Wikipedia vewiki https://ve.wikipedia.org/wiki/Hayani MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 5424 23040 22326 2026-08-29T19:11:14Z Rotondiwa 9411 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1368834439|Apple]]" 23040 wikitext text/x-wiki '''Apula''' ndi mutshelo wa tshitendeledzi, une wa ḽiwa, wa muri wa apula. Miri ya mitshelo ya '''tsimu ya mitshelo''' kana '''apula ḽa hayani''', ine ya ṱavhiwa vhukuma kha lushaka, i ṱavhiwa shango ḽoṱhe. Muri wo thoma Asia Vhukati, hune makhulukuku wawo wa ḓaka, ''Malus sieversii'', wa kha ḓi wanala hone. Maapula o no ṱavhiwa lwa miṅwaha ya zwigidi kha ḽa Eurasia phanḓa ha musi a tshi ḓivhadzwa North America nga vhakoloni vha Europe . Maapula a na ndeme ya mvelele kha ngano nnzhi (u katela na Norse na Greek ) na vhurereli (u fana na Vhukriste ngei Yuropa ). Maapula ane a bva kha mbeu a anzela u fhambaba na ane a bva kha vhabebi vhavho, nahone kanzhi mitshelo i anzela u sa vhonala nga hu leluwaho. Nga ṅwambo wa vhubindudzi, hu itwa tsenguluso malugana na mutsho wo ḓalaho kha midzinginyo. Miri yo melaho i si na midzi yayo i ya aluwesa, nahone ya lenga u mela mitshelo musi yo ṱavhiwa. Midzi i shumiswa u langa nḓila ine muri wa aluwa ngayo na musi wo no vha hone, nahone zwenezwo zwi ita uri hu vhe na tshedza. Huna tshaka dzine dza fhira 7,500 dza maapula . Dzi cultivars dzo fhambanaho dzi ya fuwiwa kha zwithu zwo fhambanaho na u shumiswa, ho kateliwa na u bika, u ḽa zwi songo bikwa, na u bveledza zwithu zwa u nwiwa sa dzhuzi ya apula . Miri na mitshelo zwi ya kona u vha na thaidzo dza fungal, bacterial, na zwikhokhonono, zwine zwa nga langiwa nga ndila nnzhi dza zwithu zwine zwa vha uri zwo bveledziwa na zwine zwa vha uri azwi ngo bveledziwa. Nga 2010, genome ya mutshelo yo vha yo tevhekana sa tshipida tsha ṱhoḓisiso kha u langa malwadze na u khetha kha u bveledza apula. == Referensi == la7d64nxisvub8c8x4a9n6vm1g9iyrb 0 5757 23045 21936 2026-08-30T02:25:30Z CommonsDelinker 82 Replacing High_Court,_Bloemfontein,_South_Africa.JPG with [[File:Supreme_Court_of_Appeal,_Bloemfontein,_South_Africa.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: Renaming criterion 3: misidentified object). 23045 wikitext text/x-wiki [[Afurika Tshipembe|Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe]] ndi phalamennde ya vhuthihi ha riphabuliki ya demokirasi . Muphuresidennde wa Afurika Tshipembe vha shuma sa muhulwane wa shango na muhulwane wa muvhuso . Muphuresidennde u khethiwa nga vhathu vha Lushaka ( ngei nduni ya Phalamennde ya Afrika Tshipembe ) nahone vha tea u vhulunga fulufhelo kha vhathu u itela uri a dzule ofisini . Ma Afrika vha dovha vha nanga vhusimamilayo wa [[Phurovinsi ya Afurika Tshipembe|vunḓu]] vhune ha vhusa ḽiṅwe na ḽiṅwe kha mavundu a tahe a shango. . U bva nga 1994 nga nwaha we ha fhela muvhuso wa tshitalula, ḽihoro ḽa African National Congress (ANC) lo langa polotiki ya Afrika Tshipembe. ANC ndi ḽihoro line la kho u vhusa vhunzhi ha mavunḓu. Nga nwaha wa 2024 ANC yo wana vouthu dza 40,18% . Ngeno DA lo wana vouthu dza 21.81. Maṅwe mahoro mahulwane a poḽotiki o imelelwaho Phalamenndeni a katela uMkhonto we Sizwe (Dzangano ḽa MK), Vhalwela Mbofholowo ya Ikonomi (EFF) na Dzangano ḽa Mbofholowo ḽa Inkatha (IFP). Dzangano Ḽiswa ḽa Lushaka (NNP) ḽe ḽa vha ḽi tshi khou vhusa kale, ḽe ḽa ḓisa na u fhelisa khethululo nga kha ḽe ḽa vha ḽi tshi khou ranga phanḓa ḽaḽo ḽa Lushaka (NP), ḽo fhaladzwa nga 2005 u itela u ṱangana na ANC . Vho-Nelson Mandela vho vha sa muphuresidennde u bva nga nwaha wa 1994 u swika nga nwaha 1999 nahone vhatevheli vhavho vho vha Vho-Thabo Mbeki (1999−2008), Vho-Kgalema Motlanthe (2008−2009) na Vho-Jacob Zuma (2009−2018). Vho-Zuma vho bva tshiduloni ha dzhena [[Cyril Ramaphosa|Vho-Cyril Ramaphosa]] nga murahu ha musi vho ḓirula mushumo nga Luhuhi 2018. Khetho khulwane dza 2024 dzo farwa nga ḽa 29 Lambamai 2024, he ANC ya xelelwa nga vhunzhi hayo phalamenndeni ya lushaka lwa u tou thoma kha ḓivhazwakale ya dimokirasi ya Afrika Tshipembe, naho i tshi kha ḓi vha ḽihoro ḽihulwanesa ḽa poḽotiki. Naho vho xelelwa nga vhunzhi nga 2024, ANC yo kona u vhulunga maanḓa na muvhuso wa vhuthihi. [[Category:Wikipedia articles in need of updating from July 2024]] [[Category:All Wikipedia articles in need of updating]] [[Category:Outdated Democracy Index rating template users]] [[Category:Democracy Index rating template users]]   Nga dzi 31 dza Lambamai 1910, Kholoni ya Kapa, Kholoni ya Natal, Transvaal na Kholoni ya Mulambo wa Orange zwo ṱangana zwa vha muvhuso muthihi une wa vhidzwa Vhuthihi ha Afurika Tshipembe . Mbumbano ya Afrika Tshipembe yo ṱanganedza sisiṱeme ya vhuvhusi yo ḓisendekaho kha sisiṱeme ya poḽotiki ya United Kingdom . Khosi ya Britain yo vha i ṱhoho ya shango ḽa Afrika Tshipembe nahone yo vha yo imelwa nga Mulangavundu . Maanḓa a vhukuma a poḽotiki o vha e zwanḓani zwa Minisiṱara Muhulwane na Khabinethe. Mihumbulo ya mutheo ya maitele aya sa muvhuso wa matavhi mararu na Phalamennde yo khwaṱhaho i kha ḓi shuma na ṋamusi. Nga dzi 15 Lambamai 1926, Nḓivhadzo ya Balfour yo ṱanganedzwa kha Khonfarentse ya Muvhuso ya 1926 . Heḽi ḽiṅwalo ḽo ita uri vhuvhusi ha British Empire ho katelwa na Afrika Tshipembe vhu lingane na United Kingdom. Kha u shuma, hezwi zwo ita uri Union of Africa Tshipembe i vhe vhuvhusi vhune ha ḓi vhusa ha Britain Empire. Vhuthihi ha Afrika Tshipembe ho mbo ḓi wana vhuḓilangi lwa tshiofisi nga 1931 musi hu tshi phasiswa Mulayo wa Westminster . Yo ṋea Phalamennde ya Afrika Tshipembe maanḓa a u ita milayo ya Afrika Tshipembe hu si na thendelo ya Phalamennde ya United Kingdom . Nga nwaha wa 1948, Dzangano ḽa Lushaka ḽa Afirika Tshipembe ḽo ṱanganedza mbekanyamaitele ya khethululo ya mbeu ine ya vhidzwa khethululo . Vhathu vha muvhala, nga maanḓa vhunzhi ha vhathu vhatsu, vho vha vha tshi bviswa kha pfanelo dzi si gathi dze vha vha vhe nadzo. U khethekanya nga mbeu na u ṱalula zwo vha zwi tshi shumiswa u kovhekanya zwishumiswa zwa ikonomi na u langa maanḓa a zwa politiki. Vhathu vha vhatshena, nga maanḓa vha Afrikaners, vho vha vha tshi langa maitele a zwa polotiki. Vhathu vhatsu vho vha vha tshi dzhielwa pfanelo kha mavundu oṱhe a Afrika Tshipembe. Nga 1961, Afrika Tshipembe ḽo mbo ḓi vha Riphabuḽiki. Khosi ya Britain yo dzhielwa vhudzulo sa ṱhoho ya shango nga Muphuresidennde we a khethiwa nga vhathu vhaṱuku nga kha vhaimeleli vho khethiwaho. Nga 1970, ho mbo ḓi phasiswa Mulayo wa Vhadzulapo vha Mahayani. Yo fhaṱa kha sisiṱeme ya u vhetshela vhathu vhatsu vha mvelo vha Afrika u itela u sika sisiṱeme ya mashango a vharema o ḓiimisaho nga eṱhe nga nḓila ya nnṱha. Vhunzhi ha vhathu vhatsu vho dzhielwa vhudzulapo havho ha Afrika Tshipembe nṱhani hazwo vha vha vhadzulapo vha Bantustan ya lushaka lwavho. Vho vha vha sa ṱanganedziwi nga vhunzhi ha mashango a ḽifhasi nahone vhuhulwane ha u langa havho ho ḓiimisaho nga hoṱhe kha mafhungo a nga ngomu ho vha ho fhungudzea vhukuma. Vha African National Congress (ANC) vho ranga phanḓa nndwa ya u lwa na maitele aya a muvhuso wa tshiṱalula. Nga murahu ha mutsiko muhulwane wa dzitshaka na nndwa ya hayani, muvhuso wa De Klerk wo fhelisa kana wa leludza milayo minzhi ya tshiṱalula. Nga murahu ha nyambedzano vhukati ha ANC, Inkatha Freedom Party, NP na maṅwe madzangano, khethululo yo fheliswa lwa mulayo nahone ha phasiswa Ndayotewa ya Tshifhinganyana . Vha Bantustan vho fheliswa vha dovha vha dzheniswa Afrika Tshipembe vhadzulapo vhavho vha dovha vha wana vhudzulapo ha Afrika Tshipembe. . <div class="thumb tmulti tright"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:392px;max-width:392px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:110px;max-width:110px"><div class="thumbimage" style="height:89px;overflow:hidden">[[File:Houses_of_Parliament_(Cape_Town).jpg|108x108px]]</div><div class="thumbcaption"> [[Houses of Parliament, Cape Town|Nnḓu dza Phalamennde]] ḓorobo khulwane ya u thoma mulayo ya [[Cape Town|Ḓorobo ya Kapa]] ndi hone hune ndi hone hune phalamennde ya dzula hone.</div></div><div class="tsingle" style="width:139px;max-width:139px"><div class="thumbimage" style="height:89px;overflow:hidden">[[File:Uniegebou.jpg|137x137px]]</div><div class="thumbcaption">[[Union Buildings|Zwifhaṱo zwa Yunioni]] ngei ḓoroboni khulwane ya ndaulo ya [[Pretoria]] .</div></div><div class="tsingle" style="width:137px;max-width:137px"><div class="thumbimage" style="height:89px;overflow:hidden">[[File:Supreme Court of Appeal, Bloemfontein, South Africa.jpg|135x135px]]</div><div class="thumbcaption">Tshidulo tsha [[Supreme Court of Appeal (South Africa)|Khothe Khulwane ya Dziṱhingo]] tshi wanala ḓoroboni khulwane ya vhuhaṱuli ya [[Bloemfontein]] .</div></div></div></div></div>Afirika Tshipembe ndi riphabuḽiki ya dimokirasi yo imelelwaho nga phalamennde, hune Muphuresidennde wa Afrika Tshipembe, vho khethiwaho nga phalamennde, ndi ṱhoho ya muvhuso, na sisiṱeme ya madzangano manzhi . yo vhumbiwa nga matavhi mararu. Davhi ḽa vhusimamilayo ḽi na Phalamennde. Phalamennde i na kamara mbili: nnḓu ya nṱha ndi Khoro ya Lushaka ya Mavunḓu (NCOP) ngeno nnḓu ya fhasi ndi Buthano ḽa Lushaka. Kha u shuma, Buthano ḽa Lushaka ndi ḽone nnḓu i re na maanḓa vhukuma. I langa vhuvhumbi ha muvhuso nahone thendelo yayo i a ṱoḓea uri vhunzhi ha themendelo dza mulayo dzi vhe mulayo. NCOP i ṋetshedza vhuimeleli vhu linganaho kha mavundu a ṱahe a Afrika Tshipembe nahone thendelo yayo i a ṱoḓea kha milayo ine ya kwama mavundu a Afrika Tshipembe na zwitshavha zwa mvelele. Musi Buthano ḽa Lushaka ḽi tshi khethiwa nga vhuimeleli ha mahoro ho linganelaho, NCOP i khethiwa nga vhusimamilayo ha vundu ḽiṅwe na ḽiṅwe. [[Category:Pages with unreviewed translations]] qp01ufc2u81nmgbkly65w1lb2rvzc20 0 5772 23041 22749 2026-08-29T19:20:00Z Rotondiwa 9411 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1364118436|Pineapple]]" 23041 wikitext text/x-wiki '''Muṱokola''' ( '''''Ananas comosus''''' ) ndi tshimela tsha fhethu hune ha fhisa tshine tsha vha na mutshelo une wa ḽiwa; ndi tshimela tshine tsha vha na ndeme kha zwa ikonomi kha muṱa wa Bromeliaceae . Tshienge tshi bva kha ḽa South America, hune ya vha uri yo no ṱavhiwa hone lwa maḓana manzhi a miṅwaha. U ḓivhadzwa ha tshimela tsha tshienge kha ḽa Europe nga centuary ya vhu 17 zwo ita uri tshi vhe tshiga tsha ndeme tsha mvelele ya vhuimo ha nṱha. Ubva nga vho 1820, tshienge tsho vha tshi khou tavhiwa kha zwa vhubindudzi kha dzi greenhouse na kha mabulasi manzhi a tropical. Mutshelo, nga maanḓa dzhuzi yawo, u shumiswa nga nḓila dzo fhambanaho kha zwiḽiwa na sogani. Zwienge zwi aluwa sa tshiṱaka tshiṱuku; maluvha nga oṱhe a tshimela tshi songo ṱanganyiswaho a ṱangana u itela u vhumba mitshelo minzhi . Tshimela tshi ya phaḓalala nga nḓila yo ḓoweleaho ubva kha vhutukuni ine ya vha uri yo bveledziwa nṱha ha mutshelo kana ubva kha ṱhodzi ya thungo, nahone nga nḓila yo ḓoweleaho tshi ya vhibva hu saathu fhela ṅwaha. == Referensi == 6m9nq6vm0qveta1m442r7s34hd7e2bx 0 5801 23044 22073 2026-08-29T19:48:43Z Rotondiwa 9411 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363934897|Pumpkin]]" 23044 wikitext text/x-wiki '''Mafhuri''' ndi tshikwashi tshine tsha ṱavhiwa vhuria kha lushaka lwa ''Cucurbita'' . Ipfi heḽi ḽi shumiswa nga maanḓa kha tshaka dza tshikwashi dzine dza vha uri ndi dza tshitendeledzi, dza muvhala wa tshitopana, fhedzi adzi na ṱhalutshedzo ya saintsi. I nga shumiswa hu tshi khou ambiwa nga ha tshikwashi zwinzhi zwo fhambanaho zwine zwa vha uri zwo fhambana na u wela kha tshaka nnzhi kha ''Cucurbita'' genus. "Mafhuri" tshinwe tshifhinga a shumiswa nga u tshintshana na " tshikwashi " kana " tshikwashi tsha vhuria ", nahone a shumiswa nga nḓila yo ḓoweleaho kha dziṅwe tshaka dza ''Cucurbita argyrosperma'', ''Cucurbita ficifolia'', ''Cucurbita maxima'', ''Cucurbita moschata'', na ''Cucurbita pepo'' . == Referensi == 2x2hfw8qzrdtpalp804mqjqrxa452kl 0 5830 23042 22231 2026-08-29T19:25:03Z Rotondiwa 9411 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1369999270|Lemon]]" 23042 wikitext text/x-wiki '''Tshikavhavhe''' ndi lushaka lwa muri muṱuku une wa dzula u mudala kha lushaka lwa ''Citrus'' lwa muṱa wa zwimela zwine zwa vha na maluvha Rutaceae . Tshikavhavhe tsha vhukuma ndi mvangano ya citron na tshikavhavhe tshii vhavhaho . Vhubvo hatsho a vhu ḓivhei, fhedzi vhuṅwe vhuṱanzi vhu sumbedza uri tshikavhavhe tsho thoma nga tshifhinga tsha 1st millennium BC hune zwino ha vha northeastern India . Miṅwe mitshelo ya citrus i vhidzwa upfi ''tshikavhavhe'' . Mutshelo wa tshitopana wa muri wa tshikavhavhe u shumiswa shangoni ḽoṱhe, zwihuluhulu kha dzhuzi yawo . Pulp na rind zwi ya shuma kha u bika na u baga. Dzhuzii ya tshikavhavhe iya vha na 5–6% ya citric acid, zwine zwa ita uri i vhe na muthetshelo une wa vha uri wo vhibva. Hezwi zwi ita uri i vhe tshishumiswa tsha ndeme kha zwinwiwa na zwiḽiwa zwi ngaho lemonade na lemon meringue pie . Nga 2024, mveledziso ya shango yo vha i 23 million tonnes, yo rangwa phanḓa nga India na Mexico nga 31% ya ṱhanganyelo. == Referensi == lt9dvtgm3g02r23v4m5oi3zgrxuvslu 0 6052 23043 2026-08-29T19:43:45Z Rotondiwa 9411 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367925196|Carrot]]" 23043 wikitext text/x-wiki '''Kherotsi''' ndi muroho une wa vha na midzi kha muṱa wa Apiaceae . Kherotsi dzi vha dzi na muvhala wa tshitopana nga mulandu wa beta-carotene, zwine zwa ita uri dzi vhe tshisima tsho pfumaho tsha vithamini A . Tshaka dza heirloom dzi nga vha tshena, muvhala wa tshitopana, mutswuku, phephuḽu, kana mutsu. Ndi zwimela zwine zwa vha na miṅwaha mivhili . Muroho ndi mufuda wa hayani wa kherotsi wa ḓaka, une wa wanala Europe na Southwestern Asia. Tshimela tshine tsha vha uri tsho fuwiwa tshi nga vha tsho bva Iran hune tsha vha uri tsho limiwa nga mulandu wa maṱari na mbeu. Nga 2022, u bveledziwa ha shango ha dzi kherotsi (dzi tshi khou tanganiswa na turnips ) zwo vha zwi nṱha ha 42 million tonnes, hune China ḽa bveledza 44% ya zwoṱhe. == Referensi == a2majta0wyjmntz60k9enc24t1a8821