versiya

Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.14 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk versiya 0 12471 640389 635190 2026-08-10T12:16:23Z Yi4ihkir 13648 /* Tarjimalari */ 640389 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ver-si-ya''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Lotin tili|lotin.]]'' versio — burilish, oʻzgarish; koʻrinishini oʻzgartirish; == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1. Paydo boʻlishi jihatidan bir asosga ega boʻlgan, biroq syujet halqasidagi ayrim oʻrinlar, ayrim talqinlarda farqlanuvchi bir asarning bir necha nusxasi.{{misol| ..natijada epik asarning tarqalishi va yashash sharoitlari.. {{ajrat|versiya}} va variatsiya, maʼlum ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlarning konkret asarga taʼsiri kabi masalalarni yoritishda ijodiy yutuqlarni qoʻlga kiritdi.|[[w:"OʻTA"|"OʻTA".]]}} 2. {{huq.}} Tergov va sud faoliyatida tergovchi yoki sudning voqea va faktlarning mavjudligi yoki yoʻqligi haqidagi taxmini. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ВЕРСИЯ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''versiya''' 1 [[версия]], [[вариант]], [[вариация]]; [[трhopug актовка]], [[предположение]]. 2 {{izoh|информ.}} [[версия]], [[представление]]. 3 {{izoh|комп.}} [[версия]], [[редакция]] (программы). }} {{Tarjimalar |tur = keng |en = '''versiya''' [[version]] }} [[Turkum:Oʻzbekchada lotinchadan oʻzlashgan soʻzlar]] euu1ul0s31c4p359pu5y6mligeht0sy 640390 640389 2026-08-10T13:39:31Z Gsergeyx 1471 [[Special:Contributions/Yi4ihkir|Yi4ihkir]] ([[User talk:Yi4ihkir|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/640389|640389]]-sonli tahrir qaytarildi 640390 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ver-si-ya''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Lotin tili|lotin.]]'' versio — burilish, oʻzgarish; koʻrinishini oʻzgartirish; == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1. Paydo boʻlishi jihatidan bir asosga ega boʻlgan, biroq syujet halqasidagi ayrim oʻrinlar, ayrim talqinlarda farqlanuvchi bir asarning bir necha nusxasi.{{misol| ..natijada epik asarning tarqalishi va yashash sharoitlari.. {{ajrat|versiya}} va variatsiya, maʼlum ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlarning konkret asarga taʼsiri kabi masalalarni yoritishda ijodiy yutuqlarni qoʻlga kiritdi.|[[w:"OʻTA"|"OʻTA".]]}} 2. {{huq.}} Tergov va sud faoliyatida tergovchi yoki sudning voqea va faktlarning mavjudligi yoki yoʻqligi haqidagi taxmini. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ВЕРСИЯ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''versiya''' 1 [[версия]], [[вариант]], [[вариация]]; [[трактовка]], [[предположение]]. 2 {{izoh|информ.}} [[версия]], [[представление]]. 3 {{izoh|комп.}} [[версия]], [[редакция]] (программы). }} {{Tarjimalar |tur = keng |en = '''versiya''' [[version]] }} [[Turkum:Oʻzbekchada lotinchadan oʻzlashgan soʻzlar]] l2bsycjv7vl4p11re43c0mfjf7zhxuz oʻlim 0 54788 640396 638262 2026-08-11T02:41:42Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 640396 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oʻ-lim''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OʻLIM ’tirik organizm hayotining tugashi’, ’qazo\ Oʻ l i m g a davo yoʻh. Bu ot qadimgi turkiy tildagi 'hayotdan mahrum boʻl-’ maʼnosini anglatgan öl- feʼli-dan —(ü)m qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, I, 527; ПДП, 406; Devon, I, 105; DS, 384); oʻzbek tilida ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan, ikkinchi boʻgʻindagi ü un-lisi i unlisiga almashgan: öl- + üm <nowiki>=</nowiki> ölüm > olim.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''1 '''{{biol.|uz}} Organizm hayot faoliyati-ning butunlay toʻxtashi, tugashi; ortga qaytmas jarayon, xujayra va toʻqimalarda fiziologik jarayonlar toʻxtab, ortga qayt-mas holat sodir boʻlishi. 2 Inson yoki hayvon hayotining toʻxtashi; vafot, qazo. {{misol|Otning {{ajrat|oʻlim}}i — itning bay-rami.}} Maqol. m {{misol|Gulnor {{ajrat|oʻlim}}ining uchinchi kuni Samarqanddan ularning bir qarindoshi.. kelgan edi.}} Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Bel-bok olib kelgan odam {{ajrat|oʻlim}} oldidan marhum-ning nimalar degani va qaysi samovarda uch-ratgani, birovni koʻp tilga olganini soʻzla-di.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. 3 Jon taslim qilish, jon berish ja-rayoni, vaqti. {{misol|Mayli, siz uchun {{ajrat|oʻlim}}ga ham tayyorman.}} P. Qodirov, Qora koʻzlar. {{misol|Lekin, Gulnorning {{ajrat|oʻlim}}i oldida aytgan soʻzlarini Gulsumbibi oʻz eriga uqtirgan edi.}} Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Xayriyat, {{ajrat|oʻlim}} chekindi, ikki oydan soʻng bemor oyoqqa turdi.}} Gazetadan. '''4 '''{{s. t.|uz}} Oʻlim yuz berishi va u bilan bog-lits holat, sharoit, jarayon. {{misol|Oʻzingiz bila-siz, bultur padar marhum boʻlgan edilar, bu-gun boshimizga yana {{ajrat|oʻlim}} tushadigan boʻlib qoldi, togʻam Homidni allakimlar chavoqlab ketibdilar!A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. {{misol|{{ajrat|Oʻlim}} }}— ''toʻy emas, borning pulini sochadi, yoʻqning sirini ochadi.'' E. Raimov, Ajab qishloq. :Oʻlim jazosi Aybdorni oʻldirish koʻzda tutilgan jazo chorasi. {{misol|Bu yaramaslar {{ajrat|oʻlim}} jazosiga hukm etildi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. Oʻlim toʻshagida yotibdi Oʻlimi juda yaqin, oʻlim holatida. {{misol|{{ajrat|Oʻlim}} toʻshagida yot-ganida ham hazilini qoʻymagan edi.}} T. Obi-dov, Yusufjon qiziq. Oʻlimdan xabarim bor, bu gapdan ''(yoki'' narsadan) xabarim yoʻq Biror narsadan xabarsizlikni alohida taʼ-kid bilan ifodalovchi ibora. ''Bekor gap!'' :Oʻlimdan xabarim bor, bu gapdan xabarim yoʻq.. A. Qahhor, Ogʻriqtishlar. === Sinonimlari === [[yitim]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ЎЛИМ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |bs = [[smrt]] |ug=[[ئۆلۈم]] |sah = [[өлүү]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''oʻlim''' [[смерть]], [[кончина]]; // [[смертный]]; {{tarjmisoli|elchiga oʻlim yoʻq }} посланнику (парламентёру) смерти нет ({{izoh|т. е}}. он неприкосновенен);{{tarjmisoli| oʻlim topmoq }} найти смерть, умереть; {{tarjmisoli|oʻlimidan keyin }} после смерти ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|birovga oʻlim tilaguncha, oʻzingga umr tila }} {{izoh|посл}}. чем желать смерти другому, лучше пожелай себе жизни; {{tarjmisoli|er yigitga ikki nomus - bir oʻlim }} {{izoh|поел}}. для молодца два раза опозориться всё равно, что один раз умереть; {{tarjmisoli|bir boshga bir oʻlim }} ({{izoh|букв}}. на одну голову одна смерть) одной голове одна смерть; {{izoh|соотв}}. двум смертям не бывать, а одной не миновать; {{tarjmisoli|bir oʻlimdan qoldi }} ({{izoh|букв}}. он спасся от одной смерти) он чуть не умер; {{tarjmisoli|oʻlim toʻshagi}} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}oʻlim yostigʻi }} смертный одр; {{tarjmisoli|oʻlim jazosi }} смертная казнь. }} junsvv2hzn3x7gkifmfp8ymttfbqa8w система 0 110011 640391 534511 2026-08-10T13:46:44Z Gsergeyx 1471 640391 wikitext text/x-wiki {{-ru-}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''сис-те-ма''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === систем/а {{izoh|ж }} 1 [[sistema]], [[tartib]], [[usul]], [[yoʻl]]; {{tarjmisoli|~а расстановки книг }} kitoblarni joylashtirish sistemasi (tartibi); {{tarjmisoli|~а севооборота }} almashlab ekish usuli; {{tarjmisoli|прогрессивная ~а оплаты труда }} mehnatga progressiv haq toʻlash usuli; [[привести]] {{izoh|что-л.}} {{tarjmisoli|в ~у }} tartibga solmoq; 2 {{izoh|бот. зоол. }} [[sistema]], [[klassifikatsiya]], [[tasnif]]; {{tarjmisoli|ботаническая ~а Линнея }} Linneyning botanik sistemasi; {{tarjmisoli|периодическая ~а элементов Менделеева }} Mendeleyevning elementlar davriy sistemasi; 3 [[sistema]] ([[asosiy]] [[prinsip]]lar [[majmu]] [[n]] ); {{tarjmisoli|~а мировоззрения }} dunyoqarash sistemasi; {{tarjmisoli|философская ~а Декарта}} Dekartning filosofik sistemasi; 4 [[sistema]], [[tarmoq]], [[shoxobcha]] ([[birlik]], [[butunlik]] [[tashkil]] [[etuvchi]] [[narsa]]lar, [[hodisa]]lar [[majmui]]); {{tarjmisoli|грамматическая ~а }} grammatik sistema; grammatik qurilish; {{tarjmisoli|~а гласных }} {{izoh|лингв. }} unlilar sistemasi; {{tarjmisoli|кровеносная ~а }} qon tomirlar tarmogʻi (sistemasi); {{tarjmisoli|нервная ~а }} nerv sistemasi; {{tarjmisoli|солнечная ~а }} qu yo sh sistemasi; {{tarjmisoli|~а линз }} {{izoh|фаз. }} linzalar sistemasi; {{tarjmisoli|~а координат }} koordinatalar sistemasi; {{tarjmisoli|~а космической связи }} kosmik aloqa sistemasi; {{tarjmisoli|~а логарифмов }} logarifmlar sistemasi; {{tarjmisoli|метрическая ~а }} metrik sistema. 5 [[soha]], [[sistema]] ([[bir]] [[necha]] [[xil]] [[tashkilot]] [[va]] [[muassasa]]dan [[iborat]] [[tashkiliy]] [[struktura]]); {{tarjmisoli|~а здравоохранения }} sogʻliqni saqlash sohasi; {{tarjmisoli|его отецуже много лет работает в ~е здравоохранения }} uning ota si koʻp yildan beri sogʻliqni saqlash sohasida ishlaydi 6 [[sistema]], [[tuzum]]; {{tarjmisoli|государственная ~а }} davlat tuzumi (sistemasi); {{tarjmisoli|капиталистическая ~а }} kapitalistik tuzum (sistema); {{tarjmisoli|социалистическая~а}} sotsialistik tuzum (sistema); {{tarjmisoli|избирательная ~а }} saylov sistemasi; 7 [[sistema]], [[tarmoq]], [[shoxobcha]]; {{tarjmisoli|отопителъная ~а }} isitish sistemasi (tarmogʻi); {{tarjmisoli|~а партийного просвещения }} partiya maorifi sistemasi; {{tarjmisoli|ирригационная ~а }} irrigatsiya tarmogʻi (sistemasi), irrigatsion sistema; 8 [[sistema]], [[konstruksiya]], [[tuzilish]]; {{tarjmisoli|пистолет-пулемёт ~ы Дегтярёва }} Degtyaryov sistemasidagi pistolet-pulemyot; {{tarjmisoli|~а охлаждения }} sovitish sistemasi; {{tarjmisoli|саморегулирующаяся ~а }} oʻz-oʻzida n rostlanuvchi sistema (konstruksiya); {{tarjmisoli|войти (превратиться) в ~у, стать ~ой }} sistemaga aylanmoq, odat tusiga kirmoq, odat boʻlib qolmoq; {{tarjmisoli|вторая сигнальная ~а }} {{izoh|см.}}[[сигнальный]]. === Sinonimlari === === Antonimlari === == Tarjimalari == 5zr24hkjxnm616m9hd7nqjxw4dndhox yuragʻon 0 129380 640394 597496 2026-08-10T15:05:25Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 640394 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yu-ra-gʻon''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Yaxshi, tez yuradigan. {{misol|Jonivor juda {{ajrat|yuragʻon}} chiqib qoldi. Uzangiga oyoq qoʻy-ganimdan beri biron marta "chuh" deganim yoʻq.}} M. Xayrullayev, Mehr koʻzda. === Sinonimlari === [[yurg‘un]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|ЮРАҒОН}} == Tarjimalari == mvwiiqsbhtmgk8iwq7t3rtmrdtyt94o Vikilugʻat:Sahifani qanday tahrirlash lozim 4 157660 640395 624678 2026-08-10T21:23:08Z Gsergeyx 1471 /* Talqinlarni (maʼnosini) keltirish */ 640395 wikitext text/x-wiki {{Navigatsiya}} Oʻzbekcha Vikilugʻatda [[Vikilugʻat:Lugʻaviy konsepsiya|ushbu dasturning lugʻaviy konsepsiyasini]] yorituvchi ''maʼlum tahrirlash qoidalari'' oʻrnatilgan. Yangi sahifa yaratish yoki mavjud sahifalarni tahrirlashni istagan barcha foldalanuvchilarga ushbu qoidalar bilan tanishib chiqish tavsiya etiladi. Dastur rivojlangani sari, ushbu qoidalar toʻldirilib va oʻzgartirib borilishi mumkin. Agar sizda shu kabi oʻzgarishlar boʻyicha takliflaringiz boʻlsa, ''[[Munozara:Vikilug'at:Sahifani qanday tahrirlash lozim]]'' sahifasiga joylashtiring. Agar sizda lugʻatga bogʻliq qadrli maʼlumot boʻlsa, lekin siz bu yerdagi qoidalarni tushunmasangiz, dasturning boshqa foydalanuvchilariga murojaat qiling yoki sizda mavjud maʼlumotni sahifalar ichiga emas, ularning munozara sahifalariga kiriting. == Tilga tegishlilikni koʻrsatish == Maqolani tahrirlash qisman har bir holda tavsiflanayotgan til birligiga bogʻliq, biroq barcha maqolal uchun umumiv boʻlgan qoidalar ham mavjud. Masalan, har bir maqolaning boshida, boshqa tavsiflardan oldin, ushbu til birligi u tegishli boʻlgan til koʻrsatilishi lozim. Bu '''<nowiki>= {{-xx-}} =</nowiki>''' tegi (andozazi) orqali bajariladi, bu yerda '''''xx''''' tilning ISO 639-1 standartiga mos keluvchi kodidir (agar ushbu til uchun bunaqa kod mavjud boʻlmasa, unda ISO 639-3 standartini qoʻllash lozim). Masalan, oʻzbek tilidagi maqolaning boshida '''<nowiki>= {{-uz-}} =</nowiki>''' andozasi turadi; agar til rus tili boʻlsa, unda '''<nowiki>= {{-ru-}} =</nowiki>''' turadi (q. [[:ru:w:Коды языков|til kodlari roʻyhati]]). Tilararo omonimiya holatida (yaʼni tavsiflanaoytgan soʻz bir necha tillarda mavjud boʻlsa), maqolaga tegishli sahifa til soniga monand bir necha boʻlimga ajratiladi. Har bir boʻlim tilni koʻrsatuvchi sarlavha andozasidan boshlanadi. Boʻlimlar oʻzbek alifbosaga muvofiq alifbo tartibida joylashtiriladi. Oʻzbek tili bu qoidadan istisno boʻlib, oʻzbekcha boʻlim doim birinchi boʻlib joylashtiriladi (agar u mavjud boʻlsa). Har bil til boʻlimida (boʻlimlar sonidan qatʼiy nazar) turli qism va maʼnoviy maydonalar (Morfologik va sintaktik xususiyatlari, stilistik belgilar, turkum va x.k.) ushbu tilga taaluqli til kodiga ega boʻlishi lozim. == Vikilugʻatdagi lugʻaviy maqoqalar turlari == Dastur konsepsiyasi oʻz ichiga quyidagi '''asosiy toʻrtta turga''' tegishli maqoqalarni kiritishni koʻzda tutadi: # alohida soʻzga (leksemaga) tegishli; # soʻz yasovchi birliklarga (morfema va murakkab soʻz qismlari) tegishli; # soʻz birikmasiga tegishli; # qisqartmalarga tegishli. Ushbu turlarga tegishli maqolalar bir biridan tuzilmasi va yasalishi jihatidan ajralib turadi, birinchi oʻrinda bu boʻlim ''boshiga'' taaluqlidir. Masalan, leksemaga tegishli maqolada bu boʻlim „Morfologik va sintaktik xususiyatlari“ deb nomalanadi va oʻz ichida soʻz oʻzgarishlarini tavsiflovchi andozaga ega. Ushbu andoza soʻzning u yoki bu soʻz turkumiga tegishliligini taʼriflaydi. Soʻz yasovchi birlikga tegishli maqola boshida usbu birlik maʼlum sinfga tegishliligi '''<nowiki>{{Andoza|morph|1}}</nowiki>''' andozasi orqali koʻrsatiladi, bu yerda birlik turi (prefiks, suffiks va x.k.) ''tur'' parametrida koʻrsatiladi: '''<nowiki>{{morph|тип=prefiks}}</nowiki>'''. Soʻz birikmalariga boshlangʻich boʻlim „Birikma turi va sintaktik xususiyatlari“ deb nomlanadi va '''<nowiki>{{Andoza|phrase|1}}</nowiki>''' andazasini oʻz ichiga oladi. Ushbu andoza tegishli xususiyatlarni tasniflaydi va ushbu birikmani xosil qiluvchi soʻz maqolalariga yoʻnaltiruvchi havolalarni keltiradi. Barcha turdagi maqolalarning qolgan qismlari bir biridan uncha farqli emas. Ushbu sahifaning quyisida leksemaga tegishli maqolaning yasalish qoidalari keltiriladi. == Soʻzning guruhlashtirilgan va hosil shakllarini == Lugʻaviy maqolalarda tasniflash obyekti boʻlib soʻzning guruhlashtirilgan (lemmalashtirilgan), yaʼni uning asosiy shakli xizmat qiladi. Oʻzbek va boshqa bir qator tillarda bu shakl sifatida quyidagi shakllar qoʻllaniladi: * Otlar, sifat, tartib son va sh.k. soʻzlar uchun {{-}} birklikadgi bosh kelishik shakli (masalan, ''odamlar'' emas [[odam]]). * Feʼllar uchun {{-}} feʼlning noaniq shakli (masalan, ''aytyapman, aytdi'' oʻrniga [[aytmoq]]). Bundan istisno holatlat >>>>>>>>>>>>>>>>>>>. Bir qator tillarda soʻzning asosiy shakli sifitadi odatda boshqa shakllar ishlatilishi mumkin; ushbu hollarda Vikilugʻat oʻsha tillarda oʻrnatilgan ananaviy qoidalarda amal qiladi (masalan, grek, lotin va bolgar tilida feʼlning asosiy shakli boʻlib hozirgi zamon birinchi shaxs birlik shakli hisoblanadi). Boshqa shakllar uchun toʻliqsiz maqolalar yoki ularning asosiy shakllariga yoʻllantirmalar tuziladi (tillararo omonimiya yoʻq boʻlgan holda). Tillararo omonimiya mavjud holda, >>>>>>>>>>>>>>>>>>>. = Maqola ichidagi boʻlim va sarlavhalar = Vikilugʻatda HTML alomati qoʻllanilishi mumkin, ammo odatda wiki-alomatini qoʻllash afzalliroqdir. Huddi shu sahifalardagi sarlavhani kiritishgaga ham taaluqli. Ushbu alomatda sarlavhalarning bir necha tuzilmaviy darajalari (bosqichlari) nazarda tutilgan, va ularning birinchi, asosiysisi juft tegini = qoʻllash orqali kiritiladi. Ushbu darajaning dastlabgi tegi satrning birinchi oʻrinida turadi, soʻnggisi esa — oxirgi oʻrinda, masalan: <pre> = Birinchi darajadagi sarlavha = </pre> Maqolalarda birinchi darajadagi sarlavhalar odatda tilga tegishlilikni koʻrsatish uchun qoʻllaniladi (tepada qarang) va andoza orqali belgilanib qoʻyiladi. Buning uchun '''<nowiki>= {{-xx-}} =</nowiki>''' qoʻyish lozim, sarlavhaning lozim koʻrinishi esa avtomatik tarzda tuziladi. Ikkinchi darajadagi sarlavhalar bir til ichidagi '''toʻliq''' leksik omonimlarni (masalan, [[xor]], [[on]]), hamda toʻliq leksik (masalan, >>>>>>) va leksik-gramatik (masalan, >>>>>>>) [[omograf]]lar va [[omoshakl]]larni ajratish uchun moʻljallangan. Agar omonimiya holati boʻlmasa, unda ikkinchi darajadagi sarlavhalar tushirilib qoldiriladi (ishlatilmaydi). Ikkinchi darajadagi sarlavhalar — bu just qoʻshqavat belgi = ichida joylashtirilgan maqola nomi va uning tavsilotidir, masalan: <pre> == xor I == </pre> Soʻzning tavsiloti sifatida rim raqamlari yordamida raqamlash, urgʻu yoki soʻz turkumi ishlatiladi. Birinchi darajadagi sarlavhalar ichida ikkinchi darajadagi sarlavhaga mos keluvchi sarlavha boʻlmasligi lozim. Agar omonimlar turli soʻz turkumlariga taaluqli boʻlsa (masalan, >>>>>>), unda oraliqdan soʻng soʻz turkumi qavs ichida keltiriladi. Urgʻu faqatgina u omonimlarni ajratgan holattagina qoʻyiladi. Rim raqami yordamida raqamlash boshqa barcha morfologik va etimologik farqlarni koʻrsatadi. Zaruriyat tugʻilganda, ushbu uch xildagi tavsilotlar bir-biri bilan istalgan ravishda birga qoʻllanilishi mumkin. Uchinchi darajadagi sarlavhalar (juft qoʻshqavat belgi =, masalan '''=== Morfologik va sintaktik xususiyatlari ===''', '''=== Aytilishi ===''', '''=== Etimologiyasi ===''', '''=== Maʼnoviy xususiyatlari ===''') soʻzning turli xususiyatlarini, shu jumladan etimologiyasi, barqaror soʻz birikmalari va tarjimalarini, maʼlum taʼriflovchi majmuini koʻrsatuvchi boʻlimlarni ajratish uchun moʻljallangan. Toʻrtinchi darajadagi sarlavhalar (juft qoʻshqavat belgi =, masalan '''==== Maʼnosi ====''', '''==== Sinonimlari ====''') uchinchi darajadagi sarlavhalar ichidagi kichik boʻlimlarni ajratish uchun moʻljallangan. Odatda, bunaqangi tafsilli boʻlinishga '' === Maʼnoviy xususiyatlari ==='' va '' === Tarjimalari ==='' boʻlimlari ega. Birinchi, ikkinchi, uchinchi va toʻrtinchi darajadagi sarlavhalarning qoʻllanilishi misoli: <pre> = {{-uz-}} == on I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''on''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Fors tili|f.]]'' — [[u|U]], [[ular]] === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== on hazrat(lari) u oliy hazratlari (podshoh, amir, xon va sh.k. haqida). {{misol|Mirzo Anvardan {{ajrat|on}} hazratga nomus-siz{{ajrat|on}}a bir xiy{{ajrat|on}}at sodir boʻldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == on II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''on''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''[[w:Arab tili|a.]]'' — [[vaqt]], [[davr]], [[payt]] === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Qisqa bir zamon: [[lahza]], [[payt]]. {{misol|Bir {{ajrat|on}}. Shu {{ajrat|on}}da. yash Bir {{ajrat|on}}ning bahosin oʻlnamoq uchun Oltindan tarozu, olmosdan tosh oz.|[[w:Gʻ. Gʻulom|Gʻ. Gʻulom]]}}. {{misol|Umid Hafiza bilan boʻlgan shirin {{ajrat|on}}larini xayoli-dan oʻtkazardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ОН}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''on I''' [[момент]], [[миг]], [[мгновение]]; {{tarjmisoli|bir onda }} в одно мгновегие, мгновенно, в один миг; {{tarjmisoli|shu onda }} в тот же миг, тут же, сразу; {{tarjmisoli|kelgan on }} немедленно по прибытии; {{tarjmisoli|onda-sonda }} 1 ) иногда, по временам, время от времени; 2) изредка; 3) там-сям. '''on II:''' {{tarjmisoli|on hazrat, onhazratlari }} его величество ({{izoh|титул падишаха}}). }} </pre> == Grammatik va semantik turkumlarni koʻrsatish == == Morfologik va sintaktik xususiyatlarni taʼriflash == == Fonetik xususiyatlarni taʼriflash == == Talqinlarni (maʼnosini) keltirish == Til birligining maʼlum talqinini keltirgan satr maʼno raqami bilan boshlanadi (leksemaning bir necha maʼnosi mavjudligi nazarda tutiladi) va ushbu satrdan keyingi satrga oʻtishni taʼminlovchi belgi '''<nowiki></nowiki>''' bilan tugaydi. Soʻz maʼnosi va misoli odatda ''';''' belgisi bilan ajratiladi. Satr boshidagi maʼno raqami '''<nowiki></nowiki>''' va '''<nowiki></nowiki>''' belgilar orasiga joylashtiriladi (masalan, '''<nowiki>1</nowiki>'''), va undan soʻng soʻz maʼnosi tasnifi boshlanadi. Maʼnoga berilgan misol '''<nowiki>{{misol|}}</nowiki>''' andoza ichida beriladi. Alternativ tarzda, soʻz maʼnolarini raqamlash satr boshida joylashtirilgan '''#''' belgisi orqali ham amalga oshirilishi mumkin. <pre> 1 {{ot|uz}} so'z ma'nosi; {{tarjmisoli|tarjima=}} 2 {{ko'chma|uz}} so'z ma'nosi; {{tarjmisoli|tarjima=}} 3 {{ayn.|uz}} so'z ma'nosi; {{tarjmisoli|tarjima=}} 4 so'z ma'nosi; {{tarjmisoli|tarjima=}} </pre> Lugʻavit talqin ensiklopedik yoki funksional-stilistik izohdan boshlanishi mumkin. Ushbu izoh tushunchaning maʼlum vaqtda, joyda, sharoitda {{va sh.k.}} tarqalganligiga yoki uning qoʻllanilishi sohasiga oydinlik kiritadi. Izoh tasnif boshida keltiriladi, ''kursiv'' bilan ajratiladi va talqindan boʻsh oraliq bilan ajratiladi. Talqin ''bitta'' jumladan iborat boʻlib, ''kichik'' harfdan boshlanadi. Jumla oxirida '';'' belgisi qoʻyiladi va undan soʻng '''<nowiki>{{misol|}}</nowiki>''' yordamida misol keltiriladi. Soʻz talqinlarida faqatgina normativ, stilistik jihatdan neytral nutq ishlatilishi lozim. Agar talqin qilinayotgan til birligi umumiy nutqga tegishli boʻlmasa (yaʼni maxsus atama boʻlsa) va normativ birikma boʻlmasa, talqin oldida albatta tegishli belgi qoʻyilishi lozim, masalan [[:Turkum:Uslubiy belgilar#Uslub|uslubiy]]: ''soʻk.'', ''vulg.'', ''sheva.''; yoki maʼlum bir [[:Turkum:Uslubiy belgilar#Predmet sohasi|ilm sohasiga tegishlilikni]] ifodalovchi: ''adab.'', ''geogr.'', ''mat.'' {{va sh.k.|uz}}. Har bir maʼno maydoni quyidagi ketma-ketlikdan iborat boʻladi: :# grammatik sharh — grammatik va tilga taaluqlilik ishorasi orqali quyidagi tartibda keltiriladi: :## til varianti yoki shevasi ({{nem.|uz}}, {{rus.|uz}} v.x.k.) — faqatgina chet tillari uchun; :## soʻz turkumiga tegishlilik — shartli qisqartma andozasini qoʻllash orqali ({{bogʻl.|uz}}, {{sif.|uz}}); :## :## :# maʼnoning morfologik va sintaktik cheklovlari :## a) :## b) :# semantik sharh ({{ko’ch.|uz}}, {{jaml. ot|uz}}); :# maʼnoning funksional-stilistik sharhi quyidagi tartibda: :## tarixiy istiqbolini koʻrsatuvchi sharh ({{esk.|uz}}, {{neol.|uz}}, {{cherk.|uz}}){{-}} hozirgi davr va oʻtmishni tavsiflovchi soʻzlar uchun; :## yozuv yoki ogʻzaki nutq koʻrsatuvchi sharh: :##: a) ogʻzaki nutqning turliligini koʻrsatuvchi sharh ({{so'zl.|uz}}, {{bol. |uz}}, {{vulg.|uz}}, {{sheva.|uz}}, {{maxs.|uz}}, {{jarg.|uz}}); :##: б) yozuv nutqining turliligini koʻrsatuvchi sharh ({{kit.|uz}}, {{tex.|uz}}, {{maxs.|uz}}, {{bosm.|uz}}, {{rasm.|uz}}, {{she’r.|uz}}). :## maʼno nozikliklarini koʻrsatuvchi sharh: :##: a) soʻzlashuv nutqidagi maʼno noziliklarini koʻrsatuvchi sharh ({{soʻk.|uz}}, {{dag'l.|uz}}, {{nafr.|uz}}, {{betkllf.|uz}}, {{salb.|uz}}, {{hazil.|uz}}, {{kest.|uz}}); :##: б) kitob uslubidagi maʼno noziliklarini koʻrsatuvchi sharh ({{kest.|uz}}). :## qoʻllanish sohasini cheklovchi sharh: :##: а) mintaqaviy cheklov: {{sheva.}}; :##: б) kasbiy cheklov: {{maxs.}} — odatda bir kasbdan tashqariga chiqib ketgan atama yoki termini anglatadi. Agar soʻzning qaysidir bir maʼnosi eng kasbiy sohada qoʻllanilsa, unda ushbu soʻz qoʻshimcha tavsilot (sharh) bilan belgilanadi ({{av.|uz}}, {{biol.|uz}}, {{buxg.|uz}}, {{harb.|uz}}, {{geol.|uz}}, {{zool.|uz}}, {{tlsh.|uz}}va x.k.), q. [[Vikilug‘at:Shartli qisqartmalar#Predmet sohasi|Predmet sohasi qisqartmalari‎]]; == Talqinlarni tartiblash == == Ishlatilish misollari == == Tarjimalari == Oʻzbek tilidan boshqa tilga tarjimalar Tarjimalar boʻlimida keltiriladi (ikkinchi darajadagi sarlavha ostida). Bunaqa tarjimalarni keltirish uchun maxsus andoza [[:Andoza:Tarjimalar]] mavjud. Quyida ushbu andozaning qoʻllanilishiga misol keltirilgan. <pre> ==== Ma'nosi ==== 1 {{s.t.|uz}} Boʻsh ish oʻrni [...] === Tarjimalari === {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = so'z I 1 1 so'z II tarjima; {{tarjmisoli|}} so'z III }} </pre> Tarjima boʻlimalari soni odatda maʼnoviy talqinlar soniga mos tarzda bir xil boʻlishi lozim. == Semantik munosabatlarni keltirish == == Etimologiyasi == == Yana qarang == * [[Vikilug‘at:Shartli qisqartmalar|Shartli qisqartmalar]] [[Turkum:Vikilugʻat:Yordam]] kzvxhaofeq933g8imxjg62cdyxwk3qb сайҕаа 0 162888 640393 640381 2026-08-10T14:18:44Z Yokubjon Juraev 8265 640393 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy; ''[[chayqamoq|chayqa]]'' ila o‘zakdosh deb qaraladi<ref>Словарь якутского языка. Том 2 (К-С) (Пекарский Э.К.); 1959-yil; 2026-bet.</ref>. ===Ma’nosi=== [[chayqamoq]]. oem7tgu2u2e9czqzd6apc9b3kyacw8m тирээ 0 162891 640392 640387 2026-08-10T14:18:06Z Yokubjon Juraev 8265 640392 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy. ===Ma’nosi=== [[tiramoq]]. 6802m9kuvtpafm97fsbyqztf8scfg5e