Vikipedii vepwiki https://vep.wikipedia.org/wiki/P%C3%A4lehtpol%E2%80%99 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Media Specialine Lodu Kävutai Lodu kävutajas Vikipedii Paginad Vikipedii Fail Lodu failas MediaWiki Lodu MediaWikiš Šablon Lodu šablonas Abu Lodu abus Kategorii Lodu kategorijas TimedText TimedText talk Moodul Mooduli arutelu Üritus Ürituse arutelu 0 2775 190601 181459 2026-10-18T19:09:56Z Koiravva 1717 istorii+, openduz+ 190601 wikitext text/x-wiki {{Eländpunkt | Nimi = Šebekino<br />Шебекино | Lidnanznam = Lob Coats of arms Shebekino.svg | Flag = Flag of Shebekino.svg | Lidnanznam text = Šebekinon lidnanznam | Flag text = Šebekinon flag | Valdkund = Venäma | Eläjiden lugu = 37,592 | Voz' = 2025 | Pind = 40.55 | Fail = Памятник барону А Ребиндеру в городе Шебекино.jpg | Pämez' = | Telefonkod = +7-47248-xx-xxx | Avtokod = 31 | Aigvö = [[UTC]]+3 ([[MSK]]+0) }} '''Šebekino''' ({{lang-ru|Шебе́кино}}) om [[Venäma]]n valdkundröunanverine lidn [[Belgorodan agj]]as. Se om [[Šebekinon lidnümbrik]]on (edel vn 2018 sulakud — rajonan) administrativine keskuz da üks'jäine lidn. == Istorii == Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1713 kuti ''Šibekina slabad'' Ivan Šibeko-alapolknikan-administratoran kanzannimen mödhe, hän ohjasti külän elänzoitmišt manmehil. Kirjutihe 19. voz'sadal kut ''Šebekino''-slabad jo. Vspäi 1928 oli Šebekinon rajonan keskuseks. Vn 1938 16. päiväl tal'vkud radnikžilo sai lidnan statusad Venäman NFST:n Ülembaižen Nevondkundan käskön mödhe. Vozil 1942 (14. kezaku) — 1943 (9. uhoku) lidn oli Germanijan nacistoiden sodavägiden okkupacijan al. Mülütadihe rajonha vl 2006. Vll 2004−2018 Šebekino oli lidnankundaks. Šebekinon ižandusen päsarakod oma himine (ezmäine kodihimijan tegim NSTÜ:s), mašinansauvomine (mašiništ sömtegimišton täht<ref>[http://shemz.ru/ Šebekinon mašinansauvomižen tegimen sait (''shemz.ru'').] {{ref-ru}}</ref>), sauvondmaterialiden tehmine (niiden kombinat, melan, asfal'tan, raudbetonan i čomitandmaterialoiden tegimed), sömtegimišt (voitegim, konservtegim, makaroniž-konditerine edheotand), om sötken tegimid. Edel Redukun revolücijad mugažo järed saharantegim, nahktegim, etilspirtan tegim, savičuntegim i hebonvodindan ferm radoiba Šebekinos da läz sidä. == Geografijan andmused == [[Fail:Location Of Shebekinsky District (Belgorod Oblast).svg|thumb|left|250px|Šebekinon ümbrikon sijaduz agjas vn 2010 kartal]] Lidn sijadase ümbrikon suvipäivlaskmas, Nežegol'-jogen randoil ({{lang-ru|Не́жеголь}} 75 km pitte, [[Severskii Donc]]an hura ližajogi), Severskii Doncan randpolel, 110 m korktusel valdmeren pindan päl. Matkad [[Belgorod]]hasai om koumekümne kilometrad lodeheze, [[Ukrain]]an valdkundröun om viž kilometrad suvhe. Lähembaine lidn om [[Har'kovan agj]]an Volčansk ({{lang-uk|Вовчанськ}}) 10 km suvhe. == Tobmuz == Lidnankundan jäl'gmäine pämez' om Dmitrii Pisklov (tal'vku 2017 — reduku 2019). Vn 2019 redukus lidnan erigoittud Administracii om likvidiruidud. == Eläjad == Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan da lidnankundan eläjiden lugu oli 44,279 ristitud, rajonan pol', vn 2021 lidnan — 39,680 ristitud. Kaik 42,465 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz 45 tuhad eläjid vozil 1989−2009. [[Ortodoksine hristanuskond|Ortodoksižen hristanuskondan]] nell' jumalanpertid<ref>[http://sobory.ru/geo/locat/10383 Šebekinon pühäpertid ''sobory.ru''-saital.] {{ref-ru}}</ref> oma letud lidnas: Jumalanmaman «Kaikiden gorähižiden ihastuz»-jumalaižen (2004−2006), Phh. Kosma da Damian Rimalaižiden (1991−1996), Mikulai-čudonsädajan (1991−2000 enččes privatižes pertiš), Jumalanmaman Tihvinan jumalaižen Titovkas (2004−2010). == Openduz == Lapsiden opendusen aluzkundad oma üks'toštkümne päivkodid (nomer 1, 2, 6..14), kuz' keskškolad (nomer 1..6), kaks' lapsiden da norišton keskust (''Razvitije'' («Šingotez») i «Atlant»), čomamahtoiden škol (muzikan, pirdandan i dekorativiž-sättutoitud palakundad), kaks' sportškolad (nomer 1 i «Sportan akademii»). Šebekinon tegimišton i transportan tehnikum<ref>[http://shtspt.ru/ Šebekinon tegimišton i transportan tehnikuman sait (''shtspt.ru'').] {{ref-ru}}</ref> om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks. == Galerei == <gallery mode="packed" heights="125px"> Шебекино Сентябрь 2015 01.JPG|Ujundbassein (ezimal) i Kul'turšingotesen keskuz (tagamal, 2015) Церковь иконы Божией Матери Всех скорбящих Радость в Шебекино 01.jpg|Jumalanmaman «Kaikiden gorähižiden ihastuz»-jumalaižen jumalanpert', vn 2008 nägu Шебекинский музей 06.JPG|Šebekinon muzei vl 2015 Гробница Ребиндеров на фоне Реального училища.jpg|Šebekinon tehnikuman üks' sauvusišpäi (tagamal) i Rebinderoiden kaumuz (ezimal, 2012) Айсберг Ледовая арена Шебекино 02.jpg|«Aisberg»-jäaren (2013) Автовокзал Шебекино.jpg|Avtobusstancii vl 2015 </gallery> == Homaičendad == <references /> == Irdkosketused == * [http://shebekinskoe-r31.gosweb.gosuslugi.ru/ Lidnan da sen ümbrikon tobmuden sait (''shebekinskoe-r31.gosweb.gosuslugi.ru'')] {{ref-ru}} i [http://www.admsheb.ru/ sen edeline, no radai sait (''admsheb.ru'')]. * [http://museum-shebekino.bel.muzkult.ru/ Šebekinon istoriž-čomamahtoižen muzejan sait (''museum-shebekino.bel.muzkult.ru'').] {{ref-ru}} {{Commons|Category:Shebekino}} {{Belgorodan agjan lidnad}} [[Kategorii:Venäman lidnad]] [[Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe]] [[Kategorii:Belgorodan agjan lidnad]] [[Kategorii:Šebekinon lidnümbrik|*]] ks7y448veeniggualgvbcde4elltf2b 0 7588 190604 185944 2026-10-19T05:56:30Z Motoranger 10577 formitez, +tobmuz, +galerei 190604 wikitext text/x-wiki {{Eländpunkt | Nimi = Muroran<br />室蘭市 | Lidnanznam = Emblem of Muroran, Hokkaido.svg | Flag = Flag of Muroran, Hokkaido.svg | Lidnanznam text = Muroranan lidnanznam | Flag text = Muroranan flag | Valdkund = Japonii | Eläjiden lugu = 72,172 | Voz' = 2026 | Pind = 81.01 | Fail = Muroran Montage.jpg | Pämez' = Takeši Aojama<br/>(semendku 2011—,<br/>青山剛 ''Aoyama Takeshi'') | Telefonkod = +81-(0)143 | Aigvö = [[UTC]]+9 }} '''Muroran''' ({{lang-ja|室蘭市}} ''Muroran-si'' «Muroran-lidn») om lidn da meriport [[Japonii|Japonijan]] pohjoižes, [[Hokkaido]]-prefekturan suvipäivlaskmas. Se om [[Iburi]]-alaprefekturan administrativižeks keskuseks da palaks. == Istorii == Macumae-klanan torguindfaktorii oli tetab niiš tahoiš 16. voz'sadan lopuspäi. Nimi libub [[ainun kel'|ainun kelespäi]], ''Mo Ruerani'' kändase «penen pautken alahaine pala». Eländpunktan aluz om pandud imperatoran käskön mödhe vl 1899 kuti joudjaline port torguimha [[Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad|AÜV:oidenke]] i [[Sur' Britanii|Surenke Britanijanke]], mugažo se oli meriport vemha ujuden [[kivihil'|kivihil't]] sijaližes löudmižsijaspäi. Muroran šingotase [[raud]]an [[metallurgii|metallurgijal]] («Japan Steel Works»-kompanii), laivansauvomižel, [[kivivoi]]n ümbriradmižel, [[cement]]an tehmižel. == Geografijan andmused == [[Fail:Muroran in Iburi Subprefecture.gif|thumb|left|250px|Lidnan sijaduz alaprefekturas i Hokkaido-sarel vn 2006 kartal]] Lidn sijadase Iburi-alaprefekturan suvipäivlaskmas, [[Tün' valdmeri|Tünen valdmeren]] randan nemel. Muroran röunatab [[Noboribecu]]-lidnanke pohjoižpäivnouzmas i [[Date (Hokkaido)|Date]]-lidnanke lodehes. Matkad [[Sapporo]]hosai om kahesakümne kahesa kilometrad pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha orhal vai 128 km avtoteidme. Klimat om [[ven vö|ven]] valdmeren, pil'vekaz, kezakus i tal'vel eriližešti. Keza om neps läm', tal'v om pehmed. Voden keskmäine lämuz om +8,9 C°, kezakun +14,4 C°, heinkun-sügüz'kun +18,4..+20,6 C°, tal'vkun-keväz'kun −1,8..+1,4 C°. Ekstremumad oma −13,4 C° (viluku, uhoku) i +32,8 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +4,6 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +14,4 C° (tal'vku). Ei voi panda halad semendkus-sügüz'kus (semendkun minimum om 0 C°). Paneb sadegid 1189 mm vodes, enamba heinkus-sügüz'kus (157..187 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (44..54 mm kus). Oleleb 157 sm lunt tal'ven 49 päiväs keskmäras. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 80..90 % röunoiš semendkus-sügüz'kus, 70..75 % toižiš kuiš. == Tobmuz == Lidnan suim kogoneb 21 ühtnijaspäi. Valitas merad nelläks vodeks. Edeline mer om Masasi Šingu (新宮正志 ''Shingu Masashi'', semendku 1995 — sulaku 2011). == Eläjad == Vl 2013 lidnan eläjiden lugu oli 94,918 ristitud. Kaik 84,278 eläjad oli lidnas vl 2018, 76,385 eläjad vl 2024. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz 160 tuhad eläjid vll 1965−1975. Hokkaidon universitetan Algologijan tedoinstitut sijadase lidnas, om otnus meribiologijha. Üläopendusen seičeme aluzkundad ratas lidnas, ned oma Muroranan tehnologine institut ({{lang-ja|室蘭工業大学}} ''Muroran Kōgyō Daigaku'', panihe vl 1949 aluzkundoiden ühtištusel, 3,4 tuh. üläopenikoid vl 2018) i kuz' korktad školad: nell' valdkundališt da kaks' privatišt. == Galerei == <gallery mode="packed" heights="125px"> Muroran City Hall.jpg|Lidnan tobmuden sauvuz (semendku 2007) Muroran kogyo daigaku seimon.jpg|Muroranan tehnologine institut (olend vn 2004 semendkus) Muroran City Folk Museum.jpg|Lidnan rahvahankul'turan muzei (sügüz'ku 2026) Higashi-muroran station platform02.jpg|''Higasi Muroran''-raudtestancii vn 2010 sulakus (東室蘭駅 «Päivnouzmaine Muroran») </gallery> == Irdkosketused == * [http://www.city.muroran.lg.jp/ Lidnan oficialine sait (''city.muroran.lg.jp'').] {{ref-ja}} <small>''(+ äikel'ne avtomatine känduz)''</small> {{Commons|Category:Muroran, Hokkaido}} [[Kategorii:Japonijan lidnad]] [[Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe]] [[Kategorii:Hokkaido]] 8etmh8vnisj0hohpu9rfv1dwpyr9v20 0 10049 190615 186978 2026-10-19T08:37:58Z Motoranger 10577 +galerei 190615 wikitext text/x-wiki {{10000}}{{A10000}} {{Eländpunkt | Nimi = Ulanbatar<br />Улаанбаатар | Lidnanznam = Coat of arms of Ulaanbaatar, Mongolia.svg | Flag = Flag of Ulaanbaatar, Mongolia.svg | Lidnanznam text = Ulanbataran lidnanznam | Flag text = Ulanbataran flag | Valdkund = Mongolii | Eläjiden lugu = 1,672,627 | Voz' = 2021 | Pind = 4,704.4 | Fail = UlaanBaatar-2009.jpg | Pämez' = Nämbaatar Hišgeegijn<br/>(reduku 2023—,<br/>''Хишгээгийн Нямбаатар'') | Telefonkod = +976-(0)11 | Aigvö = [[UTC]]+8 }} [[Fail:OSM Ulaanbaatar map.jpg|thumb|left|250px|Lidnan kart (2025)]] '''Ulanbatar''' ({{lang-mn|Улаанбаатар}} [ʊɮɑːŋ.bɑːtʰɑ̆r] «rusked bagatir'», veroližel kirjkelel: [[Fail:Ulaghanbaghatur.svg|20px]] ''Ulaganbagator'') om [[Mongolii|Mongolijan]] pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om valdkundan opendusen i tedon, politikan i ižandusen keskuz, järed transporttesol'm, om alistadud tazovaldkundan tobmudele oikti. == Istorii == Eländpunktan aluz om pandud vl 1639 kuti ''Urguu'' ({{lang-mn|Өргөө}} «tetaban mehen pert'kulu»). Vll 1706−1911 nimitihe ''Ih-hure'' ({{lang-mn|Их-Хурээ}} «järed jumalankodi»), sid' ''Niislel-hure'' (''Нийслэл хүрээ''). Vspäi 1924 om nügüdläiženke nimenke. Ulanbatar šingotase energetižel sarakol (Ulanbataran LEK 1..4 tehtas Mongolijan elektrusen vit kudendest), sauvondal i sauvondmaterialiden pästandal (pertinsauvondkombinat, mecan ümbriradmine), metalloiden ümbriradmižel i mašinansauvomižel (trolleibusad, duobusad, avtoližavedamad), sömtegimištol (lihakombinat), nahkoiden ümbriradmižel, turizmal. Sadas [[bur hil'|burad hil't]] i [[kuld]]ad läz lidnad. Läz kaik valdkundan i verhiden maiden korporacijoiden ofisad oma keskitadud pälidnas. Mongolijan kogosüdäiproduktan kaks' koumandest tegese Ulanbataras. == Geografijan andmused == [[Fail:Map mn ulaanbaatar.png|thumb|left|250px|Pälidnan sijaduz valdkundas vn 2006 kartal]] Lidn sijadase valdkundan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas, Tuul-jogen ({{lang-mn|Туул гол}}, [[Seleng (jogi)|Selengan]] oigedpol'ne bassein) i sen koumen oiktan ližajogen randoil, 1350 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Bogd Han Uul-pühämägi (2256 m) mülüb lidnha, om sen suvipalaks i kaikiš korktembaks čokkoimeks. Ulanbatar röunatab [[Tuve]]-agjanke kaikiš poliš. Mägiklimat om teravan kontinentaližen pirdoidenke, päivoikaz, kezal eriližešti. Tal'v om vilu lujas da kuiv. Voden keskmäine lämuz om +0,2 C° (kaikiš vilumb pälidn mail'mas), kezakun-elokun +16,5..+19,0 C°, tal'vkun-uhokun −16,3..−21,3 C°. Ekstremumad oma −43,9 C° (viluku) i +39,0 C° (heinku). Kezaaigan minimum om −3,9 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +11,3 C° (uhoku). Voib panda halad kezaaigan miččel taht kul (heinkun minimum om −0,2 C°). Ei voi olda sulasäd vilukus (maksimum 0 C°). Paneb sadegid 273 mm vodes, kezakus-elokus tobjimalaz (47..74 mm kus), kuiv sezon oleskeleb redukus-sulakus (2..9 mm kus). Paneb lunt 62 päiväd vodes keskmäras, paneb sidä kaikil kuil päiči kezakud-elokud. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 43..50 % röunoiš sulakus-kezakus, 68..75 % kül'mkus-uhokus, 56..61 % toižiš kuiš. == Tobmuz == [[Fail:Ulan Bator subdivisions.png|thumb|left|250px|Ulanbataran ühesa rajonad (2007)]] Ulanbatar jagase ühesaks nimitadud rajonaks ({{lang-mn|дүүрэг}}), ned alajagasoiš 152 fartalaks-mikrorajonaks (mong. ''хороо'', 2014). Lidn tazovaldkundan alištusenke i Mongolijan region, sen territorii kogoneb koumes erigoittud palaspäi. Ned anklavad oma ümbärtud [[Tuve]]-agjal, üks' röunatab [[Hentii]]-agjanke mugažo. Lidnan tobmuden pämez' om {{lang-mn|Улаанбаатар хотын захирагч}}. Edeline lidnan pämez' om Sumjaabazar Dolgorsurengijn (''Долгорсүрэнгийн Сумъяабазар'', reduku 2020 — reduku 2023). == Eläjad == Vl 2013 lidnan eläjiden lugu oli 1,372,000 ristitud, vn 2017 kul'mkus — 1,405,000 ristituid, valdkundan nell' ühesandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Lidn om valdkundan üläopendusen i tedon keskuseks. Mongolijan Tedoakademii sijadase täs i universitetoiden äjüz radab, niiden kesken Buddizman universitet Dzanabadzaran nimed, Mongolijan rahvahidenkeskeine universitet (privatine, radab vspäi 2002), Mongolijan medicinižen tedoiden nacionaline universitet, Nacionaline sodakaičendan universitet. Kaikiš amuižemb i znamasižemb om Mongolijan valdkundaline universitet<ref>[http://num.edu.mn/ Mongolijan valdkundaližen universitetan sait (''num.edu.mn'').] {{ref-mn}} {{ref-en}}</ref> ({{lang-mn|Монгол Улсын Их Сургууль}}, alusenpanend 1942, 18 tuh. üläopenikoid vl 2018), siš om kuz' üläskolad (fakul'tetad) i kaks' palakundad valdkundan toižiš lidnoiš ([[Erdenet]], [[Uliastai]]). == Transport == Ulanbatar sijadase transmongoližel raudtel. Avtobusad, trolleibusad, [[duobus]]ad, maršruttaksid i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Vspäi 2014 kebnan metron jono radab (kahesa stancijad, 18 km raudted), siš-žo vodespäi kiruhjonuz ühtenzoitab [[Darhan]]-lidnanke. Valdkundan kaik jonused ajadas lämuzvedimil (vn 2017 andmused). Metropolitenan ezmäižen jonon sauvomine linneb vll 2024−2028, sen projekt om vaumitud. Ulanbataran rahvahidenkeskeine civiline ''[[Čingishan]]''-lendimport<ref>[http://ulaanbaatar-airport.mn/ Rahvahidenkeskeine Čingishan-lendimportan sait (''ulaanbaatar-airport.mn'').] {{ref-mn}} {{ref-en}}</ref> ({{lang-mn|Чингис хаан олон улсын нисэх буудал}}, ende Hušigt i Ulanbataran uz' lendimport, ''UBN / ZMCK'', 1,7 mln passažiroid vl 2023) om saudud vll 2012−2021, se sijadase vižkümnes kahtes kilometras suvhe lidnan keskuzpalaspäi, om ühtenzoittud kiruhtel Ulanbataranke. Tehtas reisid Azijan maiden lähižihe lidnoihe da pälidnoihe, Venäman Sibirin surihe lidnoihe, om äi reisid Mongolijadme. Lidnan vahn lendimport om ''Bujant-Uhaa'' (vhesai 2020 Čingishanan nimed, ''ULN / ZMUB'', 1,6 mln passažiroid vl 2019), se om soda- da civiline nügüd', radoi päižeks rahvahankeskeižeks vn 2021 heinkuhusai i sijadase kahesatoštkümnes kilometras suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi. Kävutase opendusen i valdkundan ohjandusen lendimil, om specialižid i čarterreisid. == Galerei == <gallery mode="packed" heights="125px"> Chinggis Square.jpg|Lidnan tobmuden sauvused (huralpäi) Suhe-Bator-revolücioneran torgul (heinku 2011) SquareVista.jpg|Čingishanan torg, kül'mku 2012 Power plant near Ulaanbaatar.jpg|LEK nomer 3 vn 2006 semendkus State Academic Drama Theater.jpg|Valdkundaline akademine dramteatr (kül'mku 2024) Buyant Ukhaa Sport Palace (2025).jpg|''Bujant-Uhaa''-sportpert'kulu (heinku 2025) Ulaanbaatar Railway Station.jpg|''Ulanbatar''-päraudtestancijan sauvuz, kül'mku 2024 </gallery> == Homaičendad == <references /> == Irdkosketused == * [http://www.ulaanbaatar.mn/ Lidnan oficialine portal (''ulaanbaatar.mn'', ''Улаанбаатар хот'').] {{ref-mn}} {{ref-en}} {{Commons|Улаанбаатар}} {{Azijan pälidnad}} [[Kategorii:Ulanbatar| ]] [[Kategorii:Mongolijan lidnad]] [[Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe]] [[Kategorii:Mongolii|*]] [[Kategorii:Pälidnad]] [[Kategorii:Mongolijan keskuzalištusen lidnad]] [[Kategorii:Mongolijan agjad]] ax1my6zbzsdmhkpr9hpvlkjgb0lbtws 0 36525 190602 165708 2026-10-18T19:54:38Z Koiravva 1717 +purde 190602 wikitext text/x-wiki {{1000}}{{A10000}} [[Fail:Polio EM PHIL 1875 lores.PNG|thumb|right|250px|Poliomielitan virusad, elektronižen mikroskopan fotokuva (1975)]] '''Poliomielit''' ({{lang-la|poliomyelitis}}) om terav kontaktine viruskertläžund. Poliovirus alištab [[sel'gaivod|sel'gaivoiden]] hahkad substancijad, sen tagut läžund harakterizuiše [[keskuznervsistem|keskuzližen nervsisteman]] patologijal. Läžudas lapsed, edel vižvottušt igäd päpaloin<ref>[https://base.garant.ru/12192503/ Санитарно-эпидемиологические правила СП 3.1.2951-11 (Sanitariž-epidemiologižed ohjandimed). «Профилактика полиомиелита» (Poliomielitan profilaktik) (28. heinku 2011)] ''base.garant.ru''-saital (dokument kadoti vägen). {{ref-ru}}</ref>. Läžundan process oleleb simptomatomas formas vai simptomatik om väll' tobjimalaz. Erasti tulese, miše poliovirus ličeb keskuznervsistemha, äikerdoičese motoneironiš, se vedab niid pölištusennoks, innerviruidud niil lihasid kid'žmoitab vai värenzoitab möstumatomašti<ref>''Marri D.'' Инфекционные болезни у детей (Lapsiden kertläžundad). — M.: Praktika, 2006. — 928 lp. — Lpp. 148−150, 597−603. Tiraž 5000 egz. {{ref-ru}} ISBN 5-89816-075-2.</ref>. == Etimologii == Poliomielitan nimi libui grekan kelen sanoišpäi: {{lang-grc|πολιός}} ''polios'' «hahk» i {{lang-grc|µυελός}} ''mielos'' «sel'gaivod». Toižed nimitused oma Geinen — Medinan läžund, sel'gan lapsenkid'žmoituz, lapsiden sel'gan ičeze kibu, sel'gaivoiden lapsenkid'žmoituz. == Istorii == Poliomielitan tedoidused zavodiba Saksanman Jakob Geine-ortopedan töišpäi (1840), tegiba tondan venälaine A. Ja. Koževnikov-nevropatolog (1883) i ročilaine Karl Oskar Medin-pediatr (1890). Kaik hö ozutiba sen läžundan ičevuittušt i tartutandmahtust. Vl 1865 Žan-Lui Prevo i Al'fred Vül'pian ümbrikirjutiba tarkkohtiš kuctud poliomielital patologoanatomižid vajehtusid. Hillari Koprovski-immunolog (''Hilary Koprowski'') AÜV:oišpäi sädi ezmäšt [[vakcin]]ad poliomielitad vaste, hän kodvi sidä ičeze hibjal vl 1948. Eläb peroraline vakcin oli ottud oficialižeks Nevondkundaližes Ühtištuses vl 1960. Venäman nacionaline rokotesiden kalendar' edhenägeb koumekerdašt vakciniruindad poliomielitaspäi elon ezmäižel vodel, kaks'kerdašt kahtendel vodel i üks'kerdašt seičeme vot igäs. Vl 2002 ezmäine sintetine poliomielitan virus om sätud Nju Jorkan universitetas. Kahten vakcinan abul tulihe poleta läžundan statjoiden lugumärad 350 tuhaspäi vl 1988 359:hasai kaikes mirus vl 2014<ref>[https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/poliomyelitis Poliomyelitis: Fact sheet N°114 (Poliomielit: faktine lehtez nomer 114). Mail'man tervhuden organizacii (''who.int''), reduku 2015.] {{ref-en}} {{ref-ar}} {{ref-zh}} {{ref-fr}} {{ref-ru}} {{ref-es}}</ref>. Mecpoliovirusan olend om kahtes valdkundas vaiše: [[Afganistan]] i [[Pakistan]]. Vll 2016−2025 polimielitan statjad oma registriruidud neniš valdkundoiš päpaloin, kudambiš vakciniruind ei ole täuz'. == Etiologii == Mecläžundantegii (''Poliovirus hominis'') mülüb pikornavirusoiden sugukundha, kaik koume sen ripmatont toižendad om löutud londuses (I, II i III). Vspäi 2019 üks'jäižen I-toižendan virus jäi londuses vaiše. Virusan olend kontroliruiše jänduzveziš kaikedme mail'madme. Virus om 27..30 nm surtte, mülütab üks'čepišt [[RNA|RNA:d]] pozitiviženke polärižusenke (ss(+)RNA). Virus om seižui irdpol'žes ümbrištos (kaičese vedes sadha päiveshesai, sitas kudhe kuhusai), eläb läbi kül'menzoituses hüvin. Sömänsulatusen kanalan südäiveded ei murendagoi sidä. Poliomielitan virus murendase lämbitusen jäl'ghe +50 Cel'sijan gradushasai i sen lämuden ületandan 30 minutas. Pölištub teravas kehundan aigan, [[ul'traruskedsinine sädegoičend|ul'traruskedsinižen sädegoičendan]] painegel, kuivamižel. [[Hlor]]an pened eskai koncentracijad inaktiviruidas virusad. Kul'tiviruiše staikul'turoil, virusan paineg om citopatogenine. Infekcijan purde om ristit (läžui vai seižui tartutandad vaste simptomita). Läžundantegii eritase sun kal't (severt-se päivid), sid' sitanke (severt-se nedalid, erasti kuid). Tartutand tegese il'man kal't, no paremba aktivine virus putub suhu redustadud käzišpäi vai sömäspäi. [[Kärbhaižed]] voidas levitada virusad mehanižikš. Ličendan organizmha jäl'ghe virus äikerdoičese kerusen limfatižes renghas (mindaličuiš), solištos, regionarižiš limfantukuiš, ličeb verhe. Erasiš-se statjoiš putub keskuznervsistemha-ki, kucub sen vigastusid, eriližešti sel'gaivoiden ezisarviden likundan stajiš i päaivoiden nerviden südäitukuiš. Poliomielit oleleb simptomita statjoiden enambuses, sil aigal voib löuta infekcijad laboratorižil tedoidusil vaiše. Toižiš statjoiš inkubacine pord otab 3..35 päiväd (paksumba 9..11 päiväd), sen jäl'ghe läžundan tundused ozutasoiš. == Tervehtand == Venui (magaduzsijan) režim, anestezirujad i tüništoitajad abutused, lämuzprocedurad. Läžui alištase velgusižele gospitalizacijale. Radnikad tehtas [[dezinfekcii|dezinfekcijad]] läžundledes. Kid'žmoitusen formiš, ku kid'žmoitusen šingotez tuli lophu (läžundan nell'..kuz' nedalid), ka tehtas kompleksišt udessündutajad tervehtamišt (zelläd, fizioterapii, ortopedine), edesižes — sanatoriikurortišt tervehtandad märitud pordoil. Kävutadas tervehtajid märid spravitamha hengaidust, niiden kesken reanimacijan metodoid. == Homaičendad == <references /> {{Commons|Category:Polio}} [[Kategorii:Kertläžundad]] [[Kategorii:Sel'gaivod]] [[Kategorii:Invalidižuz]] mcykm6h0uxiokbgolkmsg4fj7qeruo4 190603 190602 2026-10-18T20:00:19Z Koiravva 1717 190603 wikitext text/x-wiki {{1000}}{{A10000}} [[Fail:Polio EM PHIL 1875 lores.PNG|thumb|right|250px|Poliomielitan virusad, elektronižen mikroskopan fotokuva (1975)]] '''Poliomielit''' ({{lang-la|poliomyelitis}}) om terav kontaktine viruskertläžund. Poliovirus alištab [[sel'gaivod|sel'gaivoiden]] hahkad substancijad, sen tagut läžund harakterizuiše [[keskuznervsistem|keskuzližen nervsisteman]] patologijal. Läžudas lapsed, edel vižvottušt igäd päpaloin<ref>[https://base.garant.ru/12192503/ Санитарно-эпидемиологические правила СП 3.1.2951-11 (Sanitariž-epidemiologižed ohjandimed). «Профилактика полиомиелита» (Poliomielitan profilaktik) (28. heinku 2011)] ''base.garant.ru''-saital (dokument ei ole väges). {{ref-ru}}</ref>. Läžundan process oleleb simptomatomas formas vai simptomatik om väll' tobjimalaz. Erasti tulese, miše poliovirus ličeb keskuznervsistemha, äikerdoičese motoneironiš, se vedab niid pölištusennoks, innerviruidud niil lihasid kid'žmoitab vai värenzoitab möstumatomašti<ref>''Marri D.'' Инфекционные болезни у детей (Lapsiden kertläžundad). — M.: Praktika, 2006. — 928 lp. — Lpp. 148−150, 597−603. Tiraž 5000 egz. {{ref-ru}} ISBN 5-89816-075-2.</ref>. == Etimologii == Poliomielitan nimi libui grekan kelen sanoišpäi: {{lang-grc|πολιός}} ''polios'' «hahk» i {{lang-grc|µυελός}} ''mielos'' «sel'gaivod». Toižed nimitused oma Geinen — Medinan läžund, sel'gan lapsenkid'žmoituz, lapsiden sel'gan ičeze kibu, sel'gaivoiden lapsenkid'žmoituz. == Istorii == Poliomielitan tedoidused zavodiba Saksanman Jakob Geine-ortopedan töišpäi (1840), tegiba tondan venälaine A. Ja. Koževnikov-nevropatolog (1883) i ročilaine Karl Oskar Medin-pediatr (1890). Kaik hö ozutiba sen läžundan ičevuittušt i tartutandmahtust. Vl 1865 Žan-Lui Prevo i Al'fred Vül'pian ümbrikirjutiba tarkkohtiš kuctud poliomielital patologoanatomižid vajehtusid. Hillari Koprovski-immunolog (''Hilary Koprowski'') AÜV:oišpäi sädi ezmäšt [[vakcin]]ad poliomielitad vaste, hän kodvi sidä ičeze hibjal vl 1948. Eläb peroraline vakcin oli ottud oficialižeks Nevondkundaližes Ühtištuses vl 1960. Venäman nacionaline rokotesiden kalendar' edhenägeb koumekerdašt vakciniruindad poliomielitaspäi elon ezmäižel vodel, kaks'kerdašt kahtendel vodel i üks'kerdašt seičeme vot igäs. Vl 2002 ezmäine sintetine poliomielitan virus om sätud Nju Jorkan universitetas. Kahten vakcinan abul tulihe poleta läžundan statjoiden lugumärad 350 tuhaspäi vl 1988 359:hasai kaikes mirus vl 2014<ref>[https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/poliomyelitis Poliomyelitis: Fact sheet N°114 (Poliomielit: faktine lehtez nomer 114). Mail'man tervhuden organizacii (''who.int''), reduku 2015.] {{ref-en}} {{ref-ar}} {{ref-zh}} {{ref-fr}} {{ref-ru}} {{ref-es}}</ref>. Mecpoliovirusan olend om kahtes valdkundas vaiše: [[Afganistan]] i [[Pakistan]]. Vll 2016−2025 polimielitan statjad oma registriruidud neniš valdkundoiš päpaloin, kudambiš vakciniruind ei ole täuz'. == Etiologii == Mecläžundantegii (''Poliovirus hominis'') mülüb pikornavirusoiden sugukundha, kaik koume sen ripmatont toižendad om löutud londuses (I, II i III). Vspäi 2019 üks'jäižen I-toižendan virus jäi londuses vaiše. Virusan olend kontroliruiše jänduzveziš kaikedme mail'madme. Virus om 27..30 nm surtte, mülütab üks'čepišt [[RNA|RNA:d]] pozitiviženke polärižusenke (ss(+)RNA). Virus om seižui irdpol'žes ümbrištos (kaičese vedes sadha päiveshesai, sitas kudhe kuhusai), eläb läbi kül'menzoituses hüvin. Sömänsulatusen kanalan südäiveded ei murendagoi sidä. Poliomielitan virus murendase lämbitusen jäl'ghe +50 Cel'sijan gradushasai i sen lämuden ületandan 30 minutas. Pölištub teravas kehundan aigan, [[ul'traruskedsinine sädegoičend|ul'traruskedsinižen sädegoičendan]] painegel, kuivamižel. [[Hlor]]an pened eskai koncentracijad inaktiviruidas virusad. Kul'tiviruiše staikul'turoil, virusan paineg om citopatogenine. Infekcijan purde om ristit (läžui vai seižui tartutandad vaste simptomita). Läžundantegii eritase sun kal't (severt-se päivid), sid' sitanke (severt-se nedalid, erasti kuid). Tartutand tegese il'man kal't, no paremba aktivine virus putub suhu redustadud käzišpäi vai sömäspäi. [[Kärbhaižed]] voidas levitada virusad mehanižikš. Ličendan organizmha jäl'ghe virus äikerdoičese kerusen limfatižes renghas (mindaličuiš), solištos, regionarižiš limfantukuiš, ličeb verhe. Erasiš-se statjoiš putub keskuznervsistemha-ki, kucub sen vigastusid, eriližešti sel'gaivoiden ezisarviden likundan stajiš i päaivoiden nerviden südäitukuiš. Poliomielit oleleb simptomita statjoiden enambuses, sil aigal voib löuta infekcijad laboratorižil tedoidusil vaiše. Toižiš statjoiš inkubacine pord otab 3..35 päiväd (paksumba 9..11 päiväd), sen jäl'ghe läžundan tundused ozutasoiš. == Tervehtand == Venui (magaduzsijan) režim, anestezirujad i tüništoitajad abutused, lämuzprocedurad. Läžui alištase velgusižele gospitalizacijale. Radnikad tehtas [[dezinfekcii|dezinfekcijad]] läžundledes. Kid'žmoitusen formiš, ku kid'žmoitusen šingotez tuli lophu (läžundan nell'..kuz' nedalid), ka tehtas kompleksišt udessündutajad tervehtamišt (zelläd, fizioterapii, ortopedine), edesižes — sanatoriikurortišt tervehtandad märitud pordoil. Kävutadas tervehtajid märid spravitamha hengaidust, niiden kesken reanimacijan metodoid. == Homaičendad == <references /> {{Commons|Category:Polio}} [[Kategorii:Kertläžundad]] [[Kategorii:Sel'gaivod]] [[Kategorii:Invalidižuz]] fqtzkrisv9hvugak53x77eyxlv81j83 10 41590 190605 2026-10-19T06:16:50Z Motoranger 10577 videon ümbrikirjutand 190605 wikitext text/x-wiki Ko Lan-sar' «Lindud da Mezjäižed»-lebutahos, mererandaline [[Pattai]]-lidn 165 km suvipäivnouzmha Bankokaspäi, [[Tailand]]. Videon hätkeližuz om 36 sekundad, 13. keväz'ku 2025, tegi ''Don Ramey Logan''-kävutai.<noinclude> [[Kategorii:Päivän medijan šablonad]] </noinclude> c7ynsa1i5klncykdscbl0cjb6yhqkf4 10 41591 190606 2026-10-19T06:27:49Z Motoranger 10577 videon ümbrikirjutand 190606 wikitext text/x-wiki [[Vikimedii|Vikimedijan]] ''CEE Technical Village Pump''-projektan tundištai video («Tehnine küläpomp»). Se om onlain-lavut tehmaha Keskuzližen da Päivnouzmaižen Evropan kävutajiden kosketusid. Videon hätkeližuz om 1 min 47 s, 26. eloku 2026, tegi ''MHeidarzadeh-CEEhub''-kävutai, anglijan kelel.<noinclude> [[Kategorii:Päivän medijan šablonad]] </noinclude> rjnwfalfhp585429m5e2srcp7p8r8ry 10 41592 190607 2026-10-19T06:40:53Z Motoranger 10577 audion ümbrikirjutand 190607 wikitext text/x-wiki Vn 1889 änetuz vahacilindral, pagiži Prussijan [[Hel'mut Karl Bernhard fon Mol'tke]]-jenaralfel'dmaršal (Mol'tke vanhemb, 1800−1891), tegi änetust Adel'bert Vangemann (''Adelbert Theodor Wangemann''). Om restavriruidud vn 2012 vilukus ''The Cylinder Archive''-aluzkundal. Audion hätkeližuz om 2 min 10 s, 21. reduku 1889, saksan kelel.<noinclude> [[Kategorii:Päivän medijan šablonad]] </noinclude> baprec96e4s4d21cf62f86mv11xb255 10 41593 190608 2026-10-19T06:49:15Z Motoranger 10577 videon ümbrikirjutand 190608 wikitext text/x-wiki Ajelend [[mauntinbaik]]al (mägivelosiped) [[Slovenii|Slovenijas]]: [[Lüblän]]aspäi [[Golovec]]hasai ''Banana''-tehutme. Videon hätkeližuz om 1 min 10 s, 18. eloku 2019, om ottud socialižen [[YouTube]]-verkon ''danchisoundstudio''-kanalaspäi.<noinclude> [[Kategorii:Päivän medijan šablonad]] </noinclude> 8hj6k7zi92ryo0zrpe9ecb6cciiyy8w 10 41594 190609 2026-10-19T07:30:36Z Motoranger 10577 videon ümbrikirjutand 190609 wikitext text/x-wiki [[Azijalaine mustpäine čekan]] (vai sibirine, {{lang-la|Saxicola maurus}}) [[Kärbhaižidenpüdaižed]]-sugukundaspäi (''Muscicapidae'') ([[Pasklindunvuiččed]]-heimkund) [[Baruipur]]-lidnan municipalitetan territorijal ([[Kolkat]]an suvine ezilidn), [[Päivlaskmaine Bengalii]]-štat, [[Indii]]. Videon hätkeližuz om 33 sekundad, 11. reduku 2025, tegi Tiša Mukerdži-kävutai (''Tisha Mukherjee'').<noinclude> [[Kategorii:Päivän medijan šablonad]] </noinclude> gi31ci4l8cgaqn203obqpnum3m74f5k 190610 190609 2026-10-19T07:31:10Z Motoranger 10577 formitez 190610 wikitext text/x-wiki [[Azijalaine mustpäine čekan]] (vai sibirine, {{lang-la|Saxicola maurus}}) [[Kärbhaižidenpüdaižed]]-sugukundaspäi (''Muscicapidae'', [[Pasklindunvuiččed]]-heimkund) [[Baruipur]]-lidnan municipalitetan territorijal ([[Kolkat]]an suvine ezilidn), [[Päivlaskmaine Bengalii]]-štat, [[Indii]]. Videon hätkeližuz om 33 sekundad, 11. reduku 2025, tegi Tiša Mukerdži-kävutai (''Tisha Mukherjee'').<noinclude> [[Kategorii:Päivän medijan šablonad]] </noinclude> 4m44gesdat8u2xfka5wq9rpdb1i99wv 10 41595 190611 2026-10-19T07:45:14Z Motoranger 10577 audion ümbrikirjutand 190611 wikitext text/x-wiki Indižen [[Rabindranat Tagor]]-kirjutajan ''Atithi''-starinan ({{lang-bn|অতিথি}} «Adiv») audiokirj. Än': Tiša Mukerdži (''Tisha Mukherjee''), audion änetuz i edesine tehmine: Paramanu Sarkar. Audion hätkeližuz om 1 čas 5 min 2 s, 12. semendku 2021, bengalan kelel.<noinclude> [[Kategorii:Päivän medijan šablonad]] </noinclude> 1ii62jaj9ja5k7qqgta6u713w5b2oeg 190612 190611 2026-10-19T07:49:58Z Motoranger 10577 190612 wikitext text/x-wiki Indižen [[Rabindranat Tagor]]-kirjutajan ''Atithi''-starinan ({{lang-bn|অতিথি}} «Adiv») audiokirj. Änetoiti: Tiša Mukerdži (''Tisha Mukherjee''), audion änetuz i edesine tehmine: Paramanu Sarkar. Audion hätkeližuz om 1 čas 5 min 2 s, 12. semendku 2021, bengalan kelel.<noinclude> [[Kategorii:Päivän medijan šablonad]] </noinclude> e55qmx4ipg5wd1yp7n2i1i59irpmbvz 190613 190612 2026-10-19T07:52:43Z Motoranger 10577 formitez 190613 wikitext text/x-wiki Indižen [[Rabindranat Tagor]]-kirjutajan ''Atithi''-starinan audiokirj ({{lang-bn|অতিথি}} «Adiv», 1895). Änetoiti: Tiša Mukerdži (''Tisha Mukherjee''), audion änetuz i edesine tehmine: Paramanu Sarkar. Audion hätkeližuz om 1 čas 5 min 2 s, 12. semendku 2021, bengalan kelel.<noinclude> [[Kategorii:Päivän medijan šablonad]] </noinclude> kmaubda2q1snzhisztx0opjf6i1e1l4 10 41596 190614 2026-10-19T08:00:55Z Motoranger 10577 Tehtud lehtpol' "112 The Last Words of Copernicus UK Sacred Harp Convention 2015.webm" 190614 wikitext text/x-wiki 112 The Last Words of Copernicus UK Sacred Harp Convention 2015.webm qfhr8mh6zyojk7j19ye5gtjjxv2sz4x