Vikipedii vepwiki https://vep.wikipedia.org/wiki/P%C3%A4lehtpol%E2%80%99 MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Media Specialine Lodu Kävutai Lodu kävutajas Vikipedii Paginad Vikipedii Fail Lodu failas MediaWiki Lodu MediaWikiš Šablon Lodu šablonas Abu Lodu abus Kategorii Lodu kategorijas TimedText TimedText talk Moodul Mooduli arutelu Üritus Ürituse arutelu 0 304 190279 134608 2026-09-30T17:06:06Z Koiravva 1717 + 190279 wikitext text/x-wiki {{10000}} {{Kun kalendar'|date={{CURRENTYEAR}}-03-01}} '''Keväz'ku''' om [[voz'|voden]] koumanz' [[ku]] [[grigorianine kalendar'|grigorianižes]] da [[julianine kalendar'|julianižes]] kalendariš. Se om ezmäine [[keväz'|keväden]] ku [[Pohjoine mapolišk|Pohjoižes mapoliškos]] i ezmäine [[sügüz'|sügüzen]] ku [[Suvine mapolišk|Suvižes mapoliškos]]. Kogoneb 31 päiväspäi. Amuižes [[Venä]]s lugetihe keväz'kud voden ezmäižeks kuks vhesai 1492. [[Iran]]as i [[Efiopii|Efiopijas]] oigetas uden voden zavodindad keväz'kus meiden-ki päivil. [[Fail:Perovka river, Leningrad oblast.jpg|thumb|left|250px|Perovk-jogi [[Leningradan agj]]an [[Viipurin rajon (Leningradan agj)|Viipurin rajonas]], [[Venälaine Federacii]], 16. keväz'ku 2008]] == Praznikad == * [[3. keväz'ku]] — Mail'man [[literatur|kirjutajan]] päiv * [[8. keväz'ku]] — [[Rahvahidenkeskeine naižiden päiv]] * [[19. keväz'ku]] — [[VA-laiv|Vedenalaižiden laivoiden]] merimeren päiv * [[21. keväz'ku]] — Mail'man [[runoišt]]on päiv * [[27. keväz'ku]] — Mail'man [[teatr]]an päiv; Venäman Südäiazjoiden ministrusen südäivägiden päiv == Irdkosketused == * [http://www.tamby.info/calendar/kalendar-march.htm Keväz'ku ''tamby.info''-saital.] {{ref-ru}} {{Kud}} {{stub}} [[Kategorii:Keväz'ku| ]] [[Kategorii:Kud]] 3rbmeqr6jgbjd5ndr1oxh0jhucvyw04 190280 190279 2026-09-30T17:08:12Z Koiravva 1717 orfo 190280 wikitext text/x-wiki {{10000}} {{Kun kalendar'|date={{CURRENTYEAR}}-03-01}} '''Keväz'ku''' om [[voz'|voden]] koumanz' [[ku]] [[grigorianine kalendar'|grigorianižes]] da [[julianine kalendar'|julianižes]] kalendariš. Se om ezmäine [[keväz'|keväden]] ku [[Pohjoine mapolišk|Pohjoižes mapoliškos]] i ezmäine [[sügüz'|sügüzen]] ku [[Suvine mapolišk|Suvižes mapoliškos]]. Kogoneb 31 päiväspäi. Amuižes [[Venä]]s lugetihe keväz'kud voden ezmäižeks kuks vhesai 1492. [[Iran]]as i [[Efiopii|Efiopijas]] oigetas uden voden zavodindad keväz'kus meiden-ki päivil. [[Fail:Perovka river, Leningrad oblast.jpg|thumb|left|250px|Perovk-jogi [[Leningradan agj]]an [[Viipurin rajon (Leningradan agj)|Viipurin rajonas]], [[Venälaine Federacii]], 16. keväz'ku 2008]] == Praznikad == * [[3. keväz'ku]] — Mail'man [[literatur|kirjutajan]] päiv * [[8. keväz'ku]] — [[Rahvahidenkeskeine naižiden päiv]] * [[19. keväz'ku]] — [[VA-laiv|Vedenalaižiden laivoiden]] merimehen päiv * [[21. keväz'ku]] — Mail'man [[runoišt]]on päiv * [[27. keväz'ku]] — Mail'man [[teatr]]an päiv; Venäman Südäiazjoiden ministrusen südäivägiden päiv == Irdkosketused == * [http://www.tamby.info/calendar/kalendar-march.htm Keväz'ku ''tamby.info''-saital.] {{ref-ru}} {{Kud}} {{stub}} [[Kategorii:Keväz'ku| ]] [[Kategorii:Kud]] s9xkaeoxvgw7d440rdbhv3pw77ov792 0 518 190281 134612 2026-09-30T17:11:27Z Koiravva 1717 + 190281 wikitext text/x-wiki {{10000}} {{Kun kalendar'|date={{CURRENTYEAR}}-09-01}} '''Sügüz'ku''' om [[voz'|voden]] ühesanz' [[ku]] [[grigorianine kalendar'|grigorianižes]] da [[julianine kalendar'|julianižes]] kalendariš. Se om ezmäine [[sügüz'|sügüzen]] ku [[Pohjoine mapolišk|Pohjoižes mapoliškos]] i ezmäine [[keväz'|keväden]] ku [[Suvine mapolišk|Suvižes mapoliškos]]. Kogoneb 30 päiväspäi. == Irdkosketused == * [http://www.tamby.info/calendar/kalendar-september.htm Sügüz'ku ''tamby.info''-saital.] {{ref-ru}} {{Kud}} {{stub}} [[Kategorii:Sügüz'ku| ]] [[Kategorii:Kud]] q7qpug1jgdxt3052dlzvwes6j58cc0c 0 521 190286 183817 2026-10-01T08:46:08Z Edtreeynyrb 18230 190286 wikitext text/x-wiki {{10000}}{{A10000}} {{Eländpunkt | Nimi = Tallidn (Tallinn, Tallin)<br />Tallinn <small>(est.)</small> | Lidnanznam = Coat of arms of Tallinn (greater).svg | Flag = Flag of Tallinn.svg | Lidnanznam text = Tallidnan lidnanznam | Flag text = Tallidnan flag | Valdkund = Estinma | Eläjiden lugu = 456,518 | Voz' = 2025 | Pind = 159.2 | Fail = Tallinn-old-town.jpg | Pämez' = Petr Raudsep<br/>(tal'vku 2019—,<br/>''Petr Raudsep'') | Telefonkod = +372-6-xxx-xxx | Aigvö = tal'vel [[UTC]]+2,<br />kezal [[UTC]]+3 }} [[Fail:Tallinn overview.png|thumb|left|250px|Lidnan kart (2011)]] '''Tallidn''' vai '''Tallinn''', '''Tallin''' ({{lang-et|Tallinn}} [ˈtɑlʲˑinˑ]) om [[Estinma]]n pälidn, kaikiš suremb lidn da kaikiš järedamb municipaline ühtnik. Kaikutte koumanz' Estinman eläi om registriruidud pälidnas. Municipaline Tallidn-ühtnik mülüb [[Harju (makund)|Harju-makundha]] da om sen administrativižeks keskuseks. Lidn om Estinman biznesan, opendusen, kul'turan da tedon keskuz. == Istorii == Vl 1154 lidn mainitase ezmäižen kerdan arabižen geografijan [[Al' Idrisi]]-tedomehen tedotöiš kuti ''pen' Kolivan'-lidnuz''. Vozil 1219−1227 i 1238−1346 eländpunkt oli alištunu [[Danii|Danijale]]. == Geografižed andmused == [[Fail:Eesti Tallinna linn 2017.svg|thumb|left|250px|Lidnan sijaduz makundas i valdkundas (2017)]] Lidn sijadase Estinman lodehes, [[Suomen laht]]en suvirandal. Meren randanpird om 46 km pitte. Lidnan keskuzpalan korktuz om 12 m ü.m.t., kaikiš korktemb lidnan čokkoim sijadase suvipäivlaskmaižes Nimme-rajonas (64 m ü.m.t.). Kaikiš suremb järv om [[Ülemiste (järv)|Ülemiste-järv]] (9,6 km²) lidnan suves. Toine järv om [[Harku]] (1,6 km²). Znamasine jogi om [[Pirit (jogi)|Pirit]], se läbitab lidnan päivnouzmpol't. Kaik järved da joged mülüdas [[Baltijan meri|Baltijan meren]] basseinha. Klimat om [[ven vö|ven]] meren i kontinentaližen röunal, tulleikaz. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +6,3 C°, kezakun-elokun +14,5..+17,6 C°, tal'vkun-keväz'kun −0,6..−3,6 C°. Ekstremumad oma −32,2 C° (tal'vku) i +34,3 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om 0 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +11,6 C° (tal'vku). Ei voi panda halad heinkus-elokus. Paneb sadegid 680 mm vodes, enamba heinkus-elokus (78..84 mm kus) i redukus (74 mm), vähemba sulakus-semendkus (34..39 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 69..76 % röunoiš sulakus-heinkus, 85..89 % redukus-uhokus. Meriportan vezi jädub harvoin, sen keskmäine lämuz om +0,1..+1,7 C° vilukus-sulakus, +18,8..+19 C° heinkus-elokus. == Administrativine jagand == [[Fail:Districts of Tallinn.jpg|thumb|left|250px|Tallidnan palad (2009)]] Vn 1993 keväz'kun 4. päiväspäi Tallidn jagase kahesaks lidnanpalaks (est. üks'lugu ''linnaosa''): * 1) [[Haabersti]] (mugažo estin kelel) * 2) [[Kesklidn]] ({{lang-et|Kesklinn}}) * 3) [[Kristiine]] * 4) [[Lasnamäe]] * 5) [[Mustamäe]] * 6) [[Nimme]] (est. ''Nõmme'', vhesai 1940 oli eriližeks lidnaks) * 7) [[Pirit (lidnanpala)|Pirit]] (est. ''Pirita'') * 8) [[Pohjoine Tallidn]] (est. ''Põhja-Tallinn'') == Tobmuz == [[Fail:Tallinna Linnavolikogu.jpg|thumb|right|250px|Lidnan Suiman pert' vl 2011]] Käskusenandai tobmuz om Lidnan Suim ({{lang-et|Tallinna Linnavolikogu}}) 79 ühtnijanke. Kaik täuz'igäižed lidnan eläjad (18-voččed da sen vanhemba) valitas heid nelläks vodeks. Järgvaličendad sihe oliba vn 2013 redukun 20. päiväl. [[Kallo Kalev|Kalev Kallo]] radab sen ezimehen vn 2015 sulakun 30. päiväspäi. Lidnan Suim valičeb lidnan pämest — ohjastusen pämest nelläks vodeks. Lidnan ohjastusen ({{lang-et|Tallinna linnavalitsus}}) pämez' om lidnan pämez'-ki. Hän pidab vastust Lidnan Suiman ühtnijoiden edes. Vn 2015 sügüz'kun 30. päiväspäi [[Aas Taavi|Taavi Aas]] radoi lidnan pämehen velgusentäutajaks. == Eläjad == Vl 1913 Tallidnan ristitišt oli 116 012 eläjad. Vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe lidnan kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli 393 222 ristitud. Kaik 423 420 ristitud elihe lidnas vn 2016 augotišes<ref>Kaikenaigaižiden eläjiden lugu. Vl 2016 kezakun 1. päiväl registriruidud eläjiden lugun arv om 440 950 ristitud.</ref>. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 478 974 eläjad vl 1989. Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2011): [[estilaižed]] — 55,3 %, [[venälaižed]] — 36,8 %, [[ukrainalaižed]] — 2,9 %, [[vaugedvenälaižed]] — 1,6 %, [[suomalaižed]] — 0,5 %, [[evrejalaižed]] — 0,4 %, toižed rahvahad — 2,5 %. Kelenmahtused (mamankel' i toine kel', 2000): venäkel' — 83,3 %, estin kel' — 74,2 %, anglijan kel' — 34,8 %, suomen kel' — 18,9 %, saksan kel' — 10,7 %. == Ižanduz == Tallidnan ižandusen päsarakod oma bankad da valdkundaline administrativine holituz, laivansauvomine, meritransport, varapalad avtoiden täht (kaičendvöd), omblendtegimišt, turizm. == Transport == Estinman kaikiš järedamb jüguport da port passažoroiden täht sijadase Tallidnas. Ehtatimed ujudas [[Hel'sinki]]hesai (80 km pohjoižhe), mugažo [[Piter]]ihe, [[Stokhol'm]]ha da [[Rostok]]ha. [[Avtobus]]ad, [[tramvai]]d da [[elektrojonuz|elektrojonused]] oma kundaližeks transportaks Tallidnan südäimes. Rahvahidenkeskeine civiline Tallidn-lendimport [[Meri Lennart]]an nimed<ref>[http://tallinn-airport.ee/ Rahvahidenkeskeižen Tallidn-lendimportan sait (''tallinn-airport.ee'').]{{ref-et}} {{ref-en}} {{ref-ru}}</ref> (''TLL / EETN'', 3,2 mln passažiroid vl 2019) sijadase nelläs kilometras suvipäivnouzmha lidnan keskusespäi, Ülemiste-järven pohjoižpäivnouzmaižel randpolel. Sišpäi tehtas reisid [[Evrop]]an surihe lidnoihe da Estinmadme. == Mel'heižtahod == <gallery mode="packed" heights="125px"> 07-06-21-tallinn-by-RalfR-225.jpg|Lidnan ratušan torg (2007) Tallinn TV Tower 01.jpg|[[Tallidnan telečuhunduz]] (2017) Botanic garden in Tallinn.JPG|[[Tallidnan botanine puišt]] (2009) TUT Main entrance.jpg|[[Tallidnan tehnine universitet]] (2006) Tallinn city gull.jpg|Tallidnan azjaline keskuz vl 2015 </gallery> == Homaičendad == <references /> == Irdkosketused == * [http://tallinn.ee/ Tallidnan ohjastusen oficialine portal (''tallinn.ee'').] {{ref-et}} {{ref-ru}} {{ref-en}} {{Commons|Tallinn}} {{Estinman lidnad}} {{Evropan pälidnad}} [[Kategorii:Tallidn| ]] [[Kategorii:Estinman lidnad]] [[Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe]] [[Kategorii:Estinma|*]] [[Kategorii:Pälidnad]] [[Kategorii:Harju-makund|*]] 1ljpcxc8mbxx0ofyw2souxzklsrlcrg 0 614 190277 134606 2026-09-30T16:31:21Z Koiravva 1717 + 190277 wikitext text/x-wiki {{10000}} {{Kun kalendar'|date={{CURRENTYEAR}}-01-01}} '''Viluku''' («[[vilu]]n ku») om [[voz'|voden]] ezmäine [[ku]] [[grigorianine kalendar'|grigorianižes]] da [[julianine kalendar'|julianižes]] kalendariš. Se om kahtenz' [[tal'v]]en ku [[Pohjoine mapolišk|Pohjoižes mapoliškos]] i kahtenz' [[keza]]n ku [[Suvine mapolišk|Suvižes mapoliškos]]. Kogoneb 31 päiväspäi. [[Fail:Sordavala tal'vel mägelpäi. Сортавала зимой с возвышенности.jpg|thumb|left|250px|[[Sortaval]]-lidnan nägu ülüdelpäi vn 2026 vilukus, [[Karjalan Tazovaldkund]], [[Venälaine Federacii]]]] == Praznikad == * [[1. viluku]] — [[Uz' voz']] * [[7. viluku]] — [[Raštvad]] ortodoksižes hristanuskondas * [[14. viluku]] — [[Vanh uz' voz']] * [[19. viluku]] — [[Vederištmad]] * [[26. viluku]] — Rahvahidenkeskeine muitnikan päiv; Avstralijan päiv; Tazovaldkundan päiv Indijas == Irdkosketused == * [http://www.tamby.info/calendar/kalendar-january.htm Tal'vku ''tamby.info''-saital.] {{ref-ru}} {{Commons|January}} {{Kud}} {{stub}} [[Kategorii:Viluku| ]] [[Kategorii:Kud]] 340sxk6jqezkzza7owu2jbi63zmrb5n 190278 190277 2026-09-30T16:33:11Z Koiravva 1717 190278 wikitext text/x-wiki {{10000}} {{Kun kalendar'|date={{CURRENTYEAR}}-01-01}} '''Viluku''' («[[vilu]]n ku») om [[voz'|voden]] ezmäine [[ku]] [[grigorianine kalendar'|grigorianižes]] da [[julianine kalendar'|julianižes]] kalendariš. Se om kahtenz' [[tal'v]]en ku [[Pohjoine mapolišk|Pohjoižes mapoliškos]] i kahtenz' [[keza]]n ku [[Suvine mapolišk|Suvižes mapoliškos]]. Kogoneb 31 päiväspäi. [[Fail:Sordavala tal'vel mägelpäi. Сортавала зимой с возвышенности.jpg|thumb|left|250px|[[Sortaval]]-lidnan nägu ülüdelpäi vn 2026 vilukus, [[Karjalan Tazovaldkund]], [[Venälaine Federacii]]]] == Praznikad == * [[1. viluku]] — [[Uz' voz']] * [[7. viluku]] — [[Raštvad]] ortodoksižes hristanuskondas * [[14. viluku]] — [[Vanh uz' voz']] * [[19. viluku]] — [[Vederištmad]] * [[26. viluku]] — Rahvahidenkeskeine muitnikan päiv; Avstralijan päiv; Tazovaldkundan päiv Indijas == Irdkosketused == * [http://www.tamby.info/calendar/kalendar-january.htm Viluku ''tamby.info''-saital.] {{ref-ru}} {{Commons|January}} {{Kud}} {{stub}} [[Kategorii:Viluku| ]] [[Kategorii:Kud]] br5mwx78mc9px3xqlm1p7dhzrpx3zys 0 5361 190282 133200 2026-09-30T19:31:57Z Juan Emilio Prades Bel 18761 190282 wikitext text/x-wiki [[Fail:Sheremetyevo2 departure 1.jpg|thumb|right|250px|„Duty free“-lauk [[Šeremet'jevo]]-aeroportas ([[Moskv]], [[Venäma]])]] [[Fail:Store duty free. Cologne-Bonn Airport (Germany).jpg|pisi|Duty free]] '''„Duty free“''' ({{lang-en|duty free shop}}, vepsän kirjamil: ''djuti fri šop'' «torguindan röunmaksoita lauk») om eriline [[lauk (edheotand)|laukan]] toižend. Sen tavaroiden arv om madalamba, sikš miše mödas niid erasita valdkundmaksoita da akcizoita, no ostajale ei sa toda tavarod valdkundan territorijha. Tobjimalaz „duty free“-laukad sijadasoiš [[port]]oiden, [[lendimport]]oiden, [[päraudtestancii|päraudtestancijoiden]] da [[valdkundröun]]oiden südäimes. Järgeline assortiment — [[alkogoližed jomad]], [[tabak]]tegesed, [[parfümerii]] da [[bakalei|bakalejantavarad]]. Ezmäine „duty free“-lauk radaškanzi irlandižen Šannon-lendimportas [[Limerik]]-lidnanno vl 1947, se om avaitud tähäsai. Torguindan toižend laukan abul sai populärižust teravas, hot' pojav mönd tukuil oli edel sidä. Vl 2011 mail'man torguindan röunmaksoita ühthine suruz oli US$46 mlrd Mail'man Tax Free-associacijan (''Tax Free World Association, TWFA'') andmusiden mödhe. == Homaičendad == <references /> {{Commons|Duty-free shops}} {{stub}} [[Kategorii:Muit]] [[Kategorii:Torguind]] nl50dbd5nr5xwevjafxy6u4pb1rjlle 190284 190282 2026-09-30T21:09:05Z Motoranger 10577 formitez 190284 wikitext text/x-wiki [[Fail:Sheremetyevo2 departure 1.jpg|thumb|right|250px|„Duty free“-lauk [[Šeremet'jevo]]-aeroportas ([[Moskv]], [[Venäma]])]] [[Fail:Store duty free. Cologne-Bonn Airport (Germany).jpg|thumb|right|250px|«Djuti fri»-lauk Köl'n-Bonn-lendimportas ([[Pohjoine Rein da Vestfalii]]-federacijanma, [[Saksanma]])]] '''„Duty free“''' ({{lang-en|duty free shop}}, vepsän kirjamil: ''djuti fri šop'' «torguindan röunmaksoita lauk») om eriline [[lauk (edheotand)|laukan]] toižend. Sen tavaroiden arv om madalamba, sikš miše mödas niid erasita valdkundmaksoita da akcizoita, no ostajale ei sa toda tavarod valdkundan territorijha. Tobjimalaz „duty free“-laukad sijadasoiš [[port]]oiden, [[lendimport]]oiden, [[päraudtestancii|päraudtestancijoiden]] da [[valdkundröun]]oiden südäimes. Järgeline assortiment — [[alkogoližed jomad]], [[tabak]]tegesed, [[parfümerii]] da [[bakalei|bakalejantavarad]]. Ezmäine „duty free“-lauk radaškanzi irlandižen Šannon-lendimportas [[Limerik]]-lidnanno vl 1947, se om avaitud tähäsai. Torguindan toižend laukan abul sai populärižust teravas, hot' pojav mönd tukuil oli edel sidä. Vl 2011 mail'man torguindan röunmaksoita ühthine suruz oli US$46 mlrd Mail'man Tax Free-associacijan (''Tax Free World Association, TWFA'') andmusiden mödhe. == Homaičendad == <references /> {{Commons|Duty-free shops}} {{stub}} [[Kategorii:Muit]] [[Kategorii:Torguind]] a776niwt1ab4m7o9bkood83x2yzgu7r 0 10605 190285 128812 2026-10-01T03:14:09Z Motoranger 10577 formitez, +istorii 190285 wikitext text/x-wiki {{Eländpunkt | Nimi = Gštad<br />Gstaad | Lidnanznam = | Flag = | Lidnanznam text = | Flag text = | Valdkund = Šveicarii | Eläjiden lugu = 6,955 | Voz' = 2010 | Pind = | Fail = Gstaad-01.jpg | Pämez' = | Telefonkod = +41- | Aigvö = tal'vel [[UTC]]+1,<br />kezal [[UTC]]+2 }} '''Gštad''' ({{lang-de|Gstaad}} [kʃtaːt]) om lidn [[Šveicarii|Šveicarijan]] [[Bernan kanton]]as. Mülüb Zanenan kundha. == Istorii == Greijercad-grafad valdoičiba Gštadan mail 11. voz'sadaspäi ičeze bankrotnendhasai vl 1554. Sid' Zanenan ümbrišt putui Bernan tobmuden alle. Ezmäine adivpert' oli saudud lidnas vl 1577. Gštad om [[mägisuksed|mägisuksiden]] da [[hihtandsport]]an kurortaks. Severz'-se kal'hid adivpertid i parahiman klassan sobiden laukad oma olmas tetabiden mehiden täht (kunigahad i princad, poptähthaižed). Muzikan i il'mšuruiden festivalid oleskeldas lidnas. == Geografijan andmused == Lidn sijadase valdkundan i kantonan suvipäivlaskmas, 1050 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad [[Bern]]hasai om kahesakümne kilometrad pohjoižhe. == Eläjad == Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 6,955 ristitud. Privatine ''Institut Le Rosey''-škol («kunigahiden škol») sirdase lidnha tal'veks. == Irdkosketused == * [http://www.gstaad.ch/ Lidnan oficialine sait (''gstaad.ch'').] {{ref-de}} {{Commons|Category:Gstaad}} {{stub}} [[Kategorii:Bernan kanton]] [[Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe]] [[Kategorii:Šveicarijan lidnad]] qbamwpcad25p8xm803z42xnc20s41or 0 12431 190276 175597 2026-09-30T14:08:10Z Motoranger 10577 +galerei 190276 wikitext text/x-wiki {{10000}}{{A10000}} {{Eländpunkt | Nimi = Mančester<br />Manchester | Lidnanznam = Arms of the City of Manchester.svg | Flag = | Lidnanznam text = Mančesteran lidnanznam | Flag text = Mančesteran flag | Valdkund = Sur' Britanii | Eläjiden lugu = 551,938 | Voz' = 2021 | Pind = 115.65 | Fail = Manchester Bordered Montage.jpg | Pämez' = Pol Endrüs<br/>(semendku 2024—,<br/>''Paul Andrews'') | Telefonkod = +44-(0)161 | Aigvö = tal'vel [[UTC]]+0,<br />kezal [[UTC]]+1 }} [[Fail:Manchester OSM 01.png|thumb|left|250px|Lidnan kart (2020)]] '''Mančester''' ({{lang-en|Manchester}} ['mænʧɪstə]) om [[Sur' Britanii|Suren Britanijan]] seičemenz' da [[Anglii|Anglijan]] kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Sijadase [[Lodehline Anglii]]-regionas, [[Sur' Mančester]]-grafkundas. Nügüd'aigan lidn om valdkundan kul'turan, tegimišton da rahaazjoiden järedaks keskuseks. == Istorii == Eländpunkt sai lidnan (''town'') statusan vl 1301, sikš miše torguz oli siš. Vozil 1359−1838 lidn eli ''borough''-statusata, sijaline tobmuz oli manorialižen käskuzkundan käziš. 19. voz'sadal lidn oli elänu läbi [[industrialine revolücii|tegimištkukerduses]], sid' tegihe valdkundan [[tekstil'tegimišt]]on päižeks keskuseks. Vl 1830 raudte ühtenzoiti Mančesterad lähižen [[Liverpul'|Liverpulinke]]. Se oli mail'man ezmäine kaks'raižuine raudte, ezmäižikš ajajidenke [[puruvedim]]idenke i aigplanan kävutandanke. Vozil 1830−1840 Mančester oli joudjan torguindan polenpidajiden keskuseks. Vl 1868 lidn vastsi Britanijan profühtnendoiden kongressan ezmäšt suimad. Lidn om olmas siti-statusanke vspäi 1853. Vl 1919 neciš lidnas [[Rezerford Ernest|Ernest Rezerford]] sai himišt elementad ratud tel ezmäižen kerdan (¹⁴N + α → ¹⁷O + proton). [[Toine mail'man soda|Toižen mail'man sodan]] aigan lidn oli alištunu bombardiruindoile. Raštvoiden kanman vn 1940 tal'vkus Saksanman öližed londad oliba lujad eriližešti. Vl 1948 mail'man ezmäine program[[kompjuter]] oli sätud Mančesteras, andmused da programad kaičihe ladimen ühtes muštos [[Neiman Džon fon|fon Neimanan]] arhitekturan mödhe. Nügüd'aigan mašinansauvomine, himine, kebn tegimišt (tekstiline) i bumagan tehmine oma šingotadud lidnas. == Geografijan andmused == [[Fail:Nico Ditch in Greater Manchester.png|thumb|left|250px|Lidnan sijaduz (rusttanke jononke) Sures Mančesteras i valdkundas, vn 2009 kart]] Lidn sijadase [[Anglii|Anglijan]] lodehes, se seižub [[Penninad]]-mägiden päivlaskmaižen pautkenno, [[Irvell]]-jogen muugotil randoil, 38 metrad ü.m.t. keskmäiženke korktusenke. Klimat om [[ven vö|ven]] Atlantižen valdmeren märg, pil'vekaz vodes läbi, tal'vel eriližešti. Voden keskmäine lämuz om +10,0 C°, kezakun-sügüz'kun +14,0..+16,6 C°, tal'vkun-uhokun +4,5..+4,6 C°. Ekstremumad oma −17,6 C° (viluku) i +38,0 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +0,8 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +19,0 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-elokus, sügüz'kun minimum om 0 C°. Paneb sadegid 829 mm vodes, enamba redukus-tal'vkus (81..92 mm kus), vähemba uhokus-semendkus (51..61 mm kus). Paneb lunt 20 päiväd tal'ves keskmäras, lumikatken korktuz sase seičemehe santimetrhasai. Il'man keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 72..84 % röunoiš voden aigan. == Tobmuz == [[Fail:Manchester City Council Wards Numbered 2018.png|thumb|left|250px|Lidnan valičendrajonad (2018)]] Mančester jagase koumekümneks kahteks sijaližeks valičendrajonaks ({{lang-en|local council ward}}), kaikuččespäi valitas koume ezitajad. Lidnan mer ({{lang-en|lord mayor}}) panese radnikusele lidnan suiman ühtnijoil kerdan vodes, kahtenden strokun voimuz om olmas. Oz., edeližed lidnan pämehed oma Jasmin Dar (''Yasmine Dar'', semendku 2023 — semendku 2024), Tommi Džadž (''Tommy Judge'', reduku 2020 — semendku 2022), Džun Hitčen (''June Hitchen'', semendku 2018 — semendku 2019). Lord meran erineden, Suren Mančesteran mer valičese oikti (kaikel rahvahal). Suren Mančesteran mer om Endi Börnhem (''Andy Burnham'') vn 2017 semendkuspäi. == Eläjad == Vn 2001 Suren Britanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 392,819 eläjad, vl 2011 — 503,127 eläjad, vn 2021 — 551,938 eläjad. Kaik 541,300 eläjad oli lidnas vl 2016. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 766,311 eläjad vl 1931. Vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe läz 2,55 mln ristituid elädas lidnan aglomeracijas (koumanz' surtte valdkundas). Religijan mödhe (Mančesteran eläjad vaiše, 2021): [[hristanuskond|hristanuskojad]] — 36,2 %, [[ateizm|religijatomad]] — 32,4 %, [[islam]]anuskojad — 22,3 %, [[induizm|induistad]] — 1,1 %, [[buddizm|buddistad]] — 0,6 %, [[sikhizm|sikhad]] — 0,5 %, [[judaizm|judaistad]] — 0,5 %, toižed uskojad — 0,5 %, religijan ozutandata — 5,9 %. Enamba mi 170 ühthišt i klassišt školad ratas lidnas. Znamasižed üläopendusen aluzkundad oma valdkundaližed Mančesteran universitet<ref>[http://manchester.ac.uk/ Mančesteran universitetan sait (''manchester.ac.uk'').] {{ref-en}}</ref> ({{lang-en|University of Manchester}}, alusenpanend 1824, nügüdläine form om vspäi 2004, 46,8 tuh. üläopenikoid 2022/23 openduzvodel) i Mančesteran metropolitenine universitet ({{lang-en|Manchester Metropolitan University, MMU}}, alusenpanend 1842, nügüdläine nimi om vspäi 1992, 39 tuh. üläopenikoid 2022/23 openduzvodel). == Transport == Avtobusad da raudte oma kundaližeks transportaks. Vspäi 1992 kiruhtramvai radab lidnas (''Metrolink'', seičeme jonod 92 stancijanke-seižutesenke, 92 km raudted vl 2015). Sikš ku laivkanal ühtenzoitab Mančesterad [[Irlandijan meri|Irlandijan merenke]] 58 kilometras päivlaskmpolehe, ka meriport om lidnas. Rahvahidenkeskeine civiline ''Mančester''-lendimport<ref>[http://airport-manchester.com/ Rahvahidenkeskeižen Mančester-lendimportan oficialižetoi sait (''airport-manchester.com'').] {{ref-en}}</ref> (''MAN / EGCC'', 28,2 mln passažiroid vl 2018) sijadase nell'toštkümnes kilometras suvipäivlaskmha lidnan keskuzpalaspäi sen suviröunal. Sišpäi tehtas reisid [[Evrop]]an da [[Pohjoižamerik]]an maihe, sidä kesken jügureisid. == Galerei == <gallery mode="packed" heights="125px"> Manchester Town Hall from Lloyd St.jpg|Lidnan tobmuden sauvuz (''Town Hall'', 2012) Manchester Cathedral - Aerial - 2024-06-16 02.jpg|Mančesteran päjumalanpert' (anglikanine), nägu vn 2024 kezakus Manchester Arena exterior, (3) May19.jpg|Äifunkcionaline ''Manchester Arena'' (nüg. ''AO Arena'', semendku 2019) Manchester Piccadilly station MMB 31 220001.jpg|''Mančester-Pikadilli''-päraudtestancii, heinku 2011 </gallery> [[Fail:Manchester skyline from Irwell Crop.jpg|thumb|center|1000px|<center>Lidnan azjaližen rajonan ühthine nägu [[Irvell]]-jogen kendäkospäi vn 2007 vilukus</center>]] == Homaičendad == <references /> == Irdkosketused == * [http://www.manchester.gov.uk/ Lidnan ohjastusen oficialine sait (''Manchester City Council — manchester.gov.uk'').] {{ref-en}} {{Commons|Manchester}} [[Kategorii:Mančester| ]] [[Kategorii:Suren Britanijan lidnad]] [[Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe]] [[Kategorii:Anglijan lidnad]] teu2okteem4to37awxb02ecs5y5p955 10 41492 190274 2026-09-30T12:13:52Z Motoranger 10577 kuvan ümbrikirjutand 190274 wikitext text/x-wiki Levitadud Evrazijas i Afrikan pohjoižpalas [[evrazijalaine udod]]-lind ({{lang-la|Upupa epops}}) ''[[Upupidae]]''-sugukundaspäi sötlese linduiden rahvahaližes Keoladeo-puištos ({{lang-en|Keoladeo National Park}} 28,73 km² pindal) 180 kilometras [[Deli]]špäi, Bharatpur-lidnanno, [[Radžasthan]]-štatan päivnouzmaine čoga, [[Indii]], 15. keväz'ku 2023<noinclude> [[Kategorii:Päivän kuvan šablonad]] </noinclude> 3ctge2imihi0erqs5stxx31dfrybb7x 190275 190274 2026-09-30T12:17:22Z Motoranger 10577 190275 wikitext text/x-wiki Levitadud Evrazijas i Afrikan pohjoižpalas ''[[Upupa epops]]''-lind ''[[Upupidae]]''-sugukundaspäi sötlese linduiden rahvahaližes Keoladeo-puištos ({{lang-en|Keoladeo National Park}} 28,73 km² pindal) 180 kilometras [[Deli]]špäi, Bharatpur-lidnanno, [[Radžasthan]]-štatan päivnouzmaine čoga, [[Indii]], 15. keväz'ku 2023<noinclude> [[Kategorii:Päivän kuvan šablonad]] </noinclude> 8dwp5q95ml4tg0yjzy1a94cz7xfl0f3 3 41493 190283 2026-09-30T21:05:48Z Motoranger 10577 Tehtud lehtpol' "{{hello}} -- ~~~~" 190283 wikitext text/x-wiki {{hello}} -- [[Kävutai:Motoranger|Motoranger]] ([[Lodu kävutajas:Motoranger|pagišta]]) 1. reduku 2026, kell 00:05 (MSK) 8fxt4bnnq6z12z8045i3rloqky1wa2i