Nevel'

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="vep">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikipedii</sitename>
    <dbname>vepwiki</dbname>
    <base>https://vep.wikipedia.org/wiki/P%C3%A4lehtpol%E2%80%99</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialine</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Lodu</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Kävutai</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Lodu kävutajas</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vikipedii</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Paginad Vikipedii</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fail</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Lodu failas</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Lodu MediaWikiš</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Šablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Lodu šablonas</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Abu</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Lodu abus</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorii</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Lodu kategorijas</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Moodul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Mooduli arutelu</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Üritus</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Ürituse arutelu</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Nevel'</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1535</id>
    <revision>
      <id>190427</id>
      <parentid>178071</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:21:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koiravva</username>
        <id>1717</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>formitez</comment>
      <origin>190427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5151" sha1="a8051ctx6w1ocl1a953soiypt61zct4" xml:space="preserve">{{Eländpunkt
 | Nimi = Nevel'&lt;br /&gt;Невель
 | Lidnanznam = Coat of Arms of Nevel (Pskov oblast).png
 | Flag = Flag of Nevelsky rayon (Pskov oblast).png
 | Lidnanznam text = Nevelin lidnanznam
 | Flag text = Nevelin flag
 | Valdkund = Venäma
 | Eläjiden lugu = 13,980
 | Voz' = 2021
 | Pind = 23.37
 | Fail = Площадь - panoramio - Владимир Парамонов.jpg
 | Pämez' =
 | Telefonkod = +7-81151-xx-xxx
 | Avtokod = 60
 | Aigvö = [[UTC]]+3 (MSK+0)
}}
'''Nevel'''' ({{lang-ru|Не́вель}}) om [[Venäma]]n lidn da transporttesol'm [[Pskovan agj]]an suves. Se om [[Nevelin ümbrik]]on (vn 2023 keväz'kuhusai — rajonan) administrativine keskuz da pala.

== Istorii ==
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan [[Ivan III Sur'|Suren Ivan III-ruhtinasen]] zavetoičendas kuti ''Nevl' '' ({{lang-ru|Невль}}) vl 1504, nimitihe järven mödhe. Sai torguindlidnan oiktusid Reč Pospolitai-valdkundas vl 1624. Anttihe Venäman lidnan oficiališt statusad vl 1773. Mülüi tahostuzröunha, [[evrejalaižed]] oliba enambuses 19. (kahtenz' pol') i 20. (ezmäine pol') voz'sadal, [[venälaižed]] i ortodoksine hristanuskond oliba kahtended levigandusen mödhe.

[[Toine mail'man soda|Toižen mail'man sodan]] aigan lidn oli okkupuruidud Germanijan nacistižil sodavägil, vozil 1941 (16. heinku) — 1943 (7. reduku). Vspäi 1944 mülüi Velikije Lukin agjaha, vspäi 1957 om Pskovan agjan palaks.

Nevel' šingotase metallan ümbriradmižen edheotandoil, kahtel omblendfabrikal, [[päč]]iden i sauvondsegoitusiden tegimel&lt;ref&gt;[http://nevelochag.orgs.biz/ Nevelin keramižen tegimen sait (''nevelochag.orgs.biz'').] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, [[Lug]]an abrazivtegimen filialal, maidtegimel&lt;ref&gt;[http://nevelmoloko.ru/ Nevelin kuivan maidon edheotandan sait (''nevelmoloko.ru'').] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, mugažo kombisötken tegim radab.

== Geografijan andmused ==
[[Fail:Невельский район.jpg|thumb|left|250px|Nevelin sijaduz rajonan territorijal, vn 2010 kart]]
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan päivnouzmas, ühtennimižen järven (15 km²) pohjoižel randal, 155 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad [[Pskov]]hasai om 242 km lodeheze avtotedme. Lähembaižed järedad lidnad oma [[Velikije Luki]] seičemekümnes kilometras pohjoižpäivnouzmha avtotedme i [[Vitebsk]] (Vaugedvenäma) 95 km suvhe avtotedme. Kaik kaks' raudtestancijad ratas lidnas: ''Nevel' I'' vspäi 1907 i ''Nevel' II'' vspäi 1904.

== Tobmuz ==
Nevel' oli lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankund om tühjitadud vn 2023 tal'vkus.

Lidnan Administracijan jäl'gmäine pämez' oli Valerii Šaligin (tal'vku 2015 — kül'mku 2023).

== Eläjad ==
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16,324 ristitud, rajonan ristitišton kaks' koumandest, vl 2021 — 13,980 ristitud. Kaik 15,133 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 22,368 eläjad vl 1989.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): [[venälaižed]] — 90,2 %, [[čiganalaižed]] — 2,0 %, [[vaugedvenälaižed]] — 0,9 %, [[tadžiklaižed]] — 0,8 %, toižed rahvahad — 1,0 %, rahvahuden ozutandata — 5,1 %.

[[Ortodoksine hristanuskond|Ortodoksižen hristanuskondan]] koume pühäpertid&lt;ref&gt;[http://sobory.ru/geo/locat/4824 Nevelin pühäpertid ''sobory.ru''-saital.] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; oma avaitud lidnas: Eläban Eziauguižen Stroican kafedraline päjumalanpert' (om saudud 1850−1860-nzil vozil), ph. Panteleimon-spravitajan jumalanpert', Pühän Jumalanmaman Emäganpäivän časoun'.

== Openduz ==
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodi nomer 11 (koume korpusad), koume keskškolad (nomer 1, 2, 5), Nevelin gimnazii, čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol.

[[Velikije Luki]]n politehnižen kolledžan Nevelin filial&lt;ref&gt;[http://org1076.pskovedu.ru/ Nevelin filial Velikije Lukin politehnižen kolledžan ''org1076.pskovedu.ru''-saital.] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; (ende Nevelin äiprofil'ne tehnikum) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

== Galerei ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;125px&quot;&gt;
Памятник участникам ВОВ в г. Невель.JPG|Muštnik Suren sodan vägimehile (2015)
Троицкая церковь в Невеле.JPG|Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert', vn 2010 nägu
Невель, Училище - panoramio.jpg|Profškol (2008)
Nevel-kraevedcheskij.jpg|Kodirandantedištandmuzei (2012), ende počtanstancii
ЖД вокзал - panoramio - Владимир Парамонов (1).jpg|''Nevel' II''-päraudtestancijan sauvuz vn 2008 sulakus
&lt;/gallery&gt;

== Homaičendad ==
&lt;references /&gt;

== Irdkosketused ==
* [http://admnevel.gosuslugi.ru/ Lidnan da sen ümbrikon tobmuden sait (''admnevel.gosuslugi.ru'').] {{ref-ru}}
* [http://nevel.reg60.ru/nevel Lidnan tobmuden lehtpoled Nevelin rajonan enččel saital (''nevel.reg60.ru'').] {{ref-ru}}
* [http://kulturanevel.ru/ Lidnan da ümbrikon kul'turan sait (''kulturanevel.ru'').] {{ref-ru}}
{{Commons|Category:Nevel}}

{{Pskovan agjan lidnad}}

[[Kategorii:Venäman lidnad]]
[[Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Pskovan agjan lidnad]]
[[Kategorii:Nevelin ümbrik|*]]</text>
      <sha1>a8051ctx6w1ocl1a953soiypt61zct4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>190428</id>
      <parentid>190427</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:54:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koiravva</username>
        <id>1717</id>
      </contributor>
      <comment>etimologii</comment>
      <origin>190428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5231" sha1="ob1nc7zthpgy4802yprrbregy4xa926" xml:space="preserve">{{Eländpunkt
 | Nimi = Nevel'&lt;br /&gt;Невель
 | Lidnanznam = Coat of Arms of Nevel (Pskov oblast).png
 | Flag = Flag of Nevelsky rayon (Pskov oblast).png
 | Lidnanznam text = Nevelin lidnanznam
 | Flag text = Nevelin flag
 | Valdkund = Venäma
 | Eläjiden lugu = 13,980
 | Voz' = 2021
 | Pind = 23.37
 | Fail = Площадь - panoramio - Владимир Парамонов.jpg
 | Pämez' =
 | Telefonkod = +7-81151-xx-xxx
 | Avtokod = 60
 | Aigvö = [[UTC]]+3 (MSK+0)
}}
'''Nevel'''' ({{lang-ru|Не́вель}}) om [[Venäma]]n lidn da transporttesol'm [[Pskovan agj]]an suves. Se om [[Nevelin ümbrik]]on (vn 2023 keväz'kuhusai — rajonan) administrativine keskuz da pala.

== Istorii ==
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan [[Ivan III Sur'|Suren Ivan III-ruhtinasen]] zavetoičendas kuti ''Nevl' '' ({{lang-ru|Невль}}) vl 1504, nimitihe järven mödhe. Nimi libub baltijan suomen ''nevo''-tüvespäi «sokaz, notked tahond». Nevel' sai torguindlidnan oiktusid Reč Pospolitai-valdkundas vl 1624. Anttihe Venäman lidnan oficiališt statusad vl 1773. Mülüi tahostuzröunha, [[evrejalaižed]] oliba enambuses 19. (kahtenz' pol') i 20. (ezmäine pol') voz'sadal, [[venälaižed]] i ortodoksine hristanuskond oliba kahtended levigandusen mödhe.

[[Toine mail'man soda|Toižen mail'man sodan]] aigan lidn oli okkupuruidud Germanijan nacistižil sodavägil, vozil 1941 (16. heinku) — 1943 (7. reduku). Vspäi 1944 mülüi Velikije Lukin agjaha, vspäi 1957 om Pskovan agjan palaks.

Nevel' šingotase metallan ümbriradmižen edheotandoil, kahtel omblendfabrikal, [[päč]]iden i sauvondsegoitusiden tegimel&lt;ref&gt;[http://nevelochag.orgs.biz/ Nevelin keramižen tegimen sait (''nevelochag.orgs.biz'').] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, [[Lug]]an abrazivtegimen filialal, maidtegimel&lt;ref&gt;[http://nevelmoloko.ru/ Nevelin kuivan maidon edheotandan sait (''nevelmoloko.ru'').] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, mugažo kombisötken tegim radab.

== Geografijan andmused ==
[[Fail:Невельский район.jpg|thumb|left|250px|Nevelin sijaduz rajonan territorijal, vn 2010 kart]]
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan päivnouzmas, ühtennimižen järven (15 km²) pohjoižel randal, 155 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad [[Pskov]]hasai om 242 km lodeheze avtotedme. Lähembaižed järedad lidnad oma [[Velikije Luki]] seičemekümnes kilometras pohjoižpäivnouzmha avtotedme i [[Vitebsk]] (Vaugedvenäma) 95 km suvhe avtotedme. Kaik kaks' raudtestancijad ratas lidnas: ''Nevel' I'' vspäi 1907 i ''Nevel' II'' vspäi 1904.

== Tobmuz ==
Nevel' oli lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankund om tühjitadud vn 2023 tal'vkus.

Lidnan Administracijan jäl'gmäine pämez' oli Valerii Šaligin (tal'vku 2015 — kül'mku 2023).

== Eläjad ==
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16,324 ristitud, rajonan ristitišton kaks' koumandest, vl 2021 — 13,980 ristitud. Kaik 15,133 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 22,368 eläjad vl 1989.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): [[venälaižed]] — 90,2 %, [[čiganalaižed]] — 2,0 %, [[vaugedvenälaižed]] — 0,9 %, [[tadžiklaižed]] — 0,8 %, toižed rahvahad — 1,0 %, rahvahuden ozutandata — 5,1 %.

[[Ortodoksine hristanuskond|Ortodoksižen hristanuskondan]] koume pühäpertid&lt;ref&gt;[http://sobory.ru/geo/locat/4824 Nevelin pühäpertid ''sobory.ru''-saital.] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; oma avaitud lidnas: Eläban Eziauguižen Stroican kafedraline päjumalanpert' (om saudud 1850−1860-nzil vozil), ph. Panteleimon-spravitajan jumalanpert', Pühän Jumalanmaman Emäganpäivän časoun'.

== Openduz ==
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodi nomer 11 (koume korpusad), koume keskškolad (nomer 1, 2, 5), Nevelin gimnazii, čomamahtoiden škol, lapsiden da norišton sportškol.

[[Velikije Luki]]n politehnižen kolledžan Nevelin filial&lt;ref&gt;[http://org1076.pskovedu.ru/ Nevelin filial Velikije Lukin politehnižen kolledžan ''org1076.pskovedu.ru''-saital.] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; (ende Nevelin äiprofil'ne tehnikum) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

== Galerei ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;125px&quot;&gt;
Памятник участникам ВОВ в г. Невель.JPG|Muštnik Suren sodan vägimehile (2015)
Троицкая церковь в Невеле.JPG|Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert', vn 2010 nägu
Невель, Училище - panoramio.jpg|Profškol (2008)
Nevel-kraevedcheskij.jpg|Kodirandantedištandmuzei (2012), ende počtanstancii
ЖД вокзал - panoramio - Владимир Парамонов (1).jpg|''Nevel' II''-päraudtestancijan sauvuz vn 2008 sulakus
&lt;/gallery&gt;

== Homaičendad ==
&lt;references /&gt;

== Irdkosketused ==
* [http://admnevel.gosuslugi.ru/ Lidnan da sen ümbrikon tobmuden sait (''admnevel.gosuslugi.ru'').] {{ref-ru}}
* [http://nevel.reg60.ru/nevel Lidnan tobmuden lehtpoled Nevelin rajonan enččel saital (''nevel.reg60.ru'').] {{ref-ru}}
* [http://kulturanevel.ru/ Lidnan da ümbrikon kul'turan sait (''kulturanevel.ru'').] {{ref-ru}}
{{Commons|Category:Nevel}}

{{Pskovan agjan lidnad}}

[[Kategorii:Venäman lidnad]]
[[Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Pskovan agjan lidnad]]
[[Kategorii:Nevelin ümbrik|*]]</text>
      <sha1>ob1nc7zthpgy4802yprrbregy4xa926</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rio-de-Žaneiro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1564</id>
    <revision>
      <id>190423</id>
      <parentid>175719</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T18:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Motoranger</username>
        <id>10577</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>formitez</comment>
      <origin>190423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6582" sha1="e9lcownyzr49n7fa5fhh5qzq1px65q5" xml:space="preserve">{{1000}}{{A10000}}
{{Eländpunkt
 | Nimi = Rio-de-Žaneiro&lt;br /&gt;Rio de Janeiro
 | Lidnanznam = Brasão da cidade do Rio de Janeiro.svg
 | Flag = Bandeira da cidade do Rio de Janeiro.svg
 | Lidnanznam text = Rio-de-Žaneiron lidnanznam
 | Flag text = Rio-de-Žaneiron flag
 | Valdkund = Brazilii
 | Eläjiden lugu = 6,211,223
 | Voz' = 2022
 | Pind = 1,221
 | Fail = Rio Collage.png
 | Pämez' = Eduardo Paes&lt;br/&gt;(''Eduardo Paes'',&lt;br/&gt;viluku 2009 — tal'vku 2016,&lt;br/&gt;viluku 2021—)
 | Telefonkod = +55-21
 | Aigvö = [[UTC]]−3
}}
[[Fail:Map of Rio de Janeiro city, RJ, Brazil.png|thumb|left|250px|Lidnan municipalitetan kart (2011)]]
'''Rio-de-Žaneiro''' vai muite '''Rio''' ({{lang-pt|Rio de Janeiro}} [ˈʁi.u d(ʒi) ʒɐˈnejɾu] «vilukuine jogi») om lidn [[Brazilii|Brazilijan]] suvipäivnouzmas. Se om [[Rio-de-Žaneiro (štat)|ühtennimižen štatan]] administrativižeks keskuseks da palaks.

Lidn om kahtenz' znamoičendal valdkundan ižanduses [[San Paulu]]n jäl'ghe. Vl 2016 lidn vastsi ezmäižid Suviamerikas [[Kezaližed Olimpiadvändod|Kezaližid Olimpiadvändoid]].

== Istorii ==
Rio-de-Žaneiro om [[Guanabar]]-lahten ({{lang-pt|Baía da Guanabara}}) ezmäine nimituz, se oli anttud värin (laht, ei ole jogi). Eländpunktan aluz om pandud vn 1565 1. päiväl keväz'kud lahten päivlaskmaižel randal kuti ''San Sebastjan de Rio-de-Žaneiro'' (port. ''São Sebastião de Rio de Janeiro'') [[Portugalii|Portugalijan]] Sebastjan I-kunigahan oiktastuseks.

Vl 1763 sirtihe sihe koloniališt administracijad [[Salvador (lidn, Baii, Brazilii)|Salvadoraspäi]], i vozil 1763−1960 Rio oli Brazilijan pälidnaks. Vl 1960 pälidnan aluzkundad sirdiba udhe [[Brazilia]]-lidnha.

== Geografijan andmused ==
[[Fail:RiodeJaneiro Municip RiodeJaneiro.svg|thumb|left|250px|Lidnan municipalitetan sijaduz štatas i valdkundas vn 2006 kartal]]
Rio sijadase štatan suvipäivlaskmas, [[Atlantine valdmeri|Atlantižen valdmeren]] da sen Guanabar-lahten randoil, [[Brazilijan mägitazangišt]]on suvipautkil, 31 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Klimat om [[subekvatorialine vö|subekvatorialine]], vai tropižen savannan klimat tropižen mussonižen röunal, pil'vekaz vodes läbi. Kun keskmäine lämuz oleleb +21,3..+26,5 C° röunoiš. Ekstremumad oma +10,1 C° (sügüz'ku, reduku) i +43,2 C° (reduku, tal'vku). Il'man lämuz voib ületada +34 C° miččel taht kul. Paneb sadegid 1069 mm vodes, enamba tal'vkus-keväz'kus (130..136 mm kus), kezakun-sügüz'kun pord om kaikiš kuivamb (42..54 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 77..80 % röunoiš voden aigan.

== Tobmuz ==
[[Fail:Mapa de Bairros e Regiões Administrativas da cidade do Rio de Janeiro - imagem.jpg|thumb|left|250px|Lidnan municipalitetan viž planiruindan territorijad i 16 regionad, 159 lidnrajonad vl 2020]]
Vspäi 2010 lidn jagase seičemeks subprefekturaks (äilugu {{lang-pt|subprefeituras}}). Subprefekturas alajagasoiš 33 administrativižeks rajonaks (''Regiões Administrativas, RAs'') i edemba 162 lidnrajonaks (''bairros'').

Municipalitetan tobmuden pämez' om prefekt ({{lang-pt|Prefeito do Rio de Janeiro}}). Edeline lidnan pämez' om Marselo Krivella (''Marcelo Crivella'', viluku 2017 — tal'vku 2020).

== Eläjad ==
Vn 2010 Brazilijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 6,320,446 ristitud (se ristitišt oli kaikiš suremb), vn 2022 — 6,211,223 ristitud. Läz 16,5 mln ristitud elädas «Sur' Rio»-lidnaglomeracijas 43 780 km² pindal vn 2015 andmusiden mödhe. Eläjiden ičeze nimi om «karioka» ({{lang-pt|carioca}}).

Augotižlibundan mödhe (Rio-lidnan eläjad vaiše, 2022): evropalaižed — 45,4 %, segoitadud augotižlibundan (pardu) — 38,7 %, afrikalaižed — 15,6 %, azijalaižed — 0,2 %, indejalaižed — 0,1 %. Ristitišt om segoitadud znamasižes märas, lidnalaižiden ičeze identifikacii sättub genetižile tedoidusile vaiše paloin. Niiden mödhe ezmäižen koumen gruppan ezitatoiden 6,7..8,3 % oliba indejalaižed, vaiše pol' «afrikalaižiden» ezitatoid oliba afrikalaižed, «evropalaižiden» ezitatoiden 7 % oliba muzaverižes Afrikaspäi.

Religijan mödhe (lidn, 2009): [[katoline jumalankodikund|katolikad]] — 51,1 %, [[protestantizm|protestantad]] — 23,4 %, [[ateizm|religijatomad]] — 13,6 %, [[spiritizm|spiritistad]] — 5,9 %, [[umbanda]]- i [[kandomble]]-religijoiden polenpidajad — 1,3 %, [[judaizm|judaistad]] — 0,3 %, toižed uskojad — 4,4 %.

== Transport ==
Rios om kundališt transportad: avtobusoid, kiruhavtobusoid, tramvaid (vspäi 1891), lidnelektrojonusid, ehtatimid. Om äi kiruhteid da 160 km velotehuzid. Koumetoštkümnekilometrine Rio-Niteroi-avtotesild ühtenzoitab Guanabar-lahten randoid. Vspäi 1979 metropoliten radab lidnas (vspäi 2016 om koume jonod, 41 stancijad, 58 km raudted). Sen ližaks, vspäi 2016 kebn metro radab lidnas ({{lang-pt|Veículo Leve sobre Trilhos Carioca}}, om koume jonod 42 stancijanke, 28 km raudted). Valdkundan kahtenz' surtte meriport sijadase lidnas.

Kaik koume lendimportad ratas lidnas. Suremb niiden keskes om rahvahidenkeskeine soda- da civiline ''Rio-de-Žaneiro Galean''-lendimport Antoniu Karlos Žobin-muzikankirjutajan nimed&lt;ref&gt;[http://www.riogaleao.com/ Rahvahidenkeskeižen Galean-lendimportan sait (''riogaleao.com'').] {{ref-en}}&lt;/ref&gt; ({{lang-pt|Galeão}}, ''GIG / SBGL'', 14,5 mln passažiroid vl 2024), se sijadase kaks'kümnes kilometras pohjoižhe lidnan keskuzpalaspäi Gubernatoran sarel. Sišpäi tehtas reisid Suviamerikan äjihe maihe, [[Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad|AÜV:oihe]], Päivlaskmaižen [[Evrop]]an i [[Afrik]]an surihe lidnoihe, mugažo Brazilijadme.

== Sebruzlidnad ==
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;&quot;&gt;
* {{AUS|#}} [[Adelaid]], [[Suviavstralii]], [[Avstralii]]
* {{USA|#}} [[Atlant (lidn, Džordžii, AÜV)|Atlant]], [[Džordžii]], [[Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad|AÜV]] (vspäi 1972)
* {{AZE|#}} [[Baku]], [[Azerbaidžan]] (2013)
* {{ISR|#}} [[Jerusalim]], [[Izrail']] (2006)
* {{UKR|#}} [[Kijev]], [[Ukrain]] (2008)
* {{GER|#}} [[Köl'n]], [[Pohjoine Rein da Vestfalii]], [[Saksanma]] (2011)
* {{TUR|#}} [[Stambul]], [[Turkanma]] (1965)
* {{IND|#}} [[Udaipur]], [[Radžastan]], [[Indii]] (2015)
&lt;/div&gt;

== Homaičendad ==
&lt;references /&gt;

== Irdkosketused ==
* [http://prefeitura.rio/ Rio-de-Žaneiro-lidnan tobmuden sait (''prefeitura.rio'').] {{ref-pt}}
{{Commons|Category:Rio de Janeiro}}

[[Kategorii:Rio-de-Žaneiro| ]]
[[Kategorii:Brazilijan lidnad]]
[[Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Rio-de-Žaneiro (štat)|*]]</text>
      <sha1>e9lcownyzr49n7fa5fhh5qzq1px65q5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katovice</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1719</id>
    <revision>
      <id>190430</id>
      <parentid>190097</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koiravva</username>
        <id>1717</id>
      </contributor>
      <comment>formitez, galerei+</comment>
      <origin>190430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5438" sha1="5gqttm4m85bzgl0afas305a9h9g2i1d" xml:space="preserve">{{Eländpunkt
 | Nimi = Katovice&lt;br /&gt;Katowice
 | Lidnanznam = Katowice Herb.svg
 | Flag = Katowice Flaga.svg
 | Lidnanznam text = Katovicen lidnanznam
 | Flag text = Katovicen flag
 | Valdkund = Pol'šanma
 | Eläjiden lugu = 277,415
 | Voz' = 2025
 | Pind = 164.73
 | Fail = Katowice collage N.jpg
 | Pämez' = Marcin Krupa&lt;br/&gt;(tal'vku 2014—)
 | Telefonkod = +48-32
 | Aigvö = tal'vel [[UTC]]+1,&lt;br /&gt;kezal [[UTC]]+2
}}
[[Fail:Górnośląski Związek Metropolitalny.svg|thumb|left|250px|Lidnan sijaduz konurbacijas (2007)]]
'''Katovice''' ({{lang-pl|Katowice}} [katɔˈvit͡sɛ], {{lang-de|Kattowitz}}) om lidn [[Pol'šanma]]n suves. Se om [[Silezijan sodaveikund]]an administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn.

== Istorii ==
Eländpunkt mainitase küläks vl 1598, toižed-ki aigaližembad eländpunktad oliba nügüdläižen Katovicen territorijal. Šingotaškanzihe teravas 19. voz'sadal erazvuiččiden kivendoiden varoiden tagut, [[saksalaižed]] oliba ristitišton enambuses, i vhesai 1921 oficialine nimituz oli ''Kattovic''. Se sai lidnan oiktusid vl 1865.

Katovice om [[kivihil'|kivihilen]] samižen da [[raud]]an metallurgijan keskuz eziauguižešti i nügüd'aigan. Järed raudtesol'm (vižtoštkümne stancijad da platformad) holitab 12 mln passažiroid vodes. Lidnan effektivine infrastuktur, veskoitud ühthine šingotez i ofispindoiden ližaduz kändihe popularižeks toižen biznesan vedandad.

== Geografijan andmused ==
[[Fail:POL Katowice map.svg|thumb|left|250px|Lidnan sijaduz sodaveikundas i valdkundas vn 2006 kartal]]
Lidn sijadase sodaveikundan keskuzpalan päivnouzmas, [[Visl]]an i [[Oder]]an basseinoiden vezijagandal, 245..352 m korktusil, 266 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Klimat om [[ven vö|ven]] kontinentaline. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz lujas. Voden keskmäine lämuz om +9,0 C°, kezakun-elokun +17,3..+19,1 C°, tal'vkun-uhokun −1,6..+0,1 C°. Ekstremumad oma −30,0 C° (uhoku) i +37,2 C° (uhoku). Kezaaigan minimum om −0,3 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +18,8 C° (uhoku, tal'vku). Paneb sadegid 723 mm vodes, enamba heinkus (104 mm), vähemba kül'mkus-sulakus (39..49 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 66..72 % röunoiš sulakus-heinkus, 80..86 % sügüz'kus-uhokus.

== Tobmuz ==
[[Fail:DzielniceKatowic.svg|thumb|left|250px|Lidnan administrativine jagand (2006)]]
Lidn jagase kaks'kümneks kahteks nimitadud rajonaks ({{lang-pl|dzielnica}}).

== Eläjad ==
Lidnan ristitišt ületi 100 tuhad eläjid 1920-nzil vozil (127,044 eläjad vl 1931). Vn 2021 Pol'šanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt oli 286,960 eläjad. Vl 2014 lidnan eläjiden lugu oli 303,314 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 368,621 eläjad vl 1987. Se poleni jüžmakon tegimišton edheotandoiden toštmižsauvondan tagut, emigracijan i madalan sündutamižmäran taguiči.

Katovice om Üläsilezijan konurbacijan (5,3 mln eläjid 5400 km² pindal vl 2021) keskuzlidn, üks' kaikiš äirahvahaližembišpäi Pol'šanmas istorižešti. Vn 2021 Pol'šanman rahvahanlugemižen mödhe [[pol'šanmalaižed]] otiba 93,87 % lidnan ristitištos, sil-žo aigal 19,38 % ozutiba tošt rahvahut (voi oli ozutada kahthesai rahvahut), silezijalaižed tobjimalaz (17,8 %), sid' [[saksalaižed]] (0,43 %).

Läz kaks'kümned üläopendusen aluzkundad ratas lidnas, ühtheverzin sada tuhad üläopenikoid opetas niiš. Znamasine om Silezijan universitet Katovices&lt;ref&gt;[http://us.edu.pl/ Silezijan universitetan Katovices sait (''us.edu.pl'').] {{ref-pl}} {{ref-en}}&lt;/ref&gt; ({{lang-pl|Uniwersytet Śląski w Katowicach}}, lüh. ''UŚ'', alusenpanend 1968, 19,5 tuh. üläopenikoid vl 2022), sen fakul'tetoiden tobj pala sijadase neciš lidnas.

== Transport ==
Avtobusad, lidnoidenkeskeižed tramvaid (konurbacijan 62 km teid 200:späi), ezilidnelektrojonused i velosipedad (92 km veloteid vl 2021) oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos.

Rahvahidenkeskeine civiline ''Katovice''-lendimport Voiceh Korfantan nimed&lt;ref&gt;[http://katowice-airport.com/ Katovice-lendimportan sait (''katowice-airport.com'').] {{ref-pl}} {{ref-cs}} {{ref-de}} {{ref-en}} {{ref-uk}}&lt;/ref&gt; (''KTW / EPKT'', 5,6 mln passažiroid vl 2023) sijadase koumekümnes kilometras pohjoižhe lidnan keskuzpalaspäi Pižovice-žilos. Tehtas reisid Evropan surihe lidnoihe, om sezonižid čarterreisid Keskmeren äjihe lebutahoiže.

== Galerei ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;125px&quot;&gt;
2024-08 Katowice Młyńska 4 (1).jpg|Lidnan tobmuden sauvuz (merii, eloku 2024)
Katowice Archikatedra Chrystusa Króla (2).jpg|Hristan-Carin kafedraline päjumalanpert' (riman katoline, om saudud vll 1927−1955), nägu vn 2025 semendkus
Katowice .KTW Altus Atal Olimpijska 2023.jpg|Lidnan azjaline keskuz, sügüz'ku 2023
Katowice - UŚ - WPiA.jpg|Silezijan universitet Katovices, Oiktusen da administriruindan fakul'tet (2007. voz' vai sen aigemba)
Luftaufnahme Airport Kattowitz 2.jpg|Rahvahidenkeskeižen ''Katovice''-lendimportan terminal, eloku 2009
Exterior of Katowice train station 03.jpg|''Katovice''-päraudtestancijan sauvuz vn 2023 kül'mkus
&lt;/gallery&gt;

== Homaičendad ==
&lt;references /&gt;

== Irdkosketused ==
* [http://katowice.eu/ Lidnan oficialine sait (''katowice.eu'').] {{ref-pl}} {{ref-en}}
{{Commons|Katowice}}

{{Pol'šanman sodaveikundad}}

[[Kategorii:Pol'šanman lidnad‎]]
[[Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Silezijan sodaveikund|*]]</text>
      <sha1>5gqttm4m85bzgl0afas305a9h9g2i1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dostojevskii Födor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2244</id>
    <revision>
      <id>190431</id>
      <parentid>186187</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koiravva</username>
        <id>1717</id>
      </contributor>
      <comment>+kanz</comment>
      <origin>190431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6333" sha1="gfyufdss9m8rwtx4xo638u7hs8nsshi" xml:space="preserve">{{1000}}{{A10000}}
{{Personalii
| изображение = Vasily Perov - Портрет Ф.М.Достоевского - Google Art Project.jpg
| описание изображения = Dostojevskijan portret, 1872 (''pirdi Vasilii Perov'')
}}
'''Födor Mihailovič Dostojevskii''' ({{lang-ru|Фёдор Миха́йлович Достое́вский}}; sünd. 30. reduku ([[11. kül'mku]]) [[1821]], [[Moskv]], [[Venäman imperii]] — kol. 28. viluku ([[9. uhoku]]) [[1881]], [[Piter]], Venäman imperii) oli sur' [[venäma]]laine kirjutai, literaturižiden sädusiden kändai da filosof-meletai. Tetas hänen sädusiš hüväšti kaikes mail'mas.

Kijutai oli Piterin tedoakademijan ühtnijan-korrespondentan elon lopus vspäi 1877. Hänen sädused mülüdas mail'man literaturan klassikha. Dostojevskii om mirun kaikiš enamba lugetud kirjutajišpäi [[UNESCO|UNESCO:n]] andmusiden mödhe.

Dostojevskijan aigaližed sädused abutiba psihologižen [[proz]]an žanran sündundale. Mez' oli süttud katorgan nelläks vodeks Petraševskijan sebran ühtnijoiden azjan tagut, eli aznoičendas läbi [[Omsk]]as vll 1850−1853, sid' radnikoiči sodameheks. Surman jäl'ghe tundištihe kirjutajad [[venälaine literatur|venälaižen literaturan]] klassikaks i parahimiš romanistoišpäi mail'man znamoičendanke, lugetas [[personalizm]]an ezmäižeks edestajaks Venämas. Hänen sädamine valatoiti mail'man literaturad, sen paloin Nobelän premijan literaturas laureatoiden rived, [[Fridrih Nicše]]- i [[Žan-Pol' Sartr]]-filosofad, psihologijan opendusiden i [[egzistencializm]]an šingotesen augud.

== Valitud bibliografii ==
=== Romanad ===
* 1845 — [[Goll'ad ristitud]] (''Бедные люди'')
* 1861 — [[Alenzoittud i satatadud]] (''Униженные и оскорблённые'')
* 1866 — [[Ogeruz i aznoičend]] (''Преступление и наказание'')
* 1866 — [[Vändai (roman)|Vändai]] (''Игрок'')
* 1868 — [[Idiot (roman)|Idiot]] (''Идиот'')
* 1871−1872 — [[Besad (roman)|Besad]] (''Бесы'')
* 1985 — [[Priha (roman)|Priha]] (''Подросток'')
* 1879−1880 — [[Karamazovad-velled]] (''Братья Карамазовы'')

=== Starinad i sanutused ===
[[Fail:Dostoevskij 1863.jpg|thumb|right|200px|Födor Dostojevskii vl 1863]]
* 1846 — [[Ižand Proharčin]] (''Господин Прохарчин'')
* 1846 — [[Kaks'nik (starin)|Kaks'nik]] (''Двойник'')
* 1847 — [[Roman ühesas kirjeižes]] (''Роман в девяти письмах'')
* 1847 — [[Emäg (starin)|Emäg]] (''Хозяйка'')
* 1848 — [[Polzunkov]] (''Ползунков'')
* 1848 — [[Väll' südäin]] (''Слабое сердце'')
* 1848 — [[Tozimel'ne vargaz]] (''Честный вор'')
* 1848 — [[Kuz' i sai]] (''Ёлка и свадьба'')
* 1848 — [[Netočka Nezvanova]] (''Неточка Незванова'')
* 1848 — [[Vauktad öd (starin)|Vauktad öd]] (''Белые ночи'')
* 1849 — [[Pen' vägimez']] (''Маленький герой'')
* 1859 — [[Dädän uni]] (''Дядюшкин сон'')
* 1859 — [[Stepančikovo-külä i sen eläjad]] (''Село Степанчиково и его обитатели'')
* 1860 — [[Veraz ak da mužik magaduzsijan al]] (''Чужая жена и муж под кроватью'')
* 1860 — [[Kirjeižed Kolnudes kodišpäi]] (''Записки из Мёртвого дома'')
* 1862 — [[Paha anekdot]] (''Скверный анекдот'')
* 1862 — [[Tal'veližed kirjeižed kezaližiš painegiš]] (''Зимние заметки о летних впечатлениях'')
* 1859 — [[Kirjeižed karzn'aspäi]] (''Записки из подполья'')
* 1865 — [[Krokodil (sanutez)|Krokodil]] (''Крокодил'')
* 1870 — [[Igähine mužik]] (''Вечный муж'')
* 1876 — [[Vaikneine neižne]] (''Кроткая'')
* 1876 — [[Prihaine kudes Hristanno]] (''Мальчик у Христа на ёлке'')
* 1877 — [[Ilosižen mehen uni]] (''Сон смешного человека'')

== Kanz ==
Dostojevskijan heim libub 15. voz'sadan totaran augotižlibundan Rtiščev-bajarišpäi ezimeletaden. Kirjutajan ezitatad oliba sodamehikš 16.-18. voz'sadoil, eliba Pol'šanmas, Pinskas (nüg. Vaugedvenäma) i Voliniš (nüg. Ukrainan lodeh).

Kaks' naimiželod oli kirjutajal. Ezmäine seičemevozne naind oli Marija Dostojevskajanke (edel Isajeva, 1857−1864), ei olend ičeze lapsid siš, Pavel Isajev-poigindam jäi koštumha Dostojevskijale akan surman jäl'ghe vl 1864. Sil-žo vodel kirjutajan veik koli. Matkan aigan Evropadme vl 1863 i 1865 Appolinarija Suslova oli sudaruškaks. Anna Dostojevskaja (neiččel Snitkina) oli kahtenden akan vspäi 1867 kirjutajan elon lophusai, kaks'kümnevozne naine oli Piterin penen arvon valdkundmehen tütär, radoi stenografistan, ühtes vaumičiba [[Vändai (roman)|Vändai]]-romanad pästandale vn 1866 kül'mkus. Anna oti mužikan rahaazjoid ičeze käzihe, sikš miše Dostojevskii ei mahtoind pidada rahoid oikti i ühtni rahavändoihe paksus vhesai 1871.

Kahtenz' naimiželo tegihe ozavaks, sündutihe nell' last siš, heišpäi kaks' koliba laps'aigan. Lübov'-tütär (1869−1926) kirjuti memuaroid tatas i ei olend sündutanu lapsid, naižen tervhuz ei olend lujan. Vaiše Födor-poig (1871−1922) sädi jäl'gnikoid. Dostojevskijan jäl'gnikad elädas Piteriš nügüd'-ki, sen paloin Dmitrii Dostojevskii-pravunuk (1945−2024).

== Homaičendad ==
&lt;references /&gt;

== Irdkosketused ==
* [http://fantlab.ru/autor2710 Dostojevskijan sädused ''fantab.ru''-onlain-kirjištos.] {{ref-ru}}
* [http://rvb.ru/dostoevski/toc.htm Sädusiden kogoduz, vižtoštkümne tomad (''rvb.ru'').] {{ref-ru}}
* [http://sites.utoronto.ca/tsq/DS/issues.shtml Dostojevskijan rahvahidenkeskeižen Kundan ''Dostoevsky Studies''-aiglehtesen kirjutused voziš 1980—1988 (''sites.utoronto.ca'').] {{ref-en}}
{{Commons|Fyodor Dostoyevsky}}

{{stub}}
[[Kategorii:Födor Dostojevskii| ]]
[[Kategorii:Venäman kirjutajad]]
[[Kategorii:Venäman filosofad]]
[[Kategorii:Venäman imperijan filosofad]]
[[Kategorii:Kändajad]]
[[Kategorii:Sündnuded vl 1821]]
[[Kategorii:Sündnuded kül'mkun 11. päiväl]]
[[Kategorii:Filosofad kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe]]</text>
      <sha1>gfyufdss9m8rwtx4xo638u7hs8nsshi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brazzavil'</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10349</id>
    <revision>
      <id>190426</id>
      <parentid>188937</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koiravva</username>
        <id>1717</id>
      </contributor>
      <comment>formitez</comment>
      <origin>190426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5566" sha1="btifxph0i3fmt05aelga72eem2vp6fi" xml:space="preserve">{{10000}}{{A10000}}
{{Eländpunkt
 | Nimi = Brazzavil'&lt;br /&gt;Brazzaville
 | Lidnanznam = Coat of arms of Brazzaville.svg
 | Flag =
 | Lidnanznam text = Brazzavilin lidnanznam
 | Flag text =
 | Valdkund = Kongon Tazovaldkund
 | Eläjiden lugu = 2,138,236
 | Voz' = 2023
 | Pind = 263.9
 | Fail = Brazzaville bird eye view.jpg
 | Pämez' = Djodonne Bantsimba&lt;br/&gt;(semendku 2020—,&lt;br/&gt;''Dieudonné Bantsimba'')
 | Telefonkod = +242-1
 | Aigvö = [[UTC]]+1
}}
[[Fail:Brazzaville in Congo.svg|thumb|left|250px|Pälidnan sijaduz valdkundas (vn 2024 kart)]]
'''Brazzavil'''' ({{lang-fr|Brazzaville}} [bʁazavil], [[kongon kel'|kongoks]]: ''Balazavile, Ntamo, Ntambo, Kintamo, Kintambo, Tandala, Mavula'', [[teken keled]]: ''M'fa, Mfaa, Mfa, Mfoa'') om [[Kongon Tazovaldkund]]an pälidn da kaikiš suremb lidn.

== Istorii ==
Eländpunktan aluz om pandud vn 1880 redukus kuti francijalaižiden ''Nkun''-sodapost ({{lang-fr|Ncouna}}) da lidnuz ekspedicijan Pjer Savornjan de Brazza-ohjandajan käskön mödhe. Om olmas nügüdläiženke nimenke vspäi 1884. 19. voz'sadan lopus kävutihe lidnad torguindkeskuseks, vspäi 1903 se tegi kolonijan administrativižiden funkcijoiden mödhe. Vl 1912 saudihe lidnan ičeohjastusen pertid i panihe ezmäšt merad radsijha. Vl 1934 raudte 512 km pitte ühtenzoiti lidnad Atlantižen valdmeren [[Puent-Nuar]]-meriportanke, läz 400 km päivlaskmha orhal, Brazzavil' om sen lopstancijaks. Vspäi 1960 Brazzavil' om ripmatoman valdkundan pälidnaks.

Brazzavil' šingotase pälidnan funkcijoil. Tegimišton päsarakod oma mašinansauvomine, tekstiline i nahkoiden ümbriradmine. Todas portha lidnaspäi nenid tavaroid: kaučuk, pumaterialad, maižandusen produkcii.

== Geografijan andmused ==
[[Fail:Brazzaville, Republic of the Congo.jpg|thumb|left|250px|Lidnan nägu Man kaimdajaspäi vn 2003 tal'vkus (pohjoižel randal)]]
Lidn sijadase valdkundan suvipäivnouzmaiženno röunanno, [[Kongo (jogi)|Kongo-jogen]] oiktal randal, 320 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Jogiport radab lidnas. [[Kongon Demokratine Tazovaldkund|KDT:n]] [[Kinšas]]-pälidn seižub vastrandal. Lidnad ühtenzoitasoiš ehtatimil i privatižil motorvenehil, avto- da raudtesildan sauvomine niiden keskes mäneb vll 2023−2028.

Klimat om [[subekvatorialine vö|subekvatorialine]] kaks'sezonine, pil'vekaz vodes läbi. Kun keskmäine lämuz vajehtase +23,4..+26,7 C° röunoiš, voden keskmäine lämuz om +25,6 C°. Ekstremumad oma +10,3 C° (heinku, eloku) i +40,2 C° (eloku, tal'vku). Il'man lämuz voib ületada +33 C° miččel taht kul. Paneb sadegid 1495 mm vodes, vähemba kaiked kezakus-elokus (23 mm pordos), enamba kaiked kül'mkus (264 mm). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 71..73 % röunoiš elokus-sügüz'kus, 76..82 % toižiš kuiš.

== Tobmuz ==
[[Fail:Brazzaville districts.png|thumb|left|250px|Lidnümbrikon sijaduz valdkundas (2006)]]
Brazzavil' jagase ühesaks nimitadud rajonaks (üks'lugu {{lang-fr|arrondissement}}), kümnenden rajonan ühtnend ezimeletase.

Edeližed lidnan pämehed oma Kristian Rožer Okemba (''Christian Roger Okemba'', eloku 2017 — sulaku 2020), Jug Ngouelondele (''Hugues Ngouélondélé'', uhoku 2003 — eloku 2017).

== Eläjad ==
Vn 2007 Kongon Tazovaldkundan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1,373,382 ristitud, valdkundan koumandez. Kaik 1,838,348 eläjad oli lidnas 263,9 km² pindal vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Läz koumed millionad eläjid om ezilidnoidenke 588 nellikkilometrad pindal (valdkundan röunoiš vaiše, Kinšasata).

Rahvahad oma afrikalaižed päpaloin: bakongo, bateke, mboši i sanga.

Religijan mödhe [[hristanuskond|hristanuskojad]] oma enambuses, om [[islam]]anuskojid-ki.

== Transport ==
Avtobusad da vihandan mujun taksid oma kundaližeks transportaks lidnas.

Rahvahidenkeskeine soda- da civiline ''Maja-Mai''-lendimport&lt;ref&gt;[http://www.brazzaville-airport.com/ Rahvahidenkeskeižen Maja-Mai-lendimportan sait (''brazzaville-airport.com'').] {{ref-en}}&lt;/ref&gt; ({{lang-fr|Aéroport international Maya-Maya}}, ''BZV / FCBB'', 722 tuh. passažiroid vl 2017) radab lidnas. Tehtas reisid Afrikan lähižiden maiden surihe lidnoihe, Parižha, Luandha, Kasablankha, Addis-Abebha. Om jügureisid Abu Dabihe, Addis-Abebha, Lagosha, Lüksemburgha.

== Galerei ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;125px&quot;&gt;
WPWPCG 07.jpg|Lidnan nägu vl 2023, Nabemb-čuhunduz (''Nabemba'') om tagamal
Habitats de Brazzaville (4).jpg|Pühän Annan bazilikjumalanpert', vn 2022 nägu (om saudud vodele 1943)
Avenue Amilcar Cabral Nord.jpg|Azjaline rajon ''Amilcar Cabral Nord''-prospektal vl 2022
Centre ville brazza.jpg|Ofispertid lidnan keskuzpalas vl 2003
Université Marien Ngouabi VOA Afrique.jpg|Universitet Marian Nguabin nimed (2017)
Aeroport Maya-Maya.jpg|Rahvahidenkeskeine ''Maja-Mai''-lendimport vl 2010
Arrivée d'un train à Brazzaville, au Congo, le 28 novembre 2018.jpg|Tulnuden jonusen vedim Brazzavilin päraudtestancijal vn 2018 kül'mkus
&lt;/gallery&gt;

== Sebruzlidnad ==
* {{GER|#}} [[Drezden]], [[Saksonii]], [[Saksanma]] (vspäi 1975)
* {{COD|#}} [[Kinšas]], [[Kongon Demokratine Tazovaldkund]]
* {{FRA|#}} [[Reims]], [[Francii]] (1961)

== Homaičendad ==
&lt;references /&gt;

== Irdkosketused ==
* [http://www.brazzaville.cg/ Brazzavil'-kommunan oficialine sait (''brazzaville.cg'').] {{ref-fr}} {{ref-en}}
{{Commons|Brazzaville}}

{{Afrikan pälidnad}}

[[Kategorii:Brazzavil'| ]]
[[Kategorii:Kongon Tazovaldkundan lidnad]]
[[Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Kongon Tazovaldkund|*]]
[[Kategorii:Pälidnad]]</text>
      <sha1>btifxph0i3fmt05aelga72eem2vp6fi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gvardeisk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20282</id>
    <revision>
      <id>190429</id>
      <parentid>177866</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:11:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koiravva</username>
        <id>1717</id>
      </contributor>
      <comment>formitez, openduz+</comment>
      <origin>190429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5304" sha1="rh3qnn68dt71cfbl74wtyuxaeophjoz" xml:space="preserve">{{Eländpunkt
 | Nimi = Gvardeisk&lt;br /&gt;Гвардейск
 | Lidnanznam = Coat of Arms of Gvardeisk (Kaliningrad oblast).svg
 | Flag = Flag of Gvardeysky district.png
 | Lidnanznam text = Gvardeiskan lidnanznam
 | Flag text = Gvardeiskan flag
 | Valdkund = Venäma
 | Eläjiden lugu = 13,962
 | Voz' = 2023
 | Pind = 12
 | Fail = Gvardeisk town russia view.jpg
 | Pämez' = Igor' Šaplov&lt;br/&gt;(sügüz'ku 2015—)
 | Telefonkod = +7-40159-xx-xxx
 | Avtokod = 39. 91
 | Aigvö = [[UTC]]+2 ([[MSK]]−1)
}}
[[Fail:Gvardeisk markt.jpg|thumb|left|250px|Lidnan keskuzline torg vl 2003]]
'''Gvardeisk''' ({{lang-ru|Гварде́йск}}, [[prussijan kel'|pruss]].: ''Tapiow'', {{lang-de|Gwardeisk}}, {{lang-pl|Gwardiejsk / Tapiewo}}, {{lang-lt|Tepliava / Gvardeiskas}}; edel 1946. vot — {{lang-de|Tapiau}}, {{lang-ru|Тапиа́у}}) om [[Venäma]]n lidn [[Kaliningradan agj]]an keskuzpalan päivlaskmas. Se om [[Gvardeiskan lidnümbrik]]on administrativine keskuz da pala.

== Istorii ==
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1255 ''Tapiov''-žiloks prussijalaižiden puiženno lidnusenno. Vl 1351 saudihe [[Tevtonan orden]]an zamkad. Vl 1502 saudihe kirhad žilos. Žilo sai lidnan oiktusid vn 1722 6. päiväl sulakud.

[[Ezmäine mail'man soda|Ezmäižen mail'man sodan]] aigan lidnan arhiv paloi lophu ambundan tagut vl 1914. [[Toine mail'man soda|Suren sodan]] aigan vn 1945 25. päiväl vilukud Rusttan Armijan Videnden gvardijan divizijan 17. gvardijan polk anasti lidnad. Udesnimitihe nügüdläižikš vn 1946 7. päiväl sügüz'kud Kaliningradan agjan toižiden lidnoiden kartte.

Gvardeisk šingotase sömtegimišton edheotandoil (lihakombinat&lt;ref&gt;[http://g-mk.su/ Gvardeiskan lihakombinatan sait (''g-mk.su'').] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, leibkonditerine kombinat, kalanümbriradai ceh), pakuitezfabrikal i koditehnikan ühthekeradamižen tegimel, mugažo [[bil'jard]]oiden fabrik&lt;ref&gt;[http://barskov.ru/ Bil'jardoiden edheotandan sait (''barskov.ru'').] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; radab.

== Geografijan andmused ==
[[Fail:Location of Gvardeysky District (Kaliningrad Oblast).svg|thumb|left|250px|Lidnümbrikon sijaduz agjas vn 2010 kartal]]
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalas, [[Pregol']]-jogen ({{lang-ru|Прего́ля}}) da sen Deim-ližajogen ({{lang-ru|Де́йма}}) oiktoil randoil tobjimalaz, kümne metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel.

''Gvardeisk''-raudtestancii om Pregolän hural randal, radab lidnan suves. Matkad [[Kaliningrad]]an keskuzpalhasai om koumekümne seičeme kilometrad päivlaskmha orhal, 42 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma [[Polessk]] kaks'kümne nell' kilometrad pohjoižhe orhal vai 28 km avtotedme i [[Pravdinsk]] 23 km suvhe orhal vai 44 km avtol.

== Tobmuz ==
[[Fail:Rajon Gwardeisk lat.png|thumb|left|250px|Lidnan sijaduz rajonas (2011)]]
Kaik 61 žilod mülüdas lidnümbrikho Gvardeiskan ližaks. Lidnümbrikon pind — 783 km².

== Eläjad ==
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 13,899 ristitud, lidnümbrikon (vn 2014 kezakuhusai — rajonan) nell' ühesandest, vn 2021 lidnan — 14,122 ristitud. Kaik 13,186 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 14,572 eläjad vl 2002 lähižiden žiloiden ühtištusen jäl'ghe.

Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 0,4 % vl 2021): [[venälaižed]] — 92,1 %, [[ukrainalaižed]] — 1,2 %, [[vaugedvenälaižed]] — 1,1 %, [[armenijalaižed]] — 0,6 %, [[totarlaižed]] — 0,4 %, toižed rahvahad — 3,1 %, rahvahuden ozutandata — 1,5 %.

[[Ortodoksine hristanuskond|Ortodoksižen hristanuskondan]] Pühän Joann-endustajan jumalanpert'&lt;ref&gt;[http://sobory.ru/geo/locat/12854 Gvardeiskan pühäpertid ''sobory.ru''-saital.] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; (vspäi 1989 kirhan sauvuses) i [[katoline jumalankodikund|katoline]] ph. Iosifan tulendan pühäpert' oma avaitud lidnas.

== Openduz ==
Lapsiden opendusen aluzkundad oma školanedeližed palakundad (kaks' korpusad kaikuččenno školanno) i päivkodi nomer 2, kaks' keskškolad (nomer 1 i 2), [[Svetlii (Kaliningradan agj)|Svetlii]]-lidnan licein nomer 3 filial, lapsiden da norišton keskuz, muzikškol Mikael Tariverdijevan nimed, agjan bil'jardan škol, lidnan sportborcuindan škol.

Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.

== Galerei ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;125px&quot;&gt;
Г. Гвардейск, замок Тапиау.JPG|Tapiau-zamk (2009, kävutihe türmaks vhesai 2020)
Приходская церковь (кирха). Гвардейск.jpg|Ph. Joann-endustajan jumalanpert', vn 2016 nägu
Комплекс зданий лечебницы. улица Гагарина, 20, Гвардейск.jpg|Sodapalakund (2016, ende läžundkodi)
Ратуша Тапиау. Гвардейск.jpg|Lapsiden da norišton keskuz (2016, saksan aigan lidnan ohjastusen pert')
Bahnhofsgebäude Gwardeisk.JPG|''Gvardeisk''-päraudtestancijan sauvuz vn 2009 heinkus
&lt;/gallery&gt;

== Homaičendad ==
&lt;references /&gt;

== Irdkosketused ==
* [http://gvardeysk.gov39.ru/ Lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (''gvardeysk.gov39.ru'').] {{ref-ru}}
{{Commons|Gvardeisk}}

{{Kaliningradan agjan lidnad}}

[[Kategorii:Venäman lidnad]]
[[Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Kaliningradan agjan lidnad]]
[[Kategorii:Gvardeiskan lidnümbrik|*]]</text>
      <sha1>rh3qnn68dt71cfbl74wtyuxaeophjoz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Manaus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27488</id>
    <revision>
      <id>190421</id>
      <parentid>175721</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T13:23:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Motoranger</username>
        <id>10577</id>
      </contributor>
      <comment>formitez, +galerei</comment>
      <origin>190421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7034" sha1="rn6j69hdwlykxwl6ctxs9b5vr3p0ad7" xml:space="preserve">{{A10000}}
{{Eländpunkt
 | Nimi = Manaus
 | Lidnanznam = Brasão de Manaus.svg
 | Flag = Bandeira de Manaus.svg
 | Lidnanznam text = Manausan lidnanznam
 | Flag text = Manausan flag
 | Valdkund = Brazilii
 | Eläjiden lugu = 2,063,689
 | Voz' = 2022
 | Pind = 11,401.1
 | Fail = Collage Manaus.png
 | Pämez' = David Almeida&lt;br/&gt;(viluku 2021—)
 | Telefonkod = +55-92-xxxx-xxxx
 | Aigvö = [[UTC]]−4
}}
[[Fail:Brazil Amazonas Manaus location map.svg|thumb|left|250px|Lidnan sijaduz Amazonas-štatas (2018)]]
'''Manaus''' (mugažo [[portugalijan kel'|portugalijan kelel]], virktas [mɐˈnaws], [mɐˈnawʃ], [maˈnaws]) om millionerlidn da municipalitet [[Brazilii|Brazilijan]] pohjoižes-lodehes. Se om [[Amazonas (štat)|Amazonas]]-štatan administrativine keskuz da sen kaikiš suremb lidn, valdkundan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe.

== Istorii ==
Eländpunktan aluz om pandud vn 1669 24. päiväl redukud kut San-Žoze-du-Riu-Negru-fort (lidnuz, {{lang-pt|São José do Rio Negro}}) indejalaižiden manoa-heimon mal. Enamba voz'sadad žilo senno oli civilizacijan üks'jäižeks sareks ümbrištos. Vl 1832 udesnimitihe nügüdläižikš kadonuden sodoiden da assimiläcijan tagut manoa-heimon mödhe. Sai lidnan statusad vl 1848 {{lang-pt|Cidade da Barra do Rio Negro}}-nimitusenke, kätihe Manausaks kaikenaigaižikš vn 1856 sügüz'kus.

Vll 1879−1912 lidn sai mail'man tetabut [[kaučuk]]säruläžundan tagut, tramvailikund oli olmas. Sid' kaučukan arvod kändihe odvikš, satusekaz aig tuli lophu, ristitišt poleni lujas. Anttihe municipalitetan statusad vl 1939. [[Toine mail'man soda|Toižen mail'man sodan]] jäl'ghe, konz Japonijan satused sodas Tünel valdmerel ližaduiba kaučukan arvoid, ka lidnan udessündutamine zavodihe kaičenus šingotadud infrastruktural. Vl 1957 valdkundan ohjastuz lahjoiči lidnale joudjan ekonomižen zonan statusad pid'oitelemha sidä, i vitkos, no Manausan ižanduz tegihe vägevaks da äisarakoližeks.

Manausan ižandusen alused oma mecan ümbriradmine, elektronikan pästand (mobiližed telefonad) i kivivoihimii. Lidn om kaiken sur'kulun Amazonasan basseinan torguind-, finansine da tegimištol'ne keskuz. Ekoturizm šingotase lidnan ümbrištos, londuseližen kaučukan i braziližen päkhmen keradandad oma siš tähäsai.

== Geografii da klimat ==
[[Fail:Manaus in Brazil.png|thumb|left|250px|Lidnan sijaduz štatas i valdkundas vn 2004 kartal]]
Lidn sijadase [[Amazonas]]an alangištos, [[Riu Negru (jogi)|Riu Negru]]-jogen lanktendanno sihe huralpäi, 92 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad [[Brazilia]]-pälidnhasai om 1930 km suvipäivnouzmha orhal vai 3414 km avtotedme.

Klimat om mussonižen i [[ekvatorialine vö|ekvatorialižen]] röunal. Paks pil'vesižuz päzutab lujas ul'traruskedsinižes sädegoičendaspäi (10..12 ballad kuidme). Kun keskmäine lämuz om +26,3..+28 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +12,1 C° (heinku) i +38,3 C° (sügüz'ku). Paneb sadegid 2301 mm vodes, enamba tal'vkus-semendkus (246..319 mm kus), vähemba heinkus-sügüz'kus (64..76 mm kus). Keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 77..87 % röunoiš voden aigan.

== Tobmuz ==
[[Fail:Manaus Prefeitura 2008.svg|thumb|left|250px|Manausan municipalitetan rajonad (2008)]]
Municipalitet jagase kümneks nimitadud rajonaks. Niišpäi kaikiš suremb om Manaus-rajon 10 937 km² pindanke, no vaiše 24 854 ristitud (2010) elädas sen territorijal.

Lidnan tobmuden pämez' om prefekt ({{lang-pt|prefeitu}}). Edeline lidnan pämez' om Artur Netu (''Arthur Virgílio Neto'', viluku 2013 — tal'vku 2020).

== Eläjad ==
Lidnan ristitišt ületi millionad vodele 1990 (1,025,979 eläjad). Vl 2010 Brazilijan rahvahanlugemižen mödhe 1,802,014 ristitud elihe lidnas, štatan pol'. Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 1,861,838 ristitud, lidnaglomeracijan — 2,283,906 ristitud (2,6 mln vl 2019, 11. sija valdkundas). Kaik 2,182,763 eläjad oli lidnas vl 2019, se ristitišt oli kaikiš suremb.

Augotižlibundan mödhe (ičeze identifikacii, 2022): segoitadud augotižlibundan (pardu) — 69,6 %, evropalaižed — 23,7 %, afrikalaižed — 5,6 %, indejalaižed — 0,9 %, azijalaižed — 0,2 %. Vn 2013 genetižen tedoidusen mödhe lidnalaižiden augotižlibund om Evrop (45,9 %), Amerikan igähižed rahvahad (37,8 %), Afrik (16,3 %).

Eläjiden tobj pala om [[katoline jumalankodikund|katolikad]], [[protestantizm]]an äjad jumalankodikundad oma olmas lidnas mugažo.

== Openduz ==
Znamasine üläopendusen aluzkund om Amazonasan federaline universitet&lt;ref&gt;[http://www.ufam.edu.br/ Amazonasan federaližen universitetan sait (''ufam.edu.br'').] {{ref-pt}}&lt;/ref&gt; ({{lang-pt|Universidade Federal do Amazonas}}, 29,4 tuh. üläopenikoid vl 2019). Sen aluz om pandud vl 1909 kut Manausan universitetine škol, nimitihe Manausan universitetaks vspäi 1913, Amazonasan universitetaks vspäi 1962, federaline status om vspäi 2002. Kaik om 13 fakul'tetad, nell' institutad i medsizariden škol universitetas. Viž kampusad ratas štatan lidnoiš Manausan kapmusan ližaks. Toižed üläopendusen aluzkundad oma Amazonas-štatan universitet (alusenpanend 1973, 22 tuh. üläopenikoid vl 2020), Brazilijan toižiden universitetoiden filialad. Amazonijan tedoidusen nacionaline institut radab vspäi 1952 (aspiranturan programad).

== Transport ==
Erazvuiččen suruden avtobusad oma kundaližeks transportaks. Manausan port sättub i kožub merilaivoiden täht, hot' om pol'tošt tuhad kilometrid [[Atlantine valdmeri|Atlantižhe valdmerhesai]].

Rahvahidenkeskeine civiline ''Manaus — Eduardu Gomeš''-lendimport&lt;ref&gt;[http://airport-manaus.com.br/ Rahvahidenkeskeižen Manaus-lendimportan sait (''airport-manaus.com.br'').] {{ref-pt}} {{ref-en}}&lt;/ref&gt; (''MAO / SBEG'', 3,1 mln passažiroid vl 2019, koumanz' valdkundas jüguiden ümbriradmižen mödhe — 117,7 tuh. tonnoid vl 2019) sijadase nell'toštkümnes kilometras pohjoižhe lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Brazilijan äjihe lidnoihe, [[Majami]]he, jügureisid [[Latinine Amerik|Latinižedme Amerikadme]], Majamihe i [[Lüksemburg]]ha.

== Galerei ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;125px&quot;&gt;
Câmara Municipal de Manaus (CMM).jpg|Manausan municipaline suim (tal'vku 2019)
Prefeitura de Manaus.jpg|Lidnan prefekturan ohjandusen pert' (viluku 2020)
Catedral Metropolitana de Manaus (Igreja Matriz).jpg|Pühän Maria-neiččen Vigatoman sugutandan kafedraline päjumalanpert' (riman katoline, om saudud vll 1858−1878), nägu vn 2018 sulakus
Centro de Artes da Universidade Federal do Amazonas (CAUA) 01.jpg|Amazonasan federaline universitet, Čomamahtoiden keskuz (''CAUA'', uhoku 2023)
Manaus airport.jpg|Rahvahidenkeskeižen ''Manaus — Eduardu Gomeš''-lendimportan terminal, uhoku 2022
&lt;/gallery&gt;

== Homaičendad ==
&lt;references /&gt;

== Irdkosketused ==
* [http://www.manaus.am.gov.br/ Lidnan tobmuden oficialine sait (''manaus.am.gov.br'').] {{ref-pt}}
{{Commons|Manaus}}

[[Kategorii:Manaus| ]]
[[Kategorii:Brazilijan lidnad]]
[[Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Amazonas (štat)|*]]</text>
      <sha1>rn6j69hdwlykxwl6ctxs9b5vr3p0ad7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Portu Alegri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35259</id>
    <revision>
      <id>190422</id>
      <parentid>173170</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T18:05:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Motoranger</username>
        <id>10577</id>
      </contributor>
      <comment>formitez, +kart</comment>
      <origin>190422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5410" sha1="b0mpogd36vi76y3iidyupxpivxkr74l" xml:space="preserve">{{A10000}}
{{Eländpunkt
 | Nimi = Portu Alegri&lt;br /&gt;Porto Alegre
 | Lidnanznam = Brasão de Porto Alegre.svg
 | Flag = Bandeira de Porto Alegre.svg
 | Lidnanznam text = Portu Alegrin lidnanznam
 | Flag text = Portu Alegrin flag
 | Valdkund = Brazilii
 | Eläjiden lugu = 1,488,252
 | Voz' = 2020
 | Pind = 495.39
 | Fail = Collage of Porto Alegre.png
 | Pämez' = Sebastjan Melo&lt;br/&gt;(2021−2024,&lt;br/&gt;''Sebastião Melo'')
 | Telefonkod = +55-51
 | Aigvö = [[UTC]]−3
}}
[[Fail:Bairros de Porto Alegre.png|thumb|left|250px|Lidnan rajonad (2020)]]
'''Portu Alegri''' ({{lang-pt|Porto Alegre}} [ˈpoʁtwaˈlɛɡɾi] «ihastoitai merikar») om lidn [[Brazilii|Brazilijan]] suves. Se om valdkundan kaks'toštkümnenz' lidn eläjiden lugun mödhe i kaikiš suvižemb millionnik, [[Riu-Grandi-du-Sul]]-štatan administrativine keskuz (vspäi 1811).

[[Mail'man socialine forum]] ({{lang-en|World Social Forum / WSF}}, {{lang-pt|Fórum Social Mundial}}) zavodihe arni necen lidnan administracijan iniciatival i mäni Portu Alegriš vll 2001, 2002, 2003, 2005, 2010 i 2012 kut al'ternativ Davosan ekonomižele forumale.

== Istorii ==
Eländpunktan aluz om pandud formaližešti vn 1772 26. päiväl keväz'kud kut Riu-Grandi-du-San-Pedru-territorijan uz' pälidn, sil aigal pol'tošt tuhad eläjid oli jo Portu Alegriš. Sai lidnan statusad vn 1810 tal'vkus. Kätihe uden San-Pedru-du-Riu-Grandi-du-Sul-territorijan tobmuden keskuseks vn 1811 tal'vkus. Šingotihe kut meriport 19. voz'sadal, vastsi äi immigrantoid Germanijaspäi. Vl 1872 ezmäine tramvai oli töhöpästtud, vspäi 1874 elektruz om lidnas, vl 1899 lidnan ezmäine kanalizacijan sistem oli vaumitud.

Portu Alegri šingotase [[metallurgii|metallurgijal]], mašinansauvomižel, kivivoinhimijal, elektronikan pästandal (''Dell Computers'', mikroshemiden ''CEITEC''-tedoiduzkeskuz), sömtegimištol sijaližel torhudel, kebnal tegimištol (kengäd), torguindal, tervhudenkaičendal i turizmal. Neniden kompanijoiden päfaterad oma saudud lidnha: ''Gerdau'' ([[teraz|terasen]] kaikiš suremb pästand Latinižes Amerikas), ''Petroleo Ipiranga'' (kivivoin samine da ümbriradmine), ''Companhia Zaffari'' (supermarketoiden verk). Avtoiden ühthekeradamine (''[[General Motors]]'') mäneb lodehližes El'dorado-du-Sul-tegimištzonas.

== Geografijan andmused ==
[[Fail:Locator map of Porto Alegre in Rio Grande do Sul.svg|thumb|left|250px|Lidnan sijaduz štatas i valdkundas vn 2006 kartal]]
Lidn sijadase štatan päivnouzmas, [[Atlantine valdmeri|Atlantižen valdmeren]] järedan Patus-merilahten randal, Žakui-jogen Guaib-hijaman lanktendanno sihe, kümne metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad [[Brazilia]]-pälidnhasai om 2027 km pohjoižhe.

Klimat om [[subtropine vö|subtropine]] valdmeren. Keza om päivoikaz, kezaku om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +19,6 C°, kezakun-elokun +14..+15 C°, tal'vkun-keväz'kun +23..+25 C°. Ekstremumad oma −3,0 C° (heinku) i +40,3 C° (tal'vku). Paneb sadegid 1425 mm vodes, kuidme 92 millimetraspäi (keväz'ku) 138..141 millimetrhasai (kezaku, heinku, sügüz'ku i reduku). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 71..83 % röunoiš voden aigan.

== Eläjad ==
Vl 2010 Brazilijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1,365,039 ristitud, i sil aigal se oti 10. sijad valdkundas. Vl 2013 lidnan ristitišt oli 1,47 mln eläjid. Läz 4,4 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas (2010 i 2020, videnz' sija valdkundas). Lidnan da sen aglomeracijan ristitišt om kaikiš suremb i läz kaikenaigaine vspäi 2010.

Religijan mödhe (lidnan eläjad, 2010): [[katoline jumalankodikund|riman katolikad]] — 63,9 %, [[protestantizm|protestantad]] — 11,7 %, religijatomad — 10,4 %, [[spiritizm|spiritistad]] — 7,0 %, toižed uskojad — 7,0 %.

== Transport ==
Avtobusad i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Metropoliten radab vspäi 1985 (üks'jäine jono 22 stancijanke, 44 km raudted) ''Trensurb''-kompanijan ohjandusel al, sen üks'jäine jono mäneb lidnaspäi pohjoižihe ezilidnoihe.

Avtomatižen monorel'san üks'kilometrine jono ühtenzoitab rahvahidenkeskeiženke lendimportanke Salgadu Fil'jun nimed&lt;ref&gt;[http://aeroportoportoalegre.net/ Portu Alegrin rahvahidenkeskeižen lendimportan Salgadu Fil'jun nimed sait (''aeroportoportoalegre.net'').] {{ref-pt}} {{ref-en}}&lt;/ref&gt; (''POA / SBPA'', 8,3 mln passažiroid vl 2019) Aeroport-metrostancijaspäi, ühesas kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnan keskuzpalaspäi. Lendimportaspäi tehtas reisid Suviamerikan erasihe-se pälidnoihe (Buenos Aires, Santjago, Panam, Lim), Brazilijan surihe lidnoihe.

== Galerei ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;125px&quot;&gt;
Paço Municipal 08.jpg|Lidnan tobmuden sauvuz (2006)
Metropolitan Cathedral-Porto Alegre.jpg|Lidnan kafedraline katoline päjumalanpert', vn 2007 nägu
Ipiranga POA.jpg|Kivivoin Ipiranga-kompanijan päfater vl 2006
Hospital de Clínicas PMPA.jpg|Portu Alegrin valdkundaline klinine läžundkodi (2020)
P10800791.JPG|''Praia de Belas''- moll (viluku 2007)
Rodoviária de Porto Alegre 05.jpg|Lidnan avtobusstancii vl 2010
&lt;/gallery&gt;

== Homaičendad ==
&lt;references /&gt;

== Irdkosketused ==
* [http://portoalegre.rs.gov.br/ Lidnan oficialine sait (''portoalegre.rs.gov.br'').] {{ref-pt}}
{{Commons|Porto Alegre}}

[[Kategorii:Portu Alegri| ]]
[[Kategorii:Brazilijan lidnad]]
[[Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Riu-Grandi-du-Sul|*]]</text>
      <sha1>b0mpogd36vi76y3iidyupxpivxkr74l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Potd/2026-11-24 (vep)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>41529</id>
    <revision>
      <id>190418</id>
      <timestamp>2026-10-09T12:24:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Motoranger</username>
        <id>10577</id>
      </contributor>
      <comment>kuvan ümbrikirjutand</comment>
      <origin>190418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="243" sha1="jhj2vfdap161cq2omhgxa4nejymi6ej" xml:space="preserve">[[Taz (lidn, Marok)|Taz]]-lidnan uden rajonan ühthine nägu, kaceg suvipäivlaskmaspäi, vanhas palaspäi, [[Fes — Meknes]]-agj, [[Marok]]on pohjoižpäivnouzm, 6. kül'mku 2025&lt;noinclude&gt;
[[Kategorii:Päivän kuvan šablonad]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jhj2vfdap161cq2omhgxa4nejymi6ej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Potd/2026-11-29 (vep)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>41530</id>
    <revision>
      <id>190419</id>
      <timestamp>2026-10-09T12:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Motoranger</username>
        <id>10577</id>
      </contributor>
      <comment>kuvan ümbrikirjutand</comment>
      <origin>190419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="365" sha1="9qrslnd9qgmk4lab9hx4ukys95d45cb" xml:space="preserve">Must [[topol']] (vai piramidanvuitte, {{lang-la|Populus nigra}}) säib tikahtajan päiväižen sädegiš, mouckiven Daja Čiker-karstalangišt, Bab Budir, Tazan provincii, [[Fes — Meknes]]-agj, [[Marok]]on pohjoižpäivnouzm, 4. kül'mku 2025. [[Lambhad]] jäl'gestadas ičeze paimnent tel kodinnoks.&lt;noinclude&gt;
[[Kategorii:Päivän kuvan šablonad]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9qrslnd9qgmk4lab9hx4ukys95d45cb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>190420</id>
      <parentid>190419</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T12:40:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Motoranger</username>
        <id>10577</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>orfo</comment>
      <origin>190420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="364" sha1="lou1abepvut0zvr83061fncxf34ohhl" xml:space="preserve">Must [[topol']] (vai piramidanvuitte, {{lang-la|Populus nigra}}) säib tikahtajan päiväižen sädegiš, mouckiven Daja Čiker-karstalangišt, Bab Budir, Tazan provincii, [[Fes — Meknes]]-agj, [[Marok]]on pohjoižpäivnouzm, 4. kül'mku 2025. [[Lambhad]] jäl'gestadas ičeze paiment tel kodinnoks.&lt;noinclude&gt;
[[Kategorii:Päivän kuvan šablonad]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lou1abepvut0zvr83061fncxf34ohhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Potd/2026-12-12 (vep)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>41531</id>
    <revision>
      <id>190424</id>
      <timestamp>2026-10-09T18:27:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Motoranger</username>
        <id>10577</id>
      </contributor>
      <comment>kuvan ümbrikirjutand</comment>
      <origin>190424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="417" sha1="c9i2hdntekv7w37jbdt50q8yngc6b90" xml:space="preserve">''Orbital ATK''-kompanijan ''[[Lockheed]] L-1011 TriStar Stargazer''-lendim tegeb lendust Atlantižen valdmeren päl läz [[Deitona Bič]]-lidnad, [[Florid]]-štatan päivnouzmaine randišt, 12. tal'vku 2016 (necil päiväl kümne vot tagaz). ''Pegasus XL''-raketkandai i Globaližen navigacijan ''Cyclone''-sisteman kahesa kaimdajad oma lendimen laidal.&lt;noinclude&gt;
[[Kategorii:Päivän kuvan šablonad]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c9i2hdntekv7w37jbdt50q8yngc6b90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>190425</id>
      <parentid>190424</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T18:27:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Motoranger</username>
        <id>10577</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>190425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="456" sha1="i8kqtqkal3b88j1ae68ql801x9szt7u" xml:space="preserve">''Orbital ATK''-kompanijan ''[[Lockheed]] L-1011 TriStar Stargazer''-lendim tegeb lendust Atlantižen valdmeren päl läz [[Deitona Bič]]-lidnad, [[Florid]]-štatan päivnouzmaine randišt, [[Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad]], 12. tal'vku 2016 (necil päiväl kümne vot tagaz). ''Pegasus XL''-raketkandai i Globaližen navigacijan ''Cyclone''-sisteman kahesa kaimdajad oma lendimen laidal.&lt;noinclude&gt;
[[Kategorii:Päivän kuvan šablonad]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i8kqtqkal3b88j1ae68ql801x9szt7u</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>