Vikipedii
vepwiki
https://vep.wikipedia.org/wiki/P%C3%A4lehtpol%E2%80%99
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
Media
Specialine
Lodu
Kävutai
Lodu kävutajas
Vikipedii
Paginad Vikipedii
Fail
Lodu failas
MediaWiki
Lodu MediaWikiš
Šablon
Lodu šablonas
Abu
Lodu abus
Kategorii
Lodu kategorijas
TimedText
TimedText talk
Moodul
Mooduli arutelu
Üritus
Ürituse arutelu
Bern
0
99
190524
183756
2026-10-14T18:18:49Z
Koiravva
1717
+openduz
190524
wikitext
text/x-wiki
{{10000}}
{{Eländpunkt
| Nimi = Bern<br />Bern <small>(saks.)</small><br />Berne <small>(fr.)</small><br />Berna <small>(ital. i romanš.)</small>
| Lidnanznam = CHE Bern BE COA.svg
| Flag = CHE Bern BE Flag.svg
| Lidnanznam text = Bernan lidnanznam
| Flag text = Bernan flag
| Valdkund = Šveicarii
| Eläjiden lugu = 136,988
| Voz' = 2023
| Pind = 51.62
| Fail = Bern Panorama von Rosengarten 20211007.jpg
| Pämez' = Alek fon Graffenrid<br/>(viluku 2017—,<br/>''Alec von Graffenried'')
| Telefonkod = +41-(0)31
| Aigvö = tal'vel [[UTC]]+1,<br />kezal [[UTC]]+2
}}
[[Fail:Stadt Bern 2020.png|thumb|left|250px|Lidnan kart (2020)]]
'''Bern''' (mugažo [[saksan kel'|saksan kelel]], virktas [bɛʁn], sveicarine saksan virkand [bɛrn]; {{lang-fr|Berne}} [bɛʁn], [[italijan kel'|ital.]] i {{lang-rm|Berna}}) om [[Šveicarii|Šveicarijan Konfederacijan]] pälidn de fakto («federaline lidn» oficialižeks). Se om [[Bern (kanton)|ühtennimižen kantonan]] administrativižeks keskuseks mugažo, valdkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe. Oficialine kel' om [[saksan kel']].
Mail'man počtühtištusen i Šveicarijan raudteiden päfaterad sijadasoiš lidnas.
== Istorii ==
Eländpunktan aluz om pandud vl 1191 ceringenlaižen Bertol'd V-gercogan käskön mödhe. Vspäi 1848 Šveicarijan parlament i ohjastuz tehtas ištundoid lidnas. Bernan vanh keskuz mülüb [[UNESCO|UNESCO:n]] Mail'man jäl'gusen nimikirjuteshe vspäi 1983.
Bern šingotase sauvondal i holitišiden sferal: tervhudenkaičend, tedoidused i openduz, torguind, logistik, finansižed holitišed i varmituz, informacine sarak, adivpertid i restoranad.
== Geografijan andmused ==
[[Fail:Karte Gemeinde Bern 2012.png|thumb|left|250px|Lidnan municipalitetan sijaduz kantonan palas, kantonas i valdkundas vn 2012 kartal]]
Bern sijadase pohjoižpolehe [[Al'pad|Al'pilpäi]], valdkundan lodehes. Lidn seižub [[Are]]-jogen känman molembil randoil, 481..674 m korktusil, 540 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om valdmeren [[ven vö|venon]] kontinentaližen röunal. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +9,3 C°, kezakun-elokun +16,9..+18,8 C°, tal'vkun-uhokun +0,2..+1,1 C°. Ekstremumad oma −23,0 C° (uhoku) i +37,0 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +0,9 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +19,1 C° (tal'vku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 1022 mm vodes, enamba semendkus-elokus (102..112 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (56..65 mm kus). Paneb lunt 47 sm tal'ven 13 päiväs keskmäras. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 70..73 % röunoiš keväz'kus-elokus, 84..86 % redukus-vilukus.
== Tobmuz ==
[[Fail:Karte Berner Quartiere.png|thumb|left|250px|Lidnan fartalad rajonidme vl 2009]]
Bern jagase kudeks nomeruidud rajonaks (üks'lugu {{lang-de|Stadtteil}}, I−VI). Rajonad II−VI alajagasoiš 28 nimitadud fartalaks (''Quartier'').
Valitas lidnan nevondkundan ({{lang-de|Stadtrat}}, {{lang-fr|Conseil de ville}}) 80 ühtnijad nelläks vodeks. Radonoigendai tobmuz om municipaline nevondkund ({{lang-de|Gemeinderat}}, {{lang-fr|conseil municipal}}), sen pämez' om lidnan pämez' (mer, {{lang-de|Stadtpräsident}}, {{lang-fr|Le Maire}}). Edeline lidnan pämez' oli Aleksander Čäppät (''Alexander Tschäppät'', 2005−2016, koli vl 2018).
== Eläjad ==
Vl 2013 lidnan eläjiden lugu oli 137,980 ristitud, vl 2017 — 133,798 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 162,405 eläjad vl 1970. Läz 400 tuhad eläjid om ezilidnoidenke.
Lidn om kahten universitetan sijaduz: Bernan universitet<ref>[http://unibe.ch/ Bernan universitetan sait (''unibe.ch'').] {{ref-de}} {{ref-fr}} {{ref-en}}</ref> ({{lang-de|Universität Bern}}, alusenpanend 1834, 19,6 tuh. üläopenikoid vl 2024) i Bernan sättutoitud tedoiden universitet (''Berner Fachhochschule'', alusenpanend 1997, 7,2 tuh. üläopenikoid vl 2019). Kaik kahesa kirjištod om avaitud lidnas.
== Transport ==
Avtobusad, tramvaid, trolleibusad i funikulör (106 m) oma kundaližeks transportaks lidnas. Kaik om kahesatoštkümne sildad Are-joges päliči lidnan südäimes. Bernan elektroraudte ({{lang-de|S-Bahn}}, 13 jonod) ühtenzoitab lidnad ezilidnoidenke.
Regionaline civiline ''Bern''-lendimport (''BRN, LSZB / LSMB'', 151,6 tuh. passažiroid vl 2018) sijadase Bel'p-ezilidnas vides kilometras suvipäivnouzmha Bernan istorižes keskusespäi. Tehtas čarterreisid Keskmeren lebutahoiže päpaloin.
== Galerei ==
<gallery mode="packed" heights="125px">
Rathaus (Bern).jpg|Lidnan tobmuden sauvuz (2007)
Münster Bern 04.jpg|Bernan kafedraline päjumalanpert', vn 2019 nägu (reformatine, saudihe vll 1421−1893)
Heiliggeistkirche Bern.jpg|Pühän Hengen jumalanpert', vn 2013 nägu (reformatine, om saudud vll 1726−1729)
Behring Bern 01.jpg|Transnacionaližen biofarmaceftižen ''CSL Behring''-kompanijan tehmižsauvused vl 2020
DJI 20240806090157 0047 D.jpg|Liftoiden ''Emch Aufzüge AG''-kompanii vl 2024
Universität Bern Hauptgebäude DSC05758.jpg|Bernan universitetan päsauvuz (2011)
Stade de Suisse Luftbild 2011.jpg|''Wankdorf''-stadion (2011)
Bern Hauptbahnhof (2014).jpg|''Bern''-päraudtestancijan sauvuz vl 2014
</gallery>
== Homaičendad ==
<references />
== Irdkosketused ==
* [http://www.bern.ch/ Lidnan ohjastusen oficialine sait (''bern.ch'').] {{ref-de}} {{ref-fr}} {{ref-it}} {{ref-en}}
{{Commons|Bern}}
{{Evropan pälidnad}}
[[Kategorii:Bern| ]]
[[Kategorii:Šveicarijan lidnad]]
[[Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Šveicarii|*]]
[[Kategorii:Pälidnad]]
[[Kategorii:Bernan kanton|*]]
hcgjfqzurd02jv2pm0ok823a4vsfy88
Onlain-vajehnik
0
2956
190520
112514
2026-10-14T16:21:59Z
Koiravva
1717
formitez, orfo
190520
wikitext
text/x-wiki
'''Onlain-vajehnik''' — [[elektronine vajehnik]], kudamb om sijatud [[Internet]]as. Onlain-vajehnikad tegesoiš populärižikš teravas. Äjad ecmižportalad ([[Yandex|yandex.ru]], [[Rambler|rambler.ru]], [[Mail.Ru|mail.ru]]) sijatas niid ičelaze.
Venämas om koume onlain-vajehnikoiden variantad: avtorižed vajehnikad, kudambad sättudas ičeze bumagvariantoile kogonaz, piratan vajehnikad, kudambad oma sadud avtorižiden bumagvajehnikoiden skaniruindan turbiš i publikoitud avtoroiktusid pidmata, i segoitadud versijad, konz aluses venudas kut avtorižed, muga piratan-ki vajehnikad.
== Ozutesed ==
* [[VikiVajehnik]] — [[Vikimedijan fond]]an äikel'ne projekt. Sinnä oma grammatine, etimologine da sel'gitezvajehnikad, tezaurus enamb mi 150 kelen täht.
* [[Lingvo]] — Lingvo-vajehnik om «Русский язык-Медиа», «РУССО», «ABBYY Press» — pästandkodiden bumagvajehnikoiden tarkoiged kopii. Se om maksutoi i sättui internetas [http://lingvo.abbyyonline.com/ru ''lingvo.abbyyonline.com'']-adresadme. Andab sanoiden i stabiližiden virkehiden kändust anglijan, germanijan, francijan, italijan, ispanijan, ukrainan, latinan kelišpäi venän kel'he i tagaze. Päiči ühthižes vajehnikas, om avaitud tematižid vajehnikoid medicinan, tehnikan, marketingan i toižiden jagusiden temoiš.
* «[[Мультитран]]» — sistem kändajiden täht, kudambad kätas venän, anglijan, germanijan, francijan, italijan, ispanijan, alaman, latvijan, estin da japonijan kelišpäi. Mülütab läz vit millionad terminoid i andab voimust morfologižen i frazižen ecmižen täht. Mugažo voib ectä kirjamišton mödhe.
== Homaičendad ==
<references />
{{stub}}
[[Kategorii:Internet]]
axcd1x7kcj4goyayjwfejjhjmekafqa
Elektronine vajehnik
0
2957
190518
46049
2026-10-14T16:07:12Z
Koiravva
1717
formitez, orfo, sintaksis
190518
wikitext
text/x-wiki
'''Elektronine vajehnik''' om [[vajehnik]] [[kompjuter]]as vai toižes elektronižes ladimes.
Se andab voimusid löuta teravas tarbhaižid sanoid, morfologijanke eskai i virkehiden ecmižen voimusenke paksus. Erašti elektronižes vajehnikas voib löuta mugažo sanoiden kävutamižen ozutesid i vajehtada kändmižen čuradust (ozutesikš, anglijan kelespäi venäkel'he vai venäkelespäi anglijan kel'he).
== Populärižed elektronižed vajehnikad ==
=== Vajehnikad ===
* Free On-line Dictionary of Computing
* FreeDict
* Jargon file
* WordNet
=== Programad ===
* AtomicDic
* GoldenDict
* StarDict
=== Programad, saitad i m.e. ===
* [[ABBYY Lingvo]]
* DICT — verkprotokol
* [[Мультитран]]
* Polyglossum
* [[МультиЛекс]] — venä-anglijalažed, saksalaižed, francijalaižed, ispanijalaižed, italijalaižed, portugalijalaižed i äikeližed vajehnikad. Mülütadas sel'gitezvajehnikoid i sanoiden tematižid bazoid specialižen vaihišton kändmižen täht.
== Kacu mugažo ==
* [[Onlain-vajehnik]]
{{stub}}
[[Kategorii:Kompjuter]]
kcxn35y8f09ryc0mqxw68ck0zgdl48t
190519
190518
2026-10-14T16:17:16Z
Koiravva
1717
190519
wikitext
text/x-wiki
'''Elektronine vajehnik''' om [[vajehnik]] [[kompjuter]]as vai toižes elektronižes ladimes.
Se andab voimusid löuta teravas tarbhaižid sanoid, morfologijanke eskai i virkehiden ecmižen voimusenke paksus. Erašti elektronižes vajehnikas voib löuta mugažo sanoiden kävutamižen ozutesid i vajehtada kändmižen čuradust (ozutesikš, anglijan kelespäi venän kel'he vai venäkelespäi anglijan kel'he).
== Populärižed elektronižed vajehnikad ==
=== Vajehnikad ===
* Free On-line Dictionary of Computing
* FreeDict
* Jargon file
* WordNet
=== Programad ===
* AtomicDic
* GoldenDict
* StarDict
=== Programad, saitad i m.e. ===
* [[ABBYY Lingvo]]
* DICT — verkprotokol
* [[Мультитран]]
* Polyglossum
* [[МультиЛекс]] — venä-anglijalaižed, saksalaižed, francijalaižed, ispanijalaižed, italijalaižed, portugalijalaižed i äikeližed vajehnikad. Mülütadas sel'gitezvajehnikoid i sanoiden tematižid bazoid specialižen vaihišton kändmižen täht.
== Kacu mugažo ==
* [[Onlain-vajehnik]]
{{stub}}
[[Kategorii:Kompjuter]]
bzvniv050bv34g17b5udnypf74ozsmz
Čigičaine
0
10229
190517
140922
2026-10-14T14:19:13Z
Amherst99
129
/* */
190517
wikitext
text/x-wiki
{{10000}}{{A10000}}
{{Taxobox
| name = Čigičaine
| image title = Čigičaine
| image file = Schwarze Johannisbeeren.jpg
| image descr = Čigičaine
| regnum = Kazmused
| divisio = [[Änikkazmused]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Kaksidülehtesižed]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Kivenmurendaiänikoižed]] (''Saxifragales'')
| familia = [[Karvmarjanvuiččed]] (''Grossulariaceae'')
| genus = ''[[Ribes]]''
| species = '''Čigičaine'''
| latin = {{btname|Ríbes nígrum |[[Linnei Karl|L.]], 1753}}
| wikispecies = Ribes nigrum
| commons = Category:Ribes nigrum
| itis = 24488
| ncbi = 78511
| range map =
}}
'''Čigičaine''' vai '''hajubol''' ({{lang-la|Ribes nigrum}}) om [[penzaz]] langenijanke lehthištonke tal'veks. Nece om ''Ríbes''-heimon erik, mülüb [[Karvmarjanvuiččed]]-sugukundha.
Toižed nimed oma: '''oja-čigičaine''', '''čižik''', '''čičik''', '''hajuč''', '''hajučaine''', '''hajumarj'''.
== Čigičaižhe sidotud vepsän tärtused ==
* ''Čičikkišt'' — čigičaižen žomad.
* ''Čiganančigičaine'' — [[kanabr'|kanabrän]] plod.
== Ümbrikirjutand ==
[[Fail:281 Ribes nigrum.jpg|thumb|left|250px|Botanine kuva Lindmanan K.A.M. «''Bilder ur Nordens Flora''»-kirjaspäi, 1917−1926.]]
Kazmuz om 1..2 metrad kortte. Nored vezad oma karvakahad, vauhad; aigvoččed oma burahkon mujun.
[[Lehtez|Lehtesed]] oma 3..5 (12:hesai) santimetrad pitte da levette, hambhikahanke röunanke, 3..5-labaižed kuldan polhe mujun rauguidenke sonidme. Labad oma levedan koumesaumnikan karččed, kesklaba om pidemb paksus. Lehtez om muzavihand, siled da šagukaz ülähänpäi, karvakaz sonidme vauhvihand alahanpäi.
[[Änik]]od ühtetas kumartud tophižikš 3..5 (8:hasai) sm pitte, tophas om 5..10 änikod, siledoidenke vai karvakahidenke änikjaugoidenke 3..8 mm pitte. [[Kandaižleht]]ed oma 1..2 mm pitte, niiden form vajehtab ellipsaspäi lancetanvuiččehe. Änikod oma 7..9 mm pitte, 4..6 mm diametras, vižpalaižed kelloiženvuiččed, lilahko- vai ruskedvauvhaižhahkan mujun, lujas karvakahad irdpolel tobjan palan. [[Äniklehtez|Äniklehtesed]] oma ellipsanvuiččed. [[Mall'lehtez|Mall'lehtesed]] kumartas irdale, nüguhkod, levedan polhe. [[Änikoičend|Änikoičeb]] semendkus-kezakus.
[[Plod]] om södab hajukaz [[marj]] 1 sm:hasai keskmäižes diametras (londuses), 2 sm:hasai (kul'turtoižendad), mustburan mujun vai vihandan polhe, loštajanke kerthenke. Üks' marj mülütab 3..37 [[semen|semned]]. Üks' kilogramm mülütab läz 3330 marjad vai 714 tuhad semnid. Ühten tuhan veduz om 0,9..1,8 g. Tob küpsid marjoid heinkus-elokus.
== Levigandmižavaruz ==
Mülütadas londuseližen erikon arealha läz kaiked [[Evrop]]an territorijad, mugažo [[Venäman evropine pala|Venäman evropižen palan]], [[Sibir'|Sibirin]] ([[Uralmäged|Uralmägišpäi]] [[Jenisei]]hesai da [[Baikal]]-järvhesai) meczonad, [[Kazahstan]], [[Kitai]], [[Mongolii|Mongolijan]] pohjoižpalad. Kazmuz oli introduciruidud [[Pohjoižamerik]]ha. Kazvatadas čigičašt levedali.
Kazvandan tahod: nepsad lehtesižed, segoitadud da kavag'mecad i mecanröunad, habištod, jogiden da järviden kendäkod, soiden röunad, nepsad luhtnitud. Kazvab üksin vai penil žomil.
== Klassifikacii ==
=== Toižendad ===
Erištadas kaks' toižendad erikon südäimes<ref>[http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/flora_sssr1939_9.djvu Флора СССР. В 30 т. / Гл. ред. акад. В.Л. Комаров; Редактор тома С.В. Юзепчук. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1939. — Т. IX. — Lpp. 252−254.] ''herba.msu.ru''-saital {{ref-ru}}</ref>:
* ''Ribes nigrum'' var. ''europaeum'' — tipine toižend;
* ''Ribes nigrum'' var. ''sibirica'' [[Е.Wolf]] — kazvab [[Sibir'|Sibirin]] suvirajoniš da [[Kazahstan]]an mägirajoniš.
=== Formad ===
Selekcijan aigan formiden rivi oli valitid<ref>[http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/der_i_kust_sssr1954_3.djvu Деревья и кустарники СССР. Дикорастущие, культивируемые и перспективные для интродукции. / Ред. тома С.Я. Соколов. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1954. — Т. III. Покрытосеменные. Семейства Троходендроновые — Розоцветные. — Lpp. 198−199.] ''herba.msu.ru''-saital {{ref-ru}}</ref>:
* ''Ribes nigrum'' f. ''aconitifolium'' [[Kirchn.]] — lehtesed oma palakahad;
* ''Ribes nigrum'' f. ''apiifolium'' [[Kirchn.]] — lehtesed oma palakahad, labad oma karvakahad;
* ''Ribes nigrum'' f. ''aureo-variegatum'' [[Hort.]] — kirjavidenke lehtesidenke;
* ''Ribes nigrum'' f. ''chlorocarpum'' [[Spaeth]] — küpsad marjad oma vihandad;
* ''Ribes nigrum'' f. ''reticulatum'' [[Nichols.]] — lehtesen pindal om äi pakuižid čokkoimid;
* ''Ribes nigrum'' f. ''xanthocarpum'' [[Spaeth]] — küpsad marjad oma pakuižed vai vauktan polhe.
== Himine mülünd ==
Lehtesiš om äi [[C (vitamin)|askorbinmuiktust]], [[karotin]]ad, [[fitoncidad|fitoncidid]], [[efirvoid]]. Askorbinmuiktusen olend om korged kazmusen erazvuiččiš paloiš: lehtesiš (marjoiden poimindan jäl'ghe) — 470 mg%:hasai (mg% = mg/100 g), urbiš — 175 mg%:hasai, butoniš — 450 mg%:hasai, änikoiš — 270 mg%:hasai.
Čigičpenzhan marjad mülütadas nenid substancijoid: vitaminad ([[C (vitamin)|C]] — 400..570 mg%:hasai, [[karotin]], [[B (vitamin)|B]], [[P (vitamin)|P]]), organižed muiktused ([[limonmuiktuz|limon-]] da [[jablokmuiktuz|jablok-]]), erazvuiččed saharad ([[glükoz]] da [[fruktoz]] tobjimalaz), [[glikozidad]] da [[flavonoidad]], [[pektin]]ad, [[dubindsubstancijad]], [[antocianad]] (cianidin, del'finidin), azotakahad substancijad sen ližaks.
Tuhkan (Mineraloiden) mülünd (mg% = mg/100 g): [[natrii]] — 32, [[kalii]] — 322, [[kal'cii]] — 55, [[magnii]] — 24, [[fosfor]] — 59, [[raud]] — 1,54, [[cink]] — 0,27 mg%.
Torhiden marjoiden 100 gramman sömarvuz<ref>[http://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/2244?fgcd=&manu=&lfacet=&format=&count=&max=35&offset=&sort=&qlookup=ribes+nigrum Basic Report: 09083, Currants, european black, raw (Päsatusenladind: 09083, Ribes-heim, evropine čigičaine). — USDA Nutrient Database //National Agricultural Library of USA (''ndb.nal.usda.gov'').] {{ref-en}}</ref>: [[energine arvuz|energijanarvuz]] — 63 kkal (264 kDž), [[vezi]] — 81,96 grammad, [[vauktušed]] — 1,4 g, [[razvad]] — 0,41 g, [[hil'vezikod]] — 15,4 g.
== Kazvatuz da biologižed eriližused ==
Äikerdoitas čižikpenzhid jurdunuzil pudujil čaptud varzil urbidenke.
Čigičaižen tatanmaižed pakaižvastaižed sortud voidas päzda läbi pakašt −40..−50 C° znamoičendanke kaitud olendas, evropižed sortud vigastadas −30..−35 C° lämudel. Toižes polespäi, organižen tünüden olendan aigan mändes muugotid nened sortuiden tipad reagiruidas teravas lämšundha edel +2..+5 Cel'sijan gradusad, se zavodib tal'vkus-vilukus da jätktab tal'vkevädel. Urban kazvandzonan täuz' pölištuz oleleb teravan lämuden vajehtusen jäl'ghe, lämšundaspäi pakaižhe −20..−25 C°.<ref>Лобанов Э.М. ''Применение метода дифференциального термического анализа при изучении промерзания почек у сибирских сортов плодовых и ягодных культур'' //Основные направления научного обеспечения отрасли садоводства Сибири: сб. науч. тр. — Новосибирск, 1991. — Lpp. 54−66. {{ref-ru}}</ref><ref>Арсентьев А.П. ''Устойчивость смородины чёрной к морозам и весенним заморозкам'' /Автореф. дис. канд. с.-х. наук. — М., 2000. {{ref-ru}}</ref>
Kazmuz navedib sijid lujanke päivänvauktanke, hot' kožub-ki pol'pimedusenke, vaiše änikoičeb siloi harvemba. Tahtoib kebnad rohlad nepsad vägekast [[savik]]od. Kazvab hubin mahusil [[vezinikan ozutai|lujetud muiktusenmäranke]].
=== Travijad da läžundad ===
Čigičaine tirpab travijoišpäi penemb mi [[sestrikaine]].
* [[Čigičaižen urbiden kägentäi]] (''Eriophyes ribis'') — travib vaiše čigičašt, vaiše sen urbid.
* [[Amerikaine jauhkaste]] (sferotek) (''Sphaerotheca mors-uvae'') travib čigičašt lujas, sen-žo aigan sestrikaine ei sättu sile. Ku čigičpenzaz om jo läžuškandenu, ka tobmad palad ei voi tervehtada sidä, vaiše voib ei antta langeta löumendushe ühten voden aigan. 1960-nziden voziden lopul nece senüt leviganzi [[karvmarjad|karvmarjoišpäi]] (järgeline kandai) čigičaižhe kaikedme Evropadme ühtes. Sil aigal čigičaižen sortud oliba ühten erikon — evropine čigičaine, i ned kaik ozutihe ičtaze kaičematomikš. Himižed morimed todas vähän ližad, sikš miše penzhad läžuškatas möst morimen pezendaspäi vihman aigan vai morimen murendusespäi päivänvauktal. 21. voz'sadan tulendale sädihe uzid jauhkastkenvastaižid sortuid — löuzihe čigičaižen toižid erikoid, niil varmed gen om sferotekad vaste, da tegihe erikoidenkeskeine gibridizacii.<ref>[http://www.nkj.ru/archive/articles/6366/ Астахов А.И. Смородушка, сморода... настоящее и будущее культуры //Наука и Жизнь. — 2006. — #7.] ''nkj.ru''-saital {{ref-ru}}</ref>
== Kävutand ==
=== Sömhä ===
Marjad oma muigedmagedad eriliženke hajunke. Arvostadas niid veresil, edel kaiked — C-vitaminan suren mülün tagut. Mugažo ümbriratas produktoihe: [[tisel']], [[sirop]] (sadas čigičvet), [[südäivezi (jom)|südäivezi]], [[nastoik]], [[vin]], [[likör]], [[keitiž]], [[žele]], [[pastil]], [[jogurt]], täudim kanfetoihe (kanfetür).
Kävutadas čigičaižen lehtesid [[magutez|magutesikš]] maploduiden da seniden [[soladuz|soladusen]] aigan. Ližatas norid lehtesid [[painatoz|painatosihe]], dietižihe saharanalenzoitajihe salatoihe, aromatiziruidas [[vas]]ad. Keittas [[čai|čajud]] kuidud lehtesišpäi.
=== Zelläks ===
Čigičaižel om [[higonajajad zelläd|higonajajid]], [[diuretižed zelläd|diuretižid]] da [[uitonvastaižed zelläd|uitonvastaižid]] ičendoid. Sen lehtesed, urbad da plodud ozutadas [[dezinficirujad zelläd|dezinficirui]] ičend efirvoihe sidotud.
Kävutadas marjoid, lehtesid da urbid tervehtamha.
Poimdäs čigičaižen marjoid ({{lang-la|Fructus Ribis nigri}}) [[zell'kazmusiden torhuz|zell'torhudeks]]. Marjoiden poimind tegese küpsnemižen aigan 3..4 kerdad. Kuivatas torhut kuidimiš: ezmäi ahavoičetadas +35..+40 C° lämudel, sid' kuivatas lophu +55..+60 C° lämudel. Vai kuivatas kuivatezhonuses, vai čuhus (katusenaluižes).
Satas lehtesid varziden keskpidusespäi ploduiden poimindan jäl'ghe. Kuivatas niid tulleitadud hüvin honusiš.
[[Rahvahanmedicin]] rekomenduib otta kävutamižhe veresid da kuivid marjoid [[südäikohtsoližed läžundad|südäikohtsoližiden läžundoiden]] aigan ([[südäikohtun südäisatatez]], [[kahtentoštkümnen sor'men solen südäisatatez]], [[gastrit]] alamuiktusentäutandanke), südäikeran löndan ritman vigastust vaste.
Mugažo ližatas ploduid äivitaminižihe keradusihe, kävutadas [[keitvezi|keitvedeks]] vai veresikš [[gipovitaminoz|gipo-]] da [[avitaminoz]]ad vaste, tervehtamha verenvendsisteman läžundoid, [[ateroskleroz]]ad, [[kül'mehtuz|kül'mehtust]].<ref>[http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/botaniko-farmakognost_slovar1990.djvu Блинова К.Ф. и др. Ботанико-фармакогностический словарь: Справ.пособие /Под ред. К.Ф. Блиновой, Г.П. Яковлева. — М.: Высш. шк., 1990. — Lp. 238.] ''herba.msu.ru''-saital. ISBN 5-06-000085-0. {{ref-ru}} </ref>
Kuivatadud lehtesil om aktivižust dizenterijan bakterijankandajad vaste. Ühthe kävutadud lehtesed ližatas [[antibiotikad|antibiotikoiden]] painegen. Čigičaižen lehtesed oma vitaminkeradusiden pala ühtes [[babarm]]on da [[bol]]an lehtesidenke, [[kukoinkarang]]on ploduidenke.
Čigičaine om [[cing]]anvastaine kogonaz. Kävutadas sidä tervertamižkompleksan palaks erazvuiččiden verevoihe satatesihe sidotud läžundoiden aigan.
=== Maižanduses ===
Čigičaine om mezikazmuz. Mezjäižed sadas [[nektar]]ad da [[heid'om]]ad. Meden tond oleleb 30 kg ištutesiden gektaralpäi.<ref>[http://ashipunov.info/shipunov/school/books/slovarj-sprav_pchelovoda_1955.djvu Абрикосов Х.Н. и др. Смородина //Словарь-справочник пчеловода. Сост. Федосов Н.Ф. — М.: Сельхозгиз, 1955. — Lp. 342.] ''ashipunov.info''-saital. {{ref-ru}}</ref>
=== Landšaftandizainas ===
Čigičaine om dekorativine penzaz. Tetas kirjavlehtesižid formid da formid jagadud lehtesidenke.
== Galerei ==
<center><gallery>
Fail:Ribes-nigrum-buds.jpg|Čigičaižen urbad
Fail:Ribes nigrum 002.JPG|Čigičaižen änikod da rohkud marjad
Fail:Blackcurrant 'Ben Lomond' - geograph.org.uk - 1397771.jpg|Čigičaižen küpsad marjad
Fail:Blackcurrants.jpg|Poimdüd marjad
</gallery></center>
== Kacu mugažo ==
* [[Sestrikaine]]
== Homaičendad ==
<references />
== Irdkosketused ==
* [http://www.blackcurrantfoundation.co.uk/ Suren Britanijan čigičaižen keskuz (''blackcurrantfoundation.co.uk'').] {{ref-en}}
{{Commons|Ribes nigrum}}
[[Kategorii:Karvmarjanvuiččed]]
[[Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Plodpenzhad]]
[[Kategorii:Marjad]]
[[Kategorii:Meckazmused]]
[[Kategorii:Sömkazmused]]
[[Kategorii:Mezikazmused]]
[[Kategorii:Zell'kazmused]]
[[Kategorii:Dekorativižed kazmused]]
[[Kategorii:Evropan kazmusišt]]
[[Kategorii:Azijan kazmusišt]]
[[Kategorii:Pohjoižamerikan kazmusišt]]
hp3cwqlle9b5cfib4x0kyw0hzsx6bws
190521
190517
2026-10-14T16:45:06Z
Koiravva
1717
homaičendoiden formitez
190521
wikitext
text/x-wiki
{{10000}}{{A10000}}
{{Taxobox
| name = Čigičaine
| image title = Čigičaine
| image file = Schwarze Johannisbeeren.jpg
| image descr = Čigičaine
| regnum = Kazmused
| divisio = [[Änikkazmused]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Kaksidülehtesižed]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Kivenmurendaiänikoižed]] (''Saxifragales'')
| familia = [[Karvmarjanvuiččed]] (''Grossulariaceae'')
| genus = ''[[Ribes]]''
| species = '''Čigičaine'''
| latin = {{btname|Ríbes nígrum |[[Linnei Karl|L.]], 1753}}
| wikispecies = Ribes nigrum
| commons = Category:Ribes nigrum
| itis = 24488
| ncbi = 78511
| range map =
}}
'''Čigičaine''' vai '''hajubol''' ({{lang-la|Ribes nigrum}}) om [[penzaz]] langenijanke lehthištonke tal'veks. Nece om ''Ríbes''-heimon erik, mülüb [[Karvmarjanvuiččed]]-sugukundha.
Toižed nimed oma: '''oja-čigičaine''', '''čižik''', '''čičik''', '''hajuč''', '''hajučaine''', '''hajumarj'''.
== Čigičaižhe sidodud vepsän tärtused ==
* ''Čičikkišt'' — čigičaižen žomad.
* ''Čiganančigičaine'' — [[kanabr'|kanabrän]] plod.
== Ümbrikirjutand ==
[[Fail:281 Ribes nigrum.jpg|thumb|left|250px|Botanine kuva Lindmanan K.A.M. «''Bilder ur Nordens Flora''»-kirjaspäi, 1917−1926.]]
Kazmuz om ühten..kahten metran kortte. Nored vezad oma karvakahad, vauhad; aigvoččed oma burahkon mujun.
[[Lehtez|Lehtesed]] oma koumen..viden (12:hesai) santimetrad pitte da levette, hambhikahanke röunanke, koume-..vižlabaižed kuldan polhe mujun rauguidenke sonidme. Labad oma levedan koumesaumnikan karččed, kesklaba om pidemb paksus. Lehtez om muzavihand, siled da šagukaz ülähänpäi, karvakaz sonidme vauhvihand alahanpäi.
[[Änik]]od ühtetas kumartud tophižikš koumen..viden (kaheshasai) santimetran pitte, tophas om videspäi kümnehesai änikoid, siledoidenke vai karvakahidenke änikjaugoidenke 3..8 mm pitte. [[Kandaižleht]]ed oma 1..2 mm pitte, niiden form vajehtab ellipsaspäi lancetanvuiččehe. Änikod oma 7..9 mm pitte, 4..6 mm diametras, vižpalaižed kelloiženvuiččed, lilahko- vai ruskedvauvhaižhahkan mujun, lujas karvakahad irdpolel tobjan palan. [[Äniklehtez|Äniklehtesed]] oma ellipsanvuiččed. [[Mall'lehtez|Mall'lehtesed]] kumartas irdale, nüguhkod, levedan polhe. [[Änikoičend|Änikoičeb]] semendkus-kezakus.
[[Plod]] om södab hajukaz [[marj]] ühthe santimetrhasai keskmäižes diametras (londuses), 2 sm:hasai (kul'turtoižendad), mustburan mujun vai vihandan polhe, loštajanke kerthenke. Üks' marj mülütab 3..37 [[semen|semned]]. Üks' kilogramm mülütab läz 3330 marjad vai 714 tuhad semnid. Ühten tuhan veduz om 0,9..1,8 grammad. Tob küpsid marjoid heinkus-elokus.
== Levigandmižavaruz ==
Mülütadas londuseližen erikon arealha läz kaiked [[Evrop]]an territorijad, mugažo [[Venäman evropine pala|Venäman evropižen palan]], [[Sibir'|Sibirin]] ([[Uralmäged|Uralmägišpäi]] [[Jenisei]]hesai da [[Baikal]]-järvhesai) meczonad, [[Kazahstan]], [[Kitai]], [[Mongolii|Mongolijan]] pohjoižpalad. Kazmuz oli introduciruidud [[Pohjoižamerik]]ha. Kazvatadas čigičašt levedali.
Kazvandan tahod: nepsad lehtesižed, segoitadud da kavag'mecad i mecanröunad, habištod, jogiden da järviden kendäkod, soiden röunad, nepsad luhtnitud. Kazvab üksin vai penil žomil.
== Klassifikacii ==
=== Toižendad ===
Erištadas kaks' toižendad erikon südäimes<ref>[http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/flora_sssr1939_9.djvu Флора СССР (NSTÜ:n flor). 30 tomad / Päredaktor V. L. Komarov-akademik; toman redaktor S. V. Juzepčuk. — M.—L.: NSTÜ:n Tedoakademijan pästandkodi, 1939. — T. IX. — Lpp. 252−254.] ''herba.msu.ru''-saital {{ref-ru}}</ref>:
* ''Ribes nigrum'' var. ''europaeum'' — tipine toižend;
* ''Ribes nigrum'' var. ''sibirica'' [[Е.Wolf]] — kazvab [[Sibir'|Sibirin]] suvirajoniš da [[Kazahstan]]an mägirajoniš.
=== Formad ===
Selekcijan aigan formiden rivi oli valitid<ref>[http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/der_i_kust_sssr1954_3.djvu Деревья и кустарники СССР. Дикорастущие, культивируемые и перспективные для интродукции. / Ред. тома С.Я. Соколов. — M.—L.: NSTÜ:n Tedoakademijan pästandkodi, 1954. — Т. III. Покрытосеменные. Семейства Троходендроновые — Розоцветные. — Lpp. 198−199.] ''herba.msu.ru''-saital {{ref-ru}}</ref>:
* ''Ribes nigrum'' f. ''aconitifolium'' [[Kirchn.]] — lehtesed oma palakahad;
* ''Ribes nigrum'' f. ''apiifolium'' [[Kirchn.]] — lehtesed oma palakahad, labad oma karvakahad;
* ''Ribes nigrum'' f. ''aureo-variegatum'' [[Hort.]] — kirjavidenke lehtesidenke;
* ''Ribes nigrum'' f. ''chlorocarpum'' [[Spaeth]] — küpsad marjad oma vihandad;
* ''Ribes nigrum'' f. ''reticulatum'' [[Nichols.]] — lehtesen pindal om äi pakuižid čokkoimid;
* ''Ribes nigrum'' f. ''xanthocarpum'' [[Spaeth]] — küpsad marjad oma pakuižed vai vauktan polhe.
== Himine mülünd ==
Lehtesiš om äi [[C (vitamin)|askorbinmuiktust]], [[karotin]]ad, [[fitoncidad|fitoncidid]], [[efirvoid]]. Askorbinmuiktusen olend om korged kazmusen erazvuiččiš paloiš: lehtesiš (marjoiden poimindan jäl'ghe) — 470 milligrammprocenthasai (mg% = mg/100 g), urbiš — 175 mg%:hasai, butoniš — 450 mg%:hasai, änikoiš — 270 mg%:hasai.
Čigičpenzhan marjad mülütadas nenid substancijoid: vitaminad ([[C (vitamin)|C]] — 400..570 mg%:hasai, [[karotin]], [[B (vitamin)|B]], [[P (vitamin)|P]]), organižed muiktused ([[limonmuiktuz|limon-]] da [[jablokmuiktuz|jablok-]]), erazvuiččed saharad ([[glükoz]] da [[fruktoz]] tobjimalaz), [[glikozidad]] da [[flavonoidad]], [[pektin]]ad, [[dubindsubstancijad]], [[antocianad]] (cianidin, del'finidin), azotakahad substancijad sen ližaks.
Tuhkan (Mineraloiden) mülünd (mg% = mg/100 g): [[natrii]] — 32, [[kalii]] — 322, [[kal'cii]] — 55, [[magnii]] — 24, [[fosfor]] — 59, [[raud]] — 1,54, [[cink]] — 0,27 mg%.
Torhiden marjoiden 100 gramman sömarvuz<ref>[http://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/2244?fgcd=&manu=&lfacet=&format=&count=&max=35&offset=&sort=&qlookup=ribes+nigrum Basic Report: 09083, Currants, european black, raw (Päine satusenladind: 09083, Ribes-heim, evropine čigičaine). — USDA Nutrient Database (USDA:n Sötmižen andmuzbaz) //National Agricultural Library of USA (AÜV:oiden Nacionaline maižanduzkirjišt, ''ndb.nal.usda.gov'').] {{ref-en}}</ref>: [[energine arvuz|energijanarvuz]] — 63 kkal (264 kDž), [[vezi]] — 81,96 grammad, [[vauktušed]] — 1,4 g, [[razvad]] — 0,41 g, [[hil'vezikod]] — 15,4 g.
== Kazvatuz da biologižed eriližused ==
Äikerdoitas čižikpenzhid jurdunuzil pudujil čaptud varzil urbidenke.
Čigičaižen tatanmaižed pakaižvastaižed sortud voidas päzda läbi pakašt −40..−50 C° znamoičendanke kaitud olendas, evropižed sortud vigastadas −30..−35 C° lämudel. Toižes polespäi, organižen tünüden olendan aigan mändes muugotid nened sortuiden tipad reagiruidas teravas lämšundha edel +2..+5 Cel'sijan gradusad, se zavodib tal'vkus-vilukus da jätktab tal'vkevädel. Urban kazvandzonan täuz' pölištuz oleleb teravan lämuden vajehtusen jäl'ghe, lämšundaspäi pakaižhe −20..−25 C°<ref>''Лобанов Э.М.'' Применение метода дифференциального термического анализа при изучении промерзания почек у сибирских сортов плодовых и ягодных культур // Основные направления научного обеспечения отрасли садоводства Сибири: сб. науч. тр. — Новосибирск, 1991. — Lpp. 54−66. {{ref-ru}}</ref><ref>''Arsentjev A.P.'' Устойчивость смородины чёрной к морозам и весенним заморозкам (Čigičaižen seižundmahtuz pakaižid da keväden haloid vaste) / Maižanduztedoiden kandidatan avtoref. dis.. — M., 2000. {{ref-ru}}</ref>.
Kazmuz navedib sijid lujanke päivänvauktanke, hot' kožub-ki pol'pimedusenke, vaiše änikoičeb siloi harvemba. Tahtoib kebnad rohlad nepsad vägekast [[savik]]od. Kazvab hubin mahusil [[vezinikan ozutai|lujetud muiktusenmäranke]].
=== Travijad da läžundad ===
Čigičaine tirpab travijoišpäi penemb mi [[sestrikaine]].
* [[Čigičaižen urbiden kägentäi]] (''Eriophyes ribis'') — travib vaiše čigičašt, vaiše sen urbid.
* [[Amerikaine jauhkaste]] (sferotek) (''Sphaerotheca mors-uvae'') travib čigičašt lujas, sen-žo aigan sestrikaine ei sättu sile. Ku čigičpenzaz om jo läžuškandenu, ka tobmad palad ei voi tervehtada sidä, vaiše voib ei antta langeta löumendushe ühten voden aigan. 1960-nziden voziden lopul nece senüt leviganzi [[karvmarjad|karvmarjoišpäi]] (järgeline kandai) čigičaižhe kaikedme Evropadme ühtes. Sil aigal čigičaižen sortud oliba ühten erikon — evropine čigičaine, i ned kaik ozutihe ičtaze kaičematomikš. Himižed morimed todas vähän ližad, sikš miše penzhad läžuškatas möst morimen pezendaspäi vihman aigan vai morimen murendusespäi päivänvauktal. 21. voz'sadan tulendale sädihe uzid jauhkastkenvastaižid sortuid — löuzihe čigičaižen toižid erikoid, niil varmed gen om sferotekad vaste, da tegihe erikoidenkeskeine gibridizacii<ref>[http://www.nkj.ru/archive/articles/6366/ ''Astahov A.I.'' Смородушка, сморода... настоящее и будущее культуры (Čigičaine, čigič... kul'turan nügüd'läine da tuleb aig) // Nauka i Žizn'-aiglehtez. — 2006. — #7.] ''nkj.ru''-saital {{ref-ru}}</ref>.
== Kävutand ==
=== Sömhä ===
Marjad oma muigedmagedad eriliženke hajunke. Arvostadas niid veresil, edel kaiked — C-vitaminan suren mülün tagut. Mugažo ümbriratas produktoihe: [[tisel']], [[sirop]] (sadas čigičvet), [[südäivezi (jom)|südäivezi]], [[nastoik]], [[vin]], [[likör]], [[keitiž]], [[žele]], [[pastil]], [[jogurt]], täudim kanfetoihe (kanfetür).
Kävutadas čigičaižen lehtesid [[magutez|magutesikš]] maploduiden da seniden [[soladuz|soladusen]] aigan. Ližatas norid lehtesid [[painatoz|painatosihe]], dietižihe saharanalenzoitajihe salatoihe, aromatiziruidas [[vas]]ad. Keittas [[čai|čajud]] kuidud lehtesišpäi.
=== Zelläks ===
Čigičaižel om [[higonajajad zelläd|higonajajid]], [[diuretižed zelläd|diuretižid]] da [[uitonvastaižed zelläd|uitonvastaižid]] ičendoid. Sen lehtesed, urbad da plodud ozutadas [[dezinficirujad zelläd|dezinficirui]] ičend efirvoihe sidotud.
Kävutadas marjoid, lehtesid da urbid tervehtamha.
Poimdäs čigičaižen marjoid ({{lang-la|Fructus Ribis nigri}}) [[zell'kazmusiden torhuz|zell'torhudeks]]. Marjoiden poimind tegese küpsnemižen aigan koume..nell' kerdad. Kuivatas torhut kuidimiš: ezmäi ahavoičetadas +35..+40 C° lämudel, sid' kuivatas lophu +55..+60 C° lämudel. Vai kuivatas kuivatezhonuses, vai čuhus (katusenaluižes).
Satas lehtesid varziden keskpidusespäi ploduiden poimindan jäl'ghe. Kuivatas niid tulleitadud hüvin honusiš.
[[Rahvahanmedicin]] rekomenduib otta kävutamižhe veresid da kuivid marjoid [[südäikohtsoližed läžundad|südäikohtsoližiden läžundoiden]] aigan ([[südäikohtun südäisatatez]], [[kahtentoštkümnen sor'men solen südäisatatez]], [[gastrit]] alamuiktusentäutandanke), südäikeran löndan ritman vigastust vaste.
Mugažo ližatas ploduid äivitaminižihe keradusihe, kävutadas [[keitvezi|keitvedeks]] vai veresikš [[gipovitaminoz|gipo-]] da [[avitaminoz]]ad vaste, tervehtamha verenvendsisteman läžundoid, [[ateroskleroz]]ad, [[kül'mehtuz|kül'mehtust]]<ref>[http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/botaniko-farmakognost_slovar1990.djvu ''Блинова К.Ф. и др.'' Ботанико-фармакогностический словарь: Справ.пособие / Под ред. К.Ф. Блиновой, Г.П. Яковлева. — М.: Высш. шк., 1990. — Lp. 238.] ''herba.msu.ru''-saital. {{ref-ru}} ISBN 5-06-000085-0.</ref>.
Kuivatadud lehtesil om aktivižust dizenterijan bakterijankandajad vaste. Ühthe kävutadud lehtesed ližatas [[antibiotikad|antibiotikoiden]] painegen. Čigičaižen lehtesed oma vitaminkeradusiden pala ühtes [[babarm]]on da [[bol]]an lehtesidenke, [[kukoinkarang]]on ploduidenke.
Čigičaine om [[cing]]anvastaine kogonaz. Kävutadas sidä tervertamižkompleksan palaks erazvuiččiden verevoihe satatesihe sidotud läžundoiden aigan.
=== Maižanduses ===
Čigičaine om mezikazmuseks. Mezjäižed sadas [[nektar]]ad da [[heid'om]]ad. Meden satuz oleleb koumekümnehe kilogrammhasai ištutesiden gektaralpäi<ref>[http://ashipunov.info/shipunov/school/books/slovarj-sprav_pchelovoda_1955.djvu ''Abrikosov H. N. da tž.'' Смородина (Čigičaine) // Словарь-справочник пчеловода (Mezjäižvodijan tedonandmižkirj). Kerazi N. F. Fedosov. — M.: Sel'hozgiz, 1955. — Lp. 342.] ''ashipunov.info''-saital. {{ref-ru}}</ref>.
=== Landšaftandizainas ===
Čigičaine om dekorativine penzaz. Tetas kirjavlehtesižid formid da formid jagadud lehtesidenke.
== Galerei ==
<gallery mode="packed" heights="125px">
Ribes-nigrum-buds.jpg|Čigičaižen urbad
Ribes nigrum 002.JPG|Čigičaižen änikod da rohkud marjad
Blackcurrant 'Ben Lomond' - geograph.org.uk - 1397771.jpg|Čigičaižen küpsad marjad
Blackcurrants.jpg|Poimdüd marjad
</gallery>
== Kacu mugažo ==
* [[Sestrikaine]]
== Homaičendad ==
<references />
== Irdkosketused ==
* [http://www.blackcurrantfoundation.co.uk/ Suren Britanijan čigičaižen keskuz (''blackcurrantfoundation.co.uk'').] {{ref-en}}
{{Commons|Ribes nigrum}}
[[Kategorii:Karvmarjanvuiččed]]
[[Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Plodpenzhad]]
[[Kategorii:Marjad]]
[[Kategorii:Meckazmused]]
[[Kategorii:Sömkazmused]]
[[Kategorii:Mezikazmused]]
[[Kategorii:Zell'kazmused]]
[[Kategorii:Dekorativižed kazmused]]
[[Kategorii:Evropan kazmusišt]]
[[Kategorii:Azijan kazmusišt]]
[[Kategorii:Pohjoižamerikan kazmusišt]]
2utina4ol4sokzt8ga3oh12pljmxtf4
Sanj (lidn)
0
10602
190525
187625
2026-10-14T21:57:31Z
Motoranger
10577
+galerei
190525
wikitext
text/x-wiki
{{Eländpunkt
| Nimi = Sanj<br />三亞 / 三亚 <small>''(Sānjà)''</small>
| Lidnanznam =
| Flag =
| Lidnanznam text = Sanjan lidnanznam
| Flag text = Sanjan flag
| Valdkund = Kitai
| Eläjiden lugu = 1,116,100
| Voz' = 2024
| Pind = 1,919.58
| Fail = Hainan Sanya 1.jpg
| Pämez' = Čžou Hunbo<br/>(viluku 2021—,<br/>周红波)
| Telefonkod = +86-(0)898
| Aigvö = [[UTC]]+8
}}
[[Fail:Sanya city map - 01.png|thumb|left|250px|Lidnan transporttekart (2013)]]
'''Sanj''' ({{lang-zh|三亞}}, [[ijeroglifoiden kebnenduz|kebnetud kit.]] 三亚, [[pin'jin']]: ''Sānyà'') om lidn-kurort [[Kitai]]n suves, [[Hainan']]-agjan da saren suves, [[Kitain Suvimeri|Kitain Suvimeren]] randal. Nece om valdkundan kaikiš suvemb lidn i lidnümbrik.
== Istorii ==
Eländpunkt sai lidnan oficiališt statusad vl 1984, sätihe lidnümbrikod vl 1987. Vspäi 2014 lidnümbrik jagase nelläks rajonaks.
Sanj šingotase rahvahidenkeskeižen turizman erazvuiččiden sarakoiden keskuseks i Man kaimdajiden sädandal civiližiden tarbhaižusiden täht. Meriveden lämuz vajehtase +22..+28 C° röunoiš vodes läbi. Lidnan tahond om tetab [[čai|čajun]] sortuiden kazvatandal.
== Geografijan andmused ==
[[Fail:Location of Sanya Prefecture within Hainan (China).png|thumb|left|250px|Lidnümbrikon sijaduz agjas i valdkundas vn 2007 kartal]]
Lidn sijadase ühtennimižen merilahten randal, mägiden i meren keskes.
Klimat om [[tropikad|tropine]] kaks'sezonine. Se om päivoikaz semendkus-elokus i pil'vekaz toižiš kuiš. Voden keskmäine lämuz om +26,5 C°, kuidme +22,3..+29,5 C°. Ekstremumad oma +5,1 C° (tal'vku) i +37,5 C° (semendku). Il'man lämuz voib ületada +31 C° miččel taht kul, ei voi olda madalamb mi +18 C° semendkus-sügüz'kus. Paneb sadegid 1417 mm vodes, enamba heinkus-redukus (212..248 mm kus), kuiv sezon oleskeleb tal'vkus-keväz'kus (6..21 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 74..80 % röunoiš redukus-uhokus, 82..85 % keväz'kus-sügüz'kus. Ul'traruskedsinižen sädegoičendan indeks om 11..12 uhokus-sügüz'kus, 8..10 redukus-vilukus.
== Tobmuz ==
[[Fail:Administrative Division Sanya 1.png|thumb|left|250px|Lidnümbrikon nell' rajonad vl 2015]]
Edeline lidnümbrikon pämez' (partijan lidnankomitetan sekretar') om Tong Daoči (kül'mku 2018 — kül'mku 2020, 童道驰). Lidnan mer om Čen Si (陈希) vn 2022 semendkuspäi.
== Eläjad ==
Vn 2010 Kitain rahvahanlugemižen mödhe lidnümbrikon eläjiden lugu oli 685,408 ristitud, vn 2020 — 1,031,396 ristitud. Kaikiš suremb lidnümbrikon ristitišt om nügüd'. Arni lidnan ristitišt om 550 tuhad eläjid (2018) 153 km² pindal.
Kaik kaks' üläopendusen aluzkundad baziruišoiš lidnas: privatine Sanjan universitet<ref>[http://www.sanyau.edu.cn/ Sanjan universitetan sait (''sanyau.edu.cn'').] {{ref-zh}}</ref> ({{lang-zh|三亚学院}} ''Sānyà xuéyuàn'', alusenpanend 2005, 20 tuh. üläopenikoid vl 2018) i valdkundaline Hainanin tropižen okeanografijan universitet<ref>[http://www.hntou.edu.cn/ Hainanin tropižen okeanografijan universitetan sait (''hntou.edu.cn'').] {{ref-zh}}</ref> ({{lang-zh|海南热带海洋学院}} ''Hǎinán rèdài hǎiyáng xuéyuàn'', alusenpanend 1977, vll 1993−2015 Cünčžoun universitet i kolledž, 10 tuh. üläopenikoid vl 2011).
== Galerei ==
<gallery mode="packed" heights="125px">
三亚海关 - panoramio.jpg|Muit (kül'mku 2012)
金玉观音殿 - panoramio.jpg|Pühäpert' Guanjin'-bodhisattvan oiktastuseks buddizman ''Nan'šan' ''-kompleksas, nägu vn 2012 kül'mkus
Phoenix Island, Sanya Bay - 02.jpg|''Phoenix Island''-kompleks («Feniks-sar'»), uhoku 2012
Sanya 20150405 081829.jpg|''Beauty Crown Hotel'' (huralpäi) i Čomuden vencan teatr (oiktalpäi) vn 2015 sulakus. Se oli [[Mail'man Miss]]-konkursan sijaduz vll 2003−2005, 2007, 2010, 2015, 2017, 2018
Sanya Phoenix International Airport (SYX).jpg|Rahvahidenkeskeižen ''Sanj Feniks''-lendimportan terminal, semendku 2008
</gallery>
== Homaičendad ==
<references />
== Irdkosketused ==
* [http://www.sanya.gov.cn/ Lidnan tobmuden sait (''sanya.gov.cn'').] {{ref-zh}}
{{Commons|Category:Sanya}}
[[Kategorii:Kitain lidnad]]
[[Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Hainan']]
8cg55m6zpxp4unoiglytnmvfdkpaj4r
Ičan
0
11098
190511
190508
2026-10-14T12:53:35Z
Motoranger
10577
+galerei
190511
wikitext
text/x-wiki
{{Eländpunkt
| Nimi = Ičan<br />宜昌市
| Lidnanznam =
| Flag =
| Lidnanznam text =
| Flag text =
| Valdkund = Kitai
| Eläjiden lugu = 1,411,380
| Voz' = 2010
| Pind = 4,232.4
| Fail = Yichang skyline 5.jpg
| Pämez' = Ma Süimin
| Telefonkod = +86-717
| Aigvö = [[UTC]]+8
}}
'''Ičan''' ({{lang-zh|宜昌市}}, [[pin'jin']]: ''Yíchāng'') om [[Kitai]]n lidn da lidnümbrik [[Hubei]]-agjas. Se om agjan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe (administrativižen [[Uhan']]-keskusen jäl'ghe).
== Istorii ==
Eländpunkt om erigoittud lidnan statusanke Ičan-makundaspäi Kitain Rahvahaližen Tazovaldkundan sädandan jäl'ghe vl 1949. Ičanan lidnümbrik om sätud vl 1992.
Ičan šingotase laivansauvomižel. Sepoiden, himižiden heretusiden i aerokosmižen industrijan tegimed ratas lidnümbrikos.
== Geografijan andmused ==
[[Fail:Location of Yichang-Hubei.gif|thumb|left|250px|Ičanan lidnümbrikon sijaduz agjas i valdkundas vn 2018 kartal]]
Lidn sijadase valdkundan keskuzpalan suves, agjan päivlaskmaižes poles, [[Janczi]]-jogen hural randal tobjimalaz. Kaks' järedad padoseinäd da gidroelektrostancijad oma saudud ülezjogen: «Gečžouba» (om saudud vozil 1971−1988) ani lidnan pohjoižen röunan taga i kaikiš suremb mail'mas vägevuden mödhe «San'sä» (''Koume urad'', 22,5 GVt, om saudud vll 1994−2012) vižkümnes kilometras lodeheze Ičan-lidnaspäi.
Klimat om [[subtropine vö|subtropine]], pil'vekaz vodes läbi. Voden keskmäine lämuz om +17,3 C°, kezakun-elokun +25,8..+28,1 C°, tal'vkun-uhokun +5,0..+7,6 C°. Ekstremumad oma −9,8 C° (viluku) i +41,4 C° (heinku, eloku). Voib panda halad kül'mkus-keväz'kus. Paneb sadegid 1140 mm vodes, enamba heinkus-elokus (191..211 mm kus), vähemba tal'vkus-vilukus (19..24 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 72..79 % röunoiš voden aigan.
== Eläjad ==
Vl 2010 Ičanan lidnümbrikon eläjiden lugu oli 4,059,686 ristitud 21 338 km² pindal.
Znamasine üläopendusen aluzkund om Kitain Koumen uran universitet<ref>[http://www.ctgu.edu.cn/ Kitain Koumen uran universitetan sait (''ctgu.edu.cn'').] {{ref-zh}} {{ref-en}}</ref> ({{lang-zh|三峡大学}}, {{lang-en|China Three Gorges University, CTGU}}), se om sätud vl 2000 kahten üläopendusen aluzkundan ühtištusel. Kaik läz 20 tuhad üläopenikoid om universitetas, hö opetas 24 kolledžas i profškolas.
== Transport ==
[[Fail:Yichang BRT network.svg|thumb|left|250px|Lidnan kundaližen transportan verk (2015)]]
Lidn ühtenzoitase agjan [[Uhan']]-keskusenke raudtedme. Port radab Janczi-jogen randal.
Rahvahidenkeskeine civiline ''Ičan San'sä''-lendimport<ref>[http://www.sanxiaairport.com/ Rahvahidenkeskeižen Ičan San'sä-lendimportan sait (''sanxiaairport.com'').] {{ref-zh}} {{ref-en}}</ref> (''Koume urad'', ''YIH / ZHYC'', 3 mln passažiroid vl 2018) om saudud lidnan suves vll 1994−1996, kaks'kümnes kudes kilometras lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Kitain äjihe surihe lidnoihe, om čarterreisid Filippinoihe.
== Galerei ==
<gallery mode="packed" heights="125px">
Yichang government.JPG|Lidnümbrikon tobmuden sauvused (sulaku 2017)
2015-01-02 temple of Qu Yuan in Zigui County.jpg|Pühäpert' [[Cüi Juan']]-runokirjutajan oiktastuseks, nägu vn 2015 vilukus
Angel Yeast Co., Ltd Yichang Factory Third Department 02.jpg|''Angel Yeast''-kompanijan sepiden tegim, sulaku 2018
宜昌市图书馆4.jpg|Ičanan kirjišt (kezaku 2011)
Yichangwandaplaza.jpg|''Wanda Plaza''-moll (uhoku 2011)
Yichang East Railway Station.jpg|''Ičan Päivnouzmaine''-päraudtestancii vn 2010 kül'mkus (''Jičandon'', zavodi radod sen-žo voden tal'vkus)
</gallery>
== Homaičendad ==
<references />
== Irdkosketused ==
* [http://www.yichang.gov.cn/ Lidnan oficialine sait (''yichang.gov.cn'').] {{ref-zh}} {{ref-en}}
{{Commons|Category:Yichang}}
[[Kategorii:Ičan| ]]
[[Kategorii:Kitain lidnad]]
[[Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Hubei]]
7vgaxpzjp57w562hrcnvswghhd5bci9
Veihai
0
11122
190526
154626
2026-10-14T22:05:06Z
Motoranger
10577
+kartad
190526
wikitext
text/x-wiki
{{Eländpunkt
| Nimi = Veihai<br />威海市
| Lidnanznam =
| Flag =
| Lidnanznam text =
| Flag text =
| Valdkund = Kitai
| Eläjiden lugu = 2,906,548
| Voz' = 2020
| Pind = 5,797
| Fail = Weihai City.jpg
| Pämez' =
| Telefonkod = +86-631
| Aigvö = [[UTC]]+8
}}
'''Veihai''' ({{lang-zh|威海市}}, [[pin'jin']]: ''Wēihăi Shì'') om lidn, lidnümbrik da meriport [[Kitai]]n päivnouzmas, mülüb [[Šan'dun]]-agjaha.
== Istorii ==
Vll 1890−1930 ''Veihaivei''-territorii ({{lang-zh|威海卫}}) oli [[Britanine imperii|Suren Britanijan]] kortomas i nimitihe lidnad ''Port Edvard:aks'' ({{lang-en|Port Edward}}). Om Kitain lidnan oficialiženke statusanke vspäi 1951. Lidnümbrik om olmas vspäi 1987.
Veihai šingotase industrijan koumel zonal (oma zavottüd vll 1991, 1992 i 2000), kalanümbriradmižel i turizmal, maižandusel (pähkmed, fruktad).
== Geografijan andmused ==
[[Fail:Weihai in China.png|thumb|left|250px|Lidnan sijaduz agjas i valdkundas vn 2005 kartal]]
Lidn sijadase agjan pohjoižpäivnouzmas, Šan'dunan pol'sarel, [[Pakuine meri|Pakuižen meren]] randal. Röunatab [[Jan'tai]]nke päivlaskmas.
Klimat om [[ven vö|ven]] ümbärdajan meren valatoitandanke, kovad tulleid oma paksud. Voden keskmäine lämuz om +12,5 C°, heinkun-elokun +24..+25 C°, tal'vkun-uhokun −1..+2 C°. Ekstremumad oma −13 C° i +38 C°. Paneb sadegid 680 mm vodes, enamba heinkus-elokus (308 mm pordos), vähemba tal'vkus-keväz'kus (13..22 mm kus).
== Tobmuz ==
[[Fail:Weihai mcp.png|thumb|left|250px|Lidnan rajonad (2014)]]
Veihain lidnümbrik jagase kahteks lidnrajonaks (环翠 ''Huan'cui'' i 文登 ''Ven'den'') da kahteks lidnmakundaks. Ned alajagasoiš 66 ühtnikaks: 52 žilod i 14 irdkomitetad.
== Eläjad ==
Vn 2010 Kitain rahvahanlugemižen mödhe lidnümbrikon eläjiden lugu oli 2,804,771 ristitud, sidä kesken kahten lidnrajonan — 1,5 mln ristituid.
Viden universitetan kampusad (Šan'dun-agj, Harbin, Pekin) oma avaitud lidnümbrikos.
== Irdkosketused ==
* [http://www.weihai.gov.cn/ Lidnan tobmuden sait (''weihai.gov.cn'').] {{ref-zh}} {{ref-en}} {{ref-ja}} {{ref-ko}}
{{Commons|Category:Weihai}}
[[Kategorii:Veihai| ]]
[[Kategorii:Kitain lidnad]]
[[Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Šan'dun]]
l9dqkaskphvxw28pqugs77gnuug9rpf
190527
190526
2026-10-15T06:26:31Z
Motoranger
10577
formitez, klimat+
190527
wikitext
text/x-wiki
{{Eländpunkt
| Nimi = Veihai<br />威海市
| Lidnanznam =
| Flag =
| Lidnanznam text =
| Flag text =
| Valdkund = Kitai
| Eläjiden lugu = 2,906,548
| Voz' = 2020
| Pind = 5,956
| Fail = Weihai City.jpg
| Pämez' =
| Telefonkod = +86-631
| Aigvö = [[UTC]]+8
}}
'''Veihai''' ({{lang-zh|威海市}}, [[pin'jin']]: ''Wēihăi Shì'', sijaline virkand: [ʋeɪ̯˥˩ hɛ̆꜌]) om lidn, lidnümbrik da meriport [[Kitai]]n päivnouzmas, mülüb [[Šan'dun]]-agjaha.
== Istorii ==
Vll 1890−1930 ''Veihaivei''-territorii ({{lang-zh|威海卫}}) oli [[Britanine imperii|Suren Britanijan]] kortomas i nimitihe lidnad ''Port Edvard:aks'' ({{lang-en|Port Edward}}). Om Kitain lidnan oficialiženke statusanke vspäi 1951. Lidnümbrik om olmas vspäi 1987.
Veihai šingotase industrijan koumel zonal (oma zavottüd vll 1991, 1992 i 2000), kalanümbriradmižel i turizmal, maižandusel (pähkmed, fruktad).
== Geografijan andmused ==
[[Fail:Weihai in China.png|thumb|left|250px|Lidnan sijaduz agjas i valdkundas vn 2005 kartal]]
Lidn sijadase agjan pohjoižpäivnouzmas, Šan'dunan pol'sarel, [[Pakuine meri|Pakuižen meren]] randal, 0..418 m korktusil, 44 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Röunatab [[Jan'tai]]nke päivlaskmas.
Klimat om [[ven vö|ven]] ümbärdajan meren valatoitandanke, päivoikaz, kovad tulleid oma paksud. Keväz'ku-kezaku oma päivoikahad lujas, tal'vaig om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +13,1 C°, heinkun-elokun +24,9..+25,3 C°, tal'vkun-uhokun −0,5..+2,2 C°. Ekstremumad oma −13,2 C° (uhoku) i +38,4 C° (kezaku). Kezaaigan minimum om +10,7 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +19,8 C° (uhoku). Ei voi panda halad semendkus-redukus (redukun minimum om +0,8 C°). Paneb sadegid 695 mm vodes, enamba heinkus-elokus (161..166 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (14..18 mm kus). Paneb lunt tal'ven 34 päiväs. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 53..61 % röunoiš redukus-semendkus, 80 % heinkus-elokus, 69..70 % kezakus i sügüz'kus.
== Tobmuz ==
[[Fail:Weihai mcp.png|thumb|left|250px|Lidnan rajonad (2014)]]
Veihain lidnümbrik jagase kahteks lidnrajonaks (环翠 ''Huan'cui'' i 文登 ''Ven'den'') da kahteks lidnmakundaks. Ned alajagasoiš 66 ühtnikaks: 52 žilod i 14 irdkomitetad.
== Eläjad ==
Vn 2010 Kitain rahvahanlugemižen mödhe lidnümbrikon eläjiden lugu oli 2,804,771 ristitud, sidä kesken kahten lidnrajonan — 1,5 mln ristituid, vn 2020 lidnümbrikon — 2,906,548 ristitud, heišpäi 1,728,259 eläjad oli lidnrajonoiš 2606 nellikkilometrad pindal.
Viden universitetan kampusad (Šan'dun-agj, Harbin, Pekin) oma avaitud lidnümbrikos.
== Irdkosketused ==
* [http://www.weihai.gov.cn/ Lidnan tobmuden sait (''weihai.gov.cn'').] {{ref-zh}} {{ref-en}} {{ref-ja}} {{ref-ko}}
{{Commons|Category:Weihai}}
[[Kategorii:Veihai| ]]
[[Kategorii:Kitain lidnad]]
[[Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Šan'dun]]
imf7i6o3nnsz5mc52ryw0muozb73162
Alalomov
0
24952
190522
184813
2026-10-14T17:21:23Z
Koiravva
1717
tobmuz+
190522
wikitext
text/x-wiki
{{Eländpunkt
| Nimi = Alalomov<br/>Нижний Ломов
| Lidnanznam = Coat of Arms of Nizhny Lomov (Penza oblast).png
| Flag = Flag of Nizhny Lomov (Penza oblast).png
| Lidnanznam text = Alalomovan lidnanznam
| Flag text = Alalomovan flag
| Valdkund = Venäma
| Eläjiden lugu = 20,421
| Voz' = 2021
| Pind = 14.5
| Fail = Арка в честь 350 летия города.jpg
| Pämez' = Viktor Skomorohov<br/>(2005−2006,<br/>sügüz'ku 2019—)
| Telefonkod = +7-84154-xx-xxx
| Avtokod = 58
| Aigvö = [[UTC]]+3 ([[MSK]]+0)
}}
'''Alalomov''' ({{lang-ru|Ни́жний Ломо́в}}, {{lang-myv|Ало Ломонь}}) om [[Venäma]]n lidn da lidnankund [[Penzan agj]]an lodehes. Se om [[Alalomovan rajon]]an administrativižeks keskuseks da palaks.
== Istorii ==
Eländpunktan aluz om pandud vl 1636 nügüdläiženke nimitusenke kuti lidnuz kaičemha tahondad i bradindsijad Kriman da Kubanin tatarlaižid vaste. Toine lähine mugoine lidnuz sijazihe Ülälomov-žilos, kümnes kilometras suvipäivlaskmha ülezjogen. Alalomov šingotihe jarmankal 18. i 19. voz'sadal. Se sai makundan lidnan statusad vl 1780.
Raudtesarak tuli lidnha vl 1927. [[Šostk]]an elektromehanine tegim oli evakuiruridud lidnha [[Toine mail'man soda|Toižen mail'man sodan]] aigan.
Alalomov šingotase elektromehanižel tegimel ([[šlibak]]od, metallan ümbriradmine)<ref>[http://nlemz.ru/ Alalomovan elektromehanižen tegimen sait (''nlemz.ru'').] {{ref-ru}}</ref>, [[faner]]antegimel, sömtegimištol (leibtegim, [[vin]]tegim).
== Geografijan andmused ==
[[Fail:Location of Nizhnelomovsky Region (Penza Oblast).svg|thumb|left|250px|Alalomovan rajonan sijaduz agjas vn 2015 kartal]]
Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, Lomovk-jogen hural randal tobjimalaz ({{lang-ru|Ломовка / Ломов}} 74 km pitte, [[Mokš (jogi)|Mokšan]] üläjoksmusen hura ližajogi), 170 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kaik koume sildad ühtenzoittas jogen randoid.
Matkad [[Mordovijan Tazovaldkund]]hasai om koumekümne viž kilometrad pohjoižpäivnouzmha orhal, [[Penz]]hasai om 95 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal, 110 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma [[Kamenk (lidn, Venäma)|Kamenk]] 46 km suvipäivnouzmha orhal, 73 km avtotedme vai raudtedme, [[Spassk (Penzan agj)|Spassk]] 55 km lodeheze orhal vai 59 km avtotedme, [[Kovilkino]] i [[Insar]] (molembad oma Mordovijas) 60 km pohjoižpäivnouzmha orhal. «Penz — [[Räzan']]»-avtote ümbärdab lidnad pohjoižpäivnouzmaspäi. Sarakon lopstancii «Penz — [[Tul]]»-raudtekeskustaspäi. ''Alalomov''-raudtestancii radab lidnan suves, jogen oiktal randpolel.
== Tobmuz ==
Alalomov om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 14,5 km².
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Ezitajiden suiman ezimez'. Viktor Skomorohov radab lidnan suiman ezimehen vn 2019 sügüz'kuspäi, oti sidä-žo radnikust vll 2005−2006. Lidnankundan Administracijan pämez' om Vitalii Gudkov vn 2025 kül'mkuspäi. Edeline lidnan Administracijan pämez' om Vladimir Tolstunov (sügüz'ku 2019 — sügüz'ku 2025).
== Eläjad ==
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 8,106 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 22,678 ristitud, rajonan viž ühesandest, vn 2021 — 20,421 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 21,189 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 26..27 tuhad eläjid vll 1989−2001 (27,400 rist. vl 1992).
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): [[venälaižed]] — 98,6 %, toižed rahvahad — 1,4 %.
[[Ortodoksine hristanuskond|Ortodoksižen hristanuskondan]] Jumalanmaman Emäganpäivän naižjumalankodi<ref>[http://sobory.ru/geo/locat/14286 Alalomovan pühäpertid ''sobory.ru''-saital.] </ref> om udessündutadud lidnan päivnouzmas. Jumalanmaman Kazanin jumalaižen mez'jumalankodi<ref>[http://monastir58.ru/ Kazanin Jumalanmaman mez'jumalankodin sait (''monastir58.ru'').] {{ref-ru}}</ref> om avaitud kahtes kilometras päivlaskmha lidnaspäi Norovk-žilos.
== Openduz ==
Lapsiden opendusen aluzkundad oma nell' nomeruidud päivkodid (nomer 2, 8, 9, 11), koume keskškolad (nomer 1, 2, 4), škol-internat openikoiden täht adaptiruidud openduzprogramiden mödhe, Alalomovan rajonan lapsiden sädamižen keskuz, rajonan čomamahtoiden škol, rajonan lapsiden da norišton sportškol.
Alalomovan äiprofil'ne tehnikum<ref>[http://sitenmt.moy.su/ Alalomovan äiprofil'žen tehnikuman sait (''sitenmt.moy.su'').] {{ref-ru}}</ref> om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
== Galerei ==
<gallery mode="packed" heights="125px">
Здание гос. регистрации.jpg|Federaližiden radnikoičendoiden pert' (vn 2011 olend)
Указ о возникновении города.jpg|Muštkivi lidnan alusenpanendas, vn 2011 nägu
Река Ломовка близ г. Нижний Ломов.jpg|Lomovk-jogi lidnanno, kezaku 2018
Дом Лентулова в Нижнем Ломове.jpg|Lentulov-pirdajan pert' (2018)
Nlomov-vyg07.jpg|''Alalomov''-päraudtestancijan sauvuz vl 2006
</gallery>
== Homaičendad ==
<references />
== Irdkosketused ==
* [https://nlomov.pnzreg.ru/selsovety/munitsipalnye-obrazovaniya/administratsiya-goroda-nizhniy-lomov/ Lidnan Administracijan lehtpoled rajonan tobmuden ''nlomov.pnzreg.ru''-saital.] {{ref-ru}}
{{Commons|Category:Nizhny Lomov}}
{{Penzan agjan lidnad}}
[[Kategorii:Venäman lidnad]]
[[Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Penzan agjan lidnad]]
[[Kategorii:Alalomovan rajon|*]]
qi4acvjzi23nh2l194yfvlwvrunf65b
190523
190522
2026-10-14T17:24:05Z
Koiravva
1717
eläjiden lugu aktualizacii
190523
wikitext
text/x-wiki
{{Eländpunkt
| Nimi = Alalomov<br/>Нижний Ломов
| Lidnanznam = Coat of Arms of Nizhny Lomov (Penza oblast).png
| Flag = Flag of Nizhny Lomov (Penza oblast).png
| Lidnanznam text = Alalomovan lidnanznam
| Flag text = Alalomovan flag
| Valdkund = Venäma
| Eläjiden lugu = 19,864
| Voz' = 2025
| Pind = 14.5
| Fail = Арка в честь 350 летия города.jpg
| Pämez' = Viktor Skomorohov<br/>(2005−2006,<br/>sügüz'ku 2019—)
| Telefonkod = +7-84154-xx-xxx
| Avtokod = 58
| Aigvö = [[UTC]]+3 ([[MSK]]+0)
}}
'''Alalomov''' ({{lang-ru|Ни́жний Ломо́в}}, {{lang-myv|Ало Ломонь}}) om [[Venäma]]n lidn da lidnankund [[Penzan agj]]an lodehes. Se om [[Alalomovan rajon]]an administrativižeks keskuseks da palaks.
== Istorii ==
Eländpunktan aluz om pandud vl 1636 nügüdläiženke nimitusenke kuti lidnuz kaičemha tahondad i bradindsijad Kriman da Kubanin tatarlaižid vaste. Toine lähine mugoine lidnuz sijazihe Ülälomov-žilos, kümnes kilometras suvipäivlaskmha ülezjogen. Alalomov šingotihe jarmankal 18. i 19. voz'sadal. Se sai makundan lidnan statusad vl 1780.
Raudtesarak tuli lidnha vl 1927. [[Šostk]]an elektromehanine tegim oli evakuiruridud lidnha [[Toine mail'man soda|Toižen mail'man sodan]] aigan.
Alalomov šingotase elektromehanižel tegimel ([[šlibak]]od, metallan ümbriradmine)<ref>[http://nlemz.ru/ Alalomovan elektromehanižen tegimen sait (''nlemz.ru'').] {{ref-ru}}</ref>, [[faner]]antegimel, sömtegimištol (leibtegim, [[vin]]tegim).
== Geografijan andmused ==
[[Fail:Location of Nizhnelomovsky Region (Penza Oblast).svg|thumb|left|250px|Alalomovan rajonan sijaduz agjas vn 2015 kartal]]
Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, Lomovk-jogen hural randal tobjimalaz ({{lang-ru|Ломовка / Ломов}} 74 km pitte, [[Mokš (jogi)|Mokšan]] üläjoksmusen hura ližajogi), 170 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kaik koume sildad ühtenzoittas jogen randoid.
Matkad [[Mordovijan Tazovaldkund]]hasai om koumekümne viž kilometrad pohjoižpäivnouzmha orhal, [[Penz]]hasai om 95 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal, 110 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma [[Kamenk (lidn, Venäma)|Kamenk]] 46 km suvipäivnouzmha orhal, 73 km avtotedme vai raudtedme, [[Spassk (Penzan agj)|Spassk]] 55 km lodeheze orhal vai 59 km avtotedme, [[Kovilkino]] i [[Insar]] (molembad oma Mordovijas) 60 km pohjoižpäivnouzmha orhal. «Penz — [[Räzan']]»-avtote ümbärdab lidnad pohjoižpäivnouzmaspäi. Sarakon lopstancii «Penz — [[Tul]]»-raudtekeskustaspäi. ''Alalomov''-raudtestancii radab lidnan suves, jogen oiktal randpolel.
== Tobmuz ==
Alalomov om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 14,5 km².
Lidnankundan tobmuden pämez' om sen Ezitajiden suiman ezimez'. Viktor Skomorohov radab lidnan suiman ezimehen vn 2019 sügüz'kuspäi, oti sidä-žo radnikust vll 2005−2006. Lidnankundan Administracijan pämez' om Vitalii Gudkov vn 2025 kül'mkuspäi. Edeline lidnan Administracijan pämez' om Vladimir Tolstunov (sügüz'ku 2019 — sügüz'ku 2025).
== Eläjad ==
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 8,106 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 22,678 ristitud, rajonan viž ühesandest, vn 2021 — 20,421 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 21,189 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 26..27 tuhad eläjid vll 1989−2001 (27,400 rist. vl 1992).
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): [[venälaižed]] — 98,6 %, toižed rahvahad — 1,4 %.
[[Ortodoksine hristanuskond|Ortodoksižen hristanuskondan]] Jumalanmaman Emäganpäivän naižjumalankodi<ref>[http://sobory.ru/geo/locat/14286 Alalomovan pühäpertid ''sobory.ru''-saital.] </ref> om udessündutadud lidnan päivnouzmas. Jumalanmaman Kazanin jumalaižen mez'jumalankodi<ref>[http://monastir58.ru/ Kazanin Jumalanmaman mez'jumalankodin sait (''monastir58.ru'').] {{ref-ru}}</ref> om avaitud kahtes kilometras päivlaskmha lidnaspäi Norovk-žilos.
== Openduz ==
Lapsiden opendusen aluzkundad oma nell' nomeruidud päivkodid (nomer 2, 8, 9, 11), koume keskškolad (nomer 1, 2, 4), škol-internat openikoiden täht adaptiruidud openduzprogramiden mödhe, Alalomovan rajonan lapsiden sädamižen keskuz, rajonan čomamahtoiden škol, rajonan lapsiden da norišton sportškol.
Alalomovan äiprofil'ne tehnikum<ref>[http://sitenmt.moy.su/ Alalomovan äiprofil'žen tehnikuman sait (''sitenmt.moy.su'').] {{ref-ru}}</ref> om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
== Galerei ==
<gallery mode="packed" heights="125px">
Здание гос. регистрации.jpg|Federaližiden radnikoičendoiden pert' (vn 2011 olend)
Указ о возникновении города.jpg|Muštkivi lidnan alusenpanendas, vn 2011 nägu
Река Ломовка близ г. Нижний Ломов.jpg|Lomovk-jogi lidnanno, kezaku 2018
Дом Лентулова в Нижнем Ломове.jpg|Lentulov-pirdajan pert' (2018)
Nlomov-vyg07.jpg|''Alalomov''-päraudtestancijan sauvuz vl 2006
</gallery>
== Homaičendad ==
<references />
== Irdkosketused ==
* [https://nlomov.pnzreg.ru/selsovety/munitsipalnye-obrazovaniya/administratsiya-goroda-nizhniy-lomov/ Lidnan Administracijan lehtpoled rajonan tobmuden ''nlomov.pnzreg.ru''-saital.] {{ref-ru}}
{{Commons|Category:Nizhny Lomov}}
{{Penzan agjan lidnad}}
[[Kategorii:Venäman lidnad]]
[[Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe]]
[[Kategorii:Penzan agjan lidnad]]
[[Kategorii:Alalomovan rajon|*]]
mutbk5rmrnin3tzda1or7qt8nmvkjiw
Šablon:Motd/2026-11-24
10
41545
190512
2026-10-14T13:23:06Z
Motoranger
10577
Tehtud lehtpol' "Morro Bay power plant, downtown and harbor showing Morro Rock and Park areas video by Don Ramey Logan.webm"
190512
wikitext
text/x-wiki
Morro Bay power plant, downtown and harbor showing Morro Rock and Park areas video by Don Ramey Logan.webm
p4utfrd3ihhosv5fljbhm6ipiwn1n8e
Šablon:Motd/2026-11-12
10
41546
190513
2026-10-14T13:24:51Z
Motoranger
10577
Tehtud lehtpol' "Mark Rounding W Class yacht Wild Horses by Don Ramey Logan.webm"
190513
wikitext
text/x-wiki
Mark Rounding W Class yacht Wild Horses by Don Ramey Logan.webm
nlystg2t8eexz6fqn28s4kd8s8iju2t
Šablon:Motd/2026-11-15
10
41547
190514
2026-10-14T13:26:22Z
Motoranger
10577
Tehtud lehtpol' "Los Osos California video by Don Ramey Logan.webm"
190514
wikitext
text/x-wiki
Los Osos California video by Don Ramey Logan.webm
0htbw8wjh7vhr49chkhvp3m383dh5h1
Šablon:Motd/2026-11-19
10
41548
190515
2026-10-14T13:28:15Z
Motoranger
10577
Tehtud lehtpol' "Team sailing match-racing start at NHYC by Don Ramey Logan.webm"
190515
wikitext
text/x-wiki
Team sailing match-racing start at NHYC by Don Ramey Logan.webm
dnmy2hnl1p09m2m53rvpxw7m29a8011
Šablon:Potd/2026-11-21 (vep)
10
41549
190516
2026-10-14T13:58:27Z
Motoranger
10577
kuvan ümbrikirjutand
190516
wikitext
text/x-wiki
Sadad tuhoid loštajid sinižid da rusttoid [[tähtaz|tähthid]] säidas necil Magellanan spiraližen toižendan (ühtenke hijamanke vaiše) [[NGC 4449]]-galaktikan pigustadud tähthidensauvondanke fotokuval, om tehtud kosmižen [[Habbl (kosmine teleskop)|Habbl]]-teleskopan abul. Jüžmakoiden tähthiden vauktad sinivauvhanke ližamujunke hulad kogodused oma kaikedme galaktikadme, kesked mänijan tähthidensauvondan äiluguižid pölükahambid rusttoid tahondoid. Gazan da pölün sur'kulud pimedad pil'ved nägusoiš tähthiden vauktusen tagamal. Tegiba amerikaine [[NASA]] i [[Evropan kosmine agentuz]] vn 2005 kül'mkus.<noinclude>
[[Kategorii:Päivän kuvan šablonad]]
</noinclude>
ojuu6dgmbpunaaariqu6exwo502luh3