Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.19 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 39854 640503 639292 2026-09-13T20:27:44Z GregZak 7895 /* Tarjimalari */ 640503 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ket-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|KET— 'maʼlum joydan uzoqlashish tomonga hara — katlan—'. Bugun ishga barvaqt k ye t d i. Hozirgi oʻzbek tilida ham shunday va yana bir qancha maʼnoni anglatuvchi bu feʼl qadimgi turkiy tilda asli kät— (ПДП, 393), kit— (ПДП, 394) tarzida talaffuz qilingan, keyinchalik ä <nowiki>|</nowiki><nowiki>|</nowiki> i unlisi ye unlisiga almashgan (ДС, 303): kät— <nowiki>|</nowiki><nowiki>|</nowiki> kit— &gt;&nbsp;ket—. Bu feʼlni kel—, kech—, kez— feʼllari bilan qiyoslab, ushbu feʼllarning oʻzagi asli ke— (&lt; kä—, ki—) boʻlgan deb faraz qilinadi. Agar bu fikrni tan olsak, ket—, kel— feʼllari oxiridagi t, l qismlari 'uzoqla-shish', 'yaqinlashish' maʼnosini ifodalovchi qoʻshimcha boʻlib chiqadi (Unda ch qismi 'botib', z qismi 'turli yoʻnalish' maʼnosini ifodalagan boʻlib chiqadi).}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Oʻz turgan joyini tark etmoq, oʻz turgan joyidan boshqa tomonga yoʻl olmoq; bormoq. {{misol|Bu yerdan hech yoqqa {{ajrat|ket}}mayman.}} {{misol|Kelmoq ixtiyor bilan, {{ajrat|ket}}moq ijozat bilan.|Maqol}} {{misol|[Yoʻlchi:] Unsin, bu oila qanday? {{ajrat|Ket}}asanmi yo bu yerda qola turasanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Agar oralaringizga sovuqchilik tushadigan boʻlsa, sen oʻchakishib yurma, yaxshisi.. bu uydan {{ajrat|ket}}ish harakatini qil!|[[w:Abdulla Qodiriy|Andulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Mehmonlar uch kun turib, {{ajrat|ket}}ishdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Gulnor, qishloqdan {{ajrat|ket}}ib, choʻlda oʻrnashib olsak, qulogʻim tinchir, deb oʻzini oʻzi yupatdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Biror mashgʻulot, xizmat yoki vazifani tark etmoq, tashlamoq. {{misol|Ishdan {{ajrat|ket}}moq.}} {{misol|O‘qishdan {{ajrat|ket}}moq.}} {{misol|Senday aqli raso, tushunadigan odam boʻlsa, zavoddan {{ajrat|ket}}mas edim.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qanotsiz chittak}} {{misol|Xotiningizni nega tashlab {{ajrat|ket}}ganingizni ayting.. Yarashasizmi yo institutdan {{ajrat|ket}}asizmi, shuni ayting.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Tamom boʻlmoq, tugamoq, oʻtmoq (vaqt haqida). {{misol|Boʻlinglar, vaqt {{ajrat|ket}}yapti.}} {{misol|Vaqting {{ajrat|ket}}di - baxting {{ajrat|ket}}di.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Shunday rohat turmush im izdan, shunday shirin umrimizdan darroye bir yili {{ajrat|ket}}dimi! Oh, dod deyman.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Nutq}} #Yoʻq boʻlmoq, yoʻqolmoq, arimoq. {{misol|Dalalardan qor {{ajrat|ket}}di.}} {{misol|Kiyimning dogʻi {{ajrat|ket}}madi.}} {{misol|Hasrat tugagandan soʻng, Otabekning yuzidagi boyagi yarim jiddiylik {{ajrat|ket}}ib, uning oʻrnini oʻychanlik oldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Qadah toʻxtab qoldi. Suhbatdan nechukdir fayz {{ajrat|ket}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qanotsiz chittak}} {{misol|Kun boʻyi quloqlari ostidan juda gʻalati.. olis-olislarga chorlovchi ajib bir musiqa {{ajrat|ket}}madi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} #{{koʻchma|uz}} Olamdan oʻtmoq; oʻlmoq. {{misol|Men oʻn beshga kirganda, ayam oʻldi. Hali qirqqa bormagandi. Yosh {{ajrat|ket}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ming martaba shukur boʻlsin parvardigorga, Mendan rozi {{ajrat|ket}}gan ekan qiblagohlarim.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Jannatga yoʻl}} #Sarf boʻlmoq, ishlatilmoq. {{misol|Yoʻl xarajatiga hammasi boʻlib ellik soʻm {{ajrat|ket}}di.}} {{misol|Bu ishni bajarishga koʻp vaqt {{ajrat|ket}}adi.}} {{misol|Roʻzgʻorga {{ajrat|ket}}adigan narsalar.}} {{misol|Kuch koʻp {{ajrat|ket}}adi, lekin ekinlar ichida bundan [paxtadan] serdaromadi yoʻq.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #{{s. t.|uz}} Oʻtmoq, sotilmoq, pullanmoq. {{misol|Tez {{ajrat|ket}}adigan mol.}} {{misol|Xullas, yer juda arzonga {{ajrat|ket}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Muayyan maqsad yoki sabab bilan bi-ron joyga, ish-faoliyat {{va sh.k.}} joyga tomon yoʻl olmoq; joʻnamoq. {{misol|Qiiyuqqa {{ajrat|ket}}moq. Armiyaga {{ajrat|ket}}moq. Ishga {{ajrat|ket}}moq. Toʻyga {{ajrat|ket}}moq.}} {{misol|Kuniga oqshom tushsa, Martindan qoʻrqib, koʻchaga chiqmay, tuzsiz makaron chaynab yurguncha, shahrimga {{ajrat|ket}}aman.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Shirmonjon ona shu ahvolda tong ottiradi-yu, yana dalaga terimga {{ajrat|ket}}adi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} #Davom etmoq; bormoq, boʻlmoq. {{misol|Imtihon {{ajrat|ket}}yapti.}} {{misol|Majlis {{ajrat|ket}}yapti.}} {{misol|Oʻrmonjon, odatda, ish sustroq yoki yomonroq ketayotgan uchastkalarga borar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Agar biz yerning doliguliga kelishini kutib oʻtirsak, vaqtdan yutqazadiganga oʻxshaymiz, havo shunday ketavermas [dedi brigadir].|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Xadicha Ahrorova}} #{{koʻchma|uz}} Ish-faoliyatning biror sohasi, yoʻnalishi bilan bormoq, davom etmoq. {{misol|Akasi uchuvchi edi, ukasi ham uning orqasidan {{ajrat|ket}}di.}} {{misol|Bola otasi izidan {{ajrat|ket}}ib, oʻqituvchi boʻldi.}} {{misol|Butun oilasi bu yerga rezavor ekib, mumkin qadar eldan burunroq bozorga chiqarib, "pul" qilishga tirishar edi. Abdishukur bu yoʻldan {{ajrat|ket}}madi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Tarqamoq, borib yetmoq (ovoza, dovruq va shu kabilar haqida). {{misol|Shuhrati butun dunyoga {{ajrat|ket}}di.}} {{misol|Ammo nomi tildan-tilga oʻtib, butun frontga dovrugʻi {{ajrat|ket}}gan bu qizning oʻyida faqat Normat kechardi.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Uning taʼrifi uzoqlarga {{ajrat|ket}}gan.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} #{{s. t.}} Ishdan chiqmoq ({{mas.}} sinmoq, yorilmoq, yirtilmoq kabi maʼnolarni ifodalaydi). {{misol|Shimim tizzasidan {{ajrat|ket}}di.}} {{misol|Aravaning tagidan dehqonning ayanchli tovushi eshitildi: -Oʻqi {{ajrat|ket}}ibdi, ish pachava.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #{{s. t.}} Yarashib tushmoq (kiyim haqida). {{misol|Bu kostyum senga juda {{ajrat|ket}}ibdi.}} #Isteʼmol qilinmoq, yeyilmoq yoki ichilmoq; oʻtmoq. {{misol|Issiq kunda palov uncha {{ajrat|ket}}maydi.}} {{misol|-Chuchvaradan keyin choy juda yaxshi {{ajrat|ket}}adi-da, - dedi Boqijon Baqoyev, yuzidagi terni artib.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Adabiyot muallimi}} #{{s. t.}} (asosan boʻlishsiz shaklda - ketmaydi). Qoʻshilmaslik, maʼqul emaslikni bildiradi. {{misol|-Him, oqsoqol majlisni qadimgi zamon usulida tarafkashlikka aylantirmoqchi ekan-da. {{ajrat|Ket}}maydi, - dedi Abdurasul.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} #Sigʻmoq, joylanmoq. {{misol|Bu samovarga uch litr suv {{ajrat|ket}}adi. Zalga ikki yuz kishi {{ajrat|ket}}adi.}} #{{koʻm.}} {{fl.}} {{vzf.}} Ravishdoshning -(i)b yoki -a/-y qoʻshimchali shakllariga birikib, harakatning tugal, toʻsatdan, davomli bajarilishi kabi maʼnolarni bildiradi. {{misol|Qizarib {{ajrat|ket}}moq.}} {{misol|Gʻovlab {{ajrat|ket}}moq.}} {{misol|Charchab {{ajrat|ket}}moq.}} {{misol|Qoʻrqib {{ajrat|ket}}di.}} {{misol|Mashina birdan gʻuvillab yurib {{ajrat|ket}}di.}} {{misol|Oʻz maqsadini tushuntira {{ajrat|ket}}di.}} {{misol|Yoʻrgʻalay {{ajrat|ket}}di.}}<br/>'''Besh ketmoq''' - {{q.}} [[besh]].<br/>'''Suv tekin ketdi''' - juda arzonga sotildi.<br/>'''Oʻzidan''' (''yoki'' '''hushidan''') '''ketmoq''' - hushini yoʻqotmoq, kushsizlanmoq. {{misol|-Hushimdan {{ajrat|ket}}ib qoldim, keyin nima boʻlganini bilmayman, - dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Zil ketmoq''' - ichdan ezilgan holatga tushmoq. {{misol|Natijada yutuqlarimizni koʻrolmay, ich-ichidan zil {{ajrat|ket}}ayotgan dushmanlarimiz sharmandayu sharmisor boʻldi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mukkasidan ketmoq''' - nihoyatda berilmoq. {{misol|U shaxmatga shunaqangi mukkasidan {{ajrat|ket}}ganki, agar Fargʻona vodiysida bu oʻyinga jonini tikadigan odam ikkita boʻlsa, shuning bittasi - Ahmadjonov.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} === Sinonimlari === [[kuzamoq]] === Antonimlari === {{OʻTIL|КЕТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''ketmoq'''<br /> '''1 '''[[уходить]], [[уезжать]]; [[идти]] ({{izoh|куда-л}}.); '''u qayoqqa ketdi? '''куда он ушёл?; '''sen qayerga ketayotirsan? '''куда ты идёшь?; '''akam Fargʻonaga ketgan '''мой старший брат уехал в Фергану; '''koʻchada ketayotgan kishi '''человек, идущий по улице;<br /> '''2 '''[[идти]], [[происходить]], [[совершаться]]; [[продолжаться]]; '''gap xuddi shu toʻgʻrida ketar edi '''разговор шёл именно об этом; '''ish sekin ketayotir '''работа идёт медленно;<br /> '''3 '''{{izoh|перен}}. [[идти]], [[следовать]] ({{izoh|по какому-л. пути}}); '''Abdishukur bu yoʻldan ketmadi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Абдушукур не пошёл по этому пути;<br /> '''4''' [[уходить]], [[быть]] [[израсходованным]]; '''bunga koʻp pul ketdi '''на это ушло много денег; '''bizdan nima ketadi '''мы ничего не теряем;<br /> '''5 '''[[сходить]], [[исчезать]], [[удаляться]], [[смыватьсяся]], [[стираться]] ({{izoh|о красках, пятнах, грязи, запахе и т. п}}.); '''kiyimning dogʻi ketmadi '''пятно с одежды не сошло; '''rangi ketdi '''1) краски его поблёкли; 2) он побледнел;<br /> '''6 '''{{izoh|разг}}. [[уходить]], [[быть]] [[проданным]]; '''Xullas, yer juda arzonga ketdi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Одним словом, земля ушла (была продана) за бесценок;<br /> '''7 '''[[распространяться]] ({{izoh|о славе, известности и т. п}}.); '''dovrugʻi butun olamgʻa ketdi '''слава о нём разнеслась по всему миру;<br /> '''8 '''{{izoh|разг}}. [[испортиться]], [[выйти]] [[из]] [[строя]], [[поломаться]]; [[покоситься]]; '''[Aravaning] Oʻqi ketipti, ish pachava '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Ось [арбы] сломалась, дело дрянь;<br /> '''9 '''[[уходить]]; [[покидать]], [[бросать]] ({{izoh|учёбу, работу}}); {{tarjmisoli|ishdan ~ }} уходить с работы;<br /> '''10 '''[[уходить]], [[тратиться]], [[проходить]] ({{izoh|о времени}}); '''koʻp vaqt ketdi '''много времени ушло (потрачено); '''boʻlinglar vaqt ketyapti '''поторапливайтесь, время уходит; {{tarjmisoli|vaqting ketdi ~ baxting ketdi }} {{izoh|посл}}. время твоё ушло - счастье (твоё) ушло;<br /> '''11''' {{izoh|перен}}. [[умирать]]; '''otasi yosh ketdi '''его отец умер молодым;<br /> '''12 '''[[идти]], [[быть]] [[годным]], [[годиться]], [[быть]] [[хорошим]] ({{izoh|для еды, питья}}); '''chuchvaradan keyin choy juda yaxshi ketadi '''после пельменей чай идёт (пьётся) очень хорошо;<br /> '''13 '''{{izoh|разг}}. [[идти]], [[быть]] [[к]] [[лицу]]; '''bu koʻylak senga juda ketibdi '''это платье тебе очень к лицу (очень идёт);<br /> '''14 '''[[вмещаться]]; [[помещаться]], [[входить]]; '''bu samovarga besh litr suv ketadi '''в этот самовар входит пять литров воды; '''bu idishga necha litr sut ketadi? '''сколько литров молока войдёт в эту посуду?;<br /> '''15 '''{{izoh|в отриц. ф.: '''}}[[ketmaydi]] '''[[не]] [[пойдёт]], [[не]] [[приемлемо]]; [[нельзя]]; [[номер]] [[не]] [[пройдёт]];<br /> '''16 '''{{izoh|в роли вспомогательного глагола означает: }}1) {{izoh|после деепр. на<br /> '''}}-a/-y '''{{izoh|основного глагола начало и быстрое развитие действия:}} {{tarjmisoli|soʻzlay ~ }} заговорить, начать говорить; '''bola koʻchaga yugura ketdi '''ребёнок (вдруг) побежал на улицу; '''u oʻz oʻgʻlini maqtay ketdi '''он начал хвалить своего сына; 2) {{izoh|после деепр. на'''}} -(i)b '''{{izoh|основного глагола }}а) {{izoh|обозначает удаление от говорящего или действующего лица:}} {{tarjmisoli|olib ~ }} уносить; увозить; {{tarjmisoli|chiqib ~ }} 1) выйти; 2) выскочить, соскочить; {{tarjmisoli|oʻtib ~ }} 1) проходить, проезжать ({{izoh|мимо чего-л}}.); 2) перегонять ({{izoh|кого-что-л}}.); 3) миновать ({{izoh|о времени}}); {{tarjmisoli|vaqt oʻtib ~da }} время (быстро) проходит; б) {{izoh|указывает на внезапность действия}}: '''yuragim oʻynab ketdi '''у меня сердце заколотилось; '''bola qoʻrqib ketdi '''ребёнок испугался; '''ot munkib ketdi '''лошадь споткнулась; в) {{izoh|указывает на завершённость действия: '''}}u kecha Toshkentga joʻnab ketdi '''он вчера уехал в Ташкент; '''havo ochilib ketdi '''небо прояснилось; '''u juda sevinib ketdi '''он очень обрадовался; '''quyosh botib ketdi '''солнце уже зашло; '''poyezd joʻnab ketdi '''поезд уже отправился; '''yomgʻirda boʻkib ketdim '''я (окончательно) промок под дождём; {{tarjmisoli|* besh ~ }} {{izoh|см}}. {{tarjmisoli|besh; chokidan ~}} лопаться по шву, расходиться по шву; '''koʻylak chokidan ketibdi '''рубашка разошлась по шву; '''koʻnglim ketayotir '''меня тошнит; '''[[oʻzidan]] '''({{izoh|или '''}}[[hushidan]]''') {{tarjmisoli|~ }} терять сознание; '''bolaning koʻzi uyquga ketdi '''ребёнок заснул.<br /> }} bmqyzmrkzkhauvh425u7a7l6490rzf6 0 162913 640504 2026-09-14T01:16:17Z Balamax 482 „{{-eo-}} {{eo-ism}} * [[ter]] ===Talaffuz=== * {{IPA|[ˈʃvi.to]|lang=eo}} * {{audio|LL-Q143 (epo)-Lepticed7-ŝvito.wav|tingla|lang=eo}} * {{chiziqcha|ŝvi|to|lang=eo}} * [[qofiya|Qofiya]]: to“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 640504 wikitext text/x-wiki {{-eo-}} {{eo-ism}} * [[ter]] ===Talaffuz=== * {{IPA|[ˈʃvi.to]|lang=eo}} * {{audio|LL-Q143 (epo)-Lepticed7-ŝvito.wav|tingla|lang=eo}} * {{chiziqcha|ŝvi|to|lang=eo}} * [[qofiya|Qofiya]]: to 8ck5vouq5xixgzlk1bvgvlqatdvojtk