Vikipedii vepwiki https://vep.wikipedia.org/wiki/P%C3%A4lehtpol%E2%80%99 MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Media Specialine Lodu Kävutai Lodu kävutajas Vikipedii Paginad Vikipedii Fail Lodu failas MediaWiki Lodu MediaWikiš Šablon Lodu šablonas Abu Lodu abus Kategorii Lodu kategorijas TimedText TimedText talk Moodul Mooduli arutelu Üritus Ürituse arutelu 0 23437 189013 154803 2026-07-24T07:15:07Z Koiravva 1717 formitez 189013 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Bakbatai | image title = Bakbatai | image file = Common Dandelion.jpg | image descr = Bakbatai [[Zagreb]]as, [[Horvatii]] | regnum = Kazmused | divisio = [[Änikkazmused]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Kaksidülehtesižed]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Astränikoižed]] (''Asterales'') | familia = [[Puzuänikoižed]] (''Asteraceae'') | genus = [[Rodnikhein]] (''Taraxacum'') | species = '''Bakbatai''' | latin = {{btname|Taráxacum officinále |([[Linnei Karl|L.]]) [[Uebb Filipp|Webb]] ex [[Viggers Fridrih|F.H.Wigg.]], 1780}} | wikispecies = Taraxacum officinale | commons = Category:Taraxacum officinale | itis = 36213 | ncbi = 50225 | range map = }} '''Bakbatai''' ({{lang-la|Taraxacum officinale}}) om äivozne [[heinäsižed kazmused|heinäsine]] kazmuz. Mülüb [[Puzuänikoižed]]-sugukundan [[Rodnikhein]]-heimho, sen tipine erik. == Leviganduz == Kazmusen augotižlibund om Evrop da Azii, om importiruidud Pohjoižamerikha, nügüd' levganzi kaikedme mail'madme. Kazvab [[ven vö|venon]] vönen nepsoiš tahondoiš: nituil, pallištoil, luhtoil, teveril, saduiš kuti rujohein. == Ümbrikirjutand == Bakbatai kazvab koumekümnehe santimetrhasai kortte. Jur' om värtmenvuitte 60 sm pitte i läz kaht santimetrad sankte, juruseks üläpalas. Lehtesed oma pal'had pit'kad šorpakahad 5..45 sm pitte, ühten..kümnen santimetran levette, kaik kazdas jurespäi. Änik oleleb viden santimetrad surtte cilindrižel seikhel. Kazmuz änikoičeb semendkus-kezakus, mugažo toižen kerdan sügüzel paksus. [[Tullei]] tob värtmenvuiččid semnid vauktoil alahöunhuzil kebnas. Ned semned idüdas siš-žo nedališ, ezmäižel vodel kazvab änikoita i semnita. Kazmusen kaik palad mülütadas karktad sagedad vauktad südäivet. == Kävutand == Ottas kävutamižhe bakbatajan kaikid paloid zelläks i sömkazmuseks. Varhapandas jurid ({{lang-la|Radix Taraxaci}}) aigaližel kevädel vai möhäižel sügüzel, kävutadas tonizirujaks abutuseks, paremboičemha sömänsulatust, vemha travindsubstancijoid organizmaspäi poiš. [[Mezjäižed]] kogotas heid'omad tobjimalaz änikoičendan aigan. == Homaičendad == <references /> {{Commons|Taraxacum officinale}} [[Kategorii:Puzuänikoižed]] [[Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe]] [[Kategorii:Heinäsižed kazmused]] [[Kategorii:Zell'kazmused]] [[Kategorii:Sömkazmused]] [[Kategorii:Rujoheinäd]] etljq1sjipegwsvxyxs7ya41t1ceiph 0 23719 189011 183647 2026-07-24T06:37:09Z Koiravva 1717 +ümbrikirjutand 189011 wikitext text/x-wiki {{10000}}{{A10000}} {{Taxobox | name = Limon | image title = Limon | image file = Citrus limon a.JPG | image descr = Täuz'kaznuden limonanpun ühthine nägu | regnum = Kazmused | divisio = [[Änikkazmused]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Kaksidülehtesižed]] (''Dicotyledones'') | ordo = [[Sapindusänikoižed]] (''Sapindales'') | familia = [[Rutaižed]] (''Rutaceae'') | genus = [[Citrus]] (''Citrus'') | species = '''Limon''' | latin = {{btname|Cítrus límon |([[Linnei Karl|L.]]) [[Osbek Per|Osbeck]], 1765}} | wikispecies = Citrus ×limon | commons = Category:Citrus × limon | itis = 28885 | ncbi = 2708 | range map = }} '''Limon''' ({{lang-la|Citrus ×limon}}, levitadud sinonim om ''Citrus limon'') om [[pu]], penzaz vai honuzkazmuz, i sen plod (gesperidii). Erik mülüb [[Rutaižed]]-sugukundan ''[[Citrus]]''-heimho. == Leviganduz == Kazmuz libub [[Indii|Indijan]] i [[Kitai]]n rajonišpäi, mugažo [[Tün' valdmeri|Tünen valdmeren]] sarišpäi. Mainitaškanzihe Indijan kul'turkazmuseks 12. voz'sadaspäi, konz [[arabialaižed]] toiba kazmust Keskuzpäivnouzman i Pohjoižafrikan maihe, Ispanijha i Italijha<ref>''Vehov V. N., Gubanov I. A., Lebedeva G. F.'' Культурные растения СССР (NSTÜ:n kul'turkazmused) / vastusenpidai redaktor T. A. Rabotnov. — M.: Misl', 1978. — 40 l. čom., 336 lp. — Lpp. 201−203. — (Geografan i matkadajan tedonandmižkirjad-märhapanijad). — 100 000 egz. {{ref-ru}}</ref>. Kazvatadas [[subtropine vö|subtropižes vös]]. Sortud oma äiluguižed, sidä kesken om honuzkazmusid. Vozne satuz oli 14 mln tonnoid vl 2011. Päkazvatajad (enamba 1 mln tonnoid) oma [[Meksik]] (mail'man satusen 16 %), [[Indii]] (16 %), [[Kitai]] (10 %), [[Argentin]] (9 %) i [[Brazilii]] (8 %). == Ümbrikirjutand == Limon om igähižvihand plodpu, ei ole sur', vidhe..kahesha metrhasai kortte. Kron om leved vai piramidanvuitte. Voib löuta puid 45 vot igänke. Kor' om hahkan polhe, čirotud amuižil oksil i vihand vai ruskedsinine da siled noril oksil, ogakaz tobjimalaz. Lehtesed oma lihavad, sonekahad da hajukahad, nügud molembiš agjoiš, lanktas eriži vardespäi. Ned oma vihandad loštajad ülähänpäi, vihervauvhad šagukahad alahas, 10..15 santimetrhasai pitte i vidhe..kahesha santimetrhasai levette, voib nähta efirvoin čokkoimid vauktuses. Varz' om lühüd, 1..1,8 sm pitte. Lehtesen igä om koume vot päpaloin. Änikod oma üks'jäižed vai kazdas paroil, kaimolurbišpäi, kaks'..koume santimetrad surtte, vencut om vižpalaine. Äniklehtesed oma vauvhad vai kreman, ruskedvauvhan mujun, hajudas henošti. Kazmuz änikoičeb kevädel, plodud küpsnedas sügüzel. Plod om munanvuitte vai ellipsanvuitte pakuižvauvaz gesperidii, molembad agjad oma nügud, kuhmudenke päl. Sen keskmäižed suruded om kuz'..uhesa santimetrad pitte, nell'hä..kudhe santimetrha diametral. Kor' erigoičese pahoin, siš om äi havadoižid efirvoinke. Plodun südäin om vihandpakuine da muiged, mülütab endokarpan kahesa..kümne palad. Semned oma munanvuiččed, pakuižvihandad vai vauktad, vihandokahad leiktuses, üks'jäiženke idünke. == Kazvatand == Äikerdoitas juritandal limonan da toižiden citrusiden oksha. Limon kazvab da änikoičeb vodes läbi tropižes vös, pord šingoteseta oleleb pohjoižemb. Limon om kaikiš vilunvastaižemb i pil'vesenvastaižemb citrusiden keskes, no ei tirpi pakaižid ani (koleb −5..−9 C° lämudel). Vezad i oksad kazdas +10 C° keskmäižel lämudel da sen enamba, optimaline lämuz — +17..+18 C° mahusen +20..+22 C° lämudenke, plodud küpsnedas +21..+22 C° lämudel. Limon ei navedi räkäd, mugažo muiktoid, muglid i sodunuzid mahusid. Küzub valatandad eskai nepsoiš alangištoiš nell'..viž kerdad vegetacijas, kuiviš tahondoiš — 32 kerdhasai vodes. Luja heretuz om velgusine. == Galerei == <gallery mode="packed" heights="125px"> Lemon-citrus limon seedling.jpg|Limonan ištutezbarb Flowers blossoms.jpg|Änikod Citrus x limon 'Variegated Pink' - Lemon.jpg|Kirjavlehtesine ruskedvauvaz limon P2101990,lemon.jpg|Küpsad plodud Lemon - whole and split.jpg|Kogonaine plod i sen leiktuz PetitgrainEssentialOil.png|Limonan efirvoi </gallery> == Homaičendad == <references /> {{Commons|Citrus × limon}} {{stub}} [[Kategorii:Rutaižed]] [[Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe]] [[Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe]] [[Kategorii:Plodpud]] [[Kategorii:Honuzkazmused]] [[Kategorii:Dekorativižed kazmused]] [[Kategorii:Eriližmagutesed]] 32puvp7kkwt66t4w8cifu5ce2g4smfm 0 23758 189012 149609 2026-07-24T07:09:31Z Koiravva 1717 +valitud erikod 189012 wikitext text/x-wiki {{10000}}{{A10000}} {{Taxobox | name = Aloe | image title = Aloe | image file = Aloe arborescens Compton.JPG | image descr = [[Punvuitte aloe]] (''Aloë arborescens''), änikoičijoiden kazmusiden jouk | regnum = Kazmused | divisio = [[Änikkazmused]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Üksidülehtesižed]] (''Monocotyledoneae'') | ordo = [[Asparagusänikoižed]] (''Asparagales'') | familia = [[Asfodeližed]] (''Asphodelaceae'') | genus = '''Aloe''' | latin = {{btname|Áloë |[[Linnei Karl|L.]], 1753}} | wikispecies = Aloe | commons = Category:Aloe | itis = 42772 | ncbi = 25641 | range map = }} '''Aloe''' ({{lang-la|Aloë}}), om äivoččiden änikoičijoiden kazmusiden-[[sukkulent]]iden heim [[Asfodeližed]]-sugukundaspäi. Heim kogoneb enamba mi 500 erikospäi, ''Aloe perfoliata''-erik om tipine. Elonform voib olda pu, penzaz, heinäsine kazmuz. == Leviganduz == Kazmused Aloe-heimospäi libudas suvižen i tropižen [[Afrik]]an, [[Madagaskar]]an i [[Arabijan pol'sar'|Arabijan pol'saren]] pol'kuiviš agjoišpäi. Aloed navettäs lämäd da kuivad klimatad, mahttas kaita vet lehtesiden südäimes. Punvuitte i järgeline aloed oma levitadud honuzkazmusikš. == Ümbrikirjutand == Aloen lühüd seikh (vai tüvi) pid'oiteleb sanktoid lihakahid mekanvuiččid lehtesid. Erasiden erikoiden lehtesed sadas 60 santimetrad pitte. Lehtesen röun voib olda piine vai siled. Kazmused kaitas vet lehtesiš, niiden sanktuz voib ližaduda lujas. Ku kuivaig tuleb, ka kazmuz tacib alalehtesid i sauptab porid, veden purustuz poleneb. Aloeiden änikod oma pened torvikahad seikhen ladvaks, oleskeldas vauktan, rusttan, pakuižen vai ruskedpakuižen mujun, änikuz om toppaz. Kazmusen seikh i lehtesed mülütadas nenid tarbhaižid substancijoid: allantoin, londuseližed antioksidantad (B-kompleksan vitaminad, C- i E-vitaminad), beta-karotin (kändase A-vitaminaks organizmas). Tetihe aloen spravitajiš ičendoiš koume tuhad vozid tagaz völ, kirjutadud purtkiden mödhe. == Valitud erikod == * {{btname|Aloe aculeata|Pole-Evans}} — Ogakaz aloe (Suviafrikan Tazovaldkundan pohjoine, Mozambik, Zimbabve) * {{btname|Aloe arborescens|Mill., 1768}} — Punvuitte aloe (penzaz, Suviafrikan Tazovaldkund, Mozambik, Zimbabve, honuzkazmuz) * {{btname|Aloe helenae|Danguy}} — Jelenan aloe (Madagaskaran suvi, kadondan röunal) * {{btname|Aloe perfoliata|L.}} — [[Läbilehtesine aloe]] (heimon tipine erik, Suviafrikan Tazovaldkundan suvipäivlaskm) * {{btname|Aloe succotrina|Lam.}} — Sokotrine aloe (Suviafrikan Tazovaldkundan suvipäivlaskm) * {{btname|Aloe variegata|L.}} — Kirjav aloe (Suviafrikan Tazovaldkund, Namibii, honuzkazmuz) * {{btname|Aloe vera|(L.) Burm.f., 1768}} — [[Todesine aloe]] vai Aloe vera (Kanarižed sared, honuzkazmuz) == Homaičendad == <references /> {{Commons|Aloe}} {{stub}} [[Kategorii:Asfodeližed]] [[Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe]] [[Kategorii:Heinäsižed kazmused]] [[Kategorii:Honuzkazmused]] [[Kategorii:Zell'kazmused]] p7snnwpmfxnfkkeq0cky6ddum21lcv3 1 41014 189010 189009 2026-07-24T05:07:18Z Koiravva 1717 Text in another language (Arabic) than English or Vepsian is deleted. 189010 wikitext text/x-wiki Text in another language (Arabic) than English or Vepsian was deleted. dfubgful9z4l4tocjdioktgw3ix82vx