянство действия, занятия чем-л}}.; {{tarjmisoli|leksiya oʻqib yurmoq}}  читать лекции ({{izoh|регулярно, постоянно}}); б) {{izoh|что действие происходит в настоящее время}}; '''siz nima ish qilib yuribsiz?''' чем вы занимаетесь ({{izoh|в настоящее время, теперь}})?; '''samolyot uchib yuribdi '''самолёт летит ({{izoh|сейчас}}); '''men uni axtarib yuribma '''я его ищу, разыскиваю;&lt;br /&gt;
'''8 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}}; '''yurib bormoq '''пройти; дойти; идти ({{izoh|пешком}}); сходить ({{izoh|пешком}}); '''yurib kelmoq '''прийти ({{izoh|пешком}}); '''yurib ketmoq '''идти ({{izoh|пешком}}); '''bola yurib ketdi '''ребёнок начал ходить; '''soat yurib ketdi '''часы пошли; '''motor yurib ketdi '''мотор заработал; '''yurib turmoq '''идти, ходить, курсировать, работать ({{izoh|регулярно, без перерыва}}); {{tarjmisoli|* soʻzga yurmoq }} 1)слушаться, подчиняться; 2) сговариваться;''' u mening soʻzimga yurmaydi '''1) он меня не слушается, он мне не подчиняется; 2) я с ним (никак) не сговорюсь; {{tarjmisoli|harom-harish ishlarga yurmoq}}  равратничать; {{tarjmisoli|toʻgʻri yurmoq}}  жить честно, по-честному; {{tarjmisoli|sayoq yurmoq}}  развратничать, сбиваться с пути истинного.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>dgx15ro1hmdrj9lljr0v5rnriftss3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>zirqiramoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17474</id>
    <revision>
      <id>640230</id>
      <parentid>598061</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:08:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimologiyasi */</comment>
      <origin>640230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2258" sha1="l0uvmys8up60a3m3r55rhvkb1ho7gzt" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''zir-qi-ra-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|ZIRQIRA- 'loʻqillab ogʻri—’. .. boshim ogʻrib, tanam zirqirab t u r i b d i (Said Ahmad). Bu feʼl eski oʻzbek tilida tebranishni ifodalovchi zïr tasvir soʻzining (КРС, 294) -(ï)q qoʻshimchasini olib kengaygan shaklidan —ïra qoʻshimchasi bilan yasalgan; keyinchalik ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (КРС, 294); soʻngra a unlisi ä unlisiga almashgan, ï unlilarining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: (zïr + ïq &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; zïrïq) + ïra &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; zïrïqïra- &amp;gt;&amp;nbsp;zirqirä-.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
:Toʻxtovsiz ogʻrib tur-moq, zirq-zirq qilib qaqshab ogʻrimoq, sirqiramoq. {{misol|Yigitali tanho yulduzga ti-kilganicha ancha yotdi. Oyogʻining {{ajrat|zirqira}}shch sal bosildi.|[[w:T. Malik|T. Malik]]|Ajab dunyo}}. {{misol|Oʻng qoʻlim-ni koʻtara olmayman. {{ajrat|Zirqira}}b ogʻriydi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Bozorqul baʼzida chalopdan ichi quldurasa yoki kechasi suyaklari {{ajrat|zirqira}}-sa ham choʻchib ketadi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Chinor}}.

:Yuragi zirqiramoq Ruhan ezilmoq, qiy-nalmoq; yuragi zirq-zirq ogʻrimoq. ''Domla Shomurodov eshik yonidagi kresloga oʻtirdi, esiga negadir yana kampiri tushib, yuragi zir-qirab ketdi.'' O. Yoqubov, Diyonat.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЗИРҚИРАМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}

*{{tr}}: [[zonklamak]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;zirqiramoq&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[ныть]], [[сильно]] [[болеть]]; '''butun badanim zirqirab ogʻriydi '''у меня сильно болит всё тело; '''oʻng qoʻlim zirqirab ogʻriyapti '''у меня сильно ноет правая рука;&lt;br /&gt;
'''2''' {{izoh|перен}}. [[надоедать]], [[приедаться]]; [[осточертеть]]; '''yuragim zirqiraydi '''мне надоело, приелось;&lt;br /&gt;
'''3: zirqirab qochmoq '''бежать, обращаться в бегство; '''dushman qoʻshinlari zirqirab qochdi '''вражеские войска обратились в бегство.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>l0uvmys8up60a3m3r55rhvkb1ho7gzt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Revi C.</title>
    <ns>3</ns>
    <id>19191</id>
    <revision>
      <id>640238</id>
      <parentid>640163</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:41:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>178</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]])</comment>
      <origin>640238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1122" sha1="5b8qtz4dnjnrhc9ts3mku14m3gujbq8" xml:space="preserve">__NOINDEX__&lt;div class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!&lt;/span&gt;]]

'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt; BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX &lt;/span&gt;''(Script)''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.&lt;/span&gt;'''

Instead, please leave your message following site:
&lt;br /&gt;
[[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff &lt;!--(I am {{int:Group-sysop}} there)--&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there)
&lt;br /&gt;
[[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...)

Messages left on this page may be reverted or moved without any response.&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>5b8qtz4dnjnrhc9ts3mku14m3gujbq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>egilmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21734</id>
    <revision>
      <id>640254</id>
      <parentid>564992</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T02:48:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>640254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1894" sha1="7a4n5u4oo2xf0ye2m1za476nd9m40y3" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''e-gil-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Egmoq fl. majh. va oʻzl. n. {{misol|Boʻyni {{ajrat|egil}}di. Egilgan tayoqqa suyanma, seni ham egadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Chiviq tutgan yeridan sinmaydi, {{ajrat|egil}}gan yeridan sinadi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}.

'''2 '''{{koʻchma|uz}} Biror ishga qayishmoq, boʻyni yor bermoq. ''Uy ishiga ham egigsang-chi!''

3 Taʼzim qilmoq, boshni xam qilmoq. {{misol|{{ajrat|Egil}}gan boshni qilich kesmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|At-rofdagi odam,shr bari puldor.. Ularga {{ajrat|egil}}-sang, boshingni silaydshgar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

'''4 '''{{koʻchma|uz}} Qulluq qilmoq, oʻjarlikni qoʻy-moq. {{misol|Nobakor ukangdan hech xabar olyapsanmi ? Qiynalib ketsa ham, {{ajrat|egil}}ay demaydi-ya!|[[w:I. Shamsharov|I. Shamsharov]]|Toshqin}}.


=== Sinonimlari ===
[[sollanmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЭГИЛМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{uz-verb}}

===Tillar===
*{{az}}: [[əyilmək]]
*{{fi}}: [[rinne]]
*{{tr}}: [[eğilmek]]
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[egilmoq]]&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
{{izoh|страд. и возвр. от &lt;b&gt;}}[[egmoq]]&lt;/br&gt;
1 &lt;/b&gt;[[склоняться]], [[наклоняться]]; [[нагибаться]]; &lt;b&gt;tol shoxlari suvga egildi &lt;/b&gt;ветки ивы склонились к воде; &lt;b&gt;egilib salom bermoq &lt;/b&gt;приветствовать, наклоняя корпус; &lt;b&gt;egilgan boshni qilich kesmas &lt;/b&gt;{{izoh|посл}}. повинную голову меч не сечёт;&lt;/br&gt;
&lt;b&gt;2 &lt;/b&gt;[[изгибаться]]; [[сгибаться]]; &lt;b&gt;sim egilib qoldi &lt;/b&gt;проволока согнулась;&lt;/br&gt;
&lt;b&gt;3 &lt;/b&gt;{{izoh|перен}}. [[гнуть]] [[спину]] ({{izoh|занимаясь домашним хозяйством}}).&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>7a4n5u4oo2xf0ye2m1za476nd9m40y3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>guppi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34418</id>
    <revision>
      <id>640247</id>
      <parentid>567497</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T16:26:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maʼnosi */</comment>
      <origin>640247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1704" sha1="afqse5x26r9npk6oae0og8gne121hkx" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== guppi I ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''gup-pi'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===
{{OʻTEL|I|GUPPI 'qalin paxtali kalta chopon’. Adolat onasi keltirgan hora duxoba guppisini kiyib .. olgan edi (Saida Zzshnunova). Bu ot asli ’doʻmbay-’ maʼnosini anglatgan köp- feʼlidan -i qoʻshimchasi

bilan yasalgan; qoʻshimcha qoʻshilganidan keyin p undoshi qatlangan; keyinchalik soʻz boshlanishidagi k undoshi g undoshiga, ö unlisi oʻ unlisiga almashgan; oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: köp- + i &amp;gt;&amp;nbsp;köppi &amp;gt;&amp;nbsp;göppi &amp;gt;&amp;nbsp;goʻppi &amp;gt;&amp;nbsp;guppi.}}

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
{{shv.|uz}} Hovliqma, shoshma-shoshar. {{misol|Ochil Kuch {{ajrat|guppi}}roq odam, gapga tez uchadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Galatepaga qaytish}}

==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

== guppi II ==
=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===
'''gup-pi'''
=== Aytilishi ===

=== Etimologiyasi ===

=== Maʼnoviy xususiyatlari ===
==== Maʼnosi ====
{{shv.|uz}} Qalin paxtali chopon, toʻn. {{misol|Adolat onasi keltirgan qora duxoba {{ajrat|guppi}}sini kiyib, boshiga kattagina shol roʻmol solibolgan edi. S.|[[w:Zunnunova|Zunnunova]]|Gulxan}}. {{misol|{{ajrat|Guppi}} chopon kiygan, patak soqolli gʻoʻlabir kishi egardan yonboshlab tushdi-da, Avaz bilan qoʻshqoʻllab koʻrishdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}.


==== Sinonimlari ====

==== Antonimlari ====

{{OʻTIL|ГУППИ}}
=== Tarjimalari ===

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[guppi]]&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
[[толстый]] [[ватный]] [[стёганый]] [[халат]].&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>afqse5x26r9npk6oae0og8gne121hkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>jon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36486</id>
    <revision>
      <id>640223</id>
      <parentid>640222</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T12:07:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23030" sha1="gpdnvacsvfdbvv4d1mr9igf25a3jiyd" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, paxta berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Joni chiqmoq''' - 1) {{ayn.}} '''Joni uzilmoq'''. {{misol|Joning chiqqur!}} ({{qarg'.}}) {{misol|Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|Maqol}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|Maqol}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chiqib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Joni halqumiga''' (''yoki'' '''boʻgʻziga''', '''hiqildogʻiga''') '''kelmoq''' - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqumiga kelganda mana bunday quturadilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} 2) {{koʻchma}} {{ayn.}} '''Joni chiqmoq''' 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odamlarning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti.}} {{misol|Tish ogʻrigʻim bosilib, {{ajrat|jon}}im orom oldi.}} {{misol|Betimning qalini - {{ajrat|jon}}imning huzuri.|Maqol}} {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirilayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''') '''achimoq''' - achinib, dildan xayrixoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.}}&lt;br/&gt;'''Jondan oʻtmoq''' - 1) badanni, aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq. {{misol|Ogʻriq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi.}} 2) qattiq taʼsir qilmoq, alam qilmoq. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Jonini koyitmoq''' - qiynalib, mashaqqat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urinmoq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻ qaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kechmasang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Chechak Jambul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, joningni ham berasan.|[[w:Fozil shoir|Fozil shoir]]}} {{misol|Otam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon saqlamoq''' - oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvoldan saqlab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} saqlamoq.}} {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, allakimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Hi-hi}}&lt;br/&gt;'''Jon hovuchlamoq''' - oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}larini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''')'''ga ora kirmoq''' - 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xolxoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor qilmoq''' (''yoki'' '''toʻydirmoq''') - 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zeriktirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor boʻlmoq''' (''yoki'' '''toʻymoq''') - 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarolshr charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, indamay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ketdim.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}&lt;br/&gt;'''Jonini tikmoq''' - hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokirjon.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}
#Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga.}} {{misol|Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik.}} {{misol|Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa jononasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}} {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Hayot maktabi}}
#Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻllanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolarding?|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, - dedi [Oftob oyim], - birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|-Voy shoʻrim, - dedi Mastura. - Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ming bir jon}}
#Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha harakat qilmoq.}} {{misol|Tezroq qimirlasang-chi, joning bormi?}} {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab turib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Yillar}} {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻlidagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}&lt;br/&gt;'''Joni yoʻq''' - 1) o‘lik, jonsiz. {{misol|Soyga qarasak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bittasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.|&quot;Ertaklar&quot;}} 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} 3) boʻsh, chidamsiz. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip.}} {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.}}&lt;br/&gt;'''Jon olib jon bermoq''' - biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq}}. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}

7 Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma —uning {{ajrat|jon}}i. Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Toʻyda aza}}.

8 Eng yaqin, sevikli kishilarga muroja-atda soʻzlovchining ularga yaqin munosabati-ni ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|[[w:&quot;Koʻshiq-lar&quot;|&quot;Koʻshiq-lar&quot;]]}}. {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilibketdi.. Yoʻlchi-ga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, — soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bor-madi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|/Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashak-lar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}gi-nam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}.

9 &quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; {{va sh.k.}} soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosabatini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, - dedi u [Malikaxon] Adolatga qarab, - oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Gulxan}}

10 Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir - ekinning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|&quot;Issiq - paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}}

11 Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i. Davraning {{ajrat|jon}}i. Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}

12 Murojaat qilinayotgan shaxeni bil-diruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. — dedi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! — deb zor yigʻlay boshladi bo-lalar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}

13 Shaxe bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, maye., {{misol|ona{{ajrat|jon}}, buvi{{ajrat|jon}}, xola{{ajrat|jon}}, aka{{ajrat|jon}}, domla {{ajrat|jon}}; Sa-lim{{ajrat|jon}}, Qodir{{ajrat|jon}}.}}

'''14 '''''kesim vazifasida.'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ke-tishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}. A. |[[w:Qahhor|Qahhor]]|Oltin yulduz}}

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻi-da (''yoki'' holatda) 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} achchigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot; A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir koniga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni munosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishlamoqda.}} 2) achinmoq, qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurodga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talvasasi ''q.'' talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qil-moq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} m {{misol|Ayollar: - Boʻlmasachi! Hammaning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emas, — deyishdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofir-chilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. -{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Askarlikka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} Jonim tasadduq {{q.}} [[tasadduq]]. Joʻjabirday jon {{q.}} [[joʻjabirday]]. Oʻlmagan mening jonim - {{q.}} [[oʻlmoq]].

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>gpdnvacsvfdbvv4d1mr9igf25a3jiyd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640224</id>
      <parentid>640223</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T12:29:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22999" sha1="p2ux2bo2wav8max86mpf7hkalhvb0hk" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, paxta berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Joni chiqmoq''' - 1) {{ayn.}} '''Joni uzilmoq'''. {{misol|Joning chiqqur!}} ({{qarg'.}}) {{misol|Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|Maqol}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|Maqol}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chiqib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Joni halqumiga''' (''yoki'' '''boʻgʻziga''', '''hiqildogʻiga''') '''kelmoq''' - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqumiga kelganda mana bunday quturadilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} 2) {{koʻchma}} {{ayn.}} '''Joni chiqmoq''' 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odamlarning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti.}} {{misol|Tish ogʻrigʻim bosilib, {{ajrat|jon}}im orom oldi.}} {{misol|Betimning qalini - {{ajrat|jon}}imning huzuri.|Maqol}} {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirilayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''') '''achimoq''' - achinib, dildan xayrixoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.}}&lt;br/&gt;'''Jondan oʻtmoq''' - 1) badanni, aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq. {{misol|Ogʻriq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi.}} 2) qattiq taʼsir qilmoq, alam qilmoq. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Jonini koyitmoq''' - qiynalib, mashaqqat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urinmoq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻ qaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kechmasang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Chechak Jambul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, joningni ham berasan.|[[w:Fozil shoir|Fozil shoir]]}} {{misol|Otam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon saqlamoq''' - oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvoldan saqlab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} saqlamoq.}} {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, allakimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Hi-hi}}&lt;br/&gt;'''Jon hovuchlamoq''' - oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}larini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''')'''ga ora kirmoq''' - 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xolxoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor qilmoq''' (''yoki'' '''toʻydirmoq''') - 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zeriktirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor boʻlmoq''' (''yoki'' '''toʻymoq''') - 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarolshr charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, indamay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ketdim.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}&lt;br/&gt;'''Jonini tikmoq''' - hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokirjon.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}
#Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga.}} {{misol|Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik.}} {{misol|Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa jononasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}} {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Hayot maktabi}}
#Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻllanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolarding?|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, - dedi [Oftob oyim], - birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|-Voy shoʻrim, - dedi Mastura. - Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ming bir jon}}
#Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha harakat qilmoq.}} {{misol|Tezroq qimirlasang-chi, joning bormi?}} {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab turib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Yillar}} {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻlidagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}&lt;br/&gt;'''Joni yoʻq''' - 1) o‘lik, jonsiz. {{misol|Soyga qarasak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bittasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.|&quot;Ertaklar&quot;}} 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} 3) boʻsh, chidamsiz. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip.}} {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.}}&lt;br/&gt;'''Jon olib jon bermoq''' - biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}
#Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma - uning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|Maqol}} {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Toʻyda aza}}
#Eng yaqin, sevikli kishilarga murojaatda soʻzlovchining ularga yaqin munosabatini ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|&quot;Qoʻshiqlar&quot;}} {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilib ketdi.. Yoʻlchiga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, - soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bormadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|[Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashaklar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}ginam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}

9 &quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; {{va sh.k.}} soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosabatini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, - dedi u [Malikaxon] Adolatga qarab, - oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Gulxan}}

10 Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir - ekinning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|&quot;Issiq - paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}}

11 Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i. Davraning {{ajrat|jon}}i. Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}

12 Murojaat qilinayotgan shaxeni bildiruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. - dedi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! - deb zor yigʻlay boshladi bolalar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}

13 Shaxe bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, maye., {{misol|ona{{ajrat|jon}}, buvi{{ajrat|jon}}, xola{{ajrat|jon}}, aka{{ajrat|jon}}, domla {{ajrat|jon}}; Sa-lim{{ajrat|jon}}, Qodir{{ajrat|jon}}.}}

'''14 '''''kesim vazifasida.'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ke-tishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}. A. |[[w:Qahhor|Qahhor]]|Oltin yulduz}}

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻi-da (''yoki'' holatda) 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} achchigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot; A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir koniga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni munosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishlamoqda.}} 2) achinmoq, qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurodga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talvasasi {{q.}} talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qilmoq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} {{misol|Ayollar: - Boʻlmasachi! Hammaning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emas, - deyishdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofirchilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. -{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Askarlikka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} Jonim tasadduq {{q.}} [[tasadduq]]. Joʻjabirday jon {{q.}} [[joʻjabirday]]. Oʻlmagan mening jonim - {{q.}} [[oʻlmoq]].

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>p2ux2bo2wav8max86mpf7hkalhvb0hk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640239</id>
      <parentid>640224</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22999" sha1="ghpgvrbbmye9h2wuipk6djql8tf75z8" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, paxta berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Joni chiqmoq''' - 1) {{ayn.}} '''Joni uzilmoq'''. {{misol|Joning chiqqur!}} ({{qarg'.}}) {{misol|Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|Maqol}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|Maqol}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chiqib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Joni halqumiga''' (''yoki'' '''boʻgʻziga''', '''hiqildogʻiga''') '''kelmoq''' - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqumiga kelganda mana bunday quturadilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} 2) {{koʻchma}} {{ayn.}} '''Joni chiqmoq''' 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odamlarning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti.}} {{misol|Tish ogʻrigʻim bosilib, {{ajrat|jon}}im orom oldi.}} {{misol|Betimning qalini - {{ajrat|jon}}imning huzuri.|Maqol}} {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirilayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''') '''achimoq''' - achinib, dildan xayrixoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.}}&lt;br/&gt;'''Jondan oʻtmoq''' - 1) badanni, aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq. {{misol|Ogʻriq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi.}} 2) qattiq taʼsir qilmoq, alam qilmoq. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Jonini koyitmoq''' - qiynalib, mashaqqat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urinmoq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻ qaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kechmasang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Chechak Jambul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, joningni ham berasan.|[[w:Fozil shoir|Fozil shoir]]}} {{misol|Otam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon saqlamoq''' - oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvoldan saqlab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} saqlamoq.}} {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, allakimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Hi-hi}}&lt;br/&gt;'''Jon hovuchlamoq''' - oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}larini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''')'''ga ora kirmoq''' - 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xolxoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor qilmoq''' (''yoki'' '''toʻydirmoq''') - 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zeriktirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor boʻlmoq''' (''yoki'' '''toʻymoq''') - 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarollar charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, indamay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ketdim.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}&lt;br/&gt;'''Jonini tikmoq''' - hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokirjon.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}
#Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga.}} {{misol|Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik.}} {{misol|Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa jononasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}} {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Hayot maktabi}}
#Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻllanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolarding?|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, - dedi [Oftob oyim], - birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|-Voy shoʻrim, - dedi Mastura. - Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ming bir jon}}
#Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha harakat qilmoq.}} {{misol|Tezroq qimirlasang-chi, joning bormi?}} {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab turib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Yillar}} {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻlidagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}&lt;br/&gt;'''Joni yoʻq''' - 1) o‘lik, jonsiz. {{misol|Soyga qarasak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bittasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.|&quot;Ertaklar&quot;}} 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} 3) boʻsh, chidamsiz. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip.}} {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.}}&lt;br/&gt;'''Jon olib jon bermoq''' - biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}
#Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma - uning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|Maqol}} {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Toʻyda aza}}
#Eng yaqin, sevikli kishilarga murojaatda soʻzlovchining ularga yaqin munosabatini ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|&quot;Qoʻshiqlar&quot;}} {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilib ketdi.. Yoʻlchiga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, - soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bormadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|[Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashaklar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}ginam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}

9 &quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; {{va sh.k.}} soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosabatini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, - dedi u [Malikaxon] Adolatga qarab, - oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Gulxan}}

10 Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir - ekinning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|&quot;Issiq - paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}}

11 Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i. Davraning {{ajrat|jon}}i. Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}

12 Murojaat qilinayotgan shaxeni bildiruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. - dedi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! - deb zor yigʻlay boshladi bolalar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}

13 Shaxe bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, maye., {{misol|ona{{ajrat|jon}}, buvi{{ajrat|jon}}, xola{{ajrat|jon}}, aka{{ajrat|jon}}, domla {{ajrat|jon}}; Sa-lim{{ajrat|jon}}, Qodir{{ajrat|jon}}.}}

'''14 '''''kesim vazifasida.'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ke-tishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}. A. |[[w:Qahhor|Qahhor]]|Oltin yulduz}}

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻi-da (''yoki'' holatda) 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} achchigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot; A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir koniga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni munosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishlamoqda.}} 2) achinmoq, qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurodga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talvasasi {{q.}} talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qilmoq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} {{misol|Ayollar: - Boʻlmasachi! Hammaning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emas, - deyishdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofirchilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. -{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Askarlikka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} Jonim tasadduq {{q.}} [[tasadduq]]. Joʻjabirday jon {{q.}} [[joʻjabirday]]. Oʻlmagan mening jonim - {{q.}} [[oʻlmoq]].

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>ghpgvrbbmye9h2wuipk6djql8tf75z8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640241</id>
      <parentid>640239</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:27:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23001" sha1="016iusxz6rw7m37hg19yuvtaqwl4w0p" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, paxta berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Joni chiqmoq''' - 1) {{ayn.}} '''Joni uzilmoq'''. {{misol|Joning chiqqur!}} ({{qarg'.}}) {{misol|Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|Maqol}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|Maqol}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chiqib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Joni halqumiga''' (''yoki'' '''boʻgʻziga''', '''hiqildogʻiga''') '''kelmoq''' - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqumiga kelganda mana bunday quturadilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} 2) {{koʻchma}} {{ayn.}} '''Joni chiqmoq''' 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odamlarning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti.}} {{misol|Tish ogʻrigʻim bosilib, {{ajrat|jon}}im orom oldi.}} {{misol|Betimning qalini - {{ajrat|jon}}imning huzuri.|Maqol}} {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirilayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''') '''achimoq''' - achinib, dildan xayrixoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.}}&lt;br/&gt;'''Jondan oʻtmoq''' - 1) badanni, aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq. {{misol|Ogʻriq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi.}} 2) qattiq taʼsir qilmoq, alam qilmoq. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Jonini koyitmoq''' - qiynalib, mashaqqat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urinmoq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻ qaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kechmasang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Chechak Jambul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, joningni ham berasan.|[[w:Fozil shoir|Fozil shoir]]}} {{misol|Otam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon saqlamoq''' - oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvoldan saqlab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} saqlamoq.}} {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, allakimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Hi-hi}}&lt;br/&gt;'''Jon hovuchlamoq''' - oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}larini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''')'''ga ora kirmoq''' - 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xolxoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor qilmoq''' (''yoki'' '''toʻydirmoq''') - 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zeriktirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor boʻlmoq''' (''yoki'' '''toʻymoq''') - 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarollar charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, indamay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ketdim.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}&lt;br/&gt;'''Jonini tikmoq''' - hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokirjon.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}
#Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga.}} {{misol|Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik.}} {{misol|Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa jononasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}} {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Hayot maktabi}}
#Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻllanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolarding?|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, - dedi [Oftob oyim], - birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|-Voy shoʻrim, - dedi Mastura. - Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ming bir jon}}
#Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha harakat qilmoq.}} {{misol|Tezroq qimirlasang-chi, joning bormi?}} {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab turib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Yillar}} {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻlidagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}&lt;br/&gt;'''Joni yoʻq''' - 1) o‘lik, jonsiz. {{misol|Soyga qarasak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bittasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.|&quot;Ertaklar&quot;}} 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} 3) boʻsh, chidamsiz. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip.}} {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.}}&lt;br/&gt;'''Jon olib jon bermoq''' - biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}
#Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma - uning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|Maqol}} {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Toʻyda aza}}
#Eng yaqin, sevikli kishilarga murojaatda soʻzlovchining ularga yaqin munosabatini ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|&quot;Qoʻshiqlar&quot;}} {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilib ketdi.. Yoʻlchiga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, - soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bormadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|[Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashaklar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}ginam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}
#&quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; {{va sh.k.}} soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosabatini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, - dedi u [Malikaxon] Adolatga qarab, - oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Gulxan}}
#Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir - ekinning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|&quot;Issiq - paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}}

11 Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i. Davraning {{ajrat|jon}}i. Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}
#Murojaat qilinayotgan shaxsni bildiruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. - dedi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! - deb zor yigʻlay boshladi bolalar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Shaxs bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, {{mas.}}, {{misol|ona{{ajrat|jon}}, buvi{{ajrat|jon}}, xola{{ajrat|jon}}, aka{{ajrat|jon}}, domla {{ajrat|jon}}; Salim{{ajrat|jon}}, Qodir{{ajrat|jon}}.}}

'''14 '''''kesim vazifasida.'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ke-tishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}. A. |[[w:Qahhor|Qahhor]]|Oltin yulduz}}

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻida (''yoki'' holatda) 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} achchigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot; A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir koniga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni munosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishlamoqda.}} 2) achinmoq, qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurodga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talvasasi {{q.}} talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qilmoq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} {{misol|Ayollar: - Boʻlmasachi! Hammaning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emas, - deyishdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofirchilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. -{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Askarlikka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} Jonim tasadduq {{q.}} [[tasadduq]]. Joʻjabirday jon {{q.}} [[joʻjabirday]]. Oʻlmagan mening jonim - {{q.}} [[oʻlmoq]].

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>016iusxz6rw7m37hg19yuvtaqwl4w0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640242</id>
      <parentid>640241</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:36:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23031" sha1="skw97372ht3zyx3292n4hunlvfp0qts" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, paxta berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Joni chiqmoq''' - 1) {{ayn.}} '''Joni uzilmoq'''. {{misol|Joning chiqqur!}} ({{qarg'.}}) {{misol|Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|Maqol}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|Maqol}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chiqib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Joni halqumiga''' (''yoki'' '''boʻgʻziga''', '''hiqildogʻiga''') '''kelmoq''' - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqumiga kelganda mana bunday quturadilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} 2) {{koʻchma}} {{ayn.}} '''Joni chiqmoq''' 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odamlarning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti.}} {{misol|Tish ogʻrigʻim bosilib, {{ajrat|jon}}im orom oldi.}} {{misol|Betimning qalini - {{ajrat|jon}}imning huzuri.|Maqol}} {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirilayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''') '''achimoq''' - achinib, dildan xayrixoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.}}&lt;br/&gt;'''Jondan oʻtmoq''' - 1) badanni, aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq. {{misol|Ogʻriq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi.}} 2) qattiq taʼsir qilmoq, alam qilmoq. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Jonini koyitmoq''' - qiynalib, mashaqqat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urinmoq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻ qaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kechmasang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Chechak Jambul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, joningni ham berasan.|[[w:Fozil shoir|Fozil shoir]]}} {{misol|Otam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon saqlamoq''' - oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvoldan saqlab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} saqlamoq.}} {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, allakimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Hi-hi}}&lt;br/&gt;'''Jon hovuchlamoq''' - oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}larini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''')'''ga ora kirmoq''' - 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xolxoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor qilmoq''' (''yoki'' '''toʻydirmoq''') - 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zeriktirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor boʻlmoq''' (''yoki'' '''toʻymoq''') - 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarollar charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, indamay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ketdim.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}&lt;br/&gt;'''Jonini tikmoq''' - hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokirjon.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}
#Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga.}} {{misol|Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik.}} {{misol|Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa jononasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}} {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Hayot maktabi}}
#Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻllanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolarding?|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, - dedi [Oftob oyim], - birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|-Voy shoʻrim, - dedi Mastura. - Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ming bir jon}}
#Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha harakat qilmoq.}} {{misol|Tezroq qimirlasang-chi, joning bormi?}} {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab turib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Yillar}} {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻlidagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}&lt;br/&gt;'''Joni yoʻq''' - 1) o‘lik, jonsiz. {{misol|Soyga qarasak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bittasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.|&quot;Ertaklar&quot;}} 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} 3) boʻsh, chidamsiz. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip.}} {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.}}&lt;br/&gt;'''Jon olib jon bermoq''' - biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}
#Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma - uning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|Maqol}} {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Toʻyda aza}}
#Eng yaqin, sevikli kishilarga murojaatda soʻzlovchining ularga yaqin munosabatini ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|&quot;Qoʻshiqlar&quot;}} {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilib ketdi.. Yoʻlchiga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, - soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bormadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|[Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashaklar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}ginam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}
#&quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; {{va sh.k.}} soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosabatini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, - dedi u [Malikaxon] Adolatga qarab, - oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Gulxan}}
#Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir - ekinning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|&quot;Issiq - paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}}
#Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|Davraning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}
#Murojaat qilinayotgan shaxsni bildiruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. - dedi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! - deb zor yigʻlay boshladi bolalar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Shaxs bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, {{mas.}}, {{misol|ona{{ajrat|jon}}, buvi{{ajrat|jon}}, xola{{ajrat|jon}}, aka{{ajrat|jon}}, domla {{ajrat|jon}}; Salim{{ajrat|jon}}, Qodir{{ajrat|jon}}.}}

'''14 '''''kesim vazifasida.'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ketishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻida (''yoki'' holatda) - 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} achchigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot; A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir koniga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni munosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishlamoqda.}} 2) achinmoq, qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurodga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talvasasi {{q.}} talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qilmoq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} {{misol|Ayollar: - Boʻlmasachi! Hammaning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emas, - deyishdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofirchilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. -{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Askarlikka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} Jonim tasadduq {{q.}} [[tasadduq]]. Joʻjabirday jon {{q.}} [[joʻjabirday]]. Oʻlmagan mening jonim - {{q.}} [[oʻlmoq]].

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>skw97372ht3zyx3292n4hunlvfp0qts</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640244</id>
      <parentid>640242</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T16:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23079" sha1="r5l6nyqvogv4uof6ffm971x4krhvmco" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, paxta berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Joni chiqmoq''' - 1) {{ayn.}} '''Joni uzilmoq'''. {{misol|Joning chiqqur!}} ({{qarg'.}}) {{misol|Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|Maqol}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|Maqol}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chiqib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Joni halqumiga''' (''yoki'' '''boʻgʻziga''', '''hiqildogʻiga''') '''kelmoq''' - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqumiga kelganda mana bunday quturadilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} 2) {{koʻchma}} {{ayn.}} '''Joni chiqmoq''' 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odamlarning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti.}} {{misol|Tish ogʻrigʻim bosilib, {{ajrat|jon}}im orom oldi.}} {{misol|Betimning qalini - {{ajrat|jon}}imning huzuri.|Maqol}} {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirilayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''') '''achimoq''' - achinib, dildan xayrixoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.}}&lt;br/&gt;'''Jondan oʻtmoq''' - 1) badanni, aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq. {{misol|Ogʻriq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi.}} 2) qattiq taʼsir qilmoq, alam qilmoq. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Jonini koyitmoq''' - qiynalib, mashaqqat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urinmoq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻ qaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kechmasang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Chechak Jambul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, joningni ham berasan.|[[w:Fozil shoir|Fozil shoir]]}} {{misol|Otam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon saqlamoq''' - oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvoldan saqlab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} saqlamoq.}} {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, allakimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Hi-hi}}&lt;br/&gt;'''Jon hovuchlamoq''' - oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}larini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''')'''ga ora kirmoq''' - 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xolxoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor qilmoq''' (''yoki'' '''toʻydirmoq''') - 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zeriktirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor boʻlmoq''' (''yoki'' '''toʻymoq''') - 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarollar charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, indamay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ketdim.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}&lt;br/&gt;'''Jonini tikmoq''' - hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokirjon.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}
#Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga.}} {{misol|Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik.}} {{misol|Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa jononasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}} {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Hayot maktabi}}
#Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻllanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolarding?|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, - dedi [Oftob oyim], - birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|-Voy shoʻrim, - dedi Mastura. - Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ming bir jon}}
#Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha harakat qilmoq.}} {{misol|Tezroq qimirlasang-chi, joning bormi?}} {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab turib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Yillar}} {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻlidagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}&lt;br/&gt;'''Joni yoʻq''' - 1) o‘lik, jonsiz. {{misol|Soyga qarasak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bittasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.|&quot;Ertaklar&quot;}} 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} 3) boʻsh, chidamsiz. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip.}} {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.}}&lt;br/&gt;'''Jon olib jon bermoq''' - biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}
#Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma - uning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|Maqol}} {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Toʻyda aza}}
#Eng yaqin, sevikli kishilarga murojaatda soʻzlovchining ularga yaqin munosabatini ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|&quot;Qoʻshiqlar&quot;}} {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilib ketdi.. Yoʻlchiga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, - soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bormadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|[Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashaklar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}ginam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}
#&quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; {{va sh.k.}} soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosabatini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, - dedi u [Malikaxon] Adolatga qarab, - oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Gulxan}}
#Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir - ekinning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|&quot;Issiq - paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}}
#Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|Davraning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}
#Murojaat qilinayotgan shaxsni bildiruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. - dedi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! - deb zor yigʻlay boshladi bolalar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Shaxs bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, {{mas.}}, {{misol|ona{{ajrat|jon}}}}, {{misol|buvi{{ajrat|jon}}}}, {{misol|xola{{ajrat|jon}}}}, {{misol|aka{{ajrat|jon}}}}, {{misol|domla {{ajrat|jon}}}}, {{misol|Salim{{ajrat|jon}}}}, {{misol|Qodir{{ajrat|jon}}}}.
#''kesim {{vzf.}}'' Shukur. {{misol|Ofitserning shu ketishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻida (''yoki'' holatda) - 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} achchigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot; A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir koniga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni munosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishlamoqda.}} 2) achinmoq, qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurodga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talvasasi {{q.}} talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qilmoq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} {{misol|Ayollar: - Boʻlmasachi! Hammaning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emas, - deyishdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofirchilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. -{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Askarlikka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} Jonim tasadduq {{q.}} [[tasadduq]]. Joʻjabirday jon {{q.}} [[joʻjabirday]]. Oʻlmagan mening jonim - {{q.}} [[oʻlmoq]].

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>r5l6nyqvogv4uof6ffm971x4krhvmco</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640245</id>
      <parentid>640244</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T16:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23076" sha1="gwhznch4w8qk511lc9xu1ohupdqv38g" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, paxta berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Joni chiqmoq''' - 1) {{ayn.}} '''Joni uzilmoq'''. {{misol|Joning chiqqur!}} ({{qarg'.}}) {{misol|Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|Maqol}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|Maqol}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chiqib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Joni halqumiga''' (''yoki'' '''boʻgʻziga''', '''hiqildogʻiga''') '''kelmoq''' - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqumiga kelganda mana bunday quturadilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} 2) {{koʻchma}} {{ayn.}} '''Joni chiqmoq''' 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odamlarning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti.}} {{misol|Tish ogʻrigʻim bosilib, {{ajrat|jon}}im orom oldi.}} {{misol|Betimning qalini - {{ajrat|jon}}imning huzuri.|Maqol}} {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirilayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''') '''achimoq''' - achinib, dildan xayrixoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.}}&lt;br/&gt;'''Jondan oʻtmoq''' - 1) badanni, aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq. {{misol|Ogʻriq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi.}} 2) qattiq taʼsir qilmoq, alam qilmoq. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Jonini koyitmoq''' - qiynalib, mashaqqat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urinmoq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻ qaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kechmasang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Chechak Jambul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, joningni ham berasan.|[[w:Fozil shoir|Fozil shoir]]}} {{misol|Otam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon saqlamoq''' - oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvoldan saqlab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} saqlamoq.}} {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, allakimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Hi-hi}}&lt;br/&gt;'''Jon hovuchlamoq''' - oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}larini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''')'''ga ora kirmoq''' - 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xolxoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor qilmoq''' (''yoki'' '''toʻydirmoq''') - 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zeriktirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor boʻlmoq''' (''yoki'' '''toʻymoq''') - 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarollar charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, indamay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ketdim.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}&lt;br/&gt;'''Jonini tikmoq''' - hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokirjon.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}
#Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga.}} {{misol|Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik.}} {{misol|Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa jononasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}} {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Hayot maktabi}}
#Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻllanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolarding?|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, - dedi [Oftob oyim], - birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|-Voy shoʻrim, - dedi Mastura. - Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ming bir jon}}
#Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha harakat qilmoq.}} {{misol|Tezroq qimirlasang-chi, joning bormi?}} {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab turib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Yillar}} {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻlidagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}&lt;br/&gt;'''Joni yoʻq''' - 1) o‘lik, jonsiz. {{misol|Soyga qarasak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bittasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.|&quot;Ertaklar&quot;}} 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} 3) boʻsh, chidamsiz. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip.}} {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.}}&lt;br/&gt;'''Jon olib jon bermoq''' - biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}
#Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma - uning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|Maqol}} {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Toʻyda aza}}
#Eng yaqin, sevikli kishilarga murojaatda soʻzlovchining ularga yaqin munosabatini ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|&quot;Qoʻshiqlar&quot;}} {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilib ketdi.. Yoʻlchiga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, - soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bormadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|[Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashaklar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}ginam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}
#&quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; {{va sh.k.}} soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosabatini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, - dedi u [Malikaxon] Adolatga qarab, - oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Gulxan}}
#Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir - ekinning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|&quot;Issiq - paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}}
#Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|Davraning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}
#Murojaat qilinayotgan shaxsni bildiruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. - dedi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! - deb zor yigʻlay boshladi bolalar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Shaxs bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, {{mas.}}, {{misol|ona{{ajrat|jon}}}}, {{misol|buvi{{ajrat|jon}}}}, {{misol|xola{{ajrat|jon}}}}, {{misol|aka{{ajrat|jon}}}}, {{misol|domla {{ajrat|jon}}}}, {{misol|Salim{{ajrat|jon}}}}, {{misol|Qodir{{ajrat|jon}}}}.
#{{kesim}} {{vzf.}} Shukur. {{misol|Ofitserning shu ketishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}

:Bir jon, bir tan boʻlmoq Bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq. Jon achchigʻida (''yoki'' holatda) - 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} achchigʻida xirillardi. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi; 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beix-tiyor}}. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot;|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Jon deb Xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir koniga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Sarob}}. Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni munosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishlamoqda.}} 2) achinmoq, qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurodga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talvasasi {{q.}} talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qilmoq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} {{misol|Ayollar: - Boʻlmasachi! Hammaning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emas, - deyishdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofirchilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. -{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Askarlikka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} Jonim tasadduq {{q.}} [[tasadduq]]. Joʻjabirday jon {{q.}} [[joʻjabirday]]. Oʻlmagan mening jonim - {{q.}} [[oʻlmoq]].

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>gwhznch4w8qk511lc9xu1ohupdqv38g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640248</id>
      <parentid>640245</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T16:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23148" sha1="knovspe84kmq4tw0c3xgn3c7pf1zkf4" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, paxta berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Joni chiqmoq''' - 1) {{ayn.}} '''Joni uzilmoq'''. {{misol|Joning chiqqur!}} ({{qarg'.}}) {{misol|Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|Maqol}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|Maqol}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chiqib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Joni halqumiga''' (''yoki'' '''boʻgʻziga''', '''hiqildogʻiga''') '''kelmoq''' - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqumiga kelganda mana bunday quturadilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} 2) {{koʻchma}} {{ayn.}} '''Joni chiqmoq''' 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odamlarning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti.}} {{misol|Tish ogʻrigʻim bosilib, {{ajrat|jon}}im orom oldi.}} {{misol|Betimning qalini - {{ajrat|jon}}imning huzuri.|Maqol}} {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirilayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''') '''achimoq''' - achinib, dildan xayrixoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.}}&lt;br/&gt;'''Jondan oʻtmoq''' - 1) badanni, aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq. {{misol|Ogʻriq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi.}} 2) qattiq taʼsir qilmoq, alam qilmoq. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Jonini koyitmoq''' - qiynalib, mashaqqat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urinmoq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻ qaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kechmasang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Chechak Jambul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, joningni ham berasan.|[[w:Fozil shoir|Fozil shoir]]}} {{misol|Otam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon saqlamoq''' - oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvoldan saqlab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} saqlamoq.}} {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, allakimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Hi-hi}}&lt;br/&gt;'''Jon hovuchlamoq''' - oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}larini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''')'''ga ora kirmoq''' - 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xolxoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor qilmoq''' (''yoki'' '''toʻydirmoq''') - 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zeriktirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor boʻlmoq''' (''yoki'' '''toʻymoq''') - 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarollar charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, indamay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ketdim.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}&lt;br/&gt;'''Jonini tikmoq''' - hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokirjon.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}
#Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga.}} {{misol|Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik.}} {{misol|Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa jononasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}} {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Hayot maktabi}}
#Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻllanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolarding?|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, - dedi [Oftob oyim], - birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|-Voy shoʻrim, - dedi Mastura. - Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ming bir jon}}
#Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha harakat qilmoq.}} {{misol|Tezroq qimirlasang-chi, joning bormi?}} {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab turib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Yillar}} {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻlidagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}&lt;br/&gt;'''Joni yoʻq''' - 1) o‘lik, jonsiz. {{misol|Soyga qarasak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bittasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.|&quot;Ertaklar&quot;}} 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} 3) boʻsh, chidamsiz. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip.}} {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.}}&lt;br/&gt;'''Jon olib jon bermoq''' - biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}
#Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma - uning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|Maqol}} {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Toʻyda aza}}
#Eng yaqin, sevikli kishilarga murojaatda soʻzlovchining ularga yaqin munosabatini ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|&quot;Qoʻshiqlar&quot;}} {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilib ketdi.. Yoʻlchiga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, - soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bormadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|[Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashaklar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}ginam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}
#&quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; {{va sh.k.}} soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosabatini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, - dedi u [Malikaxon] Adolatga qarab, - oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Gulxan}}
#Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir - ekinning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|&quot;Issiq - paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}}
#Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|Davraning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}
#Murojaat qilinayotgan shaxsni bildiruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. - dedi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! - deb zor yigʻlay boshladi bolalar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Shaxs bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, {{mas.}}, {{misol|ona{{ajrat|jon}}}}, {{misol|buvi{{ajrat|jon}}}}, {{misol|xola{{ajrat|jon}}}}, {{misol|aka{{ajrat|jon}}}}, {{misol|domla {{ajrat|jon}}}}, {{misol|Salim{{ajrat|jon}}}}, {{misol|Qodir{{ajrat|jon}}}}.
#{{kesim}} {{vzf.}} Shukur. {{misol|Ofitserning shu ketishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}&lt;br/&gt;'''Bir jon, bir tan boʻlmoq''' - bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Jon achchigʻida''' (''yoki'' '''holatda''') - 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} achchigʻida xirillardi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beixtiyor. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot;|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon deb''' - xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir koniga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}} Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni munosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishlamoqda.}} 2) achinmoq, qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurodga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talvasasi {{q.}} talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qilmoq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} {{misol|Ayollar: - Boʻlmasachi! Hammaning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emas, - deyishdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon(i)ga tegmoq Bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofirchilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}. Jonim bilan Bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. -{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Askarlikka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} Jonim tasadduq {{q.}} [[tasadduq]]. Joʻjabirday jon {{q.}} [[joʻjabirday]]. Oʻlmagan mening jonim - {{q.}} [[oʻlmoq]].

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>knovspe84kmq4tw0c3xgn3c7pf1zkf4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640249</id>
      <parentid>640248</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T18:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23215" sha1="qtlmp1y5r9y5noii66ig0umxtc40fss" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, paxta berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Joni chiqmoq''' - 1) {{ayn.}} '''Joni uzilmoq'''. {{misol|Joning chiqqur!}} ({{qarg'.}}) {{misol|Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|Maqol}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|Maqol}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chiqib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Joni halqumiga''' (''yoki'' '''boʻgʻziga''', '''hiqildogʻiga''') '''kelmoq''' - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqumiga kelganda mana bunday quturadilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} 2) {{koʻchma}} {{ayn.}} '''Joni chiqmoq''' 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odamlarning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti.}} {{misol|Tish ogʻrigʻim bosilib, {{ajrat|jon}}im orom oldi.}} {{misol|Betimning qalini - {{ajrat|jon}}imning huzuri.|Maqol}} {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirilayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''') '''achimoq''' - achinib, dildan xayrixoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.}}&lt;br/&gt;'''Jondan oʻtmoq''' - 1) badanni, aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq. {{misol|Ogʻriq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi.}} 2) qattiq taʼsir qilmoq, alam qilmoq. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Jonini koyitmoq''' - qiynalib, mashaqqat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urinmoq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻ qaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kechmasang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Chechak Jambul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, joningni ham berasan.|[[w:Fozil shoir|Fozil shoir]]}} {{misol|Otam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon saqlamoq''' - oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvoldan saqlab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} saqlamoq.}} {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, allakimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Hi-hi}}&lt;br/&gt;'''Jon hovuchlamoq''' - oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}larini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''')'''ga ora kirmoq''' - 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xolxoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor qilmoq''' (''yoki'' '''toʻydirmoq''') - 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zeriktirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor boʻlmoq''' (''yoki'' '''toʻymoq''') - 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarollar charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, indamay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ketdim.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}&lt;br/&gt;'''Jonini tikmoq''' - hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokirjon.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}
#Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga.}} {{misol|Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik.}} {{misol|Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa jononasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}} {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Hayot maktabi}}
#Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻllanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolarding?|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, - dedi [Oftob oyim], - birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|-Voy shoʻrim, - dedi Mastura. - Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ming bir jon}}
#Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha harakat qilmoq.}} {{misol|Tezroq qimirlasang-chi, joning bormi?}} {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab turib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Yillar}} {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻlidagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}&lt;br/&gt;'''Joni yoʻq''' - 1) o‘lik, jonsiz. {{misol|Soyga qarasak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bittasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.|&quot;Ertaklar&quot;}} 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} 3) boʻsh, chidamsiz. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip.}} {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.}}&lt;br/&gt;'''Jon olib jon bermoq''' - biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}
#Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma - uning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|Maqol}} {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Toʻyda aza}}
#Eng yaqin, sevikli kishilarga murojaatda soʻzlovchining ularga yaqin munosabatini ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|&quot;Qoʻshiqlar&quot;}} {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilib ketdi.. Yoʻlchiga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, - soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bormadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|[Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashaklar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}ginam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}
#&quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; {{va sh.k.}} soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosabatini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, - dedi u [Malikaxon] Adolatga qarab, - oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Gulxan}}
#Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir - ekinning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|&quot;Issiq - paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}}
#Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|Davraning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}
#Murojaat qilinayotgan shaxsni bildiruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. - dedi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! - deb zor yigʻlay boshladi bolalar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Shaxs bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, {{mas.}}, {{misol|ona{{ajrat|jon}}}}, {{misol|buvi{{ajrat|jon}}}}, {{misol|xola{{ajrat|jon}}}}, {{misol|aka{{ajrat|jon}}}}, {{misol|domla {{ajrat|jon}}}}, {{misol|Salim{{ajrat|jon}}}}, {{misol|Qodir{{ajrat|jon}}}}.
#{{kesim}} {{vzf.}} Shukur. {{misol|Ofitserning shu ketishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}&lt;br/&gt;'''Bir jon, bir tan boʻlmoq''' - bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Jon achchigʻida''' (''yoki'' '''holatda''') - 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} achchigʻida xirillardi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beixtiyor. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot;|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon deb''' - xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir koniga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}} Jon koshki Koshkiydi, qani edi-ya. Jon kuydir-moq 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni munosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishlamoqda.}} 2) achinmoq, qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq}}. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurodga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Jon talvasasi {{q.}} talvasa. Joni kirmoq 1) huzur qilmoq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi. Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi;|[[w:2) juda xursand boʻlmoq|2) juda xursand boʻlmoq]]|quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq}}. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} {{misol|Ayollar: - Boʻlmasachi! Hammaning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emas, - deyishdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''')'''ga tegmoq''' - bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofirchilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}&lt;br/&gt;'''Jonim bilan''' - bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. -{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Askarlikka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Jonim tasadduq''' - {{q.}} [[tasadduq]].&lt;br/&gt;'''Joʻjabirday jon''' - {{q.}} [[joʻjabirday]].&lt;br/&gt;'''Oʻlmagan mening jonim''' - {{q.}} [[oʻlmoq]].

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>qtlmp1y5r9y5noii66ig0umxtc40fss</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640250</id>
      <parentid>640249</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T18:40:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23249" sha1="ejcaeylst3nkdrobbcox8gps3fnl20f" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''jon'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Fors tili|f.]]'' jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
#Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; [[ruh]]. {{misol|{{ajrat|Jon}} bor joyda qazo bor. |Maqol}} {{misol|Odamning loydan yasalishini, unga {{ajrat|jon}} bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki..|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}&lt;br/&gt;'''Jon bermoq''' - 1) vafot etmoq, oʻlmoq. {{misol|Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq. {{misol|Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha {{ajrat|jon}} bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} 3) {{koʻchma|uz}} astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq. {{misol|Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida {{ajrat|jon}} berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon kirmoq''' - 1) tirilmoq. {{misol|Baliqqa {{ajrat|jon}} kirdi.}} 2) {{koʻchma|uz}} jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq. {{misol|Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib {{ajrat|jon}} kirgan kabi boʻldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Tabiatga {{ajrat|jon}} kirdi, tollar barg chiqardi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}&lt;br/&gt;'''Jon olmoq''' - 1) oʻldirmoq. {{misol|Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo {{ajrat|jon}} bermoqqa va yo {{ajrat|jon}} olmoqqa qaror bergan edim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq. {{misol|Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib {{ajrat|jon}}ini oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Yamoqchi koʻchdi}}&lt;br/&gt;'''Joni bor''' - 1) tirik, jonli. {{misol|{{ajrat|Jon}}i borning umidi bor.}} {{misol|Tanimda {{ajrat|jon}}im bor ekan, paxta berishga tirishaman.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} 2) {{koʻchma|uz}} asosi bor, asosli. {{misol|Gapingizning {{ajrat|jon}}i bor.}}&lt;br/&gt;'''Joni uzilmoq''' - vafot etmoq, oʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Joni chiqmoq''' - 1) {{ayn.}} '''Joni uzilmoq'''. {{misol|Joning chiqqur!}} ({{qarg'.}}) {{misol|Ter chiqqandan {{ajrat|jon}} chiqmas.|Maqol}} {{misol|Ibn Sinoga kasalning {{ajrat|jon}}i chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) {{koʻchma|uz}} qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq. {{misol|Tuf-e, qurib ketsin, {{ajrat|jon}}im chiqib ketdi-ya.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq. {{misol|Olarda kirar {{ajrat|jon}}im, berarda chiqar {{ajrat|jon}}im.|Maqol}} {{misol|Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning {{ajrat|jon}}i chiqib, tishini gʻijirlatdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Joni halqumiga''' (''yoki'' '''boʻgʻziga''', '''hiqildogʻiga''') '''kelmoq''' - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq. {{misol|Dushmanlar {{ajrat|jon}}i halqumiga kelganda mana bunday quturadilar.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} 2) {{koʻchma}} {{ayn.}} '''Joni chiqmoq''' 2. {{misol|Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb {{ajrat|jon}}im boʻgʻzimga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 3) {{koʻchma|uz}} bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq. {{misol|Hamma yerda ham odamlarning {{ajrat|jon}}i boʻgʻziga kelib qoldi, qizim!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Sezuvchi, his etuvchi tan, badan. {{misol|Butun {{ajrat|jon}}im qaqshab ogʻriyapti.}} {{misol|Tish ogʻrigʻim bosilib, {{ajrat|jon}}im orom oldi.}} {{misol|Betimning qalini - {{ajrat|jon}}imning huzuri.|Maqol}} {{misol|Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi {{ajrat|jon}}ga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}} {{misol|Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirilayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, {{ajrat|jon}}i ogʻrir edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''') '''achimoq''' - achinib, dildan xayrixoxlik bildirmoq; achinmoq. {{misol|Unga {{ajrat|jon}}im achidi.}}&lt;br/&gt;'''Jondan oʻtmoq''' - 1) badanni, aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq. {{misol|Ogʻriq {{ajrat|jon}}dan oʻtdi.}} 2) qattiq taʼsir qilmoq, alam qilmoq. {{misol|Ayniqsa, bugungi soʻzlar {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}}imdan oʻtib ketdi.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}} {{misol|Eshonning dakkisi {{ajrat|jon}}imdan oʻtgandan keyin qochdim.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Jonini koyitmoq''' - qiynalib, mashaqqat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urinmoq. {{misol|Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining {{ajrat|jon}}ini koyitgisi kelmas edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}
#Hayot; hayot-mamot; tiriklik. {{misol|Kemaga tushganning {{ajrat|jon}}i bir.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Echkiga {{ajrat|jon}} qaygʻu, qassobga yogʻ qaygʻu.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|{{ajrat|Jon}}dan kechmasang, ish bitmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Chechak Jambul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, joningni ham berasan.|[[w:Fozil shoir|Fozil shoir]]}} {{misol|Otam meni {{ajrat|jon}}idan ortiq koʻrar edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}&lt;br/&gt;'''Jon saqlamoq''' - oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvoldan saqlab qolmoq. {{misol|Oftobdan daraxtlarning tagida {{ajrat|jon}} saqlamoq.}} {{misol|U hamon kovakda {{ajrat|jon}} saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, allakimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Hi-hi}}&lt;br/&gt;'''Jon hovuchlamoq''' - oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq. {{misol|Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari {{ajrat|jon}}larini hovuchlab, in-iniga kirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''')'''ga ora kirmoq''' - 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq. {{misol|Bular {{ajrat|jon}}larini fido qilib, minglarcha kishilarning {{ajrat|jon}}iga ora kirdilar.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}} 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq. {{misol|Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xolxoʻjaning {{ajrat|jon}}iga ora kirdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor qilmoq''' (''yoki'' '''toʻydirmoq''') - 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zeriktirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq. {{misol|[Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb {{ajrat|jon}}imdan bezor qilishyapti.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}&lt;br/&gt;'''Jondan bezor boʻlmoq''' (''yoki'' '''toʻymoq''') - 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik. {{misol|Qullar ochlikdan oʻlsin, qarollar charchab, {{ajrat|jon}}idan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Qullar}} {{misol|Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, {{ajrat|jon}}ingdan toʻydingmi?|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq. {{misol|Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, indamay yurganim yetar, {{ajrat|jon}}imdan toʻyib ketdim.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}&lt;br/&gt;'''Jonini tikmoq''' - hayotini bagʻishlamoq. {{misol|Men {{ajrat|jon}}imni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokirjon.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}
#Kishi, odam. {{misol|Jon boshiga.}} {{misol|Biz toʻqqiz {{ajrat|jon}} edik.}} {{misol|Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq {{ajrat|jon}} qolmagan edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Hech bir {{ajrat|jon}} yoʻqki, oni boʻlmasa jononasi.|[[w:Hamza|Hamza]]}} {{misol|Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan {{ajrat|jon}}ni terimga solar ekanmiz.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Hayot maktabi}}
#Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻllanib, &quot;bosh&quot;, &quot;jussa&quot; maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|Qiz {{ajrat|jon}}ing bilan qayergacha borolarding?|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|-Yosh {{ajrat|jon}}ing bor, qizim, - dedi [Oftob oyim], - birovga yomonlik sogʻinma.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|-Voy shoʻrim, - dedi Mastura. - Jindakkina {{ajrat|jon}}ingizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ming bir jon}}
#Kuch, quvvat, mador. {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha harakat qilmoq.}} {{misol|Tezroq qimirlasang-chi, joning bormi?}} {{misol|Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab turib qattiq qisdi, {{ajrat|jon}}i boricha qisdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Yillar}} {{misol|{{ajrat|Jon}}i boricha ikki qoʻlidagi etik bilan eshikni &quot;qamchi&quot;ladi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}}&lt;br/&gt;'''Joni yoʻq''' - 1) o‘lik, jonsiz. {{misol|Soyga qarasak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bittasining {{ajrat|jon}}i yoʻq.|&quot;Ertaklar&quot;}} 2) {{koʻchma|uz}} kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz. {{misol|Bir qoʻlimning {{ajrat|jon}}i yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, {{ajrat|jon}}imda {{ajrat|jon}} qolgan emas.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} 3) boʻsh, chidamsiz. {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq ip.}} {{misol|{{ajrat|Jon}}i yoʻq mato.}}&lt;br/&gt;'''Jon olib jon bermoq''' - biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq. {{misol|Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun {{ajrat|jon}} olib, {{ajrat|jon}} berdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}}
#Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida. {{misol|Olma - uning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|Jon doʻsting {{ajrat|jon}}idan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas.|Maqol}} {{misol|Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning {{ajrat|jon}}i edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Toʻyda aza}}
#Eng yaqin, sevikli kishilarga murojaatda soʻzlovchining ularga yaqin munosabatini ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi. {{misol|Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, {{ajrat|jon}}, dedi.|&quot;Qoʻshiqlar&quot;}} {{misol|Gulnorning koʻzlari ochilib ketdi.. Yoʻlchiga tikildi. -Nima qildi, {{ajrat|jon}}im, - soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bormadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|[Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashaklar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. {{ajrat|jon}}ginam.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}
#&quot;Opasi&quot;, &quot;akasi&quot;, &quot;otasi&quot; {{va sh.k.}} soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz &quot;jonidan&quot; shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosabatini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi. {{misol|-Opasi {{ajrat|jon}}idan, dutoringizni chaling tuzukroq, - dedi u [Malikaxon] Adolatga qarab, - oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Gulxan}}
#Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida. {{misol|Yomgʻir - ekinning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|&quot;Issiq - paxtaning {{ajrat|jon}}i&quot; degan maqol ham bejiz aytilmagan.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Gʻoliblar}}
#Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe. {{misol|Joʻralarining {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|Davraning {{ajrat|jon}}i.}} {{misol|Maktabning {{ajrat|jon}}i.}}
#Murojaat qilinayotgan shaxsni bildiruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi. {{misol|Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -{{ajrat|Jon}} Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. - dedi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|-Urmang otamni! {{ajrat|Jon}} amaki, urmang! - deb zor yigʻlay boshladi bolalar.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}
#Shaxs bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, {{mas.}}, {{misol|ona{{ajrat|jon}}}}, {{misol|buvi{{ajrat|jon}}}}, {{misol|xola{{ajrat|jon}}}}, {{misol|aka{{ajrat|jon}}}}, {{misol|domla {{ajrat|jon}}}}, {{misol|Salim{{ajrat|jon}}}}, {{misol|Qodir{{ajrat|jon}}}}.
#{{kesim}} {{vzf.}} Shukur. {{misol|Ofitserning shu ketishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham {{ajrat|jon}}.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Oltin yulduz}}&lt;br/&gt;'''Bir jon, bir tan boʻlmoq''' - bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq.&lt;br/&gt;'''Jon achchigʻida''' (''yoki'' '''holatda''') - 1) oʻlim talvasasida. {{misol|Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, {{ajrat|jon}} achchigʻida xirillardi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beixtiyor. {{misol|Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] {{ajrat|jon}} holatda quchogʻiga oldi: &quot;Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!&quot;|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}&lt;br/&gt;'''Jon deb''' - xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil. {{misol|Agar lozim kelsa, toshkoʻmir koniga borib, koʻmir qazib keltirishga ham {{ajrat|jon}}-{{ajrat|jon}} deb ketar edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}}&lt;br/&gt;'''Jon koshki''' - Koshkiydi, qani edi-ya.&lt;br/&gt;'''Jon kuydirmoq''' - 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq. {{misol|Butun jamoa bayramni munosib kutib olish uchun {{ajrat|jon}} kuydirib ishlamoqda.}} 2) achinmoq, qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq. {{misol|Besh bolali bir ayolning Elmurodga {{ajrat|jon}} kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Jon talvasasi''' - {{q.}} [[talvasa]].&lt;br/&gt;'''Joni kirmoq''' - 1) huzur qilmoq, maza qilmoq, orom olmoq. {{misol|Uyiga suv, gaz oʻtkazib, {{ajrat|jon}}i kirdi.}} {{misol|Tish oldirib, {{ajrat|jon}}i kirdi.}} 2) juda xursand boʻlmoq, quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq. {{misol|Kino desa, {{ajrat|jon}}i kiradi.}} {{misol|Ayollar: - Boʻlmasachi! Hammaning {{ajrat|jon}}i kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emas, - deyishdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Jon'''('''i''')'''ga tegmoq''' - bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq. {{misol|Musofirchilik {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Bir ish buyursang, soʻray berib {{ajrat|jon}}ga tegadi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Uyaldi shekilli, yerga qaradi}}&lt;br/&gt;'''Jonim bilan''' - bosh ustiga, jon deb, bajonu dil. {{misol|Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. -{{ajrat|Jon}}im bilan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Askarlikka {{ajrat|jon}}im bilan boraman..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}&lt;br/&gt;'''Jonim tasadduq''' - {{q.}} [[tasadduq]].&lt;br/&gt;'''Joʻjabirday jon''' - {{q.}} [[joʻjabirday]].&lt;br/&gt;'''Oʻlmagan mening jonim''' - {{q.}} [[oʻlmoq]].

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЖОН}}

== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''jon'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[душа]], [[дух]]; {{tarjmisoli|menga ~ kirdi }} я ожил, я воспрянул духом; {{tarjmisoli|kinoga borish desa, ~ing kiradi }} как только речь заходит о том, чтобы сходить в кино, ты радуешься; {{tarjmisoli|tishim ogʻrigʻi bosilib, ~im orom oldi }} у меня зубы перестали болеть, и я вздохнул с облегчением; {{tarjmisoli|~ bermoq }} испускать дух, умирать; {{tarjmisoli|~ olmoq }} ({{izoh|букв}}. отнимать душу) лишать жизни, убивать; {{tarjmisoli|~ saqlab qolmoq }} уцелеть, уберечься ({{izoh|от гибели, смерти и т. п}}.); {{tarjmisoli|~i uzildi }} он скончался; '''[[siqib]] '''({{izoh|или '''}}[[ezib]]'''){{tarjmisoli| ~ini olmoq }} выматывать ({{izoh|чью-л}}.) душу; {{tarjmisoli|~ni qoʻriqlamoq }} спасать (свою) душу; {{tarjmisoli|~imni qoʻygani joy topa olmadim }} я не находил себе места; {{tarjmisoli|~ing chiqqur! }} {{izoh|бран}}. душа из тебя вон!, чтоб ты сдох!; {{tarjmisoli|uning ogʻzidan ~i chiqquncha esi oʻzida boʻldi }} до последнего вздоха он был в сознании; {{tarjmisoli|~im chiqib ketdi }} 1) я сильно испугался; у меня душа в пятки ушла; 2) я страшно разозлился, рассвирепел; {{tarjmisoli|~ga ora kirmoq }} спасать ({{izoh|кого-л. от гибели, неприятности и т. п}}.); {{tarjmisoli|~im bilan }} с удовольствием; я готов; {{tarjmisoli|~-dil bilan }} душой и сердцем, всей душой, с удовольствием; {{tarjmisoli|~-dildan }} всей душой, горячо; {{tarjmisoli|~-dildan sevmoq }} горячо любить; {{tarjmisoli|~-tan bilan, ~-tanda }} душой и телом, всей душой, всеми фибрами души; {{tarjmisoli|u seni ~i-tani bilan }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i-tanida}} ) '''yaxshi koʻradi '''он тебя любит всей душой; {{tarjmisoli|bir ~, bir tan boʻlib }} единодушно, все как один, дружно; {{tarjmisoli|olarda - kirar ~im, berarda - chiqar ~im }} {{izoh|погов}}. беру с охотой, а как отдавать - душа из меня вон; {{tarjmisoli|yaxshi soʻz - ~ ozigʻi, yomon soʻz - bosh qozigʻi }} {{izoh|посл}}. хорошее слово душу радует, плохое - как колом по голове;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[душа]]; [[человек]]; {{tarjmisoli|sizga necha ~ qaraydi? }} сколько человек на вашем иждивении?;{{tarjmisoli| biz besh ~miz }} нас пять человек ({{izoh|в семье}});&lt;br /&gt;
'''3 '''[[душечка]], [[милый]], [[дорогой]]; {{tarjmisoli|~ginam }} мой милый, миленький, душечка; {{tarjmisoli|~ bolam! }} душечка моя!; деточка моя!; {{tarjmisoli|~ bolam, shoʻxlik qilma! }} деточка моя, не шали!; {{tarjmisoli|~ buvi! }} дорогая бабушка!, бабуся!; {{tarjmisoli|~ doʻstim! }} мой милый друг; {{tarjmisoli|~ doʻstim, tez-tez xat yozib tur! }} мой милый друг, пиши почаще!;&lt;br /&gt;
'''4 '''[[жизнь]]; {{tarjmisoli|~dan aziz }} дороже жизни; {{tarjmisoli|~ hovuchlab }} рискуя жизнью; трепеща за свою жизнь; {{tarjmisoli|~dan toʻymoq }} пресытиться жизнью; {{tarjmisoli|~dan toʻydingmi? }} тебе что, жить надоело?; {{tarjmisoli|~dan kechmoq }} 1) жертвовать собой; 2) рисковать жизнью; {{tarjmisoli|Sovet Vatanimiz uchun ~imni ham ayamayman }} за нашу Советскую Родину я не пожалею даже своей жизни; {{tarjmisoli|qassob moy qaygʻusida, echki - ~ qaygʻusida }} {{izoh|посл}}. мясник горюет о сале, а коза о жизни;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[сила]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|~ boricha }} изо всех сил, насколько сил хватит, вовсю мочь; {{tarjmisoli|~ boricha harakat qilmoq }} стараться изо всех сил; прилагать все усилия; {{tarjmisoli|~ing bormi?}}  есть ли у тебя силы?; {{tarjmisoli|tezroq qimirlasang-chi, ~ing bormi! }} пошевеливайся, что ты как неживой идёшь!; {{tarjmisoli|~i-holimga qoʻymay, bu yerga olib keldi }} он меня насильно привёл сюда; {{tarjmisoli|~ olib, ~ bermoq }} стараться изо всех сил не щадить сил и энергии;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|употребляется как приставка к именам собственным и названиям степени родства при обращении к кому-л. для выражения уважения и ласки}};''' Olimjon, Hisomjon, Zokirjon, togʻajon, onajon '''{{izoh|и. т. д}}.; '''*''' {{tarjmisoli|~ achchigʻida }} ({{izoh|или '''}}[[talvasasida]]''') [[в]] [[агонии]]; {{tarjmisoli|kasal ~ talvasasida edi }} больной находился в агонии; {{tarjmisoli|~dan boshqa }} ({{izoh|букв}}. кроме души) кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|bu magazinda kishining ~idan boshqa hamma narsa bor }} в этом магазине имеется всё, кроме птичьего молока; {{tarjmisoli|~ kuydirmoq }} ревностно относиться ({{izoh|к чему-л}}.); болеть душой ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|oʻlmagan mening ~im! }} мне ещё хуже; а каково мне?; {{tarjmisoli|~im tasadduq }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|tasadduq; uning gapi ~-~imdan oʻtib ketdi }} его слова задели меня за живое; {{tarjmisoli|bu gaplar ~imga tegdi }} мне надоели эти разговоры; {{tarjmisoli|~ holatda }} 1) не раздумывая; 2) в крайнем возбуждении в отчаянии; {{tarjmisoli|~ deb }} с удовольствием, охотно; ещё бы!; '''men bilan kinoga borasanmi? - Jon deb boraman '''ты пойдёшь со мной в кино? - С удовольствием пойду; {{tarjmisoli|meni Moskvaga yuborsangiz, ~ deyman }} ({{izoh|или '''}}[[derdim]]''') [[если]] [[вы]] [[меня]] [[отправите]] [[в]] [[Москву]], [[я]] [[с]] [[удовольствием]] [[поеду]]; {{tarjmisoli|u kishi aytganining ham ~i bor }} он этого сказал неспроста; он говорил не без основания; {{tarjmisoli|~ akaga ~ bormi }} ещё бы, ещё как, с удовольствием; {{tarjmisoli|muzeyga borasanmi? - Jon akaga ~ bormi! }} хочешь идти в музей? - ещё бы!; {{tarjmisoli|~dan oʻtmoq }} пробрать как следует; доставить болезненное ощущение; задеть за живое; {{tarjmisoli|yoz yogʻini chetlab oʻtadi, qish yogʻini ~dan oʻtadi }} {{izoh|посл}}. летний дождь пройдёт стороной, зимний дождь проберет до костей.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>ejcaeylst3nkdrobbcox8gps3fnl20f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>zarba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36815</id>
    <revision>
      <id>640228</id>
      <parentid>631968</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:07:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarjimalari */</comment>
      <origin>640228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2643" sha1="fgxnozajsfaogkgv49zlf0y02x6o8ow" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''zar-ba'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
''[[w:Arab tili|a.]]''    zarba    urish, turtki, zarb

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===

1 Kuchli, shiddatli, zalvarli turtki, urilish; qattiq zarb. {{misol|Bokschining {{ajrat|zarba}}si. Hujumchining kuchli {{ajrat|zarba}}sidan soʻng hisob ochildi. yash Yer bora-bora kuchga boʻysunadi. Yoʻlchining {{ajrat|zarba}}si ostida toʻnkalar yalangʻochlana, oʻzining qoʻpol, bahaybat gavdasini koʻrsata boshladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

2 Yakson etuvchi, yoʻq qiluvchi, shikast-lovchi keskin harakat, shiddatli hujum. {{misol|Shiddatli {{ajrat|zarba}}dan dushman talvasaga tu-shib qoldi.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland say-raydi}}. {{misol|Mirzo Ulugʻbek davom etdi: -Inshool-lo, paydar-pay {{ajrat|zarba}} bilan dushmanni paro-kanda qilib, tor-mor etamiz.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}.

:Zarba bermoq Shiddatli hujum bilan yakson qilmoq, yoʻq qilmoq; shikastlamoq; yomonlik qilmoq. ''Shimoliy Kavkazda'' — {{misol|Mol-gabek rayonida Nasrullayev qismi dushmanga qaqshatqich {{ajrat|zarba}} berib, shuhrat qozondi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mantu jasorat}}. {{misol|Shilin boshliq jangchilar suv bilan olishar, qirgʻoqqa chi-qib olib, dushmanga {{ajrat|zarba}} berishga oshiqar edilar.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. Zarbaga uchramoq Qarshilikka duch kelmoq; tanqid-ga uchramoq, qattiq tanqid qilinmoq. {{misol|Uning [Jamolovning] soʻnggi kitobi {{ajrat|zarba}}ga uchra-di.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}}.

'''3 '''{{koʻchma|uz}} Ogʻir kulfat, qattiq ruhiy shikayet, ziyon-zahmat; turmush qiyinchiligi. {{misol|Gʻulomjon soʻnggi {{ajrat|zarba}}ning [otasi vafoti-ning} ogʻir jarohatidan uzoq vaqtgacha tuza-la olmay yurdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЗАРБА}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|alt=[[согу]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''zarba'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[удар]]; {{tarjmisoli|qaqshatqich zarba}} сокрушительный удар; {{tarjmisoli|zarba yemoq }} получить удар;&lt;br /&gt;
'''2 '''[[отпор]]; {{tarjmisoli|zarba bermoq }} наносить удар; давать отпор; {{tarjmisoli|zarbaga uchramoq }} получить удар; встретить отпор;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[вред]], [[ущерб]]; {{tarjmisoli|ishga zarba bermoq }} причинять вред, наносить ущерб делу, работе.&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>fgxnozajsfaogkgv49zlf0y02x6o8ow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>oshxona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46296</id>
    <revision>
      <id>640233</id>
      <parentid>639659</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:24:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>640233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1530" sha1="g3pr6txcd8m16kp84je0ckzafifs0zi" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''osh-xo-na'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|III|'''OSHXONA''' Bu tojikcha ot osh oti bilan (q.) 'joy' maʼnosini anglatadigan xona otidan (k.) tuzilgan boʻlib, tojik tilida 'umumiy ovqatlanish binosi' maʼnosini ({{ТжРС}}, 292), oʻzbek tilida 'xonadonda ovqat pishirish uchun maxsus jihozlangan xona' maʼnosini ham anglatadi ({{OʻTIL}}, I, 556).}}

''[[w:Fors tili|f.]]'' ch .t.f

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Ovqat tayyorlash uchun moslangan maxsus xona yoki bino. {{misol|{{ajrat|Oshxona}}da gʻimirsib yurgan Risolat ukasining oldiga bir choynak choy keltirib, oʻzi ham yoniga oʻtirdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Bu xonadonning {{ajrat|oshxona}}si boʻlmagani uchun boʻlsa kerak, haligi ayvonning bir burchagiga oʻchoq qurilgan.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}.

2 Umumiy ovqatlanish muassasasi. {{misol|Ariq boʻyiga oʻnlab choyxona va {{ajrat|oshxona}} qurilgan.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Kinodan chiqib, {{ajrat|oshxona}}da birga ovqatlanishdi, birinchi marta ikkovlari bir stol atrofida oʻtirib ovqatlanishardi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}.

=== Sinonimlari ===
[[yemakxona]], [[gazxona]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ОШХОНА}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;oshxona&lt;br /&gt;
1 &lt;/b&gt;[[столовая]], [[харчевня]];&lt;br /&gt;
'''2 '''[[кухня]].&lt;br /&gt;
}}

[[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]]</text>
      <sha1>g3pr6txcd8m16kp84je0ckzafifs0zi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>tebranmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51319</id>
    <revision>
      <id>640255</id>
      <parentid>626145</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T02:48:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>640255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3887" sha1="2zainutbx0es1atszuisu9j3huh803m" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''teb-ran-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|TEBRAN- 'qimirla-&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, 'chayqal-'. Shiftga osigʻ-lih belanchak bir tekis tebranarkan, tokchadagi chiroh hovli yuziga uzun—uzun soya tashlab oʻtardi (Sayid Ahmad). Bu soʻz qadimgi turkiy tilda ' harakatga kel-', ' qimirla-' maʼnosini anglatgan teb-rä— feʼlining (Devon, III, 292; DS, 546) ’oʻzlik’ maʼno — sini ifodalovchi -n qoʻshimchasini olgan shakliga teng (Devon, II, 279). Oʻzbek tilida mustaqil ishlatilmaydigan tebrä- feʼli asli teb taqlid soʻzining —(i)r qoʻshimcha-sini olib kengaygan shaklidan —M qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, III, 113); keyinchalik ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan: (teb + ir &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; tebir) + ä &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt; tebirä— &amp;gt;&amp;nbsp;tebrä—. Tebrän—, tebrät— soʻzlari ana shu tebrä- feʼlidan —n, —t qoʻshimchalari bilan hosil qilingan.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Goh u tomonga, goh bu tomonga bir tekis harakat qilmoq; chayqal-moq. {{misol|Soat kapgiri bir tekis {{ajrat|tebran}}moqda. Salmoqdor boshoqlar shamolda mayin teb-ranadi. shi Shiftga osigʻliq belanchak bir tekis {{ajrat|tebran}}arkan, tokchadagi chiroq nurida hovli yuziga uzun-uzun soya tashlab oʻtardi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. {{misol|Kuy boshlanib, raqqosa oʻyinga tushishi bilan, atrof jimjit boʻlib qola-di. Hamma oʻtirgan joyida {{ajrat|tebran}}ardi.|[[w:T. Obidov|T. Obidov]]|Yusufjon qiziq}}.

2 Umuman qimirlamoq, silkinmoq. {{misol|Shu vaqt yana bir qarmoq yogʻochi {{ajrat|tebran}}ib qoldi. |[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}.

3 Notekis harakat qilmoq, u yokdan bu yoqqa chayqalib yurmoq, lapanglamoq. ''Mashina sharshara koʻprigidan oʻtib, katta shagʻal yoʻlga tushgach, oʻnqir-choʻnqir joylarda teb-rana boshladi.'' I. Rahim, Ixlos.

4 Joyidan qoʻzgʻalmoq, qimirlab qoʻymoq; jilmoq. {{misol|Oʻtirganlar bir {{ajrat|tebran}}ibolishdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. {{misol|..boyvachcha xotinining ikki qulogʻiga chang soldi. Shahzodaxon joyidan {{ajrat|tebran}}madi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}.

'''5 '''{{koʻchma|uz}} Joyidan boʻshab, puturdan ke-tib, qimirlaydigan, liqillaydigan boʻlmoq, omonat boʻlib qolmoq. {{misol|Oq podshoning taxti {{ajrat|tebran}}a boimadi. shsh Shahri vayron boʻlsa, sulton {{ajrat|tebran}}ar.|[[w:&quot;Murodxon&quot;|&quot;Murodxon&quot;]]}}.

'''6 '''{{koʻchma|uz}} Amal-taqal bilan yurib, oʻtib turmoq (roʻzgʻor, hayot va shu kabilar haqida). {{misol|-Bo-zorlar yaxshimi? -Bir navi.. harchi tiriklik {{ajrat|tebran}}ib turadi, uka!|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|Qiiioq kattakon boʻlgani uchun, bu ish ham yomon boʻlmadi, roʻzgʻorimiz {{ajrat|tebran}}ib turdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oʻtmishdan ertaklar}}.

=== Sinonimlari ===
[[sollanmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ТЕБРАНМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''tebranmoq'''&lt;br /&gt;
'''1 '''[[двигаться]] ({{izoh|с места}}), [[трогаться]];&lt;br /&gt;
'''2 '''[[качаться]], [[колыхаться]], [[шевелиться]]; [[колебаться]]; {{tarjmisoli|shamolda daraxtlar tebranmoqda }} деревья качаются на ветру; '''shabadada poyonsiz boʻgʻdoyzor tebranadi '''от ветра колышется бесконечное пшеничное поле;''' Jiydalarning egilgan novdalari vazmin tebranadi '''(Ойбек, «О. в. шабадалар») Тяжело качаются согнувшиеся ветви джиды;&lt;br /&gt;
'''3 '''{{izoh|перен}}. [[колебаться]], [[шататься]]; '''podshoning taxti tebrana boshladi '''царский трон заколебался; '''tepsa tebranmas (odam) '''{{izoh|см}}. '''[[tepsa-tebranmas]]'''.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>2zainutbx0es1atszuisu9j3huh803m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>oʻlmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54800</id>
    <revision>
      <id>640251</id>
      <parentid>625007</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T18:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/95.214.210.42|95.214.210.42]] ([[User talk:95.214.210.42|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/614620|614620]]-sonli tahrir qaytarildi</comment>
      <origin>640251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10074" sha1="gvnkssfqk2tlqsxtzgppys1u5e1i75n" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oʻl-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|OʻL— hayotdan mahrum boʻl—’. Yurak kasalidan oʻlgan kishilar soni yildan yilga ortib bormoqda.
Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl öl— tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 406; De — von, I, 54; DS, 383); oʻzbek tilida ö unlisining yum — shoqlik belgisi yoʻqolgan: öl- &amp;gt;&amp;nbsp;ol-.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
:I 1 Hayoti tugamoq, yashashdan toʻxtamoq, qazo qilmoq. {{misol|Oʻz ajali bilan {{ajrat|oʻl}}moq. Yiqilib {{ajrat|oʻl}}moq. Botir {{ajrat|oʻl}}sa, nomi qolar, Nomard {{ajrat|oʻl}}sa, nesi qolar.}} Maqol. ■■ {{misol|Kechga yaqin y{{ajrat|oʻl}} ustida yarador leytenant {{ajrat|oʻl}}di.}} Oybek, Quyosh qoraymas. {{misol|Bunine ustiga kutilmaganda bir suruvdan ustma-ust ik-kita qoʻy kasallanib {{ajrat|oʻl}}di.}} P. Qodirov, Kora koʻzlar.

2 Yoʻq boʻlmoq, barham topmoq. {{misol|Havasi {{ajrat|oʻl}}moq. Ishtahasi {{ajrat|oʻl}}moq. yaya Muhtasham saroylarning ziyosi ketgan, Oʻlayotgan sinf-dek ziyosi ketgan.}} Gʻayratiy. {{misol|Yer yuzida {{ajrat|oʻl}}ma-sin, nomingni saqlab qolgin.}} U. Ismoilov, Saylanma.

3 Biror sifati, xususiyati va shu kabilarni yoʻqotmoq, yaroqsiz holga kelmoq. {{misol|{{ajrat|Oʻl}}gan ohak. }}a {{misol|Robiya xola qaynogʻi {{ajrat|oʻl}}ib qolgan choydishga oʻt qalab yubordi.}} S. Zunnunova, Olov.

4 Biror harakat-holat taʼsirida juda nochor, ogʻir ahvolda qolganlikni bildira-di. {{misol|Mirmurodov soatni bir amallab olti qilguncha {{ajrat|oʻl}}ayozdi.}} &quot;Guldasta&quot;. {{misol|E, vokzalning oldida {{ajrat|oʻl}}dim-charchadim, aftimning kuyasini koʻr.}} Oybek, Bolalik.

'''5''' ''koʻm. fl. vazifasida.'' Yetakchi feʼl bildirgan harakatni kuchaytirib ifodalaydi, ortiq darajasini qayd etadi. [ {{misol|Toʻybeka:] Meni erga bergasharida, senga oʻxshash men ham yigʻ-lagan edim, ammo ichimda nikoh kunining tezroq kelishini kuta-kuta {{ajrat|oʻl}}gan edim.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. {{misol|..Qimmatxon har kelganida, ona sigirday yalab-yulqab {{ajrat|oʻl}}adi. |[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jannat qidirganlar}}.

:Ajalidan besh kun burun oʻlmoq Oʻz aja-lidan ilgariroq, bevaqt dunyodan oʻtmoq.

| {{misol|Kumush:\ Oʻgʻrilar teshib, oldimga chiqqan-larida, men nima qilar edim? Oh, otajon! Men ajalimdan besh kun burun {{ajrat|oʻl}}ar edim.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Uyatga ''(yoki'' nomus-ga) oʻlmoq Qattiq hijolat chekmoq, izza boʻlmoq, uyalib oʻsal boʻlmoq. {{misol|Sidiqjon no-musga {{ajrat|oʻl}}ib, gʻazabidan koʻziga qon t{{ajrat|oʻl}}ib, nima qilishini bilmay, xiyla turib qoldi.}} A. Qatsqor, Qoʻshchinor chiroqlari. Eti oʻlmoq

1) badani sezmaydigan, his qilmaydigan boʻlib qolmoq. {{misol|Darra kelguncha etim {{ajrat|oʻl}}ib, darra yeganim bilinmaydi.}} &quot;Latifalar&quot;; 2) taʼsirlanmaydigan boʻlib qolmoq; koʻnikib, odatdagiday qabul qiladigan boʻlmoq. {{misol|Yo gʻirt sodda, yo anoyi.. yoki ayollarni koʻraverib.. Pochchayev achchiq hazil, kinoyali gaplar, hat-to kalaka qilishlar ham kor qilmaydigan b{{ajrat|oʻl}}ib, eti{{ajrat|oʻl}}ib qolgan edi.}} A. Muxtor, Tugʻi-lish. Oʻlay agar Ish-harakat, gap-soʻz va shu kabilarning chinligini alohida taʼkidlaydi. {{misol|{{ajrat|Oʻl}}ay agar, koʻrganim yoʻq.}} m {{misol|..{{ajrat|oʻl}}ay agar, bor-yoʻq pulim shu, men musofirman.}} X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati. Oʻlganning ku-nidan Boshqa iloji boʻlmaganidan. {{misol|Oʻlga-nimning kunidan rozi b{{ajrat|oʻl}}dim. shsh Oʻlganimning kunidan cholga tegib boraman.}} &quot;Qoʻshitslar&quot;. Oʻlganning ustiga koʻmgan Bir koʻngilsizlik ustiga boshqasining yuz berishini ifoda-lovchi ibora. {{misol|Bunisi {{ajrat|oʻl}}ganning ustiga koʻm-gan b{{ajrat|oʻl}}di.}} &quot;Mushtum&quot;. Oʻlganning ustiga (chi-qib) tepmoq ''ayn.'' oʻlganning ustiga koʻmgan. {{misol|Xudoyga shukur, q{{ajrat|oʻl}}ingda xating bor, {{ajrat|oʻl}}gan-ning ustiga chiqib tepgandek xat-xabarsiz qoʻyma!|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Oʻlib boʻl-dim ''yoki'' oʻlar boʻlsam, oʻlib boʻldim Biror narsa harakatida, taʼsirida juda holdan toyganlikni, oʻlar holatga yetganlikni bil-diradi. {{misol|Uh, {{ajrat|oʻl}}ib b{{ajrat|oʻl}}dim, qizim! Yolgʻiz qoʻyni haydash nuqul azob!}} Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Yupatgunimizcha er-xotin {{ajrat|oʻl}}ib b{{ajrat|oʻl}}dik. |[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. {{misol|Sharifjon, {{ajrat|oʻl}}ar b{{ajrat|oʻl}}sam, {{ajrat|oʻl}}ib b{{ajrat|oʻl}}dim. Bu pochchang meni ado qildi.}} E. Raimov, Ajab qishloq. Oʻlib turgan ''(yoki'' yurgan) ekan Juda xoxdar, juda ishtiyoqmand ekan. {{misol|..doʻndiqchangni muhayyoqi-lib beraylik, dedim. Jonkeldi {{ajrat|oʻl}}ib turgan ekan, quloq qoqmay, xoʻp, dedi. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. {{misol|Birorta hamyoni kattaroqqa pullasam, deb tomogʻi qaqrab{{ajrat|oʻl}}ib yuribdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. Oʻlmagan mening jonim ''(yoki'' sening joning) &quot;Men bundan battariga ham chidaganman&quot;; &quot;faqat sen chidaysan, shuncha chidabsan&quot; maʼnosidagi ibora. {{misol|Voy, Marasul aka-yey, {{ajrat|oʻl}}magan sizning joningiz! Bu shallaqi bilan qanaqa umr qilib kela-yotibsiz?}} A. Qahhor, Ogʻriqtishlar. Oʻlsa ham Qatiy inkorni bildiradi. {{misol|Oʻz otasini siylamagan, {{ajrat|oʻl}}sa ham bizni odam oʻrnida koʻrmas! |[[w:&quot;Yodgor&quot;|&quot;Yodgor&quot;]]}}.
#{{esk.|uz}} Boʻlmoq. ''Bu kunlar boshimizda bir saxob oʻlsa, ajab ermas.'' Zavqiy. ''Lutfu karamingiz ila koʻngillarimiz charogʻon oʻlib.. duoi joningizni qilmoq ila xurrammiz.'' S. Siyoyev, Yorugʻlik.

=== Sinonimlari òlmoq

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЎЛМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''oʻlmoq'''&lt;br /&gt;
'''1''' [[умирать]]; [[скончаться]]; {{tarjmisoli|oʻz ajali bilan oʻlmoq }} умирать естественной смертью; '''oʻlib ketmoq '''умереть; '''oʻlib qolmoq '''умереть ({{izoh|внезапно}}); {{tarjmisoli|yiqilib oʻlmoq }} разбиться насмерть; '''oʻlay agar '''умереть мне, ей-богу ({{izoh|божба}}); '''oʻlay agar yolgʻon gapirgan boʻlsam '''умереть мне, если я вру; '''voy oʻlay '''({{izoh|букв}}. ой, погибель моя) боже мой; '''oʻlma(ng)! '''многих тебе (вам) лет!; браво!; '''[[oʻlmasam]]! '''[[боже]] [[мой]]!; '''hunarli oʻlmas, hunarsiz kun koʻrmas '''{{izoh|посл}}. кто имеет профессию, не умрёт, кто не имеет её - не проживёт; '''er yigitning uyalgani oʻlgani '''{{izoh|посл}}. для молодца позор равносилен смерти; '''borida qilmading shod, oʻlgandan keyin xoh qil yod, xoh qilma faryod '''{{izoh|погов}}. при жизни ты (его) не радовал, так после (его) смерти хоть вспоминай о нём, хоть оплакивай (это уже не поможет);&lt;br /&gt;
'''2 '''[[атрофироваться]], [[омертветь]]; [[делаться]] [[нечувствительным]]; '''Darra kelguncha etim oʻlib, darra yeganim bilinmaydi '''(«Афанди») Пока опускается плеть, я замираю ({{izoh|букв}}. моё тело делается нечувствительным) и не чувствую ударов плети;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[теряться]], [[пропадать]]; '''ishtaham oʻldi '''у меня пропал аппетит; '''hafsalam oʻldi '''у меня пропало желание, я разочаровался;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[замирать]]; [[испытывать]] [[застой]]; '''oʻlgan ish '''отрасль {{izoh|или }}дело, которое перестало быть нужным, потеряло значение;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[потерять]] [[свои]] [[качества]]; '''oʻlgan sement '''цемент, потерявший свои качества;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|перен}}. ({{izoh|только в отриц. ф}}.) [[не]] [[терять]] [[свою]] [[ценность]]; '''oʻlmaydigan mol '''товар, который никогда не теряет своей ценности; '''oʻlmaydigan hunar '''профессия, которая никогда не теряет своей ценности; '''* oʻl deydigan odam '''({{izoh|или '''}}[[kishi]]''') '''[[yoʻq]] '''[[некому]] [[поругать]] ({{izoh|а следовало бы}}); '''oʻlsinki shunday boʻlsa '''неужто так, не может этого быть; не могло быть так; как бы не так; '''[[oʻlganda]] '''1) {{izoh|ирон}}. [[на]] [[том]] [[свете]], [[никогда]]; '''oʻlganda odam boʻlasanmi?! '''когда же ты будешь человеком?!; 2) по меньшей мере; по крайней мере; минимум; '''bu chamadon oʻlganda yigirma kilo keladi '''этот чемодан весит по меньшей мере двадцать килограммов; '''oʻlganning kunidan '''не имея другого выхода, не от хорошей жизни; '''oʻlganning ustiga koʻmgan '''({{izoh|или '''}}[[tepkilagan]]''') [[только]] [[этого]] [[ещё]] [[не]] [[хватало]]; '''oʻldim-oʻldim deganda '''доведя до крайней нужды; до критического состояния; изредка; через час по чайной ложке; '''oʻlmagan mening jonim! '''каково же мне приходилось!; как я только вытерпел (вынес, выдержал)!; '''oʻlmasning kuni '''чтобы не умереть, ради сохранения жизни; '''oʻlsa oʻligi ortiq''' несравненно лучше; '''[[uyatga]] '''({{izoh|или '''}}[[nomusga]]''') {{tarjmisoli|oʻlmoq }} провалиться сквозь землю от стыда.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>gvnkssfqk2tlqsxtzgppys1u5e1i75n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640252</id>
      <parentid>640251</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T18:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/95.214.210.42|95.214.210.42]] ([[User talk:95.214.210.42|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/614619|614619]]-sonli tahrir qaytarildi</comment>
      <origin>640252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10071" sha1="0lq4b7nc7k6yr28l38sm2iyxv0sff9k" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''oʻl-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
{{OʻTEL|I|OʻL— hayotdan mahrum boʻl—’. Yurak kasalidan oʻlgan kishilar soni yildan yilga ortib bormoqda.
Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl öl— tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 406; De — von, I, 54; DS, 383); oʻzbek tilida ö unlisining yum — shoqlik belgisi yoʻqolgan: öl- &amp;gt;&amp;nbsp;ol-.}}

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
:I 1 Hayoti tugamoq, yashashdan toʻxtamoq, qazo qilmoq. {{misol|Oʻz ajali bilan {{ajrat|oʻl}}moq. Yiqilib {{ajrat|oʻl}}moq. Botir {{ajrat|oʻl}}sa, nomi qolar, Nomard {{ajrat|oʻl}}sa, nesi qolar.}} Maqol. ■■ {{misol|Kechga yaqin y{{ajrat|oʻl}} ustida yarador leytenant {{ajrat|oʻl}}di.}} Oybek, Quyosh qoraymas. {{misol|Bunine ustiga kutilmaganda bir suruvdan ustma-ust ik-kita qoʻy kasallanib {{ajrat|oʻl}}di.}} P. Qodirov, Kora koʻzlar.

2 Yoʻq boʻlmoq, barham topmoq. {{misol|Havasi {{ajrat|oʻl}}moq. Ishtahasi {{ajrat|oʻl}}moq. yaya Muhtasham saroylarning ziyosi ketgan, Oʻlayotgan sinf-dek ziyosi ketgan.}} Gʻayratiy. {{misol|Yer yuzida {{ajrat|oʻl}}ma-sin, nomingni saqlab qolgin.}} U. Ismoilov, Saylanma.

3 Biror sifati, xususiyati va shu kabilarni yoʻqotmoq, yaroqsiz holga kelmoq. {{misol|{{ajrat|Oʻl}}gan ohak. }}a {{misol|Robiya xola qaynogʻi {{ajrat|oʻl}}ib qolgan choydishga oʻt qalab yubordi.}} S. Zunnunova, Olov.

4 Biror harakat-holat taʼsirida juda nochor, ogʻir ahvolda qolganlikni bildira-di. {{misol|Mirmurodov soatni bir amallab olti qilguncha {{ajrat|oʻl}}ayozdi.}} &quot;Guldasta&quot;. {{misol|E, vokzalning oldida {{ajrat|oʻl}}dim-charchadim, aftimning kuyasini koʻr.}} Oybek, Bolalik.

'''5''' ''koʻm. fl. vazifasida.'' Yetakchi feʼl bildirgan harakatni kuchaytirib ifodalaydi, ortiq darajasini qayd etadi. [ {{misol|Toʻybeka:] Meni erga bergasharida, senga oʻxshash men ham yigʻ-lagan edim, ammo ichimda nikoh kunining tezroq kelishini kuta-kuta {{ajrat|oʻl}}gan edim.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. {{misol|..Qimmatxon har kelganida, ona sigirday yalab-yulqab {{ajrat|oʻl}}adi. |[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jannat qidirganlar}}.

:Ajalidan besh kun burun oʻlmoq Oʻz aja-lidan ilgariroq, bevaqt dunyodan oʻtmoq.

| {{misol|Kumush:\ Oʻgʻrilar teshib, oldimga chiqqan-larida, men nima qilar edim? Oh, otajon! Men ajalimdan besh kun burun {{ajrat|oʻl}}ar edim.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Uyatga ''(yoki'' nomus-ga) oʻlmoq Qattiq hijolat chekmoq, izza boʻlmoq, uyalib oʻsal boʻlmoq. {{misol|Sidiqjon no-musga {{ajrat|oʻl}}ib, gʻazabidan koʻziga qon t{{ajrat|oʻl}}ib, nima qilishini bilmay, xiyla turib qoldi.}} A. Qatsqor, Qoʻshchinor chiroqlari. Eti oʻlmoq

1) badani sezmaydigan, his qilmaydigan boʻlib qolmoq. {{misol|Darra kelguncha etim {{ajrat|oʻl}}ib, darra yeganim bilinmaydi.}} &quot;Latifalar&quot;; 2) taʼsirlanmaydigan boʻlib qolmoq; koʻnikib, odatdagiday qabul qiladigan boʻlmoq. {{misol|Yo gʻirt sodda, yo anoyi.. yoki ayollarni koʻraverib.. Pochchayev achchiq hazil, kinoyali gaplar, hat-to kalaka qilishlar ham kor qilmaydigan b{{ajrat|oʻl}}ib, eti{{ajrat|oʻl}}ib qolgan edi.}} A. Muxtor, Tugʻi-lish. Oʻlay agar Ish-harakat, gap-soʻz va shu kabilarning chinligini alohida taʼkidlaydi. {{misol|{{ajrat|Oʻl}}ay agar, koʻrganim yoʻq.}} m {{misol|..{{ajrat|oʻl}}ay agar, bor-yoʻq pulim shu, men musofirman.}} X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati. Oʻlganning ku-nidan Boshqa iloji boʻlmaganidan. {{misol|Oʻlga-nimning kunidan rozi b{{ajrat|oʻl}}dim. shsh Oʻlganimning kunidan cholga tegib boraman.}} &quot;Qoʻshitslar&quot;. Oʻlganning ustiga koʻmgan Bir koʻngilsizlik ustiga boshqasining yuz berishini ifoda-lovchi ibora. {{misol|Bunisi {{ajrat|oʻl}}ganning ustiga koʻm-gan b{{ajrat|oʻl}}di.}} &quot;Mushtum&quot;. Oʻlganning ustiga (chi-qib) tepmoq ''ayn.'' oʻlganning ustiga koʻmgan. {{misol|Xudoyga shukur, q{{ajrat|oʻl}}ingda xating bor, {{ajrat|oʻl}}gan-ning ustiga chiqib tepgandek xat-xabarsiz qoʻyma!|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. Oʻlib boʻl-dim ''yoki'' oʻlar boʻlsam, oʻlib boʻldim Biror narsa harakatida, taʼsirida juda holdan toyganlikni, oʻlar holatga yetganlikni bil-diradi. {{misol|Uh, {{ajrat|oʻl}}ib b{{ajrat|oʻl}}dim, qizim! Yolgʻiz qoʻyni haydash nuqul azob!}} Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Yupatgunimizcha er-xotin {{ajrat|oʻl}}ib b{{ajrat|oʻl}}dik. |[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. {{misol|Sharifjon, {{ajrat|oʻl}}ar b{{ajrat|oʻl}}sam, {{ajrat|oʻl}}ib b{{ajrat|oʻl}}dim. Bu pochchang meni ado qildi.}} E. Raimov, Ajab qishloq. Oʻlib turgan ''(yoki'' yurgan) ekan Juda xoxdar, juda ishtiyoqmand ekan. {{misol|..doʻndiqchangni muhayyoqi-lib beraylik, dedim. Jonkeldi {{ajrat|oʻl}}ib turgan ekan, quloq qoqmay, xoʻp, dedi. A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. {{misol|Birorta hamyoni kattaroqqa pullasam, deb tomogʻi qaqrab{{ajrat|oʻl}}ib yuribdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. Oʻlmagan mening jonim ''(yoki'' sening joning) &quot;Men bundan battariga ham chidaganman&quot;; &quot;faqat sen chidaysan, shuncha chidabsan&quot; maʼnosidagi ibora. {{misol|Voy, Marasul aka-yey, {{ajrat|oʻl}}magan sizning joningiz! Bu shallaqi bilan qanaqa umr qilib kela-yotibsiz?}} A. Qahhor, Ogʻriqtishlar. Oʻlsa ham Qatiy inkorni bildiradi. {{misol|Oʻz otasini siylamagan, {{ajrat|oʻl}}sa ham bizni odam oʻrnida koʻrmas! |[[w:&quot;Yodgor&quot;|&quot;Yodgor&quot;]]}}.
#{{esk.|uz}} Boʻlmoq. ''Bu kunlar boshimizda bir saxob oʻlsa, ajab ermas.'' Zavqiy. ''Lutfu karamingiz ila koʻngillarimiz charogʻon oʻlib.. duoi joningizni qilmoq ila xurrammiz.'' S. Siyoyev, Yorugʻlik.

=== Sinonimlari ===

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЎЛМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''oʻlmoq'''&lt;br /&gt;
'''1''' [[умирать]]; [[скончаться]]; {{tarjmisoli|oʻz ajali bilan oʻlmoq }} умирать естественной смертью; '''oʻlib ketmoq '''умереть; '''oʻlib qolmoq '''умереть ({{izoh|внезапно}}); {{tarjmisoli|yiqilib oʻlmoq }} разбиться насмерть; '''oʻlay agar '''умереть мне, ей-богу ({{izoh|божба}}); '''oʻlay agar yolgʻon gapirgan boʻlsam '''умереть мне, если я вру; '''voy oʻlay '''({{izoh|букв}}. ой, погибель моя) боже мой; '''oʻlma(ng)! '''многих тебе (вам) лет!; браво!; '''[[oʻlmasam]]! '''[[боже]] [[мой]]!; '''hunarli oʻlmas, hunarsiz kun koʻrmas '''{{izoh|посл}}. кто имеет профессию, не умрёт, кто не имеет её - не проживёт; '''er yigitning uyalgani oʻlgani '''{{izoh|посл}}. для молодца позор равносилен смерти; '''borida qilmading shod, oʻlgandan keyin xoh qil yod, xoh qilma faryod '''{{izoh|погов}}. при жизни ты (его) не радовал, так после (его) смерти хоть вспоминай о нём, хоть оплакивай (это уже не поможет);&lt;br /&gt;
'''2 '''[[атрофироваться]], [[омертветь]]; [[делаться]] [[нечувствительным]]; '''Darra kelguncha etim oʻlib, darra yeganim bilinmaydi '''(«Афанди») Пока опускается плеть, я замираю ({{izoh|букв}}. моё тело делается нечувствительным) и не чувствую ударов плети;&lt;br /&gt;
'''3 '''[[теряться]], [[пропадать]]; '''ishtaham oʻldi '''у меня пропал аппетит; '''hafsalam oʻldi '''у меня пропало желание, я разочаровался;&lt;br /&gt;
'''4 '''{{izoh|перен}}. [[замирать]]; [[испытывать]] [[застой]]; '''oʻlgan ish '''отрасль {{izoh|или }}дело, которое перестало быть нужным, потеряло значение;&lt;br /&gt;
'''5 '''{{izoh|перен}}. [[потерять]] [[свои]] [[качества]]; '''oʻlgan sement '''цемент, потерявший свои качества;&lt;br /&gt;
'''6 '''{{izoh|перен}}. ({{izoh|только в отриц. ф}}.) [[не]] [[терять]] [[свою]] [[ценность]]; '''oʻlmaydigan mol '''товар, который никогда не теряет своей ценности; '''oʻlmaydigan hunar '''профессия, которая никогда не теряет своей ценности; '''* oʻl deydigan odam '''({{izoh|или '''}}[[kishi]]''') '''[[yoʻq]] '''[[некому]] [[поругать]] ({{izoh|а следовало бы}}); '''oʻlsinki shunday boʻlsa '''неужто так, не может этого быть; не могло быть так; как бы не так; '''[[oʻlganda]] '''1) {{izoh|ирон}}. [[на]] [[том]] [[свете]], [[никогда]]; '''oʻlganda odam boʻlasanmi?! '''когда же ты будешь человеком?!; 2) по меньшей мере; по крайней мере; минимум; '''bu chamadon oʻlganda yigirma kilo keladi '''этот чемодан весит по меньшей мере двадцать килограммов; '''oʻlganning kunidan '''не имея другого выхода, не от хорошей жизни; '''oʻlganning ustiga koʻmgan '''({{izoh|или '''}}[[tepkilagan]]''') [[только]] [[этого]] [[ещё]] [[не]] [[хватало]]; '''oʻldim-oʻldim deganda '''доведя до крайней нужды; до критического состояния; изредка; через час по чайной ложке; '''oʻlmagan mening jonim! '''каково же мне приходилось!; как я только вытерпел (вынес, выдержал)!; '''oʻlmasning kuni '''чтобы не умереть, ради сохранения жизни; '''oʻlsa oʻligi ortiq''' несравненно лучше; '''[[uyatga]] '''({{izoh|или '''}}[[nomusga]]''') {{tarjmisoli|oʻlmoq }} провалиться сквозь землю от стыда.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>0lq4b7nc7k6yr28l38sm2iyxv0sff9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>fufayka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55606</id>
    <revision>
      <id>640246</id>
      <parentid>566491</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T16:25:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>640246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="947" sha1="p7y2f7s3vf4maulmo54s2x8cgor9yhn" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''fu-fay-ka'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
[[w:Italyan tili|ital.]] fofa — issiqkoʻylak
[[Turkum:Oʻzbekchada italyanchadan oʻzlashgan soʻzlar]]
== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Paxta solib qavilgan, oldi tugmalab qoʻ-yiladigan kalta kiyim, kurtka. Ochil esa yoqasi va yenglariga qoʻngʻir kleyonkadan jiyak qoʻyib tikilgan eski paxtalik fufaykada.. edi. P. Qodirov, Uch ildiz. Suvonjon xuddi shu xarsangning tagida boshini fufaykaga burkab, gʻujanak boʻlib yotardi. S. Anorboyev, Oqsoy.

2 Issiq tutuvchi trikotaj yoki jundan toʻqilgan kalta ust koʻylak. [Abdusamad.] Is-siq saqlang. Moskvadan jun fufayka olib keling.. A. Muxtor, Opa-singillar.


=== Sinonimlari ===
[[guppi]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ФУФАЙКА}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[fufayka]]&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
[[фуфайка]].&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>p7y2f7s3vf4maulmo54s2x8cgor9yhn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640253</id>
      <parentid>640246</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T02:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>640253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1026" sha1="9v87ofclegk2jmex0fagb1p4x7ndutg" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''fu-fay-ka'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==
[[w:Italyan tili|ital.]] fofa — issiqkoʻylak
[[Turkum:Oʻzbekchada italyanchadan oʻzlashgan soʻzlar]]
== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Paxta solib qavilgan, oldi tugmalab qoʻ-yiladigan kalta kiyim, kurtka. Ochil esa yoqasi va yenglariga qoʻngʻir kleyonkadan jiyak qoʻyib tikilgan eski paxtalik fufaykada.. edi. P. Qodirov, Uch ildiz. Suvonjon xuddi shu xarsangning tagida boshini fufaykaga burkab, gʻujanak boʻlib yotardi. S. Anorboyev, Oqsoy.

2 Issiq tutuvchi trikotaj yoki jundan toʻqilgan kalta ust koʻylak. [Abdusamad.] Is-siq saqlang. Moskvadan jun fufayka olib keling.. A. Muxtor, Opa-singillar.


=== Sinonimlari ===
[[guppi]]&lt;ref&gt;Xorazm (qipchoq) shevasining leksik-grammatik xususiyatlari; 80-bet.&lt;/ref&gt;

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ФУФАЙКА}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = &lt;b&gt;[[fufayka]]&lt;/b&gt;&lt;/br&gt;
[[фуфайка]].&lt;/br&gt;
}}</text>
      <sha1>9v87ofclegk2jmex0fagb1p4x7ndutg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>yashiq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59796</id>
    <revision>
      <id>640231</id>
      <parentid>612184</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:21:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="466" sha1="56jvzqzl9j1t1odj1qzx5509xjpg071" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Etimologiyasi ==

===Ma’nosi===
#[[yog‘siz]] (et haqida)&lt;ref&gt;A Sketch of the Turki Language as Spoken in Eastern Turkistan (Kàshgar and Yarkand)
Part II: Vocabulary, Turki-English · Volume 47; 193-bet.&lt;/ref&gt;.
#{{q.|uz}} '''[[yolgʻon-yashiq]]'''

== Tarjimalari ==
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''yashiq'''&lt;br /&gt;
[[бедный]], [[неимущий]]; {{tarjmisoli|* yashiq goʻsht }} постное мясо.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>56jvzqzl9j1t1odj1qzx5509xjpg071</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640232</id>
      <parentid>640231</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="464" sha1="dj0mrvumrgio6bf0tlbtowgqc6lxd7n" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Etimologiyasi ==

==Ma’nosi==
#[[yog‘siz]] (et haqida)&lt;ref&gt;A Sketch of the Turki Language as Spoken in Eastern Turkistan (Kàshgar and Yarkand)
Part II: Vocabulary, Turki-English · Volume 47; 193-bet.&lt;/ref&gt;.
#{{q.|uz}} '''[[yolgʻon-yashiq]]'''

== Tarjimalari ==
{{Tarjimalar
|ru = 
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''yashiq'''&lt;br /&gt;
[[бедный]], [[неимущий]]; {{tarjmisoli|* yashiq goʻsht }} постное мясо.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>dj0mrvumrgio6bf0tlbtowgqc6lxd7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>yashirinmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59809</id>
    <revision>
      <id>640235</id>
      <parentid>630671</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:30:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinonimlari */</comment>
      <origin>640235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1438" sha1="1qeydq6qj2tcxw6xvekss7czlco48vz" xml:space="preserve">= {{-uz-}} =
== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ==
'''ya-shi-rin-moq'''
== Aytilishi ==

== Etimologiyasi ==

== Maʼnoviy xususiyatlari ==
=== Maʼnosi ===
1 Yashirmoq fl. oʻzl. n. {{misol|Ovchi daraxt orqasiga {{ajrat|yashirin}}di.}} m {{misol|Gulnor koʻrpaning bir chekkasini boshiga tortib {{ajrat|yashirin}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}.

2 Koʻzdan xoli, nomaʼlum holda boʻlmoq. ''Inson uning [togʻning] metin bagʻrida yashi-ringan xazinalarga qoʻl solgan.'' S. Ahmad, Togʻ-larda. {{misol|Axir, bu duolar, rivoyatlar niqobiga {{ajrat|yashirin}}gan zulmdan, jafolardan biz shoʻring qurgʻurlar kimga dod deymiz.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}}.

=== Sinonimlari ===
[[yashinmoq]], [[berkinmoq]], [[bekinmoq]]

=== Antonimlari ===

{{OʻTIL|ЯШИРИНМОҚ}}
== Tarjimalari ==

{{Tarjimalar
|sah = [[сас]]
}}
{{Tarjimalar
|tur = keng
|ru = '''yashirinmoq'''&lt;br /&gt;
{{izoh|возвр. от '''}}[[yashirmoq]] '''[[скрываться]]; [[прятаться]], [[таиться]], [[укрываться]]; '''partizanlar oʻrmonda yashirindilar '''партизаны укрылись в лесу; '''uning koʻzidan hech narsa yashirinib qololmadi '''ничто не укрылось от его взора (взгляда); '''bola stol tagiga yashirindi '''ребёнок спрятался под стол; '''oy bulut orasiga yashirindi '''луна скрылась за тучей.&lt;br /&gt;
}}</text>
      <sha1>1qeydq6qj2tcxw6xvekss7czlco48vz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:-revi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>160372</id>
    <redirect title="Foydalanuvchi munozarasi:Revi C." />
    <revision>
      <id>640243</id>
      <parentid>628708</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>178</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]])</comment>
      <origin>640243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o" xml:space="preserve">#REDIRECT [[User talk:Revi C.]]</text>
      <sha1>o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi:-revi</title>
    <ns>2</ns>
    <id>160373</id>
    <redirect title="Foydalanuvchi:Revi C." />
    <revision>
      <id>640240</id>
      <parentid>628709</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:16:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>178</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]])</comment>
      <origin>640240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut" xml:space="preserve">#REDIRECT [[User:Revi C.]]</text>
      <sha1>88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>оноҕос</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161168</id>
    <revision>
      <id>640225</id>
      <parentid>640182</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="692" sha1="i4drb3vdallv37ckmnat07k9tz3ab1k" xml:space="preserve">{{-sah-}}

===Etimologiyasi===
Ushbu so‘zning Janubiy Sibirda yashovchi Turkiy xalqlarning Tuvachadagi ''[[согун]]'' va buning boshqa o‘zakdoshlari bo‘lgan va ''o‘q'' degan ma’noni anglatuvchi so‘zlarining guruhila o‘zakdosh bo‘lib ularning metatezislashgan ko‘rinishi erkanligi faraz qilingan erur&lt;ref&gt;Languages and Prehistory of Central Siberia; 220-bet.&lt;/ref&gt; va bu holat quyidagicha ko‘rsatilgan:&lt;br/&gt;
Altaycha [[согон]] + ''-ш'' = *соҕонош &gt; *о&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;ҕо&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;но&lt;/span&gt;ш &gt; о&lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;но&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:red&gt;ҕо&lt;/span&gt;с&lt;ref&gt;Popov, 1986.&lt;/ref&gt;.

===Ma’nosi===
[[o‘q]].</text>
      <sha1>i4drb3vdallv37ckmnat07k9tz3ab1k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>640226</id>
      <parentid>640225</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <origin>640226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="694" sha1="fi8av9pmmeq6k4w0j7i8ns6iqyw4xdy" xml:space="preserve">{{-sah-}}

===Etimologiyasi===
Ushbu so‘zning Janubiy Sibirda yashovchi Turkiy xalqlarning Tuvachadagi ''[[согун]]'' va buning boshqa o‘zakdoshlari bo‘lgan va ''o‘q'' degan ma’noni anglatuvchi so‘zlarining guruhila o‘zakdosh bo‘lib ularning metatezislashgan ko‘rinishi erkanligi faraz qilingan erur&lt;ref&gt;Languages and Prehistory of Central Siberia; 220-bet.&lt;/ref&gt; va bu holat quyidagicha ko‘rsatilgan:&lt;br/&gt;
Altaycha [[согоон]] + ''-ш'' = *соҕонош &gt; *о&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;ҕо&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;но&lt;/span&gt;ш &gt; о&lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;но&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:red&gt;ҕо&lt;/span&gt;с&lt;ref&gt;Popov, 1986.&lt;/ref&gt;.

===Ma’nosi===
[[o‘q]].</text>
      <sha1>fi8av9pmmeq6k4w0j7i8ns6iqyw4xdy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>согоон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162844</id>
    <revision>
      <id>640227</id>
      <timestamp>2026-08-02T13:05:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-alt-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy.  ===Ma’nosi=== [[o‘q]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>640227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="7utfmcp6urh36ptn2nxu4p0qox7twtc" xml:space="preserve">{{-alt-}}
===Etimologiyasi===
Turkiy.

===Ma’nosi===
[[o‘q]].</text>
      <sha1>7utfmcp6urh36ptn2nxu4p0qox7twtc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>согу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162845</id>
    <revision>
      <id>640229</id>
      <timestamp>2026-08-02T13:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„{{-alt-}} [[zarba]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>640229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="fxt5uzhb7inlt56oec33oxbnde8bqcv" xml:space="preserve">{{-alt-}}
[[zarba]].</text>
      <sha1>fxt5uzhb7inlt56oec33oxbnde8bqcv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>yashinmoq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162846</id>
    <revision>
      <id>640234</id>
      <timestamp>2026-08-02T13:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yokubjon Juraev</username>
        <id>8265</id>
      </contributor>
      <comment>„={{-uz-}}= [[yashirinmoq]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>640234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="qnyi8p6zzooj7lrordvr1v0zvogrn1y" xml:space="preserve">={{-uz-}}=
[[yashirinmoq]].</text>
      <sha1>qnyi8p6zzooj7lrordvr1v0zvogrn1y</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>