Wikipedia vewiki https://ve.wikipedia.org/wiki/Hayani MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Mutsho 0 2693 23066 19373 2026-09-01T11:35:53Z Rencila 9395 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1365531511|Weather]]" 23066 wikitext text/x-wiki [[File:Port_and_lighthouse_overnight_storm_with_lightning_in_Port-la-Nouvelle.jpg|thumb| Maḓumbu a tsini na Port-la-Nouvelle, Occitania, Fura]] '''Mutsho''' ndi tshiimo tsha mupo wa ḽifhasi fhethu kana vhupo ho khetheaho na tshifhinga, zwine zwa ṱaluswa nga thempheretsha, maṋula, u fukedzwa nga gole, na u dzika. Kha [[Ḽifhasi]], vhunzhi ha zwithu zwa mutsho zwi itea kha leyara ya fhasi kana ya fhasisa ya mupo wa pulanete, troposphere, nga fhasi nyana stratosphere. Mutsho u amba mufhiso wa ḓuvha na ḓuvha/ ḓuvha liñwe na liñwe, mvula, na zwiṅwe zwiimo zwa mupo, ngeno kilima ndi ipfi ḽine ḽa amba u ṱanganya zwiimo zwa mupo lwa tshifhinga tshilapfu. Musi i tshi shumiswa hu si na ṱhanziela, "mutsho" nga u angaredza u pfeseswa u tshi amba mutsho ,wa Ḽifhasi. sag36lhafofgm9gqjpgjowojxcuu1o9 Tshimela 0 2717 23056 19122 2026-08-31T20:36:22Z Rencila 9395 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1371802610|Plant]]" 23056 wikitext text/x-wiki '''Zwimela''' ndi zwivhumbiwa zwa eukaryotiki zwine zwa vhumba muvhuso wa '''Zwimela''' (/'plænteɪ/). Dzi ya kona u ita fotosinthesi kana dzo bva kha makhulukuku wa fotosinthesi, zwine zwa amba uri dzi wana maanḓa adzo kha tshedza tsha ḓuvha nga u shumisa muvhala mudala wa khḽorofiḽi kha dzi khḽoropulasi dzadzo u bveledza swigiri ubva kha khaboni daioksaidi na maḓi. Nga murahu ha tshifhinga, zwiṅwe zwimela zwo shanduka zwa vha zwikhokhonono, zwine zwa amba uri zwi dzhia maanḓa kha zwiṅwe zwivhumbwa. Nga nnḓa ha glaukofaiti, dziṅwe algae dza muvhala mudala na algae tswuku dzi si gathi, vhunzhi ha ezwi zwimela zwi na sele nnzhi. [[Category:Tshimela]] 8jz6cypi28uh34ucvqymmf6vzml47b2 Maluvha a daka 0 6035 23061 23007 2026-09-01T01:12:33Z SANKOMOTA 8868 /* MALUVHA A DAKA */ 23061 wikitext text/x-wiki '''Maluvha a daka''' rivha rico amba nga maluvha ane a wanala kha mupo wa dakani fhedzi zwine zwa amba uri aya maluvha avha asongo tavhiwa nga muthu ,avha oto mela one ane dakani a aluwa nga madi amvula. Aya maluvha ana zwishumiswa zwinzhi zwo fhambananaho kha shango lothe zwingaho uita mishonga,manwe a aya maluvha o shumisiwa.<ref>https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0167880921001250</ref> Ubva tshifhingani tsha kale uita mishonga yau fhodza malwadze o fhambananaho, manwe a aya maluvha aya lea adovha avha na mutakalo zwine zwa ita uri ringa shumisa uita zwa ula nazwa unwa ,aya maluvha anga dovha hafhu a shumisa u thusa u zwi khokhonono zwingaho notshi uri zwikone u bvela phanda nau ita mutoli , aya maluvha anga dovha hafhu athusa uri husongovha nau fhalala ha mavu na zwinwe zwinzhi. [[File:Eristalis tenax and flowers.jpg|thumb|maluvha ane a thusa zwi khokhonono]] '''Naho''' aya maluvha ana zwivhuya zwo fhambananaho kha vhathu na mupo adovha hafhu a tangana na tshutshedzo ya vhathu vhane vha dzulela u rema miri nga ndila isa langei zwine zwa ita uri zwila zwivhuya zwine ra zwi wana kha eya maluvha zwi fhungudzeye nga zwituku nga zwituku haswika hune ra fhelelwa nga aya maluvha lwashotshe kha shango lashu.<ref>https://directivepublications.org/journal-of-environmental-and-sciences?gad_source=1&gad_campaignid=22851824611&gbraid=0AAAAApc0vEC9T3oiJpSgt1z71gXmbOaPJ&gclid=Cj0KCQjwnbrUBhDOARIsAKKhPpfmsT3m0xT4meM4QVUYrpJOWK0oN4aSh5GWqdZ0Ng7LmaEvFYVVqDQaAvNHEALw_wcB</ref>Zwino ndila dzine ringa tsireledza aya maluvha nazwi vhuya zwao dzo fhambana.<ref>https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/conservation-easement</ref> [[File:Deforestation 2.jpg|left|thumb|tshifanyiso tshi sumnedzaho u remiwa ha miri husa langei]] '''Ndila''' dzine ringadzi shumisa u tsireledza aya maluvha ndi nnzhi nga maanda ringa shumisa ndila ine rine sa vhathu ranga gudisana ngayo vhundeme ha aya maluvha raguda na ndila dzine ranga a tsireledza ngayo.Ringa dovha hafhu ra shumisa mulayo une unga thivhela vhathu uri vha thonifhe mupo na zwivhuya zwawo.Ringa dovha hafhu ra tsireledza aya maluvha ngau shumisa dzharata dzine dzinga thivhela vhathu uri vhasi dzhene. == Ndaedzi == <references /> ox05rybbxd7zb3a4bu0xfs1z4t9dcyl Khungedzelo 0 6053 23054 2026-08-31T12:35:09Z Beyo04 9398 Tsumbo ya khungedzelo 23054 wikitext text/x-wiki Khungedzelo Khungedzelo ndi ndila ine vhathu vha andadza tshibveledzwa tshine vha khou rengisa kana tshumelo ine vha co i nekedza.<ref>[https://www.education.gov.za/Portals/0/Documents/Manuals/2020%20Self%20Study%20Guides/CLA/TSUMBAN%E1%B8%92ILA%20YA%20VHUGUDISI%20NA%20VHUGUDI%20HA%20ZWIBVELEDZWA%20%20ZWA%20VHUSIKI%20NA%20ZWA%20VHUDAVHIDZANI%20draft%201.pdf TSUMBANḒILA YA VHUGUDISI NA VHUGUDI HA ZWIBVELEDZWA ZWA VHUSIKI NA ZWA VHUDAVHIDZANI draft 1.pdf]</ref> Khungedzelo ndi ya ndeme ngauri i tutula dzangalelo la vharengi ngauri arali yo nwalwa zwavhudi vhathu vha ya da vha renga. I dovha hafhu ya ita uri bindu lau li divhiwe kule na tsini ngauri u a wana vharengi hu vhathu vha kule, na uri i dovha hafhu ya ita uri bindu li aluwe ngauri tshithu tshi tshi divhea tshi vha na vharengi vhanzhi zwa ita uri huvhe na mbuelo. Khungedzelo i dovha hafhu ya ita uri vhathu vha divhe nga ha bilu lau kana tshumelo ine wa kho i disa vhathuni nga vhudalo sa tsumbo dzina la tshibveledzwa kana tshumelo ine muthu a kho i disa, fhuthuvhupo na tshifhinga tsha u rengisa tshibveledzwa itsho kana tshumelo yeneyo.<ref>[https://www.scribd.com/document/826875151/khungedzelo-tshivenda-P1 Khungedzelo Tshivenda P1 | PDF]</ref> Khungedzelo ndi ya ndeme ngauri i thusa murengi uri a kone u nanga tshibveledzwa tshi re kha mutengo wa fhasi. I dovha hafhu ya fhambanyisa tshibveledzwa tshau kha zwa vhanwe, na u sumbedza vharengi uri tshibveledzwa vha nga tshi shumisa hani, i dovha hafhu ya sika mishumo kha vhathu vha dzi dizaini, i dovha hafhu ya humbudza vharengi kha uri vha dzule vha tshi renga tshibveledzwa tshenetsho.<ref>[https://www.studocu.com/en-za/document/pretoria-institute-of-learning/tshivenda-first-additional-language-mandatory/grade-9-tshiven%E1%B8%93a-fal-test-practice-for-national-assessment-2023/126363358?sid=de91ceed-d480-46da-864b-b020ffbe22051788179447 Grade 9 Tshivenḓa FAL Test - Practice for National Assessment 2023 - Studocu]</ref> [[File:1941 Milking Machine advertisement 14.jpg|thumb|khungedzelo]] Refarentsi [https://www.studocu.com/en-za/document/pretoria-institute-of-learning/tshivenda-first-additional-language-mandatory/grade-9-tshiven%E1%B8%93a-fal-test-practice-for-national-assessment-2023/126363358?sid=de91ceed-d480-46da-864b-b020ffbe22051788179447 Grade 9 Tshivenḓa FAL Test - Practice for National Assessment 2023 - Studocu] [https://www.scribd.com/document/826875151/khungedzelo-tshivenda-P1 Khungedzelo Tshivenda P1 | PDF] [https://www.education.gov.za/Portals/0/Documents/Manuals/2020%20Self%20Study%20Guides/CLA/TSUMBAN%E1%B8%92ILA%20YA%20VHUGUDISI%20NA%20VHUGUDI%20HA%20ZWIBVELEDZWA%20%20ZWA%20VHUSIKI%20NA%20ZWA%20VHUDAVHIDZANI%20draft%201.pdf TSUMBANḒILA YA VHUGUDISI NA VHUGUDI HA ZWIBVELEDZWA ZWA VHUSIKI NA ZWA VHUDAVHIDZANI draft 1.pdf] 1n137ouphff5b42p2x156ms4o1b0wgq U ḓidzima zwiḽiwa 0 6054 23055 2026-08-31T20:10:54Z Rencila 9395 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1365729961|Fasting]]" 23055 wikitext text/x-wiki [[File:Empty_table_setting_plate_fork_knife_(42585288225).jpg|thumb| Phulethi i si na tshithu]] '''U ḓidzima zwiḽiwa''' ndi nyito ya u litsha kana u ima u ḽa, na tshiṅwe tshifhinga u sa nwa. Fhedziha, u bva kha nyimele ya zwa muvhili, "u ḓidzima zwiḽiwa" zwi nga amba tshiimo tsha metabolic tsha muthu a sa athu ḽa vhusiku hoṱhe (phanḓa ha " vhuragane "), kana kha tshiimo tsha metabolic tsho swikelwaho nga murahu ha musi u gandiswa ho fhelelaho na u dzhiwa ha zwiḽiwa. Tshanduko dza metabolic kha tshiimo tsha u ḓidzima zwiḽiwa dzi thoma nga murahu ha musi zwiḽiwa zwo no dzhiwa (kanzhi awara dzi no swika 3–5 nga murahu ha musi wo no ḽa). o0gjzkp7oopvgnyn5q8jwglk0jm9rqf Pfanelo dza LGBTQ nga shango kana vhupo 0 6055 23057 2026-08-31T20:51:00Z Rencila 9395 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1370655310|LGBTQ rights by country or territory]]" 23057 wikitext text/x-wiki Nga 2011, Khoro ya Pfanelo dza Vhathu ya Mbumbano ya Dzitshaka yo phasisa tsheo yayo ya u thoma ine ya dzhiela nṱha pfanelo dza vhathu dza LGBTQ, nga murahu ha zwenezwo Ofisi ya Khomishinari Muhulwane wa Mbumbano ya Dzitshaka ya Pfanelo dza Vhathu yo bvisa muvhigo une wa ṅwala u pfukwa ha pfanelo dza vhathu vha LGBTQ, u katela na vhutshinyi ha u vha na vengo, u ita uri mushumo wa vhudzekani ha vhathu vha mbeu hu fanaho hu vhe vhutshinyi, na tshiṱalula. Nga murahu ha u bviswa ha muvhigo, [[Dzangano ḽa Yuno|Mbumbano ya Dzitshaka]] yo ṱuṱuwedza mashango oṱhe ane a kha ḓi ita ngauralo uri a vhee milayo ine ya tsireledza pfanelo dza mutheo dza LGBTQ. Ngudo ya ḽa 2022 yo wana uri pfanelo dza LGBTQ (sa zwe dza elwa nga ILGA-Europe 's Rainbow Index) dzo vha dzi tshi tshimbilelana na zwiwo zwiṱuku zwa HIV/AIDS vhukati ha vhanna vhane vha vha na vhudzekani vhuvhili (gay) na vhanna vha mbeu mbili (bisexula men) hu sa londwi vhuḓifari ha zwa vhudzekani vhu re na khombo kana hu songo tsireledzeaho. cnbnqx7ser2bhs7tqgsdwx3te42bjgn Mikano vhukati ha dzikhonthinathe . 0 6056 23058 2026-08-31T20:58:41Z Rencila 9395 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1368874080|Boundaries between the continents]]" 23058 wikitext text/x-wiki U ḓivha mikano vhukati ha dzikhonthinathe nga u angaredza ndi mafhungo a thendelano ya dzingu na thendelano. Hu khou shumiswa mabuthano o vhalaho o fhambanaho zwiṱuku. Tshivhalo tsha dzi continent tshi ya dzhiiwa sa tsha sumbe (kha mashango ane a khou amba Luisimane) fhedzi tshi nga vha fhasi ha nṋa musi Afrurika-Eurasia na Amerika zwoṱhe zwi tshi dzhiiwa sa dzi dzhango nthihi. 1asgty9oplpjwdi4fx1wm6lwc6cv3g3 Thabelo 0 6057 23059 2026-08-31T21:01:08Z Rencila 9395 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372348629|Prayer]]" 23059 wikitext text/x-wiki [[File:Prayers-collage.png|alt=Collage of various religionists praying|thumb|Collage ya vharereli vho fhambanaho vha tshi khou rabela. ]] '''Thabelo''' ndi u vhidzelela kana nyito ine ya ṱoḓa u ita uri hu vhe na vhushaka na tshithu tshine tsha gwadamelwa nga u davhidzana nga khole. Nga muhumbulo wo ṱanḓavhuwaho, ipfi ḽeneḽi ḽi ambela kha nyito ya u humbela kana u rabela yo livhiswaho kha mudzimu kana makhulukuku we a vha mudzimu. Nga u tou angaredza, thabelo i nga dovha ya vha na ndivho ya u livhuha kana u khoḓa, nahone kha vhurereli ha u vhambedza i tshimbidzana vhukuma na mifuda i sa vhonaliho ya u elekanya na zwithu zwine zwa nga ita uri muthu a vhe na zwithu zwi sa vhonali kana zwithu zwine zwa nga ita uri muthu a ṱanganedze. Thabelo i nga vha nga nḓila dzo fhamba-fhambanaho: i nga vha tshipiḓa tsha vhurereli kana maitele o vhewaho, nahone i nga itwa musi muthu eṱhe kana nga zwigwada. Thabelo i nga vha nga tshivhumbeo tsha luimbo, u ṱaṱa, u amba nga ha lutendo lune lwo ḓoweleaho, kana u amba nga u tou ḓiitela kha muthu ane a khou rabela. Nyito ya thabelo yo khwaṱhisedzwa kha zwisima zwo ṅwaliwaho kale miṅwahani ya zwigidi zwiṱanu yo fhiraho. Ṋamusi, vhunzhi ha vhurereli vhuhulwane vhu katela thabelo nga iṅwe nḓila; vhaṅwe vha ita uri wonoyo mushumo u vhe wa vhuṱambo, vha tshi ṱoḓa uri hu vhe na mutevhe wo khwaṱhaho wa zwiito kana u vhewa ha mikano kha uri ndi nnyi o tendelwaho u rabela, ngeno vhaṅwe vha tshi ḓi funza uri thabelo i nga ḓi itea kha muthu munwe na munwe nahone tshifhinga tshiṅwe na tshiṅwe. d6jvm4ek27seidi6tron8uor37ttly1 U guda luambo lwa vhufa 0 6058 23060 2026-08-31T21:07:45Z Rencila 9395 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1348727923|Heritage language learning]]" 23060 wikitext text/x-wiki '''U guda luambo lwa vhufa''',kana u wana luambo lwa vhufa, ndi nyito ya u guda luambo lwa vhufa u bva kha tshigwada tsha ethnolinguistic tshine nga mvelele tsha amba luambo, kana u bva kha vhane muṱa wavho wa vha u tshi amba luambo lwa ḓivhazwakale. U ya nga ṱhalutshedzo yo ṱanganedzwaho nga Valdés, nyambo dza vhufa nga u angaredza ndi nyambo ṱhukhu kha tshitshavha nahone dzi anzela u gudiwa hayani musi muthu a tshee muṱuku. Musi mugudi wa luambo lwa vhufa a tshi aluwa fhethu hune ha vha na luambo lune lwa vha na vhuhosi lwo fhambanaho na luambo lwawe lwa vhufa, mugudi u vhonala e na vhukoni vhuhulwane kha luambo lune lwa vha na vhuhosi nahone kanzhi u ḓipfa o vhofholowa u amba nga lwonolwo luambo.[1] "Luambo lwa vhufa" lu nga dovha lwa vhidzwa sa "luambo lwa tshitshavha", "luambo lwa hayani", na "luambo lwa vhomakhulukuku". Nyambo dza vhufa dzi nga gudiwa kha nyimele dzo fhambanaho, hu tshi katelwa na ndayo ya zwikolo zwa nnyi na nnyi na khoso dza luambo dzo dzudzanywaho nga tshitshavha tshine tsha amba luambo lwo khetheaho nga tshifhinga tsha murahu ha tshikolo kana nga mafhelo a vhege. Musi muthu a tshi khou ḓidzhenisa kha u guda luambo lwa vhufa lu songo lugelwaho, u vha a tshi khou wana luambo kha tshigwada tsho khetheaho tsha lushaka tshine nga mvelele tsha amba luambo honolo, kana kha muthu ane muṱa wawe wa vha u tshi amba luambo honolo nga ḓivhazwakale. Ndayo ya luambo lwa vhufa lwa fomala/ lwo lugelaho kana lwo tendelwho u shumiswa nga ngomu kiḽasirumuni, hune vhagudi vha funzwa luambo lune lwa khou shumiswa mahayani avho kana vhukati ha miraḓo ya lushaka lwavho. <ref name=":0" /> Mbekanyamushumo dza luambo dzine dza katela zwikolo zwa Mugivhela na khoso dzine dza itea nga nnḓa ha awara dza tshikolo ndi mbekanyamushumo dzine vhana vha ṱuṱuwedzwa u bvelaphanḓa kana u bveledza na u khwinisa vhukoni havho ha luambo lwa vhufa . ==== Ṱhuṱhuwedzo ya nyambo dzo fhambanaho ==== == U guda luambo lwa vhuḓiṱalusi na vhufa . == q8tl6xmqijxmut1ddt5fv3y5csvfcba Ekonomi 0 6059 23062 2026-09-01T08:50:51Z Rencila 9395 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1366782812|Economy]]" 23062 wikitext text/x-wiki '''Ikonomi''' [ a] ndi fhethu ha u bveledza, u phaḓaladza ikonomi na vhubindudzi, khathihi na u shumiswa ha thundu na tshumelo. Ngauangaredza, i ṱalutshedzwa sa domeini ya matshilisano ine ya ombedzela maitele, nyambedzano, na u ṱahisa zwithu zwi tshimbilelanaho na u bveledza, u shumisa, na u langa zwishumiswa. Ikonomi yo ṋewaho ndi tshigwada tsha maitele ane a katela mvelele yayo, zwilinganyo, pfunzo, mvelaphanḓa ya thekinoḽodzhi, ḓivhazwakale, ndangulo ya matshilisano, tshivhumbeo tsha poḽotiki, sisiṱeme dza mulayo, na zwishumiswa zwa mupo sa zwithu zwihulwane na zwituku. Hezwi zwithu zwi ṋea vhuimo, zwi re nga ngomu, na u vhea nyimele na zwipikwa zwine ikonomi ya shuma nga khazwo. Nga maṅwe maipfi, domeini ya ikonomi ndi domeini ya matshilisano na maitele a vhathu a tshimbilelanaho na thengiselano dzine dza sa ime kana u shuma nga dzoṱhe. 8vse4vscvgw79hsuz86hqamsr43hdgd Zwiḽiwa zwi re na pfhushi 0 6060 23063 2026-09-01T09:22:51Z Rencila 9395 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1370705547|Healthy diet]]" 23063 wikitext text/x-wiki Zwiḽiwa zwi re na mutakalo zwi nga vha mitshelo, miroho, na mavhele o fhelelaho, nahone zwi nga katela zwiḽiwa zwiṱuku kana zwi si na zwiḽiwa zwo phurosesiwaho kana zwinwiwa zwi re na swigiri. Ṱhoḓea dza zwiḽiwa zwi re na mutakalo dzi nga swikeleliwa nga zwiḽiwa zwo fhambanaho zwo thewaho kha zwimela na zwipuka, naho zwisima zwo engedzeaho zwa vithamini B 12 zwi tshi ṱoḓea kha vhane vha tevhela zwiḽiwa zwa vegan. Nyendedzi dza pfushi dzi gandiswa nga zwiimiswa zwa mishonga na zwa muvhuso u itela u gudisa vhathu nga ha zwine vha fanela u vha vha tshi khou zwiḽa uri vha vhe na mutakalo wavhuḓi. A si [u ṱalutshedzwa hu ṱoḓeaho] fhedzi u ḓivhadza zwine zwa nga ita uri vhathu vha fune zwiḽiwa zwi si na mutakalo.. U vhuedzedza murahu nḓowelo iyi, vharengi vha fanela u ḓivhadzwa, u ṱuṱuwedzwa na u ṋewa maanḓa a u nanga zwiḽiwa zwi re na mutakalo. Lebula dza mbuno dza pfushi na dzone dzi ya kombetshedziwa kha manwe mashango uri vharengi vha kone u nanga vhukati ha zwiliwa zwine vha zwi funa zwi tshi khou bva kha zwipida zwine zwa vha uri zwo tea kha mutakalo. U shaya zwiḽiwa zwi re na mutakalo zwi shela mulenzhe vhukuma kha u vha muhwalo wa malwadze a ḽifhasi asa fheli, zwi tshi vhea ṱhuṱhuwedzo khulwane kha mutakalo, ikonomi na matshilisano. {{owidslider|start=2024|list=Template:OWID/Number healthy diet unaffordable#gallery|location=commons|caption=|title=|language=|file=[[File:Number healthy diet unaffordable, World, 2024.svg|link=|thumb|upright=1.6|right|Number of people who cannot afford a healthy diet]]|startingView=World}} fdqqv1kky00f0zm39l3lhvazv6ndb30 Muṱa 0 6061 23064 2026-09-01T09:36:12Z Beyo04 9398 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1340360331|Family]]" 23064 wikitext text/x-wiki      <templatestyles src="Anthropology of kinship/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles>'''Muṱa''' (u bva kha Latin ) ndi tshigwada tsha vhathu vhane vha vha na vhushaka ha malofha, nga u bebwa hu ḓivheaho kana nga vhushaka, nga mbingano kana vhuṅwe vhushaka vho. I vhumba mutheo wa ndangulo ya matshilisano nga nḓila yavhuḓi. Miṱa i ṋea u bvumba, tshivhumbeo, na tsireledzo musi miraḓo i tshi khou vhibva na u guda u shela mulenzhe kha tshitshavha. U ya nga ha ḓivhazwakale, vhunzhi ha zwitshavha zwa vhathu zwi shumisa muṱa sa ndivho khulwane ya u nambatela, u ṱuṱuwedza, na u ṱangana na vhaṅwe . Vhaḓivhi vha zwa vhurereli vha khethekanya vhunzhi ha madzangano a miṱa sa matrifocal, mme na vhana vhawe. patrifocal, khotsi na vhana vhawe. [[wiktionary:conjugal|conjugal]] vhavhingani vha re na vhana, vhane vha dovha vha vhidzwa muṱa wa nyuklia ), avuncular, munna, khaladzi awe, na vhana vhawe, kana extended, nga nnḓa ha vhabebi, mufarisi na vhana vhawe, zwi nga katela na makhulukuku. Tsimu ya ṱhoḓisiso ya lushaka i sedzana na u sedzulusa lushaka lwa miṱa nga kha ḓivhazwakale. Muṱa ndi yuniti ya ndeme ya ikonomi yo gudwaho kha ikonomi ya muṱa . Ipfhi "miṱa" ḽi nga shumiswa nga nḓila ya pfanyisedzo u sika khethekanyo dzo katelaho u fana na tshitshavha, vhushaka ha lushaka, na muḓi wa ḽifhasi . == Matshilisano == [[File:Galla_Placidia_(rechts)_und_ihre_Kinder.jpg|thumb| Zwidodombedzwa zwa medaḽioni ya ngilasi ya musuku i re na tshifanyiso tsha muṱa, u bva Alexandria ( Egipita ḽa Roma ), ḓanani ḽa vhu-3–4 ḽa miṅwaha ( Brescia, Museo di Santa Giulia ) ]] Muṅwe wa mishumo mihulwane ya muṱa ndi u katela u ṋetshedza muhanga wa u bveledza na u beba vhathu nga nḓila ya biological na matshilisano. Hezwi zwi nga itea nga u kovhekana zwithu zwi vhonalaho u fana na zwiḽiwa; u ṋea, u ṱhogomela na u alusa ( u alusa vhushaka ha tsini )pfhanelo dza mulayo na vhuḓifhinduleli; na vhushaka ha vhuḓifari na ha maḓipfhele. Nga zwenezwo, tshenzhelo ya muthu ya muṱa wawe i a shanduka u ya nga ha tshifhinga. Hu na kuvhonele kwo fhambanaho kwa ipfhi 'muṱa', u bva kha kuvhonele kwa a vhana, muṱa ndi "muṱa wa u ḓitika": muṱa u shuma u uita vhana kha matshilisano nahone u tamba mushumo muhulwane kha u ṱanganedzwa havho kha mvelele ya havho . U bva kha kuvhonele kwa mubebi (vhabebi), muṱa ndi "muṱa wa u beba vhana", tshipikwa tshawo ndi u bveledza, u ṱuṱuwedza na u ṱanganya vhana vhavhudi. Naho zwo ralo, u beba vhana a si mushumo wa muṱa fhedzi; kha zwitshavha zwine zwa fhandekanya mushumo nga zwa vhudzekani, mbingano, na vhushaka vhune ha bveledzwa vhukati ha vhathu vhavhili, zwi a ṱoḓea uri hu vhumbiwe muṱa u bveledzaho zwa ikonomi . 916hx7golpxqbv9d2x3z153jdoph4ym 23065 23064 2026-09-01T09:40:22Z Veritas Sapientiae 7411 ~ 23065 wikitext text/x-wiki '''Muṱa''' (u bva kha Latin ) ndi tshigwada tsha vhathu vhane vha vha na vhushaka ha malofha, nga u bebwa hu ḓivheaho kana nga vhushaka, nga mbingano kana vhuṅwe vhushaka vho. I vhumba mutheo wa ndangulo ya matshilisano nga nḓila yavhuḓi. Miṱa i ṋea u bvumba, tshivhumbeo, na tsireledzo musi miraḓo i tshi khou vhibva na u guda u shela mulenzhe kha tshitshavha. U ya nga ha ḓivhazwakale, vhunzhi ha zwitshavha zwa vhathu zwi shumisa muṱa sa ndivho khulwane ya u nambatela, u ṱuṱuwedza, na u ṱangana na vhaṅwe . Vhaḓivhi vha zwa vhurereli vha khethekanya vhunzhi ha madzangano a miṱa sa matrifocal, mme na vhana vhawe. patrifocal, khotsi na vhana vhawe. [[wiktionary:conjugal|conjugal]] vhavhingani vha re na vhana, vhane vha dovha vha vhidzwa muṱa wa nyuklia ), avuncular, munna, khaladzi awe, na vhana vhawe, kana extended, nga nnḓa ha vhabebi, mufarisi na vhana vhawe, zwi nga katela na makhulukuku. Tsimu ya ṱhoḓisiso ya lushaka i sedzana na u sedzulusa lushaka lwa miṱa nga kha ḓivhazwakale. Muṱa ndi yuniti ya ndeme ya ikonomi yo gudwaho kha ikonomi ya muṱa . Ipfhi "miṱa" ḽi nga shumiswa nga nḓila ya pfanyisedzo u sika khethekanyo dzo katelaho u fana na tshitshavha, vhushaka ha lushaka, na muḓi wa ḽifhasi . == Matshilisano == [[File:Galla_Placidia_(rechts)_und_ihre_Kinder.jpg|thumb| Zwidodombedzwa zwa medaḽioni ya ngilasi ya musuku i re na tshifanyiso tsha muṱa, u bva Alexandria ( Egipita ḽa Roma ), ḓanani ḽa vhu-3–4 ḽa miṅwaha ( Brescia, Museo di Santa Giulia ) ]] Muṅwe wa mishumo mihulwane ya muṱa ndi u katela u ṋetshedza muhanga wa u bveledza na u beba vhathu nga nḓila ya biological na matshilisano. Hezwi zwi nga itea nga u kovhekana zwithu zwi vhonalaho u fana na zwiḽiwa; u ṋea, u ṱhogomela na u alusa ( u alusa vhushaka ha tsini )pfhanelo dza mulayo na vhuḓifhinduleli; na vhushaka ha vhuḓifari na ha maḓipfhele. Nga zwenezwo, tshenzhelo ya muthu ya muṱa wawe i a shanduka u ya nga ha tshifhinga. Hu na kuvhonele kwo fhambanaho kwa ipfhi 'muṱa', u bva kha kuvhonele kwa a vhana, muṱa ndi "muṱa wa u ḓitika": muṱa u shuma u uita vhana kha matshilisano nahone u tamba mushumo muhulwane kha u ṱanganedzwa havho kha mvelele ya havho . U bva kha kuvhonele kwa mubebi (vhabebi), muṱa ndi "muṱa wa u beba vhana", tshipikwa tshawo ndi u bveledza, u ṱuṱuwedza na u ṱanganya vhana vhavhudi. Naho zwo ralo, u beba vhana a si mushumo wa muṱa fhedzi; kha zwitshavha zwine zwa fhandekanya mushumo nga zwa vhudzekani, mbingano, na vhushaka vhune ha bveledzwa vhukati ha vhathu vhavhili, zwi a ṱoḓea uri hu vhumbiwe muṱa u bveledzaho zwa ikonomi . fwn2hlebgdhvd2mlduufcczdga5axyu